معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ ناصر بخارایی

ناصر بخارایی (بخارائی، بخاری) زادهٔ ۷۱۵ قمری و درگذشته به ۷۹۰ قمری (سال تولد و وفاتش تخمین دکتر مهدی درخشان است) شاعر سدهٔ هشتم هجری و معاصر سلمان ساوجی و حافظ است. وی پس از پایان تحصیلات گویا شغلی در دستگاه قضای وقت بخارا داشته است. ولی همه را رها می‌کند و از بخارا خارج می‌شود. نخست به سمرقند می‌رود پس از اندک زمانی به هرات می‌رود ولی روح نا آرام او را امان نمی‌دهد و در جایی پایبند نمی‌شود و تمام عمر خود را در سفر و سختی و تنگدستی می‌گذارند. رد پای شهرهای توس، اردبیل، تبریز، شروان، بغداد، شام و مکه را در دیوان وی می‌توان یافت. اشعار ناصر بخارایی به همت الف. رسته به گنجور اضافه شده است.

قصاید

شمارهٔ ۱ - در توحید حضرت باری تعالی عز اسمه : ای نام تو تاج سر هر نامه که خوانند

شمارهٔ ۲ - در نعت سیدالمرسلین فرماید : مرا چو بحر لب خشک و دیده تر باشد

شمارهٔ ۳ - در نعت نبی اکرم فرماید : ای ز تأیید ازل نقد امانت را امین

شمارهٔ ۴ - در مدح امام هشتم حضرت علی بن موسی الرضا

شمارهٔ ۵ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه : همی دهند بشارت مبشران صبا

شمارهٔ ۶ - در مدح مولانا قاضی شمس الدین : صبحدم مژدهٔ وصل تو همی‌داد صبا

شمارهٔ ۷ - در مدح یکی از بزرگان سروده است : صبا آراست از گل بوستان را

شمارهٔ ۸ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ گوید : قد تو داد به باد آب‌روی طوبی را

شمارهٔ ۹ - در مدح خواجه عبیدالله وزیر و صاحبدیوان : ز آفتاب رخ تست بر دل من تاب

شمارهٔ ۱۰ - در مدح خواجه حسن قاضی دمشق : گر باده نیست می‌خورم از خون دل شراب

شمارهٔ ۱۱ - در مدح شیخ صفی‌الدین اردبیلی گوید : می‌رود قافلهٔ عمر رفیقان به شتاب

شمارهٔ ۱۲ - در مدح شیخ شهاب‌الدین گوید : ای زلف و عارض تو با هم چو روز در شب

شمارهٔ ۱۳ - در مدح تاج‌الدین قاضی شیخ علی گوید : زهی بنا که جناب تو قبلهٔ فضلاست

شمارهٔ ۱۴ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ : گل از نشاط به صد برگ مجلسی آراست

شمارهٔ ۱۵ - در موعظه و پند : درویش را که ملک قناعت مسلم است

شمارهٔ ۱۶ - در مدح قاضی شیخ علی گوید : مرا چو زلف بتان خاطر پریشانست

شمارهٔ ۱۷ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه گوید : سواد سنبل او بر بیاض یاسمن است

شمارهٔ ۱۸ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه : بر آفتاب روی تو تا دیده عاشق است

شمارهٔ ۱۹ - در مدح یکی از پادشاهان : یا رب این عید مبارک چو همایون قدم است

شمارهٔ ۲۰ - در مدح یکی از مشایخ و بزرگان زمان خود : دلا کسی که مقید به قید خویشتن است

شمارهٔ ۲۱ - تفاخر و تعریف از خود گوید : دیوانه‌ام وین عقل کل طفل دبستان من است

شمارهٔ ۲۲ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه : خدای خواست که بدهد جهانیان را داد

شمارهٔ ۲۳ - در موعظه و بی اعتباری دنیا : ایزد اساس قصر بقا بر فنا نهاد

شمارهٔ ۲۴ - در مدح مجدالدین صدر : می‌زند خوش نفس باد صبا جان دارد

شمارهٔ ۲۵ - در وصف طبیعت : صبا افتان و خیزان گرد گل بسیار می‌گردد

شمارهٔ ۲۶ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه : اگر نقاب شب از روی مه براندازد

شمارهٔ ۲۷ - در مدح یکی از بزرگان و خواجگان و درخواست عبا

شمارهٔ ۲۸ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه : ماه روز افزون من چون مهر خنجر می‌کشد

شمارهٔ ۲۹ - در مدح خواجه عبیدالله وزیر : خوش است عید از آن خوشتر اینکه یار آمد

شمارهٔ ۳۰ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه : به دل رسید بشارت که دلستان آمد

شمارهٔ ۳۱ - در مدح سلطان اویس : کعبتین روز و شب در طاق اخضر کرده‌اند

شمارهٔ ۳۲ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه : رسید مژده دولت یار می‌آید

شمارهٔ ۳۳ - در مدح امیرزاده محمد : خط غباری نوشت حسن تو بر خد

شمارهٔ ۳۴ - در مدح محمد شاه غازی معزالدین ملک حسین کرت

شمارهٔ ۳۵ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه : چو چشم مست تو بیمار گشته‌ام ز خمار

شمارهٔ ۳۶ - در لغز و مدح سلطان اسکندر : چه ماهی است که او را بود بر آب گذر

شمارهٔ ۳۷ - در مدح خواجه علی وزیر : پیام گل سوی بلبل رساند باد سحر

شمارهٔ ۳۸ - در تهنیت عید و مدح شاه ابوالمعالی : صباح عید و نسیم بهار جان پرور

شمارهٔ ۳۹ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه : ای چو خورشیدت ندیده دیدهٔ انجم نظیر

شمارهٔ ۴۰ - در مدح خواجه عوض شاه وزیر : ترک چشمت دو کمان دارد و ترکش پر تیر

شمارهٔ ۴۱ - در مدح خواجه ناصرالدین و حسب حال خود هنگام عزیمت به زیارت مکه

شمارهٔ ۴۲ - در مدح خواجه شیخ : دوش چون در تشت خون پنهان شد این زرینه تاس

شمارهٔ ۴۳ - در مدح خواجه خلیل : ای رفته و باز آمده از ارض مقدس

شمارهٔ ۴۴ - در مدح یکی از بزرگان صاحب علم و با نفوذ

شمارهٔ ۴۵ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه : صباح عید که برخاست عزم میدانش

شمارهٔ ۴۶ - در مدح غیاث‌الدین خواجه شیخ : به توفیق یزدان و یاری طالع

شمارهٔ ۴۷ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه : چو زهره ماه مغنی به ساز دف در چنگ

شمارهٔ ۴۸ - در مدح معزالدین ملک حسین پادشاه : نشست خسرو گردون به بارگاه حمل

شمارهٔ ۴۹ - در مدح سلطان اسکندر : سحر ز خون شب بریخت می در جام

شمارهٔ ۵۰ - در مدح خواجه عبیدالله وزیر و صاحبدیوان

شمارهٔ ۵۱ - در مدح قاضی جلال‌الدین : طلوع کوکب اقبال اسلام

شمارهٔ ۵۲ - در مدح محمد شاه : صبح روش رخ نمود از پردهٔ تاریک شام

شمارهٔ ۵۳ - در مدح سلطان عزالدین محمد شاه ثانی : از صدق می‌زنم به مهرت چو صبح دم

شمارهٔ ۵۴ - در مفاخرت و مباهات و تعریف از خود گوید

شمارهٔ ۵۵ - در مدح وزیر و صاحبدیوان خواجه عبیدالله

شمارهٔ ۵۶ - تحیت‌نامه‌ایست که از شام به بخارا می‌فرستد

شمارهٔ ۵۷ - در وصف پائیز و مدح امیر شرف‌الدین محمد و یادی از بخارا

شمارهٔ ۵۸ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه : نماز شام که از دور چرخ روئین تن

شمارهٔ ۵۹ - در مدح سلطان اسکندر خان : بر جناب سفر به وجه حسن

شمارهٔ ۶۰ - در مدح خواجه جلال‌الدین که یکی از بزرگان و عالمان بوده است

شمارهٔ ۶۱ - در مدح امیر اعظم امیر محمود خلدالله دولته

شمارهٔ ۶۲ - در وصف بنای جلال‌الدین هوشنگ شاه : زهی بنای مبارک اساس متین

شمارهٔ ۶۳ - در مدح اوحدالدین : سحرگه قضا همچو انگشترین

شمارهٔ ۶۴ - در مدح سلطان شیخ اویس : طراوتی ست زمین را ز فرّ فروردین

شمارهٔ ۶۵ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه : حبذا رفتن و باز آمدن موکب شاه

شمارهٔ ۶۶ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه : ز مهر روی تو نوریست بر دلم چون ماه

شمارهٔ ۶۷ - در مدح سلطان اعظم جلال‌الدین شیخ حسین ایلکانی

شمارهٔ ۶۸ - در مدح خواجه شمس‌الدین قاضی : نماز شام که باران رحمت باری

شمارهٔ ۶۹ - در مدح جلال‌الدین وزیر : صباحت خبر باد ای یار شامی

شمارهٔ ۷۰ - در مدح یکی از شیوخ و قاضیان : دل بری از دلبران در دلبری

شمارهٔ ۷۱ - در تفاخر و تعریف از خود : ملک سخن مراست که آمد به داوری

شمارهٔ ۷۲ - در مدح مولا شمس‌الدین وزیر و حسب حال خود

شمارهٔ ۱ - در توحید حضرت باری تعالی عز اسمه

ای نام تو تاج سر هر نامه که خوانند

نام تو بخوانند ونشان تو ندانند

گر تیر نظر را بنشانم به نشانی

با کج نظران راست نیاید که کمانند

وصف تو همان است که گفتند و شنیدیم

وین گفت و شنید است که بسیار در آنند

در وصف کمال تو چو درعند همه گوش

سر تا قدم آن‌ها که چو شمشیر زبانند

وین راست روانی که چو تیرند ز کیشت

پر کرده لبالب به زه از شکر دهانند

جان سوختهٔ تاب تجلی جلالت

بنمای جمالت که جهانی نگرانند

بنمای رخت تا که ببینند به تحقیق

جمعی که پس پردهٔ پندار و گمانند

از علم به معلوم رسیدند کسانی

کز پرتو دیدار تو در عین عیانند

دانند یقین راه حسینی و حجازی

کز اهل عراقند و ز شهر همدانند

عالم به تو زنده است نه جسمی و نه جانی

ای جان جهان زنده به تو جان و جهانند

اشیاء که صفت‌های تو را مظهر نورند

در پردهٔ انوار تو پیدا و نهانند

از آب و هوا جرم زمین چون کف دریای

وین هفت فلک بر سر آتش چو دخانند

صحراست مگر چرخ ز بزغاله و بره

یا بحر که در وی همه حوت و سرطانند

اوتاد جبالند کمر بسته به خدمت

وز تیغ بیندوخته زر در دل کانند

گنجور سپهرند یکی بحر و دوم کان

کان هر دو درین رستهٔ‌ بازار دو کانند

جان من تنها چه متاعی‌ست که هر دم

صد قافلهٔ‌ جان به جناب تو روانند

آنان که بخیلند به جان در ره جانان

گر جان عزیزند سبکسار و گرانند

امروز همه ضال و ذلیلند دلیلان

دالند ولی نحس چو دال دُبرانند

ناصر چو معانی بیان تو بدیع است

اشعار تو مفتاح معانی و بیانند

تا کی سخن و لاف سخن، ترک سخن گوی

بازان ز خموشی‌ست که بر دست شهانند

از بلبل و قمری اگر احوال بپرسی

گویند که از دست زبان در چه زیانند

خیر است کلید در فردوس، دگر خیر

حوران نشیندی همه خیرات حسانند

یارب به طفیل همه بر بنده ببخشای

تا جمله ز انعام تو محروم نمانند

شمارهٔ ۲ - در نعت سیدالمرسلین فرماید

مرا چو بحر لب خشک و دیده تر باشد

چو کوه بر سر تیغ زبان گهر باشد

مرا سیاهی دیده سپید باد چو سیم

اگر به غیر رخ زرد وجه زر باشد

گمان مبر که اگر تیر ناله بگشایم

سنان آه مرا آسمان سپر باشد

دلا فرح نتوان یافت، خاصه در دوری

که شربت تو ز خونابهٔ جگر باشد

مپوش درع جفا و مکش سنان ستم

که تیر نالهٔ مظلوم کارگر باشد

اگر جهاد تو با نفس خود توانی کرد

امید هست که بر دشمنت ظفر باشد

وگر تو منکر اهل هوا توانی شد

یقین شناس که این کار معتبر باشد

مباش غره به سیمای خویش چون طاووس

که بهتر از تو در این ملک جانور باشد

ز سِیر جوی صفا گر لطافتی داری

که آب را دل شوریده از حضر باشد

رخ منور خورشید مطلع انوار

از آن بود که شب و روز در سفر باشد

کسی که گنج قناعت به کنج عزلت یافت

ز اختلاط بدان نیک با حذر باشد

رضا به قسم خدا داده‌ام، بدان شاکر

که خشک نانی حاصل ز کلک تر باشد

چو حلقه هر که بود روی سخت بر درها

بر آستان خسان همچو خاک در باشد

طمع به کس نکنم از گدائی‌ام عار است

سؤال کا رگدایان بی‌هنر باشد

ثنای هر کس و ناکس ز بهر زر نکنم

که وجه قوت من از دست رنجبر باشد

به غیر مدح نبی و ولی نخواهم گفت

چو رأی طوطی شیرین سخن شکر باشد

نظر کنند ز من وام اختران فلک

که آفتاب هدی را به من نظر باشد

پناه و پشت رسالت رسول، یار خدای

که خلق را به ره راست رهبر باشد

شفیع روز قیامت محمد مرسل

که مهبط ملک و مقصد بشر باشد

فقیرِ ملک‌ستانِ خاکیِ فلک پیما

که عرش در ره او خاک رهگذر باشد

همای همت او را که هست فارغ بال

چو بیضه‌ای کرهٔ چرخ زیر پر باشد

به هر کجا که رود آفتاب رایت او

چو سایهٔ دولت جاوید بر اثر باشد

مراد خلقت افلاک ذات کامل اوست

بلی غرض ز وجود شجر ثمر باشد

ز پای منبر او خطبه سر بلندی یافت

ز نام نامی او سکه نامور باشد

ز بسکه سرزنش از کسر اوست، کسری را

مدام تاق مداین شکسته سر باشد

گر او خبر ندهد از معاد و مبدأ خلق

ز آمد و شد خود روح بی‌خبر باشد

زهی سحاب سخائی که رود نیل فلک

به پیش بحر محیط کفت شمر باشد

گشادِ شست تو از قُرب قاب قوسین است

ز نوک ناوک تو ماه در خطر باشد

چگونه زُلزلة الارض در جبال افتد

چو دست حلم تو با کوه در کمر باشد

براق عزم تو چون بر فلک عروج کند

سمند جاه تو را نعل از قمر باشد

به مرغزار فلک برق‌سان بُراق تو را

ز هاب چشمهٔ خورشید آب‌خور باشد

کجا نظر سوی زاغ آشیان دهر بود

تو را که سرمهٔ ما‌زاغ در بصر باشد

چه التفات بود بر سفینهٔ ناصر

تو را که نوح پیمبر درودگر باشد

سخن ز بیم ملال تو مختصر کردم

به نازکان سخن آن به که مختصر باشد

شمارهٔ ۳ - در نعت نبی اکرم فرماید

ای ز تأیید ازل نقد امانت را امین

محرم اسرار قرآن، همدم روح‌الامین

صادق اعظم، محمد صاحب تیغ و کتاب

سرور اهل هدی، سرخیل اصحاب‌الیمین

احمد مرسل، ابوالقاسم که رضوان در بهشت

می‌کند از خاک پایت توتیای حور عین

چشمهٔ خورشید از آن شد چشم پر نور فلک

کو نهد هر صبح بر خاک جناب تو جبین

اختران در پای تو چون دانهٔ گوهر نثار

آسمان در دست تو چون حلقهٔ انگشترین

تا شده دارالشفای دردمندان دین تو

داده کوران گمان را سرمهٔ عین‌الیقین

ماه نو را کرده گردون از برای تو رکاب

بر براق برق‌سیر آن شب که بربستی تو زین

چون مگس از سوختن ترسید و نامد جبرئیل

تو چو پروانه به شمع وصل گشتی همنشین

در بیان شرع یزدان با صحابه گفته راز

در مقام لی مع‌الله با خدا بوده قرین

گاه تیغ ظالمان از گوهر تو برده آب

گه شکسته سنگ بدخواهان تو را درّ ثمین

مرغ جان بیدلان غوغا کند همچون ذباب

در سخن چون از لب شیرین فشانی انگبین

آمد از والشمس مقصود الهی نام تو

ای خدا خورده به روی عالم آرایت یمین

مشک از آهو بود با بویت ار لافی زند

چین تو را در مشک و آهو مشک می‌سازد به چین

جوهر جسم تو چون پنهان شد اندر درج خاک

در طلب سرگشته می‌گردد فلک گرد زمین

یا حبیب‌الله ز خواب مغفرت بردار سر

نرگس رعنا گشا و حال مشتاقان ببین

انتظار عاشقان در هجر تو بسیار شد

خیز از خاک لحد چون ارغوان و یاسمین

داد مظلومان امت ده که دور از روی تو

ظلم بی‌دینان خرابی کرد در بنیاد دین

بر سر خاک تو تا دل بسته‌ام قندیل‌وار

شعلهٔ مهر تو دارم در درون آتشین

جز گدای آستانت نیست ناصر، زانکه هست

آستانت را کلید دولت اندر آستین

شمارهٔ ۴ - در مدح امام هشتم حضرت علی بن موسی الرضا

صبح درآمد ز دلو یوسف زرین رسن

کرد چو یونس بر آب در دل ماهی وطن

صبحدم از قیروان بر سر شب زد عمود

راست چو رمح شهاب بر گلوی اهرمن

چو دم گرگ سحر از سوی مشرق نمود

جرم هوا چون پلنگ گشت ملمع بدن

خنجر زرین مهر پهلوی شب را شکافت

روی افق شد ز خون همچو عقیق یمن

باد سحرگه نشاند جمله چراغ نجوم

نور ز یک شمع یافت دایرهٔ نُه لگن

گشته چو گنج گهر صورت انجم نهان

حلقه زده مار چرخ مهرهٔ زر در دهن

چشمهٔ خورشید شد چشمهٔ آب حیات

ساقی دوران از او داد به هر انجمن

سبزه چو یک جرعه خورد همچو خضر زنده شد

وز قدم او رسید زندگی‌ای در چمن

طفل موالید را نوبت زادن رسید

کز اثر هفت مرد حامله شد چار زن

پیک صبا همچو باد آمد و پیغام داد

از سوی فصل ربیع جانب ربع و دمن

گفت که اینک رسید کوکبهٔ نوبهار

لشکر سرما گریخت وز سر ما شد محن

محو شد ادبار بَرد، آمد اقبال ورد

مردن روئین تن است،‌ زندگی تهمتن

گل به رسالت رسید،‌ جامهٔ‌ خود را درید

کامدش از باد صبح بوی اویس قرن

غنچه سبوی پر آب، لاله چو جام شراب

نعره و گلبانگ مرغ، زمزمهٔ خارکن

هیات خود را نمود صورت گلبن به باغ

وز سمن هفت رنگ صحن چمن پر پرن

سایهٔ سرو و چنار کرد چمن را چو شب

کوکب روشن هزار هر طرف از نسترن

تیغ صفت برگ بید تیز از آن شد به آب

کز حرکت آب را ساخت هوا چون سفن

دیدهٔ یعقوب شد نرگس مهجور باز

چون به سحر چاک زد یوسف گل پیرهن

دل که ز غم مرده بود چون بشنید این پیام

غنچه مثال از فرح خواست دریدن کفن

پیش گرفتم رهی همچو طریقت صواب

همچو حقیقت علا، همچو شریعت علن

خاک تنم چون غبار خاست به عزم سوار

بر شتر بادپای، شیر دل و پیل‌تن

گردن او همچو قوس، ساعد او همچو تیر

صورت نعلش به خاک همچو دو نیمه مجن

کوه گران در درنگ،‌ باد وزان در شتاب

در کُه و صخرا دوان، خار خور و خارکن

روز و شب از گام نرم،‌ می‌شکند خار سخت

برگ گلی کس ندید خار مغیلان شکن

از دهنش جام شیر حل شده در وی نبات

وز کف او چار قرص بر سر خوان عطن

گه به بلندی رود ناله کنان ابروار

گاه به پستی شود، سیل صفت نعره زن

هیکل او بی‌ستون، سقف روان بر ستون

راکب او همچو شیر، بر زبر کرگدن

هر طرفی ساربان کرده دو هودج روان

زهره و مه در قران در درجه مقترن

محمل گردون نشان در بر او مهوشان

گل به میان حجاب بت به کنار شمن

جمله به کسب جمال در طلب ملک و مال

قبلهٔ مقصود من باب امام زمن

درج در لافتی،‌ برج مه هل‌ اتی

حصن حصین فتور دار امان فتن

کعبهٔ‌ عالی‌مقام، مشهد هشتم امام

عارف راه خدای، عالم هر قسم و فن

از کمر مرتضی گوهر موسی رضا

آنکه علی نام اوست، خلقت و خلقش حسن

قرهٔ عین بتول، مفخر آل رسول

سرو قدی زان ریاض، سرخ گلی زان چمن

گیسوی او مشک را سوخته خون در گلو

طرهٔ او ماه را بسته به مشکین رسن

لایق خوانش نبود محور و نسرین چرخ

چیست دو مرغ حقیر بر سر یک بابزن

آب بقا را بریخت گرد رهش آب رو

در ثمین را شکست خاک در او ثمن

زهره در ایوان اوست مطرب پرده سرای

ماه به دوران او ساقی سیمین ذقن

گر ز غبار درش باد برد سوی چین

ناف نهد بر زمین نافهٔ مشک ختن

چون به زبانم رود گوهر اوصاف او

پر ز جواهر شود حقهٔ درّ عدن

مدحت او فرض عین، بر همگان عین فرض

در قعدات فروض، در رکعات سنن

خاک رهش را به چشم گر بسپارم رواست

پای ز سر می‌کند در ره بت برهمن

زهر چشید از عنب شیر خورد زان سبب

همچو نبات بهشت بر لب جوی لبن

ماه جدا از بدور، ماهی‌ئی از آب دور

اختر نابرده راه در وطن خویشتن

هرکه بدو جست کین مهر نبودش به دین

ظالم اهل یقین، مفسد ارباب ظن

دهر مغیلان‌گه است، آل نبی ارغوان

روی زمین شوره‌زار، نسل علی یاسمن

گر چه به آدم بود نسبت هر آدمی

خار ز جنس نبات هست جدا از سمن

هفت فلک خمکده‌ست، خلق در او چون شراب

صاف در اعلی مقام، اسفل او دُرد دن

صدر نبوت پناه واسطهٔ عقد شاه

جوهر خود وصل کرد با گهر بوالحسن

میر ولایت علی، دین نبی را ولی

عز عرب را پسر، شاه رسل را ختن

گفت سلونی به علم،‌ کرد صبوری به حلم

حیدر خبیر گشای،‌ صفدر عنتر فکن

داده به او کردگار،‌ بهر وغا ذوالفقار

لمعهٔ او بی صقال، تیزی او بی مسن

ظاهر او بود شیر،‌ باطن او آفتاب

شمس اسد را گزید بهر سکون و سکن

رشتهٔ عهدش دگر برنکشد روح را

در چه دلگیر تن بسته شود بی شطن

زادهٔ برج شرف از قمران فرقدان

روی یکی ضیمران قد یکی نارون

کور دلی کو گزید دار فنا بر بقا

کرد سرای سرور در سر بیت حزن

کشته یکی را به زهر غمزده و تلخ کام

خسته یکی را به تیغ تشه لب و ممتحن

گل شکفد در بهار سرخ ز خون حسین

سبزه بر‌آید ز خاک سبز به زهر حسن

چون ز گلستان دین بلبل و طوطی شدند

منبر و محراب شد منزل زاغ و زغن

دین چو به دنیا فروخت شد لقب او حمار

کو ز خری می‌خرد تره به سلوی و من

آنکه ز نقصان براند تیغ بر اهل کمال

بود به جسمش برص، بود به چشمش وسن

روح پیمبر کشید عترت خود را به خلد

در خور ایشان نبود سجن سرای شجن

هر چه از این ابتلاست از طرف مابلاست

ور نه بر ایشان عطاست از طرف ذوالمنن

از غم شاه عرب خاطر من گوییا

موی سر زنگی‌ست شیفته و پر شکن

لیک به رغم حسود می‌دهدم لطف او

خمر مَحبت به رطل نقل قناعت به من

تا تن خود سوختم ز آتش ایشان نشد

دل به بلا مبتلا، جان به عنا مرتهن

نیست ره آورد من جز غم آل رسول

بار خدایا به حشر زرد مکن روی من

یارب بر نام خویش ختم کن و در نورد

نامهٔ‌ ناصر که هست نام تو ختم سخن

شمارهٔ ۵ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه

همی دهند بشارت مبشران صبا

که شد مزاج جهان خوش ز اعتدال هوا

به شکل صورت آئینه می‌نماید روی

هر آن لطیفه که مستور بود در دل ما

مگر که باد صبا را خواص عیسی بود

که دم به دم کند اموات خاک را احیا

دل سپهر چو از مهر گرم شد بر من

برفت از سر ما رنج و محنت سرما

برای مجلس دُردی کشان ز جام حیات

بر آب شیشه گری می‌کند نسیم صبا

برفت آنکه چمن را نوا و برگ نبود

کنون ز بلبل و گل می‌رسد به برگ و نوا

بنفشه از خط خوبان چو شمه‌ای بر خواند

سپهرش از سر غیرت زبان کشد به قفا

در آب عکس رخ دلبران رعنا دید

که سرخ و زرد بر آمد به باغ گل ز حیا

از آن چو برگ به هر باد بید می‌لرزد

که همچو قد بتان کار سرو شد بالا

مقیم در دل غنچه است صورت شاهد

مدام در سر لاله است ساغر صهبا

برابرند چو میزان تو کفهٔ شب و روز

که با حمل شده خورشید را سرو سودا

به دلو رهگذرش از برای آن افتاد

که در فلک مثل یوسف است خوب لقا

بر آمد از لب دریا چو یونس از ماهی

کلیم‌وار نمود از حمل ید بیضا

چنان به برج حمل شد بعینه خورشید

که سوی بیت شرف آفتاب ابر عطا

خدایگان سلاطین جلال‌الدین هوشنگ

که هست کسوت شاهی به قد او زیبا

مه سپهر جلالت که چرخ با همه قدر

ز اسم اعظم او ساخت حرز هفت اعضا

به قصر قیصر تشبیه دار او نکنم

که قصر قیصر نبود چو دار او دارا

به مجلسی که نشینده چو آفتاب در اوج

ز بندگان کمر بسته‌اش بود جوزا

چه خون دیده که از دست او ندارد کان

چه شور کز کف او نیست در دل دریا

ایا شهی که چو بندی میان به کین عدو

سماک اعزل رامح شود به روز وغا

سپربیفکند از سهم خسرو گردون

در آن زمان که بر آری تو تیغ در هیجا

اگر به کوه رسد صیت عالم آرایت

شود چو گل همه تن گوش صخرهٔ صما

ز چشمه کوه براند آب و سنگ بر دل زد

ز باد حلم تو نالید از زبان صدا

چو ذره هر که در هوادار توست از دل و جان

چو آفتاب جهانگیر شد تن تنها

فلک برای تو افراخت تارم مینو

زمین ز بهر تو گسترد مفرش مینا

ز غنچه خرگه سبز و ز لاله خیمهٔ سرخ

زد از برای تو فراش باد در صحرا

عدو ز رابت تو روی می‌نهد به گریز

کجا تواند رفتن ز کام اژدرها

چو گرد موکب تو روی مهر در پوشید

جهان روشن تاریک گشت بر اعدا

شها سخن نه به اندازهٔ من است ولی

به فر عدل تو عالی همی شود انشا

چو کوه در دل تنگ من است کان گهر

از آن چو کاه به بادی نمی‌روم هر جا

فشانده دست فراغت بر اطلس و اکسون

کشیده پای قناعت به دامن خارا

به یمن غرهٔ ماه سعادت تو دهد

مزید شهرت من این قصیدهٔ غرا

به شعر من نبود گنج شایگان را وزن

سمند فکر بطی نیست کاورد ایطا

سر مرا هوس خاک آستانهٔ توست

به سوی کُل بود آری تحرک اجزا

چو ناصر از کرمت یافت دولت دو جهان

نخواهد از دو جهان غیر عمر تو به دعا

همیشه تا به چمن عندلیب فصل بهار

ز عشق شاهد گل برکشد هزار آوا

سرای پردهٔ جاهت که غیرت چمن است

همیشه باد پر از عندلیب پرده سرا

شمارهٔ ۶ - در مدح مولانا قاضی شمس الدین

صبحدم مژدهٔ وصل تو همی‌داد صبا

عالم پیر همی‌یافت از او عهد ضیا

هدهدی هادی سرنامهٔ بلقیس آورد

منطق‌الطیر به نزدیک سلیمان ز سبا

روی بنما نظری و نظری با ما کن

که مرا چهرهٔ زرد است ز راز روی شما

راست چون سرو نشین خوش به کنار چشمم

راستی خوش نبود سرو روان خود بی ما

چه عجب نقش دهان تو اگر پیدا نیست

ذره در پرتو خورشید بود نا پیدا

کوی تو کعبهٔ جان است و من از خون جگر

می‌خورم آب ز سرچشمهٔ زمزم به صفا

از خطا نافه به چین سر زلفت دم زد

موی‌ها خاست بر اندامش از این فکر خطا

کفر را قصه هم از زلف تو گشته است دراز

فتنه را کار هم از قد تو گیرد بالا

از جفای تو بر آنم که حمایت طلبم

در پناه کرم و تربیت مولانا

صدر برجیس محل، قطب هدی شمس‌الدین

آنکه نعمان جهان است ز جمع عُلما

آنکه با‌غیرت او تاب ندارد آتش

و آنکه با گوهر او آب ندارد دریا

عالم علم و جهان عمل، وجودی جود

علم حلم و محیط کرم و کان سخا

ماه را رؤیت او درشکند طرف کلاه

چرخ را رفعت او چاک زند بند قبا

دوش در دفتر مدحش نظری می‌کردم

تا برم پیشکش او به طریق شعرا

منهی غیب خبر داد که در ساعت سعد

اختری کرد علو از افق عز و علا

غنچه‌ای در چمن دولت او نو بشکفت

بخت گفت انبته‌الله نباتا حسنا

ای که در مدرسه علم ادنی در علم

هست در مدرسهٔ علم آدم اعلی

هرکه افعال پسندیدهٔ تو دید چه گفت

آدم است اینکه رسیده است به علم اسما

پیش صیت تو بود شهرت بدخواه چنان

که بسازد مگس از نغمه نوای عنقا

قاضی چرخ به جان مشتری قدر تو شد

نشدی تابع و خود نیستش این‌ قدر و بها

حد مدح تو به اندازهٔ فکر ما نیست

گر همه صنعت ما هست به شعر تنها

این‌ قدر هست که تا قاضی اسلام شدی

باز بسته است به نوک قلمت حکم قضا

هر که در علم اشارات به قانون تو دید

از بلا جست نجات و ز مرض یافت شفا

ای جوانمرد ز فرط کرمت نحل و نخیل

وی توانگر ز عموم نعمت خاص و گدا

در سراپردهٔ افلاک نهان شد زهره

ز احتساب تو که در پرده بود پرده‌سرا

ابر از بحر کفت تند بر آمد لیکن

از گهرباری تو غرق عرق شد ز حیا

کان ز دست دل دریای تو خون در جگر است

کوه می‌نالد و آوازه بر آمد به صدا

داورا بندهٔ خاکی چو زمین در پیشت

تشنه افتاده و فیض کرمت ابر عطا

گر شود بر سر من ابر عطایت باران

بس که روید ز دل من گل و ریحان ثنا

ناصر از بیم ملال تو ز تطویل سخن

به از آن نیست که آید به سوی ختم و دعا

نا زمان لازم دور است تو را باد زمان

تا بقا ممکن ذات است تو را باد بقا

شمارهٔ ۷ - در مدح یکی از بزرگان سروده است

صبا آراست از گل بوستان را

صلای عیش در ده دوستان را

ز صوت مرغ بشنو ارغنون را

ز جام لاله درکش ارغوان را

می چون گل ستان از دست ساقی

که رنگ و بوی بخشد گلستان را

به ساغر در چمن شد گل که خوبان

چنین کردند کشت بوستان را

سر شاهی‌ست نرگس را ز کی باز

که بر سر می‌نهد تاج کیان را

مرا حیرت همه از دست بید است

که چون بی‌دست بردارد سنان را

جهد هر دم صبا از صحبت گل

وفائی نیست چندانی جهان را

شمر ساکن شد و صافی که از سیر

غباری بر دل است آب روان را

به خاصیت بهشت اردیبهشت است

که در پیری جوان سازد جهان را

دل غنچه فرح از زعفران یافت

که گل از خنده بگشاید دهان را

ز پیران در جوانی چون سبق برد

همین باشد نشان بخت جوان را

زداید صیقلِ رأی منیرش

ز مرآت یقین زنگ گمان را

زحل را گر محل بخشد به بهرام

قرین سعد گرداند قران‌ را

چنان دست ضعیفان را قوی کرد

که موری بشکند شیر ژیان را

زهی در دور انصاف تو گردون

به آتش سوخته تیر و کمان را

سحاب دست فیاض تو دارد

سخائی کان نباشد بحر و کان را

حسودت را چو سر بر تن گران است

سبک بردار از او بار گران را

زیان ناصر از دست زبان است

از آنرو گوش می‌دارد زبان را

نه هر ساعت به هر کس می‌توان گفت

حدیث ضعف حال ناتوان را

غریبی مانع آن شد که گویم

به پیش دوستی این داستان را

چو نتوان آب روی از بهر نان ریخت

به آبی می ببیاد خورد نان را

همی تا عالم فانی نداده است

بقای جاودانی انس و جان را

تو جان عالمی، ایزد رساناد

به عمر تو بقای جاودان را

شمارهٔ ۸ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ گوید

قد تو داد به باد آب‌روی طوبی را

بهشت حور ز غیرت بهشت اعلی را

مرا از دیدهٔ معنی نظر به صورت تست

که صورت تو نماید کمال معنی را

به صورتت نگرد بت‌پرست گر مانی‌ست

روان بر آب زند نقشهای مانی را

خلاف زاهد مستور چشمِ سر مست است

خراب کرد بنای صلاح و تقوی را

اگر به چشم تو زد لاف نرگس از مستی

مبصران نگرفتند خرده اعمی را

خیال زلف تو زنجیر عقل مجنون است

گذشت عمر و ندیدم به خواب لیلی را

شب وصال تو آن به که شمع بنشیند

«به ماهتاب چه حاجب شب تجلی را »

مرا قضیهٔ عشقت و شاهد و منظور

رسانده‌ایم به شاهد ثبوت دعوی را

نداشت ناصر دنیا و قصد دین کردی

مکن که مفتخرم فخر دین و دنیی را

جلال دولت و دین خسرو زمان هوشنگ

که از عدالت او کسرهاست کسری را

اگر چه مهر کشد تیغ کینه بر آفاق

چو صبح سر ببرد ظالمان ظلمی را

زمین به سدهٔ او می‌برد تقرب را

فلک به طالع او می‌کند تولی را

به حال انسان اگر لطف او از این سان است

دهد به عالم صغری جهان کبری را

زهی کریم که پیش از سؤال سائل را

چو آب لطف تو خواند جواب آری را

نسیم خلق تو یحیی العظام و هی رمیم

شکست نام تو ناموس معن و یحیی را

زلال جرعهٔ جامت به خاصیت بخشید

مزاج چشمهٔ حیوان لعاب افعی را

نواله‌های نوالت ز خوان گردون به

به سبزه‌ای نتوان داد من و سلوی را

بعید نیست که آید به عید اقبالت

حمل به خنجر بهرام بهر اضحی را

پجوز را که تواند ز لایجوز شناخت

اگر تو خط ندهی از جواز فتوی را

کسی که صورت لطف خدا ندیده بود

ترا ببیند و حاصل کند تسلی را

دم تو زنده کند در قرائت قرآن

مآثر نفس روح بخش عیسی را

به وقت انها، ها در رخ تو حیران است

گشاده‌اند دو چشم از برای این هی را

تراست در ید بیضا به روز معرکه رمح

بدان مثال که ثعبان به دست موسی را

صدای کوس تو به گوش دشمن و دوست

به شر و خیر بشر یافت خوف و بشری را

کمان چرخ تو دارد شهاب دیو افکن

چرا که رجم کند جنیان حنی را

تذرو خصم ترا در عقب عقاب سه پر

رسیده تا برساند عقاب عقبی را

ز دست بوس تو چوگان چو گردن افرازد

چو سرزنش که خورد گوی از تمنی را

جهان پناها چون از علو مِدحت تو

بر آسمان برساندم شعار شعری را

دبیر چرخ به خط رقاع من از نسخ

مثال داد کمال جریر و اعشی را

ثنای غیر ترا بار نیست در دل من

حریم کعبه حرام است لات و عزی را

مرا به عیب هنر منکرند طایفه‌ای

که نقش مولی خوانند نفس مولی را

الف اگر چه به نقطه برابر است به با

ز راستی خط آمد جدا الف بی را

نوشته‌ام سخنی طرز انوری و ظهیر

که نور داد ظهور از تراز حوری را

سه چار بیت بنا کرده‌ام شکایت حال

که رفع کرد قصور ریاض اُخری را

درست بود به من عهد اقربا ز حضر

«سفر گزیدم و بشکست عهد قربی را»

ودیعتی که به ما وارسیده صبری بود

وداع کرد به کلی دیار و ماوی را

به هر طریق به سر برده عمر و می‌دانم

ولی ز دست ندادم طریق اولی را

به حیله آمده‌ام از دمشق یا بغداد

سلام من که رساند به حله سلمی را

به عین عقل نظر کن که کلک لاغر من

چگونه می‌کشد این حرفهای فربی را

به موقعی که نهم خامه بر رخ نامه

فلک نثار کند درج‌های املی را

ترا خدای دهد اجر تا فواضل تو

برند مجری ارباب فضل اجری را

سخن به حد ملالت نگویم و گویم

دعای جان تو و شکر حق تعالی را

همیشه تا که عقول و نفوس در عالم

دهند نظم به هم صورت و هیولی را

مدام صورت خصم تو در هیولی باد

نظر به نفس نفیست عقول اولی را

شمارهٔ ۹ - در مدح خواجه عبیدالله وزیر و صاحبدیوان

ز آفتاب رخ تست بر دل من تاب

ز تاب آتش رویت مرا چو زلف متاب

دلم به تاق خم ابروی تو قندیل است

ز سوز شوق فروزان چو شمع در محراب

یک امشبی که ز زلف و لب تو یافته‌ام

میئی چو چشم خروس و شبی چون غراب

بنوش باده که در دور چشم مستت

ز بهر نقل بر آتش مرا دلیست کباب

نشست در تک خم باده همچو افلاتون

بساز آینه‌ای چو اسکندر از می ناب

ببست باب سعادت به روی من گردون

مگر دری بگشاید مفتح الابواب

زحل محل عطارد نظر عبیدالله

که اسم اعظم او داد زینت القاب

خدایگان وزیران، مهندس اعظم

که ضبط ملک دهد بی خطا، به فکر صواب

وزیر مشرق و مغرب که روشنان فلک

به رأی روشن او عبدهُ کنند خطاب

مدار تیغ و قلم، خواچه‌ای که دیوان را

ز رأی او به همه روی روشن است حساب

ز فرط جود و سخاوت سؤال سائل را

صریر خامهٔ او می‌دهد به لطف جواب

زهی رسیده به جائی که چرخ سیمابی

ز هیبت تو در آید به لرزه چون سیماب

کسی ندید به دور تو گریه جز از جام

کسی نکرد به عهد تو ناله غیر رباب

همای عدل تو تا باز سایه گستر شد

به دست تیهو در مانده از عُقاب عِقاب

چنان ز عدل تو معمور شد خرابهٔ دهر

که در زمانه به جز بوم جغد نیست خراب

به غیر نرگس مست بتان که در خواب است

ندیده دیدهٔ مردم خیال فتنه به خواب

به هر کجا فتد از شمع رأی تو پرتو

از او فروغ به پروانه می‌برد مهتاب

بزرگ قدرا بر شعر بنده خرده مگیر

اگر چه نظم دلاویز تست درّ خوشاب

به خوشه چینی ارباب دولت آمده‌ام

بسی گدای به خرمن رسید از ارباب

مگر که لطف جمیلت سبب شود ور نی

به جهد بنده مرتب نمی‌شود اسباب

حکایت جم و جام جهان نمای مگوی

مگر تو بی‌خبری از صفای جام شراب

مرید پیر مغانم که روی زرد مرا

به بادهٔ عنبی سرخ کرد چون عناب

به غیر باده نداریم حاصلی از عمر

چو باد می‌گذرد عمر ساقیا دریاب

به کار دور اگر چرخ را شتابی نیست

تو بر موافقت او به کار می بشتاب

هزار گونه عم است از زمانه بر دل من

که شرح هر یک تطویل دارد و اطناب

گرفته‌ای چو عنان کار بنده را بر دست

توقع است که در پا نیفکنی چو رکاب

در این چنین سره وقتی که شاهدان نجوم

نهفته‌اند رخ مه به زیر ابر نقاب

ببست از دم سرد شمال چشمهٔ مهر

فسرد از نفس زمهریر اشک سحاب

گرفت همچو سمندر پناه در آتش

که خون ماهی از لرزه خشک شد در آب

زمین ز برف بپوشید پوشش قاقم

هوا ز ابر به بر کرد جامهٔ سنجاب

مرا که جز تن چون موی نیست موئینه

کجا ز باد توان زنده یافت در مرداب

جهان ز عدل شما بهشت و من بی جرم

چرا به دوزخ حرمان معذبم به عذاب

چو کردگار معین تو گشت ناصر را

از این عذاب نجاتی بده از ثواب

همیشه تا در دولت گشاده خواهد بود

گشاده باد در دولت تو از همه باب

شمارهٔ ۱۰ - در مدح خواجه حسن قاضی دمشق

گر باده نیست می‌خورم از خون دل شراب

ور نقل نیست ساخته‌ام از جگر کباب

گر شاهدی نباشد غم نیست زانکه هست

محبوب من کتابت و منظور من کتاب

گر مال و ملک نیست زبان چون تیغ هست

بر سروران دهر شده مالک الرقاب

گر از نعیم و ناز جهان نیستم نصیب

هستم به چندگونه هنر مالک نصاب

بردوخت چشم پیر فلک نوک خامه‌ام

گویی که هست خامهٔ من نیزهٔ شهاب

از سهم طعن نیزهٔ خطی کلک من

هر شام آفتاب نهد تیغ در قراب

شاید اگر بلای من آید خواص من

آری همیشه آفت سر شد پر عقاب

بازار فضل دیده و بیزار گشته‌ام

زان ساعتی که من به هنر کردم انتساب

چون فضل شد فضول و هنر عیب و جرم

قدری نماند فضل و هنر را به هیچ باب

من شرق تا به غرب جهان آزموده‌ام

از فضل نیست هیچ هنرمند کامیاب

فایض شود ز آتش من آب معرفت

تا گل نسوخت از گل پیدا نشد گلاب

دینار شد حجاب ره ما اگر نه یار

دیدار می‌نماید هر لحظه بی حجاب

کوتاه باد دست من از دامنش چو عود

گر زانکه نیست کیسهٔ من کاسهٔ رباب

دلبر خرابهٔ دل ما اختیار کرد

زانرو که جای گنج نباشد به جز خراب

امروز نیست در همه عالم دلی که نیست

از بخت در شکایت و با چرخ در عتاب

گویی که داد مادر گیتی به بخت من

بر جای شیر شربت خشخاش بهر آب

در طالعم سعادت کلی اثر کند

از صدر مشتری نظر آسمان جناب

فخر امام خواجه حسن آنکه چون حسین

راه خطا نرفت ز اندیشهٔ صواب

پشت و پناه شرع کزو مسند قضا

دید آن سعادتی که نبیند فلک به خواب

چون روز روشن است که رأیش به راستی

بیرون برد ز زلف شب تیره پیچ و تاب

آن عالمی که سایل اگر می‌کند سؤال

احسان فی البدیههٔ او می‌دهد جواب

گیرد چو باد ابلق ایام را عنان را

چون آورد عزیمت او پای در رکاب

گر لطف او به عین عنایت نظر کند

آب حیات خیزد از لمعهٔ سراب

ور قهر او به تیغ سیاست زبان دهد

عصفور قطع نسل کند باز چون سداب

ای خواجه‌ای که صاحب دیوان آسمان

از مهر با تو صاحب اعظم کند خطاب

چون سرمهٔ خاک پای تو از روی خاصیت

بخشید نور باصرهٔ چشم آفتاب

می‌آورند بهر نثار قدوم تو

چشم سحاب و گوش صدف لؤلؤی خوشاب

از سرزنش حسود تو چون میخ خیمه بود

انداخت دست حادثه در گردنش طناب

بحر عجایب است کف در فشان تو

کز مد و جزر اوست روان زر به جای آب

افسرده خون ز بیم تو اندر عروق کان

در پیش دست تو ز حیا آب شد حباب

اندیشهٔ سفر نکند هرگز از دمشق

الا کسی که دارد سلامش بود مآب

واحسرتا عراق که از مشهد نجف

دارد تراب تربت او بوی بو تراب

قدر تو هم عراق شناسد که قدر در

داند مبصری که کند علم اکتساب

دینار اگر چه هست غلام سفید روی

چون صفر پیش همت تو نیست در حساب

در خشک سال قحط کرم اهل فضل

غیر جناب‌عالی تو نیست فتح باب

شد وقت آنکه رهزن باد خزان به تیغ

بیرون کند قوافل اشجار را ثیاب

در گوشه‌های باغ شود منزوی هزار

بر منبر چمن چو خطیبان رود غراب

پوشد سپهر را فلک از ابر پوستین

بندد زمانه شاهد خورشید را نقاب

بر رود خشک سیل زند نغمه‌های تر

مغز زمانه تر شود از نالهٔ رباب

شیر زیان به شکل سمندر ز بیم جان

آید به سوی آتش و غایب شود ز غاب

حاجت به بحث ناصر و حسن سؤال نیست

پیش از سؤال لطف تو خود می‌دهد جواب

تا دهر مستقیم بود دور برگذر

تا خاک بر گذار بود چرخ در شتاب

ذات تو مستقیم و جهان بر قرار باد

در حق تو دعای دعاگوی مستجاب

شمارهٔ ۱۱ - در مدح شیخ صفی‌الدین اردبیلی گوید

می‌رود قافلهٔ عمر رفیقان به شتاب

روز مولود رسولست خدا را در یاب

حامی ملت و ماحی گناه امت

خاتم دولت و ختم رسل از تیغ و کتاب

مالک ملک قِدم، شحنهٔ دیوان ازل

حاکم حکم ابد، محتسب روز حساب

آن محمد که شود عاقبت از وی محمود

گر ز خاک در او سر نکشیم از همه باب

همه جا مدحت او گفته خدا در قرآن

نام او جامع مدح است، چه جای القاب

وقت آن است که یک بار دگر شمس ضحی

در شب قدر گشاید چو مه بدر نقاب

علم و منجق اسلام برافراخته‌اند

می‌کند شاهد آثار نبی رفع حجاب

آسمان شاید اگر شمع فروزد از مهر

زانکه با پرتو این نور ندارد مه تاب

قدر امروز به هر جای گرامی باشد

خاصه در بارگه حضرت قطب الاقطاب

شیخ الاسلام صفی‌الدین کز بحر صفا

صوفیان را بدهد صفوت او در خوشاب

مرشد مطلق کز پرتو لوح المحفوظ

نشر کرده است در آفاق علوم و آداب

سرو بستان ولایت که ز طیب خُلقش

می‌دهد آب و گل مرقد او بوی گلاب

بر در زاویهٔ اوست زوایای سپهر

خوار و سرگشته چو گردی که بود گرد حباب

در حظیره است ز قندیل حضورش شمعی

که از او نور به پروانه ستاند مهتاب

حافظان چون بگشایند در درج زمان

چرخ سیمابی در لرزه فتد چون سیماب

ذاکران همچو زر از آتش دل بگدازند

گردن و گوش جهان پر شود از گوهر ناب

صفهٔ دار حدیثش صفت هشت بهشت

شرفهٔ قبهٔ قبرش شرف هفت قباب

خاک از تربت او فخر کند بر گردون

تن او در دل خاک است، خوشا جان تراب

خلف حضرت او خواجهٔ هفت اقلیم

آنکه سرحد جهان راست حریمش محراب

خواجه صدرالدین سلطان طریقت که به شرع

کشف اسرار حقیقت کند از راه صواب

این محال است که گنجد به جهان همت او

همتش گنج روان است، جهان جان شراب

صحبتش گنج عمیق است و در او گنج گهر

می‌رسد از صدف صدق به گوش اصحاب

هر سؤالی که کند از نظر او سایل

کرم طبع جوابش دهد از لطف چو آب

هوشیاری که دورش قدح و مستی را

چشم نرگس نتواند که ببیند در خواب

ای کریمی که کف کافیت از خوان کرم

پیل با پشه همی بخشد، عنقا به ذباب

فایض از نور رسول است به سوی امت

طبع فیاض تو در گوهر بحرالانساب

هادی ملت اسلامی و از دار اسلام

می‌رسد ذات تو را سلمک الله خطاب

مهر را ز آتش مهر تو همی‌گیرد تب

ماه با تابش مهر تو نمی‌آرد تاب

چشمهٔ لطف که در ظاهر و باطن داری

می‌کند تشتهٔ وادی طلب را سیراب

چون سکندر نروی در طلب آب حیات

توئی آن خضر که در پیش تو آید به سر آب

تا برانداخته‌ای پردهٔ دستان از دور

پیش آن چنگ مغنی نکند ناله رباب

بوم خصم تو خراب است چو منزلگه جغد

بال او باد سیه‌روی‌تر از پر غراب

خیمهٔ جاه ترا چرخ برین باد تتق

خرگه قدر ترا حبل متین باد طناب

باد ظل تو به جائی که نیاید در حد

باد عمرت عددی کان نه در آید به حساب

سرورا خاک سر کوی تو، یعنی ناصر

قرب ماهی‌ست که دارد به جناب تو مآب

شمارهٔ ۱۲ - در مدح شیخ شهاب‌الدین گوید

ای زلف و عارض تو با هم چو روز در شب

خورشید را ز رویت گاهی عرق، گهی تب

با روی تو اگر مه دعوی کند به خوبی

از اوج آسمانش در کش به چاه نخشب

چشمت به طاق ابرو پیوسته تیر در قوس

رخ در شکنج زلفت بگرفته مه به عقرب

سرو بلند قدت دارد بهِ زنخدان

شمشاد قامت تو آرد تُرنج غبغب

گفتم بیازمایم در وعدهٔ وصالش

لعلش به خنده گفتا من جَرَّبَ المُجَرّب

یک نقطه خال مشکین بر صفحهٔ عذارت

گویی که منخسف شد بر آفتاب کوکب

چون شمع از زبانم آتش زند زبانه

هرگه که بر زبانم آید سخن از آن لب

خط تو همچو طوطی دارد شکر به منقار

زلف تو همچو طاووس گیرد سمن به مخلب

خطی به خون جانم آورده‌ای به شوخی

یارب خط غبارت هرگز مباد معرب

خونم مریز کز تو روزی دیت ستاند

شاهنشه ولایت سلطان دین و مذهب

شیخ‌الشیوخ ملت آن خواجهٔ معظم

کز اهل دین و دانش او احسب است و انسب

والا شهاب ملت کز بهر رجم دیوان

اصلاح مملکت را، آمد بر این ملقب

در حضرت الاهی، در بارگاه شاهی

همچون فلک معلا، همچون ملک مقرب

ای از نسیم خلقت جیب صبا معطر

وی از ریاض لطفت جرم هوا مطیب

صوفی مهر اگر چه عیار صبح خیز است

از نور خاطر او صافی شد و مهذب

هر چند پیر گردون رقاص و خرقه پوش است

از وی گرفت رؤیت لوحی چو طفل مکتب

چون آفتاب گردون بر خنگ چرخ بنشین

تا هر مه از هلالت سازند نعل مرکب

گر رهگذر صبا را بر موکب تو باشد

عنبر کشد به دامان از گرد نعل اشهب

گشت از سخای ذاتی دایم یتیم پرور

دریای خشک لب را تا دست توست مشرب

خصمت که گشت منکر قرب مراقبان را

در بعد بعد افتاد از سرّ نَحنُ اقرَب

صدر تو همچو جنت بگشاد باب رحمت

تا در فن مکارم شد نسخهٔ مبوبّ

معذور دار صدرا از لطف گر نباشد

نظم رهی منظم، سلک سخن مرتب

هر کس که همچو خامه سر بر خط تو بنهد

باشد به درد خذلان اجزای او مرکب

کز شوق پای بوست شد مدتی که ناصر

هست از سفر مبتّر، هست از محن معذب

چون بر شعار مدحت طبعم شعور یابد

غالب شود ز شعری ابیات شعرم اغلب

ابرام از آن نمودم در حضرتت که نبود

خوشتر از این خطابی، بهتر ز تو مخاطب

تا طاق لاجوردی هر بامداد گردد

از عکس مهر تابان چون قبهٔ مذهب

طاق سرای عمرت پیوسته باد عالی

چون قبهٔ مسند از لطف و بخشش رب

شمارهٔ ۱۳ - در مدح تاج‌الدین قاضی شیخ علی گوید

زهی بنا که جناب تو قبلهٔ فضلاست

چهار رکن تو همچو حرم مقام صفاست

اثیر را به دل از رشک قدر تو آتش

محیط را به کف از شرم گوهر تو هواست

به شکل عارض یاری خطی به پیرامن

دو تاق تو چو دو ابرو گزید و باهم راست

به صف صفهٔ تو عالمان صافی ذهن

چو مشتری به ذکی هر یک و به نور ذکاست

در این حدیث یکی موی شیب و بالا نیست

که سقف چرخ به شیب است و قدر تو بالاست

گر آسمان علوت لقب نهد شاید

که آفتاب و مه و انجم تو از علماست

شکفته یک طرف تو شقایق نعمان

سراج است کو را ز علم شرع ضیاست

دمیده یک طرف دیگر تو سوسن نطق

ز شافعی که شفیع همه به روز جزاست

به مسجد تو که اقصای غایت لطف است

روا بود که بگویند مسجد اقصاست

ز عکس پرتو قندیل و شمع محرابش

دلیل قافلهٔ اختران صباح و مساست

ز بلبلان خوش‌الحان گلشن تنزیل

چو گل مسامع ارباب دل به برگ و نواست

اگر حدیث ز دارالحدیث او گویم

بود روایت مشهور کز تواتر خاست

نفوس خلق ز قانون تو شفا یابد

چرا که شربت صافی تو ز دار شفاست

ترا به دار تعلم چو لوح محفوظ است

نفوس سر قدم جمله از حروف هجاست

کتابخانهٔ تو کاندر اوست کل فنون

خزانهٔ کتاب‌ها لا یحد و لا یحصی ست

معین است که وضع تو تا ابد ماند

از آنکه واضع تو صدر عالم العلماست

خدایگان افاضل پناه تاج‌الدین

که بر سر آمده چار اُم و نُه آباست

بلند مرتبه قاضی القضات شیخ علی

که در علو ز عوالی کاینات علاست

سپهر منزلتِ خاک حزمِ صاعقه خشم

ستاره کوکبهٔ باد عزمِ ابر عطاست

فلک به کفهٔ قدرش چو ذره بی مقدار

جهان به عرصهٔ صدرش چو نقطهٔ بی پهناست

ز در دانش بر روی دهر زینت و زیب

ز فیض کلکش بر باغ ملک نشو و نماست

زهی رسیده بدان مایه دست اقبالت

که دستبرد تو بر عقل کل روان و رواست

چنان به روی تو درهای غیب بگشادست

که در اشارت تو باز بسته حکم قضاست

ز بحر علم تو یک قطره مجمع البحرین

ز نور رأی تو یک ذره روی شمس ضحی ست

ز رأی و روی تو آن آفتاب یکتائی

که پشت گردون از بار منیت تو دوتاست

نمونه‌ای ز نمای تو دخل هشت بهشت

نواله‌ای ز نوال تو خرج هفت سماست

نه لعل و گوهر کانست کان شود ظاهر

ز بیم جود تو خونش فسرده در اعضاست

ز دُر فشانی تو کان همی‌کند ناله

کسی که نیست یقینش گمان برد که صداست

چه سخت روی که در جنب جود تو کان است

چه تلخ عیش که از دست لطف تو دریاست

سحاب تیره دل بی ثبات و تر دامن

بمانده غرق عرق پیش دست تو ز حیاست

رفیع قدرا، مستظهرم به خدمت تو

طریق من نه به آئین و خدمت شُعراست

ز شعر حاصل من نیست غیر بی‌غرضی

غرض ز قافیه بنمودنم مدیح شماست

قصیده را به دعا ختم می‌کند ناصر

چرا که دسترس او همین به ختم دعاست

همیشه تا به حضیض جهان کون و فساد

طلوع صبح بقا را غروب شام فناست

تو از تصرف کون و فساد ایمن باش

که از تو دارفنا خوشتر از سرای بقاست

شمارهٔ ۱۴ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ

گل از نشاط به صد برگ مجلسی آراست

که از ترنم بلبل در او هزار نواست

تعلقی که میان گل است با بلبل

صبابه است کز او اشتقاق باد صباست

مگر که مهر گیا داده‌اند بلبل را

که در چمن همه گلبانگ او ز مهر گیاست

به غیر آب و هوا نیست غنچه را در دل

که تشنگان چمن را به سوی آب هواست

ز باد بر دل غنچه غبار بود و نشست

میان سرو و صنوبر خلافها بر خاست

خوش است نرگس بیمار را قدح در سر

که رنج او ز خمار است و جام باده دواست

چو گل نجات ز غم خواه و می به قانون نوش

شنو رموز اشارات او که عین شفاست

در آب صورت نشو و نما نماید روی

که همچو آینه از لطف آب روی نماست

ز غنچه خواه دل شادمان که دلدارست

ز سرو جوی ثبات قدم که پا برجاست

ز بس صفا که در آب است می‌توان دیدن

هر آن لطیفه که از عین لطف در دل ماست

شمال بر سر گل از شکوفه ریخت درم

نسیم بر لب جوی از بنفشه غالیه‌ساست

اگر چه غنچه نهفته‌ست خرده‌ها در دل

به زیر لب ز شکر خنده راز او پیداست

مگر که لاله نعمان ز خون فرهاد است

که جای او کمر کوه و دامن صحراست

چو سرو راست برآورد سر به آزادی

قبای راستی آمد به قامت او راست

چنین که سوسن آزاد شد زبان آور

به مدح سلطان گویا زبان او گویاست

جلال دولت و دین، بانی قواعد ملک

که همچو سد سکندر بنای او داراست

خدایگان زمان، داور زمین هوشنگ

که عدل او به ضمان شد زمانه را آراست

سپهر منزلتِ کوه حلمِ صاعقه خشم

ستاره کوکبهٔ باد عزم ابر عطاست

میان خاتم دولت به تیر حلقه نشان

ز زلف شاهد نصرت به نیزه حلقه رباست

یگانه‌ای که چو خورشید در قصبهٔ ملک

وجود او را هر ذره از وجود او گواست

خدای را ز وجودش عنایتی است به خلق

که ذات کامل او مظهر صفات خداست

به شکل شیر علم شیر چرخ می‌لرزد

ز بیم رایت منصور او که اژدرهاست

تبارک الله در زیر زین او خنگی است

که شه به هیأت خورشید و او به شکل سماست

بلند کرهٔ میدان نورد چوگانی

که همچو گویش سرهای دشمنان در پاست

چو عقدهٔ ذنب او ز جوزهر زده‌اند

ستام او ز مجره است و تنگش از جوزاست

گران رکاب به هنگام حمله چون کوه است

سبک عنان به گه پویه همچو باد هواست

به جای نعل مه نو فتاده در پایش

چهار میخ مه نعل او چهار سهاست

به گاه سرعت عنقای آتشین بال است

ولی به وقت سکون اژدهای آهن خاست

همین قدر که شهش در وغا برانگیزد

رسیده بر سر بدخواه ملک همچو قضاست

زهی رسیده بدان پایه دست اقبال است

که دستبرد تو بر عقل کل روا و رواست

چه سخت روی که در جنب جود تو کان است

چه تلخ عیش که دست لطف تو دریاست

نه لعل و گوهر کان است کان شود ظاهر

ز بیم جود تو خونش فسرده در اعضاست

سحاب تیره دل بی ثبات تر دامن

بمانده غرق عرق پیش دست تو ز حیاست

به روی و رأی تو آن آفتاب یکتائی

که پشت گردون از بار منت تو دوتاست

وشاق غاشیه‌دار تو ترک بهرام است

غلام حلقه به گوش تو لؤلؤ لالاست

شها ز جرأت ابرام خویش معذورم

به حال بنده ز عین عنایتی که تراست

گدائی‌ای ز برای وظیفه خواهم کرد

ز بهر آنکه گدائی وظیفهٔ شعر است

چه احتیاج گدائی ز پادشاهی تو

گدا به قاف قبولت مرداف عنقاست

مرا مذلت حرمان دوستان سهل است

بر این ضعیف قوی‌ترین شماتت اعداست

چو خامه نامهٔ مدحت نهاده‌ام بر سر

که در زبان من این حرف و در سر این سوداست

ز عرض حال مرا عرض خویش مطلوب است

وزین میان غرض معتبر قبول شماست

قصیده را به دعا ختم می‌کند ناصر

طریق داعی مخلص در این مقام دعاست

همیشه تا چمن آسمان به شام و سحر

ز سرخ و سبز بمانند گلشن خضراست

چو خضر برخور از آب حیات در گلشن

که آسمان جلال تو آسمان آساست

شمارهٔ ۱۵ - در موعظه و پند

درویش را که ملک قناعت مسلم است

درویش نام دارد و سلطان عالم است

گر قُرص گرم مهر بر آرد تنور چرخ

در وقت چاشت سفرهٔ درویش را کم است

در هم شود ز بهر درم حال آدمی

آری تمام صورت در هم چو درهم است

خوش وقت آن گدای که در پیش همتش

ترک کلاه فقر به از افسر جم است

آزاده‌وار دامن همت فروفشان

زین خاکدان که شادی او بندهٔ غم است

گر آدمی شکفته نباشد چو گل رواست

در بوستان دهر که زندان آدم است

آن را که دل بر آخور آخر زمان نهاد

کمتر ز خر شمارش اگر رخش رستم است

فیروزهٔ فلک که به گوهر نشانده‌اند

بر وی نشان حادثه چون نقش خاتم است

در دور اگر به جام مرادی رسی منوش

کان کاس شربتی‌ست که آلودهٔ سم است

زین حقهٔ مدور کحلی آسمان

دارو طلب مکن که در او چون مار ارقم است

معدوم شد وفا و مروت وفات یافت

وین جامهٔ کبود فلک بهر ماتم است

نادان چو واو عمرو برون است از حساب

اهل خرد نهان شده چون حرف مُدغم است

خم در خم است کار جهان همچو زلف یار

صد گونه پای‌بند تو در زیر هر خم است

بر باد رفت عمر و تو از خویش غافلی

یک دم به خود بیا که همه عمر یک دم است

فرصت اگر دمی‌ست غنیمت شمار عمر

همدم مجو که هم دم تو با تو همدم است

تدبیر زاد کن که بقا در ره فناست

ترک امل بگو که عزیمت مصمم است

تدبیر عقل و قوت مردی و مردمی

این جمله هست و پنجهٔ تقدیر محکم است

ناصر مقام عجز بود راه بندگی

یک راهوار در ره او پور ادهم است

در سلک بندگان خودت گر دهند جای

این منزلت ز منزل شاهی مقدم است

خلقی برون پردهٔ اسرار مصطفی

خوش وقت عنکبوت که در پرده محرم است

شمارهٔ ۱۶ - در مدح قاضی شیخ علی گوید

مرا چو زلف بتان خاطر پریشانست

تن چو موی بر آتش ز غصه پیجانست

ز دور هر که ببیند مرا ز نزدیکان

گمان برد که خیالی به شکل انسان است

مبین به تلخی عیشم که همچو بحر مرا

ز اشک در صدف سینه درّ و مرجان است

چو کون سنگ صبوری نهاده‌ام بر دل

که لعل بر کمر و گوهر به دامان است

عزیز مصر فصاحت چو یوسفم اما

شکایتم همه از کید و مکر اخوان است

مرا ز خار مژه تازه‌تر گلی نشکفت

مگر به طالع من خارها گلستان است

سپید کاری کاذب جهان گرفت مرا

چو صبح از آن سببم دست در گریبان است

مگر به غیبت من غیبتی رساند حسود

به سمع عالی صدری که عین اعیان است

ولی ملت دین شمس مشتری طالع

که نعل مرکب او تاج فرق کیوان است

زمین ز عرصهٔ جاهش کهینه صحرائی ست

فلک ز قصر جلالش کمینه ایوان است

تنی که همچو قلم سر به خط او ننهاد

به حکم او را بر اهل تیغ فرمان است

فلک ببندد پیمان به دور دولت او

که همچو دین و دیانت درست پیمان است

هنر پناها، قاضی توئی به حکم قضا

شمول علم تو بر آشکار و پنهان است

شنیده‌ام که به پیش تو مدعی از من

بگفت آنچه نه دین من است، کفران است

بدین قضیه ندارد گواه و داعی را

قسم شود متوجه، چه باک ایمان است

بدان خدای که در ملک بی‌نیازی او

ضعیف موری در قوت سلیمان است

بدان رسول که بر قد استقامت او

قبای ختم رسالت به حکم قرآن است

به جبرئیل و کتاب و به انبیاء و رسل

به آفتاب هدایت که نور ایمان است

به حکم محکم تقدیر و اقتضای قضا

که حل و عقد جهان را اساس و بنیان است

به دوزخ و بهشت و حساب و روز شمار

به سالکی که رهش بر صراط و میزان است

به حس مشترک و حفظ و ذکر و فکر و خیال

به وهم کو غلط عقل و بیم نسیان است

به صورتی که هیولا بدو مرکب شد

بدان بساط بسیطی که چرخ ارکان است

به روی روشن روز و به زلف تیرهٔ شب

که در وصال بعینه خیال هجران است

به حق ثابت و سیار و آسمان و بروج

که هر دقیقهٔ آن صنع یزدان است

به نور مهر سحرخیز و ماه قایم شب

که ذات حق را هر یک دلیل و برهان است

به چار رکن و سه بعد و دو گوهر و یک ذات

که در ممالک و ملک وجود سلطان است

به کعبه و عرفات و به مسجدالاقصی

به کوه طور که میقات اهل عرفان است

به سه نتیجه که حیوان و معدن است و نبات

به نُه عرض که به جوهر قیام انسان است

به آدمی و پری و به حوری و به ملک

به طاعتی که جزایش رضای رضوان است

به جان روشن که آئینه است جانان را

به عقل دانا کو فیض عالم جان است

به وحش و طیر و به ماهی، به مار و مور و ملخ

به نوع و صنف که در تحت حس حیوان است

به قطره‌ای که به دریا رسید و گوهر شد

به جوهری کان مرکوز در دل کان است

به ماه عارض یار و به احسن التقویم

که در تأمل او چشم عقل حیران است

به ظل شام که شد پرچم سیاه حبش

به نور صبح که منجوق خیل خاقان است

به حرمت سر گردنکس و به جبهت و فرق

که فیض هر یک فیضی ز فیض رحمان است

به طاق ابرو که جفت شد به پیشانی

زهی کمان که از او جمله کیش قربان است

به پرده داری چشم و خیال بازی او

که هفت پردهٔ آن نقشهای الوان است

به گوشه گیری گوش و به راهداری او

که تاج خواه سر شاه او به الحان است

به جستجوی مشام و به بوی بردن او

که طیب وقتش از عِطر روح و ریحان است

به خوانچه‌ای که بر او ذوق چاشنی گیرست

به نسخه‌ای که از او لمس هندسی دان است

به درج لعل کزو کامباب گشت زبان

که در ناب در او از سی و دو دندان است

به حسن صورت و سیرت به لطف معنی و لفظ

به شعر بنده که مشعر به فضل و احسان است

بدین قصیده که بر حسن هر یکی بینش

هزار نعرهٔ تحسین ز روح انسان است

به علم تو که از او چار فصل یک باب است

به جود تو که از او هشت خلد یک خوان است

به قهر تو که از او یافت گرمئی دوزخ

به لطف تو که از او روضهٔ باغ و بستان است

که نقل نسبت کفران نعمتت از من

دروغ و تهمت و تزویر و زور و بهتان است

متاب روی چو اقبال بی‌گناه از من

اگر چه روی منیر تو ماه تابان است

از آن دروغ که چون باد مدعی پیمود

غبار بر دل پاک تو ظلم و عدوان است

هزار همچو من و او بدو نمی‌ارزیم

که خاطرت سر موئی ز ما پریشان است

من این شکست نیاورده‌ام به خود اما

چو هست عادت گردون مرا چه تاوان است

چه حاجت این همه سوگند بر جریمهٔ من

گناه بنده گرفتم هزار چندان است

مرا گناه ز نقصان اگر کمال گرفت

کمال عفو تو باری بری ز نقصان است

گشای عقده ز ابرو، به چشم لطف نگر

که بر تو عقده گشائی عظیم آسان است

وجود ذات شریف تو آن‌قدر بادا

ز جود واجب مطلق که حد امکان است

شمارهٔ ۱۷ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه گوید

سواد سنبل او بر بیاض یاسمن است

و یاسمن که خطش بر ورق ز یأس من است

خطش بنفشهٔ سیراب گشته می‌دانم

ولی ندانم خدش گل است یا سمن است

به گرد عارض کافور او خطی از مشک

چو نیم دایره سبز گرد نسترن است

مجال نطق ز وصف دهان او شد تنگ

سخن در آن دهن است و در آن دهن سخن است

فدای پستهٔ عناب رنگ او بادام

که شور و مستی من زان لب شکر شکن است

بیار ساقی جامی و جامه‌ام بستان

که جام بهرهٔ جان است و جامه بهر تن است

مرا به مجلس وصل تو بهترین نقلی

ترنج غبغب و سیب رخ و ذقن است

چو زاهدان نخورم خون رز به کیل و به رطل

چه جای رطل که جام شراب من به من است

بدین بدن، بدن من مناسبت دارد

به دین حق که مرا راه روح و دل بدن است

بنوش خام خم از جام جم به کیش مسیح

که باده قبلهٔ روح است و دین ما به دن است

به ماه روزه اگر دن سر از خمار ببست

بعید نیست به عیدش امید به شدن است

به روز جشن سلاطین بنوش جام صفا

به یاد آنکه ضمان ممالک زمن است

خدایگان سلاطین جلال‌الدین هوشنگ

که نام عالی او همچو ذکر حق علن است

به رأی عالم دین است و عامل دنیا

به تیغ حامی اسلام و ماحی فتن است

چو ذوفنون جهان است ذات کامل او

از آنچه بیم که میل جهان به مکر و فن است

زهی سحاب سخائی که تیرباران را

به روی باغ ز لطف تو چتر گل مجن است

چو بحر دست تو گوهر به من دهد بی منّ

ز بهر آنکه مر او را صفات ذوالمنن است

ز جور جود تو خون می‌چکد ز کان عقیق

مبین به گوهر ظاهر که اصل او یمن است

به قلب خصم شکستن شدست تیغ تو تیز

گمان برم که دل سخت دشمنت مسن است

مخالف تو اگر تیغ آهنین گردد

تفاوتی نکند بارهٔ تو که کوه‌کن است

تبارک الله از آن بادپای آتش نعل

که آب پرورش او چو خاک مفتنن است

جهنده بر صفت برق و تیز دو چو براق

به پویه خاره کن است و به شیوه خارکن است

کمینه منزل او از مه است تا ماهی

کهینه تاختن او ز شام تا ختن است

به موقعی که چون در در طویله‌اش آرند

ز موی ناصیهٔ حور عنبرین رسن است

ز برق نیزهٔ رخشان تو عدو بشکست

که از شهاب منور شکست اهرمن است

اگر چو مرغ پرد در هوا بداندیشت

ز رمح تو گذرش عاقبت به بابزن است

از آن نهفت خزان در غلاف تیغ خلاف

که همچو خصم تو لرزان به جان خویشتن است

هزار ناله ز دست چنار کرد که او

ز باد قهر تو بی دست همچو نارون است

به عهد عدل تو منبعد کس نشان ندهد

که غنچه را ز کف باد خرق پیرهن است

به غیر ساقی و مطرب به دور و نوبت تو

نه احتمال حرامی نه بیم راهزن است

به هر کجا که بود در زمانه انجمنی

ز روی و رأی منیر تو شمع انجمن است

چنان شدست به نام تو شابران مشهور

که از اُویس در آفاق شهرت قرن است

جهان پناها گلزار بزم تو چمنی‌ست

که صد هزار ثناخوان چو من در آن چمن است

مدیح غیر تو گفتن نمی‌دهد دل را

حریم کعبه ز حرمت چه لایق وثن است

شکایتی که من از حزن در سفر دارم

علی التمام بگویم که موجب خزن است

قلم زنم چو عطارد گزیده غم ز نعم

که زهره چنگ زن است و طرب به چنگ زن است

کشیده‌ام سخنی همچو سلک دّر در نظم

در ثمین مرا از قبول او ثمن است

خدای را که عین عنایتم بنگر

کز امتحان فلک بندهٔ تو ممتحن است

مرا که پوسف مصر فصاحتم به سخن

ز سجن غم به در آور که منزل شجن است

ز بحر شعر بر آرد درّ دعا ناصر

که مقطع سخن او چو ساحل عدن است

همیشه تا که در این دیر شمع عیسی را

ز تاس دایرهٔ مینای آسمان لگن است

به مهر مهر تو باد آسمان که بدخواهت

زبان بریده بمانند شمع در لگن است

شمارهٔ ۱۸ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه

بر آفتاب روی تو تا دیده عاشق است

از حسن مطلع سخنم صبح صادق است

گر شمع سوز دل به زبان آورد رواست

او مؤمن و دل به زبانش موافق است

جان را به عشق سابقه‌ای بود در ازل

ما را به خدمت تو همان عشق سابق است

در ذهن من تصور رویت که ساده بود

تصدیق کرده‌ام که به خارج مطابق است

قطعاً به قید روح به وصلت نمی‌رسیم

شرط وصول ما به تو قطع علایق است

با آفتاب روی دو در بعد مغربین

امید من به رحمت رب المشارق است

از آب دیده گریهٔ من سیل سایل است

وزسوز سینه نالهٔ من برق بارق است

اندیشه در دهان و میان تو ره نبرد

زیرا در آن طریق گذر بر مضایق است

گمراه چین زلف تو گشتم رهی نمای

زان رو که راه خم به خم و لیل غاسق است

روزی به نرد درد تو عذرا برم ندب

آری همان حکایت عذرا و وامق است

آب حیات می‌چکد از آتش لبت

گویا به خاک سدهٔ سلطان ملاحق است

سلطان جلال‌الدین که به هنگام بار او

گردون به بارگاه جلالش سرادق است

شاه بلند مرتبه هوشنگ کز ازل

خلقش نتیجهٔ کرم و لطف خالق است

عین عنایتش جهت نعمت نعیم

کف کفایتش سبب رزق رازق است

بر آسمان فتح و ظفر روی و رأی او

چون آفتاب در خور و چون ماه لایق است

چون طفل در حقیقت ذاتش نمی‌رسد

پیر خرد که عالم کل حقایق است

ساکت شود در آینهٔ وصف ذات او

طوطی نفس ناطقه با آنکه ناطق است

امروز ماحی ظلم ظلم در جهان

خورشید عدل اوست که از شرق شارق است

شمعی ست دولتش به سعادت که گرد او

پروانه‌وار کثرت جمعی خلایق است

فرزانه‌ای که اسب دواند به روی فیل

رخ بر بساط شاه به صف پیادق است

شاها ز خون خصم تو در روز معرکه

بشکفته بر شواهق نعمان شقایق است

از بس که خصم عمر به سر برد، سر نبرد

سر تا بسر ز قالب بی سر شواهق است

گرد زمین معرکه ابریست روز رزم

کز شعله‌های رمح تو در وی صواعق است

آن رخش آتشی که سبق می‌برد ز باد

بر خنگ چرخ و زردهٔ خورشید سابق است

چون صحن بادیه است بیابان ز خار تیز

کز شکل نیزهٔ تو در او نخل باسق است

بادا به باد عزم تو اقبال هم عنان

دولت قوی قویم و رجا نیک واثق است

نصر من الله است ترا بهر کین سپاه

فتح قریب همره و دولت مرافق است

هر ساعت از سعادت الطاف کردگار

بخت ترا به حکم سوابق لواحق است

چون خامه سر زده ست و چون نامه سیاه رو

خصمت که دو زبان و دو روی و منافق است

حکم ترا ز فرق اگر فرق می‌نهند

جانش به حکم قاطع تیغت مفارق است

ناصر ز بهر قافیه مغلق مگوی شعر

هر چند کلک شاه‌کلید مغالق است

در دور شاه و مقصد تو نوبت سخن

معنی خوب و قصد خوش و لفظ رایق است

در برج دولتش که درج از دقیقه یافت

اجرام چرخ را درجات از دقایق است

سارق به گرد سرق نگردد که فرض شد

در شرع شعر قطع ید هر که سارق است

تا از کمال حسن نظر جوهر سخن

جائی همی‌رسد که مقامش مفارق است

بی مدح شه مباد که از مدح او سخن

فایق همی‌شود که سخن شهد فایق است

شمارهٔ ۱۹ - در مدح یکی از پادشاهان

یا رب این عید مبارک چو همایون قدم است

کز قدومش همه آفاق چو باغ ارم است

صبح عید است به آهنگ صبوحی برخیز

که ز مرغان سحر بلبله در زیر و بم است

از سر مهر برآور نفس گرم چو صبح

تا دمی خوش گذرد زآنکه جهان یک دو دم است

دوش در وصف مه نو سخنی می‌گفتم

کاین چه شکل است که چون قامت عاشق به خم است

بر سر لوح فلک نون هلالی که نوشت

کافرین باد بر آن دست که زرین قلم است

علم عید مگر باز برافراخته‌اند

راست آن شکل به خم هیات ماه علم است

یا خود این جام طرب بر طرف تاس سپهر

حلقهٔ نعل زر مرکب شاه عجم است

شمارهٔ ۲۰ - در مدح یکی از مشایخ و بزرگان زمان خود

دلا کسی که مقید به قید خویشتن است

اگر چه جان عزیزست پای در بند تن است

خرابهٔ دلش از غم بود خراب آباد

کسی که همت او بر عمارت بدن است

برون پرده نبینی جمال یار اگر

چو کرم پیله تنت گرد گرد خویشتن است

به گرد کعبهٔ ظاهر چه سود گردیدن

ترا که کعبهٔ باطن هنوز پر وثن است

به رشته تابی از چرخ اگر جوان مردی

طمع مکن که جهان بر مثال پیر زن است

جُنب مباش که گردون مثال گرمابه است

اثیر گلخن و دست زمانه جامه کن است

بر آر غسل طریقت به هفت آب نیاز

که این طریقهٔ وضو از فرایض سنن است

به دار ملک فنا شو اگر بقا خواهی

سهیل می‌طلبی نا گزیرت از یمن است

حدیث حب وطن را ز من شنو تفسیر

گذر به عالم دل کن که اولین وطن است

دلی که قبله چو آذر نسازد از صورت

درون آتش خلت خلیل بت شکن است

ز فتنهٔ فلک و انقلاب او اندیش

که چرخ منقلب است و ستاره پر فتن است

شوند تفرقه از جمع چون بنات النعش

اگر چه صحبت ابناء دهر چون پرن است

ز شیخ دور طلب کن طریق رشد و ثبات

که قطب روی زمین است و مرشد زمن است

یگانه سید سادات فخر آل رسول

که در میان امم مستشار و مؤتمن است

به علم و جود و سخاوت به مردمی و هنر

به روز معرکه نایب مناب بوالحسن است

چو ذوفنون جهان است ذات کامل او

از آنچه بیم که میل جهان به مکر و فن است

صفای آینه دارد از آن نمد پوش است

کزین لباس به آئینه نور مقترن است

نمود بر قد او صورت نمد زیبا

کز آن به هر سر موئیش سیرت حسن است

زهی سحاب سخائی که تیرباران را

به روی باغ ز لطف تو چتر گل مجن است

ز بحر جود تو یک قطره ابر نیسان است

ز بوی خُلق تو یک شمه نافهٔ ختن است

به هر کجا که بود در زمانه انجمنی

ز روی و رأی منیر تو شمع انجمن است

به غیر ساقی و مطرب به دور دولت تو

نه احتمال حرامی نه خوف راهزن است

ز اهتمام تو من بعد کس نشان ندهد

که از نسیم صبا گل دریده پیرهن است

ریاض منقبت آل مصطفی چمنی‌ست

که صد هزار ثناخوان چو من در آن چمن است

تو در میانهٔ ابنای دهر ممتازی

چنان که در صدد خار و خس گل و سمن است

به دست اگر چه ندارد به غیر باد چنار

به بوی لطف تو در رقص همچو نارون است

زمانه همچو مغیلان‌گه است غولان را

نهال آل نبی ارغوان و یاسمن است

هنرپناها صد گونه خرده است مرا

چو غنچه در دل و مُهرم ز مهر بر دهن است

شکایتی که من از حزن در سفر دارم

علی التمام نگویم که موجب حزن است

مرا که یوسف مصر فصاحتم به سخن

ز سجن غم به در آور که منزل شجن است

کشیده‌ام سخنی چند چون گهر در نظم

در ثمین مرا از ثمین تو ثمن است

ز بحر شعر بر آرد در دعا ناصر

که مقطع سخن او چو ساحل عدن است

همیشه تا که در این دیر شمع عیسی را

ز تاس دایر مینای آسمان لگن است

به مهر مُهر تو باد آسمان که بد خواهت

زبان بریده بمانند شمع در لگن است

شمارهٔ ۲۱ - تفاخر و تعریف از خود گوید

دیوانه‌ام وین عقل کل طفل دبستان من است

روح‌القدس بر لوح دل کمتر ثنا خوان من است

تا مشتری شد دلبرم فارغ ز حوض کوثرم

مه را گریبان می‌درم، مه در گریبان من است

من چون خلیفه زاده‌ام، اندر ولایت حاکمم

چشم دو عالم را نظر بر لطف و احسان من است

ای آسمان بگشا کمر، خورشید تاج افکن ز سر

شد منتهی دور قمر، امروز دوران من است

گردون هزار و بیست و نه، دارد ز انجم دیده‌ها

گر صد هزار افزون شود، مجموع حیران من است

گلزار سبز نه چمن، هست از بهار من گلی

بستان سرای هشت در، یک کنج ایوان من است

تا من سگ سلطان شدم، شیران به پیشم روبه‌اند

تا بندهٔ خاص شهم، عالم به فرمان من است

هر ماه می‌گردد قمر، گه چون کمان، گه چون سپر

گه می‌شود چون گوی زر، گاهی چو چوگان من است

در شهر بند هفت تو، راهی ندارم هیچ سو

خواهم به صحرا کرد کو، کان جای جولان من است

در مجلس من آسمان سازد ز محور بابزن

نسرین سرگردان او دو مرغ بریان من است

هرگز نخواهد شد فلک سیر از دو قرص بی نمک

بر استخوانی همچو سگ، خو کرده از خوان من است

هم آتش دوزخ اثر، دارد ز سوز سینه‌ام

هم آب دریا را مدد، از چشم گریان من است

باد وزان را جنبشی دم‌های سردم می‌دهد

خاک روان را آبرو، از گرد دامان من است

تا دل به جانان داده‌ام، بی منت جان زنده‌ام

از تن گرانی بر سبک، ای جان که او جان من است

چون بلبلان شوریده‌ام، تا دیدم آن روی چون گل

چون طوطیان گویا شدم، کو شکرستان من است

در سلک نظم من توان درّ معانی یافتن

دُرج حقیقت را امین طبع سخندان من است

حاشا که بر دکان کس، آیم قراضه چین شوم

هر لحظه جوهرهای نو زاینده از کان من است

عاجز شدند از دست من، هم آدمی و هم پری

کین باد رنگین سخن، تخت سلیمان من است

همچو خیال ساحران، محو است شعر دیگران

من موسی عمران شدم، وین خامه ثعبان من است

ناصر چو از قند و شکر، خوان سخن می‌گسترد

خیل ملایک چون مگس،‌ ناخوانده مهمان من است

از من در این دعوی اگر،‌ برهان همی خواهد کسی

گو عین دعوی مرا، بنگر که برهان من است

شمارهٔ ۲۲ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه

خدای خواست که بدهد جهانیان را داد

ترا ز خلق جهان برگزید و شاهی داد

پناه و پشت سلاطین جلال دین هوشنگ

که آبروی کیانی و نور چشم قباد

به باغ معرکه سرو بلند، نیزهٔ پست

علم صنوبر و پرچم چو طرهٔ شمشاد

نزاد همچو تو فرزند مادر ایام

نیوفتد چو تو خاتون ملک را داماد

ز تاق قصر نوشروان به خرمی شده است

ارم که در صفتش گفته‌اند دار عماد

ز رشک آنکه فرات است آب بوتیله

چه تلخ و شور که از دجله رفت در بغداد

چو کردگار ترا عقل کل مثال ندید

چو آفتاب ترا آسمان نظیر نداد

ز بندگی تو دارند خلق آزادی

چنانکه سرو هم از بندگی تست آزاد

اگر نه داد تو بیداد را سزا دادی

ز ظلم مردم مظلوم را که دادی داد

محاسبان عدد جود تو اگر گیرند

عداد بخشش تو فاضل آید از اعداد

قلم که بر لب دریا دمیده است چون خط

به مدحت تو ز بحر مدید کرد مداد

ز سهم غیب خبر داد دشمنان ترا

رصد شناس که بگرفت بهر تو میلاد

مثال رأی رزینت کلید زرین است

که قفل بستهٔ گنجینهٔ ظفر بگشاد

ز دست آتش قهر تو خاک بر سر کرد

مخالف تو که بر آب می‌رود از باد

به شکل گنبد گل کم بود حیات حباب

که او بر آب هم از باد می‌نهد بنیاد

ز تاب آتش قهر تو سوخت خانهٔ خصم

نه ز آتشی که برون آید از دل پولاد

سزد که که بهر چنین نصرتی سروش امین

بگوید از فلک هفتمین مبارک باد

کجا بهر حشراتی فرار گیرد ملک

الوف لشکر شاه است و دشمنان آحاد

شها بضاعت مزجات من به حضرت تست

همان حکایت جمشید و مور و پای جراد

به لشکر تو دو نصرت خدا کرامت کرد

یکی ز قلع قلاع و یکی ز حفظ بلاد

چو من سپیدی نشناسم از سیاهی باز

ز دیده سازم مدح ترا بیاض و سواد

همه تصور و تصدیق شد فراموشم

به جز لطایف فضل شما ندارم یاد

هنر رسید به فریاد من، چرا گویم

« مرا ز دست هنرهای خویشتن فریاد»

زنائیات زمانم هزار گونه غم است

« که هر یکی به دگرگونه داردم ناشاد»

چنانکه ضعف بدن مانع مرادم شد

تناقض است مگر نامراد را ز مراد

تنم ز درد سر خود به گوشه‌ای چون چشم

ز پای بوس رکاب شما جدا افتاد

شنو ز بنده کنون تو حدیث روشن و راست

نه همچو عارف و تعبیر قصهٔ فرهاد

در این رباط نُه ایوان چار رکن دو در

بقای رهگذری هفت گبر یا هفتاد

ز بهر کسب کمال است آمدن و شدن

کمال کامل و ناقص به قدر استعداد

ز بحر شعر که آب حیات نام وی است

مراد ذکر جمیل شماست، باقی باد

ز دست لعبت نو شاد جام نوشین نوش

زمان زمان ز زمانه به دولت تو شاد

شمارهٔ ۲۳ - در موعظه و بی اعتباری دنیا

ایزد اساس قصر بقا بر فنا نهاد

بنیاد خاک بر سر باد هوا نهاد

ما را چو دانه خرد کند آسیای چرخ

کو معنی دقیق در این آسیا نهاد

کرد از وجود قافله سوی عدم روان

آن گه زمام جمله به دست قضا نهاد

دیوانه کرد نفس و هوا را قضای او

دل را چو شیشه در کف نفس و هوا نهاد

هر دل که تیره بود بزد نفس بر زمین

هر پاره زیر دامن کوه جفا نهاد

وان دل که روشن است در آید هوای عشق

از دست نفس برد و به دست هوا نهاد

با اصبعین قدرت او هر طرف که خواست

گاهی به درد خواند و گهی بر دوا نهاد

خاصیت است عشق در انسان ز کردگار

مانند جذب کاه که در کهربا نهاد

هر آدمی ندارد از این خاصیت خبر

صانع کجا شکر به نی بوریا نهاد

فرعون را به میل شقاوت کشید نیل

آن رهبری که د رکف موسی عصا نهاد

مردم به روی خاک لگدکوب انجم‌اند

الا کسی که بر سر اجرام پا نهاد

او نیز که در خطر است از قبول و رد

بر دل چه داغ‌ها ست کز آن ابتدا نهاد

هر کس که از عدم بنهد پای در وجود

خونش به گردن است که سر در بلا نهاد

هر کس به کار و بار جهان التفات کرد

خود را به قصد در دهن اژدها نهاد

وین نام و ننگ خلق صدائی ست از سپهر

ابله کسی که گوش به سوی صدا نهاد

مرد خدا به دنیی و عقبی نظر نکرد

حیوان بود که چشم بر آب و گیا نهاد

هر رنگ و بوی در دو جهان راه و رهزنی ست

شرط است روی در قدم رهنما نهاد

آن کس نجات یافت ز دزدان راهزن

کو رخت دل به زاویهٔ انزوا نهاد

خیاط صنع دوخت ز چرخ و زمین قبا

مائیم همچو حشو که اندر قبا نهاد

ناصر متاع دهر نشد پای بند تو

زنجیر بر صبا نتوان از هبا نهاد

از حق بخواه دولت دنیا و آخرت

کان دید دولتی که نظر بر رضا نهاد

شمارهٔ ۲۴ - در مدح مجدالدین صدر

می‌زند خوش نفس باد صبا جان دارد

باد گویی نفسی از دم جانان دارد

هم عفی الله غم عشق تو که از آه چو برق

مجلس تیرهٔ ما شمع شبستان دارد

باد در زلف تو می‌پیچد از آن دربان است

که مرا سخت به هر بار پریشان دارد

نیست مهر رخت آن مهر که زایل گردد

نیست درد دلم آن درد که درمان دارد

لاف زد مشک به چین سر زلفت به خطا

مشک را زلف تو در خون جگر زان دارد

ترک چشم تو مرا کشت و نمی‌دارد باک

که به هر گوشه چو من کشته فراوان دارد

راز ما غمزهٔ غماز تو اظهار کند

زیر لب گر دهن تنگ تو پنهان دارد

ساقی عشق تو گر جرعه فشاند بر خاک

هر سرابی هنر چشمهٔ حیوان دارد

می‌خورد زخم ز دستان فلک دل چون چنگ

نیست بی راه اگر ناله و افغان دارد

پسته را بشکند از خنده لب شیرینت

دهن تنگ تو با پسته چه دندان دارد

لب میگون تو احیای مسیحا داند

خاتم لعل تو تسخیر سلیمان دارد

نقد عمری که ز من در شب هجران گم شد

دل به زلف تو گمان دارد و امکان دارد

دل ما بشکند آنگاه نشیند در دل

ز آنکه آن گنج روان جای به ویران دارد

نیست در شام کریمی به جز اهل عراق

ز آنکه صد بحر ندارد گهری کان دارد

صدر برجیس محل، صدر اجل مجدالدین

آنکه قدر فلک و رفعت کیوان دارد

او چو گل با لب پرخنده همی‌بخشد زر

ابر با دست کرم دیدهٔ گریان دارد

او چو دریا به دل پاک همی‌بخشد در

ابر فیض کرم از قطرهٔ باران دارد

ای محیطی که چو فایض شود از جود تو فیض

قطرهٔ او شرف قلزم و عمان دارد

بس که بر روی زند کف ز سحاب کرمش

بحر خون در دل شوریده ز مرجان دارد

بس که بر سینه زند سنگ ز روی حلمت

کوه خون در جگر از لعل بدخشان دارد

که بود ابر به پیش دل تو، کان بحر است

تا زند لاف که او دست در افشان دارد

در کرم دست جوادت ید بیضا بنمود

الحق انصاف که دعوی تو برهان دارد

منشی چرخ که خواند خردش پیر دبیر

نام و القاب تو دیباچهٔ دیوان دارد

چرخ با کوکب اقبال تو می‌بندد عهد

بخت با دولت بیدار تو پیمان دارد

ماه از رأی چو خورشید تو می‌گیرد نور

چه عجب باشد اگر او رخ رخشان دارد

سرورا محنت دور قمر از طالع بد

چند بی آب مرا در طلب نان دارد

کوکب اهل قلم را که عطارد نام است

آسمان محترق و راجع و حیران دارد

بیشتر اهل طرب داد همی‌پیمایند

زان سبب زهره سر و کار با میزان دارد

روزگار غم و اندوه و گشاد هنر است

خرم آن دل که فراغ از غم دوران دارد

گر چه بر خوان رهی نیست به جز قرص قمر

همت من ز حمل برهٔ بریان دارد

در چنین قحط سخا آز گدا را شب و روز

بر سر خوان کرم لطف تو مهمان دارد

به سخا همچو محمد بنما خلق حسن

ز آنکه ناصر به سخن منصب حسان دارد

هفت اعضای وجودت ز فنا ایمن باد

تا جهان نه فلک و اربعه ارکان دارد

شمارهٔ ۲۵ - در وصف طبیعت

صبا افتان و خیزان گرد گل بسیار می‌گردد

ضعیف است از دویدن دم به دم بیمار می‌گردد

چنان ضیق النفس دارد که گر سرعت کند در ره

بر او از ناتوانی دم زدن دشوار می‌گردد

مگر او را ز اقبال سلیمان است این دولت

که تر و خشک عالم را سکندوار می‌گردد

اگر داری لطافت در طبیعت سوی بستان شو

که باد از لطف طبع خویش در گلزار می‌گردد

گل سوری که در پرده همی زد لاف مستوری

گشاده روی اکنون بر سر بازار می‌گردد

خوشا نرگس که در خواب است و مخمور است از مستی

به آواز خوش بلبل سحر بیدار می‌گردد

بت خرگه نشین غنچه دارد نازک اندامی

که از اندک نسیمی خسته و افگار می‌گردد

اگر راه وجود از خار محنت نیست پر زحمت

چرا در آمدن گل را قدم پر خار می‌گردد

همه مرغان به سوی دانه و آب‌اند سرگردان

به جز بلبل که او دایم به سوی یار می‌گردد

بهارست و ندارم بی حریفان ذوق می خوردن

کسی کو همدمی دارد چرا بیکار می‌گردد

چو خواهد رفت دور گل به شادی بگذران باری

فلک امسال در گردش مثال پار می‌گردد

جهانی خود پرستانند، خوشا وقت جوانمردی

که او در عیش مهرویان ز خود بیزار می‌گردد

زهی خوش لذتی آن دم که خوبان در سماع آیند

سر ما با زمین در پایشان هموار می‌گردد

چو سرو از راستی برخیز و دستی بر جهان افشان

که زیر پای سبزه از نشستن خوار می‌گردد

بلای چرخ بر ما دایره شد، چون توان رستن

که بر یک مرکز کل دور نُه پرگار می‌گردد

عروس باغ گویی شانه زد گیسوی سنبل را

که باد صبح مشک افشان و عنبربار می‌گردد

اگر در پای خم دستار خود را افکنم بهتر

مرا جون زلف ساقی بر میان زنار می‌گردد

اگر یک تار موی او شود از باد آشفته

ز غیرت روز روشن پیش چشمم تار می‌گردد

چو سرها خاک خواهد شد سعادت آن سری دارد

که او پیش از فنای خاک در خمار می‌گردد

چنان حالیست در دل از جنون عشق ناصر را

که گر مجنون ببیند حالیا هشیار می‌گردد

اگر این نظم نوروزی بخواند در چمن بلبل

نبات تلخ چون طوطی شکر گفتار می‌گردد

شمارهٔ ۲۶ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه

اگر نقاب شب از روی مه براندازد

ز مهر فتنه به شام و سحر در اندازد

غلام هندوی آن طرهٔ چو شمشادم

که سایه بر رخ خورشید انور اندازد

اگر فرستد پروانه‌ای به دست خیال

به یکدم آتش در شمع خاور اندازد

چو پسته گر لب شیرین به خنده بگشاید

چه شورها به دل تنگ شکر اندازد

هزار دل چو دل من هوای قامت او

برد چو باد و به دست صنوبر اندازد

نموده است مرا روی صنعت ترصیع

که جزع من گهر ناب بر زر اندازد

نبود فرصت پروانه را که دست مراد

شبی به گردن شمع معنبر اندازد

کجا تواند یک مرغ رفت فارغ بال

به قاف قرب که سیمرغ شهپر اندازد

به سر نمی‌رود این داوری به دست رهی

مگر که خود را در پای داور اندازد

جهان مهر و جلالت جلال‌الدین هوشنگ

که ظل رایت بر ماه انور اندازد

خدایگان سلاطین که نقش ایوانش

ز قدر زلزله در قصر قیصر اندازد

یکی وشاق کمین از صف غلامانش

به جاه ولوله در هفت کشور اندازد

چو از هلال نهد خنگ آسمان را زین

ز مهر غاشیه بر دوش خاور اندازد

به سنگ حلم کزو کوه قاف یک حرفست

هزار رخنه به سد سکندر اندازد

به روز معرکه تیغش ز بانگ نی در حال

به رقص آید و چون صوفیان سر اندازد

چو نسر طایر پیکان تیر او بیند

عجب مدار ز سهمش اگر پر اندازد

به روی دشمن او ابر تیر باراند

به فرق حاسد او برق خنجر اندازد

کمینه خیمهٔ خیلش بود مخیم چرخ

چو بر هزارهٔ اجرام لشکر اندازد

همای سدره مقید به قید او باشد

چو شاهباز به صید کبوتر اندازد

ز سائلان چو سبق می‌برد به حسن جواب

تمام رسم سؤال از جهان بر اندازد

ایا شهی که به پیش کلاه گوشهٔ تو

سپهر سر نهد و مهر افسر اندازد

نهنگ تیغ ترا دید از بن دندان

به بحر ماهی دندان به لب بر اندازد

جهان به عهد تو از بهر بچه آهو

به طبع شیر ژیان مهر مادر اندازد

صبا به نیزهٔ سر تیز خار نتواند

که در چمن ز سر غنچه مغفر اندازد

برای نعل بهایت چو عزم جزم کنی

به پای مرکب تو حور زیور اندازد

شها به مدح تو ناصر ز بهر عذب عروض

به سوی ساحل خط سلک گوهر اندازد

به یک ترانهٔ او زهره را چو دف تر شد

ز رشک خامهٔ او تیر دفتر اندازد

برای من به غلامی فلک میان بندد

یک نظر که شهنشه به چاکر اندازد

چه حاجتست به ابرام بنده را، آن به

که کار خویش به رأی منور اندازد

همیشه تا که اسد را به اقتضای قضا

قدر در آتش چو شیر مجمر اندازد

چو عود سوخت بادا عدو که مجمر چرخ

حسود خام طمع را در آذر اندازد

ز انحراف مزاجت خدای حافظ باد

عرض چه عارضه در ذات جوهر اندازد

شمارهٔ ۲۷ - در مدح یکی از بزرگان و خواجگان و درخواست عبا

لطافت تو به آب خضر بقا بخش

عبارت تو به در ثمین بها بخشد

صبا ز کوی تو از ضعف جان نخواهد برد

مگر که بوی خوشت قوت صبا بخشد

به چین زلف تو زد لاف مشک چین و خطاست

که چین زلف تو با مشک چین خطا بخشد

چه کم شود ز مسیحای لعل جان بخشت

به پرسشی اگر این درد را دوا پرسد

مراد ما توئی و در تو هیچ‌کس نرسید

مگر خدایتعالی مراد ما بخشد

به سعی کس نشود هیچ وقت خوش حاصل

مگر که وقت خوشی بنده را خدا بخشد

بلاست آن قد و بالا و منتی است عظیم

به دوستان خود آن دوست گر بلا بخشد

کسی که بت بودش کعبه و ردا ز نار

زلال زمزم خم مر او را صفا بخشد

وفای صحبت نی را همیشه دارم گوش

که او نوای من رند بی‌نوا بخشد

به مدح خواچه روم آنکه جوهر مدحش

مفرح است و قوی قوت قوا بخشد

ضیای دولت و دین آنکه رأی روشن او

به ماه نور دهد، مهر را ضیا بخشد

چو مهر طلعت او ماه را فروغ دهد

چو بحر بخشش او ابر را عطا بخشد

طبیب حاذق جودش به قوت قانون

علیل عارضهٔ آز را شفا بخشد

چو کلک مستوی قامتش کشد حرفی

به خط منحنی چرخ استوا بخشد

به دیدهٔ شفقت گر نظر به فقر کند

خواص همت او فقر را غنا بخشد

زهی کریم که الطاف تو به باد خزان

مزاج روح دهد، طبع کیمیا بخشد

اگر به حال ضعیفان گذر کند رایت

همه مآثر خورشید با سها بخشد

اگر نفاذ تو فتوی دهد به جر خواص

به کاه خاصیت و فعل کهربا بخشد

فلک غبار درت را به چشم دشمن و دوست

خواص نیل دهد، حکم توتیا بخشد

ترشح قلمت کز قریحهٔ صافیست

برای نشو به طوبی نم نما بخشد

کف کفیل تو ملک هزار سلطان را

چو دست جود گشاید به یک گدا بخشد

گدای مطبخ تو با مگس دهد عنقا

غلام سایس تو پیل پشه را بخشد

هنر پناها کز لفظ گوهر آموزت

به کوه قوت نطقیه از صدا بخشد

در آن مبین که در این شعر هست غث و سمین

که گاه باغ اگر گل دهد گیا بخشد

در این چنین سر وقتی که زرگر تقدیر

به باد صبح ز زر برگ گنجها بخشد

هوا چو سرد شود بحر از سماحت کف

ز ابر آستر اطلس سما بخشد

محب آل عبایم برای دفع البرد

زمانه شاید اگر بنده را عبا بخشد

زمانه کیست بفرمای تا عنایت تو

ز جامه خانهٔ جود خودم قبا بخشد

ترا بقای ابد باد و در دعا گویند

که کردگار ترا تا ابد بقا بخشد

شمارهٔ ۲۸ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه

ماه روز افزون من چون مهر خنجر می‌کشد

می‌خورم سهمی که ابرو چون کمان در می‌کشد

صید لاغر گشته‌ام آن ترک تیر انداز را

وز سیه چشمی کمان بر صید لاغر می‌کشد

دو به دو چشمان او می می‌خورند از خون دل

ای خوشا مستی که او با یار ساغر می‌کشد

خط به خون دادم بدان ماه هلال ابرو به چشم

ز آنکه بر خور می‌کشد خطی و در خور می‌کشد

خامهٔ قدرت طلسمی بهر دفع چشم زخم

از سواد مشک بر یاقوت احمر می‌کشد

پسته را خون در جگر از غیرت عناب اوست

آن شکسته پسته بار تنگ شکر می‌کشد

شانه در شمشاد زلفش رفت و از شم شاد شد

شمه‌ای دریافت، دندان طمع در می‌کشد

سوسن از آزادی سروت چو عاجز می‌شود

ده زبان چون تیغ در طعن صنوبر می‌کشد

رایت شاهیست قد او ز روی راستی

کز بلندی آسمانش سوی خور بر می‌کشد

خسرو عادل جلال‌الدین که گردون را قضا

زیر دامان جلال او چو مجمر می‌کشد

ماه اوج سلطنت، هوشنگ کز خیل نجوم

چون قران سعد بر آفاق لشکر می‌کشد

آفتاب برج نصرت، شهسوار روز رزم

کاسمانش غاشیه بر دوش خاور می‌کشد

از شرف خاک درش خط غبار از بهر نسخ

بر قصور شرفهٔ ایوان قیصر می‌کشد

تا مشام دهر شد از عِطر خُلق او عطیر

باد در دامن به جای خاک عنبر می‌کشد

آن‌چنان شد عالم از عدلش که مهر آسمان

بر سر از مشرق به مغرب تشت پر زر می‌کشد

کوه را از سنگ حلم او گرانی در دل است

تا ز دستش بار غیرت کان گوهر می‌کشد

ابر تا دست گوهربار او بر باد رفت

آب دریا تلخ و شور از دامن تر می‌کشد

دست او بحر است و تیغ جان ستان در وی نهنگ

از عجایب‌هاست کانرا بحر در بر می‌کشد

بشکند از باد عزم اوی و در پا اوفتد

هر که در عهدش چو زلف دلبران سر می‌کشد

کلک او چون ناف آهو از دوات نافه‌وش

بر رخ کافور کاغذ مشک اذفر می‌کشد

ای جهانگیر آفتابی کز شهاب رمح تو

گردش پرگار گردون خط محور می‌کشد

هر کرا خورشید رایت همچو رایت برکشید

سایه‌بان از خیمهٔ فیروزه برتر می‌کشد

هر کرا بازوی قهرت همچو تیر انداخت دور

همچو پیکان محنت راه از پی پر می‌کشد

از برای طمعهٔ شیران سُلانت به طوع

ثور خنجر می‌نهد، بهرام خنجر می‌کشد

داورا حالا ز حال من شنو این داوری

کارها زر می‌شود چون پیش داور می‌کشد

حال خود مجمل نوشتن در قصیده کافی است

گر مفصل باز می‌گویم به دفتر می‌کشد

گفته‌ام شعری چنین موزون که از عین علو

زهره با شعری به میزانش برابر می‌کشد

جای آزرم است، حاجت نیست، حاجت خواستن

من خلیلم زانکه نظم من به آذر می‌کشد

ناصرا بگذر از این جرأت که هنگام دعاست

سوی گستاخی ترا عقل سخنور می‌کشد

تا به زر مغربی در گوش گردون آفتاب

حلقه‌ای هر ماه از ماه منور می‌کشد

تا ابد در گوش گردون حلقهٔ حکم تو باد

حلقه در گوش خود چون حلقهٔ در می‌کشد

شمارهٔ ۲۹ - در مدح خواجه عبیدالله وزیر

خوش است عید از آن خوشتر اینکه یار آمد

فراز خنگ فلک ماه من سوار آمد

به یاد زلف و رخش ناله کرده‌ام شب و روز

گل مراد پس از نالهٔ زار آمد

ز لطف و نازکی‌اش عمر نازنین خواندم

بدان دلیل که چون عمر بر گذار آمد

صبا رساند ز گرد رهش ره آوردی

به بلبلان چمن مژدهٔ بهار آمد

به یاد یار دمی روز عید را خوش دار

که موسم می نوشین خوشگوار آمد

مرا به روز جدائی رسید مژدهٔ وصل

میان موج بلا وعدهٔ کنار آمد

ز ناز سرکشد از آسمان مگر چون مهر

به سایهٔ علم سرور کبار آمد

یگانه صاحب قران عبیدالله

که ذات او اثر لطف کردگار آمد

وزیر عالم عادل که از دل دریا

کفش به وقت سخا ابر در نثار آمد

سپهر رفعت خورشید روی ثابت رأی

قمر عزیمت برجیس اقتدار آمد

پناه و پشت وزارت که ذات کامل او

به عقل عاقلهٔ ملک شهریار آمد

چه سوسنت ندانم زبان خنجر او

که در گلوی مخالف سخن گزار آمد

ز خُلق شامل او شمه‌ای شمال گرفت

که بوی او مدد نافهٔ تتار آمد

زهی رسیده بدان پایه‌ای که از سر دست

زبان کلک تو در ملک کامگار آمد

زهی سکندر ثانی که سد سدهٔ تو

به روز حادثه آفاق را حصار آمد

ترا به ملک زمین و زمان نباشد فخر

که چاکران تو را از زمانه عار آمد

سپهر لاف بلندی و منزلت می‌زد

چو قدر منزل تو دید شرمسار آمد

دقیقه‌ای که قضا را نهفته با قدر است

به پیش رأی منیر تو آشکار آمد

ز ابر جودت دریا فتاد در لرزه

ز دست جودی تو کان به زینهار آمد

چو صفر پیش تو دینار را شماری نیست

کف کفیل ترا جود بی شمار آمد

به کارزار چو تو کار خصم کردی زار

مخالفان ترا از تو کار زار آمد

چنین که خون عدو خشک شد ز هیبت تو

دوای خشکی او تیغ آبدار آمد

چو بر کنارهٔ فرمان مثال حکم تو دید

زمانه را همه امید در کنار آمد

به عیدگاه گذر کن که نعل یکرانت

برای گوش مه عید گوشوار آمد

قدوم عید مبارک مبارکت بادا

که عید را شرف عید تو شعار آمد

عراق را چو ز طغیان آب چشم رسید

مرا ز خون جگر دجله در کنار آمد

مدایح تو ندارد نهایتی از صدق

دعا به است که هنگام اختصار آمد

همیشه تا که بود دور چرخ بی سر و پای

هماره تا کرهٔ خاک پایدار آمد

تو پایدار بمان تا بقا بود ممکن

که خصم بی سر و پایت به پای دار آمد

شمارهٔ ۳۰ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه

به دل رسید بشارت که دلستان آمد

چو مه به منزل و چون گل به بوستان آمد

فراز خنگ فلک آفتاب قلعه نشین

کشید تیغ و بر آفاق کامران آمد

همین که دیدمش از دور، همچو جان عزیز

نداشت طاقت دوری تنم به جان آمد

خدنگ غمزه که جست از کمان ابرویش

دلم نشانهٔ او بود، بر نشان آمد

به پیش سرو روانش چو نارون شد سرو

بسی شکست که بر سرو ناروان آمد

چو آفتاب بسوزد ز تاب عالم را

مگر به سایهٔ عدل خدایگان آمد

چزاغ چشم سلاطین جلال دین هوشنگ

که شمع دودهٔ دارا و اردوان آمد

گرفت همچو منوچهر تخت شروان را

به گلستان شماخی چو اخستان آمد

از آن زمان که به پایش رکاب سر بنهاد

عزیمتش چو صبا مطلق العنان آمد

طواف کل طوایف بگرد سُدهٔ اوست

که چون حریم حرم مهبط امان آمد

ز گوهرست که برهان قاطع تیغش

برهنه در صف هیجا به امتخان آمد

شکست فرق عدو را به گرز خودشکن

که حملهٔ سبک این بر آن گران آمد

چنان ضعیف شد آئین ظلم از عدلش

که گرگ در رمه با قوت شبان آمد

به عهد معدلتش باد در کمند افتاد

به دور دولت او زور بر کمان آمد

ایا شهی که گل عدل و سوسن دانش

ز باغ دولت تو تازه در جهان آمد

گلی ز غنچهٔ پیکان تو شکفت در رزم

که بار و برگ بر او شاخ ارغوان آمد

مهی ز پرتو جام شما نمود به بزم

که خون قلب اسد در دلش روان آمد

میان خیل تو هرکس که نیست چون مرکز

چو خط ز دایرهٔ امن بر کران آمد

مخالف تو که سر می‌کشید همچو علم

کرانه کرد و تیغ تو در میان آمد

جزای آنکه چو موی از تو روی برتابد

چو زلف بر رخ پرچم سرستان آمد

به راستان که از این در کسی که جست چو باد

چو پرده روی مذلت بر آستان آمد

گل است آنکه به عهد شما دراند جیب

نی است آنکه به دور تو در فغان آمد

سمند تو که فلک را نمی‌خرد به جوی

جوش ز سنبله و که ز کهکشان آمد

شها به گلشن مدحت هزار دستان شد

ضمیر بنده و در دهر دلستان آمد

بسی جواهر منظوم کلک ناصر را

چو تیغ خسرو منصور بر زبان آمد

اگر به سمع قبولش در آوری چون دُر

چو حلقه بر در امید می‌توان آمد

همیشه تا به حساب نجوم در اجرام

گهی مقارنه رفت و گهی قران آمد

قرین بخت تو بادا سعادت دو جهان

که اقتران تو با عمر جاودان آمد

شمارهٔ ۳۱ - در مدح سلطان اویس

کعبتین روز و شب در طاق اخضر کرده‌اند

هفت مهره در دو شش خانه مششدر کرده‌اند

بلعجب منصوبه‌ای از غیب می‌آید پدید

مختلف نقشی به هر صورت مصور کرده‌اند

تا دو شمع افروختند از مهر و مه در روز محاق

همچو پروانه فلک را آتشین پر کرده‌اند

بر در مشرق مه و خورشید در روز محاق

حلقه و سندان گردون گوئی از زر کرده‌اند

شاه انجم را که او بر شیر می‌گردد سوار

باز در برج حمل قربان لاغر کرده‌اند

نقش ماه نو که چون ابروی دلبر دلکش است

همچو مرتاضش از آن رخسارهٔ انور کرده‌اند

کارداران نما را گشت نورش رهنما

تا بساط خاک را از خلد خوشتر کرده‌اند

چون گل سوری ز مهد غنچه بیرون کرد سر

بر وی از باران نثار دُر و گوهر کرده‌اند

گه به تیغ برق فرق دور را بشکافتند

گه به گوش رعد گوش دهر را کر کرده‌اند

سنبل عنبر به بوی عود مشکین ساختند

چشم نرگس را به روی گل منور کرده‌اند

غنچه ظاهر سبز و باطن سرخ، گویا خازنان

حقهٔ پیروزه پر یاقوت احمر کرده‌اند

سبزه آلوده به خاک و گل گریبان کرده چاک

گوئیا اموات روز حشر سر بر کرده‌اند

تا شود باد صبا در مجلس گل عطرسای

همچو هاون لاله را پر مشک و عنبر کرده‌اند

این همه بوی عبیر از غنچه می‌آمد که دوش

اندرون او پر از آتش چو مجمر کرده‌اند

نقش بندان قوای نامیه، طوبی لهم

سرو را با سدره و طوبی برابر کرده‌اند

در چمن ساز طرب را باده نوشان صبوح

غنچهٔ‌ گل را صراحی، لاله ساغر کرده‌اند

دلبران حوروش بر یاد فردا هر شبی

روی ساقی جنت و می آب کوثر کرده‌اند

بلبلان بزم، یعنی لعبتان رود زن

هر زمان بر روی گل آهنگ دیگر کرده‌اند

چنگیان چنگ گیسو تیز کرده چنگها

پیر زالی را به رغبت تنگ در بر کرده‌اند

پرتو روی مغنی در پس او تار چنگ

صفحهٔ خورشید پنداری که مسطر کرده‌اند

راهبان انجیل می‌خوانند در گوش رباب

چار زنار مسیحا رشتهٔ خر کرده‌اند

مار چو افغان بر آرد از دم افسونگران

در دهان او به جای زهر شکر کرده‌اند

دف چو ماه چارده پیرامن او اختران

اقتران با زهرهٔ خورشید پیکر کرده‌اند

مطربان خوش نوا اندر سپاهان و عراق

این قصیده در مدیح شاه از بر کرده‌اند

ظل یزدان، آفتاب سلطنت، سلطان اویس

آنکه هفت اقلیم را بر وی مقرر کرده‌اند

رأی او را آفتاب هر دو عالم خوانده‌اند

عدل او را سایه‌بان هفت کشور کرده‌اند

دولت او را نظام چار عنصر داده‌اند

طالع او را دلیل هفت اختر کرده‌اند

آز را از خوان انعامش شکم پر یافتند

فقر را از فیض جود او توانگر کرده‌اند

حکم او را سروران دهر گردن می‌نهند

خاک پایش را سران ملک افسر کرده‌اند

می‌دهد نُه چرخ و چار ارکان گواهی کز ازل

پادشاهی را به نام شاه محضر کرده‌اند

ناظری چون او نیامد بوستان دهر را

تا اساس طاق این پیروزه منظر کرده‌اند

شیر مردان بر بساط معرکه همچون زنان

روز مردی بر سر از بیم تو چادر کرده‌اند

آب از سهم سنان تو همی پوشد زره

غنچه را از بیم پیکان تو مغفر کرده‌اند

چون تو فرزندی نزاید از موالید ثلاث

نُه پدر تا اتصال چار مادر کرده‌اند

تا ز گرد مرکب تو چشم آهو کحل یافت

موی او را شانه از چنگ غضنفر کرده‌اند

زنده می‌آرند دشمن را غلامانت به چنگ

شاهبازان همچنین صید کبوتر کرده‌اند

کلک ناصر را که از ثعبان موسی آیت است

وقت انشای ثنایت سحر گستر کرده‌اند

دولت پیر تو و بخت جوان با هم قرین

کین جوان و پیر عهدی نیک در خور کرده‌اند

شمارهٔ ۳۲ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه

رسید مژده دولت یار می‌آید

چو مه به قلهٔ گردون سوار می‌آید

به ابروی چو کمان تیر غمزه پیوسته

گمان برم که به عزم شکار می‌آید

فتاده در پی او صد هزار دل چو سپاه

میان حلقه در شاهوار می‌آید

چو می‌رود به رخش گرد عنبر اشهب

رخش ز ساده دلی در غبار می‌آید

شکفته غنچهٔ دلها به بوی لطف که او

ز نازکی چو نسیم بهار می‌آید

نهاد گل همه شب گوش و بامداد شنید

ز باد صبح که آن گلعذار می‌آید

به گرد موکب او کرد همرهی همه راه

که کاروان صبا مشکبار می‌آید

به پیش یار مگر رفت و پیشباز آمد

که از نسیم صبا بوی یار می‌آید

اگر چه از لب او کام دل نیافت کسی

به پایبوس شه کامگار می‌آید

خدایگان زمان شهریار روی زمین

کز آسمان لقبش شهریار می‌آید

شکوه منصب شاهی جلال‌الدین هوشنگ

که روز رزم چو اسفندیار می‌آید

شهی که قاعدهٔ روزگار دولت او

چو عقل عاقلهٔ روزگار می‌آید

از آن به عهدهٔ عهدش زمانه پیمان بست

که عهد دولت او استوار می‌آید

شبی که نور مه از مهر روی او باشد

چو روز راز نهان آشکار می‌آید

به هر دیار که آورد روی رایت او

سعادتی به سر آن دیار می‌آید

زهی سوار دلاور که نعل یکرانت

به دست شاهد نصرت سوار می‌آید

هلال نعل زری از سم سمند تو بود

که زهره را ز شرف گوشوار می‌آید

به کارزار چو تیغ تو روی می‌آرد

مخالفان ترا کار زار می‌آید

به روز معرکه رمح تو چون عصای کلیم

به چشم خصم سراسیمه مار می‌آید

زبان خنجر تو چون رسد به حنجر خصم

ز تاب قهر حکایت گزار می‌آید

ز بس که گرز تو با خصم سرگرانی کرد

دل شکسته او زیر بار می‌آید

سپر به روی، ز تیغ تو می‌کشد خورشید

که سرخ و زرد به برج حصار می‌آید

سپاه خصم ترا وقت عرض روز شمار

ز خوف و هیبت روز شمار می‌آید

حسود تو چو خروس از خروش می‌خواهد

که تاجدار شود، تاجِ دار می‌آید

حدیث راست شنود دشمن تو کژبادست

که هر کجا که رود خاکسار می‌آید

ز دست جنگ تو دشمن به صلح روی نهاد

به پای خود ز سر اضطرار می‌آید

شکسته بسته و بر خاک عجز افتاده

به پای بوس تو در اعتذار می‌آید

از این چه شد که بشد از سپاه تو یک تن

یکی برفت، ولیکن هزار می‌آید

هنوز یک گلت از صد هزار نشکفته‌ست

نهان دولت تو نو به بار می‌آید

نکرد ناله ز دست چنار کز عدلت

نوای مرغ ز برگ چنار می‌آید

ز چشمه خون جگر می‌رود به رنگ عقیق

چو بار حلم تو بر کوهسار می‌آید

ز چشم ابر از آن می‌شود حیا باران

که از سخای کفت شرمسار می‌آید

اگر ز لطف تو آمد به زینهار امل

اجل ز دست تو در زینهار می‌آید

چو یافت نام غلامی به نام تو دینار

ز ضرب سکهٔ تو در شمار می‌آید

زری که مهر ندارد ز مهر تو بر دل

به هر کجا که رود بی عیار می‌آید

به شکل صورت مانی ز شکل توقیعت

مثال کار جهان چون نگار می‌آید

خطی که آورد از کلک تو رخ کاغذ

تراز دامن لیل و نهار می‌آید

چو روی طرفهٔ بغداد واسطی تو شد

همه مراد جهان در کنار می‌آید

شها جو نال شدم گر ز ضعف خود نالم

نی‌ام که نالهٔ من زیر و زار می‌آید

به چشم لطف نظر کن که بنده دور از تو

قوی ضعیف شده‌ست و نزار می‌آید

قصیده گفته و رانده سخن به حد کمال

چو بلبلی که یکی صد هزار می‌آید

به جنب دانش تو شعر گر چه کاری نیست

ز بهر مدح تو روزی به کار می‌آید

ز روزگار قزل ارسلان و نظم ظهیر

به روزگار سخن یادگار می‌آید

اگر نه مدح تو بودی مراد از شعرم

کجا همی برم او را چه کار می‌آید

شعار شعر چو چندان لباس فاخر نیست

مرا ز نسبت اشعار عار می‌آید

کدام عار چو اشعار من مدیح شماست

بدین سبب سببِ افتخار می‌آید

سخن ز تربیت تو مقام عالی یافت

ز التفات تو با اعتبار می‌آید

ز بهر آنکه نگه داشت آب خود ناصر

گهر ز بحر دلش آبدار می‌آید

شبی که نظم مدیح تو می‌کند انشا

به روز جوهر انجم نثار می‌آید

هوای مهر تو و آب روی خود خواهم

خوش است آب و هوا سازگار می‌آید

سمند فکر که خوش می‌رود برای دعا

به پای خود ز سر اختصار می‌آید

همیشه تا که به پشت سپاه شاهان را

سعادتی ز یمین و یسار می‌آید

یسار بخش به یمن یمین که نصرت تو

ز لطف و عاطفت کردگار می‌آید

شمارهٔ ۳۳ - در مدح امیرزاده محمد

خط غباری نوشت حسن تو بر خد

پیر خرد را چو طفل تختهٔ ابجد

از خط صورت بخواندم ابجد معنی

ابجد تو کرد فارغم ز اب و جد

نیست دلم را به غیر روی تو مقصود

نیست تنم را به غیر کوی تو مقصد

ابروی‌طاق تو همچو نون مقوّس

چشم سیاه تو همچو عین مصود

خازن تقدیر بسته زان دو لب لعل

پردهٔ یاقوت پیش در منضدّ

افعی زلف تو هیچ دیده ندارد

کز خط سبز تو دیده است زمرد

مد نظرها به قدت از سر مهرت

ظل تو ممدود باد چو الف مد

رنگ گل و طعم شکر است لبت را

یافت دهانت به کام قند مورد

ماه بیفتد ز چرخ پیش چنین روی

سرو در آید ز پای پیش چنین قد

جور تو نزدیک شد که بر دل ناصر

همچو وفاهای او برون شود از حد

کافری از حد مبر وگر نه بنالم

از تو به پیش امیرزاده محمد

مردم چشم ظفر سلالهٔ اقبال

آنکه به تائید حق شده است مؤید

آنکه ز طبع لطیف و خاطر روشن

از دو جهان است همچو عقل مجرد

وانکه شب تیره خال از رخ هندو

می‌برباید به زخم تیغ مهند

حاجت تأکید نیست با تو ولیکن

کرد مرا دفع جون هست مؤکد

سوز تصاعد کند به سوی دماغم

بر رخ زردم زند گلاب مصعد

مهر ندارد جهان به خنجر خورشید

مهد فلک را بخواه عذر ممهد

رأی تو تا ماه گشت و روی تو خورشید

همچو فلک شد اساس ملک مشید

هست مقید به بندگیش در اطلاق

هر چه در آفاق مطلق است و مقید

مجد تو بوئی اگر به خاک رساند

مژده رسد مرده را به روح مجدد

ای به تفاخر در آن مقام که کیوان

می‌کند از خاک آستان او مسند

زهره به بزم تو هست مطرب خوشگوی

ماه به دور تو هست ساقی امرد

هر که سر از خط نامه تو بپیچد

باد رخش چون زبان خامه مسود

سد چو سکندر شدی کز آهن و شمشیر

بر ره یاجوج فتنه ساخته‌ای سد

فرق ز قدر تو تا به اوج فلک نیست

زانکه نهد فرق زیر پای تو فرقد

مدح تو را گر به حبر بحر نویسم

بر طبق آسمان به خط مقرمط (د)

روز ادا پیش آفتاب ضمیرت

گفته نباشم ده از هزار و یک از صد

صد یک درس ثنای تو ننویسد

خامهٔ جلدم به صدهزار مجلد

عرضه دهد بنده یک سخن به حضورت

نک سخن بنده را اگر نکنی رد

مدت یکسال شد که بنده در این شهر

هست دعاگوی بخت و دولت سرمد

رورهٔ غم بسی دیار و یار گرفته

عید طرب را بعید مانده و ابعد

جان برادر ز هجر جان برادر

هر که ببینی به مولد است و مولد

سوسن نطقم ولی چون غنچه پر دل

بسته دهانم نه نیک گویم و نی بد

همسر من از سرکسی‌ست که از عیب (کذا)

باز نداند خواص لعل از بسد

صاحب کسنی شریک شکر من نیست

کو نشاسد شرنگ را ز تبرزد

گر سخنم عسجدی به خواب همی‌دید

بر ورق سیم می‌نوشت به عسجد

غم به دلم مدغمست و دست زمانه

اره نهد بر سرم چو حرف مشدد

تا ازل است و ابد به اول و آخر

در وسط هر دو دور طاق زبرجد

آنچه ترا در ازل رسید ز بخشش

باد ملازم به خدمت تو مؤید

ز آنچه ترا در جهان ز منصب و ملک است

بهتر از این جاودان به خلد مخلد

شمارهٔ ۳۴ - در مدح محمد شاه غازی معزالدین ملک حسین کرت

ای آفتاب حسن به دوران روزگار

چون مه بر آر سر ز گریبان روزگار

بگشا چو غنچه پرده ز رویت که کس ندید

یک گل به رنگ تو ز گلستان روزگار

بنشین بر آب چشمهٔ چشمم که بر نخاست

سروی به قامت تو ز بستان روزگار

یکدانه همچو خال تو ایام بر نداشت

هر چند کشت سنبله دهقان روزگار

چوگان زلف، گوی زنخدان تو ربود

ای گوی حسن برده ز میدان روزگار

دستی زنم چو صبح و بر آرم دمی چو مهر

چون نیست پای صبر به دامان روزگار

بشکست از تو گرمی بازار آفتاب

بر بست آسمان در دکان روزگار

با عاشقان چرا ستم از حد همی بری

ما را بس است جور فراوان روزگار

پایم ببست رشتهٔ حرمان روزگار

دستم شکست پنجهٔ پیچان روزگار

در مصر ملک حیف بود دیگران عزیز

یوسف بمانده خوار به زندان روزگار

در چاه آرزو ز پی آن فتاده‌ام

کازرده‌ام ز صحبت اخوان روزگار

خون می‌دهد به جای می از سرخی شفق

چرخ سیاه کاسه بر این خوان روزگار

صد شور در سرم ز چه افتاد چون هنوز

دستی نبرده‌ام به نمکدان روزگار

قرص شکسته را بکند هر مهی درست

دندان من ندیده لب نان روزگار

دایم حمل قرار در آتش گرفته است

این دیده‌ایم برهٔ بریان روزگار

در بیشهٔ فلک چو اسد می‌کنم شکار

کی شیر شد چو گربه در انبان روزگار

ناصر ز روزگار شکایت چه می‌کنی

چون هیچ حکم نیست به فرمان روزگار

بگذار هفت پرده ز حکم سرای دهر

بگذر ز چار گوشهٔ ارکان روزگار

گر نیست گرد عارضه در دیدهٔ سپهر

رو نیست درد حادثه در جان روزگار

این باد نیست آه و دم سرد آسمان

این ابر چیست دیدهٔ گریان روزگار

چون مرغ خوش نوا شده‌ای از لسان طیر

برگو حکایتی به سلیمان روزگار

شاه جهان محمد غازی کز آسمان

آمد بدو خطاب که سلطان روزگار

تا نُه رواق گنبد فیروزه بسته‌اند

ماهی چو او نتافت در ایوان روزگار

ثعبان نیزه در ید بیضای او خرد

چون دید گفت موسی عمران روزگار

چرخش چو داد منصب افراسیاب، گفت

باز آمدست رستم دستان روزگار

آن سلطنت پناه که چون ملک ایمن است

در سایهٔ عنایت خاقان روزگار

سلطان معزالدین که غبار سمند او

شد توتیای دیدهٔ اعیان روزگار

از نوک تیغ قهر و سر کلک لطف اوست

درد دل زمانه و درمان روزگار

با عدل او عمارت عالم همی کند

معمور گشته خانهٔ ویران روزگار

کمتر غلام هندوی او از مفاخرت

بنهاد پای بر سر کیوان روزگار

ای شاه شاهزاده به پیشت چنین پدر

بشکن سر زمانه و دندان روزگار

ای شهسوار بر سر میدان ربوده‌ای

گوی سپهر در خم چوگان روزگار

چون هیچ نکته پیش ضمیرت نهفته نیست

دانسته‌ای تو ظاهر و پنهان روزگار

مردم به خواب و دولت بیدار تو مدام

شب تا به روز گشته نگهبان روزگار

چون بر براق برق عزیمت شوی سوار

در یاب آنچه رفت ز دوران روزگار

شاها توئی محمد ثانی به خُلق و نام

من بنده در مدیح تو سحبان روزگار

سودم ز مدح تو تست و گرنه زیان بود

نقد هنر به قیمت ارزان روزگار

خود را به نظم و نثر پدیدار کرده‌اند

آن‌ها که بوده‌اند سخندان روزگار

من هم به نام شاه جهان یک دو شاه بیت

بنوشته‌ام به دفتر و دیوان روزگار

تا خنگ چرخ غره همی‌یابد از هلال

بادا نشان حکم تو بر ران روزگار

پایان مباد عمر تو را تا شوی محیط

بر ابتدای عالم و پایان روزگار

شمارهٔ ۳۵ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه

چو چشم مست تو بیمار گشته‌ام ز خمار

برای دفع حمارم سبوی می ز خم آر

مرا ز نار فراق تو در دل آسیب است

بیار باده مگر شود به شربت نار

مدام تلخ چشاند حریف را ساقی

که نیش نوش گوارد ز یار شیرین کار

چو ساکنان در دیر درد خوار شدیم

به پای خم بنشینیم همچو دُردی خوار

به می فروش همان به که زهد نفروشیم

که رخت زرق نیابد بها در این بازار

مرا ز باده غرض بوی صحبت یار است

نظر به غیر ندارم به حق صحبت یار

مرا که آینهٔ جام جهان نمای بود

درون آینه بینم مدام نقش نگار

مرا که خرقهٔ رنگین به می‌ شد آلوده

ز زلف شاهد و ساقی ست در میان زنار

چو در بساط هوا ششدر است مهرهٔ دل

ز کعبتین طبیعت چه سود پنج و چهار

قمار بازم و کی از قمار‌ یاز آیم

که عود سوخته را نسبتی بود به قمار

می آر و هیچ بهانه میار ای ساقی

که تشنه خاسته‌ام در ازل ز خواب خمار

نه آن می‌ای که برد عقل و آورد مستی

دهد خمار و بود خام در خم خمّار

از آن می‌ای که به یک قطره جرعهٔ جامش

کند ز مستی غفلت عقول را هشیار

به بحر عشق چنان غرقه شد سفینهٔ ما

کزین میانه همین عمر می‌رسد به کنار

مرا که وجه زری نیست غیر چهرهٔ زرد

رسید سیم به دامن ز جزع گوهربار

چو اشک گرم‌رو من مسافر دریاست

گهر به روم همی آورد ز دریابار

کشیده‌ام سخنی چند چون گهر در نظم

که می‌برم به ره آورد شاه بهر نثار

سپهرِ مهر جلالت جلال‌الدین هوشنگ

که آسمان کرامست و آفتاب کبار

خدایگان سلاطین که رأی روشن او

بود چو آینهٔ صبح مطلع انوار

شهی که نعل سمندش به فرخی چو هلال

کشید حلقه به گوش ثوابت و سیار

ز عزم اوست که آمد سپهر در جنبش

ز جزم اوست که جزم زمین گرفت قرار

نعوذ بالله از آن ساعتی که روز نبرد

بود به بحر کف او نهنگ مردم خوار

به گیر و دار چو صفهای دشمنان شکند

سپهر گوید گیر و ستاره گوید دار

به نوک نیزهٔ پیچان که چون دم مار است

بر آورد ز سر دشمنان دهر دمار

به آب تیغ که آینهٔ رخ ظفر است

نشاند از سر زلف عروس ملک غبار

صدای دمدمهٔ کوس او به گوش عدو

همان حکایت صورست و عرض روز شمار

چو شیر رایت او چنگ در مخالف زد

ز نای خصم بر آمد به راستی اقرار

ایا شهی که ز جودت به خرده بشکست

درست مغربی ماه همچو زر عیار

هزار دیده سپهر پیاده رو بگشاد

ندید مثل تو در هیچ عرصه شاهسوار

سپر بیفکند از سهم تیغ تو خورشید

چو سر بر آورد از برج این کبود حصار

ز خانهای کمان، تیر چون عقاب سه پر

از آن بود که کند جان دشمن تو شکار

به پیش حلم تو بی سنگی و سبکبارست

که نیست زلزله از سهم تیغ در کهسار

اگر ز گلشن خلقت صبا برد بوئی

هوای فصل خزان را دهد مزاج بهار

ز روی لطف تو در باغ عیش روید گل

ز راه قهر تو در پای عمر آید خار

لطیفه‌ای ست ز خلقت مکارم اخلاق

دقیقه‌ای‌ست ز رأی تو مخزن اسرار

ز ابر قلزم دست تو در شود باران

ز آب چشمهٔ تیغ تو بشکفد گلزار

چو بندگان حبش داشت داغ تو زان روی

سپید روی شد از نام نامی‌ات دینار

چو صفر پیش تو دینار در شماری نیست

که فیض فضل تو بیرون بود ز حد شمار

جهان پناها داعی دولتت ناصر

که ساخت حرز مدیح تو ورد لیل و نهار

اگر حقیر نماید ز قوت ضعف است

ز بهر آنکه دل افگار باشم از افکار

چو شمع ز آتش دل سوختم شبان دراز

که تا سپارم جان را به مهر در اسحار

ستارهٔ اوج نشین از برای آن شده است

که همچو بخت تو روشن دل است و شب بیدار

هزار دستان دارم به گلشن مدحت

اگر ملول نگردی تو از نوای هزار

سخن بر این نمط و شعر زین نسق دارم

کجا است ساحر و کو سحر، گو بیا و بیار

چو بلبلی که جدا ماند از گلستانی

جدا ز خدمت تو بنده را چنان انگار

ز بنده دوری از همچو خداوندی

به اختیار نباشد، خدای را زنهار

برفت آنچه ز تقصیر بخت بر من رفت

کنون ز لطف تو دارم هزار استغفار

به هیچ پایهٔ عالی مکن سپارش من

به دست تربیت لطف خویشتن بسپار

اگر حسود نماید تعنتی،‌ مسپند

وگر سپهر رساند تعرضی مگذار

همیشه تا که بود گرد مرکز عالم

مدار دایرهٔ نُه سپهر چون پرگار

مخالف تو چون پرگار باد سرگردان

به گرد مرکز حکمت سپهر دایره‌وار

شمارهٔ ۳۶ - در لغز و مدح سلطان اسکندر

چه ماهی است که او را بود بر آب گذر

به بحر همچو صدف گشته حامل گوهر

به شکل نون هلالی است بر صفیحهٔ آب

چو ماه نو که نماید ز گنبد اخضر

مکان یونس عهد است،‌ همچو بطن الحوت

عجب نباشد اگر بحر گیردش در بر

کمان‌وش است و شود راست، کار او از تیر

سبک رو است و گرانبار گردد از لنگر

تنش که از چپ و راست دستها دارد

در آشنائی بحرست،‌ روز و شب یک سر

چو مرغ آبی دایم همی‌رود در بحر

ولی چو ماهی عاجز همی‌شود در بر

به روز جنگ به زرادخانه‌ای ماند

در او ز بس که بود درع و گرز و تیغ و سپر

چو جان دشمن شه گر به سوی آب آید

بود چو عمر حسودش عبور از معبر

از آن چو تخت سلیمان ز باد دارد سپر

که هست مسند سلطان عهد اسکندر

پناه و پشت ممالک به عدت و به سپاه

شکوه منصب شاهی به صورت و سیر

به صدق همچو ابوبکر،‌ در حیا عثمان

به علم همچو علی و به عدل همچو عمر

شکوه سلطنت او ماه را ربود کلاه

مکان رفعت او چرخ را گرفته کمر

ز آتش غضبش زُهره را چه زهره بود

که روی خویش نپوشد ز آبگون چادر

اگر چو مار بود دشمن تو، مور شود

ز رایت تو که شیر است اژدها پیکر

به حنچر حمل و ثور می‌رسد آسیب

در آن زمان که بگیرد عدو خنجر

هنر پناها دوشینه باد یار و دیار

گذشت بر دل من چون گذشتن اختر

به یادگار ز من این قصیده نگاه دار

…. این مصرع در اصل خالی است …. ر

چو شعر خویش غریبم در این دیار و مرا

به غیر لطف تو نی راه هست و نی یاور

شود تمام مرتب امور معلومت

اگر بیابم از تو به عین لطف نظر

خیال روی برادر به چشم من در خواب

چو بحر با لب خشک آمد و به دیدهٔ تر

بگفت جان برادر بر آذرم منشان

که سوخت جان برادر ز هجر بر آذر

بگفت عذر میاور مگوی دفع‌الوقت

که نانوشته بخوانم حدیث تو از بر

تو کیستی که به ده فن به از تو در صد وجه

هزار بنده بود شاه را ثناگستر

اگر چه هست سفر را فواید بسیار

ز قرب حضرت شاه و ز کسب فضل و هنر

ولی روا نبود تو مدام می بر کف

مرا ز هجر تو در جام دیده خون جگر

بگفتمش که به من شه عنایتی دارد

نمی‌توانم بردن ز شرم نام سفر

به نظم قصهٔ خود را به عز عرض رسان

ز بهر عرض غرض را ادا کنی بهتر

که تا چو حال تو بر رأی تو شود روشن

اجارتت بدهد شهریار دین پرور

شها چو صورت احوال خویش بردم عرض

به حال بندهٔ مخلص به لطف خویش نگر

به هر کجا که روی ذکر خیر او می‌گوی

به هر زمین که رسی نام نیک او می‌بر

همیشه تا شکفد در ریاض سبز سپهر

به وقت صبح گل زرد مهر چون عبهر

گل مراد تو بادا شکفته با صد برگ

شکوفهٔ ثمر دولتی به لطف و سمر

شمارهٔ ۳۷ - در مدح خواجه علی وزیر

پیام گل سوی بلبل رساند باد سحر

سپید سر و به رقص آمد از سماع خبر

ز باد صبح بر افروخت لاله چون آتش

که برد خاک چمن آب جنت و کوثر

هوا بر آب شکوفه همی‌کند کافور

صبا بر آتش لاله همی نهد عنبر

دماغ لاله پر عنبر است چون هاون

درون غنچه پر از آتش است چون مجمر

سپهر گشت چمن ظاهراً که ظاهر بود

هزار زهرهٔ زهرا چو زهرهٔ ازهر

ز وجه گل که تعلق به نازکی دارد

بدوخت سوزن سر تیز خار کیسهٔ زر

ز خندهٔ غنچه از آن لب به هم نمی‌آرد

که زعفران به دلش از فرح نمود اثر

به باد خرده رازی که غنچه در دل داشت

گرفت سوسن آزاد در زبان یکسر

بنفشه با گل و سوسن به باغ دعوی کرد

ز انفعال چنان شد که بر ندارد سر

ز بیم حربهٔ برق است ابر را جوشن

ز سهم نیزهٔ خار است غنچه را مغفر

به صبح و شام از آن آب می‌رود در ورغ

که بر حوالی او سبزه می‌کشد خنجر

زمانه تیغ خلاف از غلاف بیرون کرد

عجب نباشد اگر گل به روی باغ سپر

چو مجلسی است ز خوبان گل عذار چمن

ز لحن مرغان در وی هزار خنیاگر

سحر ز مقری قمری شنو ترنم عود

که پر ز عود قماریست باغ وقت سحر

خوش است نرگس بیمار در خمار صبوح

قدح گرفت ز مستی همی‌شود خوشتر

به عهد صدر هدی لاله کاسه گیرد

که سنگ می‌زندش روزگار بر ساغر

ورق ورق به همه رنگ می‌نماید گل

به بوی آنکه شود شاه شرع را دفتر

خدایگان شریعت پناه خواجه علی

که افتخار بدو کرد شرع پیغمبر

به صدق همچو ابوبکر و در حیا عثمان

به علم همچو علی و به عدل همچو عمر

مجاهدی که اگر ماه رأی او خواهد

ز باختر بگشاید چو مهر تا خاور

مدار روی قمر داوری که در دورش

فزود رونق محراب و مسجد و منبر

چو شکر شکر الفاظ عذب او را آب

بگفت در عرق شرم آب شد شکر

زهی بزرگ وزیزی که سعد اکبر چرخ

به سوی او بنویسد که عبده الاصغر

ز نهی منکر در عهدش امر معروف است

که جز فرشته پرسش نمی‌رود منکر

ز بیم غیرت او در چمن نیارد گشت

صبا به گرد سمن عارضان نسرین بر

ز آتش غضبش زهره را چه زهره بود

که روز روی نپوشد در آبگون خاور

زهی ز رفعت قدر تو چرخ گشته نهان

در آب چشمهٔ‌ خورشید همچو نیلوفر

ز مهر رأی تو ماه درست نیم عرض

ز بحر علم تو عقل نخست یک جوهر

به نور عقل توئی کائنات را حافظ

وگر نه کشتی اوراق آسمان ابتر

تو را اگر به کنایت بگفته‌ام خورشید

صریح شد که نبود استعارتی در خور

ز رأی روشن تو ذره‌ای و صد خورشید

ز کلک خطی تو نقطه‌ای و صد محور

به خطه‌ای که به نام تو خطبه بر خوانند

ز هفت پایهٔ گردون قضا نهد منبر

مکان قدر تو اسرار لامکانی را

به سوی عالم اظهار می‌شود رهبر

اگر نه قدر تو باشد شود عاجز

اگر نه رأی تو باشد قدر شود مضطر

جو ثابت قهر تو آتش نهد به خرمن مهر

ستاره خدره نماید، سپهر خاکستر

کف کفیل تو چون بحر، آب بحر برد

در آن زمان که بری بحر لطف را بربر

گه از دلیری دل خاک بر سر کان ریز

گه از کفایت کف آب روی بحر ببر

جهان پناها یک نکته عرض می‌دارم

ز بهر آنکه در این داوری توئی داور

چو شعر خویش غریبم در این دیار و مرا

به غیر لطف تو نی یار هست، نی یاور

شود تمام مرتب علوم معلوم است

اگر بیابم از تو به عین لطف نظر

اگر بمیرد ناصر ز رنج و غم، غم نیست

که نام خود به سخن زنده کرد تا محشر

سخن معرف خود خود شود به وقت ظهور

چه حاجت است به اظهار چو بود اظهر

ز مظهر سخن من ظهور یافت ظهیر

ز نور خاطر من گشت انوری انور

چو عقل کل سخن من شنید باور کرد

حسود عقل ندارد،‌ کجا کند باور

همیشه تا که به اجمال حاکم است قضا

هماره تا که به تفصیل عالم است قدر

قدر ز قدر تو وارد مباد جز به قضا

قضا ز حکم تو صادر مباد جز به قدر

شمارهٔ ۳۸ - در تهنیت عید و مدح شاه ابوالمعالی

صباح عید و نسیم بهار جان پرور

دو قاصدند که از روضه می‌دهند خبر

به صبح عید خوش آید شراب بر رخ گل

علی‌الخصوص که باشد نگار پیش نظر

چمن شده است پر از شاهدان گل‌رخسار

ز بهر عید بیاراسته زر و زیور

به زیر سایهٔ سرو است پنجه‌های چنار

چو در نگار سر دست یار سیمین بر

صراحی است مگر غنچهٔ پر می گلگون

بنفشه ساقی سرمست و لاله چون ساغر

فتاده بر رخ لاله ز ابر قطرهٔ آب

بر آن مثال که در برج آتشی اختر

به هر طرف که مغنی بر آورد آواز

ادا کند به همان پرده صوت مرغ سحر

کسی که در رمضان زاهد ضروری بود

گشاد روزهٔ رسمی به بادهٔ احمر

ز سجده آنکه سر خویش بر نیاوردی

کنون ز باده پرستی نمی‌برآرد سر

بهار و عید غنیمت بود ولیک چه سود

که من غریب ز شهرم، بعید از دلبر

نماز شام غریبان شکسته دل بودم

نهاده بر فلک خشک روی دیدهٔ تر

هلال عید نمود از کرانهٔ گردون

چنانکه ابروی‌خوبان ز گوشهٔ چادر

ز روشنی و صفا همچو غبغب شیرین

ولیک چون قد فرهاد پر خم و لاغر

مگر که زنگی شب از برای زینت عید

ز گوش خویش در آویخت حلقه‌ای از زر

درست گفتی نیمی ز خاتم شاهیست

تمام گفتی نعل سمند فخر بشر

ابوالمعالی عالی که اهل عالم را

به مردمی و به مردیست نایب حیدر

حسین خلق و حسن خلق و مرتضی دانش

که سرخ گشت از او روی آل پیغمبر

بلند مرتبه خورشید مشتری طالع

که پیش او چو غلامان فلک ببست کمر

غبار بدعت اگر تیره کرد چهرهٔ دین

به آب تیغ فروشست و پاکی گوهر

ز لطف او به زمین مور را بر آید بال

ز کین او به هوا مرغ را بریزد پر

در آن زمان که زند تیغ کینه بر گردون

ز سهم او مه و خورشید افکند سپر

ز ابر دست تو دریا فتاد در لرزه

ز بحر جود تو کان را فسرد خون جگر

بدان خدا که به خور داد شاهی انجم

که هست منصب شاهی به ذات تو در خور

به خطه‌ای که به نام تو خطبه بر خوانند

ز هفت پایهٔ گردون قضا نهد منبر

ترا ز ملکت توران سفر از آن افتاد

که از تو دیدهٔ ایرانیان شود انور

بسی کمال ترا زین سفر شود حاصل

هلال بدر نگردد مگر به یمن سفر

به صبح و شام هم این می‌کند دعا ناصر

که سوی ملک خودت باد لطف خود رهبر

شمارهٔ ۳۹ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه

ای چو خورشیدت ندیده دیدهٔ انجم نظیر

پادشاهی، تاج بخشی، شهریاری تختگیر

شاه کیخسرو نسب، هوشنگ خسرو گیر و دار

خضر اسکندر حسب، جمشید دارا دار و گیر

از سحاب لطف تو یابد مدد بحر مدید

وزسموم قهر تو دارد اثر چرخ اثیر

از قدر کلک قضا حرفی که می‌دارد نهان

بر زبانت آشکارا گردد از لوح ضمیر

ساکنان خاک را بر مرکز حکمت قرار

روشنان چرخ را بر سمت فرمانت مسیر

ای دلیل رزق مردم دست تو نعم‌الوکیل

وی نصیر دین یزدان عدل تو نعم‌النصیر

تا صبا بُرده‌ست بوئی از غبار موکبت

مجمر گردان گردون شده پر از مشک و عبیر

باش تو با دولت و عزت غلامانت شوند

هر یکی در کشوری سلطان و در ملکی امیر

طالعت را از هزاران گل یکی نشکفته است

باش تا نوروز عدلت خاره را سازد حریر

در شب آخر زمان غایب شدی راه نجات

گر نبودی اهتمام رأی تو بدر منیر

چون گشاید در وغا زاغ کمانت بال ملک

کرگسان چرخ اندازند پر از سهم تیر

وانکه از میزان عدلت سرکشد چون سنبله

عاقبت در زیر پای ثور خواهد شد اسیر

هر که چون انگور دارد با تو لاف سروری

عاقبت در زیر پای عصر گردد چون عصیر

کلک از آن رو می‌نهد سر بر خط توقیع تو

تا جواب سائلان گوید به آواز صریر

داورا از بخت خود ناصر به حکم داوری

خواست تا پیش تو آرد ناله‌های زار و زیر

همچو نی گفتم نفیری برکشم از چنگ غم

باز می‌گویم ترا باشد نفوری از نفیر

گر غرض از شاعری نبود شعور مدح تو

طبع موزونم ندارد وزن شعری از شعیر

هر که چون سوسن گشاید ده زبان در شکر تو

لال گردد لاله‌وار از وصف عشری از عشیر

جون ببندد عزم تو زین بر سمند بادپای

گوئی‌از باد صبا دارد سلیمان بار گیر

شاید ار خواند شماخی از زبان انوری

«ابشروا یا اهل نیشابور اذا جاء البشیر»

بس که خلقت بینوایان را نوازش می‌کند

کس در این دوران نخواهد ماند در عالم فقیر

چون ببارد بحر دست تو گهر از لوح کف

از هوای او شود غرق عرق ابر مطیر

بس که گرد آیند با تو جن و انس و وحش و طیر

از حساب لشکرت عاجز شود پیر دبیر

از کیومرث کیان تا روزگار دولتت

خسروی چون تو نیامد در خور تاج و سریر

مستعدان را بپرور زانکه از جمع ملوک

نام و ننگ اخستان زنده است از شعر ظهیر

تا زمین را در تمکن از حضر نبود گذر

تا فلک را در تحرک از سفر نبود گزیر

مسندت را در حضر دارالامان بادا مقام

موکبت را در سفر روح الامین بادا سفیر

شمارهٔ ۴۰ - در مدح خواجه عوض شاه وزیر

ترک چشمت دو کمان دارد و ترکش پر تیر

غارت جان و جهان کرده و دل برده اسیر

شکن زلف ترا باد صبا در حلقه

خم گیسوی تو را آب روان در زنجیر

دست امید من از زلف درازت کوتاه

جامهٔ فکر من از قد بلند تو قصیر

دوش دیدم مه روشن به میان شب تار

بامدادان به رخ و زلف تو کردم تعبیر

آه ما را چو صبا دست به زلفت نرسید

در نگیرد به سر زلف تو آه شبگیر

نه به دامان جلال تو رسد دست خرد

نه به سر حد کمال تو رود پای ضمیر

گر چه دل مات شده‌ست از رخ خوب تو ولی

عاقبت خون دل مات شود دامنگیر

به نفیر آیم از چنگ تو چون عود اگر

نکند طبع لطیف تو نفوری ز نفیر

ترک بیداد کن امروز وگرنه فردا

داد خواهم ز تو در بارگه صدر کبیر

خواجهٔ ملک عوض شاه که در روی زمین

نیست او را عوض و ثانی و همتا و نظیر

روی او بر فلک عز و شرف شمس ضحی

رأی او در شب تاریک جهان بدر منیر

هشت جنت ز بهار کرمش ربع ربیع

هفت دریا ز مجیط کف او عشر عشیر

یک نسیم از طرب او نفس باد بهشت

یک شرار از غضب او اثر چرخ اثیر

قدر او افضل اشکال ولی بی گردش

علم او عالم ابداع ولی بی تغییر

ای قمر عزم که چون بار دهی بر مسند

پیش تو پشت دوتا همچو کمان باشد تیر

طایر کلک تو در وقت وقوع توقیع

سائلان را دهد آواز به الحاح صریر

عقل حیران شد و سودا و جنونش افزود

که کمال تو نگنجد به زبان تقریر

گر غلامان ترا جوزهر آید در چشم

عقده از ابروی افلاک گشایند به تیر

گر چه دعوی علو داشته‌ام چون انگور

پایمال ستم عصر شدم همچو عصیر

شاعری گر نیرد ره به شعور مدحت

شعر در همت من وزن نیارد به شعیر

ناصر از گفتهٔ سعدی به طریق تضمین

عرضه ده گر چه سخن می‌رود از طور نظیر

ای تو در شهر شهیر و به ممالک مالک

«ما در این شهر غریبیم و در این ملک اسیر»

سد یاجوج فلک سدهٔ اعلای شماست

کار خود را به ازین هیچ ندارم تدبیر

دست قهر تو اگر گوش فلک در مالد

پای در هیچ محلّی ننهد از تقصیر

روزه بر ذات شریف تو مبارک بادا

روز عید و شب قدر به تقدیر قدیر

تا سر کلک دبیران به دواوین ملوک

بر رخ و صفحهٔ کافور کشد مشک و عبیر

باد در دولت و اقبال تو چندانی عمر

که رقومش نتواند که کشد کلک دبیر

هر منافق که بود با تو چو کاغذ در روی

سر بریده چو قلم باد و سیه روی چو قیر

شمارهٔ ۴۱ - در مدح خواجه ناصرالدین و حسب حال خود هنگام عزیمت به زیارت مکه

مطربا بر سر راهیم به آهنگ حجاز

دل عشاق حزین را به نوائی بنواز

عود را گوش به ره بود، بر آورد خروش

تا که گفتند به گوش دلش از پردهٔ راز

مطرب و ساز اگر نیست بسازیم که هست

زهره در مجلس ما مطربه‌ای با همه ساز

راه عشاق حسینی است اگر خواهی راست

جای برداشت عراق است و فرود است حجاز

مگر از کعبه دری بر دل تو باز شود

پای در نه به ره بادیه و سر در باز

دیر وقت است که روی بر این در داریم

در ازل بود به روی دل ما این در باز

کعبه زان رو که ز تانیث علامت دارد

می‌نشیند چو عروسان به سراپردهٔ ناز

بسته خاتون عرب پردهٔ عصمت بر روی

بحر و بر پیش وی آورده غنیمت به جهاز

چون رسی ای دل سرگشته به احرام و طواف

خویشتن را به حریم حرم یار انداز

حلقه بر در زن و گر زانکه درت نگشایند

انبیاء را تو در این راه شفیع خود ساز

زو قبولت بود از سر اخلاص بگوی

پادشاهی نظری سوی گدایان انداز

پادشاهی و گدایان به درت آمده‌اند

کای ز مهر تو شب و روز فلک در تک و تاز

حاجت ما به تو بسیار و تو از ما فارغ

بی‌نیازی و همه‌کس به تو دارند نیاز

مر ورا کز حرم کعبه صفائی دارد

به همه روز نماز است و همه عمر نیاز

حبذا روضهٔ یثرب که به اقبال رسول

خاک او شد ز شرف بر همه عالم طناز

عاشقان با دل پر نور و رخ زرد چو شمع

بر سر قبر نبی آمده با سوز و گداز

قوت ناطقه از مدح نبی عاجز شد

که خدا مدحت او گفت به حد اعجاز

رهزن باد خزان برگ رزان را نبرد

لکن از شحنهٔ حزم تو بود خط جواز

روی خوان کرمت آز گدا گر بیند

چون سخا تا به ابد سیر شود دیدهٔ آز

هر کجا خانهٔ یار است بود کعبه ولی

راه در کوی حقیقت نبرند اهل مجاز

اگر از زمزم خم جامه نمازی نکنی

در حریم حرم کعبه روا نیست نماز

می خور و توبه کن ای دل که در میکده را

باز کردند و نکردند در توبه فراز

چون نیاید سر سرگشته به محراب فرود

بعد از این چشم من و ابروی خوبان تراز

آنکه رنجیده ز ما رفت، چه رفتست که من

باز می‌آیم و او هیچ نمی‌آید باز

دل مجروح که قربان کمان ابروئی‌ست

یافت چون صید حرم در همه گیتی اعزاز

ساقیا چند دمم می‌دهی، یک دم می ده

که در این دور به جز باده ندارم دمساز

بیم سر داشت زبان، سرّ مرا فاش نکرد

رفت در خون من آن غمزهٔ شوخ غماز

شرم دارم از کرم خواجه و با تیغ جفا

هر زمان دست تعدی به سر ینده میاز

ناصر دولت و دین آنکه چو نامش شنود

عز نصره به صدا، کوه بر آرد آواز

آن کریمی که نی پرده سرا را هر دم

از ریاض کرمش کار به برگست و به ساز

آنکه با راستی او از سر علو چنار

نکند دست خزان گرد چمن دست انداز

ای به اوصاف حسین،‌ از همه اقران اقرب

وی به اخلاص حسن، از همه یاران ممتاز

واقعاً طایر صیت تو چو پرواز کند

نسر طایر پر از او وام کند در پرواز

نقش توقیع تو در دست سعادت خاتم

نام و القاب تو بر بازوی اقبال تراز

تو نهال کرمی در چمن جاه ببال

تو سهیل شرفی بر فلک جود بناز

دید در ناصیهٔ قدر تو فرّ محمود

آسمان بست میان بهر غلامی چو ایاز

سرو را آنچه من از کُربت غربت دارم

نیست پایانش از آن روی نکردم آغاز

وقت آن است که قوس قزح از شست سحاب

تیرباران کند و برق شود نفت انداز

رعد بر سطح هوا طبل زند زیرگلیم

ابر چون سیل دمان رقص کند شیب و فراز

باد چون استره موی بر تن مردم سترد

حدّت برد نهد شمع کواکب را گاز

کوه در پر حواصل بنهد بیضهٔ بط

چرخ از بچهٔ سیمرغ شود سینهٔ باز

چون بود میوهٔ ریحان زمستان آبش

همچو پروانه شود کبک دری آتش باز

پوستین بره چون گرگ رباید مردم

خلق در گرگ ربائی شده اکنون ممتاز

دوست را جامه بیفزای و عدو را آتش

تن بدخواه فروز و سر احباب فراز

حسب حال است من این مدح که پرداخته‌ام

هم درین حالتم از لطف به حالم پرداز

سال هفتصد و هشتاد و دو از هجرت بود

کین مبارک به سر آمد به طریق اعجاز

همه کوتاه و دراز سخن این است که باد

فرصت دشمن تو کوته و عمر تو دراز

شمارهٔ ۴۲ - در مدح خواجه شیخ

دوش چون در تشت خون پنهان شد این زرینه تاس

ساقی دوران ز سیم ناب گردان کرد کاس

یک شبه مه در شب تاریک از وجه شبه

بارهٔ یار است گویی از شبه گردش نحاس

زهرهٔ زهرا ز مهر آورده بربط را به چنگ

ثور را بهرام خنجر تا ذنب رانده ز راس

آسمان بگشاده درهای سعادت را و من

در نجوم چرخ بسته خاطر انجم شناس

منشی گردون که نام او عطارد کرده‌اند

از مدیج شاه عالی کرد انشا را اساس

غیث فضل حق، غیاث ملت و دین خواجه شیخ

آنکه تا باشد جهان او را به جان دارد سپاس

امن ایمان و امام امت و بشر بشر

جان جن و روح روحانیت و انس اناس

زان سریع السیر شد ماه منور در سلوک

کز ضمیرش نور در هر منزلی کرد اقتباس

کلک بی آهوی او چون نافه بگشاید ز مشک

تاس گردون از غزاله در دماغ آرد عطاس

تا مه از مزروع  رأیش خرمنی گرد آورد

منحنی می‌گردد و باریک هر ماهی چو داس

آسمان قدرا، تو آنی کز علو و منزلت

می‌کند بر فرق فرقد خاک پای تو مساس

بر فلک چون آستانت سایهٔ مهر افکند

اختران را آورد با فرق گردون التباس

در مقابل ماه با رایت شود وجهاً به وجه

در معانی چرخ با قدرت بود راساً به راس

گشته در بیدای ادراک تو ناپیدا عقول

مانده در وادی احساس تو سرگردان حواس

سیر رخش سرکشت بر ابلق دوران محیط

نعل خنگ توسنت با قلّهٔ گردون مماس

گر نبودی خدمت ذات تو مقصود وجود

روح در تن کی رضا دادی به رنج احتباس

منجنیق فتنه دیوار سلامت بشکند

گر ندارد قلعهٔ اسلام را حزم تو پاس

گر شب از مهر تو آبستن نبودی هر سحر

دامن گردون نگشتی غرق در خون نفاس

بحر با ابر کفت یک قطره دارد انضمام

مهر از نور رخت یک ذره یابد انعکاس

عارضت از عارضه گر اندکی تغییر یافت

از عوارض ذات جوهر را کجا باشد هراس

چو مرض علت شد و معلول تحلیل مواد

صحت آمد علت غائی و لابأس است باس

غرّهٔ ماه و سر سال عرب فرخنده باد

بر وجودت کز فراست در عرب شد بوفراس

سرورا خضری و دارم ز آب لطف تو امید

زانکه حاصل شد مرا از خلق چون الیاس یأس

نه طمع با کس که گردد رفع از وجه طعام

نی لباساتی کز آنجا جز توان کردن لباس

همچو پیله خلق را سر رشته با جرخ است و او

روز کور است و نداند قدر ابریشم ز لاس

آس را ماند فلک، زان گشت نامش آسمان

همچو دانه گوهر آدم نیاساید ز آس

بنده از ناس است و ناسی نیست اوصاف ترا

گر چه از نسیان به اصل وضع عشق گشت ناس

ناصر از حسن سؤالی نیست بی بهره ولیک

منهی رأی تو می‌داند چه حاجت التماس

شعر شعر من به نام تست پاک از ننگ غیر

خوش نباشد جامه نیمی اطلس و نیمی پلاس

تا قیاس عقل و حدّ‌ شرع باشد معتبر

عمر تو بادا فزون از حد و بیرون از قیاس

شمارهٔ ۴۳ - در مدح خواجه خلیل

ای رفته و باز آمده از ارض مقدس

در حفظ خداوند تعالی و تقدس

ای خواچهٔ دریا دل و خورشید عطائی

کز رأی تو شد عرصهٔ آفاق مشمس

نام تو خلیل است و شود آتش نمرود

از خلُق تو ریحان و گل و لاله و نرگس

روی زمی از فرط سخای تو محدب

پشت فلک از بار عطای تو مقوس

با سرعت عزم تو برابر نشود خصم

با باد صبا لاف دلیری نزند خس

در شرح ثنای تو بود عاقله الکن

در وصف کمال تو شود ناطقه اخرس

ای کنگرهٔ قدر تو چرخی که حضیضش

از علو دهد اوج به نُه طاق مقرنس

هر چند که ابرام بود باز نمایم

جز پیش کسان درد دل خود نبرد کس

گر کس به تأمل نگرد هست هنر عیب

آری چه عجب آفت سر شد پر کرکس

از نور چو اجرام بود زینت ناصر

آن به که نباشد به لباسات ملبس

آئینه که از آب و هوا زنگ بر آرد

او را نمد جام به از جامهٔ اطلس

ارکان مربع چو صلیب است جهان را

زنهار مکن تکیه برین دیر مسدس

انفاس تو آن داد که از قوت ترکیب

یکران سخن شد به زمان تو مجنس

احسان تو باید که بدین قطعه توان یافت

تحسین من از جملهٔ ارواح مقدس

فریاد رهی گر چه رسیده‌ست به هر جای

لطفی کن و اینجا تو به فریاد رهی رس

امروز که از ساده دلی بر ورق سبز

روی چمن آورد خط از چتر مطوس

باغ طرب و عیش تو با برگ و نوا باد

الطایر ما صوت و الصبح تنفس

شمارهٔ ۴۴ - در مدح یکی از بزرگان صاحب علم و با نفوذ

نماز شام که بر وفق رأی بطلمیوس

برفت خور به زمین همچو گنج دقیانوس

طلوع کرد نجوم از مطالع اقبال

به جستجوی مه عید عالمی جاسوس

نمود ماهچه از سطح لاجوردی چرخ

چنانکه شمسهٔ زرین و شهپر طاووس

گهی چو قامت دوتاه بیدلان موهوم

گهی چو غبغب سیمین دلبران محسوس

شفق چو خون سیاووش بود و بادهٔ لعل

قمر پیالهٔ زرین و کاس کیکاووس

به شکل ابروی‌ زال و کمان رستم سام

به هیات پر عنقا و تاس رایت توس

فلک چو جلوه‌گه خواجه بود در منزل سعد

سعادت از نظرش یافته سعود و نحوس

خدایگان سلاطین پناه آصف دهر

که رأی دید سلیمان عهد را به جلوس

مجاهدی که اگر تیغ برکشد به جهاد

شعار تقوی باشد لباس او چو لبوس

شه سریر ولایت که تا کفش کافیست

نماند هیچ گدائی ز جود او مأیوس

فراستش را کمتر مرید افلاطون

خلافتش را کهتر مطیع جالینوس

رهی مجلس لطفش هزار چون پیران

رهین مورد مهرش هزار چون کاموس

سری که همچو قلم نیست بر خط حکمش

چو صفر ناوردش دهر در عداد ر‌ؤوس

جلاجل پر شهباز همتش از قدر

شکسته رونق بازار نغمهٔ ناقوس

چنان خدای‌پرستی به دور او شد گرم

که گشت آتش زرتشت سرد پیش مجوس

به جنب قدرش هر صبح آسمان از مهر

بود مشعله داری که برکشد فانوس

اگر چو مهر کشد تیغ کینه بر گردون

قمر حکایت روسی کند به خطهٔ روس

زهی رسیده به جائی نفاست نفست

که سابق است وجود تو بر عقول و نفوس

از آن شده است دوتا قامت بلند سپهر

که می‌دهد ز لب مهر بر جناب تو بوس

به زیر زین تو گردد خموش اشهب شمش

اگر چه قله نشین است و بد لگام و شموس

بسی نماند که چون مشتری شود مسعود

زحل به دور تو، کز بدو کار شد منحوس

اگر به دست ادب چرخ را بمالی گوش

چو بخت دشمن تو دور او بود معکوس

به پیش کلک و بنان تو دست و پنجهٔ شیر

بود چنانکه به روز نبرد ساق عروس

وثیقه‌ای که ندارد نشان توقعیت

زمانه‌اش به در آرد به ریشخند و فسوس

علو قدر تو در عدل تا علم بر کرد

به گوش چرخ نیاید به غیر ناله و کوس

بدان زمان که زمین بود خالی از قدرت

سپهر به همه رفعت همی‌خورد افسوس

به حرص گرسنه بخشد سخای او مأکول

به فقر عریان پوشد غنای او ملبوس

حسود با تو تشبه نمود و کسری یافت

نگشت همسر کسری به تاج لعل خروس

جهان پناها اشعار ناصر از نظرت

شدست چون زر رایج اگر چه بود فلوس

رطوبت سخن و گرمی دلم برهاند

ز خشک مغزی زرق و برودت سالوس

مذاق طبع تو دانای عصر شد داند

عصیر رایق نیشکر از عصارهٔ سوس

ز بهر نام بپرور مرا که نامی شد

حدیث رستم و دستان به شعر شاعر توس

دل دلیر تو از عود عید خرم باد

ز فاقه خصم چو عباس دوس خوار و عبوس

همیشه تا که شود عقل بر نظر حارس

هماره تا که بود روح در بدن محبوس

مخالف تو به حبس ابد مقید باد

ز دقت نظرت عرصهٔ جهان محروس

شمارهٔ ۴۵ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه

صباح عید که برخاست عزم میدانش

چو صبح مطلع خورشید شد گریبانش

بر آمد از دل پر خون عاشقان تکبیر

در آن زمان که بدیدند روی رخشانش

به باد پای روان بر چو آذری بر زین

سوار گشت و بسی دست دل به دامانش

سمند او که چو آتش همی‌گذشت از باد

ز راه لطف توان خواند آب حیوانش

سپهر کحلی در چشم آفتاب کشید

هر آن غبار که انگیخت نعل یکرانش

چو گوی بر سر میدان او نهادم سر

ولی نداشت سر گوی زلف چوگانش

به شکل آنکه در چوگان رسند بر یک گوی

خمیده بود سر زلف بر زنخدانش

به رسم عید ز قندش کسی که حلوا خواست

به تیر غمزهٔ بی‌کیش کرد قربانش

لبش به پرسش در دم جواب شافی داد

زهی عسل که شفا آیت است در شانش

فراز خنگ فلک راند زردهٔ خورشید

که بود میل سوی بارگاه سلطانش

خدایگان سلاطین جلال دین هوشنگ

که هست زیر نگین خاتم سلیمانش

بسی نماند که از روی تیغ و پشت کمان

کشد به سوی سپاهان شروانش

زمین معرکه را گل شکفت و لاله دمید

ز خون خصم به هنگام تیر بارانش

کمینه هندوی دربان او در آن درجه است

که عبده بنویسد ز چزخ کیوانش

به گوش دشمن او گر بود امیر اجل

رسد پیام اجل از زبان پیکانش

ز شمع مهر از آن مه به ارتفاع رسید

که بود صورت پروانه‌ای ز دیوانش

جهان گرفت چو خورشید یک سواره به تیغ

در این قضیه از آن قاطع است برهانش

زهی رسیده بدان پایه دامن جاهت

که گرد او نرسد زال زر به دستانش

ز پنج نوبت عدلت جهان چنان شد راست

که اعتدال پذیرفت چار ارکانش

عدو ز علت سودا به قید تو درماند

به غیر نیلوفر تیغ نیست درمانش

کدام خصم ز تو سرکشید همچو مار

که سر نکوفت شکوهت به سنگ خذلانش

کدام دوست ببوسد پای تو چون مور

که پر و بال ندادی به عدل و احسانش

چو شمع در سر بدخواه اگر سرافرازی‌ست

تفاوتی نکند زیر تیغ بنشانش

وجود مثل تو در حد عقل ممتنع است

بدان دلیل که ممکن نبود امکانش

اگر نه دور فلک بر مراد تو گردد

بود چو دور تسلسل محال دورانش

ز بهر تیغ تو دندان بر آورد ماهی

به فرق خصم تو دریا نمود دندانش

شها مدیح تو از گونه گونه سوسن نطق

شدست گلشن و ناصر هزاردستانش

به هر قصیده که بر خواند از روانی شعر

زبان گشاده به تحسین روان حسانش

روا بود که برین مدیح آفرین خواند

ز فاریاب ظهیر و ز ساوه سلمانش

همیشه تا به ارادت خدای را با خلق

عنایتی ست قوی‌تر به حال انسانش

به حال شاه خدا را عنایت ازلی ست

سعادت ابدی باد هم بدین سانش

شمارهٔ ۴۶ - در مدح غیاث‌الدین خواجه شیخ

به توفیق یزدان و یاری طالع

گزیدم سفر از دیار و مواضع

شبی از طلوع سحر دور مانده

کواکب بر آورده سر از مطالع

یکی در مسیر و دگر در تحیر

یکی مستقیم و دگر گشته راجع

ثوابت فروزان بر ایوان ثامن

چراغ زحل تیره بر بام سابع

طلب کردم از نور انجم هدایت

چو اصحاب بدعت ز اهل شرایع

شبی تیره مانند کفر و ضلالت

رهی راست در پیش و چون شرع شارع

وداع وطن‌گاه مألوف کردم

به جانم رسید از وداعش ودایع

همی‌ریخت از چشم من سیل سایل

همی‌جَست از آه من برق لامع

نه یک کس گیرد به جز اشک دامن

نه یک تن که آید به جز ضعف مانع

مرا تکیه‌گه بر سنام نجیبی

تو گفتی عطارد شد از اوج طالع

بیابان نوردی، اقالیم گردی

به هنگام سرعت چو اعصار سارع

به شب خاستن همچو اقطاب قائم

به برگ گیاهی چو ابدال قانع

چنان در نظر منحنی شکل هودج

که در پیش بت برهمن گشته راکع

پریچهرگان در زوایای محمل

چو خلوت نشینان به کنج صوامع

چو مه هر کسی را به هر برج مقصد

مرا سایهٔ شمس برجیس طالع

غیاث دول، غوث دین، شیخ ملت

که اوضاع لطف و کرم راست واضع

پناه ملک، خواجه شیخ آنکه حکمش

چو تیغ است بر فرق بدخواه طالع

به شمشیر لا از پی فتح الاّ

چو شیر خدا ما سوی راست قامع

خلف بهتر از وی نبامد سلف را

که چون شافعی امتان راست شافع

چو گرمی بازار اقبال او دید

سعادت ورا مشتری گشت و تابع

اگر قطرهٔ ابر لطفش ببارد

مضیق دل کان شود بحر واسع

وگر آتش قهر او را ببیند

شود آهن از بیم چون آب مایع

کفش بیت معمور را بوده عامر

درش سقف مرفوع را گشته رافع

زهی رفته صیت تو چون صور محشر

مقیمان آفاق را در مسامع

وجود تو در عرصهٔ ربع مسکون

بمانند خورشید بر چرخ رابع

وگر انعام عام تو گیرند

ز هم بگسلد عقده‌های اصابع

منور ز رأی تو جرم کواکب

لطیف از مزاج تو جسم طبایع

معطر ز عود سعودت محافل

منور ز شمع حضورت مجامع

قضا از قدر هر چه دارد نهفته

شود از ضمیر منیر تو شارع

گل مکرمت در ریاض زمانه

بود از نهال وجود تو طالع

حمل را به گردون برد بهر طعمه

مگس‌وار از خوان تو نسر واقع

در آفاق شد همچو خورشید روشن

که قدر تو متبوع و چرح است تابع

ز تاب تو هر گه که آمد گشائی

روان کرد بی‌وقفه جر منافع

چو من ینفع الناس خیر الاُناس است

تو خیر الاُناسی بخیرالمنافع

بلاهای آخر زمان را به عالم

به جز همت عالیت نیست دافع

ز نظمت که سلک جهان را نظام است

پر از درّ و گوهر شود سمع سامع

چو قرآن مقالات تو در فصاحت

کمالات مجموع را گشته جامع

مقدم ز سحر است و اقرب به معجز

سخنهای مصنوع تو از صانع

به معنی و صورت بدیع‌الجمالست

بیان معانی تو در بدایع

کسی را که دارد ز فکر تو دوری

خیالیست باطل، حیاتیست ضایع

همی تا بر این دشت خضرای گردون

بعینه غزاله غزالیست راتع

غزل خوان ایوان تو باد زُهره

سماع تو چون دور گردون تاسع

دعای تو ناصر بگوید به مقطع

که خوشتر ازین نیست حُسن مقاطع

شمارهٔ ۴۷ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه

چو زهره ماه مغنی به ساز دف در چنگ

که درگرفت سماعی چو دور هفت اورنگ

نیم مخالف بربط اگر چه راهزن است

که از عراق به راه حجاز کرد آهنگ

به دور گل می گلرنگ را غنیمت دان

که دهر بلعجبی است و زمانه پر نیرنگ

ز غصه خون جگر لاله در قدح دارد

که باد ساغر او را همی‌زند بر سنگ

گشاده روئی گل بین که در شکرخنده‌ست

درون پرده چرا همچو غنچه‌ای دلتنگ

بنوش بادهٔ گلگون تلخ شورانگیز

ز دست ساقی رعنای شوخ چابک شنگ

شکوفه کرد دل غنچه از شراب صبوح

به اقتضای طبیعت نمود رنگارنگ

گذر به جانب صحرا که گل به صد رنگ است

چنانکه شاه به عزم شکار آهو و رنگ

برفت از سر صحرا و کوه قاقم برف

که نیست شاه جهان را سوی سمور آهنگ

جلال دولت و دین، شاه اردشیر سیر

خدایگان زمان، داور زمین، هوشنگ

یگانه‌ای که چو خورشید صیقل رأیش

ز روی آینه ماه می‌زداید زنگ

بسی نماند که در روم روز از عدلش

ز شام باز نیاید سیاهی شب رنگ

اگر روایت شیرین لفظ او شنود

شکر چو قند مکرر خجل شود در تنگ

چو در کمان کژی‌ای دید زور در وی کرد

بدوخت دیدهٔ بدخواه را به تیر خدنگ

به دست شاه دل باز می‌تپد در بر

به وقت حملهٔ شاهین ز ناله‌های کلنگ

به پای خویش دهد بوسه بر کف شه باز

که دستگاه بزرگیش آمدست به چنگ

زهی به صلح و صلاح تو ملک مستظهر

چه حاجت است که شمشیر بر کشی در جنگ

به هر کجا که رود اژدهای رایت تو

طریق او رجع‌القهقریست چون خرچنگ

قضا به شکل مه نو رکابدار تو شد

که تنگ در کشد از منطقه فلک را تنگ

همین که روی به بدخواه آورد چون شیر

عدو چو باد گریزد از او به صد فرسنگ

چو شیر فالون در حال پایمال شود

اگر ز کبر عدو با تو سر کشد چو پلنگ

عدو که داشت چو انگور با تو سر کشی‌ای

به سر ز دار فنا گشت عاقبت آونگ

چو آب تیغ تو بدخواه را از سر بگذشت

ز بحر دست تو ناکام شد به دست نهنگ

ز ذکر خیر تو فخر مخالفان شد عار

ز نام نیک تو ناموس دشمنان شد ننگ

عجب نباشد اگر از میان رود به کنار

ز سهم تیغ تو زنار از میان فرنگ

شها به مدح تو ناصر همان مثال نمود

که نوک خامهٔ مانی به صورت ارژنگ

در امتحان قصاید رهی نبارد عذر

که گر براق بود اسب، عذر باشد لنگ

ز بهر نام تو گویم جواب شعر ظهیر

«چو زهره وقت صبوح از افق بسازد چنگ»

در آن زمان که رویت کنم مدیح ترا

«زمانه نیز کند نالهٔ مرا آهنگ »

همیشه تا که دو رنگ است ابلق ایام

زمان عمر ترا باد در زمانه درنگ

ترا که فرّ فریدون و جاه جمشید است

فرید دولت و دین باد و دانش و فرهنگ

شمارهٔ ۴۸ - در مدح معزالدین ملک حسین پادشاه

نشست خسرو گردون به بارگاه حمل

به نام نامیه منشور داد بهر عمل

کنون به سوی مزاج جهان بباید دید

که گشت سوی مزاجش اعتدال بدل

چنان به هر طرف جوی سبزه‌ست به باغ

که می‌کشند به زنگار بر ورق جدول

ز عشق گل به دل لاله داغهای سیاه

چنانک عنبر سارا در آتشین منقل

ز برگ بید فتاده‌ست سایه بر سر گل

به شکل خنجر بهرام بر گلوی حمل

حرارتی ز هوا تا در او اثر نکند

شکوفه مالد بر روی خویشتن سندل

چنانکه خنجر غازی به خون خضاب شود

ز رنگ لاله و گل سرخ گشت جبل

نشسته بر سر هر شاخ بلبلی گویا

چو عالمان مجادل به وقت بحث و جدل

عروس باغ پر از لاله‌های رنگارنگ

مثال حور بهشتی در میان حلل

دریده غنچه گریبان، به رقص آمده سرو

چنار دست زده، گفته مرغ صوت و غزل

خوش است طرف چمن، خاصه با گل‌اندامی

که بوی سنبل او برد از دماغ خلل

مجو معلم و واعظ به جز مغنی و چنگ

که هر دو راست ادا می‌کنند قول و غزل

صبا ز خاک در شاه کحل می‌سازد

که چشم نرگس سیراب می‌شود اکحل

زبان سوسن آزاد اگر چه طولی داشت

دعای عمر شهنشاه گفت و شد اطول

خدایگان سلاطین مشرق و مغرب

معز دولت و دین،‌ شاه اعلم اعدل

ملک حسین حسن خُلقِ شاه دودهٔ کرت

که روشن است ز رایش جهان علم و عمل

مجاهدی که اگر بانگ بر زمانه زند

چو موش مرده کند شیر چرخ ترک حیل

نبود سائل در ملک او وگر هم بود

جناب دولته قال خذ و لاتسأل

زهی رسیده به جائی کمال دانش او

که از ازل به ابد بیند، از ابد به ازل

به حق آنکه جز او نیست اول و آخر

که هست ذات تو مقصود آخر و اول

به طوع طائر دولت مطیع خدمت تست

کجا رود چو مگسی اوفتد به دام عسل

به لطف و غبغب تو بازبسته راحت و رنج

فراغت است جهان را ز مشتری و زحل

حدیث رستم دستان شده‌ست افسانه

ز ضرب تیغ تو اکنون همی زنند مثل

مدیح غیر تو در خاطرم نمی‌آید

حریم کعبه نشاید مقام لات و هبل

به سمع شاه جهان یک دو حرف خواهم گفت

ولی ز بیم ملالت ملخص و مجمل

ز اوستاد من این نکته یاد می‌دارم

که زینهار سخن را نگاه دار محل

مرا ز شعر تفاخر به مدح تست ار نی

به نسبت هنرم شعر صنعتی‌ست اقل

ز بحر شعر کسان قطره‌ای نمی‌جویم

طهارتی نتوان کرد از آب مستعمل

نظام کار جهان جون ز تست، می‌خواهم

که کار بنده بماند مبتر و مختل

همیشه تا به حروف جمل کنند حساب

حساب عمر تو بادا فزون ز حرف جمل

دو میوهٔ گل دولت به بوستان وجود

همیشه تازه به لطف خدای عزوجل

شمارهٔ ۴۹ - در مدح سلطان اسکندر

سحر ز خون شب بریخت می در جام

بر آور از افق ساغر آفتاب مدام

می‌ای که زهره به چرخ آرد از نشاط و طرب

هنوز پیش نیاوره شمه‌ای به مشام

می‌ای که لعل شود مغز استخوان حریف

هنوز از دهن جام زر نرفته به کام

بساز بزم و بزن بربط و بیاور منقل

بسوز عود و بنه شکر و بیاور جام

اگر ز بخت جوان در برت رفیقی هست

ز پیر چنگ طلب کن حریف و رسم مقام

به سخت روئی دف بین که در کف مطرب

تپانچه می‌خورد و کم نمی‌کند ابرام

درون کشتی زرین جام بحر عقیق

ملیح شکلی، ملاح اوست سیم اندام

برو به کعبه دیر از برای زمزم خم

مجو صفا به جز از محرمان بیت حرام

چنان بریز ز مستی تو درد بر سر درد

که هیچ نوع ندانی حلال را ز حرام

ز ساقیان سقاهُم بنوش جام طهور

به یاد مفخر آفاق و افتخار انام

خدایگان سلاطین دور اسکندر

که آسمان جلال است و آفتاب کرام

ز حل محلِ قدر اقتدارِ عادل دل

قمر مقارنهٔ یم یمینِ نامیِ نام

ندیده روی حدود کمال او افکار

نبرده راه رسوم جلال او اوهام

زمین به چرخ در آمد چو عزم او جنبید

فلک زمین شد و جون حزم او گرفت آرام

اگر چه توسن تند است کرّهٔ گردون

به زیر ران مرادش خمول گردد و رام

به خنگ چرخ اگر زین چو ماه بر بندد

شه نجوم ببوسد رکاب او چو غلام

به پیش دست و دلش جود کان و بخشش بحر

چو ذره است ز مهر و چو قطره‌ای ز غمام

در اشتباه فتاده است عقل کل صد بار

که صدر سدره کدام است و سُدّهٔ تو کدام

زهی عظیم وجودی که آسمان پیش‌ات

قیام کرد به تعظیم تا به روز قیام

دقیقه‌ای که قضا را نهفته با قدر است

به دقت نظرش رفع کرده‌ای ابهام

چنان به دور تو طبع زمانه آسوده است

که نیست بامی و گل زحمت خمار و زکام

چنان عدالت تو کام هر ضعیف دهد

که شیرِ شیر خورد سیر آهوی آکام

در آن زمان که زمین گردد آسمان از گرد

ز درع و خوود بود خاک چرخ مینا فام

چو رأی حرب کند اژدهای رایت او

حسود را دل و زهره فرو چکد ز مسام

نعوذ بالله از آن آب رنگ آتش فعل

به بحر دست تو همچو نهنک خون آشام

ز آشیان کمانت پرد عقاب سه پر

برد به سوی حسود تو از اجل پیغام

اگر چو ماهی در بحر خون گریزد خصم

ز سهم شست تو به روی زره شود چون دام

به خوان معرکه از خون و شخص بدخواهت

به وحش و طیر رسد تا ابد شراب و طعام

براق برق مسیرت چو از سپهر گذشت

نشان نعل سم اوست هیأت اجرام

چو عقدهٔ ذنب او ز جو زهر زده‌اند

… این مصرع خالی در اصل ………….. ام

ز حد چین‌اش اگر در سحر برانگیزند

چو آفتاب رسد نیمروز را از شام

به نور گرفتی چو مهر عالم را

چه حاجت است که شمشیر برکشی ز نیام

همه عظام سلف سر ز خاک بردارند

نسیم خُلق تو گر بشنود رمیم عظام

جهان پناها تصدیع بنده مخصوص

بر آستان تو خاص است از عنایت عام

به حال بنده فتوریست حالیا خواهم

که همچو نظم من از لطف تو رسد به نظام

علو شعر من از یُمن نام عالی تست

نه از تکلف تجنیس و زینت ایهام

همیشه تا فلک مستدیر و شام و سحر

به شکل دایره گردد میان نور و ظلام

شب زمانه ز رایت منیر باد چو روز

به زیر زین مراد تو ابلق ایام

تو از مکارم اخلاق حافظِ ناصر

معین و ناصر تو ذوالجلال و الاکرام

شمارهٔ ۵۰ - در مدح خواجه عبیدالله وزیر و صاحبدیوان

درد سر دارم از خمار مدام

نیست درمان به جز دوام مدام

درد ما دواست دُردی دن

دردمندی که دیده دُرد آشام

زلف ساقی برای ما دام است

ما مقید به دام او مادام

چشم او بهر صید می‌گردد

هست صیاد، از آن بود بادام

حلقهٔ زلف او به دانهٔ خال

مرغ دل را همی‌کشد در دام

به حقیقت در این طریقت ما

پیر چنگ است و رهنمای مقام

نام او کرده‌ایم در سر ننگ

ننگ در دین عشق باشد نام

چند جو شیم سر به مهر چو خُم

پخته در ظاهر و به باطن خام

بر لب آریم راز دل چو قدح

تا به کی دم فرو بریم به کام

شکوه‌ای پیش صاحب دیوان

ببریم از نوایب ایام

صاحبی کافتاب چاکر اوست

خواجه‌ای کش عطارد است غلام

ناظم مملکت عُبیدالله

که وزارت از او گرفت نظام

نقش توقیع او بیاراید

چهرهٔ صبح را به طرهٔ شام

تیغ در عهد بخت بیدارش

بیش سر بر نیاورد ز نیام

کلک او تا زبان دراز نکرد

از لب بحر بر نیامد کام

عزم او داد و حزم او بخشید

چرخ را دور و خاک را آرام

از حیای کف کفایت او

عرق سرد می‌چکد ز غمام

وز نهیب دم مهابت او

نفس گرم می‌زند بهرام

ای وزیری که بر رخ کافور

کشد از مشک کلک تو ارقام

دوستان را ز خط تو باشد

بوی ریحان اگر رسد به مشام

دشمنان را ز کلک خطی تو

خون به جای عرق چکد ز مسام

دو زبانی سیاه خواهد کرد

روی خصم تو چون سر اقلام

دشمنت را ز رشک مجلس تو

خون دل تا به لب رسید چو جام

گر ببندد سوار امر تو زین

توسن روزگار گردد رام

کرّهٔ چرخ را اگر خواهی

قدر تو سازد از مجرّه ستام

زردهٔ مهر را اگر گوئی

قهر تو بنهد از کسوف لجام

صاحبا کعبه جناب ترا

بهر طاعت ببسته‌ام احرام

که چو ارکان دین مرا فرض است

شرط تعظیم شهریار انام

قرب سالی‌ست تا در این حضرت

می‌دهد داد نظم و نثر کلام

گر چه عیب است سر به سر هنرم

عیب پوشیدن است رسم کرام

غرضی عرض می‌کند ناصر

گر چه دارد خجالت از ابرام

کانچه دخل و عطای سلطان بود

خرج من شد و لباس و طعام

غیر لطف تو هیچ باقی نیست

که بماناد تا به روز قیام

تا بگردد به گرد مرکز خاک

همچو پرگار چرخ آینه فام

حفظ تو باد همچو دایره‌ای

گرد بر گر مرکز اسلام

شمارهٔ ۵۱ - در مدح قاضی جلال‌الدین

طلوع کوکب اقبال اسلام

خجسته باد چو مه بر لیالی و ایام

قدوم موکب قاضی القضات در عالم

مبارک است، خصوصا بدین خجسته مقام

امام عادل، جلال ملت و دین

که روزگار همی‌خواندش ولی انام

ندیده روی حدود کمال او افکار

نبرده راه رسوم، جلال او اوهام

به چار مذهب بر عقل اقتدا فرض است

در آن مقام که رأی رفیع اوست امام

مربی عالمان، ناصب مناصب علم

که رأی اوست مبین حلال را از حرام

معلمی که به تعلیم علم در عالم

درست کرد قضایای شرع را احکام

همه ز فربهی جاه کلک لاغر اوست

که تیغ فتنه رود سرنگون به چاه نیام

طیور و جن و ملک را در آورد در قید

چو کلک او نهد از خط و نقطه دانه و دام

صبا ز گرد رهش یافت عنبر اشهب

که خاک رایحه مشک می‌دهد به مشام

سخای بحر گهربار دست او را دید

که ابر را ز حیا می‌چکد عرق ز صیام

به پیش دست و دلش جود کان و بخشش بحر

چو ذره‌ای است ز مهر و چو قطره‌ای ز غمام

زهی سپهر جنابی که در مقام صفا

طواف کعبه جاه تو می‌کنند احرام

ترا طریق رسالت از آن جهت ملکه است

که سوی خصم همی‌آوری ز حق پیغام

در اشتباه فتاده است عقل کل صد بار

که صدر سدره کدام است و سدهٔ تو کدام

چنان عدالت او کاام هر ضعیف دهد

که شیر شیر خورد، سیر آهوی آکام

دقیقه‌ای که قضا را نهفته با قدر است

به دقت نظرش رفع کرده‌ای ایهام

به آب لطف تو تا گرد فتنه بنشاندی

بیافت حادثه چون زلف دلبران آرام

اگر چه عود بود دشمن،‌ سوخته به

که هست آتش دوزخ برای مردم خام

عراق را به وجود تو شهرت افزوده است

ز بایزید بیفزود شهرت بستام

دمشق را ز وجود تو رونق افزوده است

که نقد کان به مکان دگر بر آرد نام

همه عظام سلف سر ز خاک بر دارند

نسیم خلق تو چون بشنود رمیم عظام

اگر نه جامهٔ افلاک قدر او بودی

غزاله در خطر هستی ز پنجهٔ ضرغام

وگر نه راعی اجرام عدل او باشد

شود به خون حمل سرخ خنجر بهرام

ز بیم او جگر نقل کباب شده است

بجوشد از غضبش خون باده در دل جام

به چنگ زهره اگر اگر بشکند دل ساغر

به جای جرعه چکند خون ز چشم جام مدام

هنر پناها ناصر در این دیار نخست

به یک نظر به تو مخصوص شد به صد اکرام

کنون ز لطف تو دارد هزار گونه امید

ولی وسیله ندارد به غیر حسن کلام

چو شعر آب حیات است نام نامی را

بدین قصیده ترا تا ابد بماند نام

بدین بهانه ز من تربیت دریغ مدار

بهانه جون بود در سخا و لطف کرام

به حال بنده فتوریست، حالیا خواهم

که همچو نظم من از لطف تو رسد به نظام

همیشه تا که شه نیمروز از مشرق

ز زخم تیغ کند فتح تا ولایت شام

چو نیم روز ترا روی بخت روشن باد

مخالفان ترا روز عمر تیره چو شام

شمارهٔ ۵۲ - در مدح محمد شاه

صبح روش رخ نمود از پردهٔ تاریک شام

آفتاب ملک بیرون آمد از ظل غمام

مملکت را گر چه نقصان بود چون مه در محاق

منت ایزد را که از مهر منور شد تمام

ماه اوج نصرت و خورشید گردون ظفر

سوی برج خویش آمد با هزاران احترام

داور اعظم محمد شاه کز بهر شرف

خسرو گردون رکاب او ببوسید چون غلام

آنکه دارد تا ابد از لطف و تائید ازل

چون علی جود و شجاعت،‌ چون محمد خلق و نام

مهر جوزا منطقه، برجیس کیوان اقتدار

ماه انجم لشکر شب پرچم گردون خیام

بر فلک از برق تیغش برده هفت اورنگ رنگ

بر سپهر از سهم تیر او شده بهرام رام

چاکرانش استران را از مه نو کرده نعل

بندگانش از مجره کرده اسبان را ستام

آستانش گر به کیوان عقل نسبت کرد دوش

آسمان گفتا ندانم این کدام است،‌ آن کدام

از زمین چون نعل اسب او بر انگیزد غبار

بر فلک جرم زمین را عنبرین گردد مشام

هر که اندر مدح غیر او کند سحر حلال

همچو سحر اندر شریعت خصلتی باشد حرام

ای سرافرازی که خاک پای تو در مرتبه

بر فراز ذروهٔ افلاک می‌یابد مقام

گر ز بحر دست تو فایض نگشتی قطره‌ای

خون فشاندی ابر بر جای لآلی از مسام

شیر آز از خوان تو گر ریزه‌ای یابد چو مور

سیر گردد تا ابد بیرون نیاید از کنام

داشت یک ذره سکندر آتش قهرت به تیغ

خضر را یک قطره بود از آب لطف تو به جام

بس بود تیغ گهروار تو سد آهنین

گر به دفع فتنهٔ یاجوج بنمائی قیام

آن زمان کز گرد لشکر آسمان گردد زمین

سیل خون بارد به جای آب از ابر حسام

لعل یمگانی شود پیکان ز خود صفدران

پر دلان را زر شود رخسار همچون سیم خام

خار و خارا پوشد از خون بداندیشت لیاس

دیو و دد یابد ز اجزای حسود تو طعام

در میان بحر خون بدخواه تو بی دست و پا

گر گریزد همچو ماهی درع  او گردد چو دام

تیغ را در کار دشمن کن که آسایش مباد

این یکی را در جهان و آن دگر را در نیام

گر شنیدی ضرب شمشیرت که شد ضرب‌المثل

بازگشتی از صلابت رستم اندر صلب سام

ابلق ایام کو سر می‌کشد از توسنی

از تو رایض گشت اگر چه بود وقتی بدلگام

ملک بود اندر دهان شیر و کام اژدها

تو برآوردی به مردی تا ابد بادت به کام

گفته‌ام شعری چو سلک دُر اگر آری به گوش

منتظم احوال گردم، شعر من یابد نظام

تا مرا روزی رسد از مهر تو نوری به دل

چون فلک گشتم میان موج خون در صبح و شام

هست الطاف شما در حق ما رسم قدیم

مانده همچون مملکت موروث آبای کرام

گر تو از عین عنایت بر من اندازی نظر

بندهٔ مخصوص گردد داخل انعام عام

تا عظامی از سلف ماند به گیتی یادگار

تا میان خلق مشهور است اسلاف عظام

تو خلف باش از سلف جاوید در عز و شرف

هم مرادت مستقیم و هم سعادت مستدام

از دعا و ختم دیدم دولت دیدار تو

بر دعایت باد ختم شعر ناصر والسلام

شمارهٔ ۵۳ - در مدح سلطان عزالدین محمد شاه ثانی

از صدق می‌زنم به مهرت چو صبح دم

ای آفتاب روشنئی ده به صبحدم

چون ذره در هوای تو سرگشته گشته‌ایم

خردی ما مبین که بزرگی تو در کرم

من بیش و کم ندانم، دانم که هر زمان

حسن تو و صبوری من هر دو بیش و کم

چشم من از مژه قلم مو می‌کند

از اشک سرخ بر رخ زردم کشد رقم

ای جان اگر تو از غم من شاد می‌شوی

گر جان من به لب رسد از غم ترا چه غم

می‌گویم آشکار که درمان من بساز

بیمار از طبیب چه پنهان کند الم

ساقی قوی ضعیفم و حالیست نیک بد

یک دم نماند عمر، بده باده یک دمم

ما را دوای درد نباشد به غیر درد

ما را ز غم کسی نرهاند به جز نغم

ای مطرب از قصیدهٔ عبدی به مدح شاه

این بیت بر رباب ادا کن به زیر و بم

«در شام عید بهر حریفان صبحدم

گردون خم و شفق می و مه گشت جام جم»

چون شاه چین سپاه مغرب براند گرم

آورد ماه یک شبه از اختران حشم

کلک قضا ز سیم بر این لوح لاجورد

بنوشت نون که بوس بر آن دست و قلم

چون قد من کمان وش و چون پشت من دوتاه

چون زلف یار حلقه و چون ابروش به خم

گوئی‌ که زهره در رمضان دف شکسته بود

یک نیمه ماند باقی و یک نیمه شد عدم

مانند نیم دانهٔ درّ در میان آب

یا خود تمام زورق زر در میان یم

مخمور و تیره‌ایم چو شب، جام می بیار

روشن چو روز دولت شاهنشه عجم

خورشید ملک اعظم آفاق عز دین

ماه ستاره لشکر و شاه فلک خدم

سلطان نشان محمد ثانی به خلق و نام

آن بیش از آفرینش و از کردگار کم

دارای نیک رأی و فریدون جم جمال

کسرای عدل گستر و خضر مسیح دم

گردد به چشم مور نهان از محقری

دایم ز سهم پنجهٔ او شیر در اجم

تیغش همیشه به خون مخالف است

سوسن ندیده‌ام که خورد آب از بقم

ای نقد دولت تو بری از متی و این

ای جوهر کمال تو بیرون ز کیف و کم

ای خسروی که تیر چو بگشائی از کمان

اندر خیال خصم بدوزی دو ضد به هم

در دور عدل تو که فزون باد و کم مباد

از شیر شیر سیر خورده آهوی اکم

روزی که کرد گرد سپه روز را چو شب

آن دم که میغ تیغ ببارد ز سیل دم

نوک سنان گذاره کند چرخ را ز پشت

نعل سمند پاره کند خاک را شکم

همچون هوللهی که نهد اژدها به دوش

از طبل و نای رقص کنان پیکر علم

فتح از سوی یمینت و دولت سوی یار

گویند شادباش و مخور زینهار غم

تو یکسواره تیغ بر آری چو آفتاب

خیل عدو گریزد چون لشکر ظلم

شاها علو ز همت صاحبدلان طلب

تا بر سر سریر ممالک نهی قدم

هر شاخ دولتی که به گردون رسیده است

خورده‌ست بیخش آب ز سرچمهٔ همم

ناصر به نوک خامهٔ‌ مشکین ثنای تو

بر صفحهٔ منور مه می‌کشد رقم

او سر نمی‌نهد چو قلم بر خط حدود

کز فرق کرده است قدم بر ره قلم

گر نظم او به سمع قبول شما رسد

این درّ بی نظام شود سلک منتظم

تا هر بهار تازه شود عالم کهن

تا هر خزان ذبول پذیرد سرای هم

بخت جوان تو که ازو شد بنای ملک

پیوسته باد چون هرمان فارغ از هرم

روز تو عید باد و شبت قدر تا ابد

وز غصه دشمنان تو در ماتم و الم

شمارهٔ ۵۴ - در مفاخرت و مباهات و تعریف از خود گوید

آفرین بر من که من از آفرینش برترم

طایر قدسم، فلک چون بیضه در زیر پرم

ثابت و سیار در منقار من چون ارزنند

باز سلطانم، نپنداری که ارزن می‌خورم

دانهٔ گندم کز او آدم برون شد از بهشت

دانهٔ گوهر شود، حقا که در وی ننگرم

چون مگس خوان لئیمان را نخواهم شد طُفیل

چون صراحی پیش هر کاسه فرو ناید سرم

کس نمی‌داند چه مرغم، آشیان من کجا است

گه به پستی می‌نشینم، گه به بالا می‌پرم

وهم سیاح است و پی گم می‌کند در راه من

عقل صراف است و حیران می‌شود در جوهرم

صافی‌ام چون آینه، باریک بینم چون خرد

رخ به هر صورت نمایم، ره به هر معنی برم

راز پنهانم نمی‌داند به جز دانای راز

صورت حالم نمی‌بیند مگر صورتگرم

شهسوار ملک فقرم وز زبان شمشیر من

پادشاه وقت خویشم وز معانی لشکرم

زر که از خاک است، بادا خاک خواری بر سرش

من به روی زرد خود مستغنی از وجه زرم

نفس و طبع و چرخ و انجم پردهٔ روی من‌اند

سرخ رو گردم چو گل گر پرده‌ها را بردرم

آفتاب آسمان رقاص گردد ذره‌وار

در هوی من اگر بیند درون انورم

از دم من در مشام جان رسد بوی عبیر

کاتش مهر ازل پر شد درون مجمرم

همچو غواصان اگر غوطی زنم در بحر غیب

تاج سرها گردد آن گوهر که بیرون آورم

صاحب دیوان اعظم چون منم در ملک شاه

حاصل کونین را محصول گردد دفترم

تا به خدمت بسته‌ام صد جا میان چون نیشکر

طوطی جان را غذا شد لفظ همچون شکرم

بس که پروردم گهرهای سخن در بحر شعر

پرگهر شد گوش دهر از طبع معنی پرورم

قوّت عقل و قبول عشق بر حالم گواست

غم ندارم گر چه منکر می‌شود هر منکرم

مدعی کز پرتو خورشید من شد کور موش

گر جهان روشن شود از من ندارد باورم

از برای اکحل معنی زبانم نشتری‌ست

وین گران‌جانان گریزان همچو خر از نشترم

گفت ناصر این قصیده از زبان کبریا

ور نه در راه تواضع از غباری کمترم

شمارهٔ ۵۵ - در مدح وزیر و صاحبدیوان خواجه عبیدالله

چو یاد خط تو بگذشت بر زبان قلم

برفت آب نبات از لب و دهان قلم

شبی حکایت خط تو با قلم می‌رفت

برفت خواب من از گریه و فغان قلم

به راستی خیری می‌دهد ز قامت تو

مثل شده‌ست ز هر دست داستان قلم

چو ابن مقلهٔ چشم تو دید ابن هلال

خطت مثال ندارد به امتحان قلم

سواد خط تو را همچو نظم می‌خواند

زبان اشک در افشان درفشان قلم

مگر صحیفهٔ روی تو لوح محفوظ است

که آشکار شد از خط او نهان قلم

جفا مکن که چو کلکم قرین کاغذ شد

رسد حدیث تو با صاحب قران‌ قلم

عطارد فلک مملکت، عبیدالله

که هست عاقلهٔ تیغ و داستان قلم

در آن زمان که سر از خط بحر بر می‌کرد

نبود بی کمر خدمت میان قلم

ز فرط بخشش تو خشک شد دهان دوات

به ذکر خیر تو تا رطب شد لسان قلم

مدار تیغ و قلم در کف کفایت تست

چو روی تیغ گهردار شد زبان قلم

ز بحر هند سوی ملک روم در یک دم

رود بیان تو بر مرکب روان قلم

اگر نه واسط سودای خط تو بودی

نیامدی به سوی روم کاروان قلم

به یک زبان چو به دست تو آمده دو زبان

فصیح شد به زبان تو ترجمان قلم

به دور عدل تو سودای دو زبانی داشت

سیاه گشت به یکبار خان و مان قلم

همای دست تو در زیر سایه دارد ملک

در آن زمان که نشیند بر آشیان قلم

مثال حکم تو هر جا رسید فرمان داد

که هست بر دلش از دست تو نشان قلم

چو چشم خصم سیاهی بر آورد در حال

چو تیر گردد در دست تو سنان قلم

رسید کارد ز محنت بر استخوان عدو

ز ضرب تیغ بود ضرب استخوان قلم

پناه و پشت وزارت که در حراست ملک

بود غلامش هندوی پاسبان قلم

زهی رفیع جنابی که از مکانت و قدر

بلند پایه شد از دست تو مکان قلم

به پایمردی دستش قوی توانا شد

ضعیف خستهٔ رنجور ناتوان قلم

قلم چو حرف مدیح تو آورد به زبان

زمانه لوح فرستد به ارمغان قلم

به خط حکم تو چون تیغ سرگرانی کرد

به تیغ تیز سبک شد سر گران قلم

مهندسی که ز بخت جوان و دولت پیر

گرفت مشق از او طفل لوح خوان قلم

مثال لفظ صحیحش به حرف بنماید

اگر چه اجوف و معتل بود میان قلم

چو لوح گشت قلم از تو مخزن اسرار

نبود این همه امید در گمان قلم

قدوم موکب تو بر جهان مبارک باد

که خرم است بدو طبع شادمان قلم

نکو شناسد رأی تو صاحبا که نکرد

کسی ز اهل معانی چنین بیان قلم

از آن زمان که برفتی نبود حاصل من

به جز تکسّر و سرگشتگی لسان قلم

طریق مدح تو پایان نداشت سوی دعا

به اختصار بپیچد رهی عنان قلم

مباد روی زمین از زمان تو خالی

به لوح روی زمین تا بود زمان قلم

شمارهٔ ۵۶ - تحیت‌نامه‌ایست که از شام به بخارا می‌فرستد

صبا تحیت بلبل به گلستان برسان

حدیث درد دل من به دلستان برسان

روان خویش به سوغات تو روان کردم

روان چنانکه روان کرده‌ام روان برسان

به باد پای روان بر، چو تنگ بستی زین

گران رکاب نگردد، سبک عنان برسان

تکاور تو گر از تیزی آورد سستی

جوش ز سنبله و که ز کهکشان برسان

قوی ضعیفم و نازک دل و ندارم صبر

بدان مکان سخن من هم این زمان برسان

دقیقه‌ای ز رسوم ادب فرو مگذار

چنانکه شرط بلاغ است آنچنان برسان

وگر چنانکه ندانی طریقهٔ ابلاغ

بدان طریق که من گویمت رسان برسان

چو عزم کوی دلارام داری از اول

به باغ بگذر و پیغام دوستان برسان

به گوش گل سخنی از زبان سوسن گوی

به دست سرو پیامی به ارغوان برسان

سلام من چو رساندی ز شعر من بیتی

به عندلیب غزلگوی مدح خوان برسان

به شیر ابر دهان را بشوی چون غنچه

سلام سرو و صنوبر بدان دهان برسان

حکایت زر رخسار زیر پایش ریز

حدیث جزع بدان لعل درفشان برسان

همین که زاری بلبل به گل رسانیدی

حدیث نالهٔ قمری به ضیمران برسان

به مدح غنچه چو بلبل هزار دستان شو

پیام لاله چو سوسن به ده زبان برسان

ز بوی سنبل و گل تحفه‌ای به دست آر

به هر کجا که رسی شمه‌ای از آن برسان

تو خود قبولی اگر پیش او شوی مقبول

به نام ناصر خطی بدان نشان برسان

به گوش یار که لالای او بود لؤلؤی

ز بحر شعر رهی دُر به ارمغان برسان

به چشم او که بود خوش ز عین بیماری

اگر توان صفت جسم ناتوان برسان

ز خواب ناز مکن مست فتنه را بیدار

به حاجبش سخن از گوشه‌ای نهان برسان

من از دهان و میانش حسابها دارم

به هر کدام که باشد از این میان برسان

خطش چو دود بر آمد ز آتش رخسار

ز خط او سوی من سورة الدخان برسان

به ارمغانی چشم رمد گرفتهٔ من

درور اگر نبود خاک آستان برسان

چو گرد بر سر راهم، مرا سبک بر راه

وگر غبار نخیزد به کاروان برسان

وگر مجال نداری مرا به جا بگذار

به جای من سخن من به دوستان برسان

ز دست دوست به هر شهر داستان شده‌ام

به دوستان سخن من به داستان برسان

سلام من به بخارا سحرگهی از شام

از این کران جهان تا بدان کران برسان

حدیث من که چو خورشید عالمی بگرفت

ز قیروان جهان تا به قیروان برسان

تو این همای همایون که نامه‌اش نامست

چو بخت نیک بدان دولت آشیان برسان

زمین ببوس و سلام من از زبان نیاز

به صدر مدرسهٔ صدر کامران برسان

خدایگان افاضل چو دادِ فضل دهد

سلام بنده به نزد خدایگان برسان

حمید ملت و دین چون محیط ابر عطاست

ترشح قلم او به انس و جان برسان

به نحو صرف مکن عمر بر سبیل خبر

معانئی که بدیع است از این و آن برسان

گر از مکانت او در مکان او نرسی

گذر ز حد مکان و به لامکان برسان

ز رأی روشن او ذره‌ای به عاریت خوان

برای نور ره آورد نیّران برسان

به خال من که خطش خال عارض حور است

ز حال من خبری خوشتر از جنان برسان

حدیث من که ز غیب آمدست و بی عیب است

برای عرض بدان رأی غیب دان برسان

ز بحر تربیتی گر رسد به در یتیم

به گوش جان گهر نظم من روان برسان

ز هفت آبا پیغام آن برادر گو

ز عقل پیر سلامی بدان جوان برسان

ترسلی که من از مهر می‌کنم ارسان

تو سر به مهر به یاران مهربان برسان

غم فراق اگر سد بود یکی بگشای

امید وصل به دلهای شادمان برسان

میان هر یکی از اتحاد فرق مکن

علی‌السویه سلامم به همگان برسان

حدیث شوق مگو جز به پیش مشتاقان

نگویمت که صداعی به این و آن برسان

دعای من همه ره همره تو خواهد بود

برو به خیر و سلامت، سلامشان برسان

زبان دراز مکن همچو تیغ و شمع صفت

حدیث روشن و گرم از سر زیان برسان

بر آر دست و بگو یا رب اهل ایمان را

ز لطف شامل خود نامهٔ امان برسان

طفیل جمع من خستهٔ پریشان را

شفای جمع ز جمعیت روان برسان

نی‌ام حسود که خواهم مراد خود تنها

مرا به جمله غریبان به خان و مان برسان

شمارهٔ ۵۷ - در وصف پائیز و مدح امیر شرف‌الدین محمد و یادی از بخارا

صباغ ماه از خم نیلی آسمان

بس رنگ مختلف که بر آورد در خزان

بستان که داشت پیرهن از پرنیان سبز

اکنون ز صوف زرد بپوشید طیلسان

بی سهم نیست زردی و لرزیدن چمن

خورد از کمان چرخ مگر تیر بر نشان

صرف آب کرد زمرد چو کهربا

عطار باد داد بنفشه به زعفران

دوشینه باز دختر رز با که سور داشت

کین برگهای زر به سرش ریخت بوستان

بر روی آب باد از آن دام می‌کشد

کز برگ بید ماهی زر پر شد آبدان

بنگر به میوه‌های ملون که از کرم

رزاق می‌کشد ز پی اهل رزق خوان

خرمای تر ز نخل درفشنده همچنانک

قد بلند دلبر و لعل شکر فشان

انگور شُدّه‌ایست که گوهرشناس صنع

بربسته است دامن گوهر به ریسمان

انجیر تر ز شکر و شیر است و کوکنار

طعمش ببین و سورهٔ والتین روان بخوان

نار آتشی‌ست ساخته پیراهنی ز لعل

مانند حقه‌ای زر و یاقوت در میان

سیب است همچو عارض سرخ و سفید یار

یا خود به شکل غبغب شیرین دلستان

امرود کوزه‌ای ست ز آب نبات پر

از کوزه هر چه هست همان می‌شود روان

نارنج بین که شاخ دوتا شد ز رنج او

گوئی‌ که مشتریست وطن کرده در کمان

به را چه وصف بهتر از آن است که به است

هم رنگ بیدلانش و هم بوی دلبران

شفتالو همچو بوسه‌گه شاهدان مست

کز آرزوی او به لب آید هزار جان

آلو چو زنگئی است رومی بود دلش

آب حیات در ظلماتی شود نهان

خوش فرصتی‌ست، خیمهٔ عشرت به باغ زن

در وقت برگ ریز غنیمت بود رزان

هر کس به مهرجان به تماشا رود ولیک

آمد بهار عیش مرا باد مهرجان

بی برگ چون درختم و آواره همچو برگ

از تند باد فرقت یاران مهربان

ای مرغ اگر به سوی بخارا گذر کنی

شهری که از بهشت برین می‌دهد نشان

دارالامان مدرسه را ازدحام ده

رخ بر زمین نه و ز غم دهر جوی امان

اندر محیط حوزهٔ درس حمید دین

استاد بنده نامهٔ اخلاص ما رسان

آن مفتئی که خامه اگر بر ورق نهد

نون و القلم ز محور کیوان کند جهان

گردند لال در نظرش مبدعان کون

گر از بدیع علم معانی کند بیان

در پیش او ازل به ابد اتحاد یافت

کرده‌ست سیر دایرهٔ کون کن فکان

عاجز شدست فکر من اندر صفات او

نقصان کمال را نکند حصر و اقتران

گر خال من نشسته بود در حضور او

آن بحر علم و کان هنر مفخر زمان

ختم المحققین شرف الدین محمد آنک

در قرنها نیابی مثلش به صد قران،

همچون اساس کون مقیم است در سفر

همچون وجود عقل بزرگ است و خرده دان

آن سعی کرده است که نتوان مزید آن

و آنجا رسده است نباشد فزون از آن

لب خشک از تعطش فیضش بمانده بحر

دل خسته از تطاول جودش نشسته کان

برگو سلام و گرد صفوف نعال را

بنشان به آب دیده و بر دیده‌ها نشان

شرح غم فراق به پایان نمی‌رسد

بر کاغذ دو رویه بدین کلک دو زبان

منصور اگر به دار تعلم بود مقیم

افشان گلی وگر نه بنه سر بر آستان

سرگشته همچو گرد به گرد دیار گرد

پیران راه را خبری پرس از آن جوان

القصه چون به قرب ملاقات او رسی

گو ای فراق تو به دلم خار و پرنیان

ما ای برادر از غم هجران بر آذریم

برگو خبر که حال تو چون است و بر چه‌سان

نبود تغیری و نباشد ملالتی

از دوستان دشمن و نیکان بد گمان

بر چرخ بین که دور نگردید بک قدم

گر تیغ‌ها بارد بر فرق فرقدان

گفتم که به سوز دل بنویسم تحیتی

آتش به نی گرفت و در افتاد در بنان

یاران اختلاط و حریفان انبساط

کز یادشان شود دل پر غصه شادمان

بعضی چو روح در تن و چون نور در بصر

بعضی چو دیده بر سر و مغز اندر استخوان

تفصیل و نام و کنیت و القاب هر یکی

از کلک ناتوان به تمامی نمی‌توان

خوانند بندگی و نیاز و دعای من

وین عذر بشنوند به الطاف بیکران

ناصر زبان دراز مکن کاین زبان تست

یک نقطه بر زبان چو فزائی شود زیان

دل در تنور سینه ز غم می‌شود کباب

دودی به در همی‌رود از روزن دهان

یا رب به آل عبد مناف و به ناف ارض

یا رب به امتی که بود افصح اللسان

یا رب به دان فسون که کند مار را عصا

یا رب بدان دمی که دهد مرده را روان

یا رب به عقل و نفس و به اجرام علو و سفل

کروبی و ملایک قدسی و انس و جان

یا رب به ذات تو که ز نقصان منزه است

مستجمع الکمالی و بالعفو مستعان

کین بنده را رسان به سلامت بدان دیار

وانگاه جمله را به سوی روضهٔ جنان

شمارهٔ ۵۸ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه

نماز شام که از دور چرخ روئین تن

برفت رستم خورشید در چه بیژن

نمود شکل مه عید همچو ابروی‌ زال

چه ابروئی که از او چشمها شود روشن

سپهر طرز عرب صوف سرمه‌ای در بر

تراز زرد مطلا کشید بر دامن

نمود بر سر خوان سپهر نیمهٔ قرص

چو داس زر که بود بر کنار سبز دمن

فلک چو بتکدهٔ چین ز لعبتان نجوم

….. چو در رکوع سمن

تمام چون قد مجنون و غبغب لیلی

درست چون شکن زلف یار قامت من

به چشم خلق مه تو کمان بی زه بود

زهی قمر که شود گه کمان و گاه مجن

به شام عید ز بهر معاشران صبوح

هلال جام و شفق باده بود و گردون دن

فراز سطح فلک زهره این غزل می‌گفت

به یاد مفخر آفاق و افتخار زمن

«کجا است ساقی بادام چشم پسته دهن»

که جام او لب لعل است و نقل سیب ذقن

ز من به مجلس وصلش که می‌برد پیغام

که ای خیال تو در دل چنان که جان در تن

قلم که نقش خیال تو می‌کند تحریر

قدم به راه تو از فرق ساخت چون سوزن

ز فکر چشم تو صاخب نظر شود نرگس

به ذکر زلف تو رطب اللسان شود سوسن

مساز کام مرا تلخ بی لب شیرین

مدار عیش مرا تیره بی می روشن

بیار نوبت دریا کشان بی کشتی زر

از آن عقیق که در اصل او نبود یمن

اگر قدح نبود کاس ما ز کاس سرست

بیار می به سر من، بریز بر سر من

دلا دلالت رندان شیر گیر شنو

مجوی دلبری از صوفیان روبه فن

اگر ز توبه خماری سبوی می ز خم آر

که توبه می‌شکند بادهٔ خمار شکن

چو خاک گردی سجاده را بر آب انداز

چو باده خوردی در زهد خشک آتش زن

بخواه باده که چون تیغ خسرو ایران

به ذات و جوهر خود روشن است و مرد افکن

سفندیار زمان شاه شیر دل هوشنگ

که تیغ او ببرد آب رستم و بهمن

به سرّ سیرت احمد و به مردمی علی

به رأی و روی حسین و به خلق و خلق حسن

به عدل و رأی سلیمش چو شیر با شکر

به لطف و طبع لطیفش چو آب با روغن

چه نسبت است به کان بحر دست او را کان

قراضه‌ای ندهد بی هزار جان کندن

به قلزم کف او بحر را چه آب بود

که داد غوطه به غواص بهر در عدن

کف کفیلش بی پای مزد با سایل

گهر به کیل دهد، زر به رطل، سیم به من

زهی علو تو در پایه‌ای که دست قضا

ز حیرتت سر انگشت می‌برد به دهن

همای وهم اگر چه بلند پرواز است

نگشت قصر جلال ترا به پیرامن

نشست رأی تو بر قلهٔ‌ سپهر چو مهر

اگر چه کره خنگی‌ست سرکش و توسن

اگر ز زاغ کمانت پرد عقاب سه پر

شود چو غیبهٔ غربال غیبهٔ جوشن

شکوه صدمت گرز تو خود خصم شکست

صلایه کرد سرش را چو سرمه در هاون

ز ابر عدل تو تا اعتدال یافت ربیع

نبرد دست تطاول صبا به جیب سمن

علم ز دمدمهٔ کوس تو به وقت سماع

هوللهی است به کف اژدهای شیر افکن

خطت به نسخ رقاع عدوست در توقیع

چو بر صحیفهٔ کافور خردهٔ لادن

مدار از دل سخت حسود تیغ دریغ

که تیغ تو بکند تیز چون مساس مسن

حسود چند کشد بار سر به گردن خود

تو از بزرگی بردار بارش از گردن

جهان پناها قدرت همان قدر داری

که از سپهر بخواهی همی‌قصاص محن

کشیده‌ام سخنی همچو سلک درّ‌ در نظم

درّ ثمین مرا از قبول تست ثمن

مرا به مصر فصاحت عزیز کرد خدای

روا مدار که باشم ذلیل سجن شجن

ز تیر و زهره به شعری سبق برد ناصر

چو از ثنای تو بر آسمان رساند سخن

چو من هزار ثنا خوان بود به هر چمنی

ولی نباشد چو تو گلی به هیچ چمن

شها جلوس تو عید سعید اقبالست

که باد بر همه آفاق اسعد و ایمن

همیشه تا که بود مهر زرنگار چو شمع

همیشه تا که شود چرخ نفره کوفت لگن

چو چرخ باد سر بدسگال تو گردان

چو شمع باد زبان عدوی تو الکن

شمارهٔ ۵۹ - در مدح سلطان اسکندر خان

بر جناب سفر به وجه حسن

می‌گذشت آن سوار قلب شکن

پیش دندانش از بن دندان

حلقه در گوش بود درّ عدن

باد خاک رهش به بستان برد

خویشتن را به باد داد سمن

بوی خلقت مگر به گل رسید

چاک می‌زد چو غنچه پیراهن

بود تیغش چو دولت او تیز

بود اسبش چو بخت من توسن

همچنان در رکاب او رفتم

تا بدو خوش در آمدم به سخن

گفتمش عازم کجا شده‌ای

ماهرویا به من بگو روشن

گفت سلطان سوار خواهد شد

با سعادت به طالع ایمن

توستکام و مظفر و منصور

قاهر و کامیاب بر دشمن

می‌روم بهر تهنیت، آن به

که تو هم همرهی کنی با من

بودم القصه همرهش همهٔ راه

تا زمین بوس شهریار زمن

پادشاه زمانه اسکندر

که کمین بنده‌اش بود بهمن

آنکه از بوی گلشن خلقش

بشکفد لاله در مه بهمن

قدر او چون ستاره اوج نشین

قهر او چون زمانه مرد افکن

کوه را از صلابت تیغش

می‌رود آب چشمه تا دامن

دشمنش را که غرق حادثه باد

آب تیغش رسیده تا گردن

آب از سهم تیربارانش

گه زره پوشد و گهی جوشن

دشمن تو اگر به روز وغا

آهنین جان شود چون روئین تن

کمترین بنده‌ات چو رستم زال

سر او را جدا کند از تن

ای که خورشید قصر قدر ترا

می‌درآید چو ذره از روزن

رستم جاه او برون آرد

دوستان را ز چاه چون بیژن

نالهٔ کوس او بیندازد

دشمنان را ز سوز در شیون

هر خزان از نتایج کرمش

باغ و بستان همی‌شود مخزن

هر بهار از نتایج لطفش

خار و خارا ز گل شود گلشن

همچو گاورسهٔ زر از عدلت

روید از خاک خوشهٔ ارزن

گر بسازد همچو گوهر تیغ

دشمنان تو قلعهٔ آهن

دست زربخش تو برون آرد

همه را همچو گوهر از معدن

زهره کز موسیقی خبر دارد

مطرب بزم تست بربط زن

ماه کز نیکوئی اثر دارد

ساقی دور تست سیم ذقن

شهریارا چو بندهٔ مسکین

یافت بر آستان تو مسکن

چه شود گر بر آسمان گویی

که دل بندهٔ مرا مشکن

دلم از قرب خدمتت شاد است

گر چه در بعد مانده‌ام ز وطن

نشوم پایبند رشتهٔ چرخ

نیستم تنگ چشم چون سوزن

هر شب از سوز عشق می‌سازم

همچو شمع از دماغ خود روغن

بهر یک جرعه بادهٔ صافی

همچو دُردی نشسته درین دن

خسروا تا سخن شود رنگین

جگرم خون شده است چون روین

لطف تو حافظ است ناصر را

حافظت باد ایزد ذوالمن

تا بود شمع روشن مه را

هر شب از چرخ زرنگار لگن

باد خصمت زبان بریده چو شمع

بند بر پای در عذاب لگن

شمارهٔ ۶۰ - در مدح خواجه جلال‌الدین که یکی از بزرگان و عالمان بوده است

تنم چو ذرهٔ خاک است و دل چون قطرهٔ‌ خون

به شکل نقطه که باشد میان حلقهٔ‌ نون

شده است خرقهٔ نُه توی چرخ زنگاری

ز بس که آه زدم بر سپهر آینه گون

به انقلاب سفر دورم از دیار فکند

جهان منقلب و روزگار بوقلمون

مرا خون جگر نیل و دجله پیش است

هنوز در نظر م همی‌رود جیحون

سرشک دیدهٔ من قطره‌ای و صد دریا

غبار خاطر من ذره‌ای و صد هامون

ترا ببیند و از تو خجل شود لیلی

مرا ببیند و بر من حسد برد مجنون

ز بس که گرد سر کوی تو بر آمده‌ام

بر آمده است به آفاق نام من مجنون

کشیده پای قناعت به دامن خارا

فشانده دست فراغت بر اطلس و اکسون

ترا وظیفهٔ ناز و مرا وظیفهٔ نیاز

همه فنون جنونست و الجنون فنون

چو قامت تو بلند است همت ناصر

عبارت سخنش چون شمایلت موزون

زمان معدلت خواجه بر نتابد ظلم

به چشم مست بگو تا دگر نریزد خون

خدایگان افاضل جلال دولت و دین

که هست نامهٔ دولت به نام او محشون

چو آفتاب سر از جیب خرقه تا برکرد

فشاند دامن همت بر اطلس و اکسون

اگر حدیث ز تفسیر او بگویم، نیست

به یک دقیقهٔ او جمله شروح و متون

دهد به علم و عمل خلق را نجات و شفا

چرا که جمله اشارات اوست بر قانون

بسی نماند که گردد به یمن اقبالش

چهار ربع زمین در زمان او مسکون

زهی جمال معانی تو بدیع چنان

که در بیان جمالت زبان شدست زبون

ز عزم تست که آمد سپهر در حرکت

ز حزم تست که جرم زمین گرفت سکون

به زیر زین مراد تو رام خواهد شد

اگر چه ابلق ایام توسن است و حرون

درون دایرهٔ کون بدعتی نامد

که از حدود جهاتش نکرده‌ای بیرون

طبیب حاذق عدل از برای حفظ مزاج

ز لطف و مهر تو ترکیب می‌کند معجون

اگر نه عدل تو بودی ضمان دور زمان

سجل چرخ شدی خط ز اختر وارون

چنین که فتنه به خواب است و بخت تو بیدار

مگر که بخت تو دادست فتنه را افیون

ز بس که دست چو دریای تو گهر بخشید

نماند در دل کان هیچ خرده‌ای مدفون

سحاب هایل از رعد می‌کند ناله

به زیر پای عطای تو بر مثال هیون

فضایل تو ز دیباچهٔ هنر عنوان

فواضل تو ز سرنامهٔ سخا مضمون

چو بدر خصم تو هر روز کمتر است، آن به

که چون هلال بود دولت تو روز افزون

فرو رود به زمین همچو گنج آخر کار

حسود تو به مثل گر همی‌شود قارون

ستاره از نظر سعد تو سعادت یافت

که طالع تو کند حل عقدهٔ گردون

مکان قدر تو هم در زمان قدرت تست

نه همچو زلف بتان بخت او شدست نگون

هنر پناها در مدح تو جواهر لفظ

به سلک نظم کشیدم چو لؤلؤ مکنون

چو زیور سخنم گوهر مدیح شماست

عروس معنی بر لفظ تو شده مفتون

اگر به عین عنایت نظر کنی شاید

که در دلم ز ثنایت عیان شده است عیون

همیشه تا به محاق و زوال در مه مهر

پدید گردد نقصان به امر کن فیکون

چو مهر باد وجود تو از محاق ایمن

چو ماه رأی منیر او از زوال مصون

شمارهٔ ۶۱ - در مدح امیر اعظم امیر محمود خلدالله دولته

ز زلف تو به خطا گر صبا برد یک چین

شود چو زلف تو بر باد بوی نافهٔ چین

شبی که بر سر کویت صبا به سر گردد

ز خاک همچو سر زلف تو کند بالین

اگر نقاب ز رخساره برنیندازی

به هیچ وجه نگردد گمان خلق یقین

حکایت از لب تو گر نگفتمی هرگز

نیامدی سخن اندر دهان من شیرین

حدیث مهر تو و کین تو اگر گویم

امیر عالم عادل ز تو ستاند کین

خدایگان بشر فخر آل پیغمبر

حسین خلق و حسن خلق و مرتضی آئین

پناه و پشت سلاطین دهر امیر محمود

که شد به نوبت عدلش کمال دولت و دین

ملک خصال فلک قدر مشتری طالع

زحل محل قدر قدرت قضا تمکین

شهاب نیزه بهرام تیغ فوس کمان

ستاره کوکبه، اکلیل تاج مهر نگین

یگانه‌ای که ز مشرق اگر بر آرد تیغ

چو آفتاب بگیرد تمام روی زمین

بزرگ منزلت ابر دست دریا دل

بلند مرتبهٔ کان یار بحر یمین

زمانه گر به قرانها قرین او طلبد

نیاورد فلکش در هزار قرن قرین

محاسبی‌ست ضمیر تو در احاطت ملک

که بر خزاین اسرار غیب گشت امین

ز سهم تیر تو در آب دیده بدخواهت

اگر چه گنج گهر بود شد به خاک دفین

چنان به عدل تو میزان مملکت شد راست

که میل سوی کبوتر نمی‌کند شاهین

تو اگر ناوک خون ریز بر فلک فکنی

شود به شکل سپر روی مهر و مه پرچین

ز آب تیغ تو عالم زلال کوثر یافت

که گشت عرصهٔ آفاق همچو خلد برین

سکندری و حصار تو آهنین سدیست

که در مقابل او نیست حصن چرخ حصین

به سطح خندق او شکل ثابت و سیار

چنان نمود که در قعر بحر در ثمین

بر آستان تو ناصر تظلمی دارد

اگر چه نالهٔ او کی رسد به علیین

پیاده ماند ز اسب مراد طالع من

که در بساط زمین کج رو است چو فرزین

چو بنده مدح سرائی و چون تو ممدوحی

مناسب است چو مشک از زلال خضر عجین

کمال ذات تو از حد وصف بیرون است

ترا و نظم مرا نیست حاجت تحسین

ترا بقای ابد باد و در حمایت تو

بقای آنکه بگوید بر این دعا آمین

چه حاجت است که من مدحت تو عرضه کنم

نوشته است به مدح شما خدا یاسین

شمارهٔ ۶۲ - در وصف بنای جلال‌الدین هوشنگ شاه

زهی بنای مبارک اساس متین

که چار رکن تو چون حصن چرخ باد حصین

برای روزن بام جلال تو آورد

فلک ز فلکهٔ خورشید شمسهٔ زرین

فلک نهد چو زمین سر به پای دیوارت

که زیر دست هوای تو شد بهشت برین

به سدهٔ تو شهان بس که روی بنهادند

بساط خاک درت شد نگارخانهٔ چین

به شکل آینه شد خاک آستانهٔ تو

سران ز بس که در او سوده‌اند لوح جبین

مگر ز قطعهٔ فردوس بیت معموری

که از تو نظم جهان یافت زینت تضمین

ز بهر کهگل دیوار و سقف معمورت

عبیر و مشک به آب حیات کرد عجین

بر آستان تو رضوان کشد به فراشی

به جای طرهٔ جاروب زلف حورالعین

تو شاه بیت کمالی و بهر حسن جمال

ترا و شعر مرا نیست حاجت تحسین

حریم حضرت تو بوستان مینو را

ببرد آب و طراوت به لطف ماء معین

هوای معتدل گلشنت ز دلگرمی

دماندی نفس سرد از گل و نسرین

سماع نالهٔ محزون نکرده ایوانت

مگر که از غزل تر ترانه‌های حزین

صبا ز خاک درت بوی اگر برد، یابند

چهار فصل جهان اعتدال فروردین

ترا چه وصف از این به که صدر صفهٔ تو

شده‌ست مسند سلطان جلال ملت و دین

خدایگان جهان شاه شیر دل هوشنگ

که پیش حملهٔ او روبهی بود گرگین

ملک خصال فلک قدر مشتری طالع

زحل محل قدر قدرت قضا تمکین

شهاب نیزه بهرام تیغ قوس کمان

سپهر مسند اکلیل تاج مهر نگین

ستاره کوکبهٔ ماه عزم کیوان حزم

سحاب راتبهٔ کان یار بحر یمین

یگانه‌ای که چو خورشید گر بر آرد تیغ

شود مسخر حکمش تمام روی زمین

آیا شهی که فلک تا هزاره دیده گشاد

به قرنها و قرانها ترا تدید قرین

چنان ز عدل تو میزان مملکت شد راست

که میل سوی کبوتر نمی‌کند شاهین

ز خوان جود تو قرصی و خوشهٔ عنبی است

نهاده بر طبق آسمان مه و پروین

به باد داد سخایت ذخایر کان را

که تا دگر نکند زر به زیر خاک دفین

رسید طنطنهٔ کوس تو به گوش سپهر

دماغ خالی او پر شد از صدای طنین

بر آستان تو گر نهد به مکر عدو

ز بهر خواب عدم راست می‌کند بالین

ز بهر کشتن خصم تو مشتری از چرخ

کشیده داشت کمان و گشاده داشت کمین

دو نیم گردد از بیم در مشیمهٔ خون

خیال تیغ تو گر بگذرد به وهم جنین

شود به شکل سمندر مقیم در آتش

ز بیم پنجهٔ شیر افکن تو شیر عرین

زبان تیغ تو چون در گلوی خصم آید

همه مآثر شکر تو می‌کند تلقین

چو شانه سر به سر دشمن تو پا بوس است

زمانه اره نهد بر سر شکسته رسین

شها پیاده چو رخ بر بساط تو سودم

شوم ز فر تو به سر اسب پیلتن فرزین

مرا پیادهٔ دیگر به رسم فرزین بند

ضرورت است که باشد برای بستن زین

چو عاجز است ز اعجاز در سخن ناصر

رساند شعر متین را به حد سحر مبین

شکر به کام وی آن گه رسد که برخواند

به سمع خسرو عادل حکایتی شیرین

چو بنده مدح سرائی و چون تو ممدوحی

مناسب است چو با روح قدس نور یقین

قبول تو ثمن در آب دار من است

سخن ز تربیت تو شده است در ثمین

به آستان تو یعنی به آسمان سوگند

به خاک پای تو یعنی به نور دیده یمین

اگر چه خاطر تنگم مقام دلگیر است

شدست مهر تو در صحن سینهٔ صدر نشین

همیشه تا که بود روح را به حکم ازل

سوی بقای ابد لطف کردگار معین

ترا بقای ابد باد و در حمایت تو

بقای آنکه بگوید بر این دعا آمین

شمارهٔ ۶۳ - در مدح اوحدالدین

سحرگه قضا همچو انگشترین

فلک را ز یاقوت سازد نگین

یکی دانه یاقوت گردد پدید

که پنهان شود سلک درّ ثمین

چو اسکندر آئینه روشن کند

شود رومیان را سعادت قرین

هزیمت شود لشکر زنگبار

چو خنجر بر آرد شهنشاه دین

چو شمشیر بردارد افراسیاب

ببرد سر هندوان را به کین

مذهبّ شود قبهٔ لاجورد

چو گردد فروزنده مهر مبین

عجب نقش بندیست نقاش صنع

که بر دست و کلکش هزار آفرین

خوشا صبحدم کز نسیم بهار

زمین مشکبو شد، هوا عنبرین

سحر نامه آورد پیک صبا

ز یاران مخلص، من الصالحین

تو گفتی در رحمتی باز شد

سوی گور عاصی ز خلد برین

تو گفتی که انا فتحنا ز حق

به پیغمبر آورد روح الامین

سوادش ز شیرینی و نازکی

چو پای مکس رفته بر انگبین

همین بود آن نامهٔ نامدار

به خط دلاویز و لفظ مبین

که ما همچو آبیم جویان تو

تو چون غنچه دامن ز ما در مچین

در آتش نشستیم ما از غمت

که نه یار داری و نی همنشین

کسان رنج دیدند و پخته شدند

تو چون سوختی رنج دیگر مبین

فرومانده‌ام عاجر اندر جواب

که نه پای دارم، نه اسب و نه زین

غباری شدم تا بدانجا برد

مرا باد الطاف سردار دین

سر سروران اوحدالدین که ملک

از او هم امان دارد و هم امین

یمین می‌خورد بحر و کان پیش او

که هم کان یسار است و هم یم یمین

غباری که نعل سمندش کند

بود سرمهٔ چشم حوران عین

زهی صفدری کاب شمشیر تو

بشوید غبار گمان از یقین

اگر آسمان را بگیری کمر

ز بالای سر افکنی بر زمین

از آن است روشن رخ آفتاب

که بر خاک پای تو مالد جبین

به دور تو شاید که آهو بره

خورد شیر پستان شیر عرین

چو عدلت شبانی کند، چنگ گرگ

ندرد دگر بره را پوستین

چو انصاف تو پاسبانی کند

ندزدد صبا نکهت از یاسمین

چو رأی تو آهنگ بالا کند

برو حصن گردون نگردد حصین

کفت گر شود ضامن رزق خلق

نماند زر و لعل در کان دفین

همی تا شهور و سنین از حساب

بود قسط آلاف و حصر مائین

ترا باد چندان بقا در جهان

که فاضل بود از شهور و سنین

شمارهٔ ۶۴ - در مدح سلطان شیخ اویس

طراوتی ست زمین را ز فرّ فروردین

که هر زمان خجل است آسمان ز روی زمین

ز لطف آب، حیا گشت بر هوا غالب

چنانکه می‌چکدش از حیا عرق ز جبین

فلک ز قوس قزح بر هوا کشید کمان

هوا ز برق جهان بر جهان گشاد کمین

حریر سبز چمن شد شکوفه را بستر

کنار برگ سمن شد بنفشه را بالین

مرا ز آب خوشامد که می‌زند بر رود

ترانه‌های دلاویز و صوتهای حزین

درخت میوه که چون شاخ خشک برگ نداشت

چو برج ثور بر آورد زهره و پروین

چمن به است ز چزخ برین به سایهٔ بید

خلاف نیست بر آن، هست چرخ نیز بر این

مثال نرگس رعنا بعینه گوئی

که در چمن به تماشای لاله و نسرین

گذشته‌اند سحرگه مخدرات بهشت

بمانده است در او چشم باز حورالعین

نهاده لاله کله کج به شیوهٔ خسرو

گشاده غنچه دهن خوش به خندهٔ شیرین

رسید خسرو انجم به خانهٔ بهرام

زدند خیمهٔ گل بر منابر چوبین

به وصف عارض گل بلبل غزل گو را

معانی و کلمات است نازک و رنگین

چمن چو نظم ثریا و ژاله چون شعری‌ٰست

که کرده‌اند در آن نظم دلگشا تضمین

چمان چو من به چمن با چمانه جامی جوی

اگر معاینه خواهی بهشت و ماء معین

چو باد صبح به بوی گل و سمن برخیز

چو شبنم سحری بر کنار سبزه نشین

نگر به لاله و نرگس پیاله‌ها بر سر

چنین روند لطیفان به باغ روز چنین

نه آنکه ساغر می را چو غنچه در خرقه

نهان کنند و نشینند با دل خونین

در این چنین سره وقتی ندانم آب چرا

مکدر است و در ابرو فکنده این همه چین

بنفشه دسته از آن می‌شود به مجلس باغ

که در بهار فرو می‌رود به خود غمگین

کلیم وار زبان عقده داشت سوسن را

گشاد و کرد به احسان سحاب را تمکین

که ای ز فیض عطای تو در لباس خضر

گل چمن که به آب حیات گشت عجین

ز مهد خاک بنات نبات را لطفت

بر آورد نبات بنات خلد برین

مجاهز کرمت هر سحر در آویزد

به تاج لعل گل آویزهای درّ ثمین

سحاب داد جوابی چو آب سوسن را

که من کی‌ام همه آثار لطف شاه است این

متم گدای در بحر و بحر با همه فیض

گدای دست و دل پادشاه روی زمین

غیاث اهل ممالک مغیث ملک و ملل

عزیز مصر ممالک، معز دولت و دین

قضا توان قدر قدرت ستاره سپاه

زمین وقار زمان سرعت فلک تمکین

پناه و پشت سلاطین عهد، شیخ اویس

محیط بحر یسار، آفتاب ابر یمین

شهنشهی که به میدان کین چو شیر علم

رود ز حملهٔ قهرش به باد شیر عرین

شمارهٔ ۶۵ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه

حبذا رفتن و باز آمدن موکب شاه

که ظفر پیشروش بود وسعادت همراه

داور دور قمر خسرو عادل هوشنگ

آنکه بگرفت چو جمشید ز ماهی تا ماه

همچو خورشید بزد تیغ و جهان را بگرفت

آمد از منشی گردون لقبش ظلل الله

خلق را آنچه توقع بود از ظل همای

فر او بخشد از خاصیت پر کلاه

تا بود سایهٔ ماه علمش بر سر مُلک

سرمهٔ دیدهٔ خورشید شود گرد سپاه

آفتابی که اگر عرضه دهد خیل نجوم

یابد از عرصهٔ میدان فلک لشکرگاه

روز اول که زمین مفرش او می‌گسترد

آسمان گرد بر آمد به طریق خرگاه

ای کریمی که چو در قید تو افتد جانی

عفو جان بخش تو خواهد به کرم عذر گناه

کسوت شاهی بر قد بلندت زیباست

باد از دامن او دست حوادث کوتاه

سر به سر خاک جناب تو نگارستانی‌ست

بس که دارد ز مین بوس شهان گرد جباه

آسمان با همه دیده سر از آن در پیش است

که نیارد که کند راست به سوی تو نگاه

گردد از پرتو خورشید حوادث ایمن

هر که در سایهٔ اقبال تو آورد پناه

نام نامی تو چون نامهٔ حاتم طی کرد

بعد از این شکرِ شُکر تو بود در افواه

تا عزیزی چو تو در مصر ممالک بنشست

قصهٔ یوسف گمگشته در افتاد به چاه

سرسری کرد قلم جزو مدیحت تحریر

لاجرم رفت به سر در طلب آب سیاه

سرزمینی که بدو پرتو مهر تو رسید

ندمد تا ابد از وی به جز مهر گیاه

صبح در دل اثر مهر تو دارد، زان روی

مملکت گیرد و بر چرخ کشد دامن جاه

عالم از عدل تو چنان شد که دگر

کهربا را نرسد دست تعدی بر کاه

چرخ را با تو غباری نبود کز عدلت

بر نیارد به سوی آینهٔ گردون آه

شرف و رفعت ایوان ترا کیوان دید

سوی تو بنوشته است که العبد فداه

خسروا داعی اقبال تو یعنی ناصر

که در این راه کمین بنده بود دولتخواه

غیب دانست ضمیر تو یقین می‌داند

که چه‌ها دیده‌ام امسال خصوصا این ماه

بس که تاب و تبم دایرهٔ چرخ بتافت

خواست این رشته دوتاه که گردد یکتاه

رنگ رخساره دلیل است بر این حال به وجه

چون به اثبات رسیده است چه حاجت به گواه

از خدا گر نبود رحم و زسلطان شفقت

به سوی صحت کلی نتوان بردن راه

تا بر این مسند پیروزه شهنشاه نجوم

گاه از تاج بود مفتخر و گاه از گاه

برخور از تخت و ز تاجت که ز حق یافته‌ای

بخت بیدار و دل روشن و جان آگاه

شمارهٔ ۶۶ - در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه

ز مهر روی تو نوریست بر دلم چون ماه

بر این قضیه مرا صبح صادق است گواه

به حلقهٔ سر زلفت نمی‌رسد دستم

جناب وصل بلند است و دست من کوتاه

به غیر روی نکویت نخواهم از عالم

که هستم از صدد بندگان نیکوخواه

کس از میان تو طرفی نبست غیر کمر

کسی به وصل تو همسر نبود غیر کلاه

به غمزه‌ات که دلم با تو راست چون تیر است

به ابرویت که تنم چون کمان شده است دوتاه

بیا و چهرهٔ زردم ز روی ظاهر بین

اگر ز درد نهانم نمی‌شوی آگاه

نمی‌خورد غم دل طرهٔ دلاویزت

که هست همچو دل من به شست او پنجاه

جفا مکن که به بیت در غزل گویم

حدیث درد دل خود به سمع عالی شاه

پناه و پشت ممالک،‌ جلال دولت و دین

که ظل رایت او ملک راست پشت و پناه

ستاره کوکبهٔ ماه منزلت هوشنگ

که از هزارهٔ اجرام عرض کرد سپاه

نهاده‌اند عنان با عنان او انجم

گرفته است دوال رکاب او را ماه

یگانه‌ای که چو خورشید بارگاهش را

بود مخیّم افلاک خرمن و خرگاه

ز عهد دولت خود تا به نوبت آدم

ابا عن الجد فرمانده است و شاهنشاه

همه مدایح اخلاق اوست بر اوراق

همه محامد اوصاف اوست در افواه

ایا‌شهی که نهد رخ بر آستانهٔ تو

چو سر بر آرد خورشید بامداد پگاه

نگارخانهٔ چین شد بساط خاک درت

سران ز بس که به عزت نهاده‌اند جباه

نسیم خلق تو گر بر بساط خاک وزد

نهد شفای عسل در مزاج زهر گیاه

چو التجا به جناب تو آورد عاصی

زبان عفو تو خواهد به لطف عذر گناه

به دور عدل تو از اهتمام کاهربا

صبا مجال ندارد که بگذرد بر کاه

به غیر ساقی در دور تو حرامی نیست

به نوبت تو نزد کس به غیر مطرب راه

سزای افسر و گاهی و گاه آن آمد

که در حمایت تو مستقل نشیند گاه

بهانه است کسوف ار نه آفتاب از شرم

ز روی و رأی تو تشویر می‌خورد گه گاه

سری که روی ز گردنکشان نمی‌تابد

به پشت پای خود از هیبت تو کرد نگاه

به پای بوس تو مهریست ماه را در دل

که چون رکاب همایون روان شود هر ماه

به هر کجا روی رایت تو منصور است

که فتح و نصرت همراه او بود همه راه

چو ماه رایت تو دید آسمان افکند

حدیث رستم دستان چو بیژن اندر چاه

ز بهر خدمت تو روز و شب شبانروزی

دو خادمند بر آن آستان، سپید و سیاه

شها ملازم این آستانه‌ام چون بخت

که بود دولت و اقبال باریم همره

گرفت همچو گهر نظم بنده را در زر

که کیمیای حیات است خاک این درگاه

سمند یوزتک شیر پیکرم را برد

فلک به گرگ ربائی و حیلهٔ روباه

به رغم آن به از آن مرکبم بده، ورنه

بسوزم آینهٔ چرخ را به شعلهٔ آه

بر آن امید که گردم بر اسب شه فرزین

پیاده آمده‌ام تا به آستانهٔ شاه

همیشه تا که بود جاه را لازم دولت

بقای عمر تو بادامزید دولت و جاه

شمارهٔ ۶۷ - در مدح سلطان اعظم جلال‌الدین شیخ حسین ایلکانی

دوش چون آفتاب روشن رای

سوی مغرب کشید رایت رای

عرصهٔ ملک شام را بگشاد

خسرو چین به تیغ قلعه گشای

فلک از سرخ و زرد و سبز و بنفش

علمی برفراخت گردون سای

در سیاهی شب کمین کردند

صف مه پیکران مهر آرای

همه عریان نمای پوشیده

از صفا پیرهن ز نور قبای

غرهٔ ماه گشت چون افکند

زردهٔ مهر نعل زر از پای

هیات ماه عید شمسهٔ زر

صورت طاق چرخ پرده سرای

ماه نور است در سرای سپهر

کژ چو آبروی مهوشان سرای

حلقهٔ گوش دلبران ختن

بارهٔ دست لعبتان خطای

بر افق زهره می‌نواخت نوا

با دف و چنگ و عود و بربط و نای

نیزهٔ شاه بود شکل سماک

کرده از ماه عید حلقه ربای

خسرو بحر و بر جلال‌الدین

آنکه بر تخت ملک دارد جای

ماه اوج سریر شیخ حسین

آفتاب ملوک و ظل خدای

پادشاهی که از حمایت او

نکشد کاه جور کاهربای

علمش را مزاج کین عقاب

چتر او را خواص ظل همای

صبح و شام از هوای همت اوست

دل پر خون آسمان دروای

فلک آئینه‌ای ست زنگ پذیر

تیغ او صیقلی‌ست زنگ زدای

چون زمین از تو شد بهشت آسا

در بهشت زمان خود آسای

گر چه ظلمی به روزگار تو نیست

تا توانی به سوی عدل گرای

ای مکان تو به ز روح، بزی

وی زمان تو خوش چو عمر بپای

تا چو غربال درع بدخواهت

گردد از نیزهٔ تو خون پالای

آتش قهر تو چو برخیزد

خاره را نرم کند چون لای

ای چو آب حیات عمر افزا

وی چو باد سموم جان فرسای

باد بر عزم تو نیابد دست

کوه با حزم تو ندارد پای

همچو خورشید تیغ زن امروز

برنشین بر سمند و بیرون آی

آن فلک جنبش ملک منظر

آن زمان سرعت زمین پیمای

کرهٔ باد پای آتش نعل

کوههٔ خارهٔ سم آهن خای

مجمع عید را چو شمع افروز

طاق محراب را بر وی آرای

ماه از رأی تو نتابد روی

مهر جز روی تو ندارد رأی

شهریاران به منت تو اسیر

پادشاهان به سدهٔ تو گدای

در دولت سرای تو گوید

بخت را مرحبا بیا و در آی

بحر بر گوهرش همی‌لرزد

که از او دست تو بر آرد لای

از کفت بحر و کان همی‌نالد

بحر و کان را تلطفی فرمای

بر یتیمان بحر رحمت کن

بر جگر گوشگان کان بخشای

ناصرا شکر نعمت شه گوی

به شکایت مگرد یاوه درای

بار هایل ز دهر کش چو هیون

چه درائی به هرزه همچو درای

چشم نه بر رضای خسرو، هان

گوش دار از ملال سلطان، های

این‌قدر گوی اگر مجال بود

کای به عدلت خدای راهنمای

دست سلطان چو ابر گوهر بخش

طبع چاکر چو بحر گوهر زای

حیف باشد که همچو زلف بتان

افکند دهر کار او در پای

تا بود تیز کلک صورتگر

تا بود چنگ زهره پرده سرای

باد ایمن ز چنگ محنت و غم

صورت و معنی تو در دو سرای

شمارهٔ ۶۸ - در مدح خواجه شمس‌الدین قاضی

نماز شام که باران رحمت باری

بشست از دل شب گرد تیره و تاری

به گوهر شهب آراست طاق مینائی

به حمرهٔ‌ شفق آراست سطح زنگاری

نوشت نون هلالی سپهر بوقلمون

کشید عین منعّل به دور پرگاری

نمود روشن و باریک و زرد پیکر ماه

چنانکه دلبر مهوش ز رنج بیماری

گهی معاینه در کسوت هوالظاهر

گهی نهان شده در سترهای ستاری

هزار دیده گشاده بعینه گردون

نگار خانهٔ چین و بتان فرخاری

سپاه روزه چو پیروز شد عزیزش دار

ترا ز عزت بسیار اوست کم خواری

هلال روزه چو طغرای داور دور است

که در زمانه مثل شد به خوب کرداری

علاء ملت و دین، صدر ملک شمس‌الدین

که علو یافت از او منصب جهانداری

ز آسمان لقبش آمد و زمین می‌گفت

مرا تو تاج سری، گوی تا چه سر داری

شکوه کنگرهٔ گوشهٔ عمامهٔ او

ربود از سر گردون کلاه جباری

علو سده بستان سرای تعظیمش

شکسته عظم سپهر از بلند مقداری

به کوه صخره اگر حلم او خطاب کند

چو کاه سخره شود سنگ از سبکساری

از آن زمان که زمین راست حزم او حارس

صبا ندزدد از باغ رخت عطاری

اگر نه رأی تو کردی حمایت خورشید

به نُه حصار نکردی سپاه سالاری

دو خادمند سیاه و سفید، لیل و نهار،

بر آستان تو بر معرض پرستاری

همین قدر که قضا را شدی تو قاضی شرع

قضا نشست ز جف القلم ز بیکاری

به غیر طرهٔ خوبان که دل همی‌ذزدد

به دور عدل تو دزدی نماند و طراری

دل درست ز راز دست جود تو بشکست

که رنگ چهرهٔ او گشت زرد دیناری

به پاسبانی ملکست بخت بیدارت

که خواب فتنه چنان شد که مرده پنداری

ستاره از پی آن روشن است و اوج نشین

که شب به روز همی‌آورد به بیداری

کفایت و خرد و رأی عالم آرایت

سه همرهند به هم در طریقهٔ یاری

عطارد و مه و خورشید در حقوق جوار

ز یک مقام سه یارند بهر بسیاری

به بند عیبه دل دوستان همی‌بندی

به خار نیزه دل دشمنان همی‌خاری

ز آب تیغ تو دشمن روانه به آتش رفت

ز شهربند طبیعت به قلعهٔ‌ ناری

جهان پناها مدح تو چون گلستانی‌ست

در او چو بلبل ناصر به خوب گفتاری

قرائت سخن من اگر به کوه رسد

صدا به کوه در آید که اقرء القاری

زنار طرهٔ ریحان خط من چه عجب

اگر نهد به زمین ناف مشک تاتاری

متم که شاید اگر بخت خویش را گویم

که در زمانه بهر دولتی سزاواری

چه موجب است که چون مدبران و بدبختان

بمانده‌ام ز حضور تو دور و متواری

گهی چو می ز کف عصر می‌کشم محنت

گهی چو نی ز دم دهر می‌کنم زاری

غم غریبی و فقرست و عشق و رنجوری

درین سه چار بلا مانده‌ام به ناچاری

مرا به رأی تو چشم است و روی آن دارم

که گر ز پای در آیم ز دست نگذاری

فتاده‌ام چو در از اوج آسمان به زمین

مبصری تو ز خاکم به لطف برداری

به هیچ پایه عالی سپارشم نکنی

به دست تربیت لطف خویش بسپاری

محیط مرکز جودی، چه باشد ار باشد

ز جار لطف تو آبی به سوی ما جاری

ز فقر خویش مرا فخر هست و عاری نیست

به شاعری ز شعار هنر نی‌ام عاری

نزار شد تنم از سردی دی و بهمن

که بود بر دلم آزار ابر آزاری

امید از کرمت جامه‌ای و دستاریست

تفاوتی نکند گر دلم به دست آری

مرا که سر زده‌ام بر زمین، کله بر چرخ

غم کلاه چه در می‌خورد به سرباری

همیشه تا که به اعداد وفق بشمارند

محاسبان جهان قسمتی به دشواری

حساب عمر شما در زمانه چندان باد

که فاضل آید از هر عدد که بشماری

شمارهٔ ۶۹ - در مدح جلال‌الدین وزیر

صباحت خبر باد ای یار شامی

که با روی چو صبح و زلف شامی

هوای ربوه داری با خود از نار

چو سروی سوی بستان می‌خرامی

قیامت می‌کند هر دم قیام‌ات

قیام الیوم ام یوم القیامی

گرت افتد سوی جامع گذاری

امامان را سوی یاطل امامی

ریاض لطف را سرو بلندی

سپهر حسن را ماه تمامی

بیا ای مطرب عشاق برگوی

سرودی در مقام بی مقامی

بیا ای عشق ما را دانه‌ای تو

برو ای عقلِ کل ما را تو دامی

می و جام و لب ساقی لبالب

مدام فی مدام فی مدام

مرا این سرخوشی از درد درد است

شربتُ الخمر من کاس الکرامی

به بوئی عود می‌سوزد بر آتش

که در پختن توان رستن ز خامی

به صد دستان ره مستان زند چنگ

در آن مجلس که ساقی شد حرامی

اگر جام شریعت می‌کنی نوش

طریقت را حقیقت پیر جامی

در آن خلوت که خاص الخاص باشد

نباشد راه خاص و بار عامی

مکن دعوی عشق یار مطلق

مقید نا به قید ننگ و نامی

نظام نظم ناصر آنچنان شد

که تحسین می‌کند روح نظامی

دمشق از روضهٔ فردوس بابیست

تو ای بغداد خود دارالسلامی

چو عزم خواجه احرام تو بندد

به قدر و حرمت بیت الحرامی

جلال‌الدین و الدنیا که دارد

به نام نیک رسم نیک نامی

جلال آمد لقب از آسمانش

بلی از آسمان آید اسامی

خطاب مشتری با آستانش

جناب‌عالی و درگاه سامی

صبا از خلق او گر بوی بردی

به انسانی رسیدی جسم نامی

کنیز خواجه تا گشته‌ست دولت

سعادت می‌کند او را غلامی

ایاصدری که از فرط سخاوت

ز حاتم نایب و قائم مقامی

تو از علم و عمل داری تفاخر

که در ایام خود فخر الانامی

خلف بهتر ز تو نبود سلف را

که شمع جمع آبای عظامی

از آن دولت به جاهت محترم شد

که کافی عقل و صاحب احترامی

از آن در اهتمام تست همت

که عالی رأی و نیکو اهتمامی

اگر بودی غلامت سایس دهر

نکردی خنگ گردون بد لجامی

حسن خلقی و در قطع خصومت

گهر دار و زبان‌ور چون حسامی

به وقت بحث می‌گوید زمانه

زبانت را که تیغ انتقامی

شود آب هدایت ماحی کفر

اگر اسلام را باشی تو حامی

به مدحت گفته‌ام شعری که شعریٰ

بگفتش من کدامم تو کدامی

ز شعر خوش چه ممدوحم چه مادح

کجا ذکر جمیل و نام نامی

چه آرم در دعا جز حسن مطلع

رحیق النظم مسک فی الختامی

ترا جاوید بادا عمر و دولت

به رغم دشمنان در دوست کامی

شمارهٔ ۷۰ - در مدح یکی از شیوخ و قاضیان

دل بری از دلبران در دلبری

دلبرا جان می‌دهم تا دل بری

هر کرا روشن شود چشم از رخت

گردد از جان فارغ و از دل بری

قیمت نار خلیل عارضت

بشکند قدر بتان آ‌ذری

با صد آزادی چو نی در بست سرو

پیش بالایت میان چاکری

آدمی را چون ملک دیوانه کرد

حوری‌ای جانا ندانم یا پری

هر چه می‌گویم ز نیکوئی ترا

نیک می‌بینم از آن نیکوتری

گوی با لعلت خدا را یک نفس

تا نماید معجز پیغمبری

گر لبت بایع شود بوسی به جان

مه به جان از مهر گردد مشتری

با لب چون شکرت بادام چشم

شکر دارد از شراب شکری

روز روزه لعلت از جام دلم

باده خورده خون ناحق بر سری

قبةالاسلام تبریز است هان

کفر یک سو نه چو زلف عنبری

روی تو بگرفت از خط غبار

خرده‌ها بر آفتاب خاوری

نیست در دور قمر آئین مهر

پیش داور می‌برم این داوری

…………..افتاده ………………..

نیست در دوران عدلش کافری

…………..افتاده ………………..

آن جهان جود و کان مهتری

والی ملک ولایت کز ولا

بر سریر اولیاء دارد سری

آنکه زیر سدهٔ والای او

حلقه شد بالای چرخ چنبری

آن سلیمانی که در اجرای حکم

عار دارد دستش از انگشتری

شرفهٔ ایوان قدرش از شرف

می‌کند اشراف قصر قیصری

بهر پاس خاطر او هر شبی

مه یزک دار است و انجم لشکری

می‌برد گردون ز قهر و لطف او

مایهٔ بدبختی و نیک اختری

زیر دامان جلال او بود

منصب گردون گردان مجمری

برق اگر بی امر او گرمی کند

ابر اگر بی لطف او جوید تری

قهر او با برق گوید زهرخند

لطف او با ابر گوید خون گری

سرنگون شد خامه در آب سیاه

زانکه مدحش می‌نویسد سرسری

ای که از نور هدایت چون نجوم

در ره دین رهبران را رهبری

قدرتِ قدرت ندارد آسمان

می‌رود بی پا و سر از مضطری

بحر دستت در سخا گوهر فشاند

خاک بر سر کرد کان از بی زری

از صدا نالید کان سنگدل

وزحیا شد آب بحر گوهری

وقت آن آمد که کان را دل دهی

وزخجالت بحر را بیرون بری

بر کف پر باد این احسان کنی

بر دل پر خون آن رحم آوری

سرو را بادا همایون و سعید

روزه و روزت که عید اکبری

چون هلال عید در ماه صیام

گشته‌ام زرد و نزار از لاغری

گفته‌ام شعری که می‌گوید خرد

کوکب دُریست یا دُرّ دری

شعر من سحر است و این سحر حلال

شاعری را داد نام ساحری

قدر شعر من تو می‌دانی که چون

یافتم بر لفظ و معنی قادری

هر دم از طبع روان انورم

نور می‌یابد روان انوری

می‌نخواهم گفت مدح غیر تو

زانکه کاسد گشت مدحت گستری

نقص تحسین است و تقصیر صله

کین چنین شد ننگ و نام شاعری

از چه شد شعر معزی نامدار

از کمال لطفهای سنجری

ملک محمودی نماند و زنده ماند

نام محمود از ثنای عنصری

شعر پروردن ز سوی مادح است

زو سوی ممدوح شاعر پروری

گر بیابد کیمیای لطف تو

قلب می‌گردد چو زر جعفری

هر سحر تا نرگس زرین مهر

بشکفد در گلشن نیلوفری

گلشن بخت تو سرسبز از ازل

تا ابد بادا که مهر انوری

شمارهٔ ۷۱ - در تفاخر و تعریف از خود

ملک سخن مراست که آمد به داوری

کو را نداد همت من داد شاعری

کان است مرد و نقد سخن اندر او زر است

فکر است چون ترازوی و عقل است جوهری

دارم بسی جواهر و جوهرشناس نه

خر مهره می‌خرند کنون مردم از خری

من از هنر توانگرم و از درم فقیر

پوشیده جملهٔ‌ هنرم، عیب بی زری

یا کور گشت مدعی و روی من ندید

یا من مگر پدید نی‌ام از محقری

زین چند دزد لفظ معانی طلب مکن

دانی که نیست پیشهٔ‌ قلاب زرگری

مانند بیضه‌اند که شد جوهرش تباه

مرغ کمال نیست در ایشان چو بنگری

اندر بساط نظم پیاده ز اسب فضل

فرزین روند با رخ زرد مزعفری

عیسی وقت خویشم و این خر طبیعتان

بانگی زنند بیهده چون گاو سامری

هر دم که عطر سایم در هاون دوات

مغز زمانه عطسه زند از معطری

هر صفحه‌ای که یافت ز توحید و نعت من

یک رقعه از مرقع خود ساخت مشتری

هر قطعه و قصیده که از من شنید نیز

بنوشت بر بیاض مه از زر جعفری

هر یک غزل که نالهٔ من بر فلک رساند

زد بر رباب زهره و شد ماه مشتری

تحسین کنند طبع مرا هر چهار طبع

هر گه که من کنم به رباعی سخنوری

هر مثنوی که غالیه دانی ست پر ز طیب

پر طیب مغز خشک زحل کرد از تری

هر بیت بی قصور که من کرده‌ام بنا

با او قصور خلد ندارد برابری

خورشید را که انوری چرخ گفته‌اند

با طبع روشنم نزند لاف انوری

در چشم من نیاید محمود و ملک او

در عنصرم نگنجد تقلید عنصری

الفضل المقدم اگر چه مثل شده است

کلی نمانده است ز نقض پیمبری

ناصر عنان اسب فصاحت کشیده دار

عزت خوش است گر چه تو سالار لشکری

هر کس به دور خویش بگفتند نیک و بد

غیر از خدا کسی نبود از خطا بری

شمارهٔ ۷۲ - در مدح مولا شمس‌الدین وزیر و حسب حال خود

گر من به قرب جستن روی تو چُستمی

یک شب ز قید زلف تو چون باد جستمی

برگشتمی چو قطره به پهلو، همه جهان

در آب و خاک گوهر وصل تو جُستمی

قدّم که بود چون الف،‌ اکنون شده است نون

باری به طرهِٔ تو گرفتارِ شستمی

با آنکه همچو چشم تو رنجورم از خمار

خوش بودمی اگر ز می لعل مستمی

ناصر دوای درد خودی چیست؟ بیخودی!

از خود برستمی من اگر می پرستمی

ای کاش چون امید من از بخت قطع شد

یک قطعه پیش صاحب اعظم فرستمی

آن شمس دین که گر نبدی رایش آفتاب

چون آسمان کمر به مدیحش نبستمی

ثانی تیر چرخ که گر رمح و تیغ او

حامی من شدی ز غم هلک رستمی

روئین تن فلک را هر روز کرده کور

دو شاخ کلک او که بود تیر رُستمی

روشن شدی به مجلس تو سوز من چو شمع

از اشک سرخ اگر رخ شمعی بشستمی

بر سدهٔ جلال تو‌ام گر بدی محل

چون آسمان رفیع، نه چون خاک پستمی

بر فلکهٔ فلک اگرم دسترس بدی

سر رشتهٔ تسلسل گردون گسستمی

لاهوتی‌ام، به جان و تنم نیست التفات

تا طوطی و قفس همه در هم شکستمی

از تیر ناله زهرهٔ زُهره دراندمی

وز ناوک دعا دل گردون بخستمی

می‌یافتم ز مردم خودبین نظر اگر

چون آینه ز روی و ریا سخت شستمی

دست زمانه بر سر من سایه داشتی

گر چون زمانه خیره‌سر و چیره دستمی

بگرفته‌ام ز افضل دین بیت عاریت

گر بیت خویش داشتمی خوش نشستمی

«امروز شوخ چشمان آسوده خاطرند

من شوخ چشم نیستم ای کاش هستمی»

تیر دعای تو به نشانه رسانده‌ام

در بی نشان رسیدی اگر پاک شستمی

غزلیات

شمارهٔ ۱ : آیینهٔ‌ خدائی رخسار توست یارا

شمارهٔ ۲ : چون کعبهٔ وصل تو مقامست صفا را

شمارهٔ ۳ : ای چشم تو بر هم زده حال دل ما را

شمارهٔ ۴ : ببین به دیدهٔ ما، روی خویشتن یارا

شمارهٔ ۵ : نگارا، دلبرا، چابک سوارا

شمارهٔ ۶ : خلاف عهد نکردم به حسن عهد تو یارا

شمارهٔ ۷ : ما بی نصیب و آن همه حشمت رقیب را

شمارهٔ ۸ : ای باد بر سلام ز ما آن درخت را

شمارهٔ ۹ : چه نویسم و چه گویم،‌ صفت نگار خود را

شمارهٔ ۱۰ : چند پنهان سوزم و پوشیده دارم دود را

شمارهٔ ۱۱ : چون به کرشمه کژ کنی، طرف کلاه خویش را

شمارهٔ ۱۲ : از عقل نیست پیش تو رفتن چراغ را

شمارهٔ ۱۳ : گر سلسله جنبانی، گیسوی پریشان را

شمارهٔ ۱۴ : ای چشم تو کشیده، ابروی چون کمان را

شمارهٔ ۱۵ : نرگس مستت نشانده همچو گل در خون مرا

شمارهٔ ۱۶ : دوش آمد رخ زیبای تو در خواب مرا

شمارهٔ ۱۷ : آن سیه چرده که خورشید غلام است او را

شمارهٔ ۱۸ : می‌کشد عشق تو سوی خود دل دیوانه را

شمارهٔ ۱۹ : ساقی بیار جام شراب مغانه را

شمارهٔ ۲۰ : سلام من برسان ای صبا بخارا را

شمارهٔ ۲۱ : تا ز باریکی میانت تاب داده موی را

شمارهٔ ۲۲ : دریغ آخر ز روی من چه می‌داری نگاهی را

شمارهٔ ۲۳ : در میکده می در خمی، میگفت و میزد جوشها

شمارهٔ ۲۴ : همه بر قد بلند تو بود همت ما

شمارهٔ ۲۵ : مایل عشق خرابات است عقل پیر ما

شمارهٔ ۲۶ : گرفت ملک دلم حسن دلستان شما

شمارهٔ ۲۷ : ای خجل گل ز رنگ و بوی شما

شمارهٔ ۲۸ : تا جسته برق رویت از عکس روی زیبا

شمارهٔ ۲۹ : عاقبت رحمی کند بر درد ما، درمان ما

شمارهٔ ۳۰ : بیا که شاه نشین است صدر سینهٔ ما

شمارهٔ ۳۱ : دوش می‌دیدم دل گم گشتهٔ خود را به خواب

شمارهٔ ۳۲ : کتبت من دم عیش الیک الف کتاب

شمارهٔ ۳۳ : بر آب کار به که بسازیم کار آب

شمارهٔ ۳۴ : چشم تو سر بر نمی‌دارد ز خواب

شمارهٔ ۳۵ : چشم او مست است و در مستی شده مخمور خواب

شمارهٔ ۳۶ : گر گشایی ابر برقع، از حیا گردد گُل آب

شمارهٔ ۳۷ : رفتیم از دیار تو با دیدهٔ پر آب

شمارهٔ ۳۸ : زرد شد روی من از زحمت بیداری شب

شمارهٔ ۳۹ : سر مَحبت از دل ما طلب

شمارهٔ ۴۰ : عشق و بیماری و درویشی و صد طعن رقیب

شمارهٔ ۴۱ : ای به حسن از عالم انسان غریب

شمارهٔ ۴۲ : ز ما هر لحظه رنجیدن چه تعریب

شمارهٔ ۴۳ : خضر وقتم به وفا زنده و فارغ ز وفات

شمارهٔ ۴۴ : یک روز در کوی مغان زنار بندم عاقبت

شمارهٔ ۴۵ : چو ساقی خام خم در جام جم ریخت

شمارهٔ ۴۶ : کافِر چه گنه کرد و مسلمان چه عبادت

شمارهٔ ۴۷ : آن ترک سیه چشم که دل برد به غارت

شمارهٔ ۴۸ : ز نور مهر تو در ماه تاب است

شمارهٔ ۴۹ : خوشا وقت رندان هشیار مست

شمارهٔ ۵۰ : ای دم حضور صحبت جانان غنیمت است

شمارهٔ ۵۱ : کوی تو ای حور، ما را جنت است

شمارهٔ ۵۲ : عشق تو دُرٌی ست کان را جان عاشق قیمت است

شمارهٔ ۵۳ : مرا که همچو نی از آه و ناله برگ و نواست

شمارهٔ ۵۴ : بیا که تا اثری از وجود من بر جاست

شمارهٔ ۵۵ : دوش خون از دیده می‌راندم، سرشکم آگه است

شمارهٔ ۵۶ : گر راه حرم چون سر زلف تو درازست

شمارهٔ ۵۷ : ما را هوس صحبت جان پرور یار است

شمارهٔ ۵۸ : دهانت ذره‌ای گر تنگ بار است

شمارهٔ ۵۹ : اثری در قدح باده ز لعل یار است

شمارهٔ ۶۰ : بر جناب عشق دل بی قدر و جان بی قیمت است

شمارهٔ ۶۱ : بر خوان حسن تو نمی از ملاحت است

شمارهٔ ۶۲ : هیچ دانی که چرا همنفس من بادست

شمارهٔ ۶۳ : هر دمت با مهربانان کین چراست

شمارهٔ ۶۴ : زلف سیاهت پیش رخ، هندو به مهتاب اندرست

شمارهٔ ۶۵ : به تمامی رخ تو ماه تمام دگرست

شمارهٔ ۶۶ : طاق ابروی تو پیوستهٔ دور قمر است

شمارهٔ ۶۷ : ز دل کباب و ز دیده شراب در نظر است

شمارهٔ ۶۸ : عذر روشن عشق را رویت بس است

شمارهٔ ۶۹ : می کمیت باد پای تند و تیز و سرکش است

شمارهٔ ۷۰ : از آتش می در خم خمار چه جوش است

شمارهٔ ۷۱ : مرا آستانت پناهی خوشست

شمارهٔ ۷۲ : ساقی بده آن باده که خورشید صبوح است

شمارهٔ ۷۳ : ای که خیال روی تو، نقش سراچهٔ دل است

شمارهٔ ۷۴ : فقیه کودن مسکین نه مرد صحبت ماست

شمارهٔ ۷۵ : مهر چون سایه ره نشین شماست

شمارهٔ ۷۶ : عمریست تا خیال تو در عهد جان ماست

شمارهٔ ۷۷ : تا تنم ای جان شیرین از وصال تو جداست

شمارهٔ ۷۸ : تا داغ مهر یار چو مه بر جبین ماست

شمارهٔ ۷۹ : جامهٔ مقصود دل، هست به قد تو راست

شمارهٔ ۸۰ : خدمت پیر مغان مذهب دیرینهٔ ماست

شمارهٔ ۸۱ : مرا از تیغ هجران دل دو نیم است

شمارهٔ ۸۲ : دل پر از درد و دیده پر خون است

شمارهٔ ۸۳ : پریشانم چو زلفت حالم این است

شمارهٔ ۸۴ : شمایل تو به هر حال در خیال من است

شمارهٔ ۸۵ : این خم بالای دو تاه من است

شمارهٔ ۸۶ : شرابخانه بهشت است و یار حور من است

شمارهٔ ۸۷ : اگر چه غمزهٔ‌ خون‌ریز تو بلای من است

شمارهٔ ۸۸ : مرا حاصل ز عمر خود همین است

شمارهٔ ۸۹ : عاشق به کوی عشق ندانم که چند خاست

شمارهٔ ۹۰ : سرو بالای تو را آب روان از چشم ماست

شمارهٔ ۹۱ : با هوس بیگانه گردد هر که با عشق آشناست

شمارهٔ ۹۲ : گر دلم در بر چو آتش بی‌قرار افتاده است

شمارهٔ ۹۳ : همچو زلفت کار من با تو دراز افتاده است

شمارهٔ ۹۴ : آمد بهار و موکب گل‌ها رسیده است

شمارهٔ ۹۵ : آن خال روشن تو که چون نور دیده است

شمارهٔ ۹۶ : بیار باده که هنگام شید و قلاشی است

شمارهٔ ۹۷ : دلبرا گرد سرت جان و جهان گردان است

شمارهٔ ۹۸ : نقل است لب تو یا شراب است

شمارهٔ ۹۹ : تا قوس ابروی او در آفتاب پیوست

شمارهٔ ۱۰۰ : زلفت به شور و فتنه اگر قلب ما شکست

شمارهٔ ۱۰۱ : تو را شمایل موزون و شیوهٔ خوبست

شمارهٔ ۱۰۲ : با رخ و زلف تو دل را روز بازار امشب است

شمارهٔ ۱۰۳ : مرا که نشوهٔ‌ روح از می مغانهٔ توست

شمارهٔ ۱۰۴ : مکن ملامت دُردی کشان باده پرست

شمارهٔ ۱۰۵ : مشتاب یکدم ساربان، کز گریه پایم در گل است

شمارهٔ ۱۰۶ : تو در بری و دیدهٔ بدخواه بر درست

شمارهٔ ۱۰۷ : سنبل تازهٔ تو بر گل سیراب خوش است

شمارهٔ ۱۰۸ : ما چنین بیدل و دلبر نتوانیم نشست

شمارهٔ ۱۰۹ : دست من همچو دل و دل چو دهانت تنگ است

شمارهٔ ۱۱۰ : یار اگر در دیده پنهان است پیدا در دل است

شمارهٔ ۱۱۱ : چون مستی آن نرگس پر فتنه مدام است

شمارهٔ ۱۱۲ : گلست آنکه ز حسنش جهان گلستان است

شمارهٔ ۱۱۳ : تاق ابروی‌ تو منزلگه بیماران است

شمارهٔ ۱۱۴ : ز چشمم خون دل هر شب روان است

شمارهٔ ۱۱۵ : جانم فدای جانان گر میل او به جان است

شمارهٔ ۱۱۶ : پیش آن سرو روان آب رخ من آب جوست

شمارهٔ ۱۱۷ : سر امید نهم بر زمین حضرت دوست

شمارهٔ ۱۱۸ : داد باد صبحدم با عاشقان پیغام دوست

شمارهٔ ۱۱۹ : سرو روان چو قد بلندت ظریف نیست

شمارهٔ ۱۲۰ : مسجد و میکده در ملک خدا این همه هست

شمارهٔ ۱۲۱ : نه جز تو اهل دل را دلبری هست

شمارهٔ ۱۲۲ : دیوانه گشتم بر رخت،‌ دیوانه را تدبیر چیست

شمارهٔ ۱۲۳ : صبحدم بر آستانش بیدلی خوش می‌گریست

شمارهٔ ۱۲۴ : شیوهٔ لعل شکربار تو شیرین کاریست

شمارهٔ ۱۲۵ : باده در عشق بار غمخواریست

شمارهٔ ۱۲۶ : هر چه نه عشقست همه کافری‌ست

شمارهٔ ۱۲۷ : چشمم به یاد لعل تو، دوشینه خون گریست

شمارهٔ ۱۲۸ : یا رب آن اوج نشین کوکب سیارهٔ کیست

شمارهٔ ۱۲۹ : مرا ای ماه روزی بی تو سالی‌ست

شمارهٔ ۱۳۰ : خانهٔ دیدهٔ من رهگذر دریائی‌ست

شمارهٔ ۱۳۱ : ز کفر زلف تو اسلام در پریشانیست

شمارهٔ ۱۳۲ : در شهر یار پختهٔ ما جز کباب نیست

شمارهٔ ۱۳۳ : مُردم از غم وین غمم بر سر که غمخوار نیست

شمارهٔ ۱۳۴ : عشق پدیدار هست، یار پدیدار نیست

شمارهٔ ۱۳۵ : ناله یادت می‌دهد کز بیدلانت یاد نیست

شمارهٔ ۱۳۶ : جان ما بی شرفِ‌ صحبت جانان خوش نیست

شمارهٔ ۱۳۷ : نبود ز پند فایده آن را که هوش نیست

شمارهٔ ۱۳۸ : همچو رخسار تو مه بر گوشهٔ‌ افلاک نیست

شمارهٔ ۱۳۹ : عاشق سرگشته را پروای ننگ و نام نیست

شمارهٔ ۱۴۰ : من دگر دم نزنم گر چه دمم همدم نیست

شمارهٔ ۱۴۱ : دل مجروح را پروای تن نیست

شمارهٔ ۱۴۲ : عاشق که دور ماند ز معشوق زنده نیست

شمارهٔ ۱۴۳ : کار عشق است اگر پیش تو انکاری نیست

شمارهٔ ۱۴۴ : همچو رخسار تو گل را خط زنگاری نیست

شمارهٔ ۱۴۵ : مرا به بعد مکان از شما جدائی نیست

شمارهٔ ۱۴۶ : بیش از این‌ام سر این خاطر شیدائی نیست

شمارهٔ ۱۴۷ : چو دید روی تو دیده نظر نگاه نداشت

شمارهٔ ۱۴۸ : زلف که به هر حلقهٔ مشکین هنری داشت

شمارهٔ ۱۴۹ : عمرم همه آن بود که در کوی تو بگذشت

شمارهٔ ۱۵۰ : شمع‌وار از سر گذشتم بشنو از من سرگذشت

شمارهٔ ۱۵۱ : چون صبا در کوی تو آشفته بر خواهم گذشت

شمارهٔ ۱۵۲ : تا دلی دارم من از دلدار نتوانم گذشت

شمارهٔ ۱۵۳ : من عاشقم که کعبه نمی‌دانم از کنشت

شمارهٔ ۱۵۴ : حسنت همه آشوب و جمالت همه آفت

شمارهٔ ۱۵۵ : اگر دوستان را توان باز یافت

شمارهٔ ۱۵۶ : سلامی برد چون صبح صبا رفت

شمارهٔ ۱۵۷ : انوار وجه توست که ارض و سما گرفت

شمارهٔ ۱۵۸ : تا دلم دلبر گرفت، از جان و دل دل برگرفت

شمارهٔ ۱۵۹ : یک قدم یار از سر جور و جفا هرگز نرفت

شمارهٔ ۱۶۰ : چسم تو از ما خطائی دید و ابرو چین گرفت

شمارهٔ ۱۶۱ : چو باد گر ز سر کوی یار خواهم رفت

شمارهٔ ۱۶۲ : دلم واقف نبود آن دم که جان رفت

شمارهٔ ۱۶۳ : با گل سخن جمال او رفت

شمارهٔ ۱۶۴ : خبر یار به اغیار نمی‌یارم گفت

شمارهٔ ۱۶۵ : چه عجب لطف مزاجست در آب و خاکت

شمارهٔ ۱۶۶ - در مدح سلطان اویس : شمع ایران گویمت یا ماه توران خوانمت

شمارهٔ ۱۶۷ : پسته را لب شکند آن دهن خندانت

شمارهٔ ۱۶۸ : جان جوهر پاک است و تن ار سرو روانت

شمارهٔ ۱۶۹ : دلم که چون سر زلف تو می‌رود بر باد

شمارهٔ ۱۷۰ : من اوفتاده و انفاس روح پرور باد

شمارهٔ ۱۷۱ : می‌دهد باد از تو بوئی، آفرین بر باد باد

شمارهٔ ۱۷۲ : پای بیرون ز حد خویش نهاد

شمارهٔ ۱۷۳ : یک نفس ای باد صبا همچو باد

شمارهٔ ۱۷۴ : من اگر خاک شدم آب شما روشن باد

شمارهٔ ۱۷۵ : اگر چه خانهٔ تیره است دیده جای تو باد

شمارهٔ ۱۷۶ : جان بر لب لعلش چو مگس بر شکر افتاد

شمارهٔ ۱۷۷ : تا عکس تو از روزنهٔ‌ دیده در افتاد

شمارهٔ ۱۷۸ : دلم را در زنخدانت ره افتاد

شمارهٔ ۱۷۹ : از صبا گر در سر زلف تو چین خواهد فتاد

شمارهٔ ۱۸۰ : رخت گلست و قدت سرو و طره‌ات شمشاد

شمارهٔ ۱۸۱ : صد قطرهٔ خون هر دم از دیدهٔ ما افتد

شمارهٔ ۱۸۲ : گر پرتو خورشید رخت بر قمر افتد

شمارهٔ ۱۸۳ : زنخدان تو گر این است، صد یوسف به چاه افتد

شمارهٔ ۱۸۴ : زان آتشی کز هجر تو هر دم به جان من فتد

شمارهٔ ۱۸۵ : هوایت در دماغ من نگنجد

شمارهٔ ۱۸۶ : دلم در وصل گلروئی نگنجد

شمارهٔ ۱۸۷ : چنان پر شد دل از دلبر که دل در بر نمی‌گنجد

شمارهٔ ۱۸۸ : وصف تو در بیان نمی‌گنجد

شمارهٔ ۱۸۹ : دلم ز مهر تو چون ذره در هوا گردد

شمارهٔ ۱۹۰ : از بهر دُر وصلت چشمم در آب گردد

شمارهٔ ۱۹۱ : ز گریه چشمه شد چشمم، بمان تا چشمه‌تر گردد

شمارهٔ ۱۹۲ : تمتع از وصال زلف مشکینت صبا دارد

شمارهٔ ۱۹۳ : تا چه سودا سر گیسوی تو در سر دارد

شمارهٔ ۱۹۴ : چشمت ز خواب مستی در سر خمار دارد

شمارهٔ ۱۹۵ : آن سرو که چون سوسن ما را به زبان دارد

شمارهٔ ۱۹۶ : با پرتو رخسار تو مه تاب ندارد

شمارهٔ ۱۹۷ : گر از دهن تنگ تو مقصود برآید

شمارهٔ ۱۹۸ : بحر غم تو کران ندارد

شمارهٔ ۱۹۹ : چو چشمت هیچ آهوئی ندارد

شمارهٔ ۲۰۰ : مسکین تن آن کو جگرِ سوخته دارد

شمارهٔ ۲۰۱ : لاله از آتش سودای تو داغی دارد

شمارهٔ ۲۰۲ : به نزد اهل نظر هر که دیده‌ای دارد

شمارهٔ ۲۰۳ : زلف مشکین تو زنجیر بلائی دارد

شمارهٔ ۲۰۴ : من رنجور را امید وصلش زنده می‌دارد

شمارهٔ ۲۰۵ : به دوست از دل مسکین سلام ما که برد

شمارهٔ ۲۰۶ : شاد است دل که از غم تو یاد می‌برد

شمارهٔ ۲۰۷ : سیل خون جگرم از سر ما می‌گذرد

شمارهٔ ۲۰۸ : دود دل آتش پنهان مرا پیدا کرد

شمارهٔ ۲۰۹ : پیر ما خرقهٔ خود در گرو صهبا کرد

شمارهٔ ۲۱۰ : عشق تو روی ما ز عدم در وجود کرد

شمارهٔ ۲۱۱ : رفتی به باغ سرو به پیشت قیام کرد

شمارهٔ ۲۱۲ : گر چارهٔ‌ تقدیر به تدبیر توان کرد

شمارهٔ ۲۱۳ : عشق پیدا شد و این راز نهان نتوان کرد

شمارهٔ ۲۱۴ : براق برق عزم آسمان کرد

شمارهٔ ۲۱۵ : با تو برابری رخ حور و ملک نکرد

شمارهٔ ۲۱۶ : از دل گذشت غمزه‌اش، از جان گذاره کرد

شمارهٔ ۲۱۷ : من نمی‌خواهم که چشم غیر در تو بنگرد

شمارهٔ ۲۱۸ : دوش ماه ما به منزل راه بُرد

شمارهٔ ۲۱۹ : یا رب آن سرو روان تازه گلی بار آورد

شمارهٔ ۲۲۰ : صبا به خیر و سلامت سلام یار آورد

شمارهٔ ۲۲۱ : هوا رسم گهر باریدن آورد

شمارهٔ ۲۲۲ : هر گه که رخ بدزدد و دزدیده بنگرد

شمارهٔ ۲۲۳ : اگر دلبر ز ما دل برنگیرد

شمارهٔ ۲۲۴ : هر زمان آتش تو در دل یاری گیرد

شمارهٔ ۲۲۵ : بخت کو تا نظر لطف به کار اندازد

شمارهٔ ۲۲۶ : غم عالم مخور ای دل،‌ که عالم غم نمی‌ارزد

شمارهٔ ۲۲۷ : چو عشقت چنگ غم در جان من زد

شمارهٔ ۲۲۸ : مرا تا آتش هجران آن شیرین لقا سوزد

شمارهٔ ۲۲۹ : گر به خونریزی آن ترک ختا برخیزد

شمارهٔ ۲۳۰ : نسیم صبحدم از مرغزار برخیزد

شمارهٔ ۲۳۱ : هر که مردانه به عشق از سر جان برخیزد

شمارهٔ ۲۳۲ : گفتم که دمی بنشین تا فتنه نبرخیزد

شمارهٔ ۲۳۳ : چون ز کویت هر سحر بوئی به گلشن می‌رسد

شمارهٔ ۲۳۴ : ما را که دل بر آتش از غم کباب باشد

شمارهٔ ۲۳۵ : من و مسجد همه دانند که تهمت باشد

شمارهٔ ۲۳۶ : گر سرم خاک شود در کف پایت باشد

شمارهٔ ۲۳۷ : مرا که نقش خیال تو در نظر باشد

شمارهٔ ۲۳۸ : مهر تو تا قیامت، چون بی زوال باشد

شمارهٔ ۲۳۹ : صلای عشق قدیم است و از ازل باشد

شمارهٔ ۲۴۰ : زبان خرده‌بینان را، حکایت زان دهن باشد

شمارهٔ ۲۴۱ : مرا که جام جم و گنج قباد نباشد

شمارهٔ ۲۴۲ : هرکس که مقیم در خمّار نباشد

شمارهٔ ۲۴۳ : در پایش افکنم سر، تا دردسر نباشد

شمارهٔ ۲۴۴ : عشاق تو را درد سر عام نباشد

شمارهٔ ۲۴۵ : ما را سر کفر و غم اسلام نباشد

شمارهٔ ۲۴۶ : صدرگه عشق غیر سینه نباشد

شمارهٔ ۲۴۷ : کسی کز عشق فانی شد، چنین باشد، چنین باشد

شمارهٔ ۲۴۸ : گدای دولت آنم که او گدای تو باشد

شمارهٔ ۲۴۹ : به دستم گر چو تو گلدسته باشد

شمارهٔ ۲۵۰ : سجّاده چه کار آید و دستار چه باشد

شمارهٔ ۲۵۱ : صراط ما ره میخانه باشد

شمارهٔ ۲۵۲ : ز شاه اگر به رعیت رعایتی باشد

شمارهٔ ۲۵۳ : دیده باید که در او صورت یاری باشد

شمارهٔ ۲۵۴ : روزم از غصه سیه گشت و شبم پیدا شد

شمارهٔ ۲۵۵ : غنچه بر احوال عالم خنده زد، دلشاد شد

شمارهٔ ۲۵۶ : هر که بر ابروی و چشمت نگران خواهد شد

شمارهٔ ۲۵۷ : حسنش خط دیوانگی بر دفتر ما می‌کشد

شمارهٔ ۲۵۸ : ماه من چون سرو بالا می‌کشد

شمارهٔ ۲۵۹ : گر اشارت می‌کنی، چشم تو مردم می‌کُشد

شمارهٔ ۲۶۰ : دیده بی روی تو تا کی رنج بینائی کَشد

شمارهٔ ۲۶۱ : هر کس که پیش تیر ملامت سپر نشد

شمارهٔ ۲۶۲ : ای که از چشم خوشت رنج دلم افزون شد

شمارهٔ ۲۶۳ : سخن زلف تو گفتم نفسم مشکین شد

شمارهٔ ۲۶۴ : در کوی ماه‌روئی پایم به گل فرو شد

شمارهٔ ۲۶۵ : چشمت به خواب چون به سحرگه گشاده شد

شمارهٔ ۲۶۶ : از رشکِ خندهٔ تو دل غنچه پاره شد

شمارهٔ ۲۶۷ : یوسف دل ز زنخدان تو در چَه شد

شمارهٔ ۲۶۸ : عقلی که زیرک می‌نمود، از عشق تو دیوانه شد

شمارهٔ ۲۶۹ : از خیال خوبرویان چشم ما بتخانه شد

شمارهٔ ۲۷۰ : شبی خیال تو در خون چشم ما آمد

شمارهٔ ۲۷۱ : از عشق چه گویم که مرا پیش نیامد

شمارهٔ ۲۷۲ : مه نو شد و آن یار سفر کرده نیامد

شمارهٔ ۲۷۳ : نتواند که ز خط تو سوادی خواند

شمارهٔ ۲۷۴ : خواهد که خامه راهی در منزلی رساند

شمارهٔ ۲۷۵ : با وصل گل رسیدن بلبل نمی‌تواند

شمارهٔ ۲۷۶ : اینجا که منم نامهٔ‌ دلبر که رساند

شمارهٔ ۲۷۷ : یار رفت از دیده و در دل بماند

شمارهٔ ۲۷۸ : هر دیده رخ خوب تو دیدن نتواند

شمارهٔ ۲۷۹ : زبان اشک رنگینم، سخن از دیده می‌راند

شمارهٔ ۲۸۰ : خاک تو را ز آب لطافت سرشته‌اند

شمارهٔ ۲۸۱ : تا خط بر آن عقیق درخشان نوشته‌اند

شمارهٔ ۲۸۲ : عاشقان از دولت وصل تو دور افتاده‌اند

شمارهٔ ۲۸۳ : سنگ طعنه به سبویم زده‌اند

شمارهٔ ۲۸۴ : بلبلان در چمن، ای دل به خروش آمده‌اند

شمارهٔ ۲۸۵ : هرکس حکایتی ز جمالت شنیده‌اند

شمارهٔ ۲۸۶ : بهشت را سر کوی او نشان دادند

شمارهٔ ۲۸۷ : دوش مستان بگذشتند و صلائی کردند

شمارهٔ ۲۸۸ : در آن روزی که خوبان آفریدند

شمارهٔ ۲۸۹ : غزل خوانان دف اندر چنگ دارند

شمارهٔ ۲۹۰ : دردکشان بلا خون جگر می‌خورند

شمارهٔ ۲۹۱ : آتشی در جان من عقل مشوش می‌زند

شمارهٔ ۲۹۲ : اهل نظر که سوختگان بلا کشند

شمارهٔ ۲۹۳ : دلم از جام غمت نیش بلا نوش کند

شمارهٔ ۲۹۴ : چشم تو از تیر مژه، هر سو شکاری افکند

شمارهٔ ۲۹۵ : چه شد که یار به بالین ما گذر نکند

شمارهٔ ۲۹۶ : گلها شکفت و جلوه به صد رنگ و بو کند

شمارهٔ ۲۹۷ : چون سر زلف سیه پوشت سراندازی کند

شمارهٔ ۲۹۸ : سبزه از خط غبارت خاک بر سر می‌کند

شمارهٔ ۲۹۹ : ابر می‌گرید به زاری،‌ گل تبسم می‌کند

شمارهٔ ۳۰۰ : باد صبح از بوی زلفت بیقراری می‌کند

شمارهٔ ۳۰۱ : سرو اگر در پیش قدت سرفرازی می‌کند

شمارهٔ ۳۰۲ : لعل تو چون کشف اسرار نهانی می‌کند

شمارهٔ ۳۰۳ : گر چشم من پای تو را ناگاه تقبیلی کند

شمارهٔ ۳۰۴ : رندم و عاشق و دیوانه به آواز بلند

شمارهٔ ۳۰۵ : هر دل که دید زلف تو آورد در کمند

شمارهٔ ۳۰۶ : هم چو چشم بدرقیبان از تو دورم می‌کنند

شمارهٔ ۳۰۷ : رندان پاک را که به کوران عصا دهند

شمارهٔ ۳۰۸ : عاشقان کوی تو را زحمت غوغا ندهند

شمارهٔ ۳۰۹ : اگر آن فتنه که برخاست به ما بنشیند

شمارهٔ ۳۱۰ : دوش در فکر من آن شکل قد و بالا بود

شمارهٔ ۳۱۱ : یاد باد کز ما یار ما را یاد بود

شمارهٔ ۳۱۲ : دوش بازم آتشی در جان غم فرسود بود

شمارهٔ ۳۱۳ : پیش از آن کین شخص ناموجود من موجود بود

شمارهٔ ۳۱۴ : یارب این دل به کجا رفت و کجا خواهد بود

شمارهٔ ۳۱۵ : به دنیا گر شوی دشمن، تو را حق یار خواهد بود

شمارهٔ ۳۱۶ : مرا هوای تو همراه خاک خواهد بود

شمارهٔ ۳۱۷ : آخر این شام بلا را سحری خواهد بود

شمارهٔ ۳۱۸ : بدیدم آن مه خود را، پگاه خواب آلود

شمارهٔ ۳۱۹ : تا نگفتی سخنی نقش دهان هیچ نبود

شمارهٔ ۳۲۰ : سگان را دیده در کویت، ز من بیخواب‌تر نبود

شمارهٔ ۳۲۱ : عشق تو بود با من و از من نشان نبود

شمارهٔ ۳۲۲ : ز عشق بنده چه خواهد بدان جمال فزود

شمارهٔ ۳۲۳ : سر سودا زده‌ام دوش به بالین که بود

شمارهٔ ۳۲۴ : در ازل قبلهٔ جانها خم ابروی تو بود

شمارهٔ ۳۲۵ : دوشینه یار پرده ز رخ برگرفته بود

شمارهٔ ۳۲۶ : با رخش ماه آسمان چه بود

شمارهٔ ۳۲۷ : دوش خیال رخت در دل دیوانه بود

شمارهٔ ۳۲۸ : دجله را امسال رفتاری عجب مستانه بود

شمارهٔ ۳۲۹ : دوش در مجلس کباب ما ز سوز سینه بود

شمارهٔ ۳۳۰ : تو نه آن شوخی که پروایت سوی یاری بوَد

شمارهٔ ۳۳۱ : از مژه می‌زنم نمک بر جگر کباب خود

شمارهٔ ۳۳۲ : یار تنها شد و آن به که به تنها نرود

شمارهٔ ۳۳۳ : هرگزم نقش تو از لوح دل و جان نرود

شمارهٔ ۳۳۴ : چون چنگم از غم سرنگون،‌ کان دلستانم می‌رود

شمارهٔ ۳۳۵ : نقش تو در چشمهٔ‌ چشمم چو ماهی می‌رود

شمارهٔ ۳۳۶ : روی در مسجد و دل ساکن خمار چه سود

شمارهٔ ۳۳۷ : گر پادشه به کوی تو آید گدا شود

شمارهٔ ۳۳۸ : چون ز مهرت ذره‌ای در جان من پیدا شَود

شمارهٔ ۳۳۹ : عشق که رخت صبر بسوزد بلا شود

شمارهٔ ۳۴۰ : دل من خون شد و تا خون نشود دل نشود

شمارهٔ ۳۴۱ : هر زمان دل را جگر از دست دیده خون شود

شمارهٔ ۳۴۲ : گر چو پسته دهن تنگ تو در خنده شود

شمارهٔ ۳۴۳ : غرهٔ ماه تو غرّا می‌شود

شمارهٔ ۳۴۴ : سبرهٔ خط تو پیدا می‌شود

شمارهٔ ۳۴۵ : سر شد ز دست و مهر تو از سر نمی‌شود

شمارهٔ ۳۴۶ : دلبر اگر به کام دل من نمی‌شود

شمارهٔ ۳۴۷ : از خود آن یار به هر نام نشانی بدهد

شمارهٔ ۳۴۸ : چو گل به وقت سحر گنج زر به باد دهد

شمارهٔ ۳۴۹ : مه تو را ماند اگر ماه به گفتار آید

شمارهٔ ۳۵۰ : می‌گذشت و ز حیا چهره برافروخته بود

شمارهٔ ۳۵۱ : اگر آن سرو گل‌اندام به رفتار آید

شمارهٔ ۳۵۲ : از درد هجر جانا جانم به همی‌برآید

شمارهٔ ۳۵۳ : در هر زمین که سروی چون قد او برآید

شمارهٔ ۳۵۴ : بکاهد صبرم و عشقت فزاید

شمارهٔ ۳۵۵ : صبا چو طرهٔ سنبل به وقت صبح گشاید

شمارهٔ ۳۵۶ : ماه است رخ یار، به ما خوش نبرآید

شمارهٔ ۳۵۷ : مرا بر شاخ رعنائی چو گل رفتن نمی‌شاید

شمارهٔ ۳۵۸ : حُسنش چو گل به هردم رنگی دگر برآید

شمارهٔ ۳۵۹ : خطت حرز الهی می‌نماید

شمارهٔ ۳۶۰ : اگر به رنگ و بوی تو گل به گلستان آید

شمارهٔ ۳۶۱ : مهری ز تو در وجود ناید

شمارهٔ ۳۶۲ : گل اندر دیده‌ام بی نقش رویت خار می‌آید

شمارهٔ ۳۶۳ : تن سرگشته ز هجر تو به جان می‌آید

شمارهٔ ۳۶۴ : تو را در گوشهٔ‌ خاطر غم یاری نمی‌آید

شمارهٔ ۳۶۵ : دوش بر گرد سمن باد سحر می‌پیچید

شمارهٔ ۳۶۶ : چه مطرب است که امشب بدین مقام رسید

شمارهٔ ۳۶۷ : دل سوخت در فراق تو، نوبت به جان رسید

شمارهٔ ۳۶۸ : زلفت مرا به حلقهٔ دام بلا کشید

شمارهٔ ۳۶۹ : آه من یک روز بر گردون علم خواهد کشید

شمارهٔ ۳۷۰ : آنچه از رهگذر دیده به رویم برسید

شمارهٔ ۳۷۱ : گر تو داری به عاشقان اقرار

شمارهٔ ۳۷۲ : گر شود با من ز لطف آن مه‌رخ عیّار یار

شمارهٔ ۳۷۳ : دیده باغ است و لاله صورت یار

شمارهٔ ۳۷۴ : مرا یکدم وصال او ز عمر جاودان خوشتر

شمارهٔ ۳۷۵ : عاشقان را که بود بادهٔ احمر در سر

شمارهٔ ۳۷۶ : زان لب و دندان چون لعل و گهر

شمارهٔ ۳۷۷ : آتش افروزی کنی بر سوخته عودم دگر

شمارهٔ ۳۷۸ : ساقی سبک‌ آن رطل گران را به من آور

شمارهٔ ۳۷۹ : آسان شود به صبر همه کار غم مخور

شمارهٔ ۳۸۰ : چشمان تو کشیده کمان و گشاده تیر

شمارهٔ ۳۸۱ : عاشقان در دو جهان ذکر شما باد به خیر

شمارهٔ ۳۸۲ : ای به خوبی بر همه خوبان امیر

شمارهٔ ۳۸۳ : از چهره چه رنگی‌ست که آمیخته‌ای باز

شمارهٔ ۳۸۴ : پیش ما خاک آستان نیاز

شمارهٔ ۳۸۵ : شراب‌خواره‌ام و رند و مست و شاهد باز

شمارهٔ ۳۸۶ : نباشم بی‌تو یکدم زنده هرگز

شمارهٔ ۳۸۷ : از تو هزار فتنه شود در جهان هنوز

شمارهٔ ۳۸۸ : مرحبا ای نگار روح‌افروز

شمارهٔ ۳۸۹ : لعل میگون تو در خون دل ماست هنوز

شمارهٔ ۳۹۰ : رُخت را نور بخشیدن میاموز

شمارهٔ ۳۹۱ : ورای رندی و مستی مجو ز گوهر ناس

شمارهٔ ۳۹۲ : مائیم و یک دل کاندر او، داریم دلداری و بس

شمارهٔ ۳۹۳ : این مرا بس که تمنای تو می‌ورزم و بس

شمارهٔ ۳۹۴ : همی‌دارم از لطف تو مُلتمس

شمارهٔ ۳۹۵ : من هوس دارم که با او خوش برآرم یک نفس

شمارهٔ ۳۹۶ : غنیمت دار دور گل که بر باد است بنیادش

شمارهٔ ۳۹۷ : چو خیال گشتی ای تن، خبری ده از میانش

شمارهٔ ۳۹۸ : آنکه در سایهٔ مهراند همه آفاقش

شمارهٔ ۳۹۹ : غم دنیا چه خوری تا خوردت رنج و غمش

شمارهٔ ۴۰۰ : به دندان‌مزد افشاندیم جان بر لعل خندانش

شمارهٔ ۴۰۱ : چون تیره و تنگ است دل، در وی نسازم مسکنش

شمارهٔ ۴۰۲ : می‌شود در تاب چشم روشنش

شمارهٔ ۴۰۳ : مرا وصال تو بگذشت در تمنا دوش

شمارهٔ ۴۰۴ : چو برکشید به وقت سحر خروس خروش

شمارهٔ ۴۰۵ : مسلسل است غم دل به زلف پُر چینش

شمارهٔ ۴۰۶ : گر بنگری در آینه عکس جمال خویش

شمارهٔ ۴۰۷ : سوخته‌ام از دل مسکین خویش

شمارهٔ ۴۰۸ : از آن چون شمع می‌سوزد دلم در شام گیسویش

شمارهٔ ۴۰۹ : جز باده نیست کوثر و جز راستی صراط

شمارهٔ ۴۱۰ : از مهر گشت ماهی در اوج حسن طالع

شمارهٔ ۴۱۱ : زرد و لرزان است تا خود در چه بیماری‌ست شمع

شمارهٔ ۴۱۲ : خانهٔ تاریک چشمم دارد از روی تو شمع

شمارهٔ ۴۱۳ : ز آتش دل هر شبی تا روز بگدازم چو شمع

شمارهٔ ۴۱۴ : بسکه هر شب سرگذشت خویش می‌رانم چو شمع

شمارهٔ ۴۱۵ : ای منصب رسالت از تو شده به رونق

شمارهٔ ۴۱۶ : می‌رود در خاک خواری آب نالان از فراق

شمارهٔ ۴۱۷ : ظهری کرأس صبح فی ضربة الفراق

شمارهٔ ۴۱۸ : هر که بوئی یافت از بستان عشق

شمارهٔ ۴۱۹ : ای چشم سیاه تو بلای دل عاشق

شمارهٔ ۴۲۰ : زهی جناب جلال تو قبهٔ افلاک

شمارهٔ ۴۲۱ : نمود صبح ازل آفتاب روز وصال

شمارهٔ ۴۲۲ : شنیده‌ایم که عشاق مستقیم احوال

شمارهٔ ۴۲۳ : هنوز در دل مائی و پیش دیده مقابل

شمارهٔ ۴۲۴ : چو شاه عشق ظفر یافت بر ولایت دل

شمارهٔ ۴۲۵ : منم شب‌ها و اشک سرخ و روی زرد و درد دل

شمارهٔ ۴۲۶ : دل من می‌کشد و چون نروم از پی دل

شمارهٔ ۴۲۷ : هر دم از دست فراقت می‌شود صد پاره دل

شمارهٔ ۴۲۸ : به جان جملهٔ مردان که در صباح ازل

شمارهٔ ۴۲۹ : مهی در برج ما کرده است منزل

شمارهٔ ۴۳۰ : بگذر ای عاقل و بگذار مرا لایعقل

شمارهٔ ۴۳۱ : دگر ره بر خدا کردم توکل

شمارهٔ ۴۳۲ : بیا که باغ به صد برگ می‌رسد از گل

شمارهٔ ۴۳۳ : پرده چو بگشاد باد از روی گل

شمارهٔ ۴۳۴ : اگر ای باد تو را بر در او هست قبول

شمارهٔ ۴۳۵ : ای صبا از من به جانان شو رسول

شمارهٔ ۴۳۶ : رفتم گر از نشستن ما می‌شوی ملول

شمارهٔ ۴۳۷ : مرا ز درد تو خون دل است و دُردی جام

شمارهٔ ۴۳۸ : در سر من هست هوای مدام

شمارهٔ ۴۳۹ : خراب کردهٔ چشمان پرخمار توام

شمارهٔ ۴۴۰ : من ز دست تو داستان شده‌ام

شمارهٔ ۴۴۱ : من گرد مستان بارها، چون جام مِی گردیده‌ام

شمارهٔ ۴۴۲ : بسیار در هر گوشه‌ای من گوش را مالیده‌ام

شمارهٔ ۴۴۳ : من اگر از سرِ مستی به جنون پیوستم

شمارهٔ ۴۴۴ : من غیر سر راه تو راهی نگرفتم

شمارهٔ ۴۴۵ : هر گه که یاد آرم لبت، از گریه در خون اوفتم

شمارهٔ ۴۴۶ : رندانه ساکن کوی ملامتم

شمارهٔ ۴۴۷ : سرو را دیدم و بالای تو آمد یادم

شمارهٔ ۴۴۸ : ز گریه دوش خود را غرقه در سیلاب می‌کردم

شمارهٔ ۴۴۹ : جمله وجود من توئی، من ز جهان برون شدم

شمارهٔ ۴۵۰ : ای دیده چه دیدی ز من خسته که هر دم

شمارهٔ ۴۵۱ : اگر آن یار کند بند جدا از بندم

شمارهٔ ۴۵۲ : تا زلف تو برداشتم و روی تو دیدم

شمارهٔ ۴۵۳ : جز دل کسی ندارد، اندیشه از غبارم

شمارهٔ ۴۵۴ : تو آفتابی و من ذرهٔ هوا دارم

شمارهٔ ۴۵۵ : همه روز از آتش دل، ز جگر کباب دارم

شمارهٔ ۴۵۶ : خیال لعل میگون تو دائم در نظر دارم

شمارهٔ ۴۵۷ : وجود من همه عیب است و یک هنر دارم

شمارهٔ ۴۵۸ : رندی و هوسناکی، از روز ازل دارم

شمارهٔ ۴۵۹ : چو خط بر من کشیدی چشم دارم

شمارهٔ ۴۶۰ : تو تا گشتی بلای جان، بلا را دوست می‌دارم

شمارهٔ ۴۶۱ : به ابرویِ چو کمانت که گر زنی تیرم

شمارهٔ ۴۶۲ : خرقه بر آتش و سجاده در آب اندازم

شمارهٔ ۴۶۳ : من که چون باد سحر، دم از هوائی می‌زنم

شمارهٔ ۴۶۴ : بر فلک شب همه شب دیده از آن می‌دوزم

شمارهٔ ۴۶۵ : چو گرد در رهت افتاده‌ام که برخیزم

شمارهٔ ۴۶۶ : گر دم از عشق زنم، همدم جامی باشم

شمارهٔ ۴۶۷ : شکل ابرویت ندارد نرگس رعنا به چشم

شمارهٔ ۴۶۸ : روزگاریست که من عاشق و دیوانه‌وشم

شمارهٔ ۴۶۹ : من آن رندم که کفر و دین به جام باده بفروشم

شمارهٔ ۴۷۰ : منم کز مفلسی دایم به دیدار تو درویشم

شمارهٔ ۴۷۱ : من به شادی شده بیگانه و با خود خویشم

شمارهٔ ۴۷۲ : چهره بر خاک درت شب همه شب می‌مالم

شمارهٔ ۴۷۳ : امروز که خاکِ درِ دیر است مقامم

شمارهٔ ۴۷۴ : کامم از دوست نشد حاصل و دشمن کامم

شمارهٔ ۴۷۵ : تنم گردی است سرگردان به گرد دامن جانم

شمارهٔ ۴۷۶ : به درد عشق درماندم، ره درمان نمی‌دانم

شمارهٔ ۴۷۷ : به ابرویت که نشسته به گوشه‌ای چو کمانم

شمارهٔ ۴۷۸ : روزگاریست که من شیفتهٔ روی فلانم

شمارهٔ ۴۷۹ : چون کمانت تا پی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ...

شمارهٔ ۴۸۰ : تن مانده از جانان جدا، با درد و غم یارش کنم

شمارهٔ ۴۸۱ : کو قاصدی که راز تو با او بیان کنم

شمارهٔ ۴۸۲ : بس که هر دم دیده را پرخون کنم

شمارهٔ ۴۸۳ : وقت آن آمد که عزم کوی شیدائی کنم

شمارهٔ ۴۸۴ : از من مکن جدائی ای یار نازنینم

شمارهٔ ۴۸۵ : به پرسشی دل من شاد کن که غمگینم

شمارهٔ ۴۸۶ : تو را ای ماه مهرافروز چندانی که می‌بینم

شمارهٔ ۴۸۷ : عنان عزم سبک سوی یار خویش کنم

شمارهٔ ۴۸۸ : مست عشقم پارسائی چون کنم

شمارهٔ ۴۸۹ : عشق آمد و پر شد همه بیرون و درونم

شمارهٔ ۴۹۰ : دهان یار نمود از جواهر منظوم

شمارهٔ ۴۹۱ : گر چه گدای اویم در فقر پادشاهم

شمارهٔ ۴۹۲ : فریاد ز چشم روسیاهم

شمارهٔ ۴۹۳ : همچو دامن روی خود بر خاک هر کوئی نهم

شمارهٔ ۴۹۴ : مهی چو روی تو در آسمان نمی‌یابم

شمارهٔ ۴۹۵ : ما خلاف رسم مردم کرده‌ایم

شمارهٔ ۴۹۶ : با زلف بی‌قرار تو آرام کرده‌ایم

شمارهٔ ۴۹۷ : دوش ما همخوابهٔ آن سرو بالا بوده‌ایم

شمارهٔ ۴۹۸ : نرفت راه بیابان و خسته شد پایم

شمارهٔ ۴۹۹ : صبحدم یاد تو کردیم و دعائی گفتیم

شمارهٔ ۵۰۰ : ما گلی از بوستان جنتیم

شمارهٔ ۵۰۱ : تا بخندید لبت واقف اسرار شدیم

شمارهٔ ۵۰۲ : دوش ما را خبر وصل تو می‌داد نسیم

شمارهٔ ۵۰۳ : نسخهٔ سنبل تو پیش گل آورد نسیم

شمارهٔ ۵۰۴ : هر دم چو باد می‌برد از کوی تو نسیم

شمارهٔ ۵۰۵ : تا کی از این لا و لا، پیش تو الّا شویم

شمارهٔ ۵۰۶ : آن به که غم دل به حضور تو بگویم

شمارهٔ ۵۰۷ : ای چین زلفت شام غریبان

شمارهٔ ۵۰۸ : چون همنشین ماه نگردم بر آسمان

شمارهٔ ۵۰۹ : من همچو گل در خنده‌ام، گو یار در خونم نشان

شمارهٔ ۵۱۰ : یار همان، عهد همان، دل همان

شمارهٔ ۵۱۱ : کام دل هر گه که خواهم زان دهان

شمارهٔ ۵۱۲ : لبت در نقطهٔ موهوم چون می در شکر پنهان

شمارهٔ ۵۱۳ : کام ناکامی روا کن از دهان خویشتن

شمارهٔ ۵۱۴ : گر تو نکرده‌ای جدا، دل ز تعلقات تن

شمارهٔ ۵۱۵ : حالیا خواهم فشاند از دامن جان گرد تن

شمارهٔ ۵۱۶ : خواهم چو صبا گرد سر کوی تو گشتن

شمارهٔ ۵۱۷ : سر گشته‌ام ز بخت نگونسار خویشتن

شمارهٔ ۵۱۸ : من نه آن رندم که بنشینم به جای خویشتن

شمارهٔ ۵۱۹ : چند چون غنچه به بوئی ز تو دل خوش کردن

شمارهٔ ۵۲۰ : در جگر سوز تو دارم، دم نمی‌یارم زدن

شمارهٔ ۵۲۱ : گر مرد راه عشقی، لاف وجود کم زن

شمارهٔ ۵۲۲ : شب آخر زمان تیره است ساقی بادهٔ روشن

شمارهٔ ۵۲۳ : بگیر ملک خراب دل و عمارت کن

شمارهٔ ۵۲۴ : ساقی می باقی ده، عقل از سر ما کم کن

شمارهٔ ۵۲۵ : در دیار غربتم، از درد یار اندیشه کن

شمارهٔ ۵۲۶ : جز دهانش نیست در هر دو جهان مقصود من

شمارهٔ ۵۲۷ : تابی ز رخت در دل ماهست ولیکن

شمارهٔ ۵۲۸ : وفا نمی‌کند آن یار مهربان با من

شمارهٔ ۵۲۹ : از عشق همچو آتشم و ناله دود من

شمارهٔ ۵۳۰ : هر سحرگه در هوای ماه مهرافروز من

شمارهٔ ۵۳۱ : ز زلفت دم زدم، دودی برآمد از دهان من

شمارهٔ ۵۳۲ : می‌رفت جان ز بهر دل مبتلای من

شمارهٔ ۵۳۳ : گفتی که چون باد صبا، هر دم میا در کوی من

شمارهٔ ۵۳۴ : ما را دلیست چو ساغر گرفته خون

شمارهٔ ۵۳۵ : در سرم سودای عشق است و جنون

شمارهٔ ۵۳۶ : مرغ روانم می‌پرد، تا در هوای کیست این

شمارهٔ ۵۳۷ : مگذار عاشقان را در انتظار چندین

شمارهٔ ۵۳۸ : من رند و مِی‌ پرستم و فارغ ز کفر و دین

شمارهٔ ۵۳۹ : پای از خانه برون نه که بروید گل و نسرین

شمارهٔ ۵۴۰ : روز و شب بودند زلف و روی تو با هم قرین

شمارهٔ ۵۴۱ : ای آرزوی جان من، ای عمر نازنین

شمارهٔ ۵۴۲ : او آئینه است و هر طرفی روی‌ها دارد او

شمارهٔ ۵۴۳ : بر در دل حلقه زد، زلف چو زنجیر او

شمارهٔ ۵۴۴ : مایهٔ مردست خدا، مرد بود سایهٔ او

شمارهٔ ۵۴۵ : ای بلای عاشقان بالای سروآسای تو

شمارهٔ ۵۴۶ : گر به چمن بگذرد قامت رعنای تو

شمارهٔ ۵۴۷ : از غصهٔ بیماری آن نرگس جادو

شمارهٔ ۵۴۸ : آرزو دارم که با او باده نوشم رو به رو

شمارهٔ ۵۴۹ : بشکفت گل در گلسِتان، آن یار گل‌رخسار کو

شمارهٔ ۵۵۰ : دل گرفت از مسجدم، خمار کو

شمارهٔ ۵۵۱ : عکس جان گفتم لبش را، با دلم شد گفت و گو

شمارهٔ ۵۵۲ : ای لوای مهتری بر لامکان افراخته

شمارهٔ ۵۵۳ : آه که مشهور گشت، راز نهانم ز آه

شمارهٔ ۵۵۴ : همسر گل می‌نشود هر گیاه

شمارهٔ ۵۵۵ : در این زمانه به می دلق زرق رنگین به

شمارهٔ ۵۵۶ : من آن مرغ غریبم خسته بسته

شمارهٔ ۵۵۷ : ای خطِ شب مثالت از آفتاب زنده

شمارهٔ ۵۵۸ : در آ دامن‌کشان ساقی و مستان را شرابی ده

شمارهٔ ۵۵۹ : منم به دیدهٔ معنی همه خدا دیده

شمارهٔ ۵۶۰ : حلقه حلقه زلف تو بسته است بر کارم گره

شمارهٔ ۵۶۱ : بلبل نوائی می‌زند، ساقی بیار آن بلبله

شمارهٔ ۵۶۲ : روی از تو بر نتابم، چون رانی‌ام چو خامه

شمارهٔ ۵۶۳ : مگر باد صبا گوید حدیث جان به جانانه

شمارهٔ ۵۶۴ : آغاز می‌کند دل، سر نامهٔ نیازی

شمارهٔ ۵۶۵ : گر دل فنا شد راضی‌ام، کارامِ در جان کرده‌ای

شمارهٔ ۵۶۶ : جانا تو سوز خاطر پر غم ندیده‌ای

شمارهٔ ۵۶۷ : ای یار نازنین، چو دل از ما رمیده‌ای

شمارهٔ ۵۶۸ : من کی‌ام؟ سرگشته‌ای، بیچاره‌ای

شمارهٔ ۵۶۹ : یا شفائی و یا دواء دائی

شمارهٔ ۵۷۰ : نیست سرگشته‌تر از من به جهان باد صبائی

شمارهٔ ۵۷۱ : سرو از پای در آید چو به بستان آئی

شمارهٔ ۵۷۲ : جانا اگر به تنها، داری سر جدائی

شمارهٔ ۵۷۳ : دوش می‌گفت پیر ترسائی

شمارهٔ ۵۷۴ : عالم چو سراب است، طلب کن تو سر آبی

شمارهٔ ۵۷۵ : هست از زلف کژت در دل من قلابی

شمارهٔ ۵۷۶ : گر تو در دیدهٔ صاحبنظران ره یابی

شمارهٔ ۵۷۷ : چون چشم تو هرگز نکنم توبه ز مستی

شمارهٔ ۵۷۸ : شب‌ها من و کنج غمی، شمع‌ام کند غمخوارئی

شمارهٔ ۵۷۹ : به دستان گر ز دست ما بجستی

شمارهٔ ۵۸۰ : گر بیابد جان شیرین فرصتی

شمارهٔ ۵۸۱ : به درد عاشقی خو کن، مجو درمان اگر مردی

شمارهٔ ۵۸۲ : پیش آمدی در عیدگه، آتش به تکبیرم زدی

شمارهٔ ۵۸۳ : بیامدم ز سفر باز جانب یاری

شمارهٔ ۵۸۴ : به گوش یار پیغامی رساندن از سر یاری

شمارهٔ ۵۸۵ : سخت سستی تو در وفا داری

شمارهٔ ۵۸۶ : به تیغ از تو نبرگردم که روی دلستان داری

شمارهٔ ۵۸۷ : خون دل هست اگر عزم شرابی داری

شمارهٔ ۵۸۸ : ای بر رخ چون روزت شام خط زنگاری

شمارهٔ ۵۸۹ : ای که در دیده خیال تو کند پرده‌دری

شمارهٔ ۵۹۰ : مختار نبودم که فتادم ز تو دوری

شمارهٔ ۵۹۱ : به دور چشم تو مستی خوش است و مخموری

شمارهٔ ۵۹۲ : دوشینه می‌گفت نالان اسیری

شمارهٔ ۵۹۳ : ضعیفان قوی چون مور دل دارند جان بازی

شمارهٔ ۵۹۴ : به روز وصل از رویت، چو برقع می‌براندازی

شمارهٔ ۵۹۵ : نیازی می‌کنم با بی‌نیازی

شمارهٔ ۵۹۶ : بارها فکر کرده‌ایم بسی

شمارهٔ ۵۹۷ : ای یار ز یاران خبر یار نپرسی

شمارهٔ ۵۹۸ : لطف بود که سهو من، بینی و خط بر او کشی

شمارهٔ ۵۹۹ : مرا هر دم فزاید درد و داغی

شمارهٔ ۶۰۰ : نو بهار است و گل و عهد شباب ای ساقی

شمارهٔ ۶۰۱ : نو بهار است و می موسم عید ای ساقی

شمارهٔ ۶۰۲ : آمد نفس بهار ساقی

شمارهٔ ۶۰۳ : ساقی بیار جامی زان بادهٔ حقیقی

شمارهٔ ۶۰۴ : بکشت چشم تو ما را از عین بی باکی

شمارهٔ ۶۰۵ : بربود دل ز دستم، صنمی ظریف و شنگی

شمارهٔ ۶۰۶ : رند و قلندر شدم از سر دیوانگی

شمارهٔ ۶۰۷ : درمان درد عاشقی پرسیدم از صاحبدلی

شمارهٔ ۶۰۸ : ای یافته نبوت از ذات تو کمالی

شمارهٔ ۶۰۹ : اگر جمال تو نبود فروغ جنت اعلی

شمارهٔ ۶۱۰ : تا به چشمم ز خیال تو در‌آمد خیلی

شمارهٔ ۶۱۱ : صبح الهدی تجلی من مشرق المدام

شمارهٔ ۶۱۲ : سالی گذشت و نامد زان ماهرو سلامی

شمارهٔ ۶۱۳ : از گلشن رویش اگر یکبارگی گل چیدمی

شمارهٔ ۶۱۴ : ای خرده‌ای ز رشک عقیق تو جام می

شمارهٔ ۶۱۵ : شب فراق تو دارم به ناله همدمیئی

شمارهٔ ۶۱۶ : تو سروی ای صنم یا بوستانی

شمارهٔ ۶۱۷ : کمال معنی انسان و صورت جانی

شمارهٔ ۶۱۸ : مرا چون حلقهٔ زلفت بر آتش چند پیچانی

شمارهٔ ۶۱۹ : تا کی چو سگم از نظر خویش برانی

شمارهٔ ۶۲۰ : مرا دشوار می‌آید که با رویت به آسانی

شمارهٔ ۶۲۱ : روی دربست به ما ابرویت از پیشانی

شمارهٔ ۶۲۲ : ای یاد تو غایب ز زبان و دل ما نی

شمارهٔ ۶۲۳ : از روز ناتوانی اندیش تا توانی

شمارهٔ ۶۲۴ : هر چند می‌شکافی تو موی در معانی

شمارهٔ ۶۲۵ : پیک صبا اگر چه رنجور و ناتوانی

شمارهٔ ۶۲۶ : ای ماه اگر به روزن او سر فروکنی

شمارهٔ ۶۲۷ : تا چند در ابرو گره هر سو نگاهی می‌کنی

شمارهٔ ۶۲۸ : من نکنم دیده باز تا ننمائی تو روی

شمارهٔ ۶۲۹ : از حیای عارض تو گل برآمد سرخ روی

شمارهٔ ۶۳۰ : در وفا من بر رهم، ای بی‌وفا بی‌ره توئی

شمارهٔ ۶۳۱ : ترک لشکرشکن عشوه‌گر عربده‌جوی

شمارهٔ ۶۳۲ : یار عزیز و یوسف کنعان ما توئی

شمارهٔ ۶۳۳ : روزی که برد بادم چون خاک به هر سوئی

شمارهٔ ۶۳۴ : راضی نمی‌شوم ز وصالت به گفت و گوی

شمارهٔ ۶۳۵ : به چشمه‌های دو چشمم در آی چون ماهی

شمارهٔ ۶۳۶ : ای حسن تو آئینهٔ انوار الهی

شمارهٔ ۶۳۷ : سپهر حسن را دانم که ماهی

شمارهٔ ۶۳۸ : شرفی باشد اگر چون تو مبارک ماهی

شمارهٔ ۶۳۹ : ای ز ما وصف تو در مستی خیال انگیختن

شمارهٔ ۱

آیینهٔ‌ خدائی رخسار توست یارا

بگذار تا ببینم در آینه خدا را

در کعبهٔ وصالت گر باشدم مقامی

از زمزم دو دیده آبی زنم صفا را

ای گل به تازه روئی بنشین در آب چشمم

تا آبرو فزاید از صحبت تو ما را

مگذار تا رخت را اهل هوا ببینند

آن به که ره نباشد بر شمع تو هوا را

گر مشگ کرد از آهو با زلف تو تشبّه

نبود عجب که دارد در اصل خود خطا را

خوش باد نی اگر چه، بر باد رفت عمرش

کو می‌دهد نوائی رندان بی نوا را

ناصر دو رود دیده، پر دارد از ترانه

کز پرده‌های چشمش بربسته رودها را

شمارهٔ ۲

چون کعبهٔ وصل تو مقامست صفا را

در قبلهٔ خود آی، تا بپرستیم خدا را

چون غنچه کسی یافت هوای سر کویت

کاندر دل تنگش نبود راه هوا را

تو تازه بهاری و به سودای تو چون گل

ما زر به در آورده ز دل تازه بها را

با مشک خطا نسبت زلف تو خطا رفت

خط در کشم از خط تو این خط خطا را

بی مطرب و ساقی نشود مجلس ما گرم

از بلبل و گل یافت چمن برگ و نوا را

مستظهرم از بلبل خوش نغمه که در فقر

بی صوت و مغنی نتوان یافت غنا را

ناصر به نظر آب روان دارد و هرگز

نگرفت کناری چو قد سرو تو ما را

شمارهٔ ۳

ای چشم تو بر هم زده حال دل ما را

زلف تو بر آشفته من بی سر و پا را

آن چشم سیه دل که کمان دارد از ابرو

ترکی‌ست که پیوسته زند راه خطا را

زنجیر نهد طرهٔ‌ تو آب روان را

در دام کشد گیسوی تو باد صبا را

ما گرد تو ای سرو چو آبیم که باشد

آسودگی از سایهٔ‌ اقبال تو ما را

ما از دهن تنگ بتان وعدهٔ شیرین

بسیار شندیم و ندیدیم وفا را

صد بار به حج رفتن حاجی نکند سود

یکبار همان به که رود راه صفا را

رفتن به در خانه خدا را نتوانیم

لطفی بکن و پیغام بر،‌ ای باد خدا را

ای خواجه تو دانی و هواخواهی سلطان

من معتقدم همت رندان گدا را

تا یار سوی خود بکشد همچو کمانم

روزی بنشانم به نشان تیر دعا را

ناصر چو خضر در ظلمات سر زلفش

از چاه زنخدان تو خورَد آب بقا را

شمارهٔ ۴

ببین به دیدهٔ ما، روی خویشتن یارا

که حکم آینه شد، آب دیده ما را

تو سرو ناز منی، سر چه می‌کشی از ناز

گذر به جانب آب روان تماشا را

مباش در غم فردا و شاد باش امروز

که کس نداند امروز حال فردا را

بیا که صبح بهارست و وقت گل چیدن

که پر ز لاله و گل دامنی‌ست صحرا را

خمار دردسر آورد، ساقیا برخیز

به اهل درد بده دُردی مصفا را

دمی که کشتی زرین به دست ما آید

ز تشنگی به دمی درکشیم دریا را

بساز ناصر با عاشقی و تنهائی

که نیست زحمت تن‌ها حریف تنها را

شمارهٔ ۵

نگارا، دلبرا، چابک سوارا

بتا، کافردلا، بی رحم یارا

مکن دوری، مجوی از ما جدائی

که هجرانت پریشان کرد ما را

فراق دوستان ناخوش بلائی‌ست

خدایا کس مبیناد این بلا را

نه وصلت می‌دهد یک روز تشریف

نه هجرت می‌کند یکدم مدارا

نیائی و نیاید یادت از ما

فرامُش کرده‌ای گوئی وفا را

اگر باد صبا گردد به کویت

ز غیرت پی کنم باد صبا را

قضا گر داد من نستاند از تو

به درد دل بسوزانم قضا را

به جان تو که بی تو خوار و زارم

بکن رحمی،‌ مکن دوری خدا را

چو ناصر عاشقی باید مُصفّا

که داند قیمت حُسن و صفا را

شمارهٔ ۶

خلاف عهد نکردم به حسن عهد تو یارا

خلاف عهد تو کردن مرا چه زَهره و یارا

اگر ز زلف تو دستم رسد به حلقهٔ کعبه

به آب زمزم دیده صفا دهم صفا را

هزار نکتهٔ شیرین به وعده از لب لعلت

شنیده‌ایم ولیکن ندیده‌ایم وفا را

اگر به دست رسولی تحیتّی بفرستی

به حق آنکه کریمی خودآی بهر خدا را

خیال آن لب و دندان نشسته به چشمم

به لعل و درّ بود آری همیشه چشم گدا را

نخست تیر که زد غمزهٔ تو بر دل ریشم

هلاک بود و لیکن قضا نبود قضا را

شب دراز به سر گرد آستان تو رفت‌ست

سحر به کوی تو رفتن مجال نیست صبا را

اگر چو ذره هوائی شوم ز پرتو مهرت

کمینه مهر نگوید مساز تیره هوا را

همیشه نرگس مستت بود به دیدهٔ ناصر

چرا به چشم نیاری تو آب دیدهٔ ما را

شمارهٔ ۷

ما بی نصیب و آن همه حشمت رقیب را

از خوان رزق کس نبرد جز نصیب را

گیرم حبیب روی نماید معاینه

کو دیده‌ای چنان که ببیند حبیب را

چون از جفای خار بر آتش گل آب شد

جای خروش خوش نبود عندلیب را

ما را دوای درد ز دارالشفای اوست

زحمت بود معالجت من طبیب را

چون در جهان به حسن غریبی،‌ غریب نیست

گر بنگری به چشم حقارت غریب را

از غم نمی‌رهیم که چون مست عشق شد

نبود خبر ز رنج بیابان نجیب را

بشنو عزیر من سخن حق که نشنود

ناصر حدیث واعظ و پند ادیب را

شمارهٔ ۸

ای باد بر سلام ز ما آن درخت را

برگی بیار بلبل شوریده بخت را

عاشق کسی بود که چو محمود پاکباز

خاک ره ایاز کند تاج و تخت را

روزی ز گریه‌ام دل تو نرمتر شود

قطرات آب رخنه کند سنگ سخت را

قد تو دید دیده و بر خاک رخ نهاد

هندو شنیده‌ای که پرستد درخت را

شمع تو رخت ناصر بیدل، دل است و جان

باز آی تا ز عشق بسوزیم رخت را

شمارهٔ ۹

چه نویسم و چه گویم،‌ صفت نگار خود را

به زبان چگونه آرم، غم روزگار خود را

بزنم نوا چو بلبل،‌ بکشم خروش و غلغل

چو به کام خود ندیدم، گل و لاله‌زار خود را

غم من مگر نگارا،‌ بخورند دشمنانم

تو که دوستی نخوردی، غم دوستدار خود را

بدوان به سوی صیدت، که منم اسیر قیدت

تو مگر نمی‌شناسی صنما شکار خود را

همه زهر بود ساغر، ز درون گلاب و شکر

تو شکر شدی و دادی، همه زهر یار خود را

ز نخست قطره بودم،‌ شدم از غمت چو دریا

به سرشک پر ز گوهر،‌ بکنم کنار خود را

اگر از غم تو ناصر برود دیار دیگر

به کجا برد ندانم،‌ دل بیقرار خود را

شمارهٔ ۱۰

چند پنهان سوزم و پوشیده دارم دود را

دود بر آتش کجا پوشیده دارد عود را

ناله را گیرم که بربندم ره بیرون شدن

چون به جای خود نشانم اشک خون پالود را

تا شد او آرام دل یکدم نیارامیده‌ام

تا شد او مقصود من گم کرده‌ام مقصود را

درد او را کی دهم درمان، عالم کز غمش

شادمانی‌ها فزاید جان غم فرسود را

من به ترک عشق دل را پند می‌دادم ولیک

لذت از قرآن نباشد طفل ناخشنود را

گویدم هر کس که بگرفتی میانش در کنار

بر من ای دشمن چه بندی تهمت نابود را

ناصر از روی جهان بی‌روی او گردد ملول

بی ایاز آن سلطنت حاصل نشد محمود را

شمارهٔ ۱۱

چون به کرشمه کژ کنی، طرف کلاه خویش را

قبلهٔ عالمی کنی، روی چو ماه خویش را

چرخ کلاه آفتاب، از سر رشک بفکند

گر تو به چرخ بر زنی، عکس کلاه خویش را

از پی آنکه تا مگر، اسب تو پی بر او نهد

خاک در تو کرده‌ام، روی چو کاه خویش را

شاه پری‌رخان تویی، ما همه خیل عشق تو

هیچ غمی نمی‌خوری، خیل و سپاه خویش را

میل به من نمی‌کنی،‌ چیست بگو گناه من

تا که به عذر بشکنم، سدّ گناه خویش را

زلف سیاه تو مرا،‌ بی‌دل و بی‌قرار کرد

تاب چرا نمی‌دهی، زلف سیاه خویش را

جور و جفا و سرکشی، بس کنی و ستمگری

با تو اگر بیان کنم، حال تباه خویش را

دیدهٔ‌ خون فشان من، هست گواه حال من

گر چه که خون بریختم، بی‌تو گواه خویش را

هفت فلک بسوزد از، سینهٔ ناصر ای صنم

گر به فلگ بر آورد،‌ شعلهٔ آه خویش را

شمارهٔ ۱۲

از عقل نیست پیش تو رفتن چراغ را

آن به که روغنی بچکاند دماغ را

بر رو مپیچ سلسلهٔ زلف عنبرین

بر عارض تذرو مه پرٌ زاغ را

ای باد اگر به بردن جانت رسالت است

بر تو گرفت نیست، بگو ما بلا مابلاغ را

کامی ز عمر گیر و مده رایگان ز دست

روز وصال و عهد شباب و فراغ را

زهاد حور و جنت و کوثر گزیده‌اند

ما شاهدی و جام شرابی و باغ را

روزی که کاسهٔ سر ناصر شود ایاغ

جان تازه گردد از لب لعلت ایاغ را

شمارهٔ ۱۳

گر سلسله جنبانی، گیسوی پریشان را

آشفته کنی دل را، دیوانه کنی جان را

در صومعه گر بویی، پیدا شود از عشقت

از خرقه برون آرند، صد مشرک پنهان را

از زلف مزن چوگان،‌ بر گون زنخدانت

تا گوی ز سر سازیم، ما آن خم چوگان را

اندام تو گر بیند، از خار کند سوزن

وز رشک بدوزاند، گل چاک گریبان را

خود را همه شب بسته، در زلف تو می‌بینم

تعبیر نمی‌دانم، این خواب پریشان را

هم آب زنم از چشم، هم از مژه جارویی

روزی که برون آیی، آرایش میدان را

در خلوت وصل تو، کی راه برد ناصر

این خار چه کار آید، آن صحن گلستان را

شمارهٔ ۱۴

ای چشم تو کشیده، ابروی چون کمان را

تیری که می‌گشایی، از ما طلب نشان را

آن دم که تیر غمزه،‌ بر بی‌دلان گشایی

مرغ از هوا در آید، از بهر جان فشان را

من در میان جانت، چون نی کمر ببستم

تا تو به قصد جانم، بربسته‌ای میان را

از سیم آب دیده، هر چشم من چو کانی است

با زلف تو به سودا،‌ بگشاده‌ام دکان را

تا چشم مست تو می، نوشد ز خون جانم

چون جام بر کف دست،‌ بنهاد‌ه‌ایم جان را

باد صبا جهان شد، از بند دام زلفت

ترسم که به یک سر موی،‌ بندی همه جهان را

نام حیا برآورد، باران که پیش رویت

از شرم می‌چکد خوی، خورشید آسمان را

گر دشمنان چو سوسن، تیغ زبان کشیدند

چون غنچه از شکایت، من بسته‌ام دهان را

ناصر ز خون دشمن، گردد جهان گلستان

گر همچو تیغ حیدر، رخصت دهد زبان را

شمارهٔ ۱۵

نرگس مستت نشانده همچو گل در خون مرا

کی رود چون غنچه مهر تو ز دل بیرون مرا

روی خود بر رو نهد، صبح ابد لیلی تو را

بوسه‌ای بر رو زند، روز جزا مجنون مرا

همچو گردونم ز دل بیرون نیاید مهر تو

ور بگرداند به سر مهر تو چون گردون مرا

راندم آب چشم گلگون، رفت بر خاک درت

زود با منزل رساند گرم رو گلگون مرا

در پس دیوار عزلت تنگدل بنشسته‌ام

همچو سایه چند کاهد مهر روز افزون مرا

من سر واعظ ندارم مطرب آهنگی بساز

گو برو افسانه خوان، دیگر مخوان افسون مرا

دی سرشکم گفت ناصر ریختم خون دلت

بر در دلدار می‌ترسم که گیرد خون مرا

شمارهٔ ۱۶

دوش آمد رخ زیبای تو در خواب مرا

سیل از دیده روان گشت و ببرد آب مرا

تنم از ضعف چنان شد که نمی‌یافت دگر

عقل هر چند که می‌جست به مهتاب مرا

در سر زلف تو بستم دل و می‌دانستم

که شود کار چو شاگرد رسن تاب مرا

من از آن روز که ابروی تو دیدم چون ماه

روی در قبله شد و چشم به محراب مرا

ناصر از از خاک در دوست مجو هیچ مراد

که گشاد از نظر اوست درین باب مرا

باز کار دل من با شب هجران افتاد

وقت آن است که بدرود کند خواب مرا

شمارهٔ ۱۷

آن سیه چرده که خورشید غلام است او را

نور چشم است که در دیده مقام است او را

هیچ کس نیست که پنهان نظرش با او نیست

تا نظر با که و خاطر به کدام است او را

آفتابی ست رخ او که زوالش مباد

هر سحر مطلع اقبال به شام است او را

چشم او می‌خورد از خون دل ما باده

ای خوش آن مست که این شیوه مدام است او را

گفتمش گر دل ما رفت به چین زلفت

هر دم از دیدهٔ غم دیده پیام است او را

ماه در دل ز هوای تو نشانی دارد

ذره‌ای پرتو مهر تو تمام است او را

هر که روزی شب هجران تو را دریابد

خون حلال است، ولی خواب حرام است او را

حبذا خندهٔ ساغر که مدام از لب یار

دور در گردش و ایام به کام است او را

این همه هست ولی زهره ندارد ناصر

تا بپرسد ز رقیبان که چه نام است او را

شمارهٔ ۱۸

می‌کشد عشق تو سوی خود دل دیوانه را

هست سوزی کو به شمعی می‌کشد پروانه را

سیل چشمم رفت و ویران کرد بنیاد دلم

چون ز درد و غم نگه دارم من این ویرانه را

میل خالت دارم و اندیشه‌ام از زلف توست

مرغ زیرک خالی از دامی نداند دانه را

شانه زلفت را به دندان می‌کند، بیهوده نیست

تا چه دندان است با زلفت، تو گویی شانه را

عاقبت میریم و زحمت از سر کویت بریم

چند خواهی راند بر من آخر این میرانه را

عاقل اندر خودنمایی رفت و من در بیخودی

زاهدان تسبیح بنمایند و من پیمانه را

دیده گر بندم ز خوبان چون کنم تدبیر دل

بستن در هیچ مانع نیست دزد خانه را

سوختم زین غم که باز آن آشنا بیگانه شد

چون توان کرد آشنا با خویشت بیگانه را

ناصر از جانان نخواهد داشتن جان را دریغ

خلق جان را دوست می‌د ارد و ما جانانه را

شمارهٔ ۱۹

ساقی بیار جام شراب مغانه را

مطرب نکو بزن غزل نو ترانه را

پایان مباد دور قدح را که زیرکان

پایان ندیده‌اند جفای زمانه را

واعظ مگو که مست نیابد قبول یار

من طفل نیستم که خرم این فسانه را

امشب نشان نگر که بر آن در گریستم

آلوده‌ام به خون جگر آستانه را

من در خمار توبه ز می‌ کرده‌ام ولی

پیر مغان نمی‌شنود این بهانه را

ناصر اگر یگانه نگردی ز هر دو کون

میل قبول تو نشود آن یگانه را

مرغی که در مَحبت عنقا همی‌ پرد

سوزد در آتش پر خود آشیانه را

شمارهٔ ۲۰

سلام من برسان ای صبا بخارا را

بگو تحیت مجنون دیار لیلی را

ز کوهکن خبری سوی قصر شیرین بر

که دل گرفت به کوه آن غریب تنها را

اگر سعادت دیدار، یار من باشد

تقربی بنمائی مقام اعلی را

ادا کنی به ادب بندگی و خدمت من

اگر قبول بود عاشقان شیدا را

به پای نازک او سر نهی و عرضه دهی

نیاز مردم چشم من کف پا را

گر از دم تو ملامت بدو نیابد راه

بگوی این‌ قدر آن شوخ چشم رعنا را

به دور حسن تو جمعیتی ندارد دل

چو زلف خویش مشوش مدار دل‌ها را

دلم ز یاد تو یک دم نمی‌شود خالی

تو را چه شد که فراموش کرده‌ای ما را

زیر بار دل و آب چشم خود مانده‌ایم

بُرید می‌نتوانیم کوه و صحرا را

از آن زمان که من ز دوستان جدا ماندم

جدائی است ز هم‌ بندهای اعضا را

شمارهٔ ۲۱

تا ز باریکی میانت تاب داده موی را

سبزه پیش روی تو بر خاک مالد روی را

تو چه غم داری اگر سیلاب اشکم می‌رود

چون من از خاشاک راهی کمترم این کوی را

بر وفاداران خود هر دم زنی تیغ جفا

کس نشان ندهد بدین تندی و تیزی خوی را

دیده را در هجر تو از خون دل جو ساختم

سرو من در دیده بنشان قامت دلجوی را

دوش می خوردی و امروز از خماری سرگران

از دهانت در سحرگه برده‌ام این بوی را

گر تو بر گوی زنخدان می‌زنی چوگان زلف

صحن میدان از سوار دیده سازم گوی را

سنگ طعنه تا به کی ناصر خورد در کوی تو

ای گل خوشبو چه رانی بلبل خوش‌گوی را

شمارهٔ ۲۲

دریغ آخر ز روی من چه می‌داری نگاهی را

رسد خورشید بر دیوار و بیند روی کاهی را

بسوزد بر سر آتش چو عنبر زلف مشکینش

اگر در کار مهرویان کنم یک روز آهی را

به بالایت نخواهم کرد هرگز سرو را نسبت

که اندر معرض مویی بقا نبود گیاهی را

گنه کردم که بوسیدم دهانت، ور روم دوزخ

به صد جنت خریدارم چنین شیرین گناهی را

به بوسه گفتم از لعلت ستانم داد خود، اما

تو حیران مانده‌ای بسیار، چون من دادخواهی را

چه گویی پند ای اهل سلامت با من گمراه

که من بی شاهد و مطرب نیابم روی راهی را

ز ناصر دامن اندر چید از نخوت سگ کویت

که عاری باشد آری از گدایی پادشاهی را

شمارهٔ ۲۳

در میکده می در خمی، میگفت و میزد جوشها

تا من ز دُردی نگذرم، ننشینم آنگه با صفا

تا من نگردم لعلگون، نایم ز علت‌‌ها برون

گرد دهان نازکان گشتن نمی‌شاید مرا

گر با مخالف می‌رسم، تندی و تیزی می‌کنم

پیش حریف خوشتن هستم همه نوش و شقا

چون شد سبو از می تهی، پر گشت از ما باطنش

هر دم نهد سر بر زمین کبرش نماند از کبریا

آن ابر در دریا کشی، می‌بود از آن رو سیل او

سرمست و غلتان می‌رود، سر را نمی‌داند ز پا

از جام زرین ملک ذره به بوئی مست شد

گه چرخ می‌زد در زمین، گاهی معلق در هوا

خمها به دست جام می، پیغام ناصر میدهند

گر ذوق هستی بایدت سر را بنه بر پای ما

شمارهٔ ۲۴

همه بر قد بلند تو بود همت ما

گر دهد دست زهی همت با رفعت ما

شب هجران بگذشت و سحر وصل رسید

پنج نوبت بزن ای بخت که شد نوبت ما

می‌کنم خدمت تو آنچه مرا دست دهد

چه کنم لایق قدرت نبود قدرت ما

شاهدان روی خود از سرخ و سپید آرایند

ما شهیدیم و ز خاکست و ز خون زینت ما

گوهر پاک نصیبم شده،‌ گرد آلوده

بی‌بصیرت نبود باخبر از قیمت ما

آفتابم، نکشم منت کس یک ذره

پشت افلاک دوتا می‌شود از همت ما

به زیارتگه ناصر اگر آیی روزی

علم عشق ببینی به سر تربت ما

شمارهٔ ۲۵

مایل عشق خرابات است عقل پیر ما

تا چه آرد بر سر ما پیر بی‌تدبیر ما

من به جز تقدیر تدبیری ندارم عشق را

این چنین رفته است گویی در ازل تقدیر ما

عشق را اکسیر گویند، وجهی ظاهرست

وجه زر از چهرهٔ زردست در اکسیر ما

کی دل دیوانه در عالم بماند پای‌بند

حلقهٔ زلف بتان گر نیستی زنجیر ما

در عبارت چون نمی‌آید کمال حسن یار

قاصر آمد از بیان وصف او تقریر ما

در دل تنگم نمی‌گنجد خیال روی دوست

نیست در خورد خیالش سینهٔ دلگیر ما

آشکارا گردد این زنار گبری در میان

آتش می گر بسوزد خرقهٔ تزویر ما

ما بسی تقصیرها کردیم اما لطف دوست

عذر گوید از زبان عفو بر تقصیر ما

ناصر از سهو قلم در خط اگر آرد خطا

یار خط در می‌کشد بر خامهٔ تحریر ما

شمارهٔ ۲۶

گرفت ملک دلم حسن دلستان شما

به جای جان منی، جان ما و جان شما

به تنگنای دهان تو جای نقطه نبود

دقیق شد سخن از تنگی دهان شما

ز جای رفت دل تنگ غنچه چون سوسن

به گوش گل سخنی گفت از زبان شما

صدف شود ز گهر گوش هر که در یابد

حدیث لعل درخشان درفشان شما

بسی دقیقهٔ باریک می‌رود چون موی

میان چشم ضعیف من و میان شما

به خدمت در تو درکشیده حلقه به گوش

نهاده‌ام سر طاعت بر آستان شما

به بوی باد صبا جان همی‌دهد ناصر

که هست رهگذر او به بوستان شما

شمارهٔ ۲۷

ای خجل گل ز رنگ و بوی شما

سرخ گشته ز شرم روی شما

سرو من تا تو بر لب جوئی

آبروی‌ است آب جوی شما

ای که تو آرزوی جان منی

سوخت جانم در آرزوی شما

استخوان شدم مگر افتم

در قبول سگان کوی شما

نوبهارست و لاله‌ها از خاک

برزده سر به جستجوی شما

صوت مرغان ز گفتهٔ ناصر

نبود غیر گفت و گوی شما

شمارهٔ ۲۸

تا جسته برق رویت از عکس روی زیبا

افتاده شعلهٔ او در خرمن دل ما

تاب تجّلیّ حسن، جز عشق ما ندارد

محکمترست با تو، عهدم ز سنگ خارا

در فقر اگر ندارم، جز چهرهٔ تو وجهی

از همتم نباشد، جز قامت تو بالا

تا دید حسن رویت، لیلی شدست مجنون

تا باخت نرد عشقت، وامق شدست عذرا

گر جان و دل ستانی، عاشق چه باک دارد

گر جان و دل بسوزد، پروانه را چه پروا

در پای دولت افتم، باشد سرم رساند

بر خاک آستانت، یعنی به چرخ اعلا

جانم از این تمنا،‌ آمد برون و لیکن

هرگز برون نیاید، از جانم این تمنا

زاهد اگر به فردا، سودای نسیه دارد

من یافتم ز عشقت، امروز نقد فردا

ناصر به خون دیده، می‌پرورد خیالت

درّی بدین بزرگی، نبود به هیچ دریا

شمارهٔ ۲۹

عاقبت رحمی کند بر درد ما، درمان ما

بندگان خویش را یاد آورد سلطان ما

گر نخواهد بود وصل یار ما اندر بهشت

لاجرم باغ جنان خواهد شدن زندان ما

تو ز وصل خویشتن هرگز نیفتادی جدا

ظاهراً واقف نه‌ای از آتش هجران ما

همچو موم از آتش غم می‌گدازد شمع دل

قطره قطره می‌چکد از دیدهٔ‌ گریان ما

گر چه ابر از چشم ما دایم فشاند سیل خون

هیچ گل در بر نمی‌آید از این باران ما

ما سر و سامان خود دیری‌ست تا گم کرده‌ایم

ای ملامت گو چه می‌جویی سر و سامان ما

زود می‌شد ناصر از تنهایی و غربت هلاک

گر خیال او نبودی هر شبی مهمان ما

شمارهٔ ۳۰

بیا که شاه نشین است صدر سینهٔ ما

ببین جواهر منظومه در خزینهٔ ما

بر آب دیده گذر داشتم به روز وداع

به موج خون جگر غرق شد سفینهٔ ما

شراب لعل تو داریم در زجاجهٔ چشم

منور است به روی تو آبگینهٔ ما

مرا وصال تو دی بود و هجر تو امروز

زهی خرابی امروز و ذوق دیینهٔ‌ ما

ز مهر روی تو ناصر توقع آن دارد

که هیچ‌گاه نبندی کمر به کینهٔ ما

شمارهٔ ۳۱

دوش می‌دیدم دل گم گشتهٔ خود را به خواب

اکثرش خون بود جائی،‌ آتش و جائی کباب

من به خود می‌گفتم این شکل دل ریش من است

یا می لعل است جایش کرده از یاقوت ناب

یا مگر غنچه است کز باد عبیرآمیز صبح

تازه شد جانش ز رو برداشت زنگاری نقاب

عقل دوراندیش من گفتا سپندی سوخت است

کز تف آتش به یکبار آمد اندر اضطراب

دل شیند آواز من بشناخت،‌ گفت ای سست عهد

نیست از یاران فراموشی روا در هیچ باب

گفتم ای مسکین کجائی، مرده‌ای یا زنده‌ای؟

چندگاه از ما چرا کردی به کلی اجتناب

گفت روزی باد زلف یار من در هم شکست

پیچ و تابم رفت در پیچیدم اندر پیچ و تاب

گفتم آنجا وقت تو چونست و حالت چیست؟ گفت

همچو زلف او پریشان،‌ همچو چشم او خراب

گفتمش از چشم ناصر آب بر آتش بزن

گفت می‌ترسم که در جوش آیدم دریای آب

شمارهٔ ۳۲

کتبت من دم عیش الیک الف کتاب

هنوز شوق تو یک فصل نیست از صد باب

غمی که در شب هجران به روی ما آمد

حساب آن نتوان کرد تا به روز حساب

به خواب روی تو هرگز ندیده‌ام زآن روی

که خواب را نتوان دید بی رخت در خواب

ز آب دیدهٔ‌ من سوز دل بیفزاید

که دیده است که آتش فزون شود از آب

به وقت سجده مرا روی دل به ابروی توست

چو بت‌پرست که در قبلهٔ‌ کژ نهد محراب

چو سرو در چمن جان بیدلان بنشین

چو آفتاب رخ از ذرهٔ‌ حقیر متاب

کجا به وصل تو ناصر رسد،‌ مگر باشد

لطیفهٔ‌ سببی از مسبب الاسباب

شمارهٔ ۳۳

بر آب کار به که بسازیم کار آب

کاین بحر سرنگون فلک نیست جز سراب

من مست و رند و آنگه دعوی عقل و علم

بنیاد کار عقل ز مستی شود خراب

صوفی نداشت درد که دُردی نکرد نوش

ساقی بیار می که صفائی است در شراب

خوردی شراب و روی تو افروخت آتشی

تا از برای نقل جگرها کند کباب

باید که عود گوش نهد بر سماع او

چندان که سیر دارد در گوش‌ها رباب

ره در سواد دیدهٔ من خواب را نماند

با تو که خواب دارد و بی تو کراست خواب

ناصر بنوش باده و تا دست می‌دهد

از روی خوب همچو سر زلف رخ متاب

شمارهٔ ۳۴

چشم تو سر بر نمی‌دارد ز خواب

مست در محراب می‌نوشد شراب

از دهانش کس نمی‌یابد نشان

ذره ناپیدا بود در آفتاب

غمزهٔ شوخت به یغما برد دل

ترک مستی کرد شهری را خراب

پیش چشمت دل بر آتش می‌نهم

راست خواهم کرد مستان را کباب

هر ورق نقش تو دارد لاجرم

عیش گل را تازه می‌دارد گلاب

بانگ بلبل از هزاران در گذشت

گل همی از صد یکی گوید جواب

بلبلی بر دارد از هر سو نفیر

گر چو گل بر داری از رویت نقاب

خیز و در ده یکدم آبم ساقیا

تا نشاند آتشم را یک دم آب

تا کسی همچون مرا، خود هیچ‌کس

در حسابی ناورد روز حساب

ناصر اندر خواب کی بیند تو را

خواب را چون او نمی‌بیند به خواب

شمارهٔ ۳۵

چشم او مست است و در مستی شده مخمور خواب

دیده گر بر هم زند بنیاد جان گردد خراب

با لبش گفتم حدیث بوسه شد سرخ از حیا

این سخن آمد گران بر لعل او ناورد تاب

تیز می‌کردم نظر در آفتاب روی او

گر نگشتی چشم من از عکس رخسارش پر آب

عزم رفتن کرد دلبر، گفتمش تعجیل چیست

گفت من عمر توام، خود رسم عمر آمد شتاب

نامه‌ای گفتم به خون دل نویسم پیش دوست

باز می‌گویم حدیث ما نگنجد در کتاب

کار من چون زندگی گردد به یک پیمانه راست

من لب خود را نیالایم به دریای شراب

از دل ناصر کبابی می‌کند چشمش ولی

مست و لایعقل شده است آن ترک، می‌سوزد کباب

شمارهٔ ۳۶

گر گشایی ابر برقع، از حیا گردد گُل آب

وز هوا داری فشاند بر گل رویت گلاب

برقعی در کش که رویت را بسوزد دل ز مهر

از لطافت ز آفتاب آری پذیرد آفت آب

لعل تو شهدست و آید شهد شیرین‌تر به کام

چشم تو فتنه است و باشد فتنه نیکوتر به خواب

خال تو در زلف پنهان دانه‌ای اندر سپند

لعل تو در خنده پیدا ذره‌ای در آفتاب

گر بپیچم بر تو خود را عادت مویست پیچ

ور بتابی روی از من لازم ماه است تاب

طور هستی شد حجاب کوه طور نیستی

شعلهٔ برق تجلی کو که سوزاند حجاب

چون مآب حسن در عالم مقر عزت است

نیست ناصر را به غیر از کوی تو حسن‌المآب

شمارهٔ ۳۷

رفتیم از دیار تو با دیدهٔ پر آب

چون زلف تو مشوش و چون حال تو خراب

محمل مبند بر شتر ای ساربان که ما

محمل بر آب دیده ببستیم چون حباب

اشکم در آستین شد و می‌گیردم عنان

کارم به پا فتاد و گران می‌رود رکاب

ای دیده دردسر مده و آب ما مریز

هجران نه آتشی ست که ساکن شود به آب

ایمن نی‌ام ز فتنهٔ چشمت که می‌کند

یک انقلابِ چشم تو صد گونه انقلاب

این زهر فرقتی که چشیدم به جای می

سوزی ست در دلم که جگر می‌کند کباب

چون روز هجر یاد وصال تو می‌کنیم

گویا که دیده‌ایم مگر خواب خوش به خواب

در دوزخ ار نسیم تو باشد، زهی نعیم

در جنت ار فراق تو باشد زهی عذاب

ناصر دعای خصم مگر د رتو کار کرد

یا رب مباد دعوت بدخواه مستجاب

شمارهٔ ۳۸

زرد شد روی من از زحمت بیداری شب

نکشد شمع چو من رنج گرفتاری شب

چرخ آلوده به خون دامن خود هر شامی

عاشقان را کند آگاه ز خونخواری شب

سگ کویت که بر او پادشهان رشک برند

با من است آن همه از دولت بیداری شب

همچو عمرم شب وصل تو به زودی بگذشت

در فراق تو از این بود وفاداری شب

نالهٔ زیر و بم از هر رگم آید چون چنگ

گر حکایت کنم از هجر تو و زاری شب

در شب هجر مرا از رخ خود دور مکن

که سبک باری‌ام آید ز گران باری شب

صبح روشن دمد از مهر رخت ناصر را

گر سر زلف سیاهت نکند یاری شب

شمارهٔ ۳۹

سر مَحبت از دل ما طلب

گنج گهر در دل دریا طلب

نقش خیالش ز دل ما بجوی

دولت وصل از در دل‌ها طلب

بی هنر و منکر دانش مباش

مردمی از مردم دانا طلب

سر مکش از راستی قد یار

دولت و اقبال ز بالا طلب

تیرگیِ صوفیِ بی‌درد بین

روشنی از درد مصفا طلب

در دو جهان یار نگنجد ز حسن

آینهٔ صورت زیبا طلب

عکس رخش در دل ناصر ببین

دلبر ما را ز دل ما طلب

شمارهٔ ۴۰

عشق و بیماری و درویشی و صد طعن رقیب

این همه جمع و من مهجور تنها و غریب

از که خواهم یارئی چون دوست با من دشمن است

وز که جویم مرهمی چون هست دردم از طبیب

شمع در جمع حریفان رفت از آن پروانه سوخت

گل قرین خار شد زان گشت نالان عندلیب

نیش ما خوردیم از آن نحل و مخالف نوش یافت

خار با ما می‌رسد زان نخل و خرما با رقیب

عید وصل او که ما از او بعید افتاده‌ایم

دولتی باشد اگر گردد میسر عن قریب

عاشق و معشوق را معنی و صورت واجب است

صورت دلبر عجایب، معنی ناصر غریب

شمارهٔ ۴۱

ای به حسن از عالم انسان غریب

ذات انسانی بود زین سان غریب

هست در چاه زنخدان تو دل

همچو یوسف در چه کعنان غریب

صف کشیده خیل مژگان سیاه

لشکر هندو به ترکستان غریب

در گل و گلشن به خواب افتاده است

ترک مست از لشکر خاقان غریب

چند گردی در سواد زلف او

ای دل مسکین سرگردان غریب

چون شفق در خون نشیند صبح و شام

بی دیار و یار و خان مان غریب

جان او را چون به صد جان می‌خرد

کی برد از شهر جانان جان غریب

درد هجران را که درمانیش نیست

هم به درد دل کند درمان غریب

از سر کوی تو تا ناصر برفت

هیچ پرسیدی کجا شد آن غریب؟

شمارهٔ ۴۲

ز ما هر لحظه رنجیدن چه تعریب

لباس کهنه پوشیدن چه تعریب

تو می‌دانی که شور و فتنه در شهر

ز دست کیست پرسیدن چه تعریب

رقیبا زلفش ار صیاد باشد

ترا بر خویش پیچیدن چه تعریب

چو کردی از لبت انعام بوسه

به آخر ناز ورزیدن چه تعریب

مکن ناصر به قدش نسبت سرو

دروغی بر تراشیدن چه تعریب

شمارهٔ ۴۳

خضر وقتم به وفا زنده و فارغ ز وفات

دارم از چشمهٔ نوش دهنت آب حیات

خط تو انبة‌الله نباتا حسنا

هست بر حسن چو بر تنگ شکر رسته نبات

کلک من از صفت پستهٔ‌ شورانگیزت

نیشکر گشت که سرمایهٔ قند است و نبات

ساقیا سبز خطان را که ختائی شکلند

بوسه زن بر لب شیرین به همان خط و برات

دور سرمستی ما در رمضان فوت شده است

خیز و در بند میان را به قضای مافات

مهر رویت به مه روزه هلال عیدست

صفت زردی عارض عرضی لازم ذات

بده آن آب حیاتی که ز عکس نورش

گرد از چشمهٔ خورشید بر آرد ظلمات

باده‌ای ده که چو عیسی به دم جان پرور

اثر روح رساند به رمیم و به رفات

ناصر از کوری دشمن ز دل و دیدهٔ‌ خود

گوی بر قبهٔ‌ پر نور محمد صلوات

شمارهٔ ۴۴

یک روز در کوی مغان زنار بندم عاقبت

گویم اناالحق خویش را بر دار بندم عاقبت

گریم چنان کز خون دل مژگانم آلوده شود

گلدسته‌های سرخ را بر خار بندم عاقبت

ریزم ز عشقت آبرو تا خاک راهت گل شود

در پیش چشم دشمنان دیوار بندم عاقبت

هر دم ز آه سرد خود، رسوای عالم می‌شوم

من بر دهان خویشتن،‌ مسمار بندم عاقبت

همچون قبا از زیب و فر، معشوق را گیرم به بر

همچون کمر خود را به زر، بر یار بندم عاقبت

گر همچو ناصر با توام، روزی ملاقات اوفتد

راه نظر بگشایم و گفتار بندم عاقبت

شمارهٔ ۴۵

چو ساقی خام خم در جام جم ریخت

تو گفتی آب با آتش در آمیخت

کُمیت باده جون در گردش آمد

سمند عقل همچون باد بگریخت

درون جام مینا بادهٔ لعل

چو روئین تن که با رستم در آمیخت

چو از می قطره‌ای افتاد بر خاک

میان سنگ و آهن آتش انگیخت

به یاد یار ناصر جرعهٔ می

همی خورد از قدح وز دیده می‌ریخت

شمارهٔ ۴۶

کافِر چه گنه کرد و مسلمان چه عبادت

دیباچهٔ عشق است کسی را چه ارادت

چه صومعه،‌ چه میکده، چه دیر، چه کُهسار

چه کفر،‌ چه ایمان، چه نحوست، چه سعادت

در مسجد تو شیخ مقلد چه در آئیم

ما را در میخانه بود جای عبادت

مهری که دلم با سر گیسوی تو دارد

از صبح ازل بود نه از روز ولادت

عشق من و حسن تو و دریای سرشکم

هر لحظه فزون گردد و هر روز زیادت

هر کس به جهان مصلحتی دارد و ما را

سودای تو پیشه است و غم عشق تو عادت

ای ترک پریچهره که بردی دل ناصر

بیمار تو جان می‌دهد از شوق عیادت

شمارهٔ ۴۷

آن ترک سیه چشم که دل برد به غارت

نبود به اسیران نظرش جز به حقارت

رازی ست میانش که اشارت نتوان کرد

سری ست دهانش که نیاید به عبارت

حاجت نبود تیر از آن چشم که ما را

جانی ست به لب آمده موقوف اشارت

از گنج غم او دل آباد خراب است

چون گنج روان ست نگنجد به عمارت

رنجور شدیم و قدمی رنجه نفرمود

مردیم به زاری و نیامد به زیارت

ای کاش رسد مژدهٔ وصلت به اسیری

تا کاس شهامت زنم و کوس بشارت

اکنون می صافی به سبو می‌کشد از چشم

صوفی که به ابریق کشد آب طهارت

با قند لبش جان مرا داد و ستد شد

شیرین‌تر از این دیده کسی وجه تجارت

ناصر ز مبصر گهر بحربها یافت

وین گوهر منظوم تو اهل بصارت

شمارهٔ ۴۸

ز نور مهر تو در ماه تاب است

ترا پروانه شمع و ماهتاب است

چه می‌پرسی خبر از عالم دل

ز چشم مست تو عالم خراب است

شراب از خون ما خوردی و ما را

جگر در آتش عشقت کباب است

ز دور چرخ بهتر گردش جام

اگر ساقی مه و می آفتاب است

سرِ آبی طلب کین بحر پر شور

به چشم مردم عاقل سراب است

سؤال بوسه کردم زد به رویم

لبش با سائلان شیرین جواب است

ترا ناصر به همت از خدا خواست

دعاهای غریبان مستجاب است

شمارهٔ ۴۹

خوشا وقت رندان هشیار مست

که با غصه شادند و با نیست هست

به معنی بزرگ و به صورت حقیر

به همت بلند و به مقدار پست

شب و روز مخمور خمر بلی

ازل تا ابد مست جام الست

چو نرگس ز خوان فلک سیرچشم

چو غنچه ز ملک جهان تنگ دست

به آزادگی سر کشیده چو سرو

ولی مانده در بندگی پای‌بست

چو مه تابناک از رخ همچو مهر

چو ماهی گرفتار زلف چو شست

ز بهر مراد کسان نامراد

به پیمان درست و به خود درشکست

نه چون زاهدان خود پرستی کنند

اگر دُرد نوشند،‌ اگر می پرست

اگر ناصر از هجر ایشان بسوخت

همین بس که چون خار با گل شکفت

شمارهٔ ۵۰

ای دم حضور صحبت جانان غنیمت است

بی بار تن مصاحبت جان غنیمت است

ای یوسف عزیز ز مصر دلم دمی

بیرون مرو که کلبهٔ احزان غنیمت است

ساقی بیار باده و بلبل بنال زار

چون روز سبزه و گل و ریحان غنیمت است

ای ناصر ار ترا نفسی دست می‌دهد

پیش آر جام باده که دوران غنیمت است

شمارهٔ ۵۱

کوی تو ای حور، ما را جنت است

دیدن روی تو ما را منت است

عاقبت روزی به کوی تو رسیم

مرغ را پر، آدمی را همت است

باده می نوشی تو،‌ من خون خورم

آن خورد هر کس که او را قسمت است

چون خیالت را شبی دیدم به خواب

گفتی از هجر تو بر ما رحمت است

گفت بیرون نه ز عشق ما قدم

گر ترا در دل امید راحت است

گفتمش بر صورتت دل بسته‌ام

گفت این معنی عجایب صورت است

ناصرا هر کس ندارد سوز عشق

داغ این سودا نشان دولت است

شمارهٔ ۵۲

عشق تو دُرٌی ست کان را جان عاشق قیمت است

هر که نتوانست دادن قیمتش بی همت است

می‌کنم بی منتی جان را نثار روی دوست

گر قبول افتد ترا بر جان من صد منت است

تو سهیلی، تا کجا تابی و کی طالع شوی

نور تو هر جا که می‌تابد نشان دولت است

صورتت می‌بینم و حیران معنی می‌شوم

تا چه معنی لطیفی تو که اینت صورت است

مست عشقم، می‌خورم زهر جفا بر جای نقل

عاشقان را بهترین نقلی بلا و محنت است

ای که می‌بینی که می‌آرم به پیش بت نماز

طعنه کم زن تو نمی‌دانی مرا چه نیت است

دیگر از ناصر حدیث جنت و دوزخ مپرس

دوزخ ما هجر یارست و وصالش جنت است

شمارهٔ ۵۳

مرا که همچو نی از آه و ناله برگ و نواست

تنی چو نال نزار و قدی چو چنگ دوتاست

نوا ز لعل تو خواهم به بوسه،‌ لیک نهفت

اگر چه بخت مخالف شد و نیامد راست

ز بهر دیدنت امروز فرد می‌آیم

مرا نه چشم بر امید وعدهٔ فرداست

اگر تو ره به دل تنگ می‌بری راه‌ست

به جای دیدهٔ روشن اگر نشینی جاست

خرد ز فکر میان تو در خیال محال

دل از تصور زلف تو در کمند بلاست

به آب دیدهٔ‌ من کی خط تو بنشیند

چنانکه از پی خون ریز عاشقان برخاست

اگر تو دوست بگیری به لطف ناصر را

بدان که چون سر زلف تو کار او برپاست

شمارهٔ ۵۴

بیا که تا اثری از وجود من بر جاست

ترا چو نور بصر در میان جانم جاست

چو جای سرو سهی در کنار چشمه بود

درون چشمت اگر جای کرده‌ایم رواست

همه هدایت و لطف و وفا ز جانب توست

همه ضلالت و جور و چفا ز جانب ماست

مپوش روی چو بر تو گذر کند درویش

که چشم اهل بصر بر کمال صنع خداست

اگر چه سرو بسی با تو سر فرازی کرد

ندید فایده چون دست قامتت بالاست

تو را میان جان جای کرده‌ام چو الف

ز تو چه مایه نهان دارم، این حکایت ماست

چو ترک چشم تو عقلم بدید گوشه گرفت

کسی که پیش کماندار مست رفت خطاست

ضرورت است به سختی میان بادیه مرد

از آنکه غایت بیدای عشق ناپیداست

رقیب گفت که ناصر ز عشق سر برود

به زلف دوست که در سر مرا همین سوداست

شمارهٔ ۵۵

دوش خون از دیده می‌راندم، سرشکم آگه است

زانکه هر شامی به بالین منش منزلگه است

از نسیم خاک کویت خار در پای گل است

وز هوای مهر رویت تاب در روی مه است

شام هجر ما به زلفت راست ناید سر به سر

غیر این وصفت درازی هر چه گویم کوته است

قامتم چون تیر بود و گشت اکنون چون کمان

استخوانی و پئی ماندست کز غم دوته است

گمرهی داند طریق عاشقی، نه رهبری

شیر مردی باید این ره را، چه جای روبه است

در گمان بودم ز واعظ تا به اکنون کز شراب

توبه فرمودم، یقینم شد که مسکین ابله است

هفت می‌گویند گردون را و نُه،‌ ما فارغیم

می پرستان را چه حاصل زانکه او نُه یا ده است

شب همه شب ناله کردم بر در او، خادمی

گفت ناصر تا کی این فریاد،‌ رو شب بی‌گه است

شمارهٔ ۵۶

گر راه حرم چون سر زلف تو درازست

از کعبه دری بر دل عشاق تو بازست

تا گوشهٔ‌ ابرویِ تو محراب دل ماست

ما را نه سر دیر و آهنگ حجازست

یک عاشق پاکیزه نظر نیست چو محمود

ور نه همه اطراف جهان پر ز ایازست

میلی که دلم سوی تو دارد به حقیقت

از دیدهٔ معنی ست، نه از روی مجازست

از هر دو جهان قبله سر کوی دارم

در جنت و فردوس چه حاجات به نمازست

در باز دل و دین به در میکده ناصر

می نوش زمانی که در توبه فرازست

شمارهٔ ۵۷

ما را هوس صحبت جان پرور یار است

ور نه غرض از باده نه مستی نه خمار است

آتش نفسان قیمت میخانه شناسند

افسرده دلان را به خرابات چه کار است

نی را که نوا از لب یارست به هر حال

پیوسته چرا هم‌نفس نالهٔ زار است

باید طلبد تا برسد مرد به مطلوب

شادی و غم و راحت و رنج و گل و خار است

تا قطع علایق نکنی، وصل نیابی

سنگ و گهر و نیک و بد و مهره و مار است

شاهی به چه کار آید و دولت چه تجمل

لشکر چه محل دارد و زر در چه شمار است

در صومعه کس را نرسد دعوی توحید

منزلگه مردان موحد سر دار است

دستار چه کار آید و سجاده چه باشد

بر مرکب بی قوت روح این همه بار است

ناصر اگر از درد بنالد عجبی نیست

مهجور ز یار است و پریشان ز دیار است

شمارهٔ ۵۸

دهانت ذره‌ای گر تنگ بار است

لبت در دلنوازی خرده کار است

دل از دست فراغت می‌برد بار

دل من بارک‌الله بردبار است

چو چشمم در حجاب هفت پرده است

به چشمت اینکه دارم پرده دار است

دل و چشم مرا چون در میان است

مرا زین رهگذر خون در کنار است

به امید تو روزی می‌شمارم

مرا هر روز خود روز شمار است

سحر قلاشم و در شام رندم

همه شب مستم و روزم خمار است

به دست کس اگر هست اختیاری

مسلمانان مرا این اختیار است

چو گوهر می‌رود در دست شاهان

که دُرّ نظم ناصر شاهوار است

بماند تا ابد در گوش ایام

گهرهایی که از من یادگار است

شمارهٔ ۵۹

اثری در قدح باده ز لعل یار است

قبلهٔ خسته دلان خاک درِ‌ خمّار است

سخن عقل در این کوی ندارد وزنی

عشق از آن دل که در او عقل بود بیزار است

خبر از سوز دلم نیست کسی را چون شمع

زانکه چون من همه شب تا به سحر بیدار است

ساقیا یک نفسم باده پرستی فرمای

که مرا در دل از این نفس پرستی عار است

حال بیماری من عرضه مکن پیش طبیب

که طبیب از غم درد دل من بیمار است

دود سودای تو بگذشت به بازار دلم

سوخت سرمایهٔ‌ رختی که در این بازار است

در ره عشق کجا خام توان رفت ای دل

پخته خواهی که شوی سوختنت ناچار است

یک قدم گر ز ره نیستی آری بیرون

راست پندار که دیگر قدمت بر دار است

پیش اغیار مکن شرح غم دل،‌ ناصر

که نه هر بی‌خبری محرم این اسرار است

شمارهٔ ۶۰

بر جناب عشق دل بی قدر و جان بی قیمت است

تا نپنداری عزیزان را برین در عزت است

هر که خاک پای تو شد گشت صاحب احترام

دل که دارد میل بالای تو عالی همت است

کرده‌ام بی منتی همچون صبا جان را نیاز

گر قبول افتد ترا بر جان من صد منت است

جان دهم هر صبحدم تا خوشتر آید بهر تو

بر نمی‌آید به جهد، این کار کار دولت است

جسم از آن حضرت جدا افتاده و دل در حضور

تن اگر از خدمتت دور است،‌ جان در خدمت است

نازنینان را دهد زینت نیاز بیدلان

منع مشتاقان مکن جان را، کزینت زینت است

صورتت می‌بینم و حیران معنی می‌شوم

تا چه معنی لطیفی تو که اینت صورت است

ساقیا ماضی گذشت و نیست مستقبل پدید

چو قدح خالی مگرد از می که حالی فرصت است

دیگر از ناصر حدیث جنت و دوزخ مپرس

دوزخ ما هجر یار است و وصالش جنت است

شمارهٔ ۶۱

بر خوان حسن تو نمی از ملاحت است

ما را از او نصیب نمک بر جراحت است

ساقی بیار راح که راحت دهد به روح

کز راح روح من همه از رنج راحت است

از تشنگی حلال نمی‌دانم از حرام

می ده که می به حکم ضرورت است

زاهد که منع صحبت جانان همی‌کند

از وی خلاف حسن دلیل قباحت است

گردم ز مهر گرد زمین همچو آسمان

در صدر بدر ماه ز یمن سیاحت است

ناصر ز تو بیان معانی بدیع نیست

شعر فصیح تو ز کمال فصاحت است

شمارهٔ ۶۲

هیچ دانی که چرا همنفس من بادست

زانکه راز دل من پیش کسی نگشادست

ز آب چشمی که به خون جگرش پروردم

ماجرای دل شوریده برون افتادست

پیش لعلت ز حیا آب شود چشمهٔ خضر

وز نسیمت نفس باد صبا بر بادست

کرد آزادی بالای تو سوسن زانروی

بید لرزان شده و سرو به پا افتادست

نیکبخت آنکه چنان روی مبارک بیند

ای خوش آن بنده که در دولت و شادی رادست

هر جفائی که کند داد نگویم که نداد

ور ز لعلت ندهی داد دلم بیدادست

همه از خامهٔ نقاش ازل حیرانند

زانکه در نقش رخت داد نکوئی دادست

در جهان دل به غم هندوی زلفت بستم

خرم آن کز غم و شادی جهان آزادست

یکدم از هر دو جهان قطع نظر کن ناصر

مرد آن است که دل بر دو جهان ننهادست

شمارهٔ ۶۳

هر دمت با مهربانان کین چراست

با وفاداران جفا چندین چراست

حسن رویت کافتاب عالم است

نور چشم ماست، پس خود بین چراست

گر نه روی توست دل چون روشن است

ور نه لعل توست جان، شیرین چراست

عشق را چندین زبردستی ز چیست

دل به یکباره چنین مسکین چراست

مردن و حشرم گر از بوی تو نیست

ذره ذره خاک من مشکین چراست

چون ز کوه افتاد فرهاد و بمرد

خون بهایش بر لب شیرین چراست

خون ناصر گر نمی‌ریزد لبش

دائماً چون چشم من خونین چراست

شمارهٔ ۶۴

زلف سیاهت پیش رخ، هندو به مهتاب اندرست

در آب دیده روی من، چون زر به سیماب اندرست

در دور چشم کافرت، گویا مسلمانی نماند

کان مست جادو بی‌خبر، خفته به محراب اندرست

هر گه شود روی دلت، یک ذره از ما تافته

هر دل که یابد سوزدش، آهن که در آب اندرست

چشم تو ما را بی‌گنه، گه می‌کُشد، گه می‌کَشد

او می‌نداند قدر ما، آری سرش خواب اندرست

باشد که از خاک درت، باد عنایت در رسد

کین مردم چشمم مرا، کشتی به غرقاب اندرست

دل را که خون شد ره دهم، در دیده بهر روشنی

کامشب ز عکس روی تو، مه چشمهٔ آب اندرست

هجر تو ناصر را خنک،‌ در بستر اندازد ولی

بر یاد خط سبز تو، بر فرش سنجاب اندرست

شمارهٔ ۶۵

به تمامی رخ تو ماه تمام دگرست

سرو آزاد به پیش تو غلام دگرست

همه از عشق مستند و من از عشق تو پست

مست این میکده را باده ز جام دگرست

فقر با همت مشتاق تو استغناست

ننگ در مذهب عشاق تو نام دگرست

گر چه دل جانب یارست و نظر سوی رقیب

هر دم از دل به سوی دیده پیام دگرست

عقل با عشق مخالف شد و دیوانه بماند

که مخالف دگر و راست مقام دگرست

تا صبا سوی من از دوست پیام‌آورِ اوست

گوش من منتظر از بهر پیام دگرست

شمارهٔ ۶۶

طاق ابروی تو پیوستهٔ دور قمر است

شب گیسوی تو نزدیک طلوع سحر است

ماه رخسار تو هر شب که بگردد طالع

چشم بیدار من از اشک ستاره شمر است

آنکه بگرفت تو را چست در آغوش، قباست

وانکه دستی به میان تو در آرد کمر است

سبب درد دل ماست رقیب تو ولیک

نتوان کرد شکایت که سبب معتبر است

خبر وصل تو از باد صبا می‌پرسم

گر چه بیمار خرابست و چو من بی‌خبر است

پای از دایرهٔ خط بتان بیرون نه

ای دل، ای دل که سواد غم و خط خطر است

از هوا در ره عشق تو بود گرد و غبار

گرد بر دامن عشاق از این رهگذر است

به کرشمه نظری کرد به من چشم خوشت

هر چه من یافتم از دولت آن یک نظر است

ناصر از شکر لبت کرد دهان را شیرین

ورق دفتر او کاغذ قند و شکر است

شمارهٔ ۶۷

ز دل کباب و ز دیده شراب در نظر است

بیا که جمله شراب و کباب در نظر است

اگر چه سرو تو را میل گوشهٔ آب است

گذر به گوشهٔ‌ چشمم که آب در نظر است

به خنده تا بنمودی ز درج لعل و گهر

مرا ز حسرت آن دُرِ ناب در نظر است

گلاب بر گل سوریست یا عرق بر روی

مرا ز دیدن آن گل کلاب در نظر است

چراغ را ببر امشب به گوشه‌ای بنشان

که از فروغ توام آفتاب در نظر است

خیال چشم تو نرگس به خواب مستی دید

ببین خیال هنوزش که خواب در نظر است

بیاد بادهٔ‌ لعلت مدام ناصر را

ز جام دیده عقیق مذاب در نظر است

شمارهٔ ۶۸

عذر روشن عشق را رویت بس است

بند راه عاشقان مویت بس است

تهمت تیر و کمان بر خود مبند

عالمی را چشم و ابرویت بس است

از غمت پهلو نهادم بر زمین

این‌قدر ما را ز پهلویت بس است

یوسف عهدی و من یعقوب وقت

روشنی چشم من بویت بس است

کیست ناصر تا دم یاری زند

گر بود کمتر دعا گویت بس است

شمارهٔ ۶۹

می کمیت باد پای تند و تیز و سرکش است

ماه نعل تیزرو مانند آب و آتش است

خال رز را گر نه از خون سیاووش است آب

باده مرد افکن جرا گردید، گویی سرکش است

روز و شب بی جام می‌دارم خمار و درد سر

ای خوشا رندی که او با شاهد و می سرخوش است

من دمادم میخورم خون دل از دست قدح

زانکه او لب بر لب نوشین بتان مهوش است

می‌شوم فراش کوی می فروشان از مژه

آستان دیر بالین، نطع خاکم مفرش است

همچو ترکش شد ز تیر چشم ساقی سینه‌ام

من چو قربان گشته‌ام اکنون چه جای ترکش است

همچو ناصر جان شیرین را به تلخی می‌دهد

هر که مانند قدح صافی دل و دُردی‌کش است

شمارهٔ ۷۰

از آتش می در خم خمار چه جوش است

در میکده از جوشش مستان چه خروش است

آن کس که به یک جو نخرد ملک دو عالم

رندی ز گدایان در باده فروش است

تلخی که چشانی به من ای ساقی شیرین

آن گر همه نیش است که ما را همه نوش است

شد بندهٔ دندان تو دُر از بن دندان

گوهر ز بن گوش تو را حلقه به گوش است

دیشب سر سرگشته به بالین تو خوش بود

امشب سر من خوش به خیال شب دوش است

می‌خواستم از لعل تو بوسی بربایم

چشم خوش تو گفت که بیمار به هوش است

پیچیده‌ام از غصه شب دوش کمروار

زین غم که چرا با تو قبادوش به دوش است

پیکی که گزارد سخن دوست، فرشته است

قاصد که رساند خبر یار سروش است

معلوم تو ناصر نشود جز به خموشی

سری که در آن حلقهٔ یاقوت خموش است

شمارهٔ ۷۱

مرا آستانت پناهی خوشست

که خاک درت تکیه‌گاهی خوشست

از آن خازن روضه شد چون بلال

که هندوی خالت سیاهی خوشست

اگر عشق بازی به فتوای شرع

گناهست اما گناهی خوشست

چو ماه محرم قدح در ربیع

اگر چه حرامست،‌ ماهی خوشست

زمان خوشی چون به از ناخوشیست

خردمند را انتباهی خوشست

به قول مخالف ز راهم مبر

که عشاق را رسم و راهی خوشست

دل ناصر از وصل تو خرمست

ولایت به اقبال شاهی خوشست

شمارهٔ ۷۲

ساقی بده آن باده که خورشید صبوح است

راحت سبب روح دل و راحت روح است

توفان بلا گرد جهان موج بر آورد

می خور چه خوری غم که قدح کشتی نوح است

عهدیست که کردم به خدا توبه ز توبه

ناصح چه زنی طعنه که این توبه نصوح است

بر دیدهٔ ما باب سعادت بگشاید

خاک در میخانه که مفتاح فتوح است

ناصر به قصاص دل خود خون لبت خورد

دل را ز لب تو که بخوردست چه روح است

شمارهٔ ۷۳

ای که خیال روی تو، نقش سراچهٔ دل است

ره نبری به هیچ رو، جای تو خانهٔ‌گل است

حاصلم از جهان و جان، درد سری ست،‌ چون مرا

از دل نامراد خود، جان مراد حاصل است

هست دری به کوی تو، خانهٔ می فروش را

در نرود به کوی تو،‌هر که ز خانه غافل است

دیده به هر چه می‌نهم، نقش تو دیده می‌شود

روی به هر چه می‌کنم، روی توام مقابل است

کام من و دهان تو،‌ این چه گمان فاسد است

دست من و میان تو،‌ این چه خیال باطل است

هر که چو جام می بود، پاک ضمیر و صاف دل

دور نباشد از لبش،‌ با لب دوست واصل است

شمع عبیر بوی من، تا به کدام مجلس است

ماه ستاره چشم من، تا به کدام منزل است

می خور و هیچ غم مخور، روز من این حدیث را

گوش تو خوش نمی‌کند،‌ نغمهٔ چنگ قائل است

ناصر اگر چه سر به سر،‌ شعر تو پند عارف است

دوست قبول می‌کند، زانکه عظیم قابل است

شمارهٔ ۷۴

فقیه کودن مسکین نه مرد صحبت ماست

بیار باده که این یک دو روزه نوبت ماست

مقیم کوی مغانیم و رند و عاشق و مست

کنون که روز وصالست، صبح دولت ماست

کسی که عقل ندارد کجا کند معلوم

دقیقه‌های نهانی که در شریعت ماست

من از مطالعهٔ صورتت شدم غافل

خط تو بر ورق گل کتاب حکمت ماست

بیا که گر تو خود آئی پرستشت نکنم

زهی خدای پرستی که در شریعت ماست

چرا نماز کنم بهر بوستان بهشت؟

دمی تفرج دیدار دوست جنت ماست

ندای غیب شنیدست بارها ناصر

که زهد و فسق همه خلق در مشیت ماست

شمارهٔ ۷۵

مهر چون سایه ره نشین شماست

مهر اقبال در نگین شماست

قاب قوسین شکل آبروی توست

ساق عرش اندر آستین شماست

هر چه درد است،‌ در نهاد دل است

هر چه حسن است،‌ در جبین شماست

دو جهان پشت در حمایت توست

عالمی روی بر زمین شماست

کفر و اسلام من چه خواهد بود

اقتدای همه به دین شماست

جان یمین می‌خورد به دولت وصل

کانچه یمن است در یمین شماست

راست بازست گفتهٔ ناصر

این هم از چشم راست بین شماست

شمارهٔ ۷۶

عمریست تا خیال تو در عهد جان ماست

یاد تو مونس دل و ورد زبان ماست

در محنت فراق تو خون شد دل و هنوز

مهر تو در میان دل خون فشان ماست

بگذر به تربتم که پس از ما هزار سال

بر خاک ره نشسته سرشک روان ماست

گفتم بگویم از غم دل با تو،‌ عقل گفت

آنجا که عشق اوست چه جای بیان ماست

حقا که در میان ننهم با زبان خویش

رازی که در میان تو و در میان ماست

دیدم یقین به سرّ دهانت نمی‌رسد

چندان که منتهای کمال گمان ماست

ناصر وفای عهد نماند به هیچ باب

هر چند اگر جفای تو در خون جان ماست

شمارهٔ ۷۷

تا تنم ای جان شیرین از وصال تو جداست

هر بلا کز چرخ نازل می‌شود بر جان ماست

هجر کو می‌آورد غم، همنشین من شده است

یا رب آن وصلی که آن غم می‌برد از دل کجا است

تا مبدل گشت روز وصل ما با شام هجر

دور از خورشید رویت عمر من چون سایه‌ کاست

دایم اندر چشم پر خونم خیال روی اوست

او گل است آلوده در خون گر همی گردد رواست

می‌رسم در خدمتت گر عمر کوتاهم رسد

من وفا دارم ولی دوران گردون بی وفاست

راضی‌ام گر وصل می‌خواهی و گر هجران ز من

ما رضا داریم حکمی را که صادر از شماست

ناصر آن دلبر که غائب شد درون جان توست

یار را از خود طلب، جان منزل آن بی وفاست

شمارهٔ ۷۸

تا داغ مهر یار چو مه بر جبین ماست

خورشید شعله‌ای ز دم آتشین ماست

ما همچو ذره‌ایم هوادار و هر سحر

شمشیر مهر غرقه به خون در کمین ماست

زلف تو دین روشن ما تیره می‌کند

موی تو کفر مطلق و روی تو دین ماست

دامن کشان چو صبح منور طلوع کن

بنگر تراز مهر که بر آستین ماست

چشمت گرفته گوشه چو ترکان راهزن

ز ابرو کمان کشیده مگر در کمین ماست

ناصر چو گرد از سر کوی تو بر نخاست

تا ذره‌های خاک درت همنشین ماست

شمارهٔ ۷۹

جامهٔ مقصود دل، هست به قد تو راست

چهرهٔ‌ زیبای تو، صورت معنی ماست

نقش مراد دلم، گم شده بود از ازل

می‌نگرم در رخت،‌ با نظرم آشناست

عشق من و حسن تو، مایل یکدیگرند

میل هوا با درخت، میل درخت از هواست

جان منی کس نکرد،‌ دوری جان اختیار

هجر تو بر ما قَدَر، وصل تو بر ما قضاست

زلف تو از باد صبح، چون شود آشفته‌تر

بر رخ مه پا نهد، در سر او تا چه‌هاست

گر چه به خواب خمار، چشم تو خوش خفته است

غافل مکرش نی‌ام، خفته چو عین بلاست

غیر رخت در جهان،‌ دیدهٔ ناصر ندید

خاصیت این نظر، بخشش آن خاک راست

شمارهٔ ۸۰

خدمت پیر مغان مذهب دیرینهٔ ماست

سجده در پیش بتان پیشهٔ پیشنهٔ ماست

گر بخواهیم که بینیم رخ خود را سرخ

می روشن به کف آریم که آیینهٔ ماست

دل ما گر چه خراب است ز درد و غم تو

غم عشق تو در او هست که گنجینهٔ‌ ماست

سینه چون صبح شکافیم به تیغ خورشید

تا ببینی اثر مهر که در سینهٔ ماست

دوش اگر بر تو نشد سوز دل ما روشن

شمع جان داده به صبح از غم دیرینهٔ‌ ماست

جان کنم پیشکش غمزهٔ‌ شوخ تو که او

دل بی کینه ز ما برده و در کینهٔ ماست

خشت خم بر سر ناصر کله دولت شد

این زمان بر سر خم خرقهٔ پشمینهٔ ماست

شمارهٔ ۸۱

مرا از تیغ هجران دل دو نیم است

که از وصلش امید، از هجر بیم است

حدیث زمهریر از آه من پرس

که اندر سینه‌ام نار جحیم است

نخستین عشق من روز ازل بود

نیاز ما و ناز او قدیم است

به نادان اگر کردم گناهی

همی‌دانم که طبع او کریم است

مخوان ای باده نرگس چشم او را

که بیماری و فکر تو سقیم است

به رویش حلقه کرده مار گیسو

ید بیضا و ثعبان کلیم است

شمارهٔ ۸۲

دل پر از درد و دیده پر خون است

حالم این است،‌ حال تو چون است

عمر مجنون اگر رود گو باش

جان لیلی که عمر مجنون است

ای که سرچشمهٔ‌ حیات منی

چشم من بی تو چشمهٔ خون است

که رساند به سمع میمونت

سخن من که دُرّ مکنون است

وصف شوقت به نامه چون گویم

شوق من چون ز وصف بیرون است

ورق گل شدست نامهٔ‌ من

زانکه از آب دیده گلگون است

جان ناصر ز درد عشق بسوخت

نامه را این حدیث مضمون است

شمارهٔ ۸۳

پریشانم چو زلفت حالم این است

بگفتم مو به مو احوالم این است

کشم دریای خون از دیده هر دم

دمادم جامِ مالامالم این است

همایون بلبل بستان عشقم

دلی دارم شکسته حالم این است

زر رخساره در پایت فشانم

ز هر وجهی که باشد مالم این است

گدائی می‌کنم بر آستانش

نشان دولت و اقبالم این است

ببینم کوری چشم رقیبان

به روز سعد رویت فالم این است

اگر عالم نبخشد کام ناصر

چه باید کرد کار عالم این است

شمارهٔ ۸۴

شمایل تو به هر حال در خیال من است

زهی خیال که در اهتمام من است

نماند در نظرم نقش هیچ محرابی

جز ابروی تو که پیوسته در خیال من است

تنم ضعیف و لبت قند و چشم من سائل

بده جواب که صد وجه در سؤال من است

قدم که چون الفی بود خم گرفت چون نون

دلیل راست همین قامت چو دال من است

حدیث وصل چه گویم که من نی‌ام همه اوست

در آن زمان که به معشوق اتصال من است

رقیب طعنهٔ ناصر به عیب عشق مزن

که هر چه پیش تو نقصان بود کمال من است

شمارهٔ ۸۵

این خم بالای دو تاه من است

یا خیال آبروی ماه من است

اشک من بر خاک ره دید و بگفت

کین چه خون‌ها که در گذرگاه من است

دل همی‌خواهد ز لعلت بوسه‌ای

لطف فرمای آنچه دلخواه من است

از وفا سر می‌کشد سرو بلند

این همه از دست کوتاه من است

مطربا یکدم ره عشاق زن

تا به راه آیم که آن راه من است

عاقبت تا در چه حالم افکند

بخت گمراهم که همراه من است

یا رب آن دو رشتهٔ پیچان چو مار

در قفای او مگر آه من است

دیگران اندر پناه هر کسند

من غلام آنکه او شاه من است

خرمن هستی ناصر جو به جو

اشک سرخ و روی چون کاه من است

شمارهٔ ۸۶

شرابخانه بهشت است و یار حور من است

بهشت و حور دگر جستن از قصور من است

بیار می که من از خویشتن پریشانم

مرا ز خویش چو غیبت فتد حضور من است

من از تجمل دنیا نمی‌شوم مغرور

که هر متاع که او میدهد غرور من است

وجود غیر نباشد روا درون دلم

مجالِ غیرِ تو کی در دل غیور من است

شود چو کاه اگر بار خود نهم بر کوه

غبار هجر که در خاطر صبور من است

ز دامن تر خود کف همی‌زنم بر روی

چو بحر تلخی کامم ز بخت شور من است

ز هجر دیدهٔ ناصر رمد گرفت چه باک

غبار خاک سر کوی او ضرور من است

شمارهٔ ۸۷

اگر چه غمزهٔ‌ خون‌ریز تو بلای من است

سرشک لعل و زر چهره خون‌ بهای من است

مرا که از تو به صد تیغ بر نتابم روی

چه غم ز تیر ملامت که در قفای من است

مرا چو در نظرم سرکشی به جای تو نیست

بر آستانهٔ تو هر سگی به جای من است

جفا ز حد نبری تا دعای بد نکنم

که آفتاب تو در سایهٔ دعای من است

شبی که پای بتم را به دیده مالیدم

بگفت: خاک بر این سر که زیر پای من است

برای کوری بدخواه من ز خاک درت

فرست تحفهٔ چشمم که توتیای من است

چه التفات نماید به سلطنت ناصر

اگر رود به زبانت که او گدای من است

شمارهٔ ۸۸

مرا حاصل ز عمر خود همین است

که آن دلدار با خود همنشین است

ندارم در نظر جز قامت او

همیشه چشم عاشق راست بین است

خرامان شد مگر آن سرو در باغ

که اطراف چمن خلد برین است

سواد دیده را سازم بساطش

چرا آن پای نازک بر زمین است

نشسته ماه من چون خرمن گل

در او خورشید تابان خوشه چین است

نیارم کرد درویشی به جائی

که چشم حاسدان اندر کمین است

ز دین خود رود بر باد ناصر

اگر داند که میل او بدین است

شمارهٔ ۸۹

عاشق به کوی عشق ندانم که چند خاست

دانم که هیچ‌کس نه چو من مستمند خاست

بر چرخ حسن روی تو ماه تمام شد

در باغ عشق قد تو سرو بلند خاست

بوسم لب تو را، دهنم پر شکر شود

عناب بود بار درخت تو قند خاست

بندی کمر به ناز و در ابرو گره زنی

چون نیشکر نهال قدت بند بند خاست

شد توتیای دیدهٔ‌ مردان راه بین

گردی که در ره تو ز نعل سمند خاست

از درد عشق نالهٔ‌ ناصر غریب نیست

در چنگ گرگ نعره هم از گوسفند خاست

شمارهٔ ۹۰

سرو بالای تو را آب روان از چشم ماست

گر نشاید روزگارش در کنار ما رواست

جای تو دانم که دایم در دل ریش من است

لیک آن مسکین سرگردان نمیدانم کجا است

یاد لعلت میکنم آن هست صوتی در نهفت

وصف بالای تو میگوییم و آن قولیست راست

در چمن روی گل از شرم و خجالت سرخ شد

وز حیا در پیش قدت هیچ سروی بر نخاست

گر مقارن می‌شود با مهر تو ماه از کمیست

گر تشّبه میکند با زلف تو مشک از خطاست

بار سودایت کشم یا بار غم یا بار جان

رحمتی کن چون به گوشت می‌رسانم بارهاست

نالهٔ‌ ناصر شبی بشنید و گفتا ای طبیب

خواب خوش هرگز نمی‌بینم چه روزِ این گداست

شمارهٔ ۹۱

با هوس بیگانه گردد هر که با عشق آشناست

عشق را ره در دلی باشد که خالی از هواست

عاشقا خود را رها کن، جانب معشوق گیر

وصل یار آن کس همی‌یابد که او از خود جداست

از درون بت می‌پرستی، از برون این سجده چیست

راست می‌باید که باشد دل، چه قالب کج، چه راست

دوست را در لامکان جستن ز راه نیستی

نیست کار بت پرستی کو به هستی مبتلاست

خون عاشق را بهائی نیست اندر دین عشق

کشتن معشوق عاشق را به از صد خون بهاست

کی بر آید جان به زور پنجه و بازوی عشق

آهوان را طاقت سر پنجهٔ شیران کجا است

عشق خواهد ماند گر ناصر نماند باک نیست

نقش موجی گر فنا شد آب دریا را بقاست

شمارهٔ ۹۲

گر دلم در بر چو آتش بی‌قرار افتاده است

درّ دریای سرشکم آبدار افتاده است

سنبلت از گل پرستی در چمن پیچیده است

نرگست از خواب مستی در خمار افتاده است

ای سحاب از دیده آبی زن که باد صبح را

در میان دوستی با گل غبار افتاده است

چشم بیمار تو را تنها نه ما میریم زار

کشتهٔ‌ قدت به هر گوشه هزار افتاده است

دل که لاف شیرمردی زد،‌ زبون عشق شد

آهوان شیر گیرت را شکار افتاده است

گوهر چشمم ز بحر هند می‌آید به روم

سبنل زلفت ز چین در زنگبار افتاده است

صبر دارم در فراق و نیستی در عاشقی

چاره نبود چون بلا چار چار افتاده است

با پیام افتاد کار و کس نیارد شد رسول

ای صبا برخیز اگر یاری که کار افتاده است

در میان بحر وحدت غرقه شد جان قطره‌سان

دل که خون میشد ز دیده در کنار افتاده است

کیست کز ناصر بگوید با تو ای یار عزیز

بر سر کویت بخاری خوار و زار افتاده است

شمارهٔ ۹۳

همچو زلفت کار من با تو دراز افتاده است

صد رهم افتاده بود، این کار باز افتاده است

بندهٔ‌ شوریده‌ای در بند شاهی مانده است

پشهٔ سرگشته‌ای در چنگ باز افتاده است

زلف مشکین تو حال ما پریشان کرده است

لعل میگون تو ما را چاره ساز افتاده است

نرگس مست تو در محراب ابرو از چه روی

همچو زهاد حریص اندر نماز افتاده است

چون طواف کعبهٔ رویت کند دل در سماع

لاجرم در جانم آهنگ حجاز افتاده است

آخر ای نی یک زمان از صحبت رندان منال

بینوایان را دمی با تو نیاز افتاده است

نالهٔ‌ پیدا و آب چشم پنهانم چه سود

تشتم از بام و نقاب از پیش راز افتاده است

گر روند اهل حقیقت در پی خوبان چه باک

راه آن اقلیم در کوی مجاز افتاده است

در هوای مجلس خاص تو ناصر همچو شمع

روزها مرده است و شبها در گداز افتاده است

شمارهٔ ۹۴

آمد بهار و موکب گل‌ها رسیده است

لاله علم به کون و به صحرا کشیده است

بلبل سرود گفته، سر انداز گشته سرو

غنچه ز ذوق جُبهٔ‌ خضرا دریده است

در چشم شوخ نرگس زو هیچ شرم نیست

کور است کان دو نرگس رعنا ندیده است

سبزه سنان کشیده همی گوید آب را

نادیده مگذرید که گل‌‌ها دمیده است

بر بام چرخ رفت دل و زیر بار او

پشت دوتاه گنبد خضرا خمیده است

دل گفت ترک ناصر و آمیخت با غمش

او قطره بود، جانب دریا دویده است

شمارهٔ ۹۵

آن خال روشن تو که چون نور دیده است

خالیست کز سیاهی چشمم چکیده است

روشن شده است دیده که دیده است روی تو

مست است گوش دل که پیامت شنیده است

چندین هزار دیده گشاده است آسمان

ماهی چو روی خوب تو هرگز ندیده است

عالم خراب گشت، چرا چشمت از مژه

دو لشکر بلای سیه برکشیده است

خون می‌رود از آبلهٔ‌ پای اشک من

از بس که گرم در طلب او دویده است

با من مگو چرا رود از دیدهٔ تو خون

با غمزه گو که در جگر من خلیده است

ناصر گمان مبر که شود از غمت ملول

کو را خدای از غم عشق آفریده است

شمارهٔ ۹۶

بیار باده که هنگام شید و قلاشی است

زمان رندی و مستی و رقص و اوباشی است

بنفشه در حرم بوستان به عطاری است

نسیم بر ورق یاسمن به نقاشی است

صبا به سوی صبوحی کشان پیام آورد

که ابر بر سر گلزار در گهرپاشی است

به باد گفتم در بزم ما بیا بنشین

شکوفه گفت که او در مقام فراشی است

مگو که ناصر از آن می مخور که فاش شوی

مرا که شهرهٔ شهرم کجا غم فاشی است

شمارهٔ ۹۷

دلبرا گرد سرت جان و جهان گردان است

کعبهٔ وصل تو مقصود جهانگردان است

هر که را درد مَحبت نشود دامنگیر

آستین بر سرش افشان که ز بیدردان است

چون خط و خال تو پرگار مهندس نکشید

نقطهٔ فرد که در دایرهٔ فردان است

دیده در پای خیال تو گهر کرد نثار

چشم من خاک کف پای جوانمردان است

روشنی یافت رخ زرد من از سوز چو شمع

روشنی لازمهٔ چهرهٔ رخ‌زردان است

هر که با پیر زن دهر کند میل زن است

وانکه مردانه ازو در گذرد مرد آن است

ناصرا خانهٔ‌ افلاک نشد جای قرار

زانکه نُه محمل او گرد جهان گردان است

شمارهٔ ۹۸

نقل است لب تو یا شراب است

یا آتش و دل از او کباب است

یک قطره ز جام توست دریا

یک ذره ز حسنت آفتاب است

شمعی تو و دیده جای تاریک

گنجی تو و جان ما خراب است

گفتی که مرا به خواب بینی

خطیست که احسن‌الکتاب است

ساقی قدحی که تشنه مُردم

سقائی تشنگان ثواب است

نه گنبد چرخ پیش ناصر

چون بر سر جام می حباب است

شمارهٔ ۹۹

تا قوس ابروی او در آفتاب پیوست

زلف کجش ز ابرو طرفی ز ماه بربست

از پا درافتادم تا دوست دست گیرد

یاری نمی‌کند پا، یاری نمی‌دهد دست

موی میان او از نازکی میان نیست

باشد که برگشاید رازی که در میان است

مفتون فتنه گشتم کو فتنه است مطلق

برخاست فتنه برخاست، بنشست فتنه بنشست

دوشینه دام زلفش بنمود دانه و خال

من می‌شدم مقید، باد صبا همی‌جست

فردا که همچو نرگس از خاک سر برآرم

چون چشم می پرستش، مخور باشم و مست

در بحر آب دیده غرقیم همچو ماهی

در حلق تار زلفش پنجاه حلقه و شست

ناصر شکسته بسته، بنوشت و صف زلفش

تا در زبان خامه، پیچید موی و بشکست

شمارهٔ ۱۰۰

زلفت به شور و فتنه اگر قلب ما شکست

عمرش دراز باد که بشکست و بازبست

باد صبا ز فرق تو بوئی به چین رساند

شد فرق در میان مسلمان و بت‌پرست

آشفته همچو نرگس بیمار تو خوشیم

گاهی ز جام لعل تو مخمور و گاه مست

جام جم است کاسهٔ سر مِی پرست را

خوش‌وقت من که سرخوشم از بادهٔ الست

تو همچو گل عزیزی و ما همچو خار خوار

تو همچو مه بلندی و ما همچو خاک پست

ای دوست دست‌گیر که سر می‌نهم به پای

ای صبر پای‌دار که دل می‌رود ز دست

در دام زلف تو من و باد صبا شدیم

من صید قید گشتم و باد صبا بجَست

ناصر ز حبس تن به گلستان روح شد

بشکست عندلیب قفس را و باز رَست

شمارهٔ ۱۰۱

تو را شمایل موزون و شیوهٔ خوبست

که وضع و هیأت مطبوع و شکل مرغوبست

شعار شعر سیه بر بیاض عارض تو

چو عارضیست کزو آفتاب محجوبست

بیان قصهٔ خضرست و شرح سورهٔ نمل

خطی که بر ورق چهرهٔ تو مکتوبست

تو را به جان و سر ای دوست عذر می‌خواهم

که سر به پای تو درباختن نه محسوبست

چه یوسفی که ز چنگ عقاب گیسوی تو

دلِ شکستهٔ ما را عقاب یعقوبست

چو مشک خون جگر خورد و همچو عود بسوخت

چو نافه هر که به آهوی عشق تو منسوبست

ز افتراق عدم تا به اتصال وجود

بهانه بود، غرض اتصال محبوبست

کسی که صبر من و اشک همچو توفان دید

بگفت ناصر اگر نوح نیست ایوبست

شمارهٔ ۱۰۲

با رخ و زلف تو دل را روز بازار امشب است

تا درین سودا برآید جان شیرین بر لب است

در سر زلف تو دل‌های پریشان جمع شد

حلقه حلقه هر شبی فریاد یارب یارب است

خواست تا از ماه رویت چرخ تابد روی مهر

آفتاب از شرم سرخ و زرد و در تاب و تب است

شارب خمرست خط مشکبارت گرد لب

خضر را ماند که از آب حیاتش مشرب است

چشم ساقی در خم ابروست تیر اندر کمان

روی شاهد در شکنج رلف مه در عقرب است

صورتش از روی معنی جان به قالب می‌دهد

جان فدای قامتش تا جان من در قالب است

چندم ای زاهد به هر مذهب دلالت می‌کنی

مذهب مردان راه عشق ترک مذهب است

آب چشم از ضعف ناصر را به هر سو می‌برد

در طریق عاشقی گلگون اشکم مرکب است

شمارهٔ ۱۰۳

مرا که نشوهٔ‌ روح از می مغانهٔ توست

دماغ عقل تر از نغمهٔ ترانهٔ‌ توست

نی‌ام چو عود که از چنگ یار می‌نالد

خروش من همه از نالهٔ چغانهٔ توست

نشان زلف تو آمد ختامهٔ مسک

نشان اگر طلبی شبهه به شانهٔ توست

از آن میان به کناری رضا دهم چو کمر

ازین میان غرضم لطف بیکرانهٔ‌ توست

بهانه‌ای که فضیلت بود نمی‌یابم

امید من همه بر فضل بی‌بهانهٔ توست

به آسمان سر همت فرو نمی‌آرد

تنم که معتکف خاک آستانهٔ توست

سمند فکر تو ناصر که تیز می‌رانی

به فارِسی مثل از ضرب تازیانهٔ توست

شمارهٔ ۱۰۴

مکن ملامت دُردی کشان باده پرست

که جای عقل نباشد دماغ عاشق مست

حدیث هرزهٔ واعظ کجا به گوش آرم

مرا که بیخودم از حرعهٔ شراب الست

چه توبه بود که آوازه درفتد که فلان

درست کرد وفای قدیم و عهد شکست

به هر نیسم ز کوی تو بر نخواهم خاست

که بر در تو غبارم به آب دیده نشست

مرا ز طعنهٔ دشمن چه غم که خاطر من

بلای عشق گزید، از بلای خویش برست

خیال روی تو بود از درم درآمد دوش

تنم ز پای در‌آمد،‌ دلم برفت از دست

دل شکستهٔ ناصر چه جای صحبت توست

به دیده جای تو سازم که جای آنت هست

شمارهٔ ۱۰۵

مشتاب یکدم ساربان، کز گریه پایم در گل است

رحمی که این سرگشته را، پا در گل و ره در دل است

من خود نخواهم شد ز جان هرگز به آسانی جدا

گر جان جدائی می‌کند، کارم به غایت مشکل است

وقت رحیل آن ماه را، گفتم که در محمل نشین

گر حمل بر جان می‌کنی، شاید که آن هم محمل است

گه خیمه بر چشمم زند، گاهی فرود آید به دل

منزل به منزل می‌رود، وان مه که جانش منزل است

جانان سفر کرده‌ست و جان، آهنگ رفتن می‌کند

نتوان به زورش داشتن، چون او به جانان واصل است

هر منزلی کان مه رود، از دل نخواهد شد برون

چون او محیط عشق شد، هفت آسمان را سایل است

ناصر میان پا و سر، فرقی مکن در راه او

عاشق ز سر سازد قدم، گر در مَحبت کامل است

شمارهٔ ۱۰۶

تو در بری و دیدهٔ بدخواه بر درست

بر در چه باک دشمن، گر دوست در بر است

چشمت به نوک غمزه مرا تیر دوز کرد

زلف تو را هنوز چه آشوب در سر است

بلبل به باد می‌رود از درد هر زمان

از حسن و ناز در سر گل باد دیگر است

تا من رخ تو را به صفت مهر گفته‌ام

شرمنده‌ام که وصف جمالت نه در خور است

از بس که خون گریسته‌ام بر در تو دوش

پر خون شده‌ست خاک در و آستان تر است

گر خاک بر سرم کنی از کوی خویش کن

زانرو که خاک پای تو بر سر نکوتر است

ناصر ز تیغ تو نتواند که سر کشد

کان حکم قاطع است که بر ما مقدر است

شمارهٔ ۱۰۷

سنبل تازهٔ تو بر گل سیراب خوش است

نرگس مست تو در گوشهٔ‌ محراب خوش است

حاجت شمع معنبر پیش رخت

مفلسان را وطن از پرتو مهتاب خوش است

نقش بالای تو در دیدهٔ من هست مقیم

منزل سرو سهی بر طرف آب خوش است

چشم پر فتنهٔ مستت که بلائی‌ست سیاه

یک زمان گو مشو آگاه که در خواب خوش است

عنبر از تاب بسوزد چو رسد بر آتش

عجب از طره که بر روی تو در تاب خوش است

خوش نشد درد دل من به مداوای طبیب

گر چشانی ز لبت شکر و عناب خوش است

عکس یاقوت لبت در نظر ناصر جوی

دیده لعل ز سرچشمهٔ سیماب خوش است

شمارهٔ ۱۰۸

ما چنین بیدل و دلبر نتوانیم نشست

نیز بی آن مه انور نتوانیم نشست

به از آن نیست که چون سبزه به پایش افتیم

گر بدان سرو سمنبر نتوانیم نشست

بی سر و پای چو گوئی‌ایم درین ره غلطان

به سر دوست که بی سر نتوانیم نشست

می‌دوم سایه صفت در پی تو ای خورشید

که جدا از تو مکدر نتوانیم نشست

روی اسلام من ار رفت ز زلفت بر باد

دان که در حلقهٔ کافِر نتوانیم نشست

می‌درآییم ز سوی روزن تو چون ذره

بیش چون گرد بر آن در نتوانیم نشست

چه دهی پند که بی دوست به عشرت منشین

ای برادر که برِ آذر نتوانیم نشست

همچو لاله سر ناصر برود زود بر باد

که دمی بی می و ساغر نتوانیم نشست

شمارهٔ ۱۰۹

دست من همچو دل و دل چو دهانت تنگ است

اشک من با می و می با لب تو همرنگ است

همه تا باد صبا زلف تو دارند به چنگ

به جز از من که مرا باد صبا در چنگ است

من دعا گویم اگر دوست بگوید دشنام

ما به صلحیم اگر یار به ما در جنگ است

چنگ در من مزن ای واعظ و معذورم دار

که دل من به می و گوش به بانگ چنگ است

هر که نزدیک به عقل است بود دور از عشق

که میان خرد و عشق بسی فرسنگ است

در ره عشق اگر می‌روی اینک سر و سنگ

که درین بادیه هر جای سری بر سنگ است

میل ناصر به سوی راه عراقست و حجاز

مطربا زین تو مقامت به کدام آهنگ است

شمارهٔ ۱۱۰

یار اگر در دیده پنهان است پیدا در دل است

گر به صورت می‌کند دوری به معنی واصل است

من به سر آیم به سوی او چو آب آشفته‌وار

گر نیاید سرو ما شاید که پایش در گل است

من چو سروم ایستاده پیش او بر یک قدم

او چو شاخ یاسمن هر دم به سوئی مایل است

پردهٔ تن را به آهِ دل بخواهم سوختن

زانکه او اندر میان جان و جانان حایل است

سرّ پنهان است حق را با دهانت در میان

هر که واقف نیست از اسرار حسنت غافل است

تو مرا جانی و من خود را چو قالب دیده‌ام

گر جدائی بر تو آسان است بر ما مشکل است

نیست ناصر را به عالم جز وصالت حاصلی

هر که را حاصل نگردد وصل تو بیحاصل است

شمارهٔ ۱۱۱

چون مستی آن نرگس پر فتنه مدام است

گوش من و بانگ نی و دست من و جام است

گر اختر مقصود به ما خوش نبرآید

ما را رخ زیبای تو ماه تمام است

رخسار تو را لالهٔ‌ دل‌سوخته هندوست

گیسوی تو را سوسن آزاده غلام است

خوش باد شب و روز تو ای باد که دائم

من دور و تو را رهگذر آن گوشهٔ‌ بام است

ناصر به خرابات مغان دوش گذر کرد

بشنود ندائی که تو را خرقه حرام است

شمارهٔ ۱۱۲

گلست آنکه ز حسنش جهان گلستان است

از او به هر چمنی صدهزار دستان است

چو غنچه گر دهن او به خنده پیدا شد

هنوز زیر لبش خنده‌های پهنان است

دل صنوبری غنچه را صبا بِرِبود

که سرو بر سر گل هچو بید لرزان است

بریز خون صراحی که خون‌بها ساقی

هزار جان گرامی دهیم و ارزان است

مرا تو عمری اگر عهد بشکنی چه عجب

که عهد عمر به ما سخت سست پیمان است

دعاست روی تو را سورتی که بر ورق است

شفاست شهد تو را آیتی که در شان است

چو باد صبح دم از زلف او مزن ناصر

درین حدیث که پیچیده و پریشان است

شمارهٔ ۱۱۳

تاق ابروی‌ تو منزلگه بیماران است

دام گیسوی تو مأوای گرفتاران است

چشم جادوی تو شد پیشرو عیاران

زلف هندوی تو سرحلقهٔ طراران است

روز و شب مار سر زلف تو در چشم من است

تا چه چشمه است که آرامگه ماران است

تا چو یوسف تو پس پرده نشستی ای دوست

بر سر کوی تو غوغای خریداران است

چشم من روشنی از خاک در میکده یافت

روشن آن دیده که خاک در خَمّاران است

خانه پرداز شود رند که در مذهب عشق

سالک آن است که در حلقهٔ میخواران است

بر بناگوش تو شد زنگی خال تو مقیم

باغ فردوس چرا جای گنهکاران است

مردم از صحبت اغیار اگر می‌نالند

ناله و زاری ناصر همه از یاران است

شمارهٔ ۱۱۴

ز چشمم خون دل هر شب روان است

سرشک خونی‌ام از شبروان است

دوان یک شب روانم از شماخی

که جان و دل مرا در شابران است

سمند عزم را بربسته‌ام زین

همین دم اشک گلگونم روان است

رکابم گر گران باشد مکن عیب

که با من بخت گمره همعنان است

سبک بار سفر می‌بست ناصر

ولی جان بربرش بار گران است

شمارهٔ ۱۱۵

جانم فدای جانان گر میل او به جان است

فرمان دلپذیرش بر جان ما روان است

در پای سرو قدش افتاده‌ام به خواری

من خاک آستانت، رویم به آستان است

از دل سوی زبانم، آتش زند زبانه

دردسری که دارم، چون شمع از زبان است

هر دم میان او را، گیرد کمر کناری

افکند بر کنارش، سرّی که در میان است

چشمش به تیر غمزه، بنواخت سینه‌ام را

تا حشر در دل من، از تیر او نشان است

چون باد صبح یکدم، بر ما نمی‌نشیند

بر وی گرفت نتوان، چون نازک جهان است

ناصر چو مه به یک نان، بگشای روزه هر شب

زانرو که روی دونان، در دیده چون سنان است

شمارهٔ ۱۱۶

پیش آن سرو روان آب رخ من آب جوست

آب خورد سرو ما گویی مگر از آب روست

قاصد خونست ما را آنکه می‌گوئیم یار

دشمن جانست ما را آنکه می‌داریم دوست

از ضعیفی تار موئی شد وجودم، این عجب

کز وجود من میانش کمتر از یک تار موست

میکشد دل سوی خویش و جان خود میخواندش

سالها شد تا میان جان و تن این گفتگوست

گل از آن مشهور آفاق است در تردامنی

کو شده قانع ز رخسار بتم با رنگ و بوست

میکنم هر سو طلبکاری و مطلوبم دل است

می‌شوم هر چیز را قاصد ولی مقصود اوست

ناصر اندر آب دیده نقش رویش دیده بود

روز و شب گریان مگر آن نقش را در جستجوست

شمارهٔ ۱۱۷

سر امید نهم بر زمین حضرت دوست

به بوی آنکه مشرف شوم به صحبت دوست

نعیم هر دو جهان داده‌ام بهای غمش

کدام دولت شاهی رسد به دولت دوست

اگر چو شمع ببرند دشمنان سر من

به دوست که نتابم سر از مَحبت دوست

شکایت از غم دوران کمال بی ادبیست

چو روزگار مطیع است بر ارادت دوست

ز دوستان به جفا ترک عهد نتوان کرد

منافعی چو نهان است در مضرت دوست

ندای غیب شنیدست بارها ناصر

که مرد عشق ننالد ز درد و مَحبت دوست

شمارهٔ ۱۱۸

داد باد صبحدم با عاشقان پیغام دوست

برد آرامم به بوی زلف بی‌آرام دوست

خاک می‌گفتم شوم تا در قدمهایش روم

باز می‌گویم نشیند گرد بر اقدام دوست

بارها رفتم به خدمت بر درش بارم نداد

هر گدائی را نباشد دولت خدام دوست

دید چون گل غنچه او را کرد پیراهن قبا

پاره کرد اندام خود از غیرت اندام دوست

روزگاری با چنین زاری و درد و هجر و وصل

در گمان هرگز نبودم خاصه در ایام دوست

زینهار از ذره‌های خاک ره یاد آوری

گاه و بیگاه ای صبا، گر بگذری بر بام دوست

واعظا پندم مده کز دست او خوردم شراب

باده آب زندگانی می‌شود در جام دوست

نام او وقت شهادت گو چو تیغم می‌زنی

تا اگر باری بمیرم جان دهم بر نام دوست

من بدین عشق از همه دنیا و عقبی فارغم

غیر دین عاشقان کفرست در اسلام دوست

مدعی چند از جفا تشویش گوشم می‌دهی

گوش من آسوده است از لذت دشنام دوست

کام ناصر بر نمی‌آید به کوشش از لبش

چند کام دشمنان بینم به رغم کام دوست

شمارهٔ ۱۱۹

سرو روان چو قد بلندت ظریف نیست

آب حیات چون لب لعلت لطیف نیست

خط دشمن است حسن تو را، اندکش مبین

موری که دست شیر بپیچد ضعیف نیست

ما را شرف به پیش جناب تو مردن است

عمری که بی تو می‌گذرانم شریف نیست

همدرد من نی‌اند حریفان روزگار

ساقی بیار باده که ما را حریف نیست

در بیت ناصر آی نگارا، چو قافیه

زان بیشتر که بند شود چون ردیف نیست

شمارهٔ ۱۲۰

مسجد و میکده در ملک خدا این همه هست

فسق پنهانی و زهد به ریا این همه هست

از پی شاهد و می سرزنشم چند کنی

برو ای خواجه که در مذهب ما این همه هست

واعظا دفتر بدنامی عشاق مخوان

هیچ شک نیست که بر لوح قضا این همه هست

روی مقصود همه‌کس نتواند دیدن

در جهان چاه و ره و کور و عصا این همه هست

هر سعادت که کله گوشهٔ شاهان دارد

به سر دوست که در دلق گدا این همه هست

آخر ای مرغ سحر از ستم خار منال

در چمن شاخ گل و برگ گیا این همه هست

ناصرا محنت و راحت متعاقب باشد

غم مخور نیک و بد و درد و دوا این همه هست

شمارهٔ ۱۲۱

نه جز تو اهل دل را دلبری هست

نه از تو در جهان شیرین‌تری هست

نثار گرد راهت گر دلی بود

فدای خاک پایت گر سری هست

در وصلب به رویم بسته بادا

جز این در دو جهانم گر دری هست

به زلفت بسته نتوان شد همه عمر

که ما را نیز سودا و سری هست

کسی گردد ندیم خلوت خاص

که چون شمعش ز آتش افسری هست

به درویشی مبین ما را که ما را

از آب چشم گلگون گوهری هست

دل از تقلید خالی کن که مقصود

برون از کفر و ایمان دیگری هست

طواف دیر کن دوری که او نیز

ز ملک لایزالی کشوری هست

نکردی یاد از ناصر که ما را

غلامی یا سگی یا چاکری هست

شمارهٔ ۱۲۲

دیوانه گشتم بر رخت،‌ دیوانه را تدبیر چیست

زنجیر بر دستش بنه، او را به از زنجیر چیست

گر من نه سرمستم چرا، آشفته می‌گویم سخن

ور من نه لایعقل شدم، در عقل من تغییر چیست

چشم تو هر دم می‌کُشد، صد عاشق من و زنده‌ام

گر طالع من نیست بد، در کار من تقدیر چیست

چون تیرباران بلا، از چشم و ابرو میکنی

بر بسته‌ ترکش برمیان، باز این کمان و تیر چیست

در وقت دیدم ماه را، دوشینه رو بر روی خود

جز آنکه بینم روی تو، خواب مرا تعبیر چیست

گفتی به جانی می‌دهم بوسی بده گر می‌دهی

تأخیر تا کی می‌کنی، موجب در این تأخیر چیست

گر ناصر از زلف و رخت، یک روز بردی کام دل

این گریه در وقت سحر، وان ناله در شبگیر چیست

شمارهٔ ۱۲۳

صبحدم بر آستانش بیدلی خوش می‌گریست

کس نگفتش کز کجائی، خون دل از بهر چیست

دهر چون گل می‌نشاند هر دمم در خاک و خون

خاک خواری بر سر من، این چه عمرست، این چه زیست

در شب هجران به شمعی صحبتم افتاده بود

گاه من بر شمع و گاهی شمع بر من میگریست

تا سرم بر جاست سرتاپا فدای نام توست

از سر سر درگذشتن سهل کاری سرسریست

کُشت ناصر را کمان ابرویت از تیر چشم

کُشتهٔ خود را تو باری هیچ می‌دانی که کیست

شمارهٔ ۱۲۴

شیوهٔ لعل شکربار تو شیرین کاریست

عادت نرگس آشفتهٔ تو خونخواریست

لازم جعد پریشان تو سرگردانیست

همدم غمزهٔ خنجرکش تو بیماریست

سورهٔ خط تو در مصحف آیات کمال

بهر کوته نظران از تو خط بیزاریست

سر زلف تو دلم برد و نگه میدارد

ظاهراً در سر زلفت هوس دلداریست

گر به مهمانی ما نقش رخت رنجه شود

خانهٔ دیدهٔ ما لایق مردم‌داریست

نی که پیوسته رسد از لب دلدار به کام

بی نوا نیست ندانم که چرا در زاریست

ما نه مستیم و نه هشیار ولی با خبریم

که نه مستیم و نه هشیار هم هشیاریست

زاریم دوش به گوش سگ کوی تو رسید

گفت ما را همه درد سر ازین بازاریست

مدعی گفت که ناصر ز یکی ذره کمست

نسبت عزت عشاق درش از خواریست

شمارهٔ ۱۲۵

باده در عشق بار غمخواریست

با صبا باد هر کجا یاریست

زاهد و زهد و ما و قلاشی

میل هر کس به جانب کاریست

فارغ از جنتم به دیدارت

که از او هم مراد دیداریست

سوزم این خرقه و تا همه بینند

که درین دلق کهنه ناریست

اندک اندک ز حال ناصر پرس

پرسش اندک تو بسیاریست

شمارهٔ ۱۲۶

هر چه نه عشقست همه کافری‌ست

سجده که بی‌صدق بود بتگری‌ست

این سر اگر در قدم او رود

سلطنت این سری و آن سری‌ست

ز آتش او هر چه که داری بسوز

چهره چو زر کن، چه غم بی زری‌ست

عاشق او گر تو نباشی، مباش

ماه مرا هر دو جهان مشتری‌ست

عزت باز از پی آن خامُشی‌ست

خواری بلبل ز زبان آوری‌ست

درد همی‌باید و نی گفتگوی

عشق نه دربند سخن گستری‌ست

ناصر اگر اهل دلی جان بده

ور ندهی مذهب تن پروری‌ست

شمارهٔ ۱۲۷

چشمم به یاد لعل تو، دوشینه خون گریست

بی سنبل تو نرگس من لاله‌گون گریست

در یاب ای فزون شده از حد دلبری

کین چشم اشکبار من از حد فزون گریست

پنهان ز دیده یاد تو از خاطرم گذشت

خندید از درون دل و چشم از برون گریست

خندم به گریه‌ در چو نکوخواه گویدم

نیکو شود هر آینه آن کز جنون گریست

سوزی‌ست در دل من اگر سینه‌ام بسوخت

خون در کنار دارم اگر دیده خون گریست

آن آب چشمها که ز پل می‌برد ستون

از چشم عاشقی‌ست که در بیستون گریست

ناصر اگر ز عشق تو گرید عجب مدار

دایم ز زخم پنجهٔ غالب زبون گریست

شمارهٔ ۱۲۸

یا رب آن اوج نشین کوکب سیارهٔ کیست

نظر آن مه بی‌مهر به استارهٔ کیست

اشک سرخ و رخ زرد و دل گرم و دم سرد

شمع سوخته ز آتش رخسارهٔ کیست

دل بلبل به جفای گل اگر پاره شده است

دل گل هیچ ندانیم که صد پارهٔ کیست

غرقهٔ خون جگر مانده گل بر سر خار

باز پرسید که خارم ز دل خارهٔ کیست

چین زلف تو که چون شام غریبان تیره‌ست

در خم هر سر مویش دل آوارهٔ کیست

دل خونخوارهٔ من تشنه به خون لب توست

لب تو تشنه به خون دل خونخوارهٔ کیست

چاره‌ای گر نکنی درد دل ناصر را

وقت جان دادن او پرس که بیچارهٔ کیست

شمارهٔ ۱۲۹

مرا ای ماه روزی بی تو سالی‌ست

تو را هر دم ز مشتاقان ملالی‌ست

اگر چه از فراقت در وبالم

مدامم با خیال تو وصالی‌ست

دل مجروح من گم شد و گر باز

ز خون بر لعل تو خالی‌ست خالی‌ست

به کام ما دهانت خوش حدیثی‌ست

به چشم ما میانت خوش خیالی‌ست

چو نی می‌نالم اندر چنگ هجران

تنم زین ناله نالان همچو نالی‌ست

چرا بلبل نمردی بی رخ گل

تو را از عاشق خود قیل و قالی‌ست

همه نقصان خود بین همچو ناصر

مشو خودبین که آن عین‌الکمالی‌ست

شمارهٔ ۱۳۰

خانهٔ دیدهٔ من رهگذر دریائی‌ست

که شب و روز در او هندوی مردم زائی‌ست

روی ما آب روان و گل زردی دارد

به تفرج گذر ای دوست که خوش مأوائی‌ست

به چه رو ماه به روی تو برابر گردد و نیست

با لبت لؤلؤ اگر لاف زند لالائی‌ست

از لب لعل تو هر دلشده‌ای را سوزیست

وز سر زلف تو هر سلسه‌ای در پائی‌ست

رشک می‌آیدم از خاک گلستان که مدام

در کنارش ز گل و سروِ سمن بالائی‌ست

ناصر از چشمهٔ نوش تو به کامی نرسید

گر چه از وصف لبت طوطیِ شکّرخائی‌‌ست

شمارهٔ ۱۳۱

ز کفر زلف تو اسلام در پریشانیست

ز چشم کافِر تو فتنه در مسلمانیست

هزار کان لطافت نهاده در لب توست

که آن عقیق گهرپوش گوهرِ کانیست

هر آدمی که نداند کمال حسن تو را

یقین شناس که آن از کمال نادانیست

مسخر تو اگر جن و انس شد چه عجب

دهان تنک تو چون خاتم سلیمانیست

تو را به چاه زنخدان کز آب خضر پر است

هزار یوسف دل اوفتاده زندانیست

هر آن گدای که در کوی خوبرویان رفت

گدا مگوی که او در مقام سلطانیست

گذار تا لب خود بر لبت نهد ناصر

که با دهان تواش رازهای پنهانیست

شمارهٔ ۱۳۲

در شهر یار پختهٔ ما جز کباب نیست

وز همدمان کهنه کسی جز شراب نیست

هم‌صحبتی که با همه‌کس خوش سخن بود

بسیار جُسته‌ایم و به غیر از رباب نیست

روی از بساط دهر به شطرنج کرده‌ایم

کز شاه او وجود کسی را عذاب نیست

با ناز شاهدان که چو کاغذ دو رویه‌اند

ما را چه کار، شاهد ما جز کتاب نیست

ساقی بیار می که نیابد مقام نور

هر کس که همچو چشم تو مست و خراب نیست

گوش من و نوای نی اکنون که در جهان

راهی به غیر راه مغنی صواب نیست

ناصر به کام دل نرسد هرگز از دعا

گوئی دعای مست مگر مستجاب نیست

شمارهٔ ۱۳۳

مُردم از غم وین غمم بر سر که غمخوار نیست

شاد بادا غم که جز با وی وفاداریم نیست

مُرده‌ام دیده است، پندارد مگر من زنده‌ام

در حقیقت این تمنا غیر پنداریم نیست

صد هزاران راز دارم در دل پر درد خویش

زار می‌نالم ولیکن با کس آزاریم نیست

از دو عالم رو به سودای بتی آورده‌ام

در شب گیسوی او هم روز بازاریم نیست

می‌کشد ناصر جفای یار و کوشش می‌کند

جز وفا و مهربانی در جهان کاریم نیست

کتاب درخشانی این شماره را ندارد. در عوض غزل ۱۴۰ یک غزل اضافه دارد بدون شماره و یان را جایگزین کردم (الف. رسته)

شمارهٔ ۱۳۴

عشق پدیدار هست، یار پدیدار نیست

پرتو دیدار هست، یاری گفتار نیست

در ره او سالها، رفتم و سودی نداشت

بر در او بارها، آمدم و بار نیست

دعوی یاری او، کردم و سودی نبود

یاری ما باطلست، یار اگر یار نیست

بر سر بازار عشق، یار به جان می‌خرند

گر چه که سودای عشق بر سر بازار نیست

ترک همه کار و بار، کردم و سودای عشق

کار من است و مرا، بهتر ازین کار نیست

خواستم از زلف او، رشتهٔ زنار و گفت

رو که چو تو مشتری، لایق زنار نیست

ناصر طوطی شو و عشق چو پروانه باز

میل به شکر مکن، جای تو جز نار نیست

شمارهٔ ۱۳۵

ناله یادت می‌دهد کز بیدلانت یاد نیست

لیک او باد است و از وی حاصلی جز باد نیست

در رهت از ناتوانی آب چشمم می‌برد

دیگرم جز اشک گلگون هیچ استعداد نیست

ز آتش عشق تو سوزد خلوت دل هر زمان

خانهٔ هستی ما ز آن رو قوی بنیاد نیست

دلبر شیرین به عالم صد هزارانند و لیک

عاشق شوریده و شیرین‌تر از فرهاد نیست

کوی جانان دور و شب تاریک و جان بارِ گران

قاصد ما باد و آن طاقت که او را باد، نیست

گر به گوش او رسد فریاد، فریادم رسد

کی رسد چون از ضعیفی طاقت فریاد نیست

ناصرا در راه معنی بیش ازین بیشی مجوی

سعی ما باطل بود چون بخت مادر زاد نیست

شمارهٔ ۱۳۶

جان ما بی شرفِ‌ صحبت جانان خوش نیست

حکم سلطان وصالست که هجران خوش نیست

بی لب و عارض او دیده ندارد نوری

بی وجود گل و مل طرف گلستان خوش نیست

ساقیا بادهٔ روشن، که جهان تاریک است

مطربا نغمهٔ خوش ساز که دوران خوش نیست

چند پوشیده خورم جام غمش مالامال

آشکارا کنم این راز که پنهان خوش نیست

دلم از خاتم لعلش طلبد آب حیات

ور نه عمر خضر و ملک سلیمان خوش نیست

حسن معنی دل ما برد، نه لطف صورت

گر بود مهر منور تن بی‌جان خوش نیست

ای طبیب از سر بیمار مَحبت بگذر

تا بمیرد به همین درد که درمان نیست

سرِ ناصر طلبی به که بجوئی سامان

سرِ سودا زدهٔ عشق به سامان خوش نیست

شمارهٔ ۱۳۷

نبود ز پند فایده آن را که هوش نیست

با من زبان مشو که مرا با تو گوش نیست

بلبل مکن نفیر که پروانه را ز عشق

می‌سوزد اندرون و زبان خروش نیست

عاشق مگوی مُدّعی‌ئی را که پیش او

از سوی یار نیش مساوی نوش نیست

دیگ امید شاید اگر سرد و خام شد

آن را که خون ز آتش سودا به جوش نیست

دیریست تا ز پردهٔ تقوی برون شدم

بشنو حکایتی که در او روی‌پوش نیست

زاهد مکن به روی ترش منع میکده

کان می فروش همچو تو سرکه فروش نیست

ناصر گر از سؤال وصالش شدی خموش

اشک تو سائلی‌ست که هرگز خموش نیست

شمارهٔ ۱۳۸

همچو رخسار تو مه بر گوشهٔ‌ افلاک نیست

همچو بالای تو سروی در چمن چالاک نیست

مهر حسنی دارد اما نیست ایمن از زوال

گل تو را ماند دریغا دامن گل پاک نیست

یا رب اجزای وجودت از چه درخور کرده‌اند

کین همه حسن و لطافت حد آب و خاک نیست

باک از آن دارم که از من بر دلت باشد غبار

گر اجل از من برانگیزد غباری باک نیست

غنچه هر شب در هوایت میدهد خود را به باد

بی سبب پیراهن گل هر سحرگه چاک نیست

راه بخشم بر درِ خود تا در آمیزد به خاک

گر چه این شخص ضعیفم کمتر از خاشاک نیست

ناصرش می‌گفت چون کُشتی به فتراکم ببند

گفت این صید از ضعیفی قابل فتراک نیست

شمارهٔ ۱۳۹

عاشق سرگشته را پروای ننگ و نام نیست

دستگیر عاشقان خسته‌دل جز جام نیست

نیست ره در بزم رندان زاهدان خشک را

مجلسی کان جای خاصان است بار عام نیست

مست درد عشق را با دنیای و عُقبی چه کار

لاابالی را سر کفر و غم اسلام نیست

خامی جام می از خامان افسرده دل است

در میان عاشقان پخته جای خام نیست

شاد باد آن کس که بر کفت جام می‌دارد مدام

نیک بخت است آنکه او بی شادی مادام نیست

هر که بهر دانهٔ خال تو در دام اوفتاد

بیش امید خلاصش تا ابد از دام نیست

وقت را دریاب کین لطف جوانی و جمال

خرم ایامی‌ست لیکن تکیه بر ایام نیست

دی مداوای دل خود باز جستم از طبیب

گفت ما را چارهٔ این درد بی آرام نیست

هر کسی گویند ناصر حال خود با دوست گو

حالتی دارم من اندر دل که آن را نام نیست

شمارهٔ ۱۴۰

من دگر دم نزنم گر چه دمم همدم نیست

خود مرا زهره که پیش تو بر آرم دم نیست

مردم دیده برون می‌کنم از خانهٔ چشم

تا نبیند رخ خوب تو که او محرم نیست

دل سخت تو به هنگام جفا چون سنگ است

این‌قدر هست که در عهد و وفا محکم نیست

دی به زاری ز بتی مهر‌ طلب کردم و گفت

طمع از ما مکن آن چیز که در عالم نیست

گفتم از درد تو شب تا به سحر می‌نالم

گفت: می‌نال که این درد تو را مرهم نیست

چیست ایوان فلک، خانهٔ ماتم زدگان

همه را هست چنین، یا دل ما خرم نیست؟

یک زمان بی می و معشوق نباشی ناصر

جون یقین نیست که در دولت شادی غم نیست

شمارهٔ ۱۴۱

دل مجروح را پروای تن نیست

شهید عشق محتاج کفن نیست

به غیر عشق کاری نیست، ور هست

به غیر عشق‌بازی کار من نیست

چو رویت ماه گردون نباشد

به بالای تو سروی در چمن نیست

مرا دل می‌کشد جائی که آنجا

صبا را زهرهٔ آمد شدن نیست

ز انجم انجمن کرده است گردون

ولی شمعی چو او در انجمن نیست

من از حب وطن رفتم به خمّار

که جز میخانه رندان را وطن نیست

به رویت تا نظر کرده است ناصر

دگر او را سر گل یا سمن نیست

شمارهٔ ۱۴۲

عاشق که دور ماند ز معشوق زنده نیست

بر من مخند بخت که این جای خنده نیست

تا غایبی ز چشم من ای پادشاه حسن

بی تو چه محنت است که بر جان بنده نیست

گلگون اشک راندم و در تو نمی‌رسم

با آنکه هیچ اسب بدینسان دونده نیست

بر من بلا شده است زبانهای دشمنان

ما را بلای عشق تو تنها بسنده نیست

ناصر ز تو جدا نشود گر شود هلاک

جان کنده‌ام ولی دلم از یار کنده نیست

شمارهٔ ۱۴۳

کار عشق است اگر پیش تو انکاری نیست

عاشق حسن بتانیم و جز این کاری نیست

دوست نبود که به دل میل ندارد با دوست

یار نبود که به جان در طلب یار نیست

بسکه در عشق تو آزرد مرا طعن رقیب

زار می‌نالم و در خاطرم آزاری نیست

گر دلم هست ز سودای تو بیماری خوش

خوشتر از نرگس مخمور تو بیماری نیست

گر چو چشم تو من آشفته‌ام و مست و خراب

عذرم آن است که در دور تو هشیاری نیست

عقل در حلقهٔ گیسوی تو سودائی شد

که چنین گرم که بازار تو بازاری نیست

ناصر از گفتهٔ خود گوی به مطرب غزلی

که دلاویزتر از شعر تو گفتاری نیست

شمارهٔ ۱۴۴

همچو رخسار تو گل را خط زنگاری نیست

نارون را چو قدت چهرهٔ گلناری نیست

ساقیا چون همه رنج دلم از خویشتن است

بده آن باده که مستم، سر هشیاری نیست

نبود شمع صفت همنفس مجلس خاص

هر که دلسوختهٔ آتشِ بیداری نیست

در مقامی که به شاهان نتوان گفت سخن

زهرهٔ زاری سرگشتهٔ بازاری نیست

دلت آزار دل خسته دلان می‌جوید

در دل سنگ چنین رسم دل‌آزاری نیست

چشم بیمار تو ما را صدقاتی ندهد

تا چه هندوست که او را غم بیماری نیست

گر تو در بوتهٔ حسرت نگدازی ناصر

درم قلب تو را سکهٔ عیاری نیست

شمارهٔ ۱۴۵

مرا به بعد مکان از شما جدائی نیست

که هر کجا روم از دام دل رهائی نیست

هر آنچه در نظرم آید از شمایل تو

به جز وظیفهٔ شوخی و دلربائی نیست

در آن حریم که خلوتسرای حضرت اوست

جواز و منع به رندی و پارسائی نیست

رقیب دید مرا مست و گفت: ای ناصر

مگر سلوک تو زانرو که می‌نمائی نیست

منِ گدای نی‌ام مرد راه او لیکن

هوای عشق به سلطانی و گدائی نیست

شمارهٔ ۱۴۶

بیش از این‌ام سر این خاطر شیدائی نیست

طاقت این دل شوریدهٔ سودائی نیست

هر زمان از غم عشقم المی پیش آید

که از او فایده جز حاصل رسوائی نیست

سایه‌ات بر سر هر بنده که افتاد، افتاد

دولت و بخت به بازوی توانائی نیست

مهر با چهرهٔ خوب تو چه نسبت دارد

ماه رخسار تو تنها رو و هر جائی نیست

کنه اسرار تو عقلم نتواند دریافت

قصهٔ شوق تو در دفتر دانائی نیست

شمارهٔ ۱۴۷

چو دید روی تو دیده نظر نگاه نداشت

ز ره برفت دل من که رو به راه نداشت

بریخت خون دلم ترک چشم تو به خطا

وگر نه دل به جز از عاشقی گناه نداشت

ز سهم تیغ تو از خود گریختم در تو

که غیر سایهٔ لطفت دلم پناه نداشت

رخت چو آینه می‌شد ز آه من در خط

ولی ز ضعف تن من مجال آه نداشت

چو شمع سوزِ دلم پیش جمع روشن کرد

به باد رفت سرش چون زبان نگاه نداشت

دلم ز زلف زنخدان او فرو چه شد

که مست بود و شب تیره فکر چاه نداشت

گرفت ناصر روی زمین به تیغ زبان

چو آفتاب جهانگیر شد، سپاه نداشت

شمارهٔ ۱۴۸

زلف که به هر حلقهٔ مشکین هنری داشت

مانند شب قدر مبارک سحری داشت

هر چند که من ساغر اندوه کشیدم

تا چشم زدم ساقی دَوَرانِ دگری داشت

گر یار به ما کرد نظر عین وفا بود

نادیده اگر کرد در آن هم نظری داشت

زنار اگر بست اسیری چه کند آه

دل در خم آن زلف خدا بیخبری داشت

در صحن چمن ناصری دل شده امروز

چون غنچه ز اندوه تو پر خون جگری داشت

شمارهٔ ۱۴۹

عمرم همه آن بود که در کوی تو بگذشت

مردن به ازین عمر که بی روی تو بگذشت

میداد صبا بوی تو، دل رفت به آن بوی

از باد دل گمشده بر بوی تو بگذشت

در جادوئی از چشم تو زلف به سر آمد

از ترک ختا طرهٔ هندوی تو بگذشت

امشب به یقین می‌گذرد اشک من از دوش

در حسرت موئی که ز زانوی تو بگذشت

هر ناله که من بر زبر چرخ رساندم

تیریست که از سینهٔ بدگوی تو بگذشت

بشکافم اگر موی شود نکتهٔ باریک

از بسکه ز پیش نظرم موی تو بگذشت

ناصر دل خود را هدف تیر بلا ساخت

وانگه به کمانخانهٔ ابروی تو بگذشت

شمارهٔ ۱۵۰

شمع‌وار از سر گذشتم بشنو از من سرگذشت

آتشم سر تا به پا بگرفت و آب از سر گذشت

رفت دل چون مُهر لعل او به جان پنهان نداشت

عین لطف است آنکه رنگ باده از ساغر گذشت

با فراغ بال پروانه وصال شمع را

آن زمان یابد که مردانه ز بال و پر گذشت

از حدیث آتشین من دل کاغذ بسوخت

دود آهم چون به نوک خامه بر دفتر گذشت

از تن خاکی به آب دیده بنشانم غبار

او اگر دامن کشان خواهد به خاکم بر گذشت

ای که نشناسی دل گرم مرا از آه سرد

باز جو یک شمّه از سوزی که بر مجمر گذشت

دامن مقصود اگر ناصر نمی‌آید به چنگ

همچو سیم اشک می‌باید ز وجه زر گذشت

شمارهٔ ۱۵۱

چون صبا در کوی تو آشفته بر خواهم گذشت

بر درت بیمار خواهم رفت و درخواهم گذشت

خاک ره خواهم شدن تا دهر بر بادم دهد

بر سر کوی شما زین رهگذر خواهم گذشت

شب همه شب سوختم چون شمع، هان ای باد صبح

بر سرم بگذر که بر بویت ز سر خواهم گذشت

ز آتش دوزخ چه می‌پرسی خبر از من که من

بر صراط عشق مست و بی‌خبر خواهم گذشت

مدعی گر بهر زر چون غنچه باشد تنگ دل

من چو گل خندان و خوش از وجه زر خواهم گذشت

بر گذر ای جان ناصر بر سرم خوش همچو گل

زانکه دور از روی تو چون عمر بر خواهم گذشت

شمارهٔ ۱۵۲

تا دلی دارم من از دلدار نتوانم گذشت

بگذرم از جان ولی از یار نتوانم گذشت

هر سرِ موئی حجاب راه من گردد ولی

از سرِ موئی قلندوار نتوانم گذشت

بگذرم آسان من از هر در که باشد در جهان

از درش آسان اگر دشوار نتوانم گذشت

مُنکرم من زاهد زرّاق ازرق‌پوش را

می‌کنم اقرار کز انکار نتوانم گذشت

بر امید صافی‌ئی افتاده‌ام در پای خُم

همچو دُردی از خم خمّار نتوانم گذشت

بارها بگذشته‌ام از خانقاه و مدرسه

وز در دیر مغان یک‌بار نتوانم گذشت

کاروانِ باد می‌آید ز کویت مُشکبار

هست از آن منزل دلم در بار، نتوانم گذشت

تا سرِ زلف چلیپای تو شهد محراب دل

کافرم کز حلقهٔ زنار نتوانم گذشت

شمارهٔ ۱۵۳

من عاشقم که کعبه نمی‌دانم از کنشت

پروانه را در آتش دوزخ بود بهشت

زاهد تو در حمایت کردار خویش باش

نشنیده‌ای که گل درود هر که خار کشت

عزت نگاهدار که یک‌رنگ وحدتیم

در کثرتست این همه تلوین خوب و زشت

بی جنبش قلمْ قدم ما نمی‌رود

ما را چه جرم گر قلمْ خط خطا نوشت

خاک مرا ز رندی و مستی سرشته‌اند

بردست‌اش آفرین که مرا این چنین سرشت

ساقی بیار جام می‌ئی را که جم نهاد

مطرب بساز پردهٔ رودی که زهره رِشت

ناصر بهشت نسیه نیرزد به نیم جو

آدم که نقد داشت به یک گندمش بِهشت

شمارهٔ ۱۵۴

حسنت همه آشوب و جمالت همه آفت

شوخی به تو منسوب و جفا با تو اضافت

ای باد صبا را ز نسیم تو روانی

وی آب روان را ز خیال تو لطافت

گر پای رود در ره تو خوف عظیم‌ست

ور سر برود در ره تو نیست مخافت

طبع تو به خود ره ندهد خاطر ما را

هرگز نشود جمع لطافت به کثافت

با عید وصال تو مرا بُعد بعید است

هر چند میان من و تو نیست مسافت

ناصر بزن این خرقهٔ‌ خود چاک چو غنچه

از جامه چو گل چند توان کرد ظرافت

شمارهٔ ۱۵۵

اگر دوستان را توان باز یافت

توان از پس مرگ جان باز یافت

کسی کز فراقی به وصلی رسید

دوباره حیات جهان باز یافت

شنیدی که آن تشنه در بادیه

همی مرد آب روان باز یافت

دهانش ببوسید و در خانه برد

چو آن تیر رفت و کمان باز یافت

بسی بوسه‌ها زد صبا در سحر

چو گل را به خنده دهان باز یافت

مرا وصل باید، چه سود از خیال

که نتوان یقین از گمان باز یافت

بگوید غم خویش ناصر به دوست

چو گل دید بلبل، زبان‌ باز یافت

شمارهٔ ۱۵۶

سلامی برد چون صبح صبا رفت

رسول ره نورد باد پا رفت

ز خونِ دل نوشتم ماجرائی

که در هجر تو بر ما چه‌ها رفت

گهی در پای ما خار جفا زد

گهی در خون ما تیر بلا رفت

من از بیگانه آزاری ندیدم

که با ما آنچه از آشنا رفت

از آن ساعت که تو از من جدائی

چنان دانم که جان از تن جدا رفت

تنی کز جان جدا افتاد شد خاک

ندانم جان که از تن شد کجا رفت

اگر چه ناصر آهسته زند آه

ولی فریاد او بسیار جا رفت

شمارهٔ ۱۵۷

انوار وجه توست که ارض و سما گرفت

کلِ وجودْ جودِ وجودِ شما گرفت

در نور مهر ذرهٔ‌ سرگشته محو شد

لاهوتی‌ئی ز های و هوی‌ات هوا گرفت

بلبل خروش دارد و پروانه سوز دل

این برگ خود ندارد و آن خود نوا گرفت

از زلفِ مُشکِ رنگِ تو می‌جست باد صبح

برخاست بوی و دامن باد صبا گرفت

صد تیرگی ز زلف تو در زنگبار شد

یکباره ترُکِ چشم تو راه خطا گرفت

گردی که بود از طرف ما به آب چشم

بنشانده‌ایم و دُردی صافی صفا گرفت

شکر تو گفت شکر مصری، عزیز شد

بوی تو یافت نافهٔ آهو بها گرفت

بنشانده‌‌ایم قد تو را بر کنار چشم

همواره سرو ناز کناری ز ما گرفت

ناصر مقیم حضرت الا نمی‌شود

الا کسی که ملک به شمشیر لا گرفت

شمارهٔ ۱۵۸

تا دلم دلبر گرفت، از جان و دل دل برگرفت

آستین از جان فشاند و دامن دلبر گرفت

دید چشمت را که دارد از مژه چتر سیاه

نرگس از خجلت بخواهد تاج زر از سر گرفت

دوش تا وقت سحر شمع از زبان آتشین

هر چه با پروانه گفت از سوز سینه درگرفت

عود دودی کرد و سوز خویشتن پنهان نداشت

از حریف خام آتش در دل مجمر گرفت

می‌رود ماه سریع‌السیر سوی برج خویش

خواهد آن خورشید تابان سایه از ما برگرفت

هر که را از روی خوبان داغ حسرت در دل است

بایدش چون لاله در دوران گل ساغر گرفت

این مرادم بس که من از نور رویت روشنم

کی تواند ذره‌ای خورشید را در برگرفت

زلف چون بر رخ نهادی ظلمت آمد پیش نور

غمزه چون بر هم زدی عالم همه کافِر گرفت

نیشکر شد کلک ناصر چون لبت را وصف کرد

زان به کاغذ دفتر و دیوان او شکر گرفت

شمارهٔ ۱۵۹

یک قدم یار از سر جور و جفا هرگز نرفت

جان ز دردش رفت و درد از جان ما هرگز نرفت

در حریم وصلش ای دل کی نزول افتد تو را

کاندر آن منزل ز بیم جان صبا هرگز نرفت

با برش گل را چه نسبت، کان تن گلبرگ او

از دم باد پریشان بر هوا هرگز نرفت

چون کنم تشبیه با سروش که آن سرو بلند

قامتی دارد خرامان در قبا هرگز نرفت

پای بر جا داشتم چون شمع در شبهای هجر

آتشم گر بر سر آمد، پا ز جا هرگز نرفت

من سؤالی میکنم زان در مگر یابم جواب

سائلی چون ز آستانش بینوا هرگز نرفت

نالهٔ ناصر شب از خواب خوشش بیدار کرد

گفت یکدم از درِ‌ ما این گدا هرگز نرفت

شمارهٔ ۱۶۰

چسم تو از ما خطائی دید و ابرو چین گرفت

حاجبت آورد از ترکان سپاه و چین گرفت

زلف تو چون هندوان آتش پرستی پیشه کرد

خواب خوش بادت کز آتش بستر و بالین گرفت

می‌رسد پیک صبا و مژده می‌آرد که باز

ملک هفت اقلیم را سلطان فروردین گرفت

از سماعِ مرغ رقصان شد چنار و دست‌زن

جیبِ گل را چاک کرد و دامن نسرین گرفت

هر دمم تلخی که زاهد می‌چشاند هست نوش

ای خوشا رندی که بر کف بادهٔ نوشین گرفت

مادر ایام هر شیری که با فرهاد داد

کی رسد با ساغر شیری که از شیرین گرفت

ناصرا گر عاشقی جان را به تلخی ده چو جام

شرط عاشق نیست در دل ذوق  جان شیرین گرفت

شمارهٔ ۱۶۱

چو باد گر ز سر کوی یار خواهم رفت

به سوی روضهٔ رضوان چه کار خواهم رفت

مرا ز روز شمار ای فقیه کم ترسان

که من به دیر مغان بیشمار خواهم رفت

شراب خوردم و پوشیده می‌روم در شهر

اگر تو منع کنی آشکار خواهم رفت

به روز مرگم اگر در کنار خاک نهند

ز گریه خون دل اندر کنار خواهم رفت

به داغ هجر اگر از دیار دوست روم

همان شکسته دل و دوستدار خواهم رفت

جواب طعنهٔ اغیار اگر ز من پرسی

همین بس است که در عشقِ یار خواهم رفت

چنان ز عشق تو اندر غبار دل ماندم

که همچو آینه زیر غبار خواهم رفت

بساز چارهٔ کارم که رفت کار از دست

وگر ملول شوی من ز کار خواهم رفت

ز سوز مهر تو ناصر بسوخت چون منصور

چو سرّ عشق تو گفتم به دار خواهم رفت

شمارهٔ ۱۶۲

دلم واقف نبود آن دم که جان رفت

تن اینجا رفت و جان با کاروان رفت

فتادم خسته و مرهم جدا شد

بماندم تشنه و آب روان رفت

زمین بودم مرا افتاده بگذشت

قمر بود او مگر بر آسمان رفت

سرم از غیرت آن گَرد شد خاک

که نعل باد پای او بر آن رفت

همی‌گفتم عنان او بگیرم

درین بودم که از دستم عنان رفت

میان ای ساربان بگشا و بنشین

که سیل ابر چشمم بی‌کران رفت

دلم را بر هیون همچون جرس بند

که صد فرسنگ ازو خواهد فغان رفت

اگر ناصر ز هجران گرَد گردد

هنوز اندر پی او می‌توان رفت

شمارهٔ ۱۶۳

با گل سخن جمال او رفت

گل را همه رنگ و بو رفت

سروش چو بدید بر لب جوی

آب رخ او چو آبِ جو رفت

اشک از نظرم فتاد بر خاک

چون از نظرم خیال او رفت

بر چهره فتاد ز آب‌رو گرد

دامن بگرفت و آبرو رفت

می‌رفت به روی زر عجب نیست

قارون صفت زمین فرو رفت

ساقی قدحی بده که در خاک

بسیار چو ما بد و نکو رفت

. . . . . . . کذا. . … … …

امروز چو گرد کو به کو رفت

ناصر صفت میان او کرد

بسیار سخن چو تار مو رفت

شمارهٔ ۱۶۴

خبر یار به اغیار نمی‌یارم گفت

گنجها دارم و با مار نمی‌یارم گفت

درد یاری به دل خستهٔ ما افتاده است

درد یاری که به دیّار نمی‌یارم گفت

سخن راستی سرو و خرامیدن کبک

پیش آن قامت و رفتار نمی‌یارم گفت

گرد از پای تو خواهم که بروبم به مژه

لیک با گل سخن خار نمی‌یارم گفت

لطف تو اندک و بسیار به هرکس برسد

دیگر از اندک و بسیار نمی‌یارم گفت

با دل از رفتن دلدار بگوید ناصر

خبر مرگ به دلدار نمی‌یارم گفت

شمارهٔ ۱۶۵

چه عجب لطف مزاجست در آب و خاکت

که خرد می‌نتواند که کند ادراکت

ورق لاله بر اندام گل و شمشاد است

یا قبا بر تن گلگون و قد چالاکت

زان شدم کشتهٔ تیر تو که بینم خود را

غرق خون گشته و آویخته بر فتراکت

پاک بادا رخ نیکوی تو از چشم بدان

تا زیانی نکند دیدهٔ هر ناپاکت

جمله غمهای جهان از تو دلم دید و هنوز

من بر آنم که مبیناد کسی غمناکت

عاقبت چشم تو از خون دلم باک نداشت

آه از آن خونی بی‌عاقبت بی‌باکت

گر تو خاک در آن ماه ببوسی ناصر

گذرد مرتبه از دایرهٔ‌ افلاکت

شمارهٔ ۱۶۶ - در مدح سلطان اویس

شمع ایران گویمت یا ماه توران خوانمت

قبلهٔ دل دانمت یا کعبهٔ جان خوانمت

خلق در آسایشند از حسن رویت لاجرم

رحمت پروردگار و لطف یزدان خوانمت

همچو عقلی دل‌فروز و همچو جانی ناگزیر

خوشتر از جان جهان آن چیست تا آن خوانمت

خوانمت فردوس تا از چهره برداری نقاب

وز دو لب چون روح بخشی، آب حیوان خوانمت

در وفا بنیاد مهر و در صفا بنیاد حسن

در مکارم عین لطف و کان احسان خوانمت

رونق میدان ز توست و زینت لشگر توئی

شهسوار لشگر و خورشید میدان خوانمت

چون کشی در بزم باده گویمت جمشید وقت

چون کنی بر رخش جولان پور دستان خوانمت

چون سلیمان گر چه داری حکم بر دیو و پری

صد سلیمانی به رتبت گر سلیمان خوانمت

چون به خوبی جمله خوبان بندهٔ حسن تواَند

پاشاه دلبران و شاه خوبان خوانمت

سوی خویشم خوان که من خوانم تو را عاشق نواز

سوی من بخرام تا سرو خرامان خوانمت

از رخ گیتی گشا مهدی عالم دانمت

وز لب مُعجزنما عیسی دوران خوانمت

گوش کن اشعار ناصر باز دان اسرار او

تا میان مردمان شاه سخندان خوانمت

شمارهٔ ۱۶۷

پسته را لب شکند آن دهن خندانت

مغز بادام کشد چشم خوش فتانت

گر چه شد روشنی خوان فلک از خورشید

قرص خورشید ندارد نمکی از خوانت

گر شوم موئی و ور سینهٔ من بشکافی

بنهم همچو قلم سر به خط فرمانت

اگر ای درّ گرانمایه دو عالم بدهند

من که صراف جهانم ندهم ارزانت

هیچ پوشیده نشد مهر تو در سینهٔ من

آفتابی نتوان کرد به گل پنهانت

گر سرم رفت مباد از سر تو موئی کم

جان من، جان جهان باد فدای جانت

دم ناصر که جهان را چو صبا مشکین کرد

یافت بوئی ز سر طرهٔ مُشک افشانت

شمارهٔ ۱۶۸

جان جوهر پاک است و تن ار سرو روانت

تن پیش تنت ریزم و جان بر جانت

تو در دل من ساکن و من در طلب تو

جویان شده فریاد زنان گرد جهانت

در خاک بجوید دل من روز اجل را

یابد مگر از جان لب من بوی دهانت

موئی نکنی فرق میان من و مویت

وان نیز به فرق تو کنم هم هست میانت

ابروت کمان و مژه تیر است، رها کن

تا بوسه دهد صید تو بر تیر و کمانت

تو نار خلیلی و تن من بت آذر

سوزد دهن من اگر آرم به زبانت

ای عاشق فرزانه که سر رشتهٔ تقدیر

در گرد جهان می‌ببرد گرد جهانت

جویان شُعیبی، ببُر از صحبت فرعون

تا مار عصایت شود و گرگ شبانت

ناصر به یکی کام و زبان از تو چه گوید

سوسن به زبانها نکند شرح و بیانت

شمارهٔ ۱۶۹

دلم که چون سر زلف تو می‌رود بر باد

به دام عشق درافتاد، هر چه بادا باد

مرا که سایهٔ خود محرم است و آن هم هیچ

مرا که باد صبا هم‌دمست و آن هم باد

خرابهٔ دلم از گنج عشق آباد است

که گنج عشق تو دارد دل خراب آباد

به یاد لعل تو دادیم جان شیرین را

به کوه هجر در افتاده‌ایم چون فرهاد

به صید آهوی صیاد کی تواند رفت

که چشم آهوی تو صید می‌کند صیاد

مگر تو حور بهشتی که از نژاد بشد

نزاد چون تو پرپچهره و فرشته نژاد

بگوش دلبر فریاد ما رسید ولی

از آن چه سود که که دلبر نمی‌رسد فریاد

اگر به خواری شد خاک راه او ناصر

ز خاک راه غباری به دامنش مرساد

شمارهٔ ۱۷۰

من اوفتاده و انفاس روح پرور باد

چو باد بر تو گذر می‌کند حرامش باد

شب فراق و غریبی و عشق و تنهائی

چه شد که بر من بیچاره هر چهار افتاد

سرشک دیدهٔ من همچو آب می‌خواند

که سالها تو نیاری به نامه از من یاد

غلام عشق تو از هر دو کون آزاد است

کسی ز مادر فطرت چنین نزاد آزاد

چو گشت راز دلم فاش، ناله را چه کند

دهان از آن …. برکشیده‌ام بگشاد

ز نقش بند ازل عقل و هوش حیرانند

که در شمایل خوب تو داد خوبی داد

چو باد می‌رود اندر رکاب تو ناصر

چگونه صبر کند، عمر داده است به باد

شمارهٔ ۱۷۱

می‌دهد باد از تو بوئی، آفرین بر باد باد

من به بویت می‌دهم عمر گرامی را به باد

بر دلم بیداد چشم مست تو از حد گذشت

داد خود گفتم ستانم از لبت، دادم نداد

دیدم از چشمت که بندد خواب مردم را به سِحر

هیچ نشنیدم ز زلفت کار مسکینی گشاد

نامرادی چند سودای تو می‌ورزند و نیست

هرگز از وصل تو حاصل نامرادی را مراد

عنکبوتی را مگس در دام می‌افتد ولی

کس نشان ندهد که سیمرغی به دامی اوفتاد

آنچه از درد فراقت دوستان را بر دل است

روز هجران تو روزی هیچ دشمن را مباد

نقش هر حرفی که می‌خواند خرد از خط یار

بر بیاض دیده ناصر می‌کند آن را سواد

شمارهٔ ۱۷۲

پای بیرون ز حد خویش نهاد

زلف تو سر از آن دهد برباد

بندهٔ توست هر کجا سروی‌ست

بنده بسیار کرده‌ای آزاد

روی بنمودی و غمم بربود

زلف بگشادی و دلم بگشاد

گر چه مهرت ز ما برآرد گَرد

هیچ گردی به دامنت مرساد

بر میانت چو گوهر آویزد

هر که را جوهریست چون پولاد

طمع خام من هوس می‌پخت

که دلم گردد از وصال تو شاد

دیدمت خود که از فراموشان

تا گذر باشدت نیاری یاد

من لبت در زبان نمی‌رانم

پای شیرین و بوسهٔ فرهاد

عمر آن کس که سعی هجران کرد

باد همچو دلم خراب آباد

هر زمان در غم اوفتد ناصر

چه توان کرد طالع این افتاد

شمارهٔ ۱۷۳

یک نفس ای باد صبا همچو باد

عزم تو تا کوی دلارام باد

گر به در دوست قبولت بود

راست بود اینکه قبولست یاد

پیش مراد دل و مقصود جان

عرضه دهی درد دل نامراد

عهد مرا یار فراموش کرد

رفت بسی عهد و نیاورد یاد

داد نداد آن بت بیدادگر

دادِ جفا کاری و بیداد داد

قهر که از یاد بود به ز لطف

ظلم که از دوست بود به ز داد

ناصر اگر نامه نویسد به دوست

می‌کند از دیده بیاض و سواد

شمارهٔ ۱۷۴

من اگر خاک شدم آب شما روشن باد

سر اگر از تو کشم تیغ تو بر گردن باد

حق صحبت که میان من و تو محکم شد

گر فراموش کنم لعنت حق بر من باد

من ز غیرت نظر از غیر تو بر دوخته‌ام

گر به غیرت نگرم هر مژه‌ام سوزن باد

گر پراکنده شوم از سر کویت چو غبار

دل مسکین مرا خاک درت مسکن باد

صحبت از دوست بریدی و به دشمن پیوست

دوستداران تو را مرتبهٔ دشمن باد

غرق خون ناصر اگر بی تو چو گل بر خار است

سرو من، جای تو هر جا که بود گلشن باد

شمارهٔ ۱۷۵

اگر چه خانهٔ تیره است دیده جای تو باد

وگر چه منزلِ تنگ است دل سرای تو باد

اگر چه از تن من غیر استخوانی نیست

همیشه بر سر او سایهٔ همای تو باد

به کیمیای نظر خاک را تو زر سازی

مس وجود مرا قُرب کیمیای تو باد

ز خاک پای تو عشاق توتیا کردند

نصیب دیدهٔ بختم ز توتیای تو باد

تو آفتاب جهانی گرفته ملک به تیغ

چو ذره ذره شوم مهرم از هوای تو باد

خیال تاج مرصع برفت از سر من

کلاه دولت ناصر ز خاک پای تو باد

شمارهٔ ۱۷۶

جان بر لب لعلش چو مگس بر شکر افتاد

با وصل تو دل چون شبهی در گهر افتاد

کی دست زند در کمر صحبت شیرین

فرهاد که با درد فراق از کمر افتاد

با روی تو زد آب روان لاف لطافت

ز آنروی مرا آب روان از نظر افتاد

یاقوت روان در نظرم جای گرفتست

از جزع بسی لعل که بر روی زر افتاد

آن قطرهٔ خوی بر لب گلرنگ تو گویی

از ابر نمی بر رخ گلهای تر افتاد

بر چشمهٔ نوشین لبت سبزه دمیده است

یا خود پر طوطی‌ست که اندر شکر افتاد

بدخواه بر افتد چو در افتاد به ناصر

هر کس که به درویش در افتاد بر افتاد

شمارهٔ ۱۷۷

تا عکس تو از روزنهٔ‌ دیده در افتاد

در خانهٔ دل پرتو شمس و قمر افتاد

بسیار در آویخت صبا با سر زلفت

می‌خواست که بیرون جهد از دام در افتاد

در راه خطرناک تو گر در دل عاشق

جان را خطری هست به جان در خطر افتاد

یک ره گذر افتاد مرا بر سر کویت

این کار که افتاد از آن رهگذر افتاد

کی دست زند در کمر صحبت شیرین

فرهاد که با درد فراق از کمر افتاد

هر قطرهٔ خون در رگ جان بادهٔ لعلست

زآنروی مرا قطرهٔ‌ خون در جگر افتاد

بدخواه در افتد چو در افتاد به ناصر

هر کس که به درویش درافتاد بر افتاد

شمارهٔ ۱۷۸

دلم را در زنخدانت ره افتاد

قدم از ره برون زد در چَه افتاد

چو در مهتاب می‌رفتی خرامان

ز رویت تاب در روی مه افتاد

نخوردم میوه از نخل بلندت

دریغا دست عمرم کوته افتاد

تجلی کرد انوار جمالت

کز آن حیرت به جان آگه افتاد

چو لای نفی بر خود راند ناصر

همه اثبات در الاالله افتاد

شمارهٔ ۱۷۹

از صبا گر در سر زلف تو چین خواهد فتاد

دل که در هندوستان گم شد به چین خواهد فتاد

گر نسیم بی‌نیازی خواهد از کویت وزید

آتشی در روزگار کفر و دین خواهد فتاد

گر خیالی از گل رویت فتد در صومعه

خار خاری در دل خلوت نشین خواهد فتاد

تا بمالد روی خود بر خاک کویت آفتاب

هر سحر از بام گردون بر زمین خواهد فتاد

تاختی اسب و نمودی رخ، دل من مات شد

من چه دانستم که بازی این‌چنین خواهد فتاد

من یقین دانم که جز نام از میانت هیچ نیست

گر کمر بندی گمانی در یقین خواهد فتاد

این سخن آخر نشد ناصر هنوز و زین سخن

حسرتی در اولین و آخرین خواهد فتاد

شمارهٔ ۱۸۰

رخت گلست و قدت سرو و طره‌ات شمشاد

چو شانه در سر زلف توئیم از شم شاد

چو باد صبح گذر کرد در چمن، غنچه

علی‌الصباح به دستان هزار دل بگشاد

فلک بساط و کواکب چو مهره در ششدر

تو آفتاب که در حسن فاردی و زیاد

چو غنچه را سر پیکان ز خون شد آلوده

بر آمد از دل پرخون بلبل فریاد

حباب خیمه پر از باد می‌زند بر آب

چنانکه ابر زد از آب خرگهی بر باد

هزار ناله کند هر سحر ز دست چنار

ولی چه سود که گل داد، او نخواهد داد

شمارهٔ ۱۸۱

صد قطرهٔ خون هر دم از دیدهٔ ما افتد

عشاق پریشان را بنگر که چه‌ها افتد

دل از هوس خالت بر زلف تو می‌پیچد

مرغ از طمع دانه در دام بلا افتد

گر قد تو را روزی در باغ گذر باشد

هم بید شود لرزان، هم سرو ز پا افتد

دیروز تو را دیدم از باده فتان خیزان

چون گل که به هر سوئی از باد صبا افتد

خواهی که مرا خرقه پیوسته قبا باشد

بگذار بر اندامت تا چین قبا افتد

سر بر تن من باریست، یاری بده از تیغم

تا بار گران یک دم از گردن ما افتد

بسیار گدا آید در کوی تو چون ناصر

لیکن به چنین زاری دشوار گدا افتد

شمارهٔ ۱۸۲

گر پرتو خورشید رخت بر قمر افتد

مه ز بر قدمهای تو چون خاک در افتد

من ذرهٔ تاریکم و تو مهر منور

روشن شوم ار سوی من‌ات یک نظر افتد

چون لاله به خون غرق سر از خاک بر آرم

روزی اگرت بر سر خاکم گذر افتد

هر جای که ساقی تو شوی باده چه حاجت

هر کس که ببیند رخ تو بیخبر افتد

با تیغ مژه چشم تو هر جا که نهد روی

دلها چو سر زلف تو بر یکدگر افتد

چون پسته اگر لب بگشائی به تبسم

شور لب شیرین تو اندر شکر افتد

ناصر به ره عشق مرو تیز و بیندیش

کز تیزروی مرکب تازی به سر افتد

شمارهٔ ۱۸۳

زنخدان تو گر این است، صد یوسف به چاه افتد

نظر بر قدت اندازند خوبان را کلاه افتد

چو زلف توست بخت من، از آن دایم پریشانست

ندانم در جهان کس را چنین بخت سیاه افتد

نیامد در برم قد تو باری خاک ره گردم

که روزی سایهٔ بالای تو بر خاک راه افتد

اگر چشم تو ناحق ریخت خونم را، به حل کردم

نیرزد کز چنین خون نازنینی در گناه افتد

من از ضعف وجود خود چو ذره تا پدیدارم

کجا خورشید تابان را به سوی من نگاه افتد

گر از دست تو در پایت فتادم سر مکش از من

عجب نبود اگر در زیر پای گل گیاه افتد

ز ناصر جان طلب کرد، به صد جان منت است، آری

ره آورد گدایان گر قبول پادشاه افتد

شمارهٔ ۱۸۴

زان آتشی کز هجر تو هر دم به جان من فتد

گر دم زنم خورشید را صد شعله در خرمن فتد

گفتم شوم با درد تو یکسان به خاک ره ولی

حیف آیدم کز خاک ره گَردی بر آن دامن فتد

خود را نشانه کرده‌ام پیش کمان ابرویت

باشد نشان دولتی کز تیر تو بر من فتد

هر شب خیال روی تو بر بام دل آید از او

در خانهٔ تاریک تن عکس مه روشن فتد

بگشاد چشمم روزنی در خلوت دل تا مگر

ناگه ز خورشید رخت نوری در آن روزن فتد

خون شد دل من غنچه‌وش، نی‌نی که از خار جفا

عیبم مکن گر همچو گل چاکی به پیراهن فتد

ناصر همه شب نالد و خلق نبید خواب خوش

کز آه او همسایه را آتش به پیراهن فتد

شمارهٔ ۱۸۵

هوایت در دماغ من نگنجد

خیالت در سر سوزن نگنجد

به زلفت دل نبستم، زانکه سگ را

کمند شاه در گردن نگنجد

به دامن چون چکانم گریه از چشم

که کس را بحر در دامن نگنجد

دم من در دل سختت نگیرد

که این آتش در آن آهن نگنجد

صبا تا داد گل را از تو بوئی

گل از شادی به پیراهن نگنجد

کجا بیند رخت ار چشم ناصر

که آن خورشید در روزن نگنجد

شمارهٔ ۱۸۶

دلم در وصل گلروئی نگنجد

خسک با نسترن‌بوئی نگنجد

از آن دستم به زیر سر ستون است

که اندر زیر پهلوئی نگنجد

به چشمم ز آب دیده صد خرابی‌ست

که آب بحر در جوئی نگنجد

گهر گشته است نظمم لیک بی زر

به گوش هیچ مه‌روئی نگنجد

تن من گشت موئی وز تو دور است

که ما را در میان موئی نگنجد

چرا بر دیده کردی جای مژگان

به وصل ترک هندوئی نگنجد

نیابد ره به کوی دوست، ناصر

سگ دیوانه در کوئی نگنجد

شمارهٔ ۱۸۷

چنان پر شد دل از دلبر که دل در بر نمی‌گنجد

وگر گنجد دل اندر بر، در او دلبر نمی‌گنجد

اگر پروانهٔ‌ عشقی، در آتش بال و پر می‌زن

که اینجا حضرت شمع است، بال و پر نمی‌گنجد

ترا زحمت شد ای زاهد، که بشکستی سبوی ما

که من زان باده سر مستم، که در ساغر نمی‌گنجد

رو ای صوفی روبه‌فن، به پای خم چه می‌کردی

که زیر پای پیل مست شیر نر نمی‌گنجد

مرا گویند یارانم، ز سر بیرون کن این سودا

نمی‌دانند کاین سودا مرا در سر نمی‌گنجد

به روی زرد و آب دیده وصلش را طلب کردم

بگفت این کار تشریف است، سیم و زر نمی‌گنجد

اگر بر کعبهٔ‌ وصلش طوافی می‌کنی ناصر

گذر از نفس خود، کاین سگ به مسجد در نمی‌گنجد

شمارهٔ ۱۸۸

وصف تو در بیان نمی‌گنجد

بی نشان در نشان نمی‌گنجد

تا تو در جان من گرفتی جای

جان من در جهان نمی‌گنجد

تا ز مهر تو ماه روشن شد

ماه در آسمان نمی‌گنجد

تا به قد تو سرو ماند راست

سرو در بوستان نمی‌گنجد

کبر منعت همی‌کند ز سخن

یا سخن در دهان نمی‌گنجد

چه بزرگست اسم اعظم تو

که مرا در زبان نمی‌گنجد

ره به کوی تو چون برد ناصر

سگ بر آن آستان نمی‌گنجد

شمارهٔ ۱۸۹

دلم ز مهر تو چون ذره در هوا گردد

تنم به کوی تو سرگشته چون صبا گردد

مرا تو جان عزیزی، جدا مگرد از من

روا مدار که جان از تنم جدا گردد

اگر تو گوی گریبانِ چو غنچه بگشائی

ز شوق پیرهن صبر گل قبا گردد

تو گنج حُسنی و زلف تو همچو مار سیاه

مسلسل است مباد که اژدها گردد

در آب دیده شناور شدم چو مردم چشم

مگر خیال تو با دیده آشنا گردد

اگر به چشم من آید خیال تو، چه عجب

شنوده‌ام که پری گرد چشمه‌ها گردد

حباب‌وار اگر سرکشد ز ما ناصر

ز سر چو باد غرورش برفت ما گردد

شمارهٔ ۱۹۰

از بهر دُر وصلت چشمم در آب گردد

وز آرزوی لعلت دل خون ناب گردد

حسنت چو برفروزد رخساره همچو آتش

جان‌ها چو عود سوزد، دلها کباب گردد

ترسم ز خط سبزت سر برزند سیاهی

گر همچو زلف هندوات در آفتاب گردد

چون نیستی تو در دل، از دل خبر ندارم

هر کس برای گنجی گرد خراب گردد

گفتم حدیث وصلت، گفتا به خواب بینی

بیند کسی که او را، در دیده خواب گردد

ناصر شده‌ست موئی، آن موی هم حجابست

موئی نگر که او را، موئی حجاب گردد

گر لذت لب تو یابد شکر گدازد

ور زانکه چهرهٔ تو بیند گل، آب گردد

شمارهٔ ۱۹۱

ز گریه چشمه شد چشمم، بمان تا چشمه‌تر گردد

لب خشک مرا بهتر، کز آب چشم تر گردد

شدم چون گرد سرگردان، و گِرد کوی او گردم

سر و پائی ندارد گرد او، بی پا و سر گردد

تو را همچون کمر یک روز تنگ اندر قبا آرم

به زر گر دست من گِردِ میانت چون کمر گردد

خطت چون در خیال آرم، حدیثم مُشک‌بو گردد

لبت را بر زبان گیرم،‌ دهانم پر شکر گردد

چو روی توست عمر من، از آتش بر گذر بینم

چو زلف توست بخت من، از آن هر لحظه بر گردد

اگر تو پردهٔ لعل از گهر در خنده بگشائی

گهی چشمم شود پر لعل، گاهی پر گهر گردد

ز باد صبح می‌جوید خبر از بوی تو ناصر

وگر یابد خبر چون گل، ز شادی بی‌خبر گردد

شمارهٔ ۱۹۲

تمتع از وصال زلف مشکینت صبا دارد

که در کویت هوائی گشت و زلفت را هوا دارد

تماشا را خوشست ای گل ز چشمم گوشهٔ آبی

اگر سرو سرافراز تو میلی سوی ما دارد

سر زلف تو رفت از سرکشی بر باد و از فتنه

هنوز آن هندوی سرگشته تا در سر چه‌ها دارد

تو در یاری نمی‌یاری که با یاران وفا داری

وفاداری همین باید که با یاران وفا دارد

ندارد ظاهراً صوفی، صفا از درد بی‌دری

خوشا جام می صافی که در باطن صفا دارد

فراغت ملک آسوده‌ست و بی‌تشویش و این دولت

میسر نیست سلطان را که آن وصلت گدا دارد

همه تن چشم شد ناصر چو نرگس زانکه گر ناگه

ز مستی با خود آید، چشم بر روی شما دارد

شمارهٔ ۱۹۳

تا چه سودا سر گیسوی تو در سر دارد

کز سر دوش تو سر هیچ نمی‌ بردارد

در ازل قامت تو در دل ما بود مقیم

زان سبب صورت دل شکل صنوبر دارد

سرم از خاک درت باد پراکنده چو گرد

گر جز این در به دو گیتی در دیگر دارد

حبذا مقدم میمون صبا در شب هجر

مجلس ما ز نسیم تو معطر دارد

کعبه و میکده را فرق به موئی نکند

هرکه در کوی مغان دین قلندر دارد

سر و زر باز که نامرد بود مرد که او

غم مال و غم جان و غم دلبر دارد

در سر خامهٔ ناصر اثر نیشکر است

زانکه در کاغذ و دفتر همه شکر دارد

شمارهٔ ۱۹۴

چشمت ز خواب مستی در سر خمار دارد

آهوی شیر گیرست، جان‌ها شکار دارد

شب کی بود چو زلفت بر روی روز روشن

چون گل رسد به رویت، در پای خار دارد

چون عندلیب نالم از عشق تو ولیکن

چون من بهار حسنت بر گل هزار دارد

از بهر زر کمر را آویختی به موئی

او زین میان مرادی خوش در کنار دارد

ساقی دوای دردم نبود به غیر دردی

با ما حریف صافی بر دل غبار دارد

آن به که دلق خود را سازد به باده گلگون

هرکو چو غنچه در دل نقش و نگار دارد

ناصر ز خون دیده چون لاله سرخ‌رو شد

کز سوز عشق در دل سودای یار دارد

شمارهٔ ۱۹۵

آن سرو که چون سوسن ما را به زبان دارد

راز دل خود با ما چون غنچه نهان دارد

زلفش که چو سنبل روی از باد همی‌پیچد

سر بر من آشفته از ناز گران دارد

آن شوخ که با هرکس چون لاله قدح گیرد

چون نرگس مخمورم تا کی نگران دارد

چون کام همه عالم بخشد به سخن از لب

خورشید زبان‌آور یک ذره دهان دارد

در عین سیه چشمی آورد در ابرو چین

ترک است عجب نبود گر تیر و کمان دارد

در دیدهٔ ما آمد تا صورت خود بیند

گل آینه روشن در آب روان دارد

ناصر چو صبا دل را جوید ره بیرون شد

قدر نفس یاران بشناس که جان دارد

شمارهٔ ۱۹۶

با پرتو رخسار تو مه تاب ندارد

با لطف بناگوش تو گل آب ندارد

شیرینی شهد تو ز شکر نتوان یافت

طعم لب شیرین تو عناب ندارد

آن پیر که در صومعه‌ها گوشه نشین است

جز گوشهٔ‌ ابروی تو محراب ندارد

وان رند که در میکده‌ها باده پرست است

جز بادهٔ لعل تو می ناب ندارد

در خواب مشو یک نفس ای دوست که شب‌هاست

تا دیدهٔ من از غم تو خواب ندارد

با غمزه بگو تا دل آشفته ما را

چون طرهٔ مشکین تو در تاب ندارد

درد دل ناصر همه از مردم چشمت

آبش بگذشت از سر و پایاب ندارد

شمارهٔ ۱۹۷

گر از دهن تنگ تو مقصود برآید

از نقش عدم صورت موجود برآید

گفتیم که گیریم کناری ز میانت

این بود مرادی که ز نابود برآید

در پرده رخت سوخت جهانی و نترسی

ز آن روز که از آتش تو دود برآید

زلف تو شبی گفت که جان بخشمت از بوی

هندوست، کی از دست وی این جود برآید

هر چند که دیر است به سر رشتهٔ زلفت

جان از چَهِ دلگیرِ تنم زود برآید

رنگ از رخ گلگون ایاز آرد و بوئی

هر گل که ز آب و گل محمود برآید

از آتش دل گشت معطر دم ناصر

بی سوز کجا بوی خوش عود برآید

شمارهٔ ۱۹۸

بحر غم تو کران ندارد

عشقت سر این و آن ندارد

آنکس که از آن جهان خبر یافت

دیگر سر این جهان ندارد

مرغی که هوای عشق جوید

جز کوی تو آشیان ندارد

بی یاد تو آنکه می‌زند دم

بی‌جان شمرش که جان ندارد

در عشق تو آنکه می‌خورد خون

اندیشهٔ آب و نان ندارد

تا چند بود خموش ناصر

ماتم زده چون فغان ندارد

شمارهٔ ۱۹۹

چو چشمت هیچ آهوئی ندارد

که چشمت هیچ آهوئی ندارد

خجل شد از گل روی تو لاله‌

که رنگی دارد و بوئی ندارد

از آن دارد سر اندر پیش نرگس

که دارد چشم و ابروئی ندارد

دلم از دیده جوی خون روان کرد

به غیر از دیده دل جوئی ندارد

ندانم در جهان روئی و رائی

که آن با راه تو روئی ندارد

سخن ناگفته شد در وصف رویت

به از ناصر سخنگوئی ندارد

شمارهٔ ۲۰۰

مسکین تن آن کو جگرِ سوخته دارد

چشم و دل بد رأی بد آموخته دارد

نی زهره که در روی دلارای تو بیند

نی دیده که از سوی تو بردوخته دارد

مژگان تو شد بابزن و مرغ دلم را

از روی تو بر آتش افروخته دارد

هر دم دل سخت تو زند بر دلم آتش

کان آهن و سنگ از جگر سوخته دارد

شادی دل ناصر از آن است که دایم

سودای تو در جان غم اندوخته دارد

شمارهٔ ۲۰۱

لاله از آتش سودای تو داغی دارد

غنچه از بوی خوشت تازه دماغی دارد

گلشن چشم من از خون جگر گلزارست

قامت سرو تو گر میل به باغی دارد

راه دل گر چو شب زلف تو باشد تاریک

شمع روی تو دلیلست و چراغی دارد

زلف مشکین تو زاغ است و دو چشمت با زاغ

چون کمان گوشهٔ ابروی تو زاغی دارد

کام ناصر اگر از جام فروغی گیرد

همه از ملکت جمشید فراغی دارد

شمارهٔ ۲۰۲

به نزد اهل نظر هر که دیده‌ای دارد

مدام دیده ز روی تو بر نمی‌دارد

کسی که دیده به دیدار دوست روشن کرد

حدیث طعنهٔ دشمن به گوش می‌نارد

مرا ز فرقت دلدار مهربان هر دم

ز کنج دیدهٔ خونین ستاره می‌بارد

هر آنکه پند رقیبان نمی‌کند در گوش

ز گنج صحبت یارش نصیب کی دارد

رقیب را چه محل تا که پیش صبحت یار

نشیند و به بیهوده راز بر دارد

شمارهٔ ۲۰۳

زلف مشکین تو زنجیر بلائی دارد

بسته بر هر سر موئی سر و پائی دارد

دوست آن نیست که تابد سر پیمان از دوست

دوست آن است که با دوست وفائی دارد

بینوائی ز غم ار ناله کند باکی نیست

ناله از بهر چه کند نی، چو نوائی دارد

چنگ را کرد غم عشق رگ از پوست برون

بنوازش که وی این درد ز جائی دارد

خاک کوی تو و آه دل من، شام فراق

باغ روضه است که از مشک صبائی دارد

تن و پیراهن تو نه تن و پیراهن ماست

گل سوریست که از لاله قبائی دارد

از من ای خسرو خوبان جهان عار مدار

که هر شاه چنین طرفه گدائی دارد

دل به درمان منه و دردکش ای دل زنهار

کاین نه دردیست که امید دوائی دارد

خلوت ناصر شوریده دل از گریه و آه

بوستانی‌ست که خوش آب و هوائی دارد

شمارهٔ ۲۰۴

من رنجور را امید وصلش زنده می‌دارد

وگر نه درد هجرانت مرا یک لحظه نگذارد

نگردد شام من روشن، نمیرد سوز دل، گرچه

ز آهم می‌جهد برق و ز چشمم سیل می‌بارد

مرا چون سرمه زیر پای خود سوده است آن دلبر

هنوز از سرکشی و ناز در چشمم نمی‌آرد

ز سوز عشق او داغی‌ست دل را کان همی‌سوزد

ز خار ریش او ریشی‌ست جان را و همی‌خارد

همی‌ترسم کز آه دل خزان گردد گلستانش

بگو تا خاطر مجروح بلبل را نیازارد

رها کن ساعتی تا دل میان طاق ابرویش

نماز حاجت خود را در آن محراب بگذارد

بگفتم بار هجران تو را تا کی کشد ناصر

بگفتا یار آن باشد که بار یار بردارد

شمارهٔ ۲۰۵

به دوست از دل مسکین سلام ما که برد

بر آستانهٔ وصلش پیام ما که برد

حکایت رخ گلگون تو ز سیل سرشک

به سرو سایه‌ورِ خوش خرامِ ما که برد

مثال قامت دوتاه و شرح غصهٔ هجر

به ماهرویِ قیامت قیام ما که برد

حدیث درد دل و ماجرای قصهٔ شوق

به خون نوشته بر او سلام ما که برد

صبا چو یار نیاید پس از اجل هیهات

به کوی دوست غبار عظام ما که برد

نسیم کوی تو گر ناورد به خاک لحد

نسیم مشک به سوی مشام ما که برد

تو را زبان شکایت دراز شد ناصر

میان بزمگه خاص نام ما که برد

شمارهٔ ۲۰۶

شاد است دل که از غم تو یاد می‌برد

این بارگیر بار غمت شاد می‌برد

هر صبحدم دوگانه گزارم یگانه را

ذکر لب تو رونق اوراد می‌برد

می‌گریم و چون سیل مرا آب برکشد

می‌نالم و چو کاه مرا باد می‌برد

شیرین سنگدل چه خبر دارد از غرور

زان کوه غم که خاطر فرهاد می‌برد

زحمت چو از قضاست به جز صبر چاره نیست

کی مرغ جان ز خنجر صیاد می‌برد

از نقش کعبتین بود دو نرد مانده بود

مردم گمان برند که نراد می‌برد

ناصر از آن زمان که هوای عراق کرد

اشکم چو دجله گشت و به بغداد می‌برد

شمارهٔ ۲۰۷

سیل خون جگرم از سر ما می‌گذرد

بر من خسته چه گویم که چه‌ها می‌گذرد

باد کو راه گذر بر سر کویت دارد

خبرش نیست که بر دام بلا می‌گذرد

ای طبیب من شوریده، دلِ ریش مرا

چاره‌ای ساز که کارش ز دوا می‌گذرد

رفت عمرم به هوای رخت ای عمر عزیز

آه از این عمر که بر باد هوا می‌گذرد

از وفا روی نتابد دل ناصر به وفات

عمر آن است که در راه وفا می‌گذرد

شمارهٔ ۲۰۸

دود دل آتش پنهان مرا پیدا کرد

راز سر بستهٔ گل باد صبا رسوا کرد

سبزهٔ خط تو تا بر لب شیرین بدمید

همچو فرهاد دلم را هوس صحرا کرد

همت من همه بر قامت و بالای شماست

مرغ پرواز ز پستی به سوی بالا کرد

با غمت در دل تنگم دو جهان یک ذره‌ست

چه گهر بود که از قطرهٔ خون دریا کرد

جان پاکست تن تو به دل من ره یافت

نور چشم است رخت در نظر من جا کرد

نالهٔ ابر سوی قطره سلام بحر است

که تو از مائی و باید گذری بر ما کرد

لذتی در سخن از لعل تو دارد ناصر

طوطی ناطقه را شکر تو گویا کرد

شمارهٔ ۲۰۹

پیر ما خرقهٔ خود در گرو صهبا کرد

خویش را باز به پیرانه سری رسوا کرد

در همه دیر کسی نیست به قلاشی ما

تا کدام اهل دل از لطف نظر در ما کرد

بندهٔ قامت سروم که اگر برگ نداشت

نام آزادگی و راست‌روی پیدا کرد

عاقبت از هوس ساقی و شاهد ناصر

مفلس میکده شد وز همه استغنا کرد

شمارهٔ ۲۱۰

عشق تو روی ما ز عدم در وجود کرد

چیزی نبود، مهر رخت هرچه بود کرد

بر درد ما ز ماتم هجر تو تا ابد

خورشید چرخ خرقهٔ گردون کبود کرد

بوئی در آب و گِل ز گُل عارض تو بود

از بهر آن فرشته به آدم سجود کرد

صوفی منال بیهوده چندین که چوب خشک

تا کل نسوخت درد سر آورد و دود کرد

ما بی عمل به جنت اعلی رسیده‌ایم

ای بی‌خبر خدا نشنودی که جود کرد

فکر جهان بی سر و پا کار عقل نیست

عاقل خبر نداشت که دیوانه سود کرد

شاخ درخت عشرت ما تازه می‌شود

در باغ عیش از آب روانی که رود کرد

ناصر تو را به رندی و دیوانگی مثل

ذوق شراب صافی و عشق سرود کرد

شمارهٔ ۲۱۱

رفتی به باغ سرو به پیشت قیام کرد

دوتاه شد بنفشه و بر تو سلام کرد

سوسن زبان گشاد که گوید ثنای تو

چون انتها ندید زبان را به کام کرد

گل وام خواست از رخ خوب تو رنگ و بوی

او را خجالت رخ تو زردفام کرد

بلبل چو دید روی تو،‌ گل را ندید

طوطی شنید لفظ تو، ترک کلام کرد

شمارهٔ ۲۱۲

گر چارهٔ‌ تقدیر به تدبیر توان کرد

قید دل دیوانه به زنجیر توان کرد

گویند به تقریر رسان حال و در این حال

حال دل سرگشته نه تقریر توان کرد

هر خواب پریشان که شب هجر تو دیدم

آن را به سر زلف تو تعبیر توان کرد

روزی بزنم دست و سر زلف تو گیرم

تا کی ز غمت نالهٔ‌ شبگیر توان کرد

رسم است که چشم از مژه سازد قلم مو

باشد که بر او نقش تو تحریر توان کرد

چون غنچه به تنگ آمدم از خرقهٔ ازرق

تا چند در او زرقِ به تزویر توان کرد

ناصر اگر آن یار خطاپوش قدیم است

خود گوی که چندین همه تقصیر توان کرد

شمارهٔ ۲۱۳

عشق پیدا شد و این راز نهان نتوان کرد

چون عیان است دگر هیچ بیان نتوان کرد

می‌رود دلبرم از پیش و روان در پی او

چه بود جان گرامی که روان نتوان کرد

از لطافت به رخش از نظر ماست نشان

تیره گردد به رخ ماه، نشان نتوان کرد

زاهد صومعه را بر در هر میکده سر

سود باید که همه وقت زیان نتوان کرد

چشم و ابروی تو چاک دل ما دوخت به تیر

عالمی خسته به آن تیر و کمان نتوان کرد

چند دشنام دهد پیش تو ما را دشمن

نیست تسبیح، خود این ورد زبان نتوان کرد

گر ببندی تو به خونریزی ناصر شمشیر

از میان تو به شمشیر کران نتوان کرد

شمارهٔ ۲۱۴

براق برق عزم آسمان کرد

قطار پیل جوهرکش روان کرد

فلک دلگرم شد از بهر غنچه

هوا از ابر گل را سایبان کرد

چو چشم ابر بر رویِ گل افتاد

ز دیده بر سر او دُرفشان کرد

بده ساقی به دستم جام لاله

که مخموری رخم را زعفران کرد

به بانگ ارغنون درکش از آن می

که عکسش نیل‌فر را ارغوان کرد

سحرگه با لب او غنچه زد لاف

صبا برخاست و خاکش در دهان کرد

چو نرگس نوبت مستی‌ست ای یار

چو ناصر چند مستوری توان کرد

شمارهٔ ۲۱۵

با تو برابری رخ حور و ملک نکرد

آن کرد چهرهٔ تو که مهر ملک نکرد

از شرق تا به غرب ز خوبی یگانه‌ای

خورشید ملک خود به کسی مشترک نکرد

بی ابروی هلال تو دل شادمان نشد

دانم یقین که عید کسی روزِ شک نکرد

بر من شبی ز هجر تو هرگز نگشت روز

تا چشم من ز گریه سما را سمک نکرد

خندان نگشت پسته و بیرون نشد ز پوست

تا بر جراحتش لب لعلت نمک نکرد

خط گر چه هست دشمن حسنت،‌ سرش مبُر

کز داغ تیره از ورق ماه حک نکرد

ناصر نیافت وجه زر از دار‌ضرب عشق

صراف عشق حال ورا تا محک نکرد

شمارهٔ ۲۱۶

از دل گذشت غمزه‌اش، از جان گذاره کرد

چشمم به گریه راز نهان آشکاره کرد

تیر از چه زد، چو می‌تپم از تیغ او به خاک

این صید را چه دید که بسمل دوباره کرد

برداشت پرده سروِ قباپوش ما ز روی

دل را چو غنچه پیرهنِ صبر پاره کرد

می‌رفت و خون خلق ز فتراک او روان

بسیار از این شکار که آن یکسواره کرد

هر جا که نعل مرکب او بر زمین رسید

گردون به شکل ماه نوشِ‌ گوشواره کرد

سی پاره کرد مصحف دل را به تیغ غم

بهر روان غمزده ختم سه باره کرد

تیغی به تارکم زد و آن حد من نبود

گوئی عنایتی‌ست که سیر ستاره کرد

شد عاقبت نظارهٔ شهری ز مرد و زن

ناصر که یک نظر به جمالت نظاره کرد

شمارهٔ ۲۱۷

من نمی‌خواهم که چشم غیر در تو بنگرد

چشم بد حیف است کاندر روی نیکو بنگرد

باد هر موی مژه در دیده میل آتشین

گر به نقصان در جمالت یک سر مو بنگرد

حیرتم آید که باد صبح در کویت وزد

یا شب از روزن بر آید، ماه آن رو بنگرد

جان مجروحم تپد هر دم میان خاک و خون

آن زمان کز ناز چشم تو به هر سو بنگرد

حاجت تیر و کمان نبود فتد مرغ از هوا

در پریدن گر سوی آن چشم و ابرو بنگرد

گر نظر کردم به سوی لعل نوشینت چه باک

دیدهٔ‌ بیمار شاید سوی دارو بنگرد

نقش بازو ساخت ناصر نام میمون تو را

شوق چون غالب شود در نقش بازو بنگرد

شمارهٔ ۲۱۸

دوش ماه ما به منزل راه بُرد

چشم ما تا روز اختر می‌شمرد

شمع را آتش به سر بر می‌رود

پیش روی او نشست از شرم و مُرد

نیش غم را نیست افسون غیر نوش

درد ما را نیست درمان غیر دُرد

زیر لب دارد دهانت خرده‌ها

لعل را کوچک مبین کان نیست خُرد

دیدهٔ‌ ما دست شست از آب رو

نقش اغیار از سواد دل سترد

در رهش ناصر شکیبائی گزید

بار او جان بود و با جانان سپرد

شمارهٔ ۲۱۹

یا رب آن سرو روان تازه گلی بار آورد

باغبان بین که چنین نخل به بازار آورد

صد چو من گوشه‌نشین را به دم خرم گل

جان فشان،‌ دست‌زنان بر در خمّار آورد

سنبل آویخت ز سر و گل دامی بنهاد

دانه از غالیه و دام پدیدار آورد

مرغ جان‌های عزیزانِ حقیقت بین را

دانه بنمود و در آن دام گرفتار آورد

ریخت از غیرت او آب رخ آب حیات

چون سکندر همه را بر سر این کار آورد

تا گل و شکر و سنبل نرباید هرکس

بر سر سرو دو هندوی کماندار آورد

صنع بسیار نمود و دل ناصر بربود

بلبلی بر گل سیراب گرفتار آورد

زین طلسمی که بر این گنج حقایق بنهاد

از پی بستن چسم دل اغیار آورد

شمارهٔ ۲۲۰

صبا به خیر و سلامت سلام یار آورد

به سوی بنده پیامی ز شهریار آورد

به غیر باد که او شبرو و سحرخیز است

سلام یار که یارد به نزد یار آورد

فدای یاری بادم که نامه‌ای برساند

بدان دیار و جوابی بدین دیار آورد

گر ای صبا گذری بر آن جناب، زنهار

بگو که هجر تو ما را به زینهار آورد

درخت گل بنشاندیم در هوای رخت

بر آب چشم و همه خار هجر بار آورد

غلام همت چشم خودم که از گوهر

هر آن مراد که می‌خواست در کنار آورد

مترس ناصر با لطف او ز روز شمار

که نقد قلب نخواهد در شمار آورد

شمارهٔ ۲۲۱

هوا رسم گهر باریدن آورد

گل آیین شکر خندیدن آورد

مگر زد بر دلش پیکان غنچه

که بلبل شیوهٔ نالیدن آورد

به‌ سر بر لاله یاقوتین ایاغی

به باغ از بهر مِی نوشیدن آورد

شراب جام را لعل تو ساقی

درون جام در جوشیدن آورد

مده باد صبا را بر درت بار

که او رسم حکایت چیدن آورد

قدم زن ناصر و از جان میندیش

مبارز را که با پرسیدن آورد

شمارهٔ ۲۲۲

هر گه که رخ بدزدد و دزدیده بنگرد

ما را کُشد به غمره و نادیده آورد

دانی که روی تافتن او ز بهر چیست؟

رحم آیدش که به سوی کُشته بنگرد

از خونبهای خویش همی‌بگذرم اگر

آن کس که کُشت و رفت، دوباره بنگرد

دل رفت پیش دلبر و من جان همی‌کَنم

دل هر که برده‌ است جان چرا نمی‌برد

ناصر چو نفخ صور اگر ناله بر کشد

هنگامهٔ مشعبد افلاک بردرد

شمارهٔ ۲۲۳

اگر دلبر ز ما دل برنگیرد

دل من غیر او دلبر نگیرد

اگر زر در میان نبود کمر را

میان دوست را دربر نگیرد

صبا دم می‌دهد گل را ولیکن

نخواهد خورد دم تا زر نگیرد

خیال دوست در چشمم نیاید

که او را دیده در گوهر نگیرد

برو زاهد که تو بادی و من شمع

دم سرد تو با من درنگیرد

به تنهائی توان ملکی گرفتن

که سلطان با همه لشکر نگیرد

دل ناصر شود چون غنچه پر خون

به دور گل اگر ساغر نگیرد

شمارهٔ ۲۲۴

هر زمان آتش تو در دل یاری گیرد

شیرگیر آهوی چشم تو شکاری گیرد

دل ما کرد قراری که نیاید به قرار

مگر آن روز که زلف تو قراری گیرد

هر شبم تا سحر از ناله نمی‌آید خواب

تا نباید که تو را نالهٔ زاری گیرد

رنگ زرد از دل خود غنچه به شبنم می‌شست

لاجرم هر ورقی نقش نگاری گیرد

گر ز عالم روم آشفته،‌ کنم ناله چو آب

گر ز ما قامت سرو تو کناری گیرد

من چو صفرم که رقم هست و نیاید به شمار

یا چو مسطر که نه خط است و شماری گیرد

پردهٔ گل بدرد بلبل چون گل برود

روز و شب نعره زنان دامن خاری گیرد

خاک ناصر مبر ای باد صبا بر درِ یار

تا نباید که درِ دوست غباری گیرد

شمارهٔ ۲۲۵

بخت کو تا نظر لطف به کار اندازد

دست من گیرد و در گردن یار اندازد

وقت آن است که بحر کرمت موج زند

کشتی هستی ما را به کنار اندازد

پای بوس تو نیابم مگر آنگه که صبا

ببرد خاکم و در راهگذار اندازد

گشته‌ام کشتهٔ‌ چشم تو که آن سخت کمان

به یکی تیر چو من صید هزار اندازد

غمزه‌اش بر دلم انداخت خدنگی و هنوز

نگران است دل من که دوبار اندازد

تا گل روی تو در خواب بینم هر شب

هجر تو بستر من بر سر خار اندازد

گفت ناصر به من آن دوست نینداخت نظر

دوست هر جا نظر خویش چه کار اندازد

شمارهٔ ۲۲۶

غم عالم مخور ای دل،‌ که عالم غم نمی‌ارزد

به غمگین گشتن یک دل، همه عالم نمی‌ارزد

دو روز عمر در عالم، چه باید خورد چندین غم

که اندوه فراوانش به عمر کم نمی‌ارزد

مخور تیغ جفای او، به بوی مرهم لطفش

که زخم سوزنی از وی به صد مرهم نمی‌ارزد

به یک جو گر سعود مشتری را چرخ بفروشد

نباید مشتری گشتن، که یک جو هم نمی‌ارزد

پری و آدمی در دست و مرغ و باد در فرمان

بر انگشت سلیمان زحمت خاتم نمی‌ارزد

اگر هر آدمی را هشت جنت می‌شود حاصل

به یک زلت که صادر گشت از آدم نمی‌ارزد

نشاید تازه رو بودن، به آب دیگران ناصر

که خندان گشتنِ گل، گریهٔ شبنم نمی‌ارزد

شمارهٔ ۲۲۷

چو عشقت چنگ غم در جان من زد

دل از شادی روان جان داد و تن زد

من اول رهبر اسلام بود

به آخر قول مطرب راه من زد

صبا بوئی ز خاک کویت آورد

ز گل چاکی به جیب پیرهن زد

سحرگه غنچه دعوت با رخت کرد

چنارش دست غیرت بر دهن زد

نسیم صبح بر زلف تو بگذشت

حرامی کاروانی از ختن زد

ز سنبل حلقه حلقه بر گل آویخت

ز سوسن دسته دسته بر سمن زد

رواجی یافت دینار معانی

که ناصر سکه‌ای نو بر سخن زد

شمارهٔ ۲۲۸

مرا تا آتش هجران آن شیرین لقا سوزد

وجودم هر شبی چون شمع از سر تا به پا سوزد

مرا دل در بلا افکند و می‌سوزد کنون از غم

چنین دل سوختن بهتر بود، بگذار تا سوزد

چو اندیشم جدائی از وصال جانفزای او

تنم در آتش اندیشه، هر عضوی جدا سوزد

دعائی بر فلک گفتم فرستم، باز گویم

پر مرغان قدسی را نباید کان دعا سوزد

به هر دم در هوائی دیگرست این مرغ، می‌ترسم

که آه آتشینم مرغ را در هوا سوزد

روم در باغ بی او، از دم سرد و دل گرمم

کلاه لاله بر خاک اوفتد، گل را قبا سوزد

حدیث سینهٔ سوزان، چراغ گور ناصر شد

سر خاک غریبان را، کسی شمع از کجا سوزد

شمارهٔ ۲۲۹

گر به خونریزی آن ترک ختا برخیزد

چه صواب آید و آنگه چه خطا برخیزد

قاصدی نیست که آرد خبر دوست به دوست

مگر این دوستی از دست صبا برخیزد

دیده از نور تجلی بنماید دیدار

گر ز آینهٔ دل رگ ریا برخیزد

تن من خاک در توست و به بوئی زنده‌ست

که به محشر ز سر کوی شما برخیزد

چشم فتان تو فتنه است و نمی‌داری گوش

تا نباید که به هر گوشه بلا برخیزد

مرد اگر کوه بود پای کشد در دامن

گرد باشد که به هر باد ز جا برخیزد

خاک ناصر اگر از آتش دل رفت به باد

حاش لله که ازو گرد فنا برخیزد

شمارهٔ ۲۳۰

نسیم صبحدم از مرغزار برخیزد

هزار زاری از مرغِ زار برخیزد

به رنگ و بوی تو گر بشکفد گل صدبرگ

هزار ناله ز جان هزار برخیزد

چنان به دیده درآمد خیال نرگس مست

که چشم یار ز خواب خمار برخیزد

چنان ز روی برانداخت غنچه چادرِ شب

که از لحاف سحرگه نگار برخیزد

به آب دیده نشاند سحاب اگر از باد

میان سنبل و ریحان غبار برخیزد

فدای آب روان باد جان که هر سحرش

ز سبزه تازه نگار از کنار برخیزد

چو گَرد نیست هوائی و بی‌وفای ناصر

که هر زمان ز سر کوی یار برخیزد

شمارهٔ ۲۳۱

هر که مردانه به عشق از سر جان برخیزد

در نخستین قدم از هر دو جهان برخیزد

در قیامت که به بوی تو شود جان زنده

تنم از جان به وفای تو روان برخیزد

چون سر از خاک برآرم گل رویت بینم

نرگس از خواب صبوحی نگران برخیزد

دل که از پرتو روی تو هوائی گردد

در هوا ذره صفت رقص کنان برخیزد

در چمن گر بگشائی چو گل از رخ پرده‌

از دل بلبل شوریده فغان برخیزد

تیر اگر راست بگوید صفت ابروی تو

بانگ زه از قد دوتّاه کمان برخیزد

بنشینم به ره تو ای یار سبکروح اگر

بخت بدبخت من از خواب گران برخیزد

همچو شمع از دل ناصر رود آتش به زبان

لاجرم شعلهٔ نورش به زبان برخیزد

شمارهٔ ۲۳۲

گفتم که دمی بنشین تا فتنه نبرخیزد

گفتا نبود عاشق کز فتنه بپرهیزد

گفتم ز خُم وحدت هر جام به هر رنگست

گفتا که محیط از موج صد نقش برانگیزد

گفتم که شوم عاقل وز عشق تو بگریزم

گفتا که مُرَد تشنه از آب چو بگریزد

گفتم که جفا کم کن تا سر نکشم از خط

گفتا که خَم زلفم در گردنت آویزد

گفتم که رخت بنمای در خواب به مشتاقان

گفتا که دگر یک کس از خواب نبرخیزد

گفتم که به روی تو دارد نظری ناصر

گفتا که چرا از چشم خونابه نمی‌ریزد

شمارهٔ ۲۳۳

چون ز کویت هر سحر بوئی به گلشن می‌رسد

غنچه را چاک گریبان تا به دامن می‌رسد

ما اسیر هجر و دایم در وصال تو رقیب

شاه را گنج و گدا را کُنج گُلخن می‌رسد

چرخ را از ناله‌ام می‌بگذرد تیر از سپر

ماه را از آه من آتش به خرمن می‌رسد

صبحدم بر من بسوزد آسمان را دل ز مهر

گر بدو یک دم زنم زان غم که بر من می‌رسد

ای دل من چاک هجران تو خواهد یافت وصل

اینک از مژگان ره‌آورد تو سوزن می‌رسد

خاطر مهجور درویشی را به مأوا می‌کشد

قالب رنجور مسکینی به مسکن می‌رسد

دیده می‌بیند رخت را، دل همی‌بیند فروغ

خانهٔ تاریک را نوری ز روزن می‌رسد

سوی مصر خویش ناصر کوری فرعون را

چون کلیم‌الله از وادی ایمن می‌رسد

شمارهٔ ۲۳۴

ما را که دل بر آتش از غم کباب باشد

محرم پیاله گردد، همدم شراب باشد

هرگز ز گنج حسنت، داد دلم ندادی

تا کی ز چشم مستت، عالم خراب باشد

چشمت کمان ابرو، آورد تا بناگوش

تیرش خطا نیفتد، عین صواب باشد

گفتم به چشم شوخت، تا کی به خواب مستی

گفتا که کار نرگس، مستی و خواب باشد

چون از صبا برآید، غرق عرق جبینت

بر لاله ژاله بارد، بر گل گلاب باشد

در همتم وصالت، چون مه در اوج گردد

در دیده‌ام خیالت، چون دُر در آب باشد

از مشک تاب مویت، در نافه پیچ افتد

وز آفتاب رویت، در ماه تاب باشد

کردم سؤال از خط، از لب جواب دادی

طوطی که خورد شکر، شیرین جواب باشد

آسان بود به وحدت، فردا حساب ناصر

واحد عدد ندارد، تا در حساب باشد

شمارهٔ ۲۳۵

من و مسجد همه دانند که تهمت باشد

کار هر طایفه باید که به نسبت باشد

من گدایم، به عبادت نخرم باغ بهشت

در عطائی که بها رفت چه منت باشد

زهد کی کردم و چون رفت، بر این نیست گواه

تهمت خشک نهادن چه طریقت باشد

خیز تا جام می کهنه غنیمت شمریم

زانکه هم‌صبحت دیرینه غنیمت باشد

زاهد و روضهٔ رضوان، من و خاک در یار

هرکسی را غرضی در خور همت باشد

عیب رندان نتوان کرد که در مذهب عشق

شاهد از مستحب و باده ز سنت باشد

ناصرا چیست گناه تو به جنب کرمش

ذره را در بر خورشید چه قیمت باشد

شمارهٔ ۲۳۶

گر سرم خاک شود در کف پایت باشد

ور تنم گرد بود، گرد هوایت باشد

دل من هست برای تو، برای خود نیست

جان فدا باد دلی را که برایت باشد

در دل تنگ من ار جای کنی، جایت هست

خانهٔ دیده چه جای است که جایت باشد

همه جا فاش شود زلف تو چون مشک به بوی

محرم خلوت اگر باد صبایت باشد

مگر از رنج کمر نیست میانت آگاه

ور نه بار دلش از چین قبایت باشد

نازینا همه‌کس چون به تو دارند نیاز

آنکه سلطان جهان است گدایت باشد

گر بمیرد ز غم هجر تو ناصر غم نیست

در فنای من اگر طول بقایت باشد

شمارهٔ ۲۳۷

مرا که نقش خیال تو در نظر باشد

چو بحر و کان صدف دیده پر گهر باشد

اگر به ساحل چشمم خیال تو گذرد

ز موج بحر همان به که برحذر باشد

چو خاک رهگذر افتاده‌ام، گذری کن

ترا اگر چه ز امثال ما گذر باشد

چو کوه پای به دامن کشیده‌ام، چه عجب

اگر ز خون دلم لعل بر کمر باشد

شنیده‌ام که شود خون به ناف آهو مشک

دلا مدار توقع که بی‌جگر باشد

بلای عشق قضا بود و من ندانستم

که اقتضای قضا تا بدین قدر باشد

خبر نمی‌دهد از سر وصل او ناصر

که هر که مست مدام است بی‌خبر باشد

شمارهٔ ۲۳۸

مهر تو تا قیامت، چون بی زوال باشد

من ترک شاهد و می، گویم محال باشد

از روی کار مطرب، خوش پرده برگرفته

تو مست و بنده سرخوش، دانی چه حال باشد

اندیشهٔ میانت کردیم و عیب نبود

سودائی‌ایم و ما را، در سر خیال باشد

رفتی و رفت سالی، ای ماه بی تو ما را

روزی مهی و هر ماه، بر ما چو سال باشد

قدی که چون الف بود، از غم شده‌ست چون نون

اکنون قدی چو نونم، بر عشق دال باشد

گر قاصدی به خونم، ای طفل نارسیده

خونم چو شیر مادر، بر تو حلال باشد

گر بوسه خواست ناصر، از تو به لفظ شیرین

غم نیست شاعران را، حسن سؤال باشد

شمارهٔ ۲۳۹

صلای عشق قدیم است و از ازل باشد

هدایت ابد و ملک لم یزل باشد

بیار باده چو دانسته‌ای که مخمورم

که نور علم همان به که در عمل باشد

مرا به علت و معلول نیست تصدیقی

ز ما تصور شا‌‌‌ذ است و بی علل باشد

مگوی قول مخالف مرا ز گوشهٔ راست

که گوش هوش رهی مایل غزل باشد

ز صحبت تو نبُرم به زخم تیغ اجل

اجل چه نسبت من صاحب اجل باشد

در آن محله ز ما با تو در محل سخنی

نسیم صبح رساند اگر محل باشد

سیاه خال تو بر اوج ماه منزل کرد

چنین فضول سیاهی مگر زحل باشد

بلندی قد طوبی و همت ناصر

مثال قامت تو در جهان مثل باشد

شمارهٔ ۲۴۰

زبان خرده‌بینان را، حکایت زان دهن باشد

چو شکر می‌خورد طوطی، از آن شیرین سخن باشد

نی‌ام در بند جان، گر می‌گشاید کار من از جان

که ما در بند جانانیم و جان در بند تن باشد

چو من با خویش می‌آیم، ز من بیگانه می‌گردد

همان به مست و عاشق را، که او بی‌خویشتن باشد

خوش آن ساعت که از مستی نقاب از رخ براندازد

همه او بینم و با او، نه من ماند، نه من باشد

تواند دل که بیرون آید از چاه زنخدانش

اگر سررشته‌ای با او از آن مشکین رسن باشد

به گرد خاتم لعلت خط پیروزه پیدا شد

چرا باید که آن خاتم به دست اهرمن باشد

چو ناصر را توئی در دل، ز شعرش بوی عشق آید

گواه خوبی یوسف، نسیم پیرهن باشد

شمارهٔ ۲۴۱

مرا که جام جم و گنج قباد نباشد

حدیث ملک سلیمان به جز باد نباشد

به سوز هجر بسازم اگر وصال نیابم

که نامراد توان بود اگر مراد نباشد

رقیب بست به رویم درِ امید خدا را

دری گشای که در بستگی گشاد نباشد

ز اهل دور صفای عقیدتم به سزاست

مرا به صوفی مغشوش اعتقاد نباشد

دریغ رفتن پروانه دوش بر سر شمع

که عهد صحبت او تا به بامداد نباشد

خبر که باد رساند به من همه باد است

که بر رسالت غماز اعتبار نباشد

خیال تو چو شبیخون برد به دیدهٔ ناصر

بسی بماند که مردم درین سواد نباشد

شمارهٔ ۲۴۲

هرکس که مقیم در خمّار نباشد

در مذهب ما عاقل و هشیار نباشد

گر علم یقین است تو را، عین یقین جو

کان طایفه را کبر به خروار نباشد

داری هوس صحبت او، ترک هوس گیر

کان یار به هر بوالهوسی یار نباشد

سر دفتر اصحاب یقین بود محمد

شاهی که چو او قافله سالار نباشد

بنگر ز کجا آمد و چون بود و کجا رفت

باریت بدین زهرهٔ انکار نباشد

گویی که مرا مرتبهٔ علم چو موسی است

آخر هم ازین قول خودت عار نباشد؟

حرص و حسد و بخل طمع داری از این‌ها

هم خوش بود ار بر سر بازار نباشد

انفاس معطر چه زنی بیهده ناصر

هر بیخبری محرم اسرار نباشد

شمارهٔ ۲۴۳

در پایش افکنم سر، تا دردسر نباشد

با زلف او دهم دل، تا دل دگر نباشد

روزی به یاد زلفش، گر شب به روز آرم

باید که جز رخ او، شب را سحر نباشد

هرکس که در ره او، بنهاد پای چون شمع

آن به که پای دارد، در بند سر نباشد

آن را که در دو عالم، باشد نظر به قدش

همت بلند دارد، کوته نظر نباشد

پر سوخته‌ای ز آتش، پروانه هم ز پر شد

او را ز ابتدای خود، آن به که پر نباشد

گفتم که در میانت، دستی کمر توان بست

گفتا میان ما را، تاب کمر نباشد

گفتم که بی‌خبر شد، ناصر ز درد عشقش

گفتا که عاشقان را، از خود خبر نباشد

شمارهٔ ۲۴۴

عشاق تو را درد سر عام نباشد

در دایرهٔ سوختگان خام نباشد

در بارگه عشق خرد را نبود راه

کان مجلس خاص است و ره عام نباشد

آنجا که زند یار سراپردهٔ غیرت

بر دست صبا زهرهٔ پیغام نباشد

کام از دهن یار طلب، زان که درین دور

جز در لب شیرین بتان کام نباشد

ماهی تو ولی ماه قصب‌‌ پوش ندیدم

سروی تو ولی سرو گل‌اندام نباشد

آن شیفته گیرد به سر زلف تو آرام

کو را به سر زلف تو آرام نباشد

باید که بود نام تو تسبیح زبانم

ننگی نبود زانکه مرا نام نباشد

در عشق چو ناصر نتوان یافت به ایام

کان نادره باشد که به ایام نباشد

شمارهٔ ۲۴۵

ما را سر کفر و غم اسلام نباشد

جائی که همه ننگ بود نام نباشد

در مجلس خاصان دف و چنگ و می صافی

خوش باشد اگر درد سر عام نباشد

ای مدّعی بر من مفشان خرقهٔ سالوس

مرغ دل ما بستهٔ هر دام نباشد

از باده تو کار دل ما خام مینداز

عاشق که می پخته خورد خام نباشد

زین هم نفسان هیچ ندانیم که گیرد

دست من شوریده اگر جام نباشد

هرگز سر من خاک ره باد مبادا

گر رهگذرش گوشهٔ‌ آن بام نباشد

ای مهر اگر از مطلع اقبال برآئی

تا روز ابد صبح مرا شام نباشد

هرچند که دل می‌ببرد نرگس رعنا

چون نرگس جادوی تو بادام نباشد

اوراق بسوزد همه از گفتهٔ ناصر

مانع اگر از گریهٔ اقلام نباشد

شمارهٔ ۲۴۶

صدرگه عشق غیر سینه نباشد

نقد بلا را جز این خزینه نباشد

عشق بتان در دلم نهفته نماند

باده نهان اندر آبگینه نباشد

نوش کن امروز می که اهل خرد را

غصهٔ فردا و فکر دینه نباشد

حرز شفای غمش به سینهٔ ما جوی

چارهٔ توفان به جز سفینه نباشد

خنجر کینه مزن به سینهٔ ناصر

سینهٔ عاشق مقام کینه نباشد

شمارهٔ ۲۴۷

کسی کز عشق فانی شد، چنین باشد، چنین باشد

نشان موج از دریا، همین باشد، همین باشد

دلی کو جمله جان گردد، نه آن گردد، نه این گردد

چو سنگ لعل کان گردد، نگین باشد، نگین باشد

یقین اندر فنا باشد، گمان از هستی آن خیزد

چو آن شد از گمان خالی، یقین باشد، یقین باشد

چو عشق آمد، چو عشق آمد، نه زهد آمد، نه فسق آمد

نه شرک آمد، نه کفر آمد، نه دین باشد، نه دین باشد

برو جان مجرد شو، به توحید آی و مفرد شو

که مفرد هر چه می‌خواهی درین باشد، درین باشد

غبار از سینه بیرون کن، که مردان موحد را

نه دل باشد، نه دل باشد، نه کین باشد، نه کین باشد

اگر ناصر بود محرم، قفس را بشکند درهم

به طاووسان فردوسی، قرین باشد، قرین باشد

شمارهٔ ۲۴۸

گدای دولت آنم که او گدای تو باشد

به دیده درکشم آن را که خاک پای تو باشد

حیات چون بود آن را که در غم تو نمیرد

صبور چون بود آنکس که مبتلای تو باشد

اگر به حشر برآرند نامهٔ‌ عمل من

به خون نوشته بر او جمله ماجرای تو باشد

هوس به رهگذری می‌کنم که بر سر خاکم

امید سایهٔ بالای دلگشای تو باشد

گر از وفای تو خاکم به هر دیار برد باد

منم فدای تو، بازآ، که جان برای تو باشد

تو را به خلوت چشمم گر اتفاق نباشد

میان دیده خیال رخت به جای تو باشد

هزار بار بسازم دهان به مشک معطر

به جای ورد زبانم اگر دعای تو باشد

اگر به خون محبان بود توجه خاطر

رضاست از طرف ما اگر رضای تو باشد

گذر به تربت ناصر که ذره‌های وجودش

به زیر خاک بر امید مرحبای تو باشد

شمارهٔ ۲۴۹

به دستم گر چو تو گلدسته باشد

دلم از خار غم کی خسته باشد

ز مستی دسته شد در باغ نرگس

چنان مستی به هر جا دسته باشد

دهان پسته خندان است و شیرین

که شوری از لبت در پسته باشد

تشبّه با دهانت کرد، لیکن

دهانت صد رهش بشکسته باشد

خطت پیرامن لب آن‌چنان است

که بر شکر نباتی رُسته باشد

اگر چه همدم گل باد صبح است

ولی هر دم ز صحبت خسته باشد

اگر چه ناصر از چشم تو افتاد

دلش با ابرویت پیوسته باشد

شمارهٔ ۲۵۰

سجّاده چه کار آید و دستار چه باشد

زر در چه شمار آید و دینار چه باشد

مندیل چه قدر آرد و تسبیح چه قیمت

ساغر چه زیان دارد و زنار چه باشد

من خود ز غم هجر تو آزرده‌ام ای دوست

دیگر به من سوخته آزار چه باشد

گر مه بخورد غصهٔ دوران چه جنایت

ور گل بکشد سرزنش خار چه باشد

گر دوست نهد لب به لب دوست چه نقصان

ور یار خورد می به رخ یار چه باشد

مغرور مشو زاهد از آن روی ریائی

طاعت که غرور آرد و پندار چه باشد

در می‌گذرد ناصر و بر می‌گذری تو

گر رنجه شوی بر سر بیمار چه باشد

شمارهٔ ۲۵۱

صراط ما ره میخانه باشد

بهشت ما رخ جانانه باشد

نه طوبی خوشتر از بالای دلبر

نه کوثر بهتر از پیمانه باشد

مرا ای زاهد از دوزخ مترسان

که آتش راحت پروانه باشد

اگر صد تیغ بارد مرد عاشق

نتابد روی چون مردانه باشد

مگو واعظ به ما از کفر و ایمان

که طامات شما افسانه باشد

به پند عاقلان هر کو نهد گوش

به نزد عاشقان دیوانه باشد

نیابی در دل ناصر به جز عشق

مقام گنج در ویرانه باشد

شمارهٔ ۲۵۲

ز شاه اگر به رعیت رعایتی باشد

معیّن است که عین عنایتی باشد

چو ذره نام بر آریم در هواداری

اگر ز سایهٔ مهرت حمایتی باشد

من این طریقه که دارم به منزلت نرسم

مگر هدیهٔ وقت از هدایتی باشد

هر آن غریب که ره برد در ولایت دوست

مگو غریب که صاحب ولایتی باشد

مسلسل است ز زلفت بلا به دور قمر

گمان مبر که جفا را نهایتی باشد

ورای شکر به روی شما نخواهم خورد

اگر ز دست رقیبان شکایتی باشد

ز دَه زبانی سوسن صبا خبر دارد

میان بلبل و گل اگر حکایتی باشد

دلت بسوزد از آه من که در آهن

زگرمی دم آتش سرایتی باشد

چنین که چشم تو بی جرم خون ناصر ریخت

نعوذ بالله اگر خود جنایتی باشد

شمارهٔ ۲۵۳

دیده باید که در او صورت یاری باشد

ور نه بی وَرد رخش هر مژه خاری باشد

ما صبوریم، تو هر جور که می‌خواهی کُن

عاقبت روزِ شمار است و شماری باشد

زار نالم چو نی از دست فراقت یارا

زر و زوری نبود، نالهٔ زاری باشد

نقش بالای تو در دیده نشاندیم، دریغ

نه درختی‌ست کز او فایدهٔ باری باشد

با تو بودیم شبی، صبح جدائی بدمید

دور مستی به کران رفت و خماری باشد

جان گران است، به کویش مبر ای باد صبا

که تو را بر دل از این سوخته باری باشد

از خم زلف تو ناصر نکشد سر ز خطت

هر کجا گنج بود زحمت ماری باشد

شمارهٔ ۲۵۴

روزم از غصه سیه گشت و شبم پیدا شد

عجبم رفت کنون، بلعجبم پیدا شد

من خود از دردسر هجر به افغان بودم

گرمی دل اثری کرد و تبم پیدا شد

بودم از بی ادبی همدم مستان چو رباب

گوش مالی ز تو خوردم، ادبم پیدا شد

یاد تو کردم و کام دهنم شیرین شد

جام مِی‌ خوردم و در دل طربم پیدا شد

همچو بلبل ز گل وصل تو بودم غافل

باد آورد نسیم و طلبم پیدا شد

پدر و مادر من عشق و مَحبت بوده ست

دیر باز است که اصل و نسبم پیدا شد

تا لب خویش نهاده‌ است بر آن لب ناصر

اثر چشمهٔ حیوان ز لبم پیدا شد

شمارهٔ ۲۵۵

غنچه بر احوال عالم خنده زد، دلشاد شد

دل به زر در بست گل، دوران او بر باد شد

اهل دنیا همچو سبزه پایمال انجم‌اند

سرو بستان آنکه از بند جهان آزاد شد

در جهان بی‌خونِ دل سیمی نیاید در کنار

این‌ قدر ما  را ز آب دیده پیش‌افتاد شد

رفته باشم من ز یاد خلق و در یادم بود

این سخن کامروز از پیر مغانم یاد شد

عقد ما با دختر زر تازه گردان ساقیا

کاین قضای سرنوشت از بخت مادرزاد شد

می‌نهد زلف سیه‌پوش تو سر بر روی خاک

آن شکسته دل مگر در حلقهٔ زهاد شد

عاقبت طرفی نبندد همچو خنجر زان میان

هر که اندر آتش عهد تو چون پولاد شد

باد می‌گویند بوئی دارد از خاک درت

خاک راه باد خواهم هر چه بادا باد شد

آتش پنهان ناصر ناله پیدا می‌کند

راز بلبل در جهان مشهور از فریاد شد

شمارهٔ ۲۵۶

هر که بر ابروی و چشمت نگران خواهد شد

عاقبت کشتهٔ آن تیر و کمان خواهد شد

اگر آن روی دلارای نخواهی پوشید

فتنهٔ عالم و آشوب جهان خواهد شد

حلقه‌ای گر ز سر زلف سیه بگشائی

در شب تیره مه و مهر نهان خواهد شد

هر که پیشت سر تسلیم نهد همچون چنگ

در خرابات مغان موی‌کشان خواهد شد

همچو خاکم به درت خوار، ولی بعد از من

خاک من سرمهٔ صاحب‌نظران خواهد شد

گر چه معشوق نیارد سخن من در گوش

عاشقان را سخنم ورد زبان خواهد شد

بر سر تربت ما چون گذری همت خواه

که زیارتگه رندان جهان خواهد شد

ناصر از راه عراق ار نرود سوی حجاز

چون نی از دست مخالف به فغان خواهد شد

شمارهٔ ۲۵۷

حسنش خط دیوانگی بر دفتر ما می‌کشد

ما را ز خط سبز او خاطر به صحرا می‌کشد

شکل صنوبر شد دلم، مایل سوی بالای او

زان رو که سرو قامتش، دل را به بالا می‌کشد

لعلش ز آب چشم من اظهار گوهر می‌کند

چشمم به یاد لعل تو یاقوت حمرا می‌کشد

انسان عینم بارها غواص بحر هند شد

زین سان به دامن چشم من لؤلؤی لالا می‌کشد

هر گه که جنباند صبا از زلف لیلی سلسله

مجنون شیدا می‌رود هر سوی تا پا می‌کشد

ساقی چو جام خون فشان در دور آبم می‌برد

مطرب چو چنگم مو کشان در شهر رسوا می‌کشد

از طاعت بی درد خود صوفی نمی‌یابد صفا

خوش وقت رندی کز قدح دُرد مصفا می‌کشد

ساقی مجلس را ببین دریا به کشتی می‌دهد

ملاح املح دیده‌ای کشتی به دریا می‌کشد

ناصر به غربت تا به کی تنها به مأوا می‌روی

تنهای دورافتاده را خاطر به مأوا می‌کشد

شمارهٔ ۲۵۸

ماه من چون سرو بالا می‌کشد

آه من سر بر ثریا می‌کشد

همچو خاک افتاده‌ام بر خاک پست

سرو من از بس که بالا می‌کشد

یار تنها، عاشقانش عالمی

جان شیرین بار تن‌ها می‌کشد

شمع روی او به خط عنبرین

صورت پروانه بر پا می‌کشد

جزع من هر دم به یاد لعل او

جرعهٔ یاقوت حمرا می‌کشد

زاهدان را از درون صومعه

بر در میخانه رسوا می‌کشد

چُست می‌بندد میان را همچو نی

زلف او چون چنگ در پا می‌کشد

حبّذا رندی که در دفع خمار

همچو ناصر جام صهبا می‌کشد

شمارهٔ ۲۵۹

گر اشارت می‌کنی، چشم تو مردم می‌کُشد

ور همی‌گوئی که بخشیدم تکلم می‌کشد

در فراقت می‌کَنم جان، ور بیائی جان دهم

روز بدبختی گدایان را تنعم می‌کشد

لعل تو بر من تبسم کرد چون تیغم زدی

من ز تیغ تو نمی‌میرم، تبسم می‌کشد

در خرامیدن مکن آلوده دامن را به خاک

گر چه تو پاکی ولی ما را توهّم می‌کشد

حلقهٔ‌ زلف کژت را می‌بُرد مشاطه سر

آفرین بر دست او بادا که کژدم می‌کشد

کشتهٔ آن مِی‌ فروشم من که بهر جرعه‌ای

صد هزاران مست را در پای هر خم می‌کشد

حال ناصر بین که می‌میرد به زاری بی سماع

ور به مطرب گوش می‌دارد ترنّم می‌کشد

شمارهٔ ۲۶۰

دیده بی روی تو تا کی رنج بینائی کَشد

جان ما تا چند بی تو درد تنهائی کشد

در دماغم فکر زلف توست هر شب تا مرا

در چه سوداهای فاسد عقل سودائی کشد

باد می‌پیمایم اندر زهد، نوعی کن مگر

چشم مست توام در باده پیمائی کشد

ز آب چشمم راز پنهان تو بر روی اوفتاد

عاقبت خود عشق بازی سر به رسوائی کشد

ناصر از شاخ رعونت هیچ سرسبزی مجوی

پای گل خار جفا از دست رعنائی کشد

شمارهٔ ۲۶۱

هر کس که پیش تیر ملامت سپر نشد

هرگز میان حلقهٔ عشاق سر نشد

ذوق جفا و لذت پیکان غم نیافت

هر دل که زخم تیر بلا را سپر نشد

هر کو غمی ندید و فراقی نیازمود

نزد مقربان بلا معتبر نشد

صد روز را شب آمد و صد شام را سحر

یارب چه شد که این شب ما را سحر نشد

پیکی نبُرد نامه و بادی خبر نداد

او را به هیچ حال ز حالم خبر نشد

مرغی نمی‌پرد که برد سوی گل پیام

کان بلبل اسیر تو را بال و پر نشد

با ما دو دل مباش که ما با تو یک دلیم

تو دل دگر مکن که دل ما دگر نشد

زان دردسر کشم که شوم بر در تو خاک

ای خاک بر سری که ورا دردسر نشد

ای پندگو ملامت ناصر چه می‌کنی

مجنون به حال خویش به پند پدر نشد

شمارهٔ ۲۶۲

ای که از چشم خوشت رنج دلم افزون شد

دل بیمار مرا هیچ نپرسی چون شد

گل صدبرگ توئی در چمن حُسن امروز

ورق چهره ز خوناب جگر گلگون شد

از سر کوی تو بیرون نتوانیم شدن

بس که جوئیم ز هر باب ره بیرون‌شد

عاقل دور که پیوسته زدی لاف از عقل

دید ماه نو ابروی تو و مجنون شد

دل که سرفتنهٔ مستان خرابات بلاست

شیوهٔ‌ نرگس فتّان تو را مفتون شد

چسم من خون جگر همچو صراحی می‌ریخت

دل صافی قدح از غمزهٔ تو پر خون شد

شعر ناصر که دهد نور به شعری ز علوّ

همچو ناهید به میزان هنر موزون شد

شمارهٔ ۲۶۳

سخن زلف تو گفتم نفسم مشکین شد

صفت لعل تو کردم دهنم شیرین شد

ذوق فرهاد کم از لذت پرویز نبود

که همه تلخی کامش ز لب شیرین شد

پیش ازین راهبر اهل سعادت بودم

رهزنم صوت مُغنی و می رنگین شد

نتوان داشت ز عهد تو دگر چشم وفا

که به عهد تو جفا رسم و ستم آئین شد

ماه بر گرد خود از طرهٔ شب پَرچین بست

چون سر زلف تو از باد صبا پُر چین شد

بر بساط تو پیاده بنهادم رخِ زرد

بار گیر هنرم اسب سعادت زین شد

دل ناصر که کشیدی سر رفعت بر چرخ

رفت در طرهٔ مشکین تو و مسکین شد

شمارهٔ ۲۶۴

در کوی ماه‌روئی پایم به گل فرو شد

سر خیل نیکنامان رسوای شهر و کو شد

ای صبرِ پای برجا منزل به کوی او کن

کان دل که بود وقتی اکنون از آنِ او شد

عقلم ز دور بینی جان گفت لعل او را

با عقل خرده دانم بسیار گفت و گو شد

هستیِ ما ز مهرش چون ذره شد هوائی

خاک وجود عاشق بر بادِ آرزو شد

در دیده عکس رویش عکس گلی در آب است

در دل خیال لعلش، چون باده در سبو شد

گفتم نکو شود دل از درد عشق روزی

این هم که سوخت کلّی از درد آن نکو شد

تنها نگشت ناصر در راه عشق گمره

در وادی مَحبت صد کاروان فرو شد

شمارهٔ ۲۶۵

چشمت به خواب چون به سحرگه گشاده شد

صد فتنه را به جانب ما رَه گشاده شد

گیسوی مُشکبوی چو برداشتی ز روی

ابر سیاه رفت و رخ مه گشاده شد

بر بسته بودم از مژه سیلاب اشک را

خاشاک سست بود، به ناگه گشاده شد

پوشیده بود چاه زنخدان تو به زلف

چندان نداشت رشتهٔ کوته، گشاده شد

ناصر طناب عمر به زلف تو بسته بود

دل چون قدم نهاد سرِ چَه گشاده شد

شمارهٔ ۲۶۶

از رشکِ خندهٔ تو دل غنچه پاره شد

این رازِ سرنهفتهٔ او آشکاره شد

در باغ دید شکل خرامیدن تو کبک

یک نک زد از کنار چمن کناره شد

از قطرهٔ عرق، خطِ سبز تو آب یافت

بارید سیل و طفل گیا شیرخواره شد

چون بر سمند عزم نشستی تو گوئیا

بر اسب باد سرو پیاده سواره شد

بشکفته بود لاله و ریحان هزار بیش

گل بر سر آمد از همه میرِ هزاره شد

هر چند آب گشت زره پوش از صبا

پیکان غنچه از زرهٔ او گذاره شد

از سبزه یافت روی زمین رنگ آسمان

شاخ درخت برج و شکوفه ستاره شد

سربسته بود غنچه که در شب صُداع داشت

شبنم گلاب گشت و بر آن درد چاره شد

ناصر نوشت بر ورق گل حدیث تو

نرگس تمام دیده ز بهر نظاره شد

شمارهٔ ۲۶۷

یوسف دل ز زنخدان تو در چَه شد

خضرِ جان در ظُلمات خط تو گُمره شد

دی اگر سرو بُد، امروز قدت طوبیٰ گشت

پار استاره بُد، امسال جمالت مَه شد

دوش در گلشن روی تو صبا گُل می‌چید

نرگس مست تو در خواب خُمار آگه شد

تا تو بنیاد نهادی به جهان خوی پلنگ

پیش سرپنجهٔ تو شیرِ فلک روبَه شد

گر ببیند خم ابروی تو را تُرک سپهر

قوس از سهم بیندازد و در خرگه شد

زلف از روی برافکن که جهان شد تاریک

مهر از جیب برون آر که شب بیگه شد

شمارهٔ ۲۶۸

عقلی که زیرک می‌نمود، از عشق تو دیوانه شد

از آشنا و خویش و کس یکبارگی بیگانه شد

درد تو هر سو رخنه‌ای می‌کرد در بنیاد دل

ویرانه کردش این زمان، چون گنج در ویرانه شد

بگریزد از شکّر مگس، چون برفشاند آستین

در راه و رسم عاشقی ثابت قدم پروانه شد

از خان و مان آواره‌ام زین غم که دائم روز و شب

با مردم چشمم چرا نقش رخت همخانه شد

ای پند گو گفتم تو را، افسون ما از غم مکن

می‌میرم از زاری کنون، افسون تو افسانه شد

جانی‌ست ناصر را که او،‌ می‌دارد از جانان جدا

گر جان سبکباری کند جان بدهد و جانانه شد

شمارهٔ ۲۶۹

از خیال خوبرویان چشم ما بتخانه شد

وز غم زنجیر مویان عقل ما دیوانه شد

هیچ می‌دانی چرا سرگشته گردد آفتاب

زانکه او بر گرد شمع روی تو پروانه شد

نقطهٔ‌ خال تو را تا خط مشکین دایره است

مور پنداری مگر مایل به سوی دانه شد

می‌شود از غم دل من همچو شانه صد شکاف

تا چرا سر رشتهٔ‌ زلفت به دست شانه شد

من به مجنونی شدم مشهور در هر کشوری

تا به خوبی همچو لیلی حسن او افسانه شد

ز انتظار شمع رویت چشم من تاریک شد

بر امید گنج وصل تو دلم ویرانه شد

گر به عشق یار ناصر آشنائی می‌کنی

بایدت اول ز عقل خویشتن بیگانه شد

شمارهٔ ۲۷۰

شبی خیال تو در خون چشم ما آمد

چه آشناست که در خون آشنا آمد

خیال روی تو نقشی بر آب زد، پُر آب

ز نقش روی تو آبی به چشم ما آمد

صبا به کوی تو می‌رفت و جان من همراه

ز راه دور به همراهی صبا آمد

شبی به پیش تو گویم سوز دل تا روز

چو شمع بر سر ما آنچه از هوا آمد

قضاست هجر تو بر ما، همین دانم

که جز رضا نبود چون قضا آمد

به گرد کوی تو ناصر مثال باد صباست

چه گرد خیزد از او گر برفت یا آمد

شمارهٔ ۲۷۱

از عشق چه گویم که مرا پیش نیامد

وز غم چه نمک ماند که بر ریش نیامد

یک روز دلم رفت به چین سر زلفش

عمری شد و آن خستهٔ درویش نیامد

تیری که توان بر هدف وصل تو انداخت

در شست چه گیریم که در کیش نیامد

هر کس بگرفت از لب شیرین تو کامی

زان نوش مرا بهره به جز نیش نیامد

گفتی که زنم تیغ جفا بر سر عشاق

ای خاک بر آن سر که به سر پیش نیامد

با درد تو خوش بود دل غمزده آن نیز

رنجیده ز ما رفت و دگر پیش نیامد

بیگانه چنان شد که ز بیماری ناصر

واقف شد و روزی به سر خویش نیامد

شمارهٔ ۲۷۲

مه نو شد و آن یار سفر کرده نیامد

معشوق جگرخوارهٔ دل برده نیامد

آزاد کنیم از پی کفارت او جان

کان دلبر بد عهد قسم خورده نیامد

آزرده شد از تیغ جدائی دل و جانم

و آن مرهم جان و دل‌ آزرده نیامد

بیمار شدیم و قدمی رنجه نفرمود

مُردیم و زیارت به سر مُرده نیامد

آمد به چمن بار دگر آن همه گل‌ها

و آن سروِ‌ به صد نازِ برآورده نیامد

افغان من از پردهٔ افلاک گذر کرد

وان گل که نهان گشت به صد پرده نیامد

رنجید که ناصر دهنم گفت چو ذره است

هر چند که خُرد است، ز من این خُرده نیامد

شمارهٔ ۲۷۳

نتواند که ز خط تو سوادی خواند

هرکه یک حرف سپیدی ز سیاهی داند

من سرگشته چو سر بر خط حُکمت دارم

خامه‌وارم خط تو چند به سر گرداند

آتشی در دلم از روی تو افروخته است

آب چشمم برود آتش دل بنشاند

همه دردسرم از دست خود است، ای ساقی

بده آن باده که از دستِ خودم بستاند

گل به روی تو نماند که ندارد نوری

ماه می‌ماند و چیزیش بدان می‌ماند

آیتی‌ام شده در شأن مَحبت نازل

چه عجب زانکه براندست مرا می‌خواند

دل ناصر که ز سوز غم تو دریا شد

در خروش آمد و چون آب سخن می‌راند

شمارهٔ ۲۷۴

خواهد که خامه راهی در منزلی رساند

بر مَرکب مُرکّب بنشست تا براند

برخاست همچو ابری بی‌واسطه ز واسط

وز بحر هند گوهر بر روم می‌فشاند

از سوز سینه دودی چون شمع بر سر آید

پوشیده آتش دل، در پی نمی‌تواند

گلگون و شست مانده دور از وصال شیرین

شبدیز آب دیده هر سو همی‌دواند

با کاغذ دو رویه در عین بی‌زبانی

حرف عیان ما را هر دم عیان بخواند

نون‌والقلم محقق در حق اوست مُنزل

از مشک حکم ریحان تعلیق نسخ خواند

در روم خط مشکین بر مهر می‌نویسد

از شام عقد پروین بر ماه می‌نشاند

هرگه که تیر تازد در فارسی و تازی

با تازیان دواند وز فارِسان نماند

در بحر شعر ناصر بهر مداد و خامه

در وجه سیم کاغذ دُرها همی‌چکاند

شمارهٔ ۲۷۵

با وصل گل رسیدن بلبل نمی‌تواند

لطفی کند مگر باد، بوئی به او رساند

بر هر ورق چمن را، بی حرف ماجرائی‌ست

کو عاشقی چو بلبل، تا ننوشته خواند

خواهم که جامه بر تن‌، چون غنچه چاک سازم

باشد که آن صنوبر، حال دلم بداند

دردا که تشنه مُردم، وان یار کو طبیب‌ است

رحمی نمی‌نماید، شربت نمی‌چشاند

گفتار گرم ناصر، چون تیر آتشین است

بر هر دلی که آید، از دیده خون چکاند

شمارهٔ ۲۷۶

اینجا که منم نامهٔ‌ دلبر که رساند

در دوزخ سوزان نم کوثر که رساند

گیرم که دل من چو کبوتر پرد آنجا

این نامهٔ میمون به کبوتر که رساند

چون باد خزان آمد و گلها همه رفتند

با مرغ سحر بوی گل تر که رساند

از ما که برد پیش دلارام سلامی

از ذره تحّیت به سوی خور که رساند

مشتاقی پروانه برِ شمع که گوید

پیغام مگس جانب شکّر که رساند

با سرو که تبلیغ کند شوق گیاهی

وز سبزه زمین بوس صنوبر که رساند

می‌گفت که ناصر به درم خاک شود زود

من خود شده‌ام خاک بر آن در که رساند

شمارهٔ ۲۷۷

یار رفت از دیده و در دل بماند

دل به زیر بار چون محمل بماند

دولت بیدار من چون درگذشت

بخت خواب آلود را غافل بماند

ماه چون منزل به منزل سیر کرد

مشتری در اولین منزل بماند

دل بدو دادیم و دلداری نکرد

دل نماند او را و ما را دل بماند

عقدهٔ ابروی او نگشود عقل

رفت عمر و همچنان مشکل بماند

سرو خندان در هوای قامتش

دست بر سر زد که پا در گل بماند

هرکه یک دم دُردی دَردش کشید

همچو ناصر مست و لایعقل بماند

شمارهٔ ۲۷۸

هر دیده رخ خوب تو دیدن نتواند

هرکس سر زلف تو کشیدن نتواند

خسرو لب شیرین بگزد همچو شکر،‌ لیک

فرهاد جز از انگشت گزیدن نتواند

خون گشت دلم غنچه صفت از غم هجران

از ضعف ولی جامه دریدن نتواند

امروز که بر شربت وصل تو رسد دست

بیمار چنان شد که چشیدن نتواند

افغان من از پردهٔ‌ افلاک گذر کرد

در گوش تو ای ماه رسیدن نتواند

هر چند که دشمن ز زبان تیغ بلا ساخت

ما را ز تو ای دوست بریدن نتواند

بی همت عالی نتوان رفت ره عشق

بی پر به هوا مرغ پریدن نتواند

گلگون سرشکم ز پی‌ات گشت بسی رود

اِستاد کنون خشک و دویدن نتواند

در دام سر زلف تو مرغ دل ناصر

در عین هلاک است و تپیدن نتواند

شمارهٔ ۲۷۹

زبان اشک رنگینم، سخن از دیده می‌راند

معمای ضمیر روشنم چون آب می‌خواند

کجا شبدیز زلف سرکشت را دیده دریابد

اگر چه اشک گلگون را در این ره گرم می‌راند

جنون اندر سر مجنون نخواهد جنبشی کردن

مگر لیلی ز زلف خویش زنجیری بجنباند

نقاب ابر می‌خواهد که روی مهر در پوشد

مزاج بحر می‌جوشد که دل از او بگرداند

هوا از رهگذار باد گردی داشت بر خاطر

به آب دیده می‌خواهد که گرد از راه بنشاند

رقیب از مهر می‌گوید که از یارت جدا سازم

به لطفت دارم امیدی که گوید لیک نتواند

دمی از روز وصل تو به عمر جاودان ندهم

تو خود داناتری، دانی که ناصر این‌ قدر داند

شمارهٔ ۲۸۰

خاک تو را ز آب لطافت سرشته‌اند

در وی به غیر تخم سعادت نکشته‌اند

جانهای عاشقان تو ز آنروی چون پری

دیوانه می‌شوند اگر خود فرشته‌اند

بر صفحهٔ عذار تو خطی به دود دل

حکمی‌ست کز قضای الهی نوشته‌اند

زلف تو را به دزدی دل صد هزار بار

بگرفته‌اند و بسته ولی باز هشته‌اند

ناصر مباش تافته گر نایدت به دست

سر رشتهٔ مراد که هرگز نرشته‌اند

شمارهٔ ۲۸۱

تا خط بر آن عقیق درخشان نوشته‌اند

دل را ز درد آیت درمان نوشته‌اند

بر لعل نقش بین که ز فیروزه بسته‌اند

بر لاله خط نگر که به ریحان نوشته‌اند

گویی تظلمی برِ‌ سلطان حُسن او

زندانیان چاه زنخدان نوشته‌اند

شمارهٔ ۲۸۲

عاشقان از دولت وصل تو دور افتاده‌اند

دور نبود گر ز نزدیکان دور افتاده‌اند

باد پای آهسته‌تر ران که مشتی خاکیان

بر سر راه سلیمان همچو مور افتاده‌اند

زور بر عاشقان کمتر کن که چون تیر از کمان

دور از روی تو زار از دست زور افتاده‌اند

طالبان طورِ تجلیِ جمالت دیده‌اند

چون کلیم از بهر آن در کوه طور افتاده‌اند

زاهدان کردند بر کوی تو جنت اختیار

کز خیال حور در عین قصور افتاده‌اند

روشنند و راست‌بین آن‌ها که چون انسان عین

از فروغ روی تو در عین نور افتاده‌اند

بی لب شیرین تو آرند عمری را کنار

مردم چشمم که در دریای شور افتاده‌اند

این خیال‌آباد دنیا نیست چندانی متاع

اهل پندار از خیالی در غرور افتاده‌اند

دیده بر دیدار او ناصر بنه گر دیگران

در هوای جنت و سودای حور افتاده‌اند

شمارهٔ ۲۸۳

سنگ طعنه به سبویم زده‌اند

طبل بدنامی به کویم زده‌اند

کی فتد در کف من دامن وصل

سیلی هجر به رویم زده‌اند

تیغ خوبان به جفا خونم ریخت

بد نگویم که نکویم زده‌اند

جوی خون می‌رود از دیدهٔ‌ من

مردمان غوطه به جویم زده‌اند

بر سرم دایرهٔ نُه گردون

هست چوگان و چو گویم زده‌اند

شد تنم بستهٔ گیسوی بتان

گره موی به مویم زده‌اند

همچو تیغ است زبان ناصر

طرفه تیغی به گلویم زده‌اند

شمارهٔ ۲۸۴

بلبلان در چمن، ای دل به خروش آمده‌اند

ز آتش لاله دگر باره به جوش آمده‌اند

شاهدان در چمن از لؤلؤ لالای سحاب

چهره آراسته و حلقه به گوش آمده‌اند

زاهدانی که چو من گوشه نشین می‌بودند

این زمان در، به در باده فروش آمده‌اند

ساقیا مردم اگر غنچهٔ گل می‌بینند

عاشقان دیدن آن چشمهٔ نوش آمده‌اند

به تماشای چمن دوش حریفان رفتند

سرگران رقص کنان دوش به دوش آمده‌اند

یک زمان جام می پخته به جانان بدهید

بیدلان بهر صبوحی شب دوش آمده‌اند

اهل معنی به چمن وقت سحر چون ناصر

مست و دستارکشان بیدل و هوش آمده‌اند

شمارهٔ ۲۸۵

هرکس حکایتی ز جمالت شنیده‌اند

ور نه به دیده صورت رویت ندیده‌اند

چون رو به روی تو ننهادند از چه روی

عشاق را چو زلف تو سرها بریده‌اند

در جست‌و‌جوی قامت سرو تو عاشقان

بی پا و سر چو آب به هر سو دویده‌اند

پروانگان که در طلب شمع می‌پرند

پرها بسوختند و به همت پریده‌اند

آنان که تشنهٔ لب شیرین تو شدند

فرهاد‌وار کوه و بیابان بریده‌اند

تا شکّر وصال تو کی می‌رسد به کام

باری به نقد زهر جدائی چشیده‌اند

گلها که می‌دهند دل خویش را به باد

از باد صبح بوی وصالت شنیده‌اند

ناصر ز جان گذشت در این ره که صادقان

از جان گذشته‌اند و به جانان رسیده‌اند

شمارهٔ ۲۸۶

بهشت را سر کوی او نشان دادند

به یاد او همه حوران ز شوق جان دادند

کشید عقل به پرگار وهم دایره‌ای

چو شد تمام بدان نقطهٔ دهان دادند

چو حرف عشق برین لوح بیست و نه آمد

الف که هیچ ندارد بدان میان دادند

دلم به روز ازل لاف عاشقی می‌زد

بلا و محنت و رنج و غمش از آن دادند

به آشکار بتان گر دلی ز ما بردند

هزار جان به عوض باز در نهان دادند

غرض حقایق اسرار سرّ وحدت بود

مرا که غوطه در این بحر بیکران دادند

چو گشت حلقه به گوش غلام او ناصر

به ملک عشق به سلطانیش نشان دادند

شمارهٔ ۲۸۷

دوش مستان بگذشتند و صلائی کردند

درد دل را ز می پخته دوائی کردند

نوبت شیفتگی بر در میخانه زدند

خطبهٔ‌ عشق تو ایوان سرائی کردند

مطرب آوازه در انداخت که شاهان جهان

منزل امروز به مأوای گدائی کردند

خرقهٔ زهد به یک ساغر می کس نخرید

در خرابات به هر جا که بهائی کردند

مست و دیوانه ز میخانه به گلزار شدند

همدمی با گذر باد صبائی کردند

بزم را ساقی و می زینت و زیبی دادند

باغ را بلبل و گل برگ و نوائی کردند

گاه کام دل خود بر لب ساقی دیدند

گاه صد عیش به بوسیدن ماهی کردند

گاه از بانگ نی آشفته و سرمست شدند

چون بدیدند همه برباد هوائی کردند

جامهٔ ناصر شوریده به جامی دادند

دفترش رهن رباب و دف و نائی کردند

شمارهٔ ۲۸۸

در آن روزی که خوبان آفریدند

تو را بر جمله سلطان آفریدند

تو را دادند توقیع سعادت

پس آنگه روح انسان آفریدند

ملاحت در تو یکسر جمع کردند

پس آنگه ماه کتعان آفریدند

پری را جمله در خیل تو کردند

پس آنگاهی سلیمان آفریدند

چو شادروان حسنت می‌کشیدند

به دربانیت رضوان آفریدند

ز خاک پای تو گردی که بردند

وز آن گردون گردان آفریدند

ز رویت پرتوی بر آسمان شد

وز آن خورشید تابان آفریدند

سواری چون تو در میدان خوبی

نیامد تا که میدان آفریدند

به یاد چشم و زلفت همچو ناصر

مرا مست و پریشان آفریدند

شمارهٔ ۲۸۹

غزل خوانان دف اندر چنگ دارند

به عشاق حزین آهنگ دارند

بُتان مه‌روش چون ذره در رقص

مداری همچو هفت اورنگ دارند

بده ساقی می گلگون که رندان

دلی چون غنچه گل تنگ دارند

مدد کن دم به دم از می که امروز

سپاه عیش با ما جنگ دارند

چه باک از زرد روئی عاشقان را

چو در ساغر می گلرنگ دارند

ز یک جو کمتر آید هر دو عالم

در آن میزان که مردان سنگ دارند

نکو نامی ما ناصر همین است

که اهل نام از ما ننگ دارند

شمارهٔ ۲۹۰

دردکشان بلا خون جگر می‌خورند

زهر به یاد لبت همچو شکر می‌خورند

گاه چو گل غرق خون خار به پا می‌روند

گاه به مانند شمع تیغ به سر می‌خورند

دزه صفت عاشقان از کف ساقی درد

جام زراندود مهر وقت سحر می‌خورند

ساغر و پیمانه را گر بخوری خون رواست

کز لب و دندان تو لعل و گهر می‌خورند

همت پروانگان بال زد و پر بسوخت

شمع نیاید به بر، گر غم پر می‌خورند

حاصل ما از قدت، نیست به جز حسرتی

تا چه کسان زان درخت میوه و بر می‌خورند

شمارهٔ ۲۹۱

آتشی در جان من عقل مشوش می‌زند

بادهٔ‌ صافی که او آبی بر آتش می‌زند

همت من پای بر تاج سلاطین می‌نهد

خاطر من خاک بر تخت منقش می‌زند

من ز غیرت می‌خورم خون دل ساغر که او

بوسه بر لعل پری‌رویان مهوش می‌زند

همدمی جز نی ندارم در جهان، او هم ز غم

شکر باری گر همی‌نالد دمی خوش می‌زند

از سماع امروز خواهندم برون بردن به دوش

باز گر آن ماه‌رویم دست در کش می‌زند

بخت ما را مهره باید ریخت کاندر راه عشق‌

سه یک آمد نقش ما و خصم بر شش می‌زند

بر دل ناصر نشانش هست از آن معنی بر او

چشم تُرکش هر زمان تیری ز تَرکش می‌زند

شمارهٔ ۲۹۲

اهل نظر که سوختگان بلا کشند

رسم وفا رها نکنند ار جفا کشند

آنان که رهروان وفایند، از مژه

سوزن کنند و خار جفا را ز پا کشند

پیکان غمزهٔ تو که بنشست در دلم

جان عزیز ماست، نمانیم تا کشند

گر بگذرد به صومعه بوئی ز جام تو

در پای خم عمامهٔ هر پارسا کشند

از انتظار دیدهٔ‌ ناصر سپید شد

باشد ز خاک پای تواش توتیا کشند

شمارهٔ ۲۹۳

دلم از جام غمت نیش بلا نوش کند

همه را درد و مرا درد تو بیهوش کند

چون به پیشت نکنم ناله؟ که بلبل در باغ

این محال است که گل بیند و خاموش کند

کامم از شهد شهادت، لب تو شیرین کرد

چون کسی شکر شکر تو فراموش کند

آنکه از ازرق زرق است بر او رنگ دروغ

از درون قلب سیاه است که روپوش کند

چارچوب تن خود گر نکنی خاکستر

دیگ سودای تو کی ز آتش دل جوش کند

یار در پهلوی اغیار، زهی ظلم صریح

حیف گل را که چنان خار در آغوش کند

گوهر نظم تو ناصر که ز بحر غیب است

هرکه بشناخت به زر گیرد و در گوش کند

شمارهٔ ۲۹۴

چشم تو از تیر مژه، هر سو شکاری افکند

آن ترک در یک چشم زد کشته هزاری افکند

در حسرت آن کز تو‌ام تیری رسد جان می‌دهم

بر صید لاغر تیرِ خود کی شهسواری افکند

عشق تو کز وی جان من جام دمادم می‌دهد

ناخورده باده عقل را اندر خماری افکند

بر دیده ننهم پای تو، کآزرده گردد از مژه

گل را روا نبود که کس، بالای خاری افکند

از ششدر خواب عدم یابد خلاصی بخت من

یک کعبتین بر نام ما گر بختیاری افکند

من در دیار خود نی‌ام،‌ تا دردِ یارم در دل است

تا کی فراقم موکشان در هر دیاری افکند

باد صبا خاک مرا بر هر سر راهی فشان

او سایهٔ خود را مگر بر رهگذاری افکند

یا رب فلک را همچو من در هجر یاری افکنی

تا چند او هر دم مرا در هجر یاری افکند

ناصر به یاد دوستان معمور دارد جان و دل

هر چند هجران رخت‌ها از هر دیاری افکند

شمارهٔ ۲۹۵

چه شد که یار به بالین ما گذر نکند

به چشم لطف به بیمار خود نظر نکند

صبا ز محنت شبهای ما خبر دارد

ز حال بیخبرانش چرا خبر نکند

مرا که چهرهٔ شمعی و خرقهٔ عسلی است

چگونه سوز دل از جیب سر به در نکند

من از دهان تو راضی شدم به دشنامی

اگر مضایقه با ما بدین قدر نکند

کجا رسد به تو، کی طی کند بساط زمین

کسی که یک قدم از خویشتن سفر نکند

کشد دراز چو زلفت حکایت ناصر

اگر به وصف دهان تو مختصر نکند

شمارهٔ ۲۹۶

گلها شکفت و جلوه به صد رنگ و بو کند

هرکس طواف در چمن و طرف جو کند

آب روان به پیش گل و عکس گل در آب

ماند به شاهدی که در آئینه رو کند

ما را که از فراق خزان دید باغ عمر

کی سبزه در دل آید و گل آرزو کند

گل پرده برگشاد، گل اندام من کجا است

تا باز پردهٔ گل ز خجالت فرو کند

افتاد کلاه از سر سرو بلند اگر

خواهد که یک نظر سوی بالای او کند

از عاشقان ادب بر معشوق خامی است

بلبل چرا به مجلس گل گفت و گو کند

هردم شراب داند و ناصر به روز هجر

تیغی‌ست زهرناک که اندر گلو کند

شمارهٔ ۲۹۷

چون سر زلف سیه پوشت سراندازی کند

جانم اندر خلوت دل خرقه پردازی کند

شمع داند حال سرمستان بزم خاص را

کو هم اندر آتش سودا به سر بازی کند

زاهد اندر مجلس عشاق ره یابد اگر

در هوای شاهبازان، پشه‌ای بازی کند

رازت ار با کس نگویم، اشک بر رو افکند

مُشک اگر پوشیده دارم،‌ بوی غمازی کند

سرو اگر آزادی قد تو گوید در چمن

نارون را شرم بادا گر سرافرازی کند

چون صبا برقع براندازد ز گلزار رخت

ناصر شوریده چون بلبل سخن سازی کند

شمارهٔ ۲۹۸

سبزه از خط غبارت خاک بر سر می‌کند

غنچه از لعلت قبا را چاک در بر می‌کند

می‌زند سرو روان را پنچه‌ها بر سر چنار

تا چرا با قد تو خود را برابر می‌کند

می‌روی در باغ و هر جانب برای دیدنت

نرگس صاحب‌نظر از خاک سر بر می‌کند

آب را عکس خیال تولطافت می‌دهد

باد را بوی سر زلفت معطر می‌کند

بر ورق گل هر چه از خون جگر اسرار داشت

نانوشته بلبل آن را خواند و از بر می‌کند

چون به وصف روی تو ناصر همی‌گوید سخن

دفتر رنگین گل را باد ابتر می‌کند

شمارهٔ ۲۹۹

ابر می‌گرید به زاری،‌ گل تبسم می‌کند

لاله ساغر می‌دهد، بلبل ترنم می‌کند

صوت مطرب راه اسلام خلایق می‌زند

چشم ساقی غارت ایمان مردم می‌کند

شادمانیم از دم عشقش که هر دم بی‌حجاب

می‌درآید در دل و بر جان تقدم می‌کند

این مذلت بین که من مهجور و دایم چشم من

با خیالت دست درگردن تنعم می‌کند

رهنمای ساکنان قدس یعنی عقل کل

می‌رسد بر جوهر فرد تو ره گم می‌کند

بر درت خاک رهم اما براق همتم

نُه سپهر و چار عنصر زیر یک سم می‌کند

زار می‌گریند بر احوال ناصر قدسیان

بس که هر شب در غم عشقت تظلم می‌کند

شمارهٔ ۳۰۰

باد صبح از بوی زلفت بیقراری می‌کند

می‌رود در خاک کویت جان سپاری می‌کند

می‌کند مشک تتاری بوی از زلف تو وام

زلف تو خون در دل مشک تتاری می‌کند

می‌زند هر لحظه بر سوز دل عشاق تیر

چشم تو در عین مستی هوشیاری می‌کند

بر سر چشمت نشسته ابروان پیوسته خم

چون طبیب راست‌گو بیمارداری می‌کند

کس نیاید بر سر بیمار پرسی جز خیال

در حق من راستی حق‌گزاری می‌کند

شب همه شب هندوی چشمم ز سیلاب سرشک

در گلستان خیالت آبیاری می‌کند

دوستکامی می‌کنم گر دوست گامی می‌نهد

بختیاری می‌شوم گر بخت یاری می‌کند

کار من زاری‌ست اکنون چون زر و زورم نماند

ماند ناصر بی زر و بی زور، زاری می‌کند

شمارهٔ ۳۰۱

سرو اگر در پیش قدت سرفرازی می‌کند

راستی او این حماقت از درازی می‌کند

تا مرا گفتی که جان بفرست بر دست صبا

جان من بر عزم رفتن کار سازی می‌کند

هندوی زلفت رسن بازست و هر شب تا سحر

با مَه روی تو در محراب بازی می‌کند

شمع مومین دل که در عشق تو چون زر خالص است

هر شب از سوز فراقت جان‌گدازی می‌کند

گر چه بر تازی ببستم زین ز بهر فارسی

چشم مست تو با من ترکتازی می‌کند

تا گزارد در خم محراب ابرویت نماز

آب چشمم خرقه را هر شب نمازی می‌کند

ناز کم کن چون نیاز ناصر از حد درگذشت

هر که را نبود نیازی بی‌نیازی می‌کند

شمارهٔ ۳۰۲

لعل تو چون کشف اسرار نهانی می‌کند

جزع من بر روی من گوهر فشانی می‌کند

با سر زلف تو شانه می‌درآرد سربه‌سر

با لب لعل تو ساغر کامرانی می‌کند

چشم ترکت را که صد آشفته در هر گوشه است

آن توانائی ز عین ناتوانی می‌کند

فضلهٔ گردی که بر‌می‌خیزد از خاک درت

گر چه از جنس زمین است، آسمانی می‌کند

دل همی‌خواهد که جان در پایت اندازد روان

من سبکبارم ولیکن جان گرانی می‌کند

جوهر فرد تو می‌آید خرد را در نظر

فکر معنی دقیق از خرده دانی می‌کند

کام ناصر را حلاوت شکرستان تو داد

همچو طوطی لاجرم شیرین زبانی می‌کند

شمارهٔ ۳۰۳

گر چشم من پای تو را ناگاه تقبیلی کند

شاید که خاک پای من بر چرخ تفضیلی کند

تا گفته‌ای جان پیش من بفرست بر باد صبا

بر عزم رفتن جان من هر لحظه تعجیلی کند

چندین علوم عقل من در عشق تو بازیچه شد

این بار اگر امکان بود، پیش تو تحصیلی کند

گشتم چو موئی زان میان، حقا که چون موئی شود

این بار اگر شیری کَشد، وین صبر اگر پیلی کند

من خود تو را بینم تو را، چشمم از آن باید که دل

جوری که او بیند به خون بر خاک تفصیلی کند

چون من ز کاهی کمترم، کوه غم او چون برم

ناصر از او در خواست کن، باشد که تعلیلی کند

شمارهٔ ۳۰۴

رندم و عاشق و دیوانه به آواز بلند

عیب معبود مکن زاهد و بر ریش مخند

ذوق دیرم نه چنان سلسله می‌جنباند

که توان داشتنم ساکن مسجد یک چند

گر من از نالهٔ خود دست فشانم چه عجب

که جَهَد ز آتش سوزنده به هر حال سپند

ور ببوسم لب ساقی به عداوت منشین

منع طوطی نتوان کرد که باز آی ز قند

واعظا گوش من از صوت مغنی پر شد

هرزه کم گوی دل ما چو نمی‌گیرد پند

عیب رندان مکن ای گبر مسلمان صورت

منکر ما مشو ای فاسق زاهد مانند

ناصر اندر ره عشق تو پیاده است هنوز

گر چه بیرون ز دو عالم بداوانید سمند

شمارهٔ ۳۰۵

هر دل که دید زلف تو آورد در کمند

دیدیم هندوان دلاور چنین کم‌اند

در دست اگر چو سرو ندارم به غیر باد

دارم هوای قامتش از همت بلند

پیش تو دید باد که گل غنچه می‌کند

زد بر دهان غنچه که بر خویشتن مخند

عیسای روح‌بخش لبت را چه کم شود

گر پرسشی کند ز ضعیفان مستمند

خوبان که بر دهان قدح می‌نهند لب

ممزوج می‌کنند می لعل را به قند

ای عمر رفته محنت ایام تا به کی

ای بخت خفته دیدهٔ بیدار تا به چند

ناصر زبان ببند که فریاد بلبلان

باد هواست چون نبود گوش گل به پند

شمارهٔ ۳۰۶

هم چو چشم بدرقیبان از تو دورم می‌کنند

زار می‌گریم که دور از تو به زورم می‌کنند

من که چون فرهاد شیر از جوی شیرین خورده‌ام

شور عشق و تلخی می تلخ و شورم می‌کنند

بیشتر خواهم چو مار خسته پیچیدن به عشق

گر لگدکوب ملامت همچو مورم می‌کنند

صد قیامت دارم از عشقت، چه غم دارم از آنک

غصه و غم زنده هر ساعت به گورم می‌کنند

من در آتش غرق و هرکس گویدم دل جمع دار

پندگویان بر سر آتش صبورم می‌کنند

زلف و خالش بسکه می‌آیند در چشمم چو دود

هر شبی تا صبحدم از گریه کورم می‌کنند

ناصر از مهر بتان چون ماه روشن می‌شود

گر چه همچون ماه نو بی‌تاب و نورم می‌کنند

شمارهٔ ۳۰۷

رندان پاک را که به کوران عصا دهند

اکنون ضرورت است که نوبت به ما دهند

چون انتهای رأی تو روشن نمی‌شود

هرکس نشان ز منزل وصلت چرا دهند

رنجیده‌ام به جان دل ز اهل صومعه‌

وقت است اگر به دردی دردم صفا دهند

چو دامن مراد نه در سعی چنگ ماست

سررشنه بهتر آنکه به دست قضا دهند

ساقی مدار مجلس ما خالی از شراب

تا از شراب ناب بهشت جزا دهند

آلوده‌ای به خون دل ما لب و دهن

فرمای تا به بوسه مرا خون بها دهند

ناصر به غیر دوست توجه ملالت است

دوزخ روند به که به جنت رضا دهند

شمارهٔ ۳۰۸

عاشقان کوی تو را زحمت غوغا ندهند

به سر آیند و به دو درد سر پا ندهند

طوطیانند شده از لب لعلت گویا

مگسان را شِکرِ شُکر تو گویا ندهند

چون کریمی تو به فردا ندهی وعدهٔ وصل

غالباً اهل کرم وعدهٔ فردا ندهند

شکن زلف تو هردم شکند دین درست

زانکه سررشتهٔ کفرست و بدین‌ها ندهند

دل ز پستی قد رعنای تو بر بالا برد

سرو را این همه حُسن قد و بالا ندهند

عشق چون قطره مرا در دل دریا انداخت

عقل گفتا که به قطره دل دریا ندهند

گر دهی بوسه ز پیشت نرود ناصر زود

به که در کام مگس لذت حلوا ندهند

شمارهٔ ۳۰۹

اگر آن فتنه که برخاست به ما بنشیند

دیده در صورت او صورت معنی بیند

غنچه را چاک گریبان اگر از دل تنگی‌ست

به از آن نیست که دامن ز جهان برچیند

در شب هجر تو چون شمع به آب دیده

آتش دل بنشاندیم ولی ننشیند

تو درخت گل صدبرگی و از خوف رقیب

هیچ‌کس زهره ندارد که گلی برچیند

ناز او هست همه بهر نیاز ناصر

دوست آن نیست که برما دگری بگزیند

شمارهٔ ۳۱۰

دوش در فکر من آن شکل قد و بالا بود

نظر همت من از طرف بالا بود

دیده می‌زد همه شب نقش خیالت بر آب

پیش صاحبنطران راز نهان پیدا بود

آب چشم از سرم امروز گذشت و چه عجب

زانکه دی تا کمر و دوش به دوش ما بود

تا به معنی نرسیدیم نمی‌شد معلوم

بین که در پردهٔ تقدیر چه صورت‌ها بود

همه از میکده رفتند حریفان سرمست

سر ما بود که در پای خم صهبا بود

نتوانست که ناصر به هنر پوشد عیب

که مبصّر به همه عیب و هنر بینا بود

شمارهٔ ۳۱۱

یاد باد کز ما یار ما را یاد بود

شاد بودیم از غم عشق و بدان دل‌شاد بود

بیت معمور دلم شد از فراق او خراب

ورنه از گنج و صالش این خراب‌آباد بود

چشم بادامش که با دام است و مست و شیرگیر

ما همی گوئیم آهویش،‌ ولی صیاد بود

آب چشم ما که چشم سنگ را می‌سفت دوش

در هوای لعل شیرینش مگر فرهاد بود

ناصر از درد فراقش داد جان، بیداد نیست

داد و بیداد آنچه از معشوق آمد داد بود

شمارهٔ ۳۱۲

دوش بازم آتشی در جان غم فرسود بود

تا سحر در منزلم از ناله دود آلود بود

ماه من در نیم شب طالع شد از برج شرف

گوئیا در برج طالع کوکب مسعود بود

در دهانش فکرها کردم که یابم جای بوس

کافرم گر از وجودش ذره‌ای موجود بود

ای رقیب ار دم زدم با او تو را با من چه کار

با بتی گر بت پرستی را وصالی بود، بود

واعظا گر پند در گوشم آن ساعت نرفت

درگذر از من که در گوشم نوای عود بود

گر نیازی آمد از من باده در سر داشتم

ور نمازی آمد از من شاهدم معبود بود

یار با من گفت: ناصر خواه مقصودی ز ما

گفتمش: وقت تو خوش، ما را همین مقصود بود

شمارهٔ ۳۱۳

پیش از آن کین شخص ناموجود من موجود بود

کوی یارم مقصد و روی توام مقصود بود

پیش از آن کآب بقا را خشک رود تن بدید

جام می در دستم و در دست بانگ رود بود

پیش از آن کز عشق مغز خاکیان بوئی نداشت

مجمر افلاک را جان و دل ما عود بود

پیش از آن کین چارچوب جسم چون هیزم بسوخت

سقف نُه گردون ز آه عاشقان پُر دود بود

ابرویش محراب شد،‌ جان من آمد در سجود

بر که بود آن سجده، چون خود ساجد و مسجود بود

در ازل ارواح چون جام سعادت نوش کرد

جان مادر، بزم وحدت شاهد و مشهود بود

عاشق و معشوق و درد عشق و درمان وصال

در حقیقت چون یکی آمد چرا مردود بود

آنکه محمودست نامش صورتی بود از ایاز

و آنکه می‌گویند ایازش، معنی محمود بود

گر میانش در کنار آورد ناصر باک نیست

در میان عاشق و معشوق کاری بود، بود

شمارهٔ ۳۱۴

یارب این دل به کجا رفت و کجا خواهد بود

هر کجا چشم خوش و زلف دوتا خواهد بود

گر ازین شیوه بود مهر تو و جور رقیب

قاصد و همدم من باد صبا خواهد بود

دوست دشمن شد و دیدم به سطرلاب قدح

که میان من و او صلح و صفا خواهد بود

تو درین باغ درخت گُلِ نوخاسته‌ای

که ز بالای تو بر سرو بلا خواهد بود

بگذر بر سر خاکم که ز آب و گِل من

تا ابد هر چه دمد مِهرگیا خواهد بود

حالی اینجاست مرا از تو جدائی باری

تا دگر وعدهٔ دیدار کجا خواهد بود

ناصر آن روز که چون گَرد هوائی گردد

گرد او گرد سر کوی شما خواهد بود

شمارهٔ ۳۱۵

به دنیا گر شوی دشمن، تو را حق یار خواهد بود

بدو یاری مکن، کز تو خدا بیزار خواهد بود

چو گُل اندر هوای نفس تا کی می‌زنی خنده

که در آتش تنِ همچون گلت گلنار خواهد بود

به شهوت در رخ خوبان مبین دزدیده، غسلی کن

که این گلها که می‌بینی به چشمت خار خواهد بود

تو روز و شب به مال و جاه مغروری وز آن غافل

که جاهت چاه خواهد گشت و مالت مار خواهد بود

سجود آری تو پیش خلق و در باطن پرستی بُت

مصلا زین سجود اندر برت زنار خواهد بود

چو دیوان تا عمل‌های خطا را می‌شوی عامل

حساب تو به دیوان عمل بسیار خواهد بود

به دینار و درم مفروش نقد وقت را ناصر

که فردا نار دوزخ اکثر از دینار خواهد بود

شمارهٔ ۳۱۶

مرا هوای تو همراه خاک خواهد بود

کمینه کار من از غم هلاک خواهد بود

ز خواب چون به قیامت خراب برخیزم

کفن ز دست تو چاک خواهد بود

ز حال عاشق و معشوق چون سؤال کنند

به حشر دامن ما هر دو پاک خواهد بود

بیا و بوی مَحبت شنو ز تربت من

پس از اجل که تنم زیر خاک خواهد بود

فراق نامهٔ ناصر به دست هر که رسد

ز ماجرای غمش دردناک خواهد بود

شمارهٔ ۳۱۷

آخر این شام بلا را سحری خواهد بود

و آخر این سوز دلم را اثری خواهد بود

امشب از نالهٔ دلسوز من و شعلهٔ آه

سگ درگاه تو را دردسری خواهد بود

بامدادان که خرامان ز درم باز آئی

روی تو بر من از اقبال دری خواهد بود

پای نِه بر سر و چشمم که وجودم به یقین

مست خاکی است که بر رهگذری خواهد بود

اگر آن روی نخواهی تو ز مردم پوشید

عقل و دین را هم از آن روی خطری خواهد بود

قصهٔ عشق تو هرکس که بخواند ناصر

داند این درد ز سوز جگری خواهد بود

شمارهٔ ۳۱۸

بدیدم آن مه خود را، پگاه خواب آلود

سعادت نظرش خواب غفلتم بربود

دمید صبح وصال و رسید شام فراق

چنان شدم که کسی آید از عدم به وجود

چنان که مه ز فلک روی خویش بنماید

نگار من رخ خوب از کنار بام نمود

دوتا شدم به سلام و نهاده روی بر خاک

نکرده بودم از این خوبتر رکوع و سجود

نداد آن صنم از سرکشی جواب سلام

ولی به غمزهٔ شیرین اشارتی فرمود

که ناصرا ز زبان رقیب می‌ترسم

تو عاقلی و اشارت بسنده خواهد بود

شمارهٔ ۳۱۹

تا نگفتی سخنی نقش دهان هیچ نبود

تا نبستی کمری شکل میان هیچ نبود

تا نخندید لب لعل تو بر گریهٔ من

در تن خاکی من گوهر جان هیچ نبود

تا مرا مهر تو چون دزه پدیدار نکرد

از هواداری من نام و نشان هیچ نبود

تا نزَد موج ز بحر کرمت بهر وجود

در زوایای عدم کون و مکان هیچ نبود

در ازل پرتو مهر تو جهان را جان داد

ور نه ای جان جهان،‌ جان و جهان هیچ نبود

جان به لعل لب تو دادم و بوسی ستدم

به جز این مایه مرا سود و زیان هیچ نبود

کار حسن از قد و بالای تو تا راست نشد

به دو چشم تو که از فتنه نشان هیچ نبود

تا نقاب از رخ گل باد صبا بر نگرفت

نالهٔ بلبل و فریاد و فغان هیچ نبود

تا نسیمی ز گل وصل تو ناصر نشنید

همچو سوسن سخن رطب لسان هیچ نبود

شمارهٔ ۳۲۰

سگان را دیده در کویت، ز من بیخواب‌تر نبود

ز چشم خاکسارم در جهان بی آب‌تر نبود

ز من هرگز نکونامی نخواهی یافت ای زاهد

به کوی عافیت از عاشقی نایاب تر نبود

سیه گشت از سجود ماهرویان روی زرد من

سیه تاب زر رخسار از این نایاب تر نبود

روا نبود نماز عشق من در طاق ابرویت

… کذا …. نقطه چین در کتاب … اب تر نبود

ز لعلت وعدهٔ فردا شنیدن عاقبت ناصر

ز آب دیده صبر او اگر سیماب تر نبود

شمارهٔ ۳۲۱

عشق تو بود با من و از من نشان نبود

مهر تو بود در دل و دل در جهان نبود

نقش تو در خیال و خیال از نظر جدا

نام تو بر زبان و زبان در دهان نبود

روزی مرا به خوان وصالت بخوانده‌ای

کاین قرص مهر بر طبق آسمان نبود

چرخی زده است به گرد میان تو چون کمر

آن دم که چرخ را کمری در میان نبود

تیری زده است ترک کماندار تو مرا

زان بیشتر که تیر فلک را کمان نبود

در قبضهٔ تو من شده‌ام چون کمان دو تاه

روز ازل که هیچ پی و استخوان نبود

اسرار تست آنکه ز نی می‌رسد به گوش

ما را از آن گیاه ضعیف این گمان نبود

ناصر ز بوی بادهٔ لعل تو یافت جان

ور نه در آب و خاک من‌اش بوی جان نبود

شمارهٔ ۳۲۲

ز عشق بنده چه خواهد بدان جمال فزود

که از قدیم تو بودی و این شکسته نبود

جدا ز روی تو من روی و ره نمی‌دانم

ولی چو روی نمودی تو جمله روی نمود

شبی خیال تو آمد قبای من دزدید

سحر نسیم تو آمد کلاه من بربود

بر آستان تو رفتم حدیث خود گفتم

پس از کرشمهٔ بسیار خدمت فرمود

تو را قبای که داد و تو را کلاه که دید

چنین مگوی که چون گفتهٔ تو کس نشنود

از این تملق شیرین چنان ز دست شدم

که سر فدای تو باشد، کله چه باشد و خود

به کشتگان تو خود را همی در اندازم

تو دست خویش نخواهی به خون من آلود

جمال روی تو را حسن و ناز افزون باد

زیان ندارد اگر عاشقی ز غم فرسود

اگر به باد رود در هوای تو ناصر

تو را اگر چه ندارد زیان ندارد سود

شمارهٔ ۳۲۳

سر سودا زده‌ام دوش به بالین که بود

حلقهٔ گوش من از گیسوی مشکین که بود

نقل مجلس همه شب پستهٔ پرشور که شد

جام می بر دهنم از لب شیرین که بود

سبزه تا روز سر اندر قدم سرو که داشت

خار تا وقت سحر با گل و نسرین که بود

همه شب نعرهٔ مستانه ز نوشانوشم

یار پرسید که از بادهٔ نوشین که بود

کفر زلفش که پریشانی اسلام از اوست

در شکست دل و بر هم زدن دین که بود

چشم نرگس ز کمین تیر نهاده به کمان

تا ره مهر که را می‌زد و در کین که بود

این سعادت که قرین شد به دعای ناصر

حد او نیست، ندانم که ز آمین که بود

شمارهٔ ۳۲۴

در ازل قبلهٔ جانها خم ابروی تو بود

روی تو سوی دل و روی دلم سوی تو بود

پیش از آن روز که خورشید فلک نور نداشت

عالم عشق منور ز مه روی تو بود

ملک از نسبت سجده بر آدم می‌کرد

که گل قالبش از خاک سر کوی تو بود

دل که از چاه زنخدان تو از ره می‌رفت

عاقبت حبل متین‌اش خم گیسوی تو بود

عشق سر رشتهٔ عقلی که ربود از دستم

غالب آن است که در سلسلهٔ موی تو بود

قد دو تاه مرا غم ز کشاکش بشکست

رفت از دست کمانی که به بازوی تو بود

به سر تربت ناصر اگر آئی روزی

به دعا یاد کن او را که دعاگوی تو بود

شمارهٔ ۳۲۵

دوشینه یار پرده ز رخ برگرفته بود

مطرب ترانهٔ غزل تر گرفته بود

مستی غریب نیست ز چشمان ترک او

نرگس، عجب مدار که، ساغر گرفته بود

از پرتو وصال چو پروانه سوخیتم

با چو شمع صحبت ما درگرفته بود

چون بوسه خواستم ز دهانش گزید لب

یعنی عقیق ناب به گوهر گرفته بود

در حلقه بود دوست به ما از درون چه باک

بیرون چو حلقهٔ دشمن اگر در گرفته بود

از ماجرای عشق چه گویم که سوز دل

پایان رسانده سدره و از سر گرفته بود

گردون به زیر دامن شب گوی آفتاب

بهر نسیم عود چو مجمر گرفته بود

ناصر به خواری از تن و جان عزیز خود

دل برگرفته بود که دلبر گرفته بود

شمارهٔ ۳۲۶

با رخش ماه آسمان چه بود

ذره با مهر هم‌عنان چه بود

پیش چشمش خدنگ را چه محل

نزد ابروی او کمان را چه بود

بوسه جُستم از آن دهان، گفتا:

بوسه چون باشد و دهان چه بود

گفتمش گیرم آن میان به کنار

گفت مهمل مگو میان چه بود

جان طلب کرد یار و من گفتم

غیر لعل لب تو جان چه بود

روی زردم رقیب نشناخت

خر چه داند که زعفران چه بود

بر درش خوار شد سر ناصر

قیمت سگ بر آستان چه بود

شمارهٔ ۳۲۷

دوش خیال رخت در دل دیوانه بود

عاشق بی کیش را صومعه بتخانه بود

پرده بر انداخت حُسن بر سر بازار عشق

کاسدی جان و دل، رونق جانانه بود

گریهٔ تو در وداع بهر هلاک من است

شمع که شب می‌گریست، ماتم پروانه بود

خوی به ناز تو کرد، عاقبت‌انگیز حسن

روی چه سود آشنای، خوی چو بیگانه بود

شب به من افسانه کفت، یار همان بود عمر

حاصل روز حیات، خود همه افسانه بود

صبر و قراری گزید، عقل ز هوشی که داشت

سر به خرابی نهاد، عشق که دیوانه بود

شیخ ز ناصر دگر صحبت پیمان مجوی

چون ز ازل کار او با می و پیمانه بود

شمارهٔ ۳۲۸

دجله را امسال رفتاری عجب مستانه بود

پای در زنجیر و کف بر لب مگر دیوانه بود

چرخ می‌زد آب و برمی‌گشت در گرد حصار

گوئیا بغداد شمع و دجله چون پروانه بود

تیرباران کرد ابر و لشکری چون سیل راند

کز برای قلعه بگشادن قوی مردانه بود

همچو افعی حلقه می‌زد آب بر درهای شهر

وز همه بابی بدو افسون ما افسانه بود

دجله آب‌روی بغدادست چون از سر گذشت

خلق را چون مردم چشم آب زو در خانه بود

آشنا نگرفت دست کس چو دریا شد محیط

تا چه باشد حال آن کز آشنا بیگانه بود

شوق سلطان را چو سرمستان ز پای افکند سیل

می فروشان بلا را درد بی پیمانه بود

اشک ناصر همچو توفان شد ز ماهی تا به ماه

جرم اختر در میان آب چون دُردانه بود

کوه سنگین دل چنان از دیده سیل خون براند

کان عمارت‌های سنگین گوئیا ویرانه بود

شمارهٔ ۳۲۹

دوش در مجلس کباب ما ز سوز سینه بود

بی‌دلان را اشک رنگین بادهٔ دوشینه بود

در دل و چشمم خیال او همه شب تا به روز

همچو مه در چشمهٔ خورشید در آئینه بود

من ازو چون آسمان خالی نکردم دل ز مهر

از چه روی آن ماه را در سینه با ما کینه بود

در سرم تنها نه امروز است ذوق وجد و حال

مدتی شد تا مرا امروز و فردا دینه بود

بادهٔ‌ کهنه به یادت خوردم از روز ازل

گرچه پیمان تازه کردم، عهد من دیرینه بود

همچو نی تجرید کردم جامه پیش پیرِ چنگ

بانگ نی بهتر مرا از خرقهٔ پشمینه بود

دوش ناصر همچو عنقا برد ره در قاف قرب

ارزن زرین انجم زیر پایش چینه بود

شمارهٔ ۳۳۰

تو نه آن شوخی که پروایت سوی یاری بوَد

خاطر نازک‌دلان را یاد ما عاری بود

تو سبک روحی چنان و من گران‌جانم چنین

بر تو اندک پرسش ما رنج بسیاری بود

زلف را شانه مزن تا جان نبارد بر زمین

در خم هر موی تو جان گرفتاری بود

هر سحرگه چون به میخانه صبوحی می‌کنم

شامگاهم خرقه اندر رهن خماری بود

عقل من گم شد ز مستی ای ملامت گو خموش

ور نه قول نیکنامان کار هشیاری کند

چون همیشه کار من بت را پرستش کردن است

بر میان من همان بهتر که زناری بود

هیچ کاری گر نیاید ناصر اندر کوی تو

پاسبانان را سگ شبگرد و بیداری کند

شمارهٔ ۳۳۱

از مژه می‌زنم نمک بر جگر کباب خود

خون رَودم ز دیده کو نیست دمی به آب خود

چون همه عشق را صفت بیخودی و خرابی است

تهمت عقل می‌نهم بر روش خراب خود

نعره زنان همی‌روم شب به در سرای تو

هم ز سگان کوی تو می‌شنوم جواب خود

از دم باد صبحدم زلف تو را شکستِ دل

در هم و تیره شد مگر بیش نیافت تاب خود

شب که بر آسمان رود از غم هجر ناله‌ام

زُهره به‌ نالهٔ خوشم ساز کند رباب خود

زد گره از تپیدنم زلف تو بر گلوی جان

مرغِ به دام مُرده‌ام، کُشته ز اضطراب خود

نالهٔ هرکس از غمی، نالهٔ ناصر از بتان

هر دل و هر ارادتی، هر سگ و ماهتاب خود

شمارهٔ ۳۳۲

یار تنها شد و آن به که به تنها نرود

جان من رفت بدو تا تنِ تنها نرود

او همی‌رفت چو باد و ز تن خاکی من

گَرد آویخته در دامن او تا نرود

خیز و پیغام بَر ای باد، خدا را، و بگو

تا دمی سایهٔ لطفش ز سر ما نرود

نیست جز باد صبا قاصد و همدم او نیز

سخت سست است ندانم برود یا نرود

عهد کردم که درین راه ز سر سازم پای

برود سر به سر عهد اگر پا نرود

برق گر تیغ زند کوه کمر نگشاید

باد اگر حمله کند نارون از جا نرود

ناصر این قلب مُزور که به ضرب عشق است

به چه کار آید اگر در سر سودا نرود

شمارهٔ ۳۳۳

هرگزم نقش تو از لوح دل و جان نرود

هرگز از یاد من آن زلف پریشان نرود

از دماغ من سودا زده عکس رخ تو

به جفای فلک و غصهٔ دوران نرود

آن‌چنان مهر تو اندر دل و جان ره دارد

که گرم جان برود مهر تو از جان نرود

بار هجر تو به گریه نرود از دل من

زانکه او کوه گران است و به توفان نرود

در ازل بست دلم با سر زلفت پیمان

تا ابد سر نکشد وز سر پیمان نرود

گر رود از پی خوبان دل من معذور است

درد دارد چه کند کز پی درمان نرود

هر که خواهد که چو ناصر نشود سرگردان

دل به خوبان ندهد وز پی ایشان نرود

شمارهٔ ۳۳۴

چون چنگم از غم سرنگون،‌ کان دلستانم می‌رود

نالند رگها در تنم، کز سینه جانم می‌رود

صد چاک کردم جامه را، چون گُل فتادم غرق خون

کان شاخ گلبرگ تری از بوستانم می‌رود

چون سبره در پایش فتم، بر سر کنم خاک رهش

گیرم سر راهی که آن سرو روانم می‌رود

چون یاد لعلش می‌کنم، در جانم آتش می‌فتد

چون از خطش یاد آورم،‌ دود از دهانم می‌رود

می‌رفت و من در پی روان، می‌گفت با همراه خود

کش این سگ دیوانه را، کز پی دوانم می‌رود

تن را به مسجد می‌برم، تا رو به تسبیح آورم

چون سبحه گردان می‌کنم، او بر زبانم می‌رود

ناصر دل مجروح را،‌ کز تو بُتان دزدیده‌اند

خونی‌ست تازه بر لبش، آنجا گمانم می‌رود

شمارهٔ ۳۳۵

نقش تو در چشمهٔ‌ چشمم چو ماهی می‌رود

هر زمان ما را سپیدی در سیاهی می‌رود

زینهار از ناوک چشمت که در شهر دلم

بیشتر آشوب از آن تُرک سپاهی می‌رود

خنجری بر من زدی آزرده باشد دست تو

خون من بر ساعد تو عذر خواهی می‌رود

می‌رود بر باد چون زلفت سرم، باری ببین

کین سر شوریده چون در بی‌گناهی می‌رود

من غلامت گشته‌ام وز روز آزادی خویش

عار می‌دارم سخن در پادشاهی می‌رود

ساکنان قدس می‌گریند بر من تا به روز

بس که بر گردون خروش صبحگاهی می‌رود

می‌نوشت احوال خود ناصر ولیک از سوز دل

نی قلم سر می‌درآرد نی سیاهی می‌رود

شمارهٔ ۳۳۶

روی در مسجد و دل ساکن خمار چه سود

خرقه بر دوش و میان بسته به زنار چه سود

هر که در پیش بتان سجده کند در خلوت

لاف ایمان زدنش بر سر بازار چه سود

با عمل سابقهٔ روز ازل در کار است

من به او یارم اگر او نبود یار چه سود

دل چو پاکیزه بود جامهٔ ناپاک چه باک

سر چو بی‌مغز بود نغزی دستار چه سود

قوت حافظه تا راست نیاید در فکر

عمر اگر صرف شود در سر تکرار چه سود

گر طبیعت نبود قابل تدبیر حکیم

قوت ادویه و نالهٔ بیمار چه سود

عاشقی راست نیاید به تکلف ناصر

چون سعادت نبود، کوشش بسیار چه سود

شمارهٔ ۳۳۷

گر پادشه به کوی تو آید گدا شود

در کوی تو گدا برود پادشه شود

مخرام هر طرف که ز قد تو کار حُسن

بالا گرفته است، مبادا بلا شود

گیتی چو عکس نور تجلای توست

آن به که دل چو آینه گیتی‌نما شود

از جد و جهدِ خلق میسر نشد مراد

دارم امید آنکه به لطف خدا شود

از رنگ و بو گرفت دلم، کو نسیم لطف

تا همچو غنچه خرقهٔ رنگین قبا شود

خواهد بقای ذات تو از شادی وصال

روزی که ناصر از غم هجران فنا شود

شمارهٔ ۳۳۸

چون ز مهرت ذره‌ای در جان من پیدا شَود

راز پنهانم چو شمع از روشنی رسوا شود

سرو اگر در باغ بیند قامت رعنای تو

سرکشی بگذارد و چون سبزه زیر پا شود

بوی گیسوی تو یابد سوسن آید در سخن

صورت چشم تو بیند نرگس و بینا شود

تاری از زنار زلفت گر فِتد در صومعه

مؤمن صد ساله ترسم در زمان ترسا شود

گر تو ای جان عزیز من به تنها مایلی

جانم از تن رخت بیرون برد تا تنها شود

گر به دعویِ اناالحق بر سرِ دارم کشند

کار ناصر آن زمان در عشق تو والا شود

شمارهٔ ۳۳۹

عشق که رخت صبر بسوزد بلا شود

گر آب چشم ما نبوَد تا چه‌ها شود

معشوق چون به ملک دو عالم نظر نکرد

سلطان به کوی عشق در آید گدا شود

دل بی وصال دوست نباشد، عجب مدار

هر ماهی‌ای که آب نیابد فنا شود

سر می‌نهیم در خم محراب ابرویش

باشد نماز حاجت ما زو روا شود

بهتر بود ز درد جدائی هزار بار

جان از تن شکستهٔ ما گر جدا شود

گویند آنچه رفت ز وصلش قضا کنیم

در حیرتم که عمر چگونه قضا شود

تاریک شد جهان، ره باریک عشق را

ناصر برو که لطف خدا رهنما شود

شمارهٔ ۳۴۰

دل من خون شد و تا خون نشود دل نشود

جان به لب آمد و کامی ز تو حاصل نشود

نارون دید قدت در چمن و مایل شد

کیست کاو قد تو را بیند و مایل نشود

لبت ای قرص قمر کی به دهانم برسد

چشم من گر به سر کوی تو سایل نشود

بند از گردن من بار بلای تو گشاد

هر که از خویش نبرد به تو واصل نشود

تو به آئینه مقابل شوی از خود بینی

ور نه با روی تو آئینه مقابل نشود

هرکه واقف شود از عشق نگردد عاقل

زانکه دیوانه به زنجیر تو عاقل نشود

عاشقی بر تو اگر ختم نگردد ناصر

دست در گردن مقصود حمایل نشود

شمارهٔ ۳۴۱

هر زمان دل را جگر از دست دیده خون شود

عاقبت تا حال دل با چشم خونی چون شود

دل همی‌خواهد که رویت را ببیند یک نظر

دم به دم خون گردد از راه نظر بیرون شود

بهر رویت گر جواب لن‌ترانی می‌دهی

قامت من لام گردد، پشت من چون نون شود

لعل تو شیرین بیابد خسروی دعوی کند

روی تو لیلی ببیند همچو من مجنون شود

تا تن چون کاه من کاهد چو ماه چارده

در دلم چون ماه نو مهر کهن افزون شود

دیده گر پیشت نویسد از سیاهی نامه‌ای

خون چکد از خامه و روی ورق گلگون شود

ناصر از شعری برد بازار ماه و مشتری

زهره در میزان نگنجد گر چنین موزون شود

شمارهٔ ۳۴۲

گر چو پسته دهن تنگ تو در خنده شود

پسته را پوست ز تن پیش تو برکنده شود

چون ببیند قد و بالای تو را نیست عجب

سرو آزاد به جان و دل اگر بنده شود

جانم آن دم که ز رخ پردهٔ تن بردارد

ترسم از روی دلارای تو شرمنده شود

بس که بوسد در و دیوار تو چون ذره

تنم آن روز که چون گرد پراکنده شود

ناصر آن روز که در خاک بود عظم رمیم

قدمی بر سر خاکش بنهی زنده شود

شمارهٔ ۳۴۳

غرهٔ ماه تو غرّا می‌شود

عاشق دیوانه شیدا می‌شود

سرو تا دارد هوای قامتت

کار او هر لحظه بالا می‌شود

لشکر خطت سیاهی می‌کند

در سواد روم یغما می‌شود

می‌کشد رویت سپاه از نیمروز

در میان شام غوغا می‌شود

پردهٔ گل می‌دراند باد صبح

راز پنهان آشکارا می‌شود

بسکه می‌نالند مرغان سحر

آسمان را مهر پیدا می‌شود

تا ز مهرت یافت ناصر ذره‌ای

هر زمان چون صبح رسوا می‌شود

شمارهٔ ۳۴۴

سبرهٔ خط تو پیدا می‌شود

رازِ ما زان سبزه صحرا می‌شود

سرو تا در زیر پایت سر نهاد

کار او هر لحظه بالا می‌شود

نرگس مخمور می‌بیند به خواب

صورت چشم تو بینا می‌شود

سوسن آزادی زلفت می‌کند

در زبانش جمله گویا می‌شود

پردهٔ گل می‌دراند باد صبح

راز پهنان آشکارا می‌شود

بسکه می‌نالند مرغان سحر

آسمان را مهر پیدا می‌شود

تا ز مهرت یافت ناصر ذره‌ای

هر زمان چون صبح رسوا می‌شود

شمارهٔ ۳۴۵

سر شد ز دست و مهر تو از سر نمی‌شود

یک ذره درد عشق تو کمتر نمی‌شود

ما خورده‌ایم چو خضر آب حیات عشق

وین منزلت به ملک سکندر نمی‌شود

گر سیل‌ها روان شود از چشم ما چه باک

چشم تو را که نوک مژه تر نمی‌شود

جُستم مراد، هیچ میسر نشد، مگر

در عاشقی مراد میسر نمی‌شود

من هر چه جد و سعی بود می‌کنم ولی

تغییر در نصیب مقدر نمی‌شود

گر در برابرم نبود روی تو رواست

گوهر به خاک راه برابر نمی‌شود

ناصر مقرر است که جان نمی‌دهی

ملک وصال دوست مقرر نمی‌شود

شمارهٔ ۳۴۶

دلبر اگر به کام دل من نمی‌شود

من راضی‌ام ز دوست که دشمن نمی‌شود

هرکس که همچو پیر فلک خوشه‌چین نشد

چون مهر و ماه صاحب خرمن نمی‌شود

روی بهی نبیند از آسیب دشمنان

تا بر خلیل نار تو گلشن نمی‌شود

فن من است عاشقی و بی تکلفی

عاقل به فکر واقف این فن نمی‌شود

خون رز است همچو صراحی به گردنم

شکر است خون خلق به گردن نمی‌شود

تا ناصر از حجاز نیاید سوی عراق

عشاق را مقام معین نمی‌شود

شمارهٔ ۳۴۷

از خود آن یار به هر نام نشانی بدهد

تا دلی در طلبش افتد و جانی بدهد

به حدیثی شده‌ام از لب او من خرسند

از لبم گر ندهد کام زبانی بدهد

من جهانی به بهای سر مویش بدهم

لیکن او کی سر موئی به جهانی بدهد

من همه روی زمین در طلب او گردم

گر زمانه نکند ظلم و زمانی بدهد

بیدلی همچو صبا نام وفاداری یافت

که اگر جان طلبد یار، روانی بدهد

کس نیامد به جز از ساغر می بر سر ما

چند درد سر ما جام گرانی بدهد

ناصر از دست رود همچو قدح کف بر لب

بوسه‌ای گر به لب تنگ دهانی بدهد

شمارهٔ ۳۴۸

چو گل به وقت سحر گنج زر به باد دهد

خبر ز ملک سلیمان و کیقباد دهد

مرا که ظلم فراوان کشیده‌ام ز خمار

به غیر بادهٔ نوشین‌روان که داد دهد

مراد ما همه عشق است و مستی و زاری

مرید پیر مغانیم تا مراد دهد

ز کعبتین مراد این‌قدر نیاید نقش

که بند بستهٔ امید را گشاد دهد

مشو چو سوسن آزاده ده زبان ناصر

زبان سرخ سر سبز را به باد دهد

شمارهٔ ۳۴۹

مه تو را ماند اگر ماه به گفتار آید

راست سروی تو اگر سرو به رفتار آید

گل درَد جامه و از شرم رخت سرخ شود

گر گلستان جمال تو به گلزار آید

عقل و جان و دل و دین گر رود از دست چه باک

در ره عشق چنین واقعه بسیار آید

مصلحت نیست که آن روی به کس بنمائی

شهر غوغا شود و فتنه به بازار آید

نسخهٔ حسن تو گر پیر معلم خواند

طفل راه تو شود بر سر تکرار آید

حلقهٔ زلف تو گر صوفی صافی بیند

خرقه بفروشد و در حلقهٔ زنار آید

گر میِ لعل تو یک جرعه مذکِر نوشد

مست و دستار کشان بر در خمّار آید

ور ببیند خم ابروی تو یک بار طبیب

شرم دارد که دگر بار بر سر بیمار آید

مُرد ناصر ز فراق تو بر او رحمی کن

مگر آن کشتهٔ بیچاره دگر بار آید

شمارهٔ ۳۵۰

می‌گذشت و ز حیا چهره برافروخته بود

ای بسا خانه که از آتش او سوخته بود

چون کمان‌خانهٔ ابرو بگشاد از غمزه

چشم در دیدهٔ صاحبنظران دوخته بود

یار در جان من آن دم که همی‌زد آتش

سنگ و آهن دل او بود و دلم سوخته بود

جمله در آب مِی انداخت به یک دم ساقی

صبر من هر چه به ایام بیندوخته بود

نخریدند به یک جرعهٔ می از صوفی

در خرابات مغان زهد که بفروخته بود

جان چو پروانه فشاندیم بر آن شمع که او

مجلس ما چو رخ خویش برافروخته بود

صورتی دید در آئینهٔ رویش ناصر

که در آئینه چو طوطی سخن آموخته بود

شمارهٔ ۳۵۱

اگر آن سرو گل‌اندام به رفتار آید

به هوایش دل آشفته گرفتار آید

زاهد شهر ز چشم خوش او مست و خراب

رود از صومعه در گوشهٔ خمّار آید

گر به سر حلقه دهی بادهٔ عیسی پرورد

خرقه بفروشد و در حلقهٔ زنار آید

پردهٔ وهم گر از روی یقین برداری

به یقین منکر دیدار به اقرار آید

چون زبان هرکه به کامی برسد از لب تو

بدهد داد فصاحت چو به گفتار آید

تو اگر یار در اغیار ببینی، ای یار

هر چه اغیار بود در نظرت یار آید

ناصرا قصهٔ شیرین تو شوری دارد

زانکه این گوهر از آن لعل شکربار آید

شمارهٔ ۳۵۲

از درد هجر جانا جانم به همی‌برآید

ای جان تو برنیائی، باشد که دلبر آید

از آب دیدهٔ من تر شد زمین و گُل رُست

شاید کز آب دیده آن سرو در بر آید

بیمارم و ندارم درمان درد هجران

با عمر من بگوئید، تا زود بر سر آید

تا آفتاب چشمت در سایبان ابروست

یا آنکه خواب نرگس با سایه در خور آید

عکس خط مسلسل از آب چشم ما جوی

زیرا که سبزهٔ تو بر چشمه خوشتر آید

ای ماه اگر گشائی یک شب ز روی برقع

خورشید را چه زهره تا صبحدم برآید

ناصر دو در گشادست دل را ز چشمهٔ خون

باشد که همچو دولت یار از یکی درآید

شمارهٔ ۳۵۳

در هر زمین که سروی چون قد او برآید

شاید که نرگس و گل چون چشم و رو برآید

با خود به خاک اگر من تاری برم ز زلفش

نبود عجب که از گِل، گُل مشکبو برآید

در سینه تخم عشقش چون در زمین بیفتد

زان خاک رُستنی‌ها چون شکل او برآید

نقش میان او رُست در چشم و زار گریم

آبی رود ز دیده، وقتی که مو برآید

از بسکه چون صراحی پرخون شد اندرونم

هردم که دم برآرم، خون از گلو برآید

گویند گفت و گو را بگذار، می‌ندانند

در خاک و خون بمیرم، این گفت و گو برآید

هرگز بود که بینم آن آرزوی جان را

ترسم که جان ناصر زین آرزو برآید

شمارهٔ ۳۵۴

بکاهد صبرم و عشقت فزاید

رود ماهی و خورشیدی برآید

کجا بر جای ماند دل که چشمش

کرشمه می‌کند، دل می‌رباید

دو عالم را چه بر ما می‌کنی عرض

که ما را زین میان وصل تو باید

شب تاریک هجرم راه گم شد

بگو تا برق حسنت ره نماید

نخواهد دل گشادن بلبلان را

مگر گل پرده از رخ برگشاید

دو در بگشاده‌ام دل را ز دیده

که مهمان خیالت اندر آید

به باغ عشق ناصر عندلیبی‌ست

که هردم نغمه‌ای خوشتر سراید

شمارهٔ ۳۵۵

صبا چو طرهٔ سنبل به وقت صبح گشاید

بنفشه چون خط مشکین به روی باغ برآید

گذر به جانب بستان، شنو ترنم بلبل

که از شکفتن غنچه هزار دل بگشاید

صبا به صیقل آئینه سازد آب روان را

در او هزار گل‌اندام لاله روی نماید

دلم فدای دم روح‌بخش باد صبا باد

که دم دهد به سحر غنچه را و دل برباید

چنار دست برآرد، دعا بخواند سوسن

صبا بگویدش آمین و کار سرو برآید

گرت ز دست برآید قدح برگیر چو لاله

به پای سرو و صنوبر، که دور عمر نپاید

هزار دستان ناصر بگوی در صفت گل

به سر نیامد دستان که عندلیب سراید

شمارهٔ ۳۵۶

ماه است رخ یار، به ما خوش نبرآید

سرو است قد دوست، به بر می‌ندرآید

ما همچو گلش سینهٔ صد پاره نمودیم

او غنچه صفت روی به ما می‌ننماید

چون در قدم نازک گل خار جدائی‌ست

شرط ادب آن است که بلبل نسراید

رفتی که بیایم، به سرت گر تو نیائی

پایم من سرگشته، ولی عمر نپاید

گر باد صبا در چمن آرد ز تو بوئی

هرچند بود تنگ دل، غنچه گشاید

در خاک چو با خود ببرم حسرت رویت

هر گُل که برآید ز گِلم بوی تو آید

گر زلف چو چوگان تو ناصر به کف آرد

از هر دو جهان گوی سعادت برباید

شمارهٔ ۳۵۷

مرا بر شاخ رعنائی چو گل رفتن نمی‌شاید

به اندک لعل و زر چون غنچه بشکفتن نمی‌شاید

به مژگان پاک می‌کردم غبار از پای تو لیکن

به نوک خار گرد از روی گل رُفتن نمی‌شاید

ز آب چشم و آه دل میان آتش و آبم

ندارم خواب و گر بردی، مرا خفتن نمی‌شاید

حدیثم دّر مکنون گشت و پیش کس نمی‌گویم

به دست آورده‌ام گوهر ولی سفتن نمی‌شاید

به خامه راز خود گفتم، برآمد از سرش دودی

نی‌ای در آتش سوزنده بنهفتن نمی‌شاید

چه گویی سرّ عشق او به گوش دشمنان ناصر

که عیسی را به پیش خر سخن گفتن نمی‌شاید

شمارهٔ ۳۵۸

حُسنش چو گل به هردم رنگی دگر برآید

از هر ورق چو غنچه نقش دگر نماید

زنجیر زلف او را از حلقه نیست بیرون

باد صبا ز زلفش گر حلقه‌ای رباید

از چشم او گشاید کاری که بسته باشد

گر عقده‌ای به کارم ابرویِ او فزاید

ما را به مهر رویش مهریست در مقابل

آن ماه را چه نقصان گر ماه خوش برآید

عمر من است مطرب، می‌خواهمش همیشه

دانی چه حال باشد، چون عمر من سر‌ آید

گفتم ز دل برآیم چون دلبر آید اما

باید که این کفایت ما را ز دل‌ برآید

ناصر اگر نیاید آن عمر رفتهٔ‌ ما

مائیم و خاک پایش چندانکه عمر پاید

شمارهٔ ۳۵۹

خطت حرز الهی می‌نماید

مثال پادشاهی می‌نماید

چو لشکر می‌کشد حسن تو بر جان

نخست از خط سیاهی می‌نماید

رخت آئینهٔ گیتی نمائی‌ست

درو مه تا به ماهی می‌نماید

به خون ریزی زره پوشیده آن زلف

رخ خوبت سپاهی می‌نماید

نکوئی کن به وصل، از اشک من ترس

که هجرانت تباهی می‌نماید

گرستن شمع را در وقت کشتن

ز عین بی‌گناهی می‌نماید

کلاه لاله را زان می‌برد باد

که با تو کج کلاهی می‌نماید

گذشتن از همه عالم به یک بار

به کویت نیم راهی می‌نماید

به جرم عشق بر ناصر مکش تیغ

که رویت عذر خواهی می‌نماید

شمارهٔ ۳۶۰

اگر به رنگ و بوی تو گل به گلستان آید

هزار بلبل سرمست در فغان آید

وگر ز بوی تو یابد شمال یک شمه

چو جان لطیف شود، در بدن روان آید

حکایت لب تو گر به جام می‌گویم

ز ذوق لعل تواش آب در دهان آید

دلم ز زلف تو گر گم شود به تاریکی

یقین مرا به رخ روشنت گمان آید

کرانه کرده‌ام از بحر عشق و می‌ترسم

که از میانه روم، عمر بر کران آید

نشان تیر تو بودن، نشان اقبال است

اگر ز کیش تو یک تیر بر نشان آید

من و تو تیر و کمانیم و آن گمان دارم

که تیر رفته سوی خانهٔ کمان آید

چو جان اگر به تن ناتوان نمی‌آئی

تن ضعیف من از درد دل به جان آید

حدیث وصف لبش بر زبان مبر ناصر

که شمع را همه دردسر از زبان آید

شمارهٔ ۳۶۱

مهری ز تو در وجود ناید

سرمایه برفت و سود ناید

دل رفت چنان که کس ندانست

جان سوخت چنان که دود ناید

سرو از پس آن زمین فرو شد

کو پیش تو در سجود ناید

رفتی و نیامدی و گفتم

آن عمر که ر فته بود ناید

یک بوسه گدای را نبخشی

در شهر تو رسم جود ناید

از بوسه مپرس چون دهانت

در دایرهٔ‌ وجود ناید

بیگانه شدست دل ز ناصر

کاین نالهٔ او شنود ناید

شمارهٔ ۳۶۲

گل اندر دیده‌ام بی نقش رویت خار می‌آید

ز هر برگ گلی بر دل مرا صد بار می‌آید

خیال ابرویت در چشم من پیوسته می‌گردد

کمان از دیده‌های راست بین طیار می‌آید

نخواهم رفت از کویت به دشنام رقیب اما

سماع طعنه‌های دشمنان دشوار می‌آید

بَدان در روی نیکویت همی‌بینند و می‌دانم

که از چشم بد آسیبی در آن رخسار می‌آید

به غیر باده در دستم همه با باد می‌ماند

به غیر یار در چشمم همه اغیار می‌آید

به مه دارم نظر کانجا نشان دوست می‌یابم

به گل‌بر عاشقم کز وی نسیم یار می‌آید

به جز چشم تو ناصر را کس دیگر نمی‌پرسد

همان بیمار را رحمی بر این بیمار می‌آید

شمارهٔ ۳۶۳

تن سرگشته ز هجر تو به جان می‌آید

همچو شمع آتشم از دل به زبان می‌آید

گر بگویم سخنی همچو میانت باریک

عقده‌ای چون کمر تو به میان می‌آید

می‌کَشد بار فراق تو دلم بار دگر

گر چه بر جان من این بار گران می‌آید

راز من با دهنت صحبت تنگی دارد

به زبان می‌برم آن را به زبان می‌آید

دیدهٔ پرده‌نشین‌ در نتوان بستن

بر خیال تو که در دیده نهان می‌آید

هر توقع نتوان داشتن از سرو قدش

زانکه نوخاسته‌ای نو به جهان می‌آید

تا سخن می‌رود از قامت تو ناصر را

چون همی‌خواندش از لطف روان می‌آید

شمارهٔ ۳۶۴

تو را در گوشهٔ‌ خاطر غم یاری نمی‌آید

تو در خوابی به گوشت نالهٔ‌ زاری نمی‌آید

صفات عارضت در گوش بیهوشی نمی‌گنجد

صفای چهره‌ات در چشم اغیاری نمی‌آید

ز اشک خود همی‌دیدم که سیم قلب عالم را

به چشم همتم قدری و مقداری نمی‌آید

به بازار وفاداران گشادم بار رسوائی

دلم در بار شد کاینجا خریداری نمی‌آید

هوای مهر من در سر خلاف عهد تو در دل

مرا باری نمی‌افتد، تو را باری نمی‌آید

شوم از بخت بگریزم،‌ به دام زلفت آویزم

ازین یاری به دست آرم، کز آن کاری نمی‌آید

غبار کوی تو گردم، به هر بادی نبرخیزم

اگر ذرات کویت را زمن عاری نمی‌آید

زبان عشق می‌گوید به اهل دل که چون ناصر

دگر از مادر گیتی، وفاداری نمی‌آید

شمارهٔ ۳۶۵

دوش بر گرد سمن باد سحر می‌پیچید

بر گلِ تازهٔ تو سنبل تر می‌پیچید

جان نیارد که به سوی تو رود یک سر موی

ای خوشا باد که با موی تو می‌پیچید

گل به هر لحظه دگر روی نمود و بلبل

هر زمان در سخن از وجه دگر می‌پیچید

دوش بر دوش تو یکدم چو قبا پیچیدم

دست من گرد میانت چو کمر می‌پیچید

چون صبا بر سرکویم بگذشتی و تو را

گَرد بر دامن ازین راهگذر می‌پیچید

دل در افتاد به گیسوی تو از دانهٔ خال

تا چه مرغی‌ست که در دام خطر می‌پیچید

خامه دود دل ناصر به زبان می‌آورد

نامه از حرف من سوخته سر می‌پیچید

شمارهٔ ۳۶۶

چه مطرب است که امشب بدین مقام رسید

بساخت پردهٔ عشاق و پرده‌ها بدرید

به یک ترانه چنان گرم کرد مجلس را

که می به جوش در آمد، ز گل عرق بچکید

اگر به قول مخالف دلم ز ره می‌رفت

به راه راست در آمد چو صوت او بشنید

رباب نغمهٔ او را ادا نکرد درست

مگر ز راه ادب گوش او همی‌مالید

به زیر لب دهن او چو نای را دم داد

ز ناله نال شد و از لبش به کام رسید

مهی به چرخ در‌آمد که چرخ عالم گرد

رخی به خوبی او با هزار دیده ندید

بخواند گفتهٔ ناصر چو گوهر منظوم

شنید زُهره و در گوش خویشتن کشید

شمارهٔ ۳۶۷

دل سوخت در فراق تو، نوبت به جان رسید

مردم ز هجر، کی به وصالت توان رسید

بر عندلیب آنچه ز باد خزان رسد

روز جدائی از دم سردم همان رسید

زد غمزهٔ‌ تو بر من از آن می‌کنم فغان

صبرم نماند کارد چو بر استخوان رسید

زلف تو عاقبت ز جفا سر به باد داد

یارب کدام تیر دعا بر نشان رسید

رازی که با میان تو حق در میان نهاد

از نازکی کسی نتواند بدان رسید

جانم کجا ز زلف تو یاد بدن کند

طوطی قفس شکست و به هندوستان رسید

شب نعره می‌زدم به درت چون سگ غریب

تشریف سنگ بر سرم از پاسبان رسید

ای دل به دیده می‌گذرد چشم و ابروش

ای مرغ هوش دار که تیر و کمان رسید

ناصر عجب که آن مه ما را خبر نشد

هر شب که ناله‌های تو بر آسمان رسید

شمارهٔ ۳۶۸

زلفت مرا به حلقهٔ دام بلا کشید

بخت سیاه بین که به آخر کجا کشید

بودم مثال قطرهٔ شبنم قرین خاک

مهر تو رخ نمود و مرا بر هوا کشید

گل وقت صبح خرقهٔ فیروزه چاک زد

تا آن نگار نازک رعنا قبا کشید

بگریست زار وقت سحر شمع و جان بداد

بیچاره دوش شب همه شب تا چه‌ها کشید

ناصر اگر ز دوست جفا می‌کشی چه باک

از عاشقان غریب نباشد جفا کشید

شمارهٔ ۳۶۹

آه من یک روز بر گردون علم خواهد کشید

صفحهٔ دل را به درد و غم رقم خواهد کشید

می‌کشم دردی و می‌دانم که از شهر وجود

ناگهان رختم به صحرای عدم خواهد کشید

همچو نقطه گردش پرگار غم تا کی مرا

در میان حلقهٔ رنج الم خواهد کشید

دل غمت را می‌کشد، روزی شود زین غم هلاک

حد دل پیداست، گو تا چند غم خواهد کشید

عاقبت از سوز دل چون شمع سر خواهد نهاد

تا چه غایت جان من جور و ستم خواهد کشید

امشب آسودم به کویت من ولی خاک درت

ز آه من دردسری تا صبحدم خواهد کشید

… …………………………ولی…

تا قیامت بار منت زان کرم خواهد کشید

شمارهٔ ۳۷۰

آنچه از رهگذر دیده به رویم برسید

ماجرائی‌ست که آن را نتوان گفت و شنید

گفتم از خون جگر نامه نویسم جائی

که به گرد در او باد نیارد گردید

چون به سوداست مرکّب همه خون در تن من

بر ورق از قلمم نقطهٔ  سودا بچکید

خامه را ز آتش من دود همی رفت بر سر

نامه بر خویشتن از درد دلم می‌پیچید

نکنم قصهٔ دل عرض که طولی دارد

از صبا پرس که از زلف تو شب‌ها چه کشید

آه سرد از دل من جَست و به گَردَش نرسید

اشک من گرچه بسی در پی او گرم دوید

ناصرا قصهٔ شیرین تو قند مصر است

از سمرقند شد و تا به بخارا برسید

شمارهٔ ۳۷۱

گر تو داری به عاشقان اقرار

هر چه جز عاشقی‌ست هیچ انگار

دل که از درد دوست خالی ماند

پیش سگ افگنش که شد مردار

هر که اندر شمار جانان نیست

سبحه در دست او بود زنار

سر اگر پیش بت سجود کند

نیست نقصان چو دل بود با یار

بد بود روی کرده در مسجد

وز درون گشته ساکن خمار

هرکه بر وصل دوست عشق آرد

ز آن‌چنان عشق گو کن استغفار

غرض ما مراد جانان است

عاشقان را به وصل و هجر چه کار

نیست عشق آنچه در بیان آید

فرق باشد ز دیده تا گفتار

گر چه اظهار عشق از عشق است

عشق ظاهر نگردد از اظهار

گر همه عمر وصف عشق کنیم

گفته باشیم قطره‌ای ز بحار

زان دهان است گفتهٔ ناصر

سایه گوید ز نور خود ناچار

شمارهٔ ۳۷۲

گر شود با من ز لطف آن مه‌رخ عیّار یار

نخل امید من آرد در جهان این بار بار

مرد عشقش تا نهاده پای در مصر وجود

گشته صد جان عزیز از دست آن خونخوار خوار

تا به بستان جمالش لاله و نسرین شکفت

دارد از گلزار رویش دایماً گل خار خار

باده را خون جگر از لعل نوشینش مدام

لاله‌ زار افکنده در دل از رخ گلنار نار

بر امید لالهٔ رخسار او سودا زده

می‌نوازد همچو بلبل ناله در گلزار زار

داده تا ساز مخالف پردهٔ عشاق خویش

چنگ زلفش را به عالم خالق ستّار تار

کرد ناصر افتخار از وصف حسنش دایماً

گر چه دارد دایماً از گفتن اشعار عار

شمارهٔ ۳۷۳

دیده باغ است و لاله صورت یار

دل خراب است و گنج حضرت یار

طلبی می‌کنم به یاری دوست

قدمی می‌زنم به قوّت یار

لافِ یاری بسی زنند ولیک

کس ندانست حقیقت یار

بود و نابود من خاک ره است

عاجزم از ادای قیمت یار

خرقه بفروش و جام باده بنوش

یک زمان گوش کن نصیحت یار

شیخ در مسجد و ما به کُنشت

او به سالوس و من به خدمت یار

کیست ناصر که لاف عشق زند

ذره‌ای ز آفتاب طلعت یار

شمارهٔ ۳۷۴

مرا یکدم وصال او ز عمر جاودان خوشتر

غبار کوی او در چشمم از ملک جهان خوشتر

توئی در اوج حُسن و من شده با خاک ره یکسان

زمین افتاده نیکوتر، قمر بر آسمان خوشتر

نشین ای نازنین در چشم من چون مردم دیده

که تو سرو روانی، سرو بر آب روان خوشتر

مرا جانی‌ست بر لب آمده از درد هجرانت

بده یک بوسه و بستان، که این لذت ز جان خوشتر

به جان تو که در هر دو جهان از جان خود سیرم

اگر خوشتر بود چیزی، تو بتوانی از آن خوشتر

چو مِی با یار می‌نوشم، قدح را پر کن ای ساقی

که در بزم سبک‌روحان، بود رطل گران خوشتر

شمارهٔ ۳۷۵

عاشقان را که بود بادهٔ احمر در سر

نبود یک نفس اندیشهٔ کوثر در سر

که بود جام با یار نهد لب بر لب

که بود شانه که با دوست کند سر در سر

روز محشر که چو لاله ز زمین برخیزم

باشدم داغ بتان در دل و ساغر در سر

جان بدادیم و همان غُصهٔ جانان در دل

سر فشاندیم و همان آتش دلبر در سر

در سرم سرّ غم توست و کسی را به جهان

در نیفتاد ازین فکر نکوتر در سر

چشم بازش ندهد دور فلک چون نرگس

هر که را هست به عالم هوس زر در سر

ناصر و کوی مغان، زاهد و سودای بهشت

جامه بردوش نکو باشد و افسر در سر

شمارهٔ ۳۷۶

زان لب و دندان چون لعل و گهر

اشک چون سیمم رود بر روی زر

گر چو سوسن تیغ بر من می‌کشد

من چو گل از سینه می‌سازم سپر

سر ببازم بر سر تیغ قضا

گر قبول افتد قضا را این‌ قدر

جان فشاندم تا نماند بار دل

سر نهادم تا نباشد درد سر

چشمه در کویش روان کردم ز چشم

تا کند سرو روان بر ما گذر

می‌دهد چون غنچه ناصر دل به باد

گر بیابد بویش از باد سحر

شمارهٔ ۳۷۷

آتش افروزی کنی بر سوخته عودم دگر

در غمت چیزی به جز آتش نیفزودم دگر

دم زدم دودی برآمد، زود بربستم دهان

تا کجا سر بر زند این آتشین دودم دگر

همچو آب آسوده بودم، تا به سر باز آمدم

پیش سرو قامتت هرگز نیاسودم دگر

گر چه بودم ذره‌سان تا خود گشادی ابر زلف

نور مهرت در ربودم هیچ ننمودم دگر

گر به مسجد در صف زهاد آئی در نماز

پیش محرابم تو باشی نیست معبودم دگر

بر تو افشاندم دل و جان، همچو صبرم نیست یاد

گر جز این چیزی بود در بود و نابودم دگر

سوده‌ام چون حلقه سر بر هر در و دیده زیان

نیست از سودای مهرویان جز این سودم دگر

باده ده ساقی و عذری گوی با واعظ که من

تا شنیدم صوت مطرب هیچ نشنودم دگر

دوش می‌گفتی تو با ناصر که مقصود تو چیست

گفت مقصود آنکه جز تو نیست مقصودم دگر

شمارهٔ ۳۷۸

ساقی سبک‌ آن رطل گران را به من آور

قوت دل و یاقوت روان را به من آور

گر زانچه به ما می‌نرسد بادهٔ صافی

دُردی که رسد، دُردکشان را به من آور

بیدار کن از درد کهن بخت جوان را

یک بار دگر بخت جوان را به من آور

ای باد صبا جان جهان باد فدایت

لطفی کن و آن جان جهان را به من آور

آرام دل و راحت جان رفت، چو او رفت

آرام دل و راحت جان را به من آور

گر نامه و سوغات نمی‌آری و پیغام

نک بیلک آن سخت کمان را به من آور

گر مرهم وصلی دهد، آن با دگران ده

ور داغ فراقی بود آن را به من آور

آن دل که ازو نام نشان نیست بجویش

حال دل بی نام و نشان را به من آور

آشفته چو زلفش برسان قصهٔ ناصر

وز لعل لبش راز نهان را به من آور

شمارهٔ ۳۷۹

آسان شود به صبر همه کار غم مخور

تو یار باش اگر نبود یار غم مخور

دل بد مکن ز رفته و از نامده مپرس

حل کردم این دقیقهٔ دشوار غم مخور

دل پاک دار و جمله نکو بین و راست‌گو

این پند عاشقانه نگهدار غم مخور

شادی گذشت و غم گذرد لامحال نیز

ما آزموده‌ایم، تو زنهار غم مخور

ساقی به غیر چهرهٔ من گر زری بماند

تا می‌دهند باده، به دست آر غم مخور

از باده گر شود لبت آلوده باک نیست

پاکش کنم به بوسه دگر بار غم مخور

ای بلبل حزین که فتادی به خار غم

صد گل شکفته گردد از این خار غم مخور

درهم مشو که نوبت شادی چرا گذشت

این‌ است شکل گنبد دوار غم مخور

شادی کم است و عمر کم است و رفیق کم

ناصر بساز با کم و بسیار غم مخور

شمارهٔ ۳۸۰

چشمان تو کشیده کمان و گشاده تیر

دل را کنند غارت و جان را برند اسیر

تیره است بی تو چشم من ای ماه، رخ گشای

در پا فتاد کار من ای دوست دست گیر

چشمم بس است، بیش مبین رو در آینه

تا حسن بی‌نظیر تو را ناورد نظیر

مژگان تو ز جوشن پرهیز و درع صبر

می‌بگذرد چو سوزن پولاد از حریر

از زاهدان گریخته چون روغنم ز آب

آمیخته به عشق بتان همچو شهد و شیر

ما را به بوی زلف تو مجلس معطر است

مجمر ببر که در سر ما باشد آن عبیر

واعظ مگو که ناصر از آن سو نظر مکن

کاو دیده بر ندارد اگر دوزی‌اش به تیر

شمارهٔ ۳۸۱

عاشقان در دو جهان ذکر شما باد به خیر

یار در صومعه‌ها نیست، علیکم بالدیر

سالکی نیست که راهی به خدا بنماید

من و رندی که کند تا به در میکده سیر

مرد اگر اهل بود از رخ ساقی و رباب

رنگ گل بنگرد و گوش کند نغمهٔ طیر

یار شو تا نظرت هیچ نبیند جز یار

نقش یار است که اغیار همی‌بیند غیر

چه عجب ناصر اگر ساکن میخانه شود

که بشر میل نماید به شر و گاه به خیر

شمارهٔ ۳۸۲

ای به خوبی بر همه خوبان امیر

ملک دلها را به حسن خُلق گیر

تُرک چشمت گر به غارت برد دل

کرد زلف هندویت جان را اسیر

تا کمان ابروانت دیده است

در دهان جز زه نیاورده است تیر

جام لعلت جرعه‌ای بر خاک ریخت

آهوی چشم بتان شد شیرگیر

در تن من نیست یک رگ هوشیار

من مگر مِی خورده‌ام بر جای شیر

بنده در خدمت اگر تقصیر کرد

از خداوندی تو عذرش درپذیر

من جوانم، پیر گردم در رهت

گر بود بخت جوان و عقل پیر

گر چه تو خورشیدی و ما ذره‌ایم

از بزرگی خرده بر خردان مگیر

برکشد ناصر نفیر از چنگ غم

گر تو را نبود نفوری از نفیر

شمارهٔ ۳۸۳

از چهره چه رنگی‌ست که آمیخته‌ای باز

وز طره چه شوری‌ست که انگیخته‌ای باز

تا باز به هم برزده‌ای نرگس خونریز

بس خون که تو با خاک برآمیخته‌ای باز

از طره زره در بر و از غمزه سنان‌کش

تا قلب که بشکسته و خون ریخته‌ای باز

با زلف کمند افگن و ابرویِ‌ کماندار

راه که زدی، با که در آویخته‌ای باز

چون زلف دل آویز، دل از ما ببریدی

تا در سر سودای که آویخته‌ای باز

شهبازی و بگریخته‌ای، باز نیائی

بازت به کف آریم، که بگریخته‌ای باز

شد خاک رهت ناصر خاکی و دگر ره

آن خاک به غربال فنا بیخته‌ای باز

شمارهٔ ۳۸۴

پیش ما خاک آستان نیاز

بهترست از چهار بالش ناز

همت ما چو قد توست بلند

قصهٔ‌ ما چو زلف توست دراز

یار روشندلان از آن شد شمع

که به سر برده راه سوز و گداز

منشانم چو عود بر آتش

تا به کی سوزی‌ام، زمانی ساز

ساعتی در کنار خویشم گیر

یک زمانم به دست خود بنواز

چون سگم دایم از نظر مفگن

گاه گاهم به لطف خویش نواز

همه در روی دشمنان منگر

یک نظر سوی دوستان انداز

از کرم‌های خویش یاد آور

به گدایان خویشتن پرداز

هر کسی واقف جمال تو نیست

خام طبعان نی‌اند محرم راز

قبلهٔ ما خیال ابرویِ توست

ما بدان قبله می‌کنیم نماز

نغمهٔ‌ چنگ سوی میخانه

عاشقان را همی‌دهد آواز

شعر ناصر نگر که در بستان

بلبلان را نباشد این آواز

صوت مطرب ز دیر می‌گوید

که از اینجا رهی‌ست هم به حجاز

شمارهٔ ۳۸۵

شراب‌خواره‌ام و رند و مست و شاهد باز

به جرم خویش مقرم، مِی آر و شاهد باز

چو کعبتین همه میل من سوی نرد است

قمار‌باز مرا گفته‌اند، زرق مباز

در این طریقه که مائیم، عیب‌ها هنر است

که در شریعت عاشق حقیقت است مجاز

همان که پردهٔ عشاق نی نوا بر داشت

تو را به راه مخالف برد، مرا به حجاز

چو سر پاک نداری سر سجود چه سود

چو دل شکسته نباشد درست نیست نماز

چو بلبلت ز نوا دم زدن روا نبود

به خون خلق اگر دم همی‌زنی چون باز

بیار در لگن جام شمع می ساقی

که مرغ روح چو پروانه می‌کند پرواز

در این دمی که منم جام مِی‌ بود همدم

بدین مِی‌ئی که خورم بانگ نی شود دمساز

ز ردّ خلق، قبول خدا طلب ناصر

که غیر خدمت محمود نیست کار ایاز

شمارهٔ ۳۸۶

نباشم بی‌تو یکدم زنده هرگز

به رغبت هیچ‌کس جان کنده هرگز

صبا تا گفت پیغام تو با گل

به‌هم نامد لبش از خنده هرگز

سمن رنگی ز تو دارد ولی نیست

سمن باقی و گل پاینده هرگز

از آن بر روز خود گریم شب و روز

که از رویت نشد فرخنده هرگز

مرا کُشتی به غمزه، هیچ یاری

به روی یار تیر افکنده هرگز

جدا از تو مرا بیم هلاک است

که تن بی جان نباشد زنده هرگز

تو گفتی سرمکش ناصر ز فرمان

نیاید آن گنه از بنده هرگز

شمارهٔ ۳۸۷

از تو هزار فتنه شود در جهان هنوز

نشکفته است یک گلت از گلستان هنوز

دستی نبرده‌ام چو کمر با تو در میان

کامی ندیده‌ام چو قدح زان دهان هنوز

تا چون خیال در نظر آمد میان تو

خلقی‌ست در میان یقین و گمان هنوز

آب حیات داری و تا رفته‌ای ز چشم

از چشم ما همی‌رود آب روان هنوز

من نیز قد خود ز وفا کرده‌ام کمان

چشمت نهاده تیر جفا بر کمان هنوز

افتاده است همچو زبان در دهان خلق

راز تو ناشنیده دهان از زبان هنوز

روز ازل به زلف تو جان برفشانده‌ام

آشفته است و تیره‌دلِ سرگران هنوز

با آنکه رازدار میان تو شد کمر

ننهاده است راز خود اندر میان هنوز

زانگه که ابروی چو کمان درکشیده‌ای

بر دل ز تیر چشم تو دارم نشان هنوز

گر جان ناصر از غم هجران شود جدا

دل را امید وصل تو باشد به جان هنوز

شمارهٔ ۳۸۸

مرحبا ای نگار روح‌افروز

شکرلله که دیدمت امروز

برکشیده تو را خدای جهان

بر سر سرو سروران پیروز

گر تو یاد من گدا نکنی

من بنالم به یاد تو شب و روز

جامهٔ جان که داشتم در دست

چاک کردی به ناوک دلدوز

ناصرا کار عاشقی این است

یاد می‌کن ز یار و خوش می‌سوز

شمارهٔ ۳۸۹

لعل میگون تو در خون دل ماست هنوز

یارب اندر سر زلف تو چه سوداست هنوز

عالمی سوخت ز عشق تو به مشاطهٔ حسن

به تمامی رخ خوب تو بیاراست هنوز

گر چه من غنچه صفت نقش تو دارم در دل

کارم از سرو بلند تو نشد راست هنوز

چون هلال از نظر خلق نهانم، لیکن

در رخ من اثر مهر تو پیداست هنوز

گفتمش روز جزا دست من و دامن تو

گفت عاشق مگر اندر غم فرداست هنوز

چون کمان تو قدم صد ره اگر گشت دوتا

با تو چون تیرِ دلِ غمزده یکتاست هنوز

بر سر هر دو جهان دست فشاند ناصر

گر چه کارش چو سر زلف تو در پاست هنوز

شمارهٔ ۳۹۰

رُخت را نور بخشیدن میاموز

لبت را باده نوشیدن میاموز

چو راندی از مژه بر حلق من تیر

مرا بر خاک غلتیدن میاموز

مده فرمان ز غمزه چشم خود را

به تُرکان تیر باریدن میاموز

مپیچان زلف را گر می‌بری سر

به مار خسته پیچیدن میاموز

مکن تحسین شب بیداری من

به پیکان خورده نالیدن میاموز

مگو سر نه به خواری زیر پایم

شمن را بت پرستیدن میاموز

رسان از خاک پایش بر من ای باد

ولی بر دیده مالیدن میاموز

اگر چه من خطاها می‌کنم، لیک

تو چشمت را خطا دیدن میاموز

سوی ناصر مکن با لب اشارت

مگس را شهد لیسیدن میاموز

شمارهٔ ۳۹۱

ورای رندی و مستی مجو ز گوهر ناس

که عشق درّ یتیم است و جام می الماس

جمال سبزه و گل بین میان صحن چمن

چنان که خضر نشیند به صحبت الیاس

بیا به بزم گدایان و ملک ایشان بین

که ساقی و دف و چنگ است و جام می اجناس

به ما حکایت بیهوده کم کن ای زاهد

که در طریقت ما نیست مستقیم قیاس

چو عنکبوت تو دامی نهاده‌ای از زرق

سرای شرع محمد چنین نداشت اساس

در آمد از در مسجد مقلد از پی حشو

چو گربه‌ای که در آمد به خانهٔ روّاس

نشسته واعظ جاهل به جامهٔ صد رنگ

میان تختهٔ منبر چو رحلک وسواس

نی‌ئی تو آنچه نمائی، خدای می‌داند

به عقل قدر بریشم توان شناخت زلاس

به گرد کوی ضلالت همیشه سرگردان

ببسته دیدهٔ معنی به شکل گاو خراس

برو دوای دل از عشق جوی چون ناصر

هوای دولت شاهی و خواجه را افلاس

شمارهٔ ۳۹۲

مائیم و یک دل کاندر او، داریم دلداری و بس

اغیار رفت از دل برون، دل ماند با یاری و بس

کاری نماند از هیچ روی، ما را به کس، کس را به ما

داریم در هر دو جهان، با یار خود کاری و بس

هرگز نبود این دولتم، ای سرکه در پایش روی

بوده‌ست از تو سال‌ها، بر گردنم باری و بس

بر پای بت سر می‌نهم، باشد که گیرم زلف او

ما را ز باب کافری، مانده‌ست زناری و بس

من با جفا خو کرده‌ام، می‌کن وفا با دیگران

خرما رقیبان را رسد، عشاق را خاری و بس

چون چنگم از غم سرنگون، خواهی نواز و خواه زن

از من نیاید خصلتی، جز ناله و زاری و بس

ناصر در آتش نِه قدم، پروانه‌وار ار عاشقی

تا کی چو بلبل مانده‌ای، مشغول گفتاری و بس

شمارهٔ ۳۹۳

این مرا بس که تمنای تو می‌ورزم و بس

همه دارم به وصال تو نمی‌ارزم و بس

چون سپیدار اگر میوه ندارم ای گل

بر تو آخر نه همه سال همی‌لرزم و بس

پسته زد خنده که در پوست مرا هم مغز است

من شکستم دهنش را که همین مغزم و بس

بسکه گل شد سر کوی تو ز خونابهٔ چشم

کس نیامد که نیفتاد، نه من لغزم و بس

ناصر از هجر تو گر مُرد، بمُر گو غم نیست

یک جواب از دهن خویش نمی‌ارزم و بس

شمارهٔ ۳۹۴

همی‌دارم از لطف تو مُلتمس

که بر ما به ترکی نتازی فَرس

به آزار کس ملک دنیا مگیر

که دنیا نیرزد به آزار کس

صبا، طیب‌الله انفاسه

سحرگه ز زلف تو می‌زد نفس

چنان با هوایت هوس کرده‌ام

که گر سر نماند بماند هوس

مرا دست کوتاه و قدت بلند

بدان پایه چون باشدم دسترس

کنارم بود چون میان فرات

که از چشم من رفت رود ارس

کشیدند صد بحر دریاکشان

به یکدم، که یکدم نگفتند بس

بسی کاروان شد درین بادیه

که یکدم نیامد صدای جرس

چو فریاد ناصر به گوشت رسید

تو روزی هم او را به فریادرس

شمارهٔ ۳۹۵

من هوس دارم که با او خوش برآرم یک نفس

زین هوس گر سر رود، از سر نخواهد شد هوس

گر مرا خورشید روئی سر همی‌بُرد به تیغ

من به مهرش می‌زنم چون صبح تا دارم نفس

در شب تاریک هجران با خیال روی یار

جز مِی روشن نیامد بر سر ما هیچ‌کس

من به جنت می‌روم از بهر خیال روی یار

از همه عالم مرا مقصود روی توست و بس

از شبستان سر زلفت که ماوأی دل است

می‌کشم دل را و بازم می‌کشد دل باز پس

می‌دهد سررشتهٔ‌ خود را به دست شاه باز

تا نگردد باز گرد خوان هرکس چون مگس

تا گشاید در هوای شکرستان تو بال

مرغ جان پر می‌زند مانند طوطی در قفس

طالبان در جستجوی و مدعی در گفتگو

بار بر پشت هیون و زار می‌نالد جرس

فکر رویت در دل ناصر چراغی برفروخت

شمع عالم‌تاب موسی شد ز نورش مقتبس

شمارهٔ ۳۹۶

غنیمت دار دور گل که بر باد است بنیادش

همین می‌گویدت بلبل، نه‌ای واقف ز فریادش

چو سرو از همت عالی، به دست آور گل‌اندامی

وگر دستت دهد جامی، چو نرگس گیر بر یادش

بهشت‌ آسا شده بستان، شراب از حور می بستان

که باشد قامت طوبی، غلام سرو آزادش

چرا چون غنچه از امساک باید بست دل در زر

که بهر برگ یک‌روزه، سر و زر رفت بر بادش

مبین در کوه سنگین‌دل، که روید لاله بر چشمه

که چشمه اشک شیرین است، و لاله خون فرهادش

نمی‌دانم چرا بلبل، سحرگه در خروش آمد

مگر گل بر زبان باد، پیغامی فرستادش

چو بلبل از گل روی تو رنگی نیست ناصر را

اگر باد آورد بوئی، هزاران جان فدا بادش

شمارهٔ ۳۹۷

چو خیال گشتی ای تن، خبری ده از میانش

چو غبار گشتی ای سر، بنشین بر آستانش

چو در آتشی تو ای جان، ز لبش حکایتی گو

چو عدم گشتی ای دل، صفتی کن از دهانش

منم و کمینه جانی،‌ که ز غم به لب رسانم

چو رسیدن است باری، به لب شکر فشانش

اگرم خیال قدش، گذرد به پیش دیده

دل ریش من نشاند، چو الف میان جانش

اگر اوست شمع مجلس، به چراغ نیست حاجت

چو تو با قمر نشینی، به فراغ دل‌ نشانش

غم خویش عرضه کردم، بگریست شمع بر من

چو حدیث من نیوشد، ببُرم سر زبانش

چو وفا و عهد و یاری، ببَ رد به خاک ناصر

گل دوستی بروید، ز غبار استخوانش

شمارهٔ ۳۹۸

آنکه در سایهٔ مهراند همه آفاقش

بر قمر جفت هلال است به خوبی طاقش

آنکه پیش رخ او شمع چو پروانه بسوخت

نیست پروای من سوختهٔ مشتاقش

چهرهٔ روشن او آینهٔ صنع خداست

چه تفاوت کند از آه دل عشاقش

عهد با من چو سر زلف بسی بست و شکست

وقت آن است که دیگر نکنم میثاقش

من مقید شده‌ام در سر زلفش مطلق

به همه قید رسد حکم علی‌الاطلاقش

ناصرا دفتر شعر تو چو گل رنگین شد

بسکه شستند به خوناب جگر اوراقش

شمارهٔ ۳۹۹

غم دنیا چه خوری تا خوردت رنج و غمش

جام جم نوش و فراموش بکن ملک جمش

خاک شو بر در میخانه که باب کرم است

آب کرمست که خوانند کلید کرمش

بندهٔ پیر مغانم که چو ما رندان را

آبروئی است در آن کوی ز خاک قدمش

خدمت دختر رز بِه که ردان داشته‌اند

که چو تو زاهد هشیار بود صد خدمش

در شگفتم ز مغنی که به نی ساخته است

مار را همدم خود کرده به افسون دمش

تا پس پرده دل ما نخورد غصهٔ دهر

پردهٔ دل بگشاید ز دم زیر و بمش

ناصر آن نیست که از فتنه سپر اندازد

عاشق آن است که سازند به رندی علمش

شمارهٔ ۴۰۰

به دندان‌مزد افشاندیم جان بر لعل خندانش

دریغا این نواله نیست اندر خورد دندانش

نیارد کرد سر از جیب مشرق تا ابد بیرون

اگر خورشید بیند تکمهٔ زر بر گریبانش

به زیر گرد، از آن نم، جان مشتاقان شود تازه

گر افتد قطره‌ای خوی بر زمین از ماه تابانش

زدی هر شب صبا آن سروِ گلرخ را بسی بوسه

اگر دایم نبودی نرگس جادو نگهبانش

خیالش را ز هر چشمی ملالت می‌شود پیدا

از آن می‌دارم اندر پرده‌های دیده پنهانش

سر من گر رسد بر عرش از عزت، خورد حسرت

بر آن خاکی که بر وی بگذرد سرو خرامانش

چه غم گر جان به زحمت می‌دهد ناصر در این سودا

هر آنکو این چنین جان داد، رحمت باد بر جانش

شمارهٔ ۴۰۱

چون تیره و تنگ است دل، در وی نسازم مسکنش

نور است او، جا می‌دهم در هر دو چشم روشنش

گر عمر من باقی بود، روزی به کوی او رسم

ور بخت من یاری کند، افتد وصالی با منش

بی او تنم از لاغری چون رشتهٔ یکتا شده است

ای کاشکی ره یافتی آن رشته در پیراهنش

آن مه که خورشید فلک، از روی او شد خوشه چین

باشد رخ صاحبدلان، چون برگ کاهِ خرمنش

من خون خود کردم بحل، گر او به تیغم می‌کشد

نبود ادب گر خون من، باری بود بر گردنش

تا در تنش می‌بنگرم، نازکترست از جان من

من جان به منت می‌دهم، کز جان من باشد تنش

بی دوست ناصر عاشقان صبر از ضرورت کرده‌اند

گر دسترس باشد تو را دستی بزن در دامنش

شمارهٔ ۴۰۲

می‌شود در تاب چشم روشنش

گر بود پروانه در پیرامنش

تا بدیدم صبر من سیماب شد

در بر سیمین دل چون آهنش

نبود آن مه را زیانی گر شوم

چون عطارد خوشه‌چین خرمنش

لالهٔ رویش همی‌بیند چمن

لال می‌گردد زبان چون سوسنش

ساقیا از حلق شیشه خون بریز

چند باشد خون رز در گردنش

غنچه را سر در گریبان از حیاست

خیز و بر کن ای صبا پیراهنش

گر ببیند حال من از جور دوست

دشمن من رحم آید بر منش

در دل تیره اگر تنگ است جای

می‌نشانم بر دو چشم روشنش

گر شود ناصر به خواری خاک راه

گرد ننشیند همی بر دامنش

شمارهٔ ۴۰۳

مرا وصال تو بگذشت در تمنا دوش

برفت بر رخم از آب دیده دریا دوش

زمین خلوت خود را بسان خون دیدم

بر آب دیده بینداختم مصلا دوش

گداخت شمع وجودم ز عشق سر تا پای

نشست قالب من در میان خون تا دوش

درون کلبهٔ تاریک ما معطر شد

چو شمع مجلس ما ایستاد بر پا دوش

اگر چه نقش تو از پیش چشم غایب بود

نشد نهفته خیالت ز دیدهٔ ما دوش

بیا و مجلس ما را چو صبح روشن کن

که دیده خواب نکرد‌ه‌ست از این تمنا دوش

صبا ز خاک درت برد توتیای بصر

که تیره بود مرا بی تو چشم بینا دوش

شمارهٔ ۴۰۴

چو برکشید به وقت سحر خروس خروش

می چون خون کبوتر ز حلق بلبله نوش

ز بلبلان سحر گوش کن نوای هزار

اگر به گوش نمی‌آیدت نوید سروش

به نزد اهل صبوح آفتاب صبح مِی است

بیار اگر قدحی هست از قنینهٔ دوش

خمار درد سرم می‌دهد به هشیاری

بیا به داروی بیهوشیم ببر از هوش

لباس عاریتی در طریق ما عارست

ز پیر خرقه بیاموز، هر چه خواهی پوش

چه باد بود کز آن سرو آمده‌ست به رقص

چه آتش است کز آن مِی درآمدست به جوش

چو گوهری به لب آرد ز بحر دل ناصر

عروس دهر  به زر گیرد و کشد در گوش

شمارهٔ ۴۰۵

مسلسل است غم دل به زلف پُر چینش

که گرد دور قمر بسته‌اند بر چینش

چنان به حلقهٔ زنار زلف او دل من

مقید است که بر باد می‌رود دینش

رخِ چو آینه‌اش را ز حُسن‌ آئین است

که نقش صورت جان دیده‌ام در آئینش

اگر چه عمر به تلخی گذشت بر فرهاد

همین بس است که باقی‌ست جان شیرینش

مرا ز دست خطائی برفت و نیست صواب

بهای چین و ختا بود زلف مشکینش

اگر به گِرد گُلش گَرد ره بود ای باد

غبار سنبل پرچین بدیده بر چینش

به صبح و شام چو ناصر دعای او گوید

مسبحّان فلک می‌کنند آمینش

شمارهٔ ۴۰۶

گر بنگری در آینه عکس جمال خویش

عاشق شوی هر آینه بر زلف و خال خویش

نشناخت عقل ناقص ما حسن کاملت

هم خود شناختی به حقیقت کمال خویش

آن‌ها که گفته‌اند به وصلت رسیده‌ایم

آری رسیده‌اند ولی در خیال خویش

چون وصل و هجر با تو روا نیست از چه روی

آوازه در جهان فکنی از وصال خویش

تا از سماع وصل تو حالی‌ست در دلم

جز پیش چنگ و نی نکنم وجد و حال خویش

هر خودنما که از سر حالت کند خروش

محجوب مانده‌است ز حال محال خویش

ناصر اگر تو مثل نداری به عاشقی

معشوق هم به حسن ندارد مثال خویش

شمارهٔ ۴۰۷

سوخته‌ام از دل مسکین خویش

خسته‌ام از خاطر غمگین خویش

حیف بود بر دهنت جام می

تلخ مگردان لب شیرین خویش

حال جهانی همه بر هم مزن

تاب مده کاکل مشکین خویش

سنبل آشفته به رو در مپیچ

ظلم مکن بر گل نسرین خویش

سر ببُر آن هندوی شوریده را

تا نکند روی تو بالین خویش

همچو گلش زود رود سر به باد

هر که نهد گوش به گلچین خویش

زار بگرید چو تو خندان شوی

چشم فلک بر مه و پروین خویش

دین چه بود گر تو به دین مایلی

زود برآریم ز دل و دین خویش

عمر بشد ناصر و نامد دمی

کاین دل آزرده کشد کین خویش

شمارهٔ ۴۰۸

از آن چون شمع می‌سوزد دلم در شام گیسویش

که جان‌ها سجده می‌آرند در محراب ابرویش

سواد خال او دارم به جای نور در دیده

مباد از چشم من خالی، خیال خال هندویش

صبا می‌برد با ضعفی قوی پیغام ما امشب

جزاه الله وقت صبحدم جان داد بر بویش

ثباتی نیست زلفش را کز آه دل بیاشورد

تهتک بین که از بادی پریشان می‌شود مویش

به پا می‌ایستم چون شمع از سر می‌برم فرمان

ز دستم بر نمی‌خیزد که بنشینم به پهلویش

به خورشید رخ او مه مقابل شد به پیشانی

ز روی سخت یک ذره ندارد شرم از رویش

پلنگ از بیم خشم او شود راضی به روباهی

که بستاند دل از شیران به شوخی چشم آهویش

به هر سوئی که می‌بینم ز روی او بود وجهی

دلم خون گشت و از دیده روان کردم به هر سویش

به کویش ناصر خاکی گر از خواری شود خاکی

از او گردی که برخیزد نشیند بر سر کویش

شمارهٔ ۴۰۹

جز باده نیست کوثر و جز راستی صراط

بسیار کرده‌ایم در این فکر احتیاط

ما همچو شاه گه کژ و گه راست می‌رویم

آن کس که جمله راست رود نیست در بساط

دی در حضور پیرمغان شرط کرده‌ایم

کز عمر یک نفس نگذاریم بی نشاط

اکنون چو نیست ز اهل هنر با تو همدمی

می‌کن به جاهلان جهان ترک اختلاط

ناصر در ازدیاد هنر بیشتر مکوش

زیرا فتاده‌ایم به دوران انحطاط

شمارهٔ ۴۱۰

از مهر گشت ماهی در اوج حسن طالع

خورشید مشتری شد ما را به حسن طالع

چون اختر سعادت تابنده گشت ماهی

در برج استقامت مسعود گشت راجع

دیدم به خواب مه را، گفتم که دلبر آمد

تعبیر واقعاتم آمد بیان واقع

حاشا که دوستان را باشد فراق حایل

دشمن اگر نباشد از وصل دوست مانع

چون گوهر و زر من با دوست در میان است

همچون کمر ز وصلش گشتم به هیچ قانع

گر دوست حکم قطعی بر من به تیغ راند

چون خامه سر نپیچم قطعاً ز حکم قاطع

ناصر حیات باقی از وصل او طلب کن

باشد که بازیابی عمری که گشت ضایع

شمارهٔ ۴۱۱

زرد و لرزان است تا خود در چه بیماری‌ست شمع

پای می‌دارد به جا در خویشتن داری‌ست شمع

یک دمش مانده‌ست و روشن شدکه درخواهدگذشت

از چه رو پروانه را در خاطر آزاری‌ست شمع

گرم بازاری که دارد دمبدم بازار صبح

سرد خواهد شد، چرا بی ناله و زاری‌ست شمع

خود به پا استاده پیش ما و مجلس برفروخت

در مقام خدمت و در عالم یاری‌ست شمع

کمترش سوز امشب ای ساقی که در شب‌های هجر

دیدهٔ بی‌خواب ما را یار بیداری‌ست شمع

سر به خواب آورده رندانه چو شب‌خیزان چُست

بر یکی پای ایستاده در چه عیّاری‌ست شمع

گشت روشن در جهان کو دور از شیرین لبی‌ست

زانکه در هر محفلی با اشک گلناری‌ست شمع

گردن از بار طمع افکنده می‌دارد چراغ

همچو ناصر گرد افراز سبکباری‌ست شمع

شمارهٔ ۴۱۲

خانهٔ تاریک چشمم دارد از روی تو شمع

ز آه دل هر شب فروزم بر سرکوی تو شمع

چون همه شب سجده می‌دارند پیشت عاشقان

من همی‌آرم ز دل در طاق ابرویِ تو شمع

تا ز پیچ و تاب زلفت گم نگردد راه دل

نور رویت می‌نهد در شام گیسوی تو شمع

سایهٔ زلف تو کردی روی عالم را سیاه

گر نه برکردی رُخت در زیر هر موی تو شمع

هیچ می‌دانی چرا در خدمتت استاده است

شرم می‌دارد که بنشیند به پهلوی تو شمع

تا دمد صبح از رُخت وز سوختن یابد خلاص

با زبان آتشین گردد دعا گوی تو شمع

درد هجر و روی زرد و آب چشم و سوز دل

ناصرا بگرفته‌ است این جمله از خوی تو شمع

شمارهٔ ۴۱۳

ز آتش دل هر شبی تا روز بگدازم چو شمع

عاشق دلسوز شب بیدار جان بازم چو شمع

تا چه باشد رشتهٔ جان مرا انجام کار

بر سرآمد آتشی بازی در آغازم چو شمع

سوختی دوشم، رضا دادم که امروزم بکش

در شب آینده گر جان می‌دهی بازم چو شمع

پیش من نه یک قدم گر تیغ بر من می‌زنی

تا روان در زیر پایت سر اندازم چو شمع

بر درت خوارم چو حلقه روز و شب تا عاقبت

در میان حلقه بنشانی به اعزازم چو شمع

تیره‌ام در شام هجر ای خنجر خون ریز یار

زود برخیز از سر بوسی و بنوازم چو شمع

سوی ناصر از وفا پروانهٔ وصلی فرست

تا ز دل‌گرمی به یادت خرقه در بازم چو شمع

شمارهٔ ۴۱۴

بسکه هر شب سرگذشت خویش می‌رانم چو شمع

سر به سر رَخت وجودم را بسوزانم چو شمع

شام می‌سوزم ز هجر و روز می‌میرم ز شوق

چون که می‌سوزی در آخر زنده گردانم چو شمع

دم نیارم زد اگر بُری زبانم را به تیغ

سر نتابم گر بسوزی رشتهٔ جانم چو شمع

جانم از تاب تب هجران تو بر لب رسید

زرد و لرزان و گدازان و هراسانم چو شمع

از لب میگون و چشم مست شورانگیز تو

گاه خندانم چو ساغر، گاه گریانم چو شمع

رشتهٔ جانم به پایان آمد از سوز غمش

تا چه آید بر سرم دیگر نمی‌دانم چو شمع

بر درت چون حلقه دایم من به سر گردیده‌ام

خیز و یک ساعت میان حلقه بنشانم چو شمع

نیست جز آه جهانسوزم کسی از همدمان

تا بیفروزد دمی بزم شبستانم چو شمع

چهرهٔ شمعی ناصر بین که خون شد لاله‌وار

بسکه بر رخسار چو زر گوهر افشانم چو شمع

شمارهٔ ۴۱۵

ای منصب رسالت از تو شده به رونق

پیش از تو کس نبوده محبوب حضرت حق

ای آفتاب عالم از عشقت آسمان‌ها

چندین هزار سال است تا می‌زند معلق

غیر از تو کس نداند کز قرب حق چه دیدی

آن شب که برگذشتی از نه رواق ازرق

تا دشمنان چو خامه سر برخط تو آرند

کردی به یک اشارت تو جرم ماه را شق

هر شام در فراقت از بس که اشک بارم

دامان چرخ اطلس گردد به خون معرق

شد عِلم‌های یونان در انزوا مقید

تا بر حدوث عالم کردی تو حکم مطلق

رفتار صادقت را تصدیق کرد ناصر

با وحی حق چه گوید صدیق غیر صدق

شمارهٔ ۴۱۶

می‌رود در خاک خواری آب نالان از فراق

بر سر آتش همی‌گردد سپهر از اشتیاق

ما چو ابر از دیده می‌رانیم سیل و تو چو اشک

می‌جهی از ما و همچون برق می‌رانی بُراق

اتفاقاً صحبت حاضر که غایب شد ز چشم

غیب‌دان داند که چون افتد دگر بار اتفاق

طاق گردون نیست در شوخی به ابرویِ تو جفت

جفت ابرویت به پیشانی بود پیوسته طاق

آفتاب عشق ذرات وجود ما بسوخت

چون عطارد طالعیم، از مهر داریم احتراق

حرف ناصر کی فتادی در دهان‌ها چون زبان

گر نبودی کاغذ دورویه را رسم نفاق

راویان را در نهاوند است آهنگ حجاز

مطربی خوش در سپاهان می‌زند راه عراق

شمارهٔ ۴۱۷

ظهری کرأس صبح فی ضربة الفراق

خفت عروق جسمی کالعود فی‌ العراق

گمراه شام هجرم، راهم نمای مطرب

مخمور درد دردم، جامی بیار ساقی

از من به شام هجران باقی نماند چیزی

اما به روز وصلت دارم هنوز باقی

کالبدر قد ندرت فی رحلة المثال

کالشمس قد حرقت من نار اشیتاقی

چون چشم خود به شوخی هشیار را چه مستی

چون ابرویت به خوبی جفتی اگر چه طاقی

کام و دهان ناصر شیرین شد از دهانت

باقی الکلام خلوا فی لذة المذاقی

شمارهٔ ۴۱۸

هر که بوئی یافت از بستان عشق

غرقه شد در بحر بی پایان عشق

دل چه باشد؟ قطره‌ای از بحر شوق

جان چه باشد؟ گوهری از کان عشق

نیست روح‌ الا نسیم باغ وصل

نیست تن جز حلقهٔ زندان عشق

فتنهٔ گردون هم‌اکنون طی شود

تا ابد باقی بود دوران عشق

سر نخوانندش در میان سروران

گر نبازی بر سر میدان عشق

گوهر وصلش کجا افتد به دست

گر بیندیشی تو از توفان عشق

هر گدای رند ازرق پوش را

بار نبود بر در سلطان عشق

ساقیا داروی بیهوشی بده

تا بدو سازم دمی درمان عشق

گر سر ناصر درین سودا رود

همچنان با سر برد پیمان عشق

شمارهٔ ۴۱۹

ای چشم سیاه تو بلای دل عاشق

ای زلف پریشان تو مجموع خلایق

با عارض تو دل نبرد نام ریاحین

با چهرهٔ تو کس نبرد نام شقایق

اسرار لب لعل تو هرکس نشناسد

بی‌خون جگر حل نتوان کرد دقایق

جز حاجب ابروی تو بر گوشهٔ چشمت

هندو نشنیدم که کند خدمت لایق

من زان تو‌ام گر بزنی ور بنوازی

بر حکم تو موقوف و به رأی تو موافق

خواهم که برافتد به جهان پرده ز ناصر

تا فرق کنی یار موافق ز منافق

شمارهٔ ۴۲۰

زهی جناب جلال تو قبهٔ افلاک

سوار امر تو کونین بسته بر فتراک

مشاهدات جمال تو سابق الاوهام

تصورات کمال تو خارج الادراک

کبوتر حرمت شاهباز سدره نشین

برید راه تو سلطان خطهٔ لولاک

مصاف حکم تو را ترک تیغ‌زن بهرام

سپاه صنع تو را شاه نیزه دار سماک

به شاه و فیل و فرس غایبانه می‌بازد

قضا ز امر تو بر روی هفت رقعهٔ خاک

جهان ز فیض تو هر دم اگر نه جان یابد

به یک نفس شود اجرام کاینات هلاک

به آب دیده دلم جامه‌ها نمازی کرد

نماز عشق روا نیست جز به جامهٔ پاک

به روز حشر که چون لاله غرق خون باشم

کفن چو غنچهٔ گل سازم از هوای تو چاک

کمال شوق تو اظهار می‌کند ناصر

محب شمع ز پر سوختن ندارد باک

شمارهٔ ۴۲۱

نمود صبح ازل آفتاب روز وصال

هوای عشق مرا در ربود ذره مثال

به مال و ملک بود التفات هر کس را

مرا ز حسن عقیدت به سوی حسن و جمال

خیال بود میانت که در کنار آید

که فرق نیست به موئی میان را ز خیال

نموده‌اند به انگشت ابرویِ تو به من

مبارک است که دیدم به روی دوست هلال

از آن زمان که تو بر من چو باد بگذشتی

شکسته بسته چو زلف تو‌ام پریشان حال

خیال بست تصور دهان تنگ تو را

زهی تصور باطل، زهی خیال محال

به وصف روی تو چون است گفتهٔ ناصر

رسیده است چو حسن تو شعر او را به کمال

شمارهٔ ۴۲۲

شنیده‌ایم که عشاق مستقیم احوال

به درد هجر بمردند بر امید وصال

کسی به دور فرومایه دل چرا بندد

که دم به دم متغیر شود ز حال به حال

شب دراز دو چشمم خیال خواب ندید

که ره نبود در آن گوشه خواب را ز خیال

چو شمع تا به سحر سوختم بدان امید

که صبح وصل برآید ز مطلع اقبال

کنون که نوبت وصل است یار می‌گوید

که خیر باد، سفر می‌کنم، زهی اشکال

سمند عزم روان کرد و ما ز غایت جهل

هم از عقیلهٔ خود مانده پای‌بند عقال

گدای‌وار درآمد به کوی او ناصر

به گوش هوش شنید ندا که خذو تعال

شمارهٔ ۴۲۳

هنوز در دل مائی و پیش دیده مقابل

که منقطع نشود دوستی به قطع منازل

میان لیلی و مجنون مودّت است و ارادت

اگر عداوت و شور است در میان قبایل

به ما ز دوست سلامی مگر نسیم رساند

کز آب دیده در این ره پدید نیست مراحل

نظر به صورت زیبا و زلف و خال ندارم

که میل اهل حقیقت به سیرت است و شمایل

عجب که خاطر گلبن ز درد دل نشود خون

چنین که سوخت دل لاله از خروش عنادل

دگر ز کشتهٔ هجران دلیل عشق چه جوئی

که آب دیده نمودیم و رنگ چهره دلایل

مرا به روز قیامت قتیل عشق تو یابند

سپرده جان گرامی، گرفته دامن قاتل

مران شکسته‌دلان را از آستان کریمت

چرا که اهل کرم را گریز نیست ز سایل

چنین که هستی ناصر به بحر عشق فرو شد

گمان مبر که غبارش برد نسیم به ساحل

شمارهٔ ۴۲۴

چو شاه عشق ظفر یافت بر ولایت دل

قماش خانه سبیل است و خون بنده بحل

حدیث شوق نگویم چرا که کسوت عشق

میان عاشق و معشوق کی شود حایل

خط وفای تو از لوح خاطرم نرود

سیاهی از رخ هندو کجا شود زایل

نوشت بر رخ من اشک صد رساله، ولیک

جز اهل فضل که داند عبارت فاضل

میان جان و تنم رفت صد مقدمهٔ بحث

ز مشکلات مَحبت ز ناقص و کامل

سه نقطه بر سر خط زد چو حل نشد حرفی

دل از سیاهی چشمم علامت مشکل

چو خاک بر سر کویش مقیم شد ناصر

ز آستان کریمان کجا رود سایل

شمارهٔ ۴۲۵

منم شب‌ها و اشک سرخ و روی زرد و درد دل

حذر کن شمع من تا برنخیزد آه سرد دل

به جز نوشیدن خون جگر بر خار غم خفتن

ز من گر راست می‌پرسی، ندیدم خواب و خورد دل

دل من سوز اگر جز میل تو کرده است یا گفته

که من ناراضی‌ام ای جان ز گفتگو و کرد دل

مرا در دل غباری هست که می‌آید از آن دلبر

خیالش گوئیا اول به دامن رفت گرد دل

عجب منصوبه‌ای افتاد ما را آنکه چشم او

به شکل کعبتین غلتید و از ما برد نرد دل

شمارهٔ ۴۲۶

دل من می‌کشد و چون نروم از پی دل

سوی دلبر که دل‌ آرام نگیرد با گِل

تو اگر پند بفرمائی و گر بند نهی

دل دیوانه چنان نیست که گردد عاقل

ای صبا چون گذرد یار به من بازنمای

حیف باشد که رود عمر من و من غافل

گل به روی تو عزیز من اگر دعوی کرد

زود در مجلس ما دسته شود خوار و خجل

بخت یاری قبولِ من مفلس نکند

مگر از دولت اقبال تو گردد مُقبل

ساربان گفت که بستند رفیقان همه بار

لیک در راه تو دگر سخن را محمل

ناصرا هر که می از صبح ازل نوشیده است

تا شبانگاه ابد مست بود لایعقل

شمارهٔ ۴۲۷

هر دم از دست فراقت می‌شود صد پاره دل

درد دل را چاره‌ای پیدا نشد، بیچاره دل

همچو شمعش تا به کی گه سوزی و گاهی کُشی

عودسان آن به که خاکستر شود یکباره دل

تا نسیم زلف تو می‌آید از باد صبا

در پی باد صبا خواهد شدن آواره دل

زنده می‌سوزد دلم، باری بیا نظاره کن

گر چه بد حال است، می‌ارزد به یک نظاره دل

تیره وقتم کافتاب روشنم طالع نشد

یافت این بد طالعی باز از کدام استاره دل

طرهٔ طرار او را دل به عیاری گرفت

نیست واقف گوئیا زان نرگس عیاره دل

شد دل ناصر ز هجرت تیره، آخر رخ نمای

تا مگر روشن شود از عکس آن رخساره دل

شمارهٔ ۴۲۸

به جان جملهٔ مردان که در صباح ازل

چو باد صبح روان شد ز جنبش اول

مرا ز غنچهٔ پرخون دل گلی بشکفت

که بوی عشق از او پر شده است درین دول

میان ما و تو چون موی در نمی‌گنجد

مرا ز تو نتواند برید تیغ اجل

بنای عالم اگر سر به سر خلل گیرد

وجود عشق نشد قابل فنا و خلل

به برج ابرویِ تو کوکبی سیاه دل است

مگر به خانهٔ برجیس آمده است زحل

حدیث لیلی و مجنون شده است افسانه

کنون ز عشق من و تو همی‌زنند مثل

بپرس عاقل دور از من آنچه می‌خواهی

که مشکلات کُتب‌ را به باده کردم حل

مجو معلم و واعظ به جز مغنی و چنگ

که هر دو راست ادا می‌کنند قول و عمل

خوش است مجلس رندان کز آب روشن خم

بشسته‌اند ز خود رنگ‌های زرق و حیل

مگو حکایت فردا، مکن شکایت دی

که مرد حال ز ماضی نگفت و مستقبل

قدم که در ره معشوق می‌نهد ناصر

چو ساق عرش مصون است از خطا و زلل

شمارهٔ ۴۲۹

مهی در برج ما کرده است منزل

که چون مهرست ماهش در مقابل

دو چشم جادوش از زلف مشکین

به رویِ آتش اندازند فلفل

بریم از طره‌اش تاری و بندیم

چو مجنونان خرد را در سلاسل

ز زلف دلبران سازیم جاروب

بروبیم از رخ حق گرد باطل

برو زاهد، تو مستوری و ما مست

نیاید راست با دیوانه عاقل

سر خم را بپوشانید ز اغیار

به آب مِی کنید از خاک ما گل

تو و مسجد، من و کنج خرابات

که هرکس می‌برد راهی به منزل

مشو ما را محصل بهر توبه

که من هم بوده‌ام روزی محصل

نکردیم از میانش هیچ معلوم

ندیدم چون وصالش هیچ مشکل

اگر مقصود ناصر را شناسی

نباشی هرگز از مقصود غافل

شمارهٔ ۴۳۰

بگذر ای عاقل و بگذار مرا لایعقل

بر سر کوی بتان پای به گل دست به دل

دیده را دولت بیدار اگر بود، نبود

پردهٔ دیده میان دل و دلبر حایل

اشک باران شدم و تا چشم زدم سایل بود

نتوان بست در خانه به روی سایل

بگذر ای مه به سعادت به سرم هر ماهی

که در آفاق نباشد به از این سر منزل

هندوی خال مبارک به گلستان رخت

گشت مقبول که او هست سیاهی مقبل

مه اگر روی بپوشد ز تو می‌دارد شرم

گل اگر سرخ برآید ز رخ توست خجل

ساقیا حاصل عمرم می ناب است، بیار

تا ز دل پاک بشویم هوس بی‌حاصل

عاقلان را چو برد غول غم دهر ز راه

غیر دیوانه در این دور ندیدم عاقل

ناصر از وعدهٔ او بوی وفائی مطلب

سرو آزاد به هر باد نگردد مایل

شمارهٔ ۴۳۱

دگر ره بر خدا کردم توکل

مرا از خار این ره بشکفد گل

مرا با عشق خوبان جانبی هست

که میل جزو باشد جانب کل

ننوشم باده جز با ماهروئی

مرا یا گل خوش است و باده و مل

صبا برخیز اگر چه ناتوانی

مکن زنهار در رفتن تعلل

رسول عاشقانی پیش معشوق

ببر از من خدا را این ترسل

به شکّر عرضه ده پیغام طوطی

به گوش گل رسان گلبانگ بلبل

بگو ای بندهٔ چشم تو نرگس

غلام طرهٔ زلف تو سنبل

مرا تاب تجلی رخت نیست

ندارد سنگ خارا این تحمل

تجمل‌ها همه هست از جمالت

جمالت نیست محتاج تجمل

رخ و زلف تو را با عقل ناصر

همه اثبات دور است و تسلسل

شمارهٔ ۴۳۲

بیا که باغ به صد برگ می‌رسد از گل

چمن هزار نوا دارد از دم بلبل

ز صبح بر کمر کوه می‌دمد لاله

غزاله در دمن سبز می‌چرد سنبل

صبا نسیم گل آورد و بوی سنبل داد

به وقت صبح برآمد ز بلبلان غلغل

تو قیل و قال ز بلبل شنیده‌ای همه وقت

شنو به وقت صبوحی ز بلبله قل‌قل

گل وجود به کلی گلاب کی گردد

اگر ز کثرت اجزا برون نیائی کل

قدم به هیچ سبیلی برون منه ناصر

ز راه رندی و فارغ شو از سبیل و سبل

شمارهٔ ۴۳۳

پرده چو بگشاد باد از روی گل

تازه شد عیش از رخ نیکوی گل

حبذا بلبل که می‌آرد به سر

عمر شیرین را به گفت و گوی گل

چشم نرگس چون سحر در خواب رفت

بوسه زد باد صبا بر روی گل

ظلم دوران فلک را بین که چون

می‌نشیند خار در پهلوی گل

صبحدم بنگر طناب اندر طناب

خیمه‌های لاله در اردوی گل

نوعروس باغ را دست چنار

از گریبان می‌گشاید گوی گل

نقش دلبر دید دل در رنگ او

بوی جانان یافت جان از بوی گل

زانوئی زن جان من جامی بدار

بر بساط سبزه همزانوی گل

خنده بر درد دل ناصر مزن

سرو من تا چند گیری خوی گل

شمارهٔ ۴۳۴

اگر ای باد تو را بر در او هست قبول

خاک را نیز چنان کن که شود وجه قبول

ننمائی سبکی تا نشود گرد و غبار

که سر یار گران است و دل دوست ملول

به چه ارزم من خاکی که روم بر در او

از کجا در سرم افتاد چنین فکر فضول

گر به زلفش برسی ذکر پریشانی من

نکنی هیچ، مبادا که شود قصه به طول

گویش از من که دگر نیست رسولی به برم

چو سوی بنده خود‌آئی تو چه حاجت به رسول

من به سودای تو مشغولم و از خود فارغ

تو ز من فار غ و با حسن رخ خود مشغول

قابل دولت وصل تو نباشد ناصر

تا به اقبال قبول تو نگردد مقبول

شمارهٔ ۴۳۵

ای صبا از من به جانان شو رسول

افت و خیزان بر در او کن نزول

حلقه بر در زن، نیاز ما رسان

باشد آنجا یابی امکان دخول

گر در آئی خدمت من عرضه دار

از کرم باشد که فرماید قبول

می‌بگو از ما که این خاک رهت

از کجا ره یافت در ما این فضول

تا سفر کردم ز کویش اختیار

سخره می‌گردند عقلم را عقول

من که تا بودم نبودم بی رخش

قانعم کز وی پیام آرد رسول

ناصر از هجران چه نالی چون که نیست

آنچه مقصود از فراق است و وصول

شمارهٔ ۴۳۶

رفتم گر از نشستن ما می‌شوی ملول

زین در کجا روم که بیابم درِ قبول

محکوم را اگر بکشی حکم از آن توست

ما گوش دل نهاده به حُکمت کما یقول

سوز درون به آب سرم کم نمی‌شود

نار من اشتیاقک فی القلب لاتزول

دل پیش توست، با تو کند شرح اشتیاق

در یک ورق تمام نگنجد سخن ز طول

پروانه را چه بود که خاطر به شمع داد

مسکین دلش به سوختن خویشتن عجول

حاشا که در خیال من آید وصال او

فرهاد را چه سود که شیرین شود ملول

عقلم نمی‌گذاشت که چشمم در او بود

زان ره نرفت دل که گمان می‌برد عقول

قهر آیدم ز باد که پیغام او دهد

ما را خیال دوست کفایت بود رسول

ناصر گمان نداشت که آن شاهباز را

روزی در آشیانهٔ بختش بود نزول

شمارهٔ ۴۳۷

مرا ز درد تو خون دل است و دُردی جام

دوای سوختگان نیست جز بادهٔ خام

نه نونیازی‌ام امروز با می کهن است

که ما ز روز ازل بوده‌ایم مست مدام

حریف حسن ز ساقی و جام می‌بیند

نقوش غیب ز آغاز کار تا انجام

فقیه مدرسه فتوی همی‌دهد در شهر

که خون خلق مباح است و باده حرام

مرا چو بربط و نی گوش و دیده بر چنگ است

چرا که پیر طریقت است و رهنمای مقام

بنوش باده که دوران جام جمشید است

چه بیم از آنکه کشد چرخ خنجر بهرام

از آن به ننگ برآورد نام خود ناصر

که پیش عاشق بیچاره ننگ باشد از نام

شمارهٔ ۴۳۸

در سر من هست هوای مدام

سوختم از پختن سودای خام

عود بزن، عذر میار ای پسر

خوش نبود عذر مرا ای غلام

جان به لب آورد ز تلخی قدح

وز لب شیرین تو نگرفت کام

نور دهد خانهٔ چشم مرا

پرتو خورشید می از عکس جام

بندهٔ خاصیم، مده انتظار

گر نظری می‌کنی از لطف عام

از خم ابرویِ تو محراب داشت

یافت از آن بیت حرام احترام

رفت چو ناصر به حجاز از عراق

هر که خبر یافت ز سرّ مقام

شمارهٔ ۴۳۹

خراب کردهٔ چشمان پرخمار توام

به هم آمده زلف تابدار توام

مرا مران تو به خواری که زار می‌مانم

اگر چه خوارم و زارم، نه خوار و زار توام؟

به دوستی که مکن دشمنی تو با دل من

چه دوستی که ندانی که دوستدار توام؟

خیال زلف تو با خاطرم همی‌گوید

که من شکسته پریشان روزکار توام

دلم برفت و به جان این خبر رسید ز او

بیا، بیا، که من اینجا در انتظار توام

قرار دادی و گفتی که با تو پیوندم

سر از قرار مگردان که بی‌قرار توام

تنم چو شمع بسوزد تمام سر تا پای

اگر تو را به زبان بگذرد که یار توام

نه روی حور همی‌خواهم و نه باغ بهشت

تنعم است مرا اینکه در جوار توام

شبی بگفت به ناصر خیال دوست مرنج

که من چو اشک شب روز در کنار توام

شمارهٔ ۴۴۰

من ز دست تو داستان شده‌ام

دستهٔ جمله دوستان شده‌ام

نتوان گفت که در رخت روشن

که ز چشم تو ناتوان شده‌ام

تا دهان و میان تو دیدم

همچو موئی از آن میان شده‌ام

آنچه گویند آن تو داری آن

من چنین از برای آن شده‌ام

تا در آئی به خانه‌ام چون تیر

سخت گشته چون کمان شده‌ام

همچو ناصر برای درّ سخن

غرقهٔ بحر بی کران شده‌ام

تا به دست آورم گهر، چون تیغ

من همه سر به سر زبان شده‌ام

شمارهٔ ۴۴۱

من گرد مستان بارها، چون جام مِی گردیده‌ام

جز لعل دلبر حاصلی، بی حاصلم گر دیده‌ام

سودای چشم خویش را، حالی ز سر بیرون کنم

از عکس نور روی تو خالی شود گردیده‌ام

جانم نگنجد در جهان، تا تو نپنداری که من

چون گنج در کنج خراب آباد تن گنجیده‌ام

تا خامه از سودای تو آورد حرفی بر زبان

من نامه‌وار از تاب غم، برخویشتن پیچیده‌ام

مطرب به راه راست خوش، ما را صلائی می‌دهد

تا قول او بشنیده‌ام، قول کسی نشنیده‌ام

نالیدن ناصر چو نی، باشد ز دست همدمان

از ناله نالی گشته‌ام، هر دم از آن نالیده‌ام

شمارهٔ ۴۴۲

بسیار در هر گوشه‌ای من گوش را مالیده‌ام

تا چون رباب از گوشهٔ آواز او نالیده‌ام

چون نال گشتم ناتوان از بس که خون خوردم چو نی

تا تو نپنداری که از باد هوا نالیده‌ام

اشک روان خویش را بر روی دیده ره دهم

تا من در آب چشم خود، از تو خیالی دیده‌ام

هر شب که مه را دیده‌ام، از تو خیالی جسته‌ام

هر صبحدم من از صبا از تو خبر پرسیده‌ام

چون بید خنجر می‌کشد بهر نگهبانی گل

هر گه که بادی می‌وزد، بر هر گلی لرزیده‌ام

ای گل تو بر شاخ طرب رعنا و تر بشکفته‌ای

تو خنده می‌زن خوش که من جون ابر خون باریده‌ام

تا رفته‌ای ای نور چشم از دیدهٔ ناصر برون

چون قطره‌های اشک خود، در خاک و خون غلتیده‌ام

شمارهٔ ۴۴۳

من اگر از سرِ مستی به جنون پیوستم

به سر دوست که دیوانه نی‌ام، سرمستم

من ازین هستی بی‌خود به گمان می‌افتم

نیست معلوم که من نیست شدم یا هستم

من جدا مانده بُدم، قطره صفت، از دریا

باز من سیل شدم، جزو به کل پیوستم

تن من از پی کاری به جهان آمده است

تا نگوئی تو که از دوست جدا بنشستم

بلبل باغ بهشتم، تن من سرو من است

تا بدانی که درین دام مگر پابستم

ای مقلد تو مرا چند ملامت گویی

من همه دوست شدم کلی و از خود رستم

دلم از پردهٔ ناموس قفس ساخته بود

مرغ زیرک شدم این دام ز هم بشکستم

تو ازین حالت من رنجه مشو،‌ غصه مخور

که به یکدم قدح باده بگیرد دستم

مرده بُد ناصر و جان داده و پوسیده کفن

بوی تو یافتم، از گور روان برجستم

شمارهٔ ۴۴۴

من غیر سر راه تو راهی نگرفتم

جز خاک درت هیچ پناهی نگرفتم

دیروز مرا چشم تو خنجر زد و خون ریخت

دردا که بدین حال گواهی نگرفتم

آهم به فلک می‌رود از ضعف، چرا دوش

چون آه زدم،‌ دامن آهی نگرفتم

در کیش تو گر شد دل من بسته چو تیرت

کافِر نشدم، کیش تباهی نگرفتم

دیدم مه روی تو و در حلقهٔ زلفت

خود بسته شدم، او به گناهی نگرفتم

از بیم رقیبان ز گلستان تو یک گل

بسیار بود برگ گیاهی نگرفتم

شکر است بر احوال تو ناصر که زمانه

در دام خود از دانه کاهی نگرفتم

شمارهٔ ۴۴۵

هر گه که یاد آرم لبت، از گریه در خون اوفتم

مست و خراب و بی‌خبر، زان لعل میگون اوفتم

در خواب نازست آن صنم، از حال شب‌هایم مپرس

مُنعم کجا داند که من، در کنج غم‌ چون اوفتم

یک قطره‌ام من بر زمین، از ابر رحمت آمده

در خاک غلتان می‌روم، باشد به جیحون اوفتم

عشق ازل گوید که من، در سینه‌ها پیدا شوم

از روی لیلی هر زمان، در چشم مجنون اوفتم

قانون عشق ای پارسا، از عاشق گمره مجو

زین درد اگر یابم شفا، دیگر به قانون اوفتم

از مسجد افتادم برون، نزدیک شد از دیر هم

این ننگ را من چون کنم، کز دیر بیرون اوفتم

ناصر خراب زلف توست، بگذار تا بیند رخت

چون مار زخمی زد مرا، در بند افسون اوفتم

شمارهٔ ۴۴۶

رندانه ساکن کوی ملامتم

منت که با هزار ملامت سلامتم

زاهد مرا به راه سلامت دهد فریب

داند مگر که طالب راه سلامتم

چون دید قامت تو موزون، سجود کرد

گفتا شکست قامت تو پشت قامتم

گفتم به سرو بهر چه آزاده‌ای و راست

گفتا از آنکه عاشق آن سرو قامتم

خواهم ز دست گریه شدن در کنار خاک

باشد که آب‌روی کند در قیامتم

ناصر اگر وفات شود در وفای تو

بعد از وفات هیچ نباشد ندامتم

جان خواستی تو از من و آن لحظه دور بود

عمریست کز خجالت این در غرامتم

شمارهٔ ۴۴۷

سرو را دیدم و بالای تو آمد یادم

ذکر گل کردم و در فکر رُخت افتادم

در چمن رفتم و با لاله ز گلزار رُخت

صفتی کردم و داغی به دلش بنهادم

آه و فریاد من از هجر به هر جای رسید

آه و فریاد اگر تو نرسی فریادم

برو ای فکر جهان، بر درِ دل حلقه مزن

که در خلوت یار است و به کس نگشادم

عشق تو کاهربائی و منم کاه، رُبا

تو اگر می‌نرُبائی برُباید بادم

عفل می‌گفت که منم مرغ عجایب زیرک

عشق بگرفت گلویش که نکو صیّادم

ناصر از یاد تو هرگز نفسی خالی نیست

دولتی باشد اگر لطف تو آرد یادم

شمارهٔ ۴۴۸

ز گریه دوش خود را غرقه در سیلاب می‌کردم

نمی‌شد آب دیده کم،‌ که خود را آب می‌کردم

ز صبرم هر چه کم گردد، در آب دیده افزاید

ندارم صبر آری، صبر را سیماب می‌کردم

خوش آن ساعت که می‌گفتم شبی در پیشت افسانه

به افسون فتنهٔ بیدار را در خواب می‌کردم

لبت را بوسه می‌دادم، سرم آمد بر ابرویت

مبارک سجده‌ای بود آن، که در محراب می‌کردم

من اکنون شربت مردن، ز خون خود همی‌سازم

شد آن روزی که در ساغر شراب ناب می‌کردم

نمودی روی خود یک شب، فزون شد نالهٔ‌ زارم

به آئین سگان فریاد در مهتاب می‌کردم

فلک همچون کمان می‌گشت، و می‌زد بر سر ناصر

مگر تیر دعائی سوی او پرتاب می‌کردم

شمارهٔ ۴۴۹

جمله وجود من توئی، من ز جهان برون شدم

درّگران بها بُُدم، غرقهٔ موج خون شدم

من ز نخست در جهان، فاش بُدم به عقل و جان

عشق گرفت این و آن، شایبهٔ جنون شدم

بی خبرم از آن خبر، کز تو رسید یک سحر

عقل برفت در به در، بی دل و بی سکون شدم

روی تو را چو دید دل، جامهٔ خود درید دل

جام بقا چشید دل، مست شرابگون شدم

سنگ زدم سبوی را،‌ ریختم آب روی را

شستم رنگ بوی را، کاسهٔ سرنگون شدم

مهرهٔ عشق باختم، سوختم و گداختم

گوهر خود شناختم، وز همه کان فزون شدم

عقدهٔ چار و پنج را، مایهٔ اصل رنج را

دفع طلسم گنج را، مار شدم، فسون شدم

ناصر مست بیخودم، گر همه نیک یا بدم

دیده گشا که چون بُدم، باز نگر که چون شدم

شمارهٔ ۴۵۰

ای دیده چه دیدی ز من خسته که هر دم

از خون جگر سرخ کنی چهرهٔ زردم

درمانده به درمان دلم خلق دو عالم

و آگه نه طبیب من بیچاره ز دردم

هر شب به سر آیم چو باد صبا گِرد سرایت

با گَرد در آمیخته در کوی تو گَردم

دیشب که نهادی تو دهن بر دهن جام

تا روز چه خون‌ها که من از دست تو خوردم

مِی در سر و در گردن من دست تو باشد

روزی که سبوئی کند ایام ز گردم

هر لحظه چو عودم چه کنی جای بر آتش

آخر من بیچاره به جای تو چه کردم

تا خنده نزد لعل تو بر گریهٔ ناصر

معلوم نشد یک سر مو جوهر فردم

شمارهٔ ۴۵۱

اگر آن یار کند بند جدا از بندم

بنده‌ام باز و به صد نوع بدو پیوندم

خون بها نیست بر آن دلبر اگر خونم ریخت

دل نبَرکندم از آن یار اگر جان کندم

گل صد برگم اگر برگ ندارد چه زیان

ابر از این غصه همی‌گرید و من می‌خندم

در جهان اهل دلی نیست که با واعظ ما

این‌قدر پند بگوید که نگوید پندم

نیست خرسندی‌ام از وصل تو ای جان جهان

ور نه با وصل تو ای جان جهان خرسندم

چو تو حاجت به در غیر نبردی هرگز

خبرت نیست که چون من به تو حاجتمندم

می‌زدم بر سر افلاک قدم چون ناصر

عشق تو در سرم افتاد و ز پا افکندم

شمارهٔ ۴۵۲

تا زلف تو برداشتم و روی تو دیدم

در وصف نیامد که چه دیدم، چه کشیدم

جانم شب هجر تو چو ساغر به شب آمد

وز لعل تو یک روز به کامی نرسیدم

بادا شبِ تو خوش که من بی سر و بی پای

بر بوی تو چون باد به هر کوی دویدم

صد فاتحه خواندیم و دمیدیم به اخلاص

وز مهر تو صبحی به سعادت ندمیدم

در پرده مشو تا من غم‌دیده ببینم

آن وعده که از جنت فردوس شنیدم

یک روز چشیدم ز می وصل تو جامی

دستار کشان، رقص کنان، جامه دریدم

کونین بهم برزدم و مهر تو جُستم

از پوست برون آمدم و مغز گزیدم

گفتم که نویسم سخنی از دل ناصر

تر شد ورق از نوک قلم خون بچکیدم

</div

شمارهٔ ۴۵۳

جز دل کسی ندارد، اندیشه از غبارم

جز دیده کس نیارد، آبی به روی کارم

در بحر عشق جانان، جانم رسید بر لب

باشد که از میانش، ممکن بود کنارم

صد برگ دارد آن گل، من صد نوا چو بلبل

گر چه یکی نمایم، در قوّت هزارم

هر کس چو سرو با خود، دارد سری و برگی

من ترک سر بگفتم، چون برگ سر ندارم

نامم میان رندان، از سروری بر آید

گر در شرابخانه، روزی به سر بر آرم

دریا کشم که هر دم، کشتی به لب رسانم

با جام چون صراحی، من سر فرو نیارم

از بحر شعر ناصر، دُرها همی‌برآرد

باشد مگر خوش آید، یک دُر به گوش یارم

شمارهٔ ۴۵۴

تو آفتابی و من ذرهٔ هوا دارم

که از هوای تو حاصل همین هوا دارم

میان چشم و دل از آب دیده خون افتاد

کجا است نقش خیالت که ماجرا دارم

ز خاک کوی تو کحل‌الجواهر آرد باد

که دیده بر گذر قاصد صبا دارم

ز یار باز نیابم به طعنهٔ اغیار

جفا کنند رقیبان که من وفا دارم

بود چو سروسهی برگ من ز بی‌برگی

نی‌ام که برگ ندارم ولی نوا دارم

به بوی آنکه به رنگی چو گل بر‌آئی خوش

چو سرو بر سر پا دست بر دعا دارم

طلوع همچو تو ماهی به منزل ناصر

ز طالع است من این منزلت کجا دارم

شمارهٔ ۴۵۵

همه روز از آتش دل، ز جگر کباب دارم

همه شب به باغ وصلت، ز دو دیده آب دارم

به جواب هر سؤالی، غم تو شفیع سازم

به سؤال هر گناهی کرمت جواب دارم

چو ز گوشمال هجران، شب و روز ناله دارم

دف حلقه گوش داند، که ز سر رباب دارم

بفروشم این عمامه، ز برای نُقل مستان

که کتاب بر سر خم، گرو شراب دارم

همه آرزوی ناصر، به قد تو راست آید

به خطا ندیدم ای جان، نظر صواب دارم

شمارهٔ ۴۵۶

خیال لعل میگون تو دائم در نظر دارم

چو ساغر سینه‌ای پرخون و چشمی پرگهر دارم

فروغ عارضت ماه است، با وی عشق می‌ورزم

درخت قامتت سرو است، زو امیدِ بر دارم

نه بی مرغول مشکینت شبی را روز می‌خواهم

نه بی خورشید رخسارت زمانی خواب و خور دارم

تو از دست من و از دل دهانی تنگ‌تر داری

من از حال خود و زلفت دلی آشفته‌تر دارم

ز اشک و چهره در پایت نثاری خواهم افشاندن

که تا بینند بدخواهان که چندین سیم و زر دارم

فقیه خشک را یکدم بگو تا پیش من آید

که تا سوزد ازین آتش که من در خشک و تر دارم

میان جان و جانانم حجابی نیست جز ناصر

کنون وقت است کاین برقع ز روی خویش بر دارم

شمارهٔ ۴۵۷

وجود من همه عیب است و یک هنر دارم

که گر نگار بیازاردم نیازارم

سلوک اهل طریفت مجوی از من مست

که من طریقت خود را ز دست نگذارم

بر آر مست به گرد جهانم ای ساقی

که بر نیامد کاری ز عقل هشیارم

به نیم جرعه دُردی که بر من افشانی

عزیز گردم اگر همچو خاک ره خوارم

هزار بار بگفتم که بار عشق تو را

بیفکنم از دل و دل نمی‌دهد بارم

ز عشق روی تو بیرون شدم چو مار از پوست

که هست مهر تو در دل چو مُهرهٔ مارم

برفت خواب جهانی ز نالهٔ ناصر

عجب که می‌نشود بخت خفته بیدارم

شمارهٔ ۴۵۸

رندی و هوسناکی، از روز ازل دارم

گر گردم ازین خالی، در عشق خلل دارم

قول و عمل واعظ، بسیار مخالف شد

در راست من از مطرب، صد قول و عمل دارم

با خون جگر اشکم، هر لحظه بدل گردد

سودای تو نتوان کرد، چون سیم بدل دارم

شب‌ها به خیال تو، در خواب نخواهم شد

بیدار شوم اکنون، چون خواب اجل دارم

غیر زر رخسارم، گر نیست مرا و جهی

بنگر که جه گوهرها، در بحر غزل دارم

زد بی لب تو ناصر، دستی چو مگس بر سر

گر جان دهم از تلخی، امید عسل دارم

شمارهٔ ۴۵۹

چو خط بر من کشیدی چشم دارم

که برگیری و خوانی ماه‌وارم

مرانم سرزده چون خامه از پیش

که سر برخط فرمان تو دارم

ز جامت جرعه‌ای برخاکم افشان

عزیزم کن که در دور تو خوارم

مرا از ساغر لعلت می‌ئی ده

که چشم شوخ تو کُشت از خمارم

دمی از عمر ماند و همدمی نیست

که پیش او دمی با جان بر‌ آرم

تنم گر چه پی‌ئی و استخوانی‌ست

به پیمان چون کمانت استوارم

اگر بی تو دمی از من برآید

دمم گیرد که آن را دم شمارم

چو گرد از خاک من گردون بر‌ آرد

به گرد کوی تو گردد غبارم

شبی بر خلوت تاریک ناصر

گذاری کن ببین چون می‌گذارم

شمارهٔ ۴۶۰

تو تا گشتی بلای جان، بلا را دوست می‌دارم

چو تو میل جفا کردی، جفا را دوست می‌دارم

چنان مشغول تو گشتم، که هستم فارغ از جنت

به جنت نیستم کاری، لقا را دوست می‌دارم

به هر جایت که می‌بینم، نکوتر باشد از هر جا

تو را خود من نمی‌دانم کجا را دوست می‌دارم

صبا هر روز از کویت پیامی می‌دهد دل را

صبا دلدارئی دارد، صبا را دوست می‌دارم

شمائید از همه عالم مرا مقصود و این معنی

چه دارم از شما پنهان، شما را دوست می‌دارم

چو یک ذره ز خورشیدت، هوادار هوایم من

همه میل هوا دارم، هوا را دوست می‌دارم

غم او در دل ناصر، وطن کردست و می‌گوید

اگر چه پادشاهم من گدا را دوست می‌دارم

شمارهٔ ۴۶۱

به ابرویِ چو کمانت که گر زنی تیرم

نظر ز ابرو و چشم تو بر نمی‌گیرم

چو در طریق وفایت شدم ندیم ندم

رفیق گریهٔ زارست و نالهٔ زیرم

ز لذت لب تو گشت جان من شیرین

که داد مادر ایام شهد با شیرم

ز جیب دهر به دیوانگی بر آرم سر

که پای بند سر زلف همچو زنجیرم

بیار ساقی آئینهٔ جهان بین را

به آب باده فروشوی رنگ تزویرم

همه روایت نی از نفختُ مِن روحی است

به قول راست خبر می‌دهد ز تفسیرم

فراغ است ز شاه و امیر ناصر را

که پادشاهم اگر در دیار تو میرم

شمارهٔ ۴۶۲

خرقه بر آتش و سجاده در آب اندازم

خویشتن را به خرابات خراب اندازم

بانگ ابریشم ازین خرقهٔ پشمینه به است

چنگ در خرقه زنم، پیش رباب اندازم

چارچوب تنم از آتش دل پاک بسوخت

برم این سوخته را در میِ ناب اندازم

می‌نماید سوی میخانه مغنی ره راست

خویشتن را ز خطا سوی صواب اندازم

خاکیان مست چو نرگس ز زمین برخیزند

بر سر خاک چو یک جرعه شراب اندازم

پای بیرون نهم از آب و گل عالم سفل

تا به کی جوهر خود را به خلاب اندازم

پردهٔ صورت معشوق به جز ناصر نیست

وقت آن است که از چهره نقاب اندازم

شمارهٔ ۴۶۳

من که چون باد سحر، دم از هوائی می‌زنم

همدمم داند که من هم، دم ز جائی می‌زنم

من که گلبرگی ندارم از گلستان رُخت

بر امید برگ چون بلبل نوائی می‌زنم

من که چون نی دیده‌ها بگشوده‌ام در راه راست

در مخالف می پرستان را صلائی می‌زنم

هست در شام سر زلف تو خلوت‌های دل

هر شبی من حلقهٔ خلوت‌سرائی می‌زنم

می‌شود هستی ز گرد راه دامنگیر من

من ز روی دست آن را، پشت و پائی می‌زنم

می‌روم در باغ چون باد صبا بر بوی گل

خستهٔ خار جفا را، مرحبائی می‌زنم

زین میان ناصر مگر یابد کنار آشنا

در میان بحر حیرت دست و پائی می‌زنم

شمارهٔ ۴۶۴

بر فلک شب همه شب دیده از آن می‌دوزم

که به مرغان سحر ناله همی‌آموزم

همچو شب تیره دلم وز اثر طالع بد

هیچ طالع نشود مهر جهان افروزم

می‌زنم چشم و ستاره ز نظر می‌بارم

می‌برآرم نفس و شمع فلک می‌سوزم

روز من بی تو چو شب گشت و نمی‌دانم هیچ

تیره‌تر ز ین دو کدامست: شبم یا روزم؟

گر ز ناصر لب تو قیمت بوسی طلبد

چنگ بر دیده زنم، زو گهری اندوزم

شمارهٔ ۴۶۵

چو گرد در رهت افتاده‌ام که برخیزم

به دامن تو ازین رهگذر در آویزم

نظر به قد تو دارم که فتنه از بالاست

چو لاف عشق زدم از بلا نپرهیزم

من و شمایل شیرین و شورش فرهاد

که کوه هجر نماید شُکوه پرویزم

گل وفا دمد و خار محنت آرد بار

به هر زمین که من از آب چشم خود ریزم

تنم برهنه چو تیغ و زبان پر از گفتار

دل چو سنگ تو داده است آهن تیزم

تو پادشاهی و بند تو عین آزادی‌ست

منت که بندهٔ خاصم ز بند نگریزم

شده است چون لب ودندان تو ز لعل و گوهر

سخن به صنعت ترصیع گوهر آمیزم

اگر برد چو صبا ناصر از وصال تو بوی

هزار معنی رنگین چو گل بر انگیزم

شمارهٔ ۴۶۶

گر دم از عشق زنم، همدم جامی باشم

ور ز می توبه کنم، زاهد خامی باشم

زلف و خالی نبود رهزن صاحبنظران

بهر یک دانه چرا بستهٔ دامی باشم

راضی‌ام گر من درویش گدائی گردم

شاکرم گر من آزاد غلامی باشم

اثر شام فنا آمد و روزی پرسید

که روم بر سر کوی تو و شامی باشم

سر ازین دایره بیرون برم آخر تا چند

هر زمان جائی و هر شب به مقامی باشم

بکُش اینک سر و خنجر، رمقی هست هنوز

گر ازین در گذرم صید حرامی باشم

جامهٔ زهد به جامی بدهم چون ناصر

من بی‌ننگ اگر طالب نامی باشم

شمارهٔ ۴۶۷

شکل ابرویت ندارد نرگس رعنا به چشم

ماه نو را کی تواند دید نابینا به چشم

شهسوار من نمی‌آید فرو الا به دل

سیل اشک ما نمی‌جوید نزول الا به چشم

گفتمش تیغی بران بر فرق من، گفتا: به جان

گفتمش تیری بزن بر صید خود، گفتا: به چشم

قصد جان ما اگر دارد، چه حاجت تیغ تیز

یک اشارت بس بود ما را به ابرو یا به چشم

تا مرا شد دل محیط عشق و آب دیده در

در نمی‌آید ز موج خون دل دریا به چشم

گر دهد مر جان خود را زر بهای لعل او

چشمه‌ها بگشاید از خار غمش خارا به چشم

ناصرا ما همچو آب از چشم‌ها افتاده‌ایم

زان سبب دلبر نمی‌آرد مگر ما را به چشم

شمارهٔ ۴۶۸

روزگاریست که من عاشق و دیوانه‌وشم

وقت‌ها از سر مستی قدحی نیز کشم

ناخوش است آنکه ز عالم به خوشانش خوش نیست

روی من چون به خوشان است از آنروی خوشم

نام تسبیح و حمایل نبرم تا باشد

ساغر می به کف و کوزهٔ دُردی بکشم

رندی و راستی و زاهدی و زراقی

لله‌الحمد که روباه نی‌ام، شیروشم

هر گدائی که چو خورشید بر آید تنها

پادشاهی‌ست که او را نبود خیل و حشم

چون خضر زنده‌ام از لطف تو ای آب حیات

آه اگر بار دگر زهر جدائی بچشم

مُهر مهر تو ز جان و دل ناصر نرود

داغ سودای تو دارم که غلام حبشم

شمارهٔ ۴۶۹

من آن رندم که کفر و دین به جام باده بفروشم

به یاد یار بی درد، سرِ اغیار می نوشم

بر آرم دوزخ از سینه، که در جنت زنم آتش

اگر از شوق دیدارت به روز حشر بخروشم

چنانت دوست می‌دارم که با خود گشته‌ام دشمن

چنانت یاد می‌آرم که من از خود فراموشم

به دین می‌پرستان دلق ازرق عار می‌باشد

بگفتم آشکارا این عیب را دیگر نمی‌پوشم

من از افسردگی مُردم، از آن چون شمع می‌سوزم

من از خامی گریزانم، از آن چون باده می‌جوشم

برو ای محتسب، مگذار حد خود،‌ زمن بگذر

که مستیِ من از می نیست، ساقی کرد بی‌هوشم

اگر برداری ای مطرب دهان را از لب چون نی

چو بربط گوشمالم ده که چون دف حلقه در گوشم

ز چنگ من تو را دیگر مخالف کی برون آرد

اگر ای خوش نوا چون چنگ می‌آری در آغوشم

چنین کامروز لایعقل شد از جام ازل ناصر

مگر آرند فردای قیامت مست بر دوشم

شمارهٔ ۴۷۰

منم کز مفلسی دایم به دیدار تو درویشم

منم با خویش بیگانه، به اندوه تو با خویشم

بیا ای شمع روحانی، خلاف بخت من امشب

درونم را منور کن، علی‌رغم بد اندیشم

ندارم غیر سر چیزی که در پای تو اندازم

نثار مقدمت بودی اگر بودی از آن بیشم

خلاف مذهب عاشق، به مسجد گر روم، باشد

خیال طاق ابرویِ تو چون محراب در پیشم

چو سازی پایمال غم،‌ بدین محنت کفایت کن

که چون یاد تو می‌آرم، نمی‌ماند سر خویشم

ملامت‌گو همی‌گوید: بمان این کیش و ترکش کن

نصیحت کم کن ای عاقل، که من قربان این کیشم

توئی سلطان بخت خوش و ناصر مفلس کویت

چه باشد گر عطای تو، رسد با من که درویشم

شمارهٔ ۴۷۱

من به شادی شده بیگانه و با خود خویشم

همت شاه‌وشان دارم اگر درویشم

دورم انداخت ز رویت به کمانِ ابرو

تُرک چشمت که بر آورد چو تیر از کیشم

عقرب زلف تو را چشمهٔ خورشید بلند

نوش باد ار چه دل‌آزرده کند از نیشم

بوسه جست از دهنت تنگ در‌ آمد به عدم

تا چه آرد به سر این عقل محال اندیشم

تیره چون سایه روم در پی خورشید رخت

که کند پرتو او روشنی‌ئی در پیشم

مانع حالت مجنون نشود پند پدر

منع ناصر مکن ای خویش که من بی خویشم

شمارهٔ ۴۷۲

چهره بر خاک درت شب همه شب می‌مالم

چه کنم نیست جز این زر که شنیدی مالم

سال‌ها شد که در این دیر مغان می‌گردم

آن‌چنان می‌گذرانم که مپرس احوالم

چون قدح خون جگر می‌خورم و می‌خندم

همچو نی ضرب جفا می‌کشم و می‌نالم

من ازین قامت چون حلقه و اشک چو گهر

دارم امید که رخ بر رخ خوبت مالم

عالمی با لب شیرین تو دارد ناصر

با خبر شو که نداری خبری از عالم

شمارهٔ ۴۷۳

امروز که خاکِ درِ دیر است مقامم

گر باده به یادت نخورم، باد حرامم

در گوش قدح نام تو می‌گفت صراحی

زان روز هوادار می و همدم جامم

تا دانهٔ خالت نبود مرغ دلم را

عنقای سعادت نشود صید به دامم

زلف تو شب هجر به بدنامی عشاق

هر قرعه که انداخت بیفتاد به نامم

فریاد که روزی دل سخت تو نشد نرم

از آه سحرگاه من و نالهٔ شامم

گر مردم چشمم نزند آب بر آتش

از سوز درون سوخته بینی در و بامم

حقا که من سوخته‌ دل را خبری نیست

تا دوست کدام و من بیچاره کدامم

ناصر نظر از هر دو جهان سوی تو دارد

هر چند که آزاده‌ام، ای دوست، غلامم

شمارهٔ ۴۷۴

کامم از دوست نشد حاصل و دشمن کامم

کام و ناکام‌دوا صبر بود، ناکامم

ببر این خرقهٔ من بر در میخانه بسوز

تا سپندی شود این جامه برای جامم

حجرالاسود خال تو مگر بوسه دهم

بسته شد سوی حریم حرمت احرامم

زلف تو گفت که هندویم، از آن دل دزدم

چشم تو گفت که صیادم، از آن با دامم

سخن نادر من گر عجبت می‌آید

نکنی عیب که من نادرهٔ ایامم

غرض آن است که نامم به زبان تو رسد

به دعا گر نکنی یاد، بده دشنامم

ای که پرسی تو ز ناصر که بگو نامت چیست

چه کنی نام که ننگست مرا از نامم

شمارهٔ ۴۷۵

تنم گردی است سرگردان به گرد دامن جانم

بیار آبی روان ساقی، مگر گردی بر افشانم

من از روز ازل دادم به جام لعل تو عهدی

نپنداری که امروزیست با پیمانه پیمانم

برون از صوت مطرب راستی راهی نمی‌بینم

به غیر حسن شاهد ظاهراً روئی نمی‌دانم

بزن مطرب رهی تا زهرهٔ مجلس به رقص آید

که من خود در هوای مهر او چون ذره رقصانم

اگر چه تیره‌ام چون شب، ز من رونق بود مه را

بگو تا روی مهر از من، بتابد ماه تابانم

پیاده می‌روم در پای پیلش، تا شوم فرزین

وگر شهمات می‌سازد، ز اسبش رخ نگردانم

چو شمع از بهر ایثارم، ستاده نقد جان بر کف

اگر قصد سرم داری به زیر تیغ بنشانم

گر از پیشم همی‌رانی، قلم‌وارم میان بسته

وگر پایم رود از جای، سر بر خط فرمانم

ثنای مهر رویت را طلوع صبح می‌گویم

دعای زلف و خالت را شب تاریک می‌خوانم

مگو ای مدعی با من، چه‌سانی در غم عشقش

تو آنسان نیستی آخر، نمی‌بینی که این‌سانم

چو از خط خوشش ناصر، حدیث زلف او خواند

بود مجموعه‌ای زان خط، سخن‌های پریشانم

شمارهٔ ۴۷۶

به درد عشق درماندم، ره درمان نمی‌دانم

که آن مقصود دشوار است، و من آسان نمی‌دانم

ز مهر رنگ رخسارش، نظر دارم به گل اما

سبک بیزار می‌گردم، چو بوی آن نمی‌دانم

لبش خندید و من دیدم، دهانش را چو یک ذره

ولی در نور مهر اکنون، چو شد پنهان نمی‌دانم

به دکّان طبیب عشق من ره برده‌ام لیکن

به گرد او همی‌گردم، در دکّان نمی‌دانم

چو من زنار زلفش را، طلب کردم به هر سوئی

شوم در کافری جویم، چو در ایمان نمی‌دانم

مرا ای باغبان کم گو که سوی گلستان مگذر

که من آن گل که می‌جویم، به هر بستان نمی‌دانم

به چین طرهٔ زلفش شبی گم شد دل ناصر

من سرگشتهٔ بیدل، شدم حیران نمی‌دانم

شمارهٔ ۴۷۷

به ابرویت که نشسته به گوشه‌ای چو کمانم

به چشم تو که چو نرگس به صورتت نگرانم

تراست بر ورق گل کشیده خط سیاهی

که من حقیقت عالم در آن سواد بخوانم

شبی میان تو دیدم که در کنار من آمد

خیال بودم و امروز در خیال همانم

رسم به خدمت تو گر شود زمانه مطیعم

شوم ملازم تو گر دهد سپهر امانم

تو ماه اوج کمالی، شبی به طالع بختم

بر آمدی و بر آمد امید هر دو جهانم

کسی ز گفتهٔ ناصر چو خامه حرف نگیرد

اگر ز نام تو حرفی گذر کند به زبانم

شمارهٔ ۴۷۸

روزگاریست که من شیفتهٔ روی فلانم

روز و شب همچو سر زلف پریشانش از آنم

خرم آن مردن فرخنده که پیشم به عیادت

دوست بنشیند و جان در قدم دوست فشانم

آرزو می‌کندم پیش قدم‌های تو مردن

دارم این رأی ولیکن نرسد دست به جانم

دهن خویش معطر کنم از غالیه صد بار

بعد از آن هم به زبان نام تو بردن نتوانم

مرده باشم من اگر بر سر خاکم بخرامی

بوی تو یابم و فریاد بر آید ز روانم

وان زمان نیز که از خاک من آواز بر آید

نام میمون تو ای دوست بود ورد زبانم

اثر خون دل از چهره توان شست، ولیکن

رود باز شود دم به دم از دیده روانم

عمر را خوش گذرانیم که دنیا گذران است

حاصل از عمر زمانیست که خوش گذرانم

غزل ناصر و نام تو بود تا به قیامت

که نویسند و نباشد اثر نام و نشانم

شمارهٔ ۴۷۹

چون کمانت تا پی‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ئی بر استخوان دارد تنم

گر کنی صد پی مرا، دوتاه پیمان نشکنم

رشتهٔ تن گر نبودی غرق خون از تیغ هجر

کس ندانستی مرا از رشتهٔ پیراهنم

گر به سوی مهر رخسارت که چشم کس ندید

بنگرد اغیار چشمش را به دندان برکنم

دور اگر سازد سبوی از خاک من باشد هنوز

دختر زر در کنارم، دست تو در گردنم

کارم از زهد و ریا می‌برنیاید بعد از این

خرقه بر آتش نهم، سجاده بر آب افکنم

پیر دیرم زان نمی‌خواند که پندارد مگر

کز درونِ آتشین بتخانه را آتش زنم

تُرک نرگس‌چشم گندمگون سنبل‌موی را

گرچه کاهی می‌نیرزم، خوشه چین خرمنم

مستی ناصر غباری بود رفت از پیش دل

دایم این آئینه از عکس تو بادا روشنم

شمارهٔ ۴۸۰

تن مانده از جانان جدا، با درد و غم یارش کنم

گر جان گرانباری کند، در دم سبکبارش کنم

مرغ دلم کز من رمید، اندازمش در چاه غم

تا کی گرفتارم کند، من هم گرفتارش کنم

این دیده کز نادیدنش،‌ افتاد در بیکاری‌ئی

تا سوی غیری ننگرد، از دیده بیکارش کنم

من می‌روم واو بی‌خبر، نالم مگر آگه شود

گرچه ندارد رحمتی، باری خبردارش کنم

زان می‌نهم لب بر لبش تا چون فتد آتش به من

خود را سپند سوخته بر چشم بیمارش کنم

شمارهٔ ۴۸۱

کو قاصدی که راز تو با او بیان کنم

جان را مگر به سوی جنابت روان کنم

گه ناله‌ای چو مرغ فرستم به پیش تو

گه اسب را دو اسبه به پیشت روان کنم

کی من به صبح وصل تو یابم مجال قُرب

از تو شبی بود که کمر در میان کنم

یا جان پاره را بکن از جامه پاره‌تر

یا تحفه‌ای فرست که پیوند جان کنم

یادم مکن که کوه بلا شد وجود من

بر هر دلی که بگذرد او را گران کنم

آید خیال تو، تنِ زارم کشم به پیش

یا خویشتن فدای ره میهمان کنم

گویند ناصر از غم تو دوست واقفست

خود را بدین دروغ چرا شادمان کنم

شمارهٔ ۴۸۲

بس که هر دم دیده را پرخون کنم

روی زرد خویش را گلگون کنم

از که آموزم دعائی تا به سِحر

زخم مار هجر را افسون کنم

گر بگویم قصهٔ لیلی خود

خلق را چون خویشتن مجنون کنم

چون مرا عشق بتان در نیت است

بی‌حضور دل نمازی چون کنم؟

دوست را در دل در آرم بعد ازین

هرچه غیر او بوَد بیرون کنم

گر کند آن مه به برج ما طلوع

طالع شوریده را میمون کنم

شعر ناصر همچو شَعری شد بلند

زانکه وصف آن قد موزون کنم

شمارهٔ ۴۸۳

وقت آن آمد که عزم کوی شیدائی کنم

با خیال چشم مستت باده پیمائی کنم

نقد هستی بر در دکان قلاشی نهم

رخت دانش بر سر بازار رسوائی کنم

من چو مرغ بحر گشتم، فارغم از خاکیان

اتصال آن به که با مرغان دریائی کنم

زر شوم گر سکهٔ مهر تو یابد گوهرم

دُر شوم گر پیش تو دعوی لالائی کنم

گفت ماه آسمان من مرغ عیسی نیستم

تا نظر در شاهد شبگرد هرجائی کنم

من عنان پیچیده‌ام امشب هوس را از جهان

مستعد خدمتم تا هرچه فرمائی کنم

زهر گردانم شکرها در دهان طوطیان

گر چو ناصر با لب لعلت شکر خائی کنم

شمارهٔ ۴۸۴

از من مکن جدائی ای یار نازنینم

کز دوری تو جانا، با درد دل قرینم

دامن چه می‌فشانی از من که خاک راهم

از من چه می‌کشی پا، من کمتر از زمینم

من ذره‌ام ولیکن سودای مهر دارم

من فانی‌ام ولیکن با روح همنشینم

جز لعل تو نگنجد در عقل خرده‌ دانم

جز قامتت نیاید در چشم راست بینم

چون ماه می‌گدازم از مهر تو ولیکن

مهر تو تا قیامت نقش است بر جبینم

از نالهٔ سحرگه ایمن مباش ای مه

تا خرمنت نسوزد از آه آتشینم

گفتا رقیب تا کی مستی ز عشق ناصر

من خود چنین نگشتم، او ساخت این‌چنینم

شمارهٔ ۴۸۵

به پرسشی دل من شاد کن که غمگینم

ببخشم از لب خود بوسه‌ای که مسکینم

هلاک گشتهٔ آن غمزه‌های خونریزم

به باد رفتهٔ آن طره‌های مشکینم

منه که حیف بود بر لب تو جام شراب

چنان مکن که شود تلخ عیش شیرینم

به خون من چه بری پنجه را به قبضهٔ تیغ

که کشته‌ای تو به سرپنجهٔ نگارینم

چو نور چشم نه‌ای یکدم از نظر غایب

ولی چه سود که هرگز تو را نمی‌بینم

برآیم از دل و دین گر بدین نظر داری

که از قبول تو کاری برآید از این‌ام

شبی که گفتهٔ ناصر همی‌برم به زبان

مقدسان فلک می‌کنند آمینم

شمارهٔ ۴۸۶

تو را ای ماه مهرافروز چندانی که می‌بینم

نخواهد در کنار آمد به جز اشک چو پروینم

مرا مستی بود آئین و آئینه می روشن

مگر آن لعبت ساقی نماید رو در آئینم

گریبان می‌درم چون گل به بوی سنبل زلفت

ز عالم غنچه‌وار آن به که دامن تنگ درچینم

به شب‌های فراقت نیست در تاب و تب هجران

به غیر از شمع دلسوزی که او گرید به بالینم

ز زلفت بسته‌ام دل را که من مجنون لیلایم

به تلخی می‌دهم جان را که من فرهاد شیرینم

چو شمع روشنم از جان، بگو برخیز تا خیزم

چو عود خام بر آتش بگو بنشین که بنشینم

بهای کفر و زلف تو دل و دین می‌دهد ناصر

زهی دولت که این سودا برآید از دل و دینم

شمارهٔ ۴۸۷

عنان عزم سبک سوی یار خویش کنم

رکاب حزم گران در دیار خویش کنم

چو گوهر آورم آن رشتهٔ میان به کنار

ز گریه چند گوهر در کنار خویش کنم

مرا به بیشهٔ خود پیشه صید دل‌ها بود

روم چو شیر و دگر ره شکار خویش کنم

گلی ز گلشن بیگانه گر به ما نرسد

چو نخل خشک قناعت به خار خویش کنم

به روز هجر ز ناصر به غیر نام نماند

غلط بود که از این پس شمار خویش کنم

شمارهٔ ۴۸۸

مست عشقم پارسائی چون کنم

محو گشتم خود نمائی چون کنم

عاقلان گفتند برگرد از حبیب

عاشقم من بی‌وفائی چون کنم

عقل فرماید ز دلبر شو جدا

من ز جان خود جدائی چون کنم

وصل او دیدم، ندارم تاب هجر

سلطنت کردم، گدائی چون کنم

هست خُلق و حُسن او با هم غریب

با غریبان آشنائی چون کنم

مرغ جان را چون هوای عشق اوست

من بدین جان هوائی چون کنم

ناصرا هجران هم از حکم خداست

چارهٔ حکم خدائی چون کنم

شمارهٔ ۴۸۹

عشق آمد و پر شد همه بیرون و درونم

در سر همه سودا شد و در دل همه خونم

دیرست که دیوانه‌ام و عاشق و سرمست

اما به خرابی نه بدین‌سان که کنونم

موئی شدم از بس که بلا بر سرم آمد

من سقف بلا را مگر از موی ستونم

هر سرو که در باغ بلند است عزیز است

من سبزهٔ پستم که چنین خوار و زبونم

افغان من از پردهٔ افلاک گذر کرد

و افتاد همه راز دل از پرده برونم

بر هم مزن ای باد تو آن زلف نگونسار

تا باز پریشان نشود بخت نگونم

ناصر چو به زنجیر سر زلف تو در ماند

آوازه در آفاق بر‌آمد به جنونم

شمارهٔ ۴۹۰

دهان یار نمود از جواهر منظوم

به روی روشن خورشید اجتماع نجوم

نمود جوهر فردش به نکته‌ای معقول

میان دایرهٔ ماه نقطه‌ای موهوم

کمر به معنی‌باریک اگر ندرپیچد

کجا شود سر موئی میان او معلوم

ز حال خال سیاهش سؤال می‌کردم

جواب داد که از هند آمده است به روم

شدم ز سوز مَحبت چو شمع مومین‌دل

ز بهر آنکه نهد یار مُهر خود بر موم

مرا به ماه محرم حرام بود سفر

که مانده‌ام ز حریم وصل او محروم

کمر به خدمت او بند تا ابد ناصر

که ما ز روز ازل خادمیم و او مخدوم

شمارهٔ ۴۹۱

گر چه گدای اویم در فقر پادشاهم

چشمم بریزدم خون، عرضه دهد سپاهم

این دولتم بسنده است، تا روز حشر کامشب

در خانهٔ سعادت آن ماه بود و ما هم

بی جرم ریخت خونم دلدار و دل گواه است

در پیش او قضا را مجروح شد گواهم

روزی که از گِل من روید گیاه مهرش

خاصیت وفا را دارا بود گیاهم

ناصر ز خرمن او خواهد که خوشه چیند

باد فراق از وی دور‌ افکند چو کاهم

شمارهٔ ۴۹۲

فریاد ز چشم روسیاهم

صد آه ز گریه و ز آهم

هر شب ز غم فراق چون شمع

تا چند بسوزم و بکاهم

از گریه هزار آب شستم

اسپید نشد رخ سیاهم

ازکینهٔ دشمنان چه نقصان

کز عصمت دوست در پناهم

هر کس ز تو بر امید چیزیست

من از تو به جز تو می‌نخواهم

از پیش خودم مران به خواری

گر چه تو گُلی و من گیاهم

ناصر به تو همچو تیر یکتاست

تا کی چو کمان کنی دوتاهم

شمارهٔ ۴۹۳

همچو دامن روی خود بر خاک هر کوئی نهم

تا کجا ناگه سری بر پای مه روئی نهم

می‌دوم چون آب سرگردان، برآسایم اگر

ساعتی سر زیر پای سرو دلجوئی نهم

بر میانت دل نهادم باز می‌گویم به خویش

حیف باشد بار عالم بر سر موئی نهم

من سر مسجد ندارم بعد از این،‌ آن به که دل

بر لب یار و لب جام و لب جوئی نهم

ظاهر زهاد در محراب و باطن بر بت است

من همان بهتر که دل بر طاق ابروئی نهم

کمتر از یک ذره باشد قدر ناصر، ذره‌ای

گر متاع هستی او در ترازوئی نهم

شمارهٔ ۴۹۴

مهی چو روی تو در آسمان نمی‌یابم

گلی به بوی تو در بوستان نمی‌یابم

به جست‌و‌جوی تو از من نشان نماند و هنوز

به سوی منزل وصلت نشان نمی‌یابم

چنین اگر آتش دل مغز استخوانم سوخت

سگ در توام و استخوان نمی‌یابم

همه توئی و تو را در همه نمی‌بینم

جهان پر از تو، تو را در جهان نمی‌یابم

اگر چه بحرگنه را کرانه پیدا نیست

محیط لطف تو را هم کران نمی‌یابم

دهان تنگ تو چون خاتم سلیمان است

ولی چه سود که دستی بر آن نمی‌یابم

نمی‌کند طمع قرص مهر و مه ناصر

که از خمیر جهان بوی نان نمی‌یابم

شمارهٔ ۴۹۵

ما خلاف رسم مردم کرده‌ایم

ترک اسباب تنعم کرده‌ایم

رشتهٔ تسبیح را از ما مجوی

زانکه ما سررشته را گم‌ کرده‌ایم

در میان گریه چون ابر بهار

بر بقای خود تبسم کرده‌ایم

آن دهان را کس نمی‌داند یقین

شکل موهومی توهم کرده‌ایم

همدم وصلت دمی گر بوده‌ایم

بر قِدم آن دم تقدم کرده‌ایم

هیچ دانی از چه شد معلوم علم

زانکه بسیاری تعلم کرده‌ایم

تا چو ناصر طالبی یابد ظریف

انجمن‌ها همچو انجم کرده‌ایم

شمارهٔ ۴۹۶

با زلف بی‌قرار تو آرام کرده‌ایم

روز حیات خویش بدو شام کرده‌ایم

هرگه که داد ساقی عشق تو دُرد درد

دل‌ها کباب و کاسهٔ سر جام کرده‌ایم

بر چشم و بر لب تو نهادیم چشم دل

مستیم، خو به پسته و بادام کرده‌ایم

از ما مجوی نام نکو زانکه دیرباز

خود را به کوی عشق تو بدنام کرده‌ایم

اندام نیست کار جهان را به هیچ روی

زان رو به شاهدان گلندام کرده‌ایم

گوهر به جای دانه فشاندیم از دو چشم

از بهر صید وصل تو دل رام کرده‌ایم

ناصر ز تیغ تیز زبان چون جهان گرفت

اکنون نیام تیغ خود از نام کرده‌ایم

شمارهٔ ۴۹۷

دوش ما همخوابهٔ آن سرو بالا بوده‌ایم

همچو مشکین سنبل او بی سر و پا بوده‌ایم

منت ایزد را که یک شب در کنار ما نشاند

آن سعادت را که چندین گاه جویا بوده‌ایم

از کجا پیدا شد این طالع که بعد از مدتی

عاشق و معشوق امشب هر دو یک‌جا بوده‌ایم

ای ملامت گو ز رسوائی چه ترسانی مرا

ما به کوی عشق تا بودیم رسوا بوده‌ایم

چشمت ار می‌گفت خواهم خون ناصر ریختن

سال‌ها از بهر این دولت مهیا بوده‌ایم

شمارهٔ ۴۹۸

نرفت راه بیابان و خسته شد پایم

اگر به سر نرود راه، من به سر آیم

به جست‌و‌جوی تو آشفته می‌روم چون باد

مگر به سایهٔ سروت دمی بیاسایم

تو خود به جای خودی در مقام نعمت و ناز

من فقیر به هر جا غریب و تنهایم

به روز هجر مرا کار اشک پیمائی‌ست

برفت آنکه به پیمانه باده پیمایم

مرا به روی تو رأی و به رأی تو روی‌ست

که جز به روی تو روشن نمی‌شود رایم

کمر نبست میان تو را مگر چون موی

مرا عزیمت آن شد که عقده بگشایم

گهر ز دیدهٔ ناصر برون شود بر زر

سخن به صنعت ترصیع اگر بیارایم

شمارهٔ ۴۹۹

صبحدم یاد تو کردیم و دعائی گفتیم

به خیال تو سلامی و ثنائی گفتیم

نسبت حاجب تو خلق ز ما پرسیدند

ماه یک روزهٔ انگشت نمائی گفتیم

ناوک چشم تو را قاصد جائی خواندیم

طرهٔ زلف تو را دام بلائی گفتیم

شرح اسرار تو تقریر نکردیم تمام

مختصر مختصر و جای به جائی گفتیم

همه عشاق به درد دل خود در ماندند

ما ز بدنامی و رندیش دعائی گفتیم

دی به ناصر سخنی رفت ز وصل تو، دریغ

راز سلطان جهان پیش گدائی گفتیم

شمارهٔ ۵۰۰

ما گلی از بوستان جنتیم

قطرهٔ دریای موج رحمتیم

گاه هشیاریم و گه مخمور و مست

گاه آگاهیم و گه در غیبتیم

گر چه درویش و اگر چه مفلسیم

جمله سلطانیم و صاحب دولتیم

چون در اول قدر خود نشناختیم

این زمان از بهر آن بی‌ قیمتیم

سخت آسان است راه او ولیک

ما ز سستی خود اندر زحمتیم

وصل او یابی چو گیری ترک خود

یوسف ارزان است، ما بی همتیم

در رهش ناصر به خود نتوان شدن

زانکه اندر وادی پر حیرتیم

شمارهٔ ۵۰۱

تا بخندید لبت واقف اسرار شدیم

تا بدیدیم رخت طالب دیدار شدیم

باد بوی تو شبی از خُم خمّار آورد

ما بدان بوی مقیم در خمار شدیم

در قدح رنگ لبت بود، لبش بوسیدم

مطرب از عشق تو نالید، بدو یار شدیم

سر ما بار گران بود، ز دوش افکندیم

عشق تو راه دراز است، سبکبار شدیم

جرعه بر خاک فشاندی تو و ما را نرسید

ما به دور تو به یکبار چرا خوار شدیم

مدعی بیش تو با ما سخن از زهد مگو

که هم از نام خود و ننگ تو بیزار شدیم

چون قلم راست تو بر راه یقین باش که ما

گرد این دایرهٔ سرگشته چو پرگار شدیم

گرچه رندیم به هر مدرسه حاضر گشتیم

ور چه مستیم به هر صومعه بسیار شدیم

دوش در میکده می در سر اصحاب افتاد

همچو ناصر همه بی خرقه و دستار شدیم

شمارهٔ ۵۰۲

دوش ما را خبر وصل تو می‌داد نسیم

جان بدادیم و بکردیم ادای تعظیم

چشم ما جای عزیز است و خیالت یوسف

دل ما نار خلیل است و غمت ابراهیم

چیست فردوس، دمی صحبت صاحبنظران

چیست دوزخ نفسی فرقت یاران قدیم

دی به کوی تو صبا آمد و دزدیده گذشت

شکر می‌گفت که جَستم ز خطرهای عظیم

خانهٔ توست مگر تن که شکسته است و نزار

دفتر توست مگر دل که سیاه است و دو نیم

عقل و جان است به سودای غمت نسیه و نقد

رخ و اشک است به بازار وجودم زر و سیم

جان سفر می‌کند از قالب و حق جانب اوست

در قفس جز به ضرورت نشود صید مقیم

من کی‌ام گمشده‌ای آمده از هیچ به هیچ

خاک و خونی که دگرروز شوم عظم رمیم

زندگی از نظر لطف تو یابد ناصر

رحمت آری ز رحیم است و کرامت ز کریم

شمارهٔ ۵۰۳

نسخهٔ سنبل تو پیش گل آورد نسیم

گل به شکرانهٔ او خردهٔ زر داد به سیم

چشم بیمار تو را باد صبا با نرگس

نسبتی کرد و به جائی نرسد فکر سقیم

گل که با سرو چمن داشت قدیمی صحبت

داد بر باد هوا صحبت یاران قدیم

ریخت بر دامن کوه از صدف بحر گهر

دایهٔ ابر ندارد غم دُرهای یتیم

در دل غنچه اثر کرد دم باد صبا

دل این داشت سلامت، دل آن بود سلیم

روز و شب گوش نهد دل به زبان سوسن

سخن واعظ آزاده مفید است عظیم

نوش کن بادهٔ گلرنگ که هنگام گل است

لاله ساقی شد و گلبانگ هزار است ندیم

حالیا باغ بهشت است چه غم از دوزخ

باشد امید به هر حال نکوتر از بیم

ناز دلبر بود و نعمت می ناصر را

خوشتر از روضهٔ رضوان به همه ناز و نعیم

شمارهٔ ۵۰۴

هر دم چو باد می‌برد از کوی تو نسیم

خوش می‌کند مشام من از صحبت قدیم

جزئی نباشد از تن من خالی از غمت

چون دفترم اگر تو سراسر کنی دو نیم

من بر زمین نشسته و بیرون ز نُه فلک

کونین خالی از من و من در جهان مقیم

ما و تو و صراحی و راه قلندری

خلق و نعیم دنیی و سودای زر و سیم

ای پیک ره نورد که ره می‌بری به دوست

پیغام ما بگو چو در آئی در این حریم

مانند قطره شو که به دریا در اوفتد

مردانه رو که فرد بود گوهر یتیم

ناصر قَضات سلسله در پای دل ببست

راه نجات کم طلب از زاهد و حکیم

شمارهٔ ۵۰۵

تا کی از این لا و لا، پیش تو الّا شویم

اسم و مُسمی دو نیست، عین مسمی شویم

حاصل ما گر ز تو وصل بود خود نکو

ور به ستم می‌کُشی ما به تو پیدا شویم

چون به تو پیدا شویم کز همه پنهان‌تری

اصل نهان‌ها توئی، ما ز تو پیدا شویم

مهر ازل عاقبت خیمه به صحرا زند

همچو طلوع سحر ما به تو پیدا شویم

چون همه هستی توئی، نیست حجاب دوئی

چون به میان غیر نیست، ما تو و تو ما شویم

قطره اگر از هوا صورت کثرت گرفت

اصل عدد چون یکی‌ست، قطره به دریا شویم

هستی ناصر شده‌ست پردهٔ اسرار غیب

هستی او را بسوز تا همه صحرا شویم

شمارهٔ ۵۰۶

آن به که غم دل به حضور تو بگویم

کاسرار دل از گریه فتاد‌ه‌ست به رویم

دریاب که بی روی تو ای سرو گلندام

از ناله چو نالی شدم از مویه چو مویم

زانگه که جدا مانده‌ام از خاک در تو

چون باد صبا در به در و کوی به کویم

خواهم که گیاهی شود اجزای وجودم

تا در قدم سرو بلند تو برویم

دردا که امانم ندهد دشمن کژ طبع

تا یک سخن راست به گوش تو بگویم

بی هیچ گنه جور و جفا می‌کشم از خلق

عیبم همه آن است که من عاشق اویم

ناصر اگر از چشم تو زین گریه رود آب

از لوح بقا نقش وجود تو بشویم

شمارهٔ ۵۰۷

ای چین زلفت شام غریبان

قربت به غربت به بر قریبان

در خنده غنچه دلشاد و خرم

شد با چنارش دست و گریبان

پرداختم دل از کار دشمن

در باختم جان بهر حبیبان

بر خوان خاصان غوغای عام است

خاص‌الخواصند از بی نصیبان

دانی چرا سربسته است غنچه

دارد صداعی از عندلیبان

شیرینی لب از جان من پرس

رنجور داند قدر طبیبان

شهدت شفا داد با جان ناصر

زلفت سیه کرد روی رقیبان

شمارهٔ ۵۰۸

چون همنشین ماه نگردم بر آسمان

آن به که همچو گرد نهم سر بر آستان

با آنکه تیر چرخ ز من سهم می‌خورد

چون قوس پشت من بود از غم گران

اقرار عشق کردم و انکار عاقلی

کز عشق در یقینم و از عقل در گمان

چون آب دیده نقش خیالت لطیف گشت

چون باد یافت بوی نسیم تو شد روان

ای تن چرا تو غافل و فارغ نشسته‌ای

نشنیده‌ای که عزم سفر جزم کرد جان

بیچاره تشنه‌ای که رسد جان او به لب

دلبر به محمل و دل و جانش به کاروان

ناصر چو گرد در عقبش می‌رود به سر

با دوست همچو باد اگر نیست هم‌عنان

شمارهٔ ۵۰۹

من همچو گل در خنده‌ام، گو یار در خونم نشان

من همچو سرو آزاده‌ام، گو یار بی برگم بمان

مو با میانش لاف زد، لیکن روان در تاب شد

چون باز دید از نازکی، یک موی فرقی در میان

دایم چرا با صورتش، آیینه آمد رو به رو

هر دم چرا ساغر نهد، با او دهان را با دهان

امروز در کوی مغان، خواهیم گشتن در به در

سجاده‌ها در رهن می، دستارها در پا کشان

من گوی عشقم، گو بزن چوگان طعنم آن و این

چون کشته گشتم، گو بکش تیغ ملامت این و آن

با عشق در پیچیده‌ام چون نامه خط بر من مکش

بر خط مهرت می‌روم، چون خامه از پیشم مران

ناصر گذشت از رنگ و بو، عشق تو دارم در نظر

آن بوی در رنگش ببین، آن نقش در رویش بخوان

شمارهٔ ۵۱۰

یار همان، عهد همان، دل همان

آب همان، خاک همان، گِل همان

مؤمن و کافِر سوی حق ره برد

زاهد گمره به باطل همان

هر دو جهان کشتهٔ عشق تو شد

غمزهٔ خون ریز تو قاتل همان

حاصلم از عشق تو خون دل است

هست خود از عشق تو حاصل همان

ناصر از آمیزش صورت گذشت

صورت آمیخته با دل همان

شمارهٔ ۵۱۱

کام دل هر گه که خواهم زان دهان

همچو شمعم آتش افتد در زبان

باد گل را گفته بویش خبر

مهر مه را داده از رویش نشان

باد اگر بویش به جانی می‌دهد

من دهم جان را به بوی او روان

باغ هردم می‌کشد تیغ خلاف

زان بود پیراهن گل خون فشان

چشم سوسن غارت جان مرا

تُرک مستی است تیرش در کمان

جان ما قطره است در دریای عشق

عشق او دریاست در قطره نهان

در سخن ناصر به وصف زلف او

همچو سوسن می‌شود رطب‌اللسان

شمارهٔ ۵۱۲

لبت در نقطهٔ موهوم چون می در شکر پنهان

میانت می‌شود چون موی در بند کمر پنهان

چو خورشید رخت یک ذره پیدا نیست در چشم

ضرورت با خیال تو همی‌بازم نظر پنهان

ز دردت بی‌خبر گشتم، خبر چون گویم از دردت

اگر من بی‌خبر مانم، کجا ماند خبر پنهان

بر آن عزمم که در پایت بیفشانم زر از چهره

سخن در روی می‌گویم، نخواهم داشت زر پنهان

پیاده می‌روم چون سرو، ز آب دیده پا در گل

برهنه مانده‌ام چون تیغ، کی ماند گهر پنهان

به صورت غایبی از تن، به معنی حاضری در جان

چه نقصان عشق بازی را، اگر گردد صُور پنهان

به عیب عاشقی ناصر، اگر رد خلایق شد

به پیش مقبلان نبود، قبول این هنر پنهان

شمارهٔ ۵۱۳

کام ناکامی روا کن از دهان خویشتن

در میان آور کناری از میان خویشتن

خود تن جان داده را از تاب هجرش مسوز

رحم کن بر جان رنجوری به جان خویشتن

ترسم از دست زبان روزی دهم سر را به باد

شمع‌وار از بهر آن سوزم زبان خویشتن

من ز دل بیرون نخواهم کرد ابروی تو را

گر مرا قربان کنی بهر کمان خویشتن

از تن خاکی برآمد گرد و گردم بر درت

تا مگر راهم دهی بر آستان خویشتن

چون شب هجران برافروزی چراغ از جان خود

می‌کشم روغن ز مغز استخوان خویشتن

در هوای مهر تو چون صبح ناصر صادق است

آشکارا میکنم راز نهان خویشتن

شمارهٔ ۵۱۴

گر تو نکرده‌ای جدا، دل ز تعلقات تن

بر سر کوی او مبر، زحمت جان خویشتن

باد صبا به بوستان، بین به چه لطف می‌وزد

تا ز غبار نشکند، خاطر نازک سمن

وحشت خارها اگر، چنگ زند به دامنش

گل ز چه غرق خون شده، چاک ز دست پیرهن

از من و ما نرسته‌ای، صحبت عاشقان مجو

همره کم بضاعتان، چون بشوی بر آ ز من

جان نماند در دلم، یک سر مو از آن سبب

یار به نازکی کند، در دل و جان ما وطن

گر غم یار می‌خوری، زهر بنوش و غم مخور

ور دم عشق می‌زنی جور ببین و دم مزن

ناصر اگر به جان و دل، محرم دوست گشته‌ای

در حرم فنا نشین، مردهٔ زنده در کفن

شمارهٔ ۵۱۵

حالیا خواهم فشاند از دامن جان گرد تن

یوسفم را چند پنهان دارم اندر پیرهن

داده‌ام آئینهٔ دل را صفا از نقش غیر

تا در آئینه رخت بیند صفای خویشتن

جام می تلخ است، هر دم بر لب شیرین منه

هرگزم دیگر نرفتست آن حلاوت از دهن

سرو گل‌رخسار من چون شد خرامان در سماع

پای در گل ماند از شرم رخش سرو چمن

روی بر رویش نهادم، شد ازین در تاب و گفت

گر نه‌ای پروانه خود را بیش در آتش مزن

می‌کشیدم زلف او را، گفت در سودا مپیچ

خواستم لعلش مکیدن، گفت ناصر جان مکن

شمارهٔ ۵۱۶

خواهم چو صبا گرد سر کوی تو گشتن

با باد بر آمیخته و بر بوی تو گشتن

ناکام‌تر از تیر تو در کیش تو بودن

آشفته‌تر از زلف تو بر بوی تو گشتن

بر خاک درت خسته و محتاج نشستن

بیچاره و درویش و دعاگوی تو گشتن

ای شاه گدایانه دعا گویمت از دور

چون نیست مرا زهره در اردوی تو گشتن

چون شانه سر اندر سر سودای تو کردم

باشد که توان خم به خم موی تو گشتن

بفرست نصیبی به گدایان خود ای دوست

حاضر نتوانیم چو در طوی تو گشتن

دل می‌طلبد در ره عشق تو چو ناصر

آزاد شدن از خود و هندوی تو گشتن

شمارهٔ ۵۱۷

سر گشته‌ام ز بخت نگونسار خویشتن

تر دامنم ز چشم گهربار خویشتن

درّ خوشاب دیده به دامن همی‌کشد

صراف عشق بر سر بازار خویشتن

ای جان مرا تو بارگرانی، کرانه گیر

بر مرکب ضعیف منه بار خویشتن

واعظ نگر به اهل یقین می‌کند خلاف

بیچاره گرم گشته به گفتار خویشتن

قاضی چگونه حیله کند درد عشق را

او را بس است زحمت دستار خویشتن

یاری به یاد دارم و چون باد می‌روم

حیران و خسته در طلب یار خویشتن

مانند حاجب تو طبیبی ندیده‌ام

دایم نشسته بر سر بیمار خویشتن

ناصر محقرست، نیرزد به ضرب تو

اندیشه کن ز خنجر خونخوار خویشتن

شمارهٔ ۵۱۸

من نه آن رندم که بنشینم به جای خویشتن

تا نبینم در کنار خود سزای خویشتن

عود را تسلیم باید بود، اگر سوز است و ساز

عاشقان را درد خود باشد دوای خویشتن

من نخواهم گشت روشن ز آتش عشقش چو شمع

تا سر خود را نبینم زیر پای خویشتن

ریختی خون من و دادیم غم‌ها در عوض

دیر شد تا می‌خورم از خون‌بهای خویشتن

گفتمش عمر تو بادا، گفت من عمر توام

تا به کی ای مدعی گویی دعای خویشتن

من برای خدمت اویم، برای خود نی‌ام

راه او را کی توان رفتن، برای خویشتن

یاد ناصر پیش او کردم، ازین در خشم شد

گفت من تا کی کشم، ننگ گدای خویشتن

شمارهٔ ۵۱۹

چند چون غنچه به بوئی ز تو دل خوش کردن

همچو گل چهره به خونابه منقش کردن

تا کی ای روی تو مجموعهٔ الطاف‌ اله

حال ما را چو سر زلف مشوش کردن

دست من حیف که گردد به میان تو کمر

نرسد دست کمر را به تو درکش کردن

من به روی تو شدم چون سر زلفت در تاب

که صبوری نتوان بر سر آتش کردن

شیشهٔ می نتوان بی می گلگون دیدن

دیدهٔ روشن نتوان بی بت مهوش دیدن

جهت بی جهتش شش جهت کون و مکان

یک جهت شو، نتوان قبلهٔ خود شش کردن

ناصر اندر هوس عشق کمان ابروئی

گشت قربان و نیارست به ترکش کردن

شمارهٔ ۵۲۰

در جگر سوز تو دارم، دم نمی‌یارم زدن

آه، آهی بر سر آن هم نمی‌یارم زدن

همدم من آه سرد است، از غم عشقت ولی

ناله از درد تو با همدم نمی‌یارم زدن

هر شب از شمع جمالت تا ابد پروانه‌وار

دم به دم سوزم ولیکن دم نمی‌یارم زدن

خواب می‌ترسم که گردد در میان ما حجاب

از خیالت دیده را بر هم نمی‌یارم زدن

گل ز شادی خنده زد در باغ و من از سوز دل

همچو بلبل یک نفس بی‌غم نمی‌یارم زدن

با وجودت سرو را در دل نمی‌یارم نشاند

بی‌رخت با گل دم خرم نمی‌یارم زدن

قصهٔ درد دل ناصر بگفتم با طبیب

گفت دم زین بیش از مرهم نمی‌یارم زدن

شمارهٔ ۵۲۱

گر مرد راه عشقی، لاف وجود کم زن

بی جان و دل سفر کن، بی پا و سر قدم زن

سرگشته چند گردی در وادی تحیر

با قبله‌ای مجاور، هان تکیه بر حرم زن

گر ملک عشق خواهی، تا گرددت مسلم

رو کوس رب هب لی، در عالم عدم زن

از پرتو جمالش، خود را چو عود سوزان

وانگه چو صاف گشتی، رو سکه بر درم زن

گر نرد درد او را، خواهی که پاک بازی

در داو بی‌نیازی، هر دو جهان به هم زن

خاکستری اگر تو، در خاک تیره مانی

خواهی که شعله گردی، بر آسمان علم زن

تا کی همی‌نویسی، اسرار عشق ناصر

سوزی ز آتش دل، در کاغذ و قلم زن

شمارهٔ ۵۲۲

شب آخر زمان تیره است ساقی بادهٔ روشن

به صبح از مشرق ساغر بر آور افتاب‌دن

سر خم را ز تن بر دار و ریز از حلق شیشه خون

کزین خون‌ها بسی دارد سر زلف تو بر گردن

مده دم هر دمم چون نی،‌ دمم ده چون قدح از می

که همچو لعل خونخوار تو خو کردم به خون خوردن

درون صوفیان درد است، ساقی جام صافی ده

دماغ زاهدان خشک است، مطرب نوبتی بر زن

سرود خسروانی ساز و رود، از چشم جان بگشا

نوای خارکن بر گوی، خار از پای دل بر کن

ز پیری چنگ شد دوتا، رگش از لاغری پیدا

ز پرده راز او رسوا، به شادی شیوه‌اش شیون

چو صبح صادق از مهرت، گریبان می‌درد ناصر

نباشد کاه را چون کوه، پای صبر در دامن

شمارهٔ ۵۲۳

بگیر ملک خراب دل و عمارت کن

به تخت ناز نشین، بر بتان امارت کن

چه حاجت است که خنجر به خونم آلائی

به نوک غمزهٔ خونریز خود اشارت کن

تو را به ملک دل، ای ترک مست، رحمی نیست

به زخم تیر گرفتی، بسوز و غارت کن

اگر به خاک شهیدان عشق برگذری

مرا که کشتهٔ عشق توام زیارت کن

به نقد حسن دلِ بیدلان به دست آور

کنون که یافته‌ای مایه‌ای، تجارت کن

مرا ز گرمی دل جان رسیده است به لب

به غمزه نیش زن و دفع این حرارت کن

اگر سجود به پیش بتان هوس داری

نخست ناصرا ز ابریق می طهارت کن

شمارهٔ ۵۲۴

ساقی می باقی ده، عقل از سر ما کم کن

سرمایهٔ شادی را، قوت دل پر غم کن

از چهره شبستان را، بتخانهٔ چین گردان

وز باده صراحی را، سرچشمهٔ زمزم کن

گَرد در میخانه، در چشم ممالک زن

خاک ره خمّاران، در دیدهٔ عالم کن

سلطان وجودم را، از می خط عدلی کش

لشگرگه جانم را، بر عشق مسلم کن

خورشید جمالت را، در جام لبالب بین

یک جلوهٔ نورانی، در ماه محرم کن

از راه کرم روزی، در کوی گدایانت

ما را به قبول خود، بنواز و مکرم کن

ای مطرب روحانی، وی آیت رحمانی

این جرعه پیاپی خور، وین باده دمادم کن

در گوش تو می‌گوید، زلف تو که ناصر را

آشفته و سرگردان، شوریده و درهم کن

شمارهٔ ۵۲۵

در دیار غربتم، از درد یار اندیشه کن

رو ز کار افتاده بین، از روزگار اندیشه کن

عشق کاری مشکل است، ای دل مکن انکار اگر

کاردانی، اول از پایان کار اندیشه کن

گر هزاران داستان باشد چو بلبل دم مزن

تا برآری یک نفس، اول هزار اندیشه کن

بادهٔ صافیِ وصلی نیست بی درد فراق

دل منه بر دور هستی، از خمار اندیشه کن

صحبت خوبان میسر نیست بی طعن رقیب

برگ گل چیدن اگر داری زخار اندیشه کن

ای صبا ما همچو آب آئینه‌ای داریم پاک

تا نانگیزی میان ما غبار اندیشه کن

ناصر از چنگ فراقت تا به کی نالد چو نال

صبح و شام از ناله‌های زیر و زار اندیشه کن

شمارهٔ ۵۲۶

جز دهانش نیست در هر دو جهان مقصود من

کی به کام من شود مقصود ناموجود من

چون شدی دامن کشان، باری زمینش گشتمی

تا به دامن پاک کردی، روی گردآلود من

هم به نوعی شاد گشتی، گر نفرسودی ز غم

این دل پر درد بی‌سامان غم‌فرسود من

در عدم آسوده بودم، این زمان از بود خویش

رنج دارم، کاشکی هرگز نبودی بود من

در سر سودای زلفش عمرها کردم زیان

گر ندامت می‌خورم اکنون ندارد سود من

چند خواهی سوختن در آتش هجرم چو عود

عاقبت روزی بگیرد دامنت را دود من

گفت: ناصر جان بده، بوسی ستان، خوش دولتی‌ست

گر به جانی می‌برآید از لبش مقصود من

شمارهٔ ۵۲۷

تابی ز رخت در دل ماهست ولیکن

با مهر نگردد مه روی تو مقارن

تا گوهر کان پیش لب لعل تو شد قلب

خون بست ز رشک لب تو قلب معادن

دوشینه دل شمع ز تاب تب من سوخت

ناچار ز بیچاره بسوزد دل مومین

مسکن نبود درد تو را جز دل مسکین

هرچند که در دل نشود درد تو ساکن

از قامت تو راست شود کار جهانی

بر یاد تو قد قامت از آن گفت مؤذن

بر ما نشود بندگی غیر تو واجب

در حیز امکان نبود غیر تو ممکن

دل خواست که جان را به وفای تو سپارد

بازش تن سرگشتهٔ من شد متضمن

وقت است که ناصر برود بر سر کویت

بی صورت تلوین ننشیند متمکن

شمارهٔ ۵۲۸

وفا نمی‌کند آن یار مهربان با من

جفا همی‌کند آن شوخ دلستان با من

مرا چو عمر عزیزست و ناگزیر ولی

وفا نمی‌کند آن عمر یک زمان با من

من از موافقت یار برنخواهم گشت

اگر شوند مخالف همه جهان با من

مرا به دختر رز آشتی ده ای ساقی

از آن چه غم که بجنگند زاهدان با من

ز مهر بر همه عالم چو ماه می‌تابی

چرا به زرق و فریبی چو آسمان با من

شدم نزار چو مه در محاق و نیست عجب

که آفتاب کند هیچ اقتران با من

اگر چو گرد رود در رکاب او ناصر

گمان مبر که بود گرد هم‌عنان با من

شمارهٔ ۵۲۹

از عشق همچو آتشم و ناله دود من

باشد کزین میانه بسوزد حسود من

دشمن کجاست، قوت بازوی من کراست

کس را نماند طاقت امساک وجود من

دی کرده‌ام ز دیدن تو سجده‌های شکر

دانی تو خود که سهو نباشد سجود من

زاهد زیان تو زمن و سود من ز توست

باشد که نی زیان تو ماند و نه سود من

تا شاهدم ز رخ نگشاید نقاب رلف

روشن یه صد چراغ نگردد شهود من

گر عقل از آن میان نبرد راه در عدم

معلوم کی شود به خیالی وجود من

آبی فشان بر آتش ناصر ز بحر لطف

تا عالمی سیاه نگردد ز دود من

شمارهٔ ۵۳۰

هر سحرگه در هوای ماه مهرافروز من

زهره در چرخ آورد نالیدن دلسوز من

آسمان در دست من چون حلقهٔ خاتم شود

گر بیابد دست بر وی طالع پیروز من

جیب تا دامن چو صبح از مهر خواهم چاک زد

تا به کی شام فراقش تیره دارد روز من

باغ عیش من ز آه سرد بی برگ و نواست

از کجا باد خزان برخاست بر نوروز من

بخت بدفرجام انگشت ندامت می‌گزد

زانکه در گوشش نیامد پند نیک‌آموز من

عاشق درمانده را درمان چه سازی ای طبیب

چون به درمان می‌نسازد جان درداندوز من

در غم دلبر چو ناصر ناله از جان برکشید

دیدهٔ انجم بدوزد ناوک دلدوز من

شمارهٔ ۵۳۱

ز زلفت دم زدم، دودی برآمد از دهان من

لبت را یاد کردم، سوخت از آتش زبان من

لبت جان است و جان من رسیده از غمت بر لب

بیا لب بر لبم نه تا شود پیوند جان من

زدی پیکان غمزه بر دلم، از پشت بیرون شد

دوائی نیست، بیرون رفت تیری از کمان من

جدائی در میان افتاد و من این دوست‌تر دارم

که از تو تیغ زهر آلود باشد بر میان من

اگر در آب و خاک من بکشتی تخم سودایت

چرا درد تو می‌روید ز مغز استخوان من

بتم را دوش می‌گفتم، نهم بر آستانت سر

بگفتا عار می‌دارد از این سر آستان من

بگفتم طبع نازک را ز ناصر یاد ده روزی

بگفتا جای هر خاری نباشد گلستان من

شمارهٔ ۵۳۲

می‌رفت جان ز بهر دل مبتلای من

می‌گفت دوست را که تو بنشین به جای من

تن شد ضعیف و یار نیامد به عیادتم

میلی به استخوان ننماید همای من

خواندم دعا و سوی فلک کردمش روان

شد سنگ و باز بر سرم آمد دعای من

بر خاک آستان تو تا سر نهاده‌ام

خورشید سرمه می‌کند از خاک پای من

زاهد مرا به صومعه چون ره نمی‌دهد

کو رند تا به دیر شود رهنمای من

چشمت طبیب جان و دل دردمند ماست

بیمار شد طبیب که سازد دوای من

من جز برای بندگی تو نبوده‌ام

با آنکه هیچ وقت نبودی برای من

ناصر نظر به ملک دو عالم نمی‌کند

تا گفته‌ای که هست فلان گدای من

شمارهٔ ۵۳۳

گفتی که چون باد صبا، هر دم میا در کوی من

ناگه مباد از حال من، بوئی برد بدگوی من

موئی شدم در عشق تو، وان موی بر آتش نهم

حقا اگر از یاد تو، خالی شود یک موی من

انصاف مظلومان بده، خود گو که این نیکو بود

من بوسه بر پایت زنم، تو پا نهی بر روی من

هر دم کمان‌وارت کشم، صد ره به سوی خود ولی

دردا که نتوان یافتن این زور در بازوی من

گر پیش خاک پای تو، از ناف آهو دم زنم

پیش سگان کوی تو، ظاهر شود آهوی من

تو همنشین دولتی، من ره نیابم سوی تو

من درد پرورد غمم، تو کی شناسی خوی من

ناصر اگر در کوی تو، بر بوی وصلت جان دهد

خاک درت را تا ابد، بوئی و یابی بوی من

شمارهٔ ۵۳۴

ما را دلیست چو ساغر گرفته خون

چشمی چنان که شیشهٔ می گشته سرنگون

بنشسته است نقش تو چون در خیال من

از زلف همچو جیم و خم ابرویِ چو نون

گر آه دل چو تیشهٔ فرهاد برکشم

چون سقف بیستون رود از جان من سکون

حال من است خال تو، زان شد سیاه دل

اشک من است لعل تو، زان گشت آبگون

گر سیل اشک من به کنار افکند گهر

پر درّ شاهوار شود بحر نیلگون

ناصر شب فراق تو گمراه گشته بود

بازش خیال روی تو شد راه و رهنمون

شمارهٔ ۵۳۵

در سرم سودای عشق است و جنون

وز جنون و عشق گشتم ذوفنون

درد حمله کرد و صبر از ما گریخت

عشق غالب گشت و عقل ما زبون

یک دهان دارم من و صد آه سرد

یک جگر دارم من و صد موج خون

دیگ سینه چون همی‌آید به جوش

آب گرم از دیده می‌آید برون

سوزم از گریه نمی‌میرد چه سود

آب از بیرون و آتش از درون

روز و شب دردیده نقش روی توست

اشک من ز آنروی آید لاله‌گون

سرگران شد ناصر از سودای عشق

زان بود دستش به زیر سر ستون

شمارهٔ ۵۳۶

مرغ روانم می‌پرد، تا در هوای کیست این

سیلاب اشکم می‌رود، تا در وفای کیست این

مائیم و شب‌ها تا سحر، در زیر پهلو خاک در

خشتی که دارم زیر سر، از خاک پای کیست این

گویند اگر آن رشک مه، آید کجا سازیش جا

در چشم اسفید و سیه، بنگر که جای کیست این

دیدم لبش چون لعل تر، بر وی شکافی چون گهر

زان جا برون آمد شکر، شیرین لقای کیست این

یک صبحدم زان خاک کو آورد باد مشکینه بو

شد چشم من روشن از او، تا توتیای کیست این

ناصر بر آن در سال‌ها نالید زار و بی نوا

هرگز نگفت آن پادشا، او را گدای کیست این

شمارهٔ ۵۳۷

مگذار عاشقان را در انتظار چندین

چون نیست اعتمادی بر روزگار چندین

رفتی و درد عشقت آشفته کرد ما را

یاران روا ندارند آشوب یار چندین

دیگر چو نیست ما را در کوی تو قراری

تو نیز دور از آن کو، ما را مدار چندین

من در غم و تو فارغ بنشسته‌ با رقیبان

حیف است دستهٔ گل، در دست خار چندین

هرگز ندیدم آخر چون اشک در کنارت

هر لحظه تا کی از ما گیری کنار چندین

ترسم که خاک گردم در انتظار وصلت

جانا اگر نشینم بر رهگذار چندین

بر دامن وصالت گردیست جان ناصر

مگذار تا نشیند بر وی غبار چندین

شمارهٔ ۵۳۸

من رند و مِی‌ پرستم و فارغ ز کفر و دین

زاهد مرا به چشم حقارت دگر مبین

سوزیست در دلم که اگر دم بر آورم

سوزم نُه آسمان به یکی آه آتشین

در نوبت تو رنج همی‌بارد از فلک

در دولت تو درد همی‌روید از زمین

جانی، جدا ز قالب رنجور ما مگرد

نوری، درون دیدهٔ گریان ما نشین

زین غم در آتشم که شب و روز در فراق

بر باد رفت بی رخ تو عمر نازنین

ناصر به روز حشر چو سر بزند ز خاک

باشد ز آستان تواش گرد بر جبین

شمارهٔ ۵۳۹

پای از خانه برون نه که بروید گل و نسرین

به صبا گوی حکایت ز لب شکر شیرین

خود یکی بوسه بده بر دهن تنگ شکوفه

که گل و لاله بسوزد ز دم عاشق مسکین

توئی در دل که بگوئی سخن خویش وگر نه

چه حکایت کند از تو دل شوریدهٔ غمگین

عاشقی را تو بکشتی به سر دار ز غیرت

دل صد پارهٔ غنچه شد از او خسته و خونین

دوش در ره شکنی از سر زلف تو گشاد

باد را گفتم از آن سلسله مو غالیه برچین

دی به اغیار بگفتم سخن درد دل خویش

هاتفی گفت به گوشم که مگو بیهده چندین

دید در پرده سحرگه ز پس پرده جمالت

ناصر سوخته دل گشت چنین بیدل و بی‌دین

شمارهٔ ۵۴۰

روز و شب بودند زلف و روی تو با هم قرین

صبح روشن مدتی با شام تیره همنشین

مشک بی آهوی پر چینش که ماچین خوانده‌ایم

گر بدیدی باز خون گشتی ز غیرت مشک چین

آهوان شیرگیر نرگس مخمور او

می‌شد از خرمن گل صد برگ سنبل خوشه چین

روی داد آن ماه را تا شب نگردد گرد او

رأی شد خورشید را تا خوشه نبود در کمین

طره‌اش بستی گره با حلقهٔ مار سیاه

گیسویش کردی رسن در گردن شیر عرین

شمارهٔ ۵۴۱

ای آرزوی جان من، ای عمر نازنین

چندین مکن که نیک نباشد جفا و کین

در عاشقان به چشم حقارت نظر مکن

کین قوم با سگان تو باشند همنشین

حقا که مثل بنده نبینی به صد قران

در اتحاد صادق و در عشق راستین

فردا اگر به ناز در آئی تو در بهشت

حوران نهند پیش رخت روی بر زمین

حیف است صحبت تو شب و روز با رقیب

آری به دست دیو نه لایق بود نگین

رویم ببین که آینهٔ صورت توام

کز نقش روی تو نبود روی من مبین

تاصر وفا ز هیچ وجودی طمع مدار

کوتاه کن نکو سخن است این، صد آفرین

شمارهٔ ۵۴۲

او آئینه است و هر طرفی روی‌ها دارد او

روشن همی‌شود هنر و عیب ما در او

هر گه که بنگریم در ابروی و قامتش

معلوم می‌کنیم کژ و راست را در او

تزویر و زرق صومعه و خانقه پر است

خوش وقت میکده که نگنجد ریا در او

رندی که پر ز بادهٔ صافی بود چو جام

بهتر ز صوفی‌ئی که نباشد صفا در او

در راه بت، پسر، من از آن می‌روم به سر

کان راه تنگ بود و نگنجید پا در او

بی صدق راز صحبت رندان چه فایده

بد گوهر است، اثر نکند کیمیا در او

دل شمع روشنی‌ست که می‌میرد از هوا

ناصر چنان مکن که در آید هوا در او

شمارهٔ ۵۴۳

بر در دل حلقه زد، زلف چو زنجیر او

جان به در آمد که کیست؟ گفت که دلبند تو

مشکل کار مرا، از خم ابرو گشاد

باد صبا بوی برد، حال دلم مو به مو

دیده ز رویش بدید، صورت ایمان درست

زلف وی از کفر باز بست شکستی در او

قم قم قمری به صبح، گفت که قم الصبوح

کاسهٔ سر جام ساز، قمقمهٔ دل سبو

بوی نبردم چو باد، از گل رویش ولی

عمر چو بلبل گذشت در سر این گفتگو

حالت ما زان سبو هست چو غنچه به رنگ

مستی ما زان قدح هست چو نرگس به بو

چشمهٔ چشم مرا آب به جو می‌رود

تا چه به روی آیدم آخر از این جست‌و‌جو

تا چو غبار درش راه به کوئی برم

همچو صبا می‌روم در به در و کو به کو

های هوایت گشاد مست چو نرگس دو چشم

در دل ناصر بماند غلغلهٔ های و هو

شمارهٔ ۵۴۴

مایهٔ مردست خدا، مرد بود سایهٔ او

کس نبود غیر خدا، واقف سرمایهٔ او

گر تو شدی مرد خدا، طالب اغیار مشو

وای بر آن کس که بود، غیر خدا وایهٔ او

صورت معشوق قِدم کز دو جهان دل ببرد

جز دل عاشق نبود، زینت و پیرایهٔ او

ز آب و گل تن که بود، اسفل اشیاء لقبش

هر که نهد پای برون، عرش بود پایهٔ او

هست چو گهواره فلک، جنبش آن است قضا

طفل طُفیل است بشر، لطف ازل دایهٔ او

ناصر از آشوب بلا راه سلامت نرود

سخت به جان آمده‌ام با دل خود رایهٔ او

شمارهٔ ۵۴۵

ای بلای عاشقان بالای سروآسای تو

کار ما بالا گرفته از قد و بالای تو

جان ز دل بردی و جز چهره ندارم وجه زر

با وجود مفلسی من چون کنم سودای تو

خاک پایت،کوری دشمن، به چشمم توتیاست

ور ز من باور نداری، بین به خاک پای تو

نور چشم من توئی، چشمم به رویت روشن است

من نمی‌خواهم به جز در دیدهٔ خود جای تو

صورت چشمی‌ست نرگس، لیکن او را نور نیست

ور نه شرمی داشتی از نرگس رعنای تو

جان شیربن می‌نماید تلخ در پیش لبت

این تمتع دارم از شیرینی لبهای تو

درد هجرانت به نقد امروز ناصر را بکشت

این زمان سودی ندارد وعدهٔ فردای تو

شمارهٔ ۵۴۶

گر به چمن بگذرد قامت رعنای تو

سرو بدان سرکشی بوسه دهد پای تو

گل به چنان رنگ و بو زرد شد از روی تو

مه به چنان روشنی تیره شد از رأی تو

گر به تو یک کنج چشم نیم اشارت کنی

هر دو جهان پرشود فتنه و غوغای تو

در نظر قدر تو پست نمود آفتاب

زانکه ز گردون گذشت رفعت بالای تو

صبر که یک لحظه نیست، تا به قیامت کراست

روزی امروز باد وعدهٔ فردای تو

گر تو رکاب از هلال، سازی و تازی به چرخ

خسرو گردون شود، بنده و مولای تو

بر دل ناصر نتافت، مهر رخت ذره‌ای

قلب مرا کی دهند، نقد تمنای تو

شمارهٔ ۵۴۷

از غصهٔ بیماری آن نرگس جادو

دوتاه شد آن حاجب افسونگر هندو

شمعی‌ست جبین تو که از نور الاهی

آویخته از گوشهٔ محراب دو ابرو

اوصاف رخ لیلی و آوازهٔ مجنون

منسوخ شد از ولولهٔ عشق من و او

ای صبح سعادت بنما از افق غیب

باشد که شود کار من غمزده نیکو

شد روشنم اکنون که به بالای تو سروی

پیدا نشود در چمن روضهٔ مینو

با فاخته گفتند حدیث گل رویت

حیران شد و فریاد بر‌آورد که کو کو

یا رب چه گل است آن سمن تازهٔ سیراب

آیا چه خوش است آن شکن حلقهٔ گیسو

دردیست مرا در دل شوریده که او را

درمان نتوان کرد به افسون و به دارو

در حالت شوریدهٔ ناصر نظری کن

تا کور شود دیدهٔ نادیدهٔ بد گو

شمارهٔ ۵۴۸

آرزو دارم که با او باده نوشم رو به رو

جان به لب آمد، به کامم بر نیامد آرزو

پای او بوسم چو زلف و می‌نهم سر بر زمین

من که با تاج سلاطین سر نمی‌آرم فرو

بر میان او ببندم چون کمر خود را به زر

تا همه اسرار پنهان فاش گردد مو به مو

زلف او خواند سراسر حال بخت من به من

اشک من گوید یکایک درّ وصف من به او

پیش ازین چون خاک ره بودم ولی اکنون چو باد

می‌روم بی پا و سر بر یاد رویش کو به کو

شیشهٔ ناموس ناصر گر برون آید درست

توبه از عشق تو روزی، سنگ آید بر سبو

شمارهٔ ۵۴۹

بشکفت گل در گلسِتان، آن یار گل‌رخسار کو

برخاست سرو بوستان، آن سرو خوش‌رفتار کو

غنچه تبسم می‌کند، آن پستهٔ خندان کجاست

سوسن زبان آور شده است، آن زلف عنبربار کو

سنبل به تاب حسن شد، نرگس به خواب ناز رفت

آن چشم فتان را که دید، آن طرهٔ طرار کو

وقت سحر با دوستان، کردم گذر بر بوستان

گل باز شد در چشم من، آن روی چون گلنار کو

دل‌های مستان چمن، از می شکوفه می‌کند

ساقی مجلس را بگو، دُرد خُم خمّار کو

باغ و بهار و جام می، چنگ و دف و آواز نی

کام دل من زین همه، حاصل نگردد، یار کو

ناصر چو بلبل در چمن، آمد ز مستی در سخن

از تو خموشی نیست خوش، آن نغمهٔ اشعار کو

شمارهٔ ۵۵۰

دل گرفت از مسجدم، خمار کو

خرقه را آتش زدم، زنار کو

غیر نی، کو ناله از ما می‌کند

همدمی دمساز و خوش‌گفتار کو

در جهان جز باده کاو غمخوار ماست

یار صافی خاطر غمخوار کو

محرمی کز سوز بر بالین من

هر شبی چون شمع گرید زار کو

از گلستان وفا بوئی کجاست

وز دیار مردمی، دیار کو

در زمانه هیچ دل بی غم که دید

در جهان یک برگ گل بی خار کو

جان دهد ناصر روان در پای یار

از ره یاری، ولیکن یار کو

شمارهٔ ۵۵۱

عکس جان گفتم لبش را، با دلم شد گفت و گو

خاک ره بودم ز اول، کرد اشکم رو به رو

از دهانش فاش کن راز وجودم یک به یک

وز تن من گوش کن اسرار زلفش مو به مو

اشک می‌آید ز چشمم، لاله می‌روید ز رخ

گل دمد آری، چو آب بخت ما آید به جو

آخر ای بدگو ازین بیهوده‌گوئی توبه کن

بیدلان را طعنه کم‌زن، عاشقان را بد مگو

دست من در دست ساقی باشد و می در سرم

گر فلک از ذره‌های خاک من سازد سبو

ای فلک یکدم به گرد مجلس ناصر مگرد

تا دمی یاری به یاری باده نوشد رو به رو

شمارهٔ ۵۵۲

ای لوای مهتری بر لامکان افراخته

غلغل لولاک بر هفت آسمان انداخته

شهسوار دین که چون زین بست بر پشت براق

از زمین تا اوج او ادنی به یکدم تاخته

چون دو چوگان کرده مه را یک سر انگشت تو

بر سر میدان گردون گوی دولت باخته

مرغ جان هرگه که با طوق وفای تو بود

باغ جنت را بود توحید خوان چون فاخته

هیچ‌کس غیر از خدا قدر تو نتواند شناخت

چون خدا را بهتر از تو هیچ‌کس نشناخته

روز محشر چون بسازی از شفاعت کار خلق

خلق تو هرگز نماند،کار ما ناساخته

خلوت دل ناصر از فکر جهان پرداخته است

وانگه از اخلاص نعتی بهر تو پرداخته

شمارهٔ ۵۵۳

آه که مشهور گشت، راز نهانم ز آه

این همه عیب من است، دیده ندارد گناه

دیده ز تو دیده‌ام، هر چه به رویم رسید

هرکه ستمگر بود، زود شود رو سیاه

میرم و از تربتم، لالهٔ نعمان دمد

خاک که خون می‌خورد، سرخ برآرد گیاه

نی ز صبا دم به دم، می‌شنود مژده‌ای

گر نبود منتظر، دیده ندارد به راه

راز تو در دل نهان، می‌کنم اما چه سود

رنگ تو دارد سرشک، بوی تو آید ز آه

چشم تو در یک نظر، برد دل ما ولیک

دل که ز ما می‌برد، هیچ ندارد نگاه

سعی تو ناصر نکرد، چارهٔ آشوب عشق

آب ز سر در گذشت، سود ندارد شناه

شمارهٔ ۵۵۴

همسر گل می‌نشود هر گیاه

جای عبادت ننشیند گناه

عقل من ای چشم تو بادا سپید

چشم من ای روی تو بادا سیاه

روی بتابید ز روی بتان

شرم بدارید ز روی اله

دل به زنخدان بتان میل کرد

یوسف گم گشته فرو شد به چاه

ما به غم هجر و تمنای وصل

مدعیان در طلب مال و جاه

کشته شدن زار به شمشیر دوست

به که به بیگانه گرفتن پناه

ناصر از آشوب بلا سر مپیچ

گر برود سر، تو قدم نه به راه

شمارهٔ ۵۵۵

در این زمانه به می دلق زرق رنگین به

که بت‌پرست ز صوفی‌وشان بی‌دین به

غم زمانه مخور، ذوق خوشدلی دریاب

که هرکه لذت شادی نیافت غمگین به

مرا که بر سرکویت فتاده‌ام رنجور

ز خاک بستر و از آستانه بالین به

نظر به منصب شاهی نمی‌کند فرهاد

که از تجمل پرویز وصل شیرین به

گزیدم از سر مستی به زنخدانت

چو باده تلخ بود، نقل سیب شیرین به

مرا زنار فراقت چو نیست روی بهی

مفرح دل رنجور، سیب سیمین به

شکسته‌وار چو از سر بر آمدی ناصر

اگر شوی چو سر زلف یار مسکین به

شمارهٔ ۵۵۶

من آن مرغ غریبم خسته بسته

پریده از گل و در خون نشسته

به پای خویشتن در دام رفته

ز دست چشم صیادت نجسته

خط تو سبزه‌ای بر گل دمیده

رخ تو لاله‌ای بر سرو بسته

شکست آورده‌ام از درد هجران

همین عهد تو دارم ناشکسته

ز سودای رخت چون زلف هندو

غلامی کرده، آزادی نجسته

چه دانی خستگان تیغ غم را

به پای نازکت خاری نخسته

دم ناصر چه مشکین می‌برآید

به وصف زلف تو اشکسته بسته

شمارهٔ ۵۵۷

ای خطِ شب مثالت از آفتاب زنده

بر گرد بالش مه از ناز سر نهاده

از ابرویِ تو جوزا بر مه کمان کشیده

از طرهٔ تو بر گل، سنبل کمین گشاده

زنجیربان زلفت، دل‌ها به خون کشیده

سودائیان چشمت، سرها به باد داده

روزی سوار بگذر، تا سرو در رکابت

بر طرف باغ چون گل، گردد روان پیاده

زاهد به دعوی تو، شاهد به دست شاهد

ساقی چو فرصت ما،‌ بر باد رفت باده

عشق و وفا و همت، شد لازم تو ناصر

خوش آمدت سه عادت، بالعز و السعاده

در شرع از حقیقت، به نیست چون طریقی

سجاده را به می ده، یا خرقه را به باده

شمارهٔ ۵۵۸

در آ دامن‌کشان ساقی و مستان را شرابی ده

دل مجروح من بستان، به مخموران کبابی ده

ببر سجادهٔ تقوی و رهن ساغر و می کن

بگیر این خرقهٔ ناموس و بر بانگ ربابی ده

میان بزم عیاران، یکی دم گیر و داری کن

کمند زلف پرچین را، زمانی پیچ و تابی ده

همان زاهد که با من گفت، می خوردن وبال آمد

کنون گفتا یکی جرعه به من بهر ثوابی ده

غم‌آباد دلم چون از غمت آباد می‌گردد

تو آن گنجینهٔ رحمت،‌ کرم کن با خرابی ده

من لب تشنه هر ساعت،‌ به صد کشتن سزاوارم

شرابی گر نمی‌ارزم،‌ ز تیغ خویش آبی ده

به سر گرد تو می‌گردم، چو باد و از تو می‌نالم

من سرگشته را چون گل، دهن بگشا جوابی ده

چو چشم مست تو ناصر،‌ ز مخموری همی‌نالد

ز دیده ساغرش ساز و شراب از اشک نابی ده

شمارهٔ ۵۵۹

منم به دیدهٔ معنی همه خدا دیده

کشیده درد ولی عاقبت دوا دیده

ز ریگ‌های بیابان و برگ‌های درخت

هزار رهبر و ره بین و رهنما دیده

ز پیشگاه عدم تا به آستان وجود

هزار گونه ز الّا و لا بلا دیده

نهاده گوش ولی در فنا بقا جُسته

گشاده چشم ولی در خلاء ملا دیده

ز دست ساقی وصلش به بامداد الست

درون ساغر قالوا بلی بلا دیده

هزار بار بپیموده سقف گردون را

جهان عالم معنی پر از سما دیده

مگوی ناصر از این ماجرا که نتوان دید

شعاع شمع تجلی به چشم نادیده

شمارهٔ ۵۶۰

حلقه حلقه زلف تو بسته است بر کارم گره

یا بپوشیدی ز سهم تیر آه ما زره

گر شناسی قدر خود ای ماه روز افزون من

کی دهد ماه رخت خورشید تابان را فره

یا به نوک تیر مژگان خون جان ما بریز

یا به بوسی از لب خود خون‌بهای ما بده

جان بیمار مرا از نار هجران کن خلاص

کاو نخواهد گشت بی سیب زنخدان تو به

دی تأمل کرد ناصر در کمان ابرویش

هیچ چیزی در نباید از نکوئی غیر زه

شمارهٔ ۵۶۱

بلبل نوائی می‌زند، ساقی بیار آن بلبله

تا بشکند ناموس را، این زاهد پر مشغله

راه حجاز و زاهدان، ما و می و کوی مغان

اینک صراحی زمزم و بزم گدایان قافله

گر طاق گردون بشکند، ور بیخ دوران برکند

بر من به یک جو زانکه من، نی باغ دارم نی گله

ای مدعی من فارغم، رو هر چه می‌خواهی بگو

در راه و رسم عاشقی، از دشمنان نبود گله

آن ساغر شاهانه را، بردار و بر دستم بنه

تا این دل دیوانه را از می بجنبد سلسله

چون وجد گیرد دامنم،‌ خود را به بازار افکنم

افتند طفلان در پی‌ام،‌ عالم شود پر ولوله

از باده میل آتشین، در دیدهٔ مستی کشم

یک ره برای نیستی،‌ بیرون روم زین مرحله

ای دف مگر تو عاشقی، ای نی مگر تو بیدلی

ور نه چرا با یکدگر،‌ زاری کنید و غلغله

ناصر مگو این ماجرا، در پیش رندان گدا

قوتِ هُمایان کی رود،‌ گنجشگ را در حوصله

شمارهٔ ۵۶۲

روی از تو بر نتابم، چون رانی‌ام چو خامه

سر بر خط تو دارم، گر خوانی‌ام چو نامه

ساقی بیار جامی، تا جامه بر فشانم

مگذار اهل دل را، تا جان برند و جامه

چون رفت دین و دانش، چه غم ز ننگ و نامم

چون ترک سر گرفتم، چه فکرم از عمامه

در بزمگاه رندان، زاهد چه کار دارد

خلوتسرای خاصان، نبود سرای عامه

گر من حدیث عشقت، گویم عجب نباشد

هرگه که مست باشد، بق‌بق کند حمامه

ای باد صبح گوئی، کز بوستان اوئی

کانفاس روح بخشت، می‌آید از شمامه

ناصر چه سود دارد، در دل غمش نهفتن

اکنون که در دو عالم، زد عشق او دمامه

شمارهٔ ۵۶۳

مگر باد صبا گوید حدیث جان به جانانه

که نبود شمع تابان را خبر از سوز پروانه

مرا بر خاطر روشن آئینه است زنگاری

که دندان طمع دارد به چین زلف او شانه

نسیم از حلقهٔ زلفش چو زنجیری بجنباند

دل آشفته از غیرت شود در حال دیوانه

چو دور عمر ما بر باد خواهد رفت، آن بهتر

که ساقی دور عمر ما بپیماید به پیمانه

نه آن رندم که چون زاهد به مسجد سر فرود آرم

که می گنج است و می‌یابم منش در کنج ویرانه

مرا خود خوی شیرین است،‌ از این خو بر نمی‌گردم

اگر خوانند افسون و اگر گویند افسانه

به بوی آشنائی رفت در بحر طلب ناصر

چو با عشق آشنائی کرد گشت از عقل بیگانه

شمارهٔ ۵۶۴

آغاز می‌کند دل، سر نامهٔ نیازی

ای بی‌نیاز او را تشریف ده جوازی

در عقل ما نگنجد ادراک حسن رویت

کی محرم حقیقت گردد خیال بازی

ای از غبار کویت هر ذره آفتابی

وی در هوای عشقت هر پشه شاهبازی

تو چون همای پرّان ما سایه در پی تو

هستی‌ِ تو حقیقت، هستی‌ِ ما مجازی

ای از جهت منزه، رویم به سوی خود کن

تا سجده کفر نبود، ما را به هر نمازی

بیچاره‌ایم، ما را، از لطف چاره‌ای ساز

ما هیچ‌کس نداریم، غیر از تو چاره‌سازی

بی سوز عشق، ناصر، افسرده چند باشد

او را چو شمع سوزان، در عشقِ جانگدازی

شمارهٔ ۵۶۵

گر دل فنا شد راضی‌ام، کارامِ در جان کرده‌ای

معمور دار این خانه را، کاین بقعه ویران کرده‌ای

یک روز در صبح ازل، برقع ز رویت باز شد

هر ذره‌ای را در هوا، خورشید تابان کرده‌ای

هرکس که می‌بیند تو را، جان را روانی می‌دهد

جان دادن دشوار را، بر خلق آسان کرده‌ای

نور تجلای رخت، چون سرمه سازد سنگ را

از پرده گر پیدا شود، روئی که پنهان کرده‌ای

ناصر خراسان را دگر، با مصر نبود حاجتی

کز خامهٔ چون نیشکر، شکر فراون کرده‌ای

شمارهٔ ۵۶۶

جانا تو سوز خاطر پر غم ندیده‌ای

چیزی که وهم غم بود آن هم ندیده‌ای

سوز و گداز و درد دل و فقر و مسکنت

ما سال‌ها کشیده، تو یک دم ندیده‌ای

در خوان ناز و بی‌خبری از وصال و هجر

خردی و رنج و راحت عالم ندیده‌ای

رحمی به جان ما نکنی زان سبب که تو

امثال ما شکسته‌دلان کم ندیده‌ای

زانگه که در مشاهده در باز کرده‌ای

جز نقش یار، صورت محرم ندیده‌ای

ای دیده از برای چه پوشیده‌ای سیاه

گر در سرای سینه تو ماتم ندیده‌ای

ناصر دمی به ساغر می زن که جز قدح

صافی دلی موافق و همدم ندیده‌ای

شمارهٔ ۵۶۷

ای یار نازنین، چو دل از ما رمیده‌ای

از ما رمیده‌ای، به رقیب آرمیده‌ای

چشمان آهوانهٔ بی‌آهوی شما

دو شاهد عدلند که از ما رمیده‌ای

پیکان تیر غمزهٔ تو در دل من است

زانگه که ابرویِ چو کمان بر‌کشیده‌ای

گویا حدیث یار به اغیار گفته‌ای

در حق دوست طعنهٔ دشمن شنیده‌ای

من ذره‌ام،‌ متاب تو از ذره روی مهر

گیرم که همچو مه به ثریا رسیده‌ای

من آنچه دیده‌ام ز تو نتوان به شرح گفت

باری تو بازگوی که از ما چه دیده‌ای

ناصر به خواری ار چه نیاید به چشم تو

در چشم او عزیزتر از نور دیده‌ای

شمارهٔ ۵۶۸

من کی‌ام؟ سرگشته‌ای، بیچاره‌ای

دردمندی، خسته‌ای، آواره‌ای

دل ز من بربود و پنهان کرد رو

شوخ چشمی، فتنه‌ای، عیّاره‌ای

همچو گل بنشسته بر خار فراق

چون گهر درمانده اندر چاره‌ای

از ضعیفی چو سُها گشتم ولی

در سفر افتاده چون سیاره‌ای

طالعی دارم که هرگز ننگریست

از سعادت سوی او استاره‌ای

هست ناصر را غم دل صد هزار

هیچ‌کس او را نشد غمخواره‌ای

شمارهٔ ۵۶۹

یا شفائی و یا دواء دائی

انت فی مهجتی سویدائی

دل به سودای حلقهٔ زلفت

کرد سودا و گشت سودائی

لیس یکفی شماتة الاعداء

لامتی فی الهوا احبائی

ماند از زلف تو سر موئی

که کشد کار ما به رسوائی

لیلة الهجراننی رفعت

راحة النوم عن اخلّائی

گره از کار ما گشوده شود

گر تو بند قبای بگشائی

انا مملوککم و مولاکم

انتم سیدی و مولائی

یا من از عمر بر نخواهم خورد

یا تو سروی، به بر نمی‌آئی

چارهٔ درد چون کند ناصر

انّ دائی من المداوائی

شمارهٔ ۵۷۰

نیست سرگشته‌تر از من به جهان باد صبائی

که سلامی ببرد از من سرگشته به جائی

از حریم در سلطان به جز از باد که آرد

آن‌قدر خاک کزو سرمه کند چشم گدائی

چند چون ذره هوائی شوم از پرتو مهرت

عمر رفت دریغا همه بر باد هوائی

خاک ره گشتم و آن ترک ختا نگذرد از من

روزگاریست که بر ما نگذشته است خطائی

ناصر آن دم که به درد تو سر از خاک بر آرد

چون مه از مهر بود بر رخ او داغ وفائی

شمارهٔ ۵۷۱

سرو از پای در آید چو به بستان آئی

گل شود پرده نشین چون به گلستان آئی

سود و سرمایهٔ مردم همه بر باد کنی

گر خریدار شوی بر در دکان آئی

کوزه‌ها رقص‌کند چون تو به میخانه روی

بندها در شکند چون تو به زندان آئی

به خیال لب میگون تو گشتند خراب

نیست حاجت که در مجلس مستان آئی

پیش قد تو رود قامت طوبی از جای

روز محشر چو در روضهٔ رضوان آئی

باده از خون جگر دارم و نُقل از دل ریش

که شبی نزد من خسته به مهمان آئی

با چنین بخت گدایانه که داری ناصر

دولتی باشد اگر محرم سلطان آئی

شمارهٔ ۵۷۲

جانا اگر به تنها، داری سر جدائی

با ما چو صبح یکدم، از مهر خوش بر آئی

ابرویِ تو زهی چشم، در روی ما به شوخی

زه می‌کند کمان را، پیوسته در جدائی

آن به که همچو ذره یابم هوای مهرت

تا کی چو گرد گردم، سرگشته و هوائی

با باد صبح گفتم: پیغام بر خدا را

او نیز در نگنجد آنجا که تو خودآئی

بادا اگر ز بلبل، گوئی‌ به گل پیامی

بادا دم شما را در پیش او روائی

رعد از زبان دریا، در گوش قطره گوید

چون ما گذر زمانی، هان گر حریف مائی

ناصر شود چو خسرو، آشفتهٔ جمالت

گر باشدت چو شیرین، با خشم آشنائی

شمارهٔ ۵۷۳

دوش می‌گفت پیر ترسائی

یاد دارم ز مرد دانائی

کاندرین دیر می‌پرستان را

نیست خوشتر ز میکده جائی

بر سر چارسوی خطهٔ عشق

نیست خالی سری ز سودائی

زاهد و باغ و خلد و ما و حبیب

هر کسی را بود تمنائی

ساقیا زان قدح که می‌نوشی

جرعه‌ای ده به بی سر و پائی

خوش بود جام باده نوشیدن

خاصه از دست مجلس آرائی

در تردد گذشت عمر عزیز

همچو من نیست مختلف رائی

شد ز مهر تو ذره‌سان ناصر

هرزه‌گردی و باده پیمائی

شمارهٔ ۵۷۴

عالم چو سراب است، طلب کن تو سر آبی

می نوش که خوشتر ز سراب است شرابی

هست از قلم صنع خدا بهر تأمل

خط بر خد ساقی به سوی بنده کتابی

از چنگ مده هشت بهشتی که نهفته

در پردهٔ عشاق همی‌گفت ربابی

نردی و کتابی و حریفی و مقامی

رودی و سرودی و شرابی و کبابی

آبی شدم از خشکی زاهد که خوش آمد

چون مردم چشمم به نظر گوشهٔ آبی

ما را که براندند چو گرد از در مسجد

خاک در میخانه به است از همه بابی

گفتند به ابرو و شنیدند به دیده

پیوسته چنین رفت سؤالی و جوابی

می‌گفت که خاک در ما گرد چو ناصر

عالی‌تر از این کس نشنیده است خطابی

شمارهٔ ۵۷۵

هست از زلف کژت در دل من قلابی

که دلم از کشش زلف تو دارد تابی

دل که در ابرویِ طاق تو چو قندیل آویخت

همچو شمعی‌ست برافروخته در محرابی

از خیال شب وصل تو که خوابت خوش باد

بیش در دیدهٔ من راه نیابد خوابی

به جز از اشک چو باران که مبادا بی آب

بر سر آتش ما کس نفشاند آبی

عالمی تیره شد از زلف تو، بگشای نقاب

تا به شب راه برم سوی تو در مهتابی

ظاهراً اشک من امرزو چو بگذشت ز دوش

آبم از سر گذرد چون نشود پایابی

ناصرا از دهنش گیر طریق ایجاز

تا چو زلفش نبود در سخنت اطنابی

شمارهٔ ۵۷۶

گر تو در دیدهٔ صاحبنظران ره یابی

دل قوی دار که در صحبت جان ره یابی

پاک گرد از همه چون آب و ز سر ساز قدم

تا تو در صحبت آن سرو روان ره یابی

ساده دل باش و گهر دار چو خنجر همه وقت

تا تو در پهلوی آن موی میان ره یابی

نازخندان لبی و تازه درون باش چو جام

تا مگر بر لب آن تنگ‌دهان ره یابی

راستی پیشه کن و بسته دهان‌ باش چو تیر

تا تو در خانهٔ آن سخت کمان ره یابی

بی‌حقیقت نتوان محرم او شد ناصر

گر یقینت نبود کی به گمان ره یابی

شمارهٔ ۵۷۷

چون چشم تو هرگز نکنم توبه ز مستی

همچون دهنت دم نزنم هیچ ز هستی

هر کس ز شراب هوسی مست غرورند

ما مست‌تر از جمله ولی مست الستی

در میکده خاک قدم پیر مغانم

آری نشنیدی مثل مستی و پستی

تو یوسف خوبانی و خوبان جهان را

هم دست ببریدی و هم چشم ببستی

تا هجر گزیدی دل ما پاره شد از غم

سنگی بزدی، شیشهٔ ما را بشکستی

در دست غمی هر نفس افتد دل ناصر

چند ای دل پرخون چو قدح دست به دستی

شمارهٔ ۵۷۸

شب‌ها من و کنج غمی، شمع‌ام کند غمخوارئی

اشک روان و سوز دل، جان کندنی و زارئی

از چیست اشک سرخ من، گر نیست خون دل روان

رخسار من زرد از چه شد، گر نیست شب بیدارئی

تا دور ماندم از درش، تلخ است بر من زندگی

کاو جان شیرین می‌دهد، ما را به شیرین کارئی

آن نرگس بیمار تو، چندان که خون ما خورَد

گردد به خونم تشنه‌تر، دارد عجب بیمارئی

هم عزتی یابم اگر، زان لب به دشنامی رسم

گر خوش نمی‌پرسی ز من، باری همی کن خوارئی

چون گل بهاران بشکفد، در پیش آن روی چو گل

ای دیدهٔ ابر سیه، تو کاشکی خون بارئی

فرهاد و شمع و ناصر از شیرینئی شوریده‌اند

ای یار شیرین سوختم، آخر کجائی؟ یارئی

شمارهٔ ۵۷۹

به دستان گر ز دست ما بجستی

به دست آرم دگر بارت به چُستی

نپرسیدی ز حال دردمندان

دل گم کردهٔ ما را بخستی

فشاندی زلف مشکین و چو زلفت

بسی دل‌های مسکین را شکستی

کمر بر موی بستی کاین میان است

دروغی زین میان‌ بر خویش بستی

چو خاک ره شدم در پای تو پست

مثل نشنیده‌ای مستی و پستی

صبا از ضعف در کار رسالت

کسالت می‌نماید سخت سستی

لب او خنده زد بر حال ناصر

نمود از نیستی یک ذره هستی

شمارهٔ ۵۸۰

گر بیابد جان شیرین فرصتی

با دهانت تنگ دارد صحبتی

بی لب لعلت که کام جان در اوست

عمر شیرین را نباشد لذتی

هرکه در راه تو شد خاک خوار

یافت در چشم عزیزان عزتی

همچو گندم سینه را بشکافتم

در دلت یک جو نیامد رحمتی

برتکاور بسته‌ام زینِ سفر

زین نکوتر نیست او را زینتی

کرده‌ام عزم غریبی، خیر باد

می‌روم یاران، خدا را همتی

جان ناصر بر لب آمد در طلب

تا مگر بر کام یابد فرصتی

شمارهٔ ۵۸۱

به درد عاشقی خو کن، مجو درمان اگر مردی

به دردی مردن اولی‌تر که درماندن به بی دردی

خوشا دیشب که تو ای آفتاب مشتری طالع

به برج ما شدی طالع، سعادت با خود آوردی

دلم از غصه پرخون گشت و بر آتش جگر بریان

می از خون دلم خوردی، کبابی از جگر کردی

تو سروی زان سبب دائم، به هر بادی شوی مایل

تو خورشیدی از آن هر دم، ز حال خویش برگردی

تو را دانم که حاجت نیست، زینت از زر و زیور

مگر زان است تا ما را، رود خورشید در زردی

اگر خواهی که گردی در هوای مهر سر گردان

چو ذره بی سر و پا شو، نه آخر کمتر از گردی

دل ناصر مقام توست، اگر کردی خراب از غم

نکو کردی، خرابی در مقام خویشتن کردی

شمارهٔ ۵۸۲

پیش آمدی در عیدگه، آتش به تکبیرم زدی

قربان تو گشتم چرا، از غمزه‌ها تیرم زدی

گفتی که چون لایعقلی، حکم نمازت چون بود

بربسته شد راه سخن، طعن گلوگیرم زدی

حلوای عیدت خواستم، خندان شدی و سوی لب

کردی اشارت وز مژه، تیری به تزویرم زدی

در عید اگر بود ای صنم، مقصود تو خون ریختن

من کشتهٔ دیرینه‌ام، بهر چه شمشیرم زدی

گر تو نمی‌خواهی که من، دیوانه گردم پس چرا

زابرو نمودی ماه نو،‌ وز طره زنجیرم زدی

فردا اگر از عاشقی،‌ ایزد مرا پرسش کند

گویم به دارالضرب کل، خود مهر تقدیرم زدی

ناصر در ایام شباب، از زهد توبه چون کند

کاتش ز حسنت بارها، در خرقهٔ پیرم زدی

شمارهٔ ۵۸۳

بیامدم ز سفر باز جانب یاری

به جستن دل خود گرد کوی دلداری

دریغ عمر که در روز هجر ضایع شد

فراق جان نکند اختیار هشیاری

هم ازملالت لیلی به نجد شد مجنون

وگر نه عاشق از این‌سان نمی‌کند کاری

سحرگهم چه خوش آمد که بلبلی می‌گفت

که نازک است گل، از وی خوشیم به خاری

هزار کوه و بیابان و بحر و بر دیدم

مقیم کعبهٔ دولت شدم دگر باری

هزار شکر که اقبال و بخت یاری کرد

که تا به هم برسیدند یار با یاری

کشید این همه محنت برای آن ناصر

که تا شناسد حالِ به غم گرفتاری

شمارهٔ ۵۸۴

به گوش یار پیغامی رساندن از سر یاری

نمی‌یارند یارانم، صبا برخیز اگر یاری

مثال عود در چنگش ز بار عشق نالیدم

فراق او دگر باره مضاعف شد به سرباری

به گوش گل رسان از من که چون غنچه دور از تو

به صد پاره دلی دارم، ندانم تا چه دلداری

به خون مردم چشمم خیالت آستین بر زد

مبادا دامنت گیرد غبار مردم آزاری

مرا در بارگاه وصل تو باری بود باری

اگر یاری کند همت، وگر یاری دهد یاری

تو عین چشمهٔ خضری،‌ چه نقصان باشد ار یکدم

ز جاه لطف تو آبی به سوی ما شود جاری

به خواری بر درت ناصر به خاک ره برابر شد

بخاری را عزیز من چرا داری بدین خواری

شمارهٔ ۵۸۵

سخت سستی تو در وفا داری

نیک بد می‌کنی جفا کاری

من غمت را نگاه می‌دارم

تو دلم را نگه نمی‌داری

زیر پای تو من چو گرد شدم

تو به چشمم از آن نمی‌داری

خاک‌ خواری مریز بر سر من

که ز من خاک را بود خواری

زلفت از من شکستگی آموخت

لبت از وی گرفت خونخواری

کی شناسی درازی شب هجر

تو به خوابی و ما به بیداری

من شوم از خدای خود بیزار

که مرا باشد از تو بیزاری

بس که چشم تو خون مردم ریخت

برنخیزد دگر ز بیماری

ناصرا گر سر تو بر دارند

سر از این آستان نبرداری

شمارهٔ ۵۸۶

به تیغ از تو نبرگردم که روی دلستان داری

قدی چون سرو ناز و رخ به شکل ارغوان داری

به صحرا می‌شدی چون سرو روزی باغبان گفتا

که باغ ما منورکن، چو میل گلستان داری

لبت لعل است و می‌خواهم که ما را رایگان بخشی

دلت سنگ است و می‌خواهم که ما را مهربان داری

کسی کاو آرزو دارد که مه در سایبان بیند

تو آن خورشید تابانی که مه در سایبان داری

میانت کمتر از موی است و بر موئی کمر بندی

دهانت چون سر موی است و موئی را میان داری

غنیمت دار ای ناصر حضور نازنینان را

شکر او در دهان دارد، تو طوطی در دهان داری

شمارهٔ ۵۸۷

خون دل هست اگر عزم شرابی داری

جگری دارم اگر میل کبابی داری

خانهٔ دیدهٔ غم دیده تماشاگاهی‌ست

هیچ در سر هوس گوشهٔ آبی داری؟

دوش در کوی تو رفتم، سگ کویت گفتا

بنه اینک سر و خشت ار سر خوابی داری

مه نو پیش تو با حاجب او لاف زند

چو غلامان مگر او را تو رکابی داری؟

لب لعلت ز قدح خون جگر می‌نوشد

تا نگوئی که در آنجا می نابی داری

ای می از عکس رخ یار گرفتی رنگی

که چو گل خرمی و بوی گلابی داری

طاعت خام مکن تا به سر خم ننهم

آنچه‌ ای گوشه‌نشین رَخت ثوابی داری

کار ناصر به عدم می‌کشد امروز طبیب

چاره‌ای هست بگو، هیچ جوابی داری؟

شمارهٔ ۵۸۸

ای بر رخ چون روزت شام خط زنگاری

بی زلف و رخت دارم روزی چو شب تاری

در بارگه وصلت بارم ندهی باری

گر کار کند همت ور یار کند یاری

یاران همه گر یاری با یار نمی‌یارند

ای یار تو یاری کن با یار اگر یاری

از همت من دارد قد تو سرافرازی

از بخت من آموزد زلف تو نگونساری

چشمم ز رخ و زلفت چشمه است، عجب نبود

در پای گل و سوسن گر آب شود جاری

از چشم چو عمانم ابر مژه برخیزد

وز هند کند هر دم در روم گهر باری

پیش تو کمان از زور، زه برد و کمر از زر

چون زور و زرم نبود، چاره چه بود، زاری

ای یار عزیز از تو عزت طلبد ناصر

بیچاره بُخاری را تا چند بود خواری

شمارهٔ ۵۸۹

ای که در دیده خیال تو کند پرده‌دری

تا کی از دیدهٔ صاحبنظران پرده دری

باز آیم ز همه گر ز درم باز آئی

بگذرم از سر خود گر ز سرم بر گذری

گفته‌ای دل مده از دست و نظر با خود دار

نظرم پیش تو خود نیست، تو پیش نظری

خبر بی خبران بر همه آفاق رسید

تو هنوز از خبر بی خبران بی‌خبری

جان سپر ساخته‌ام پیش خدنگ چشمت

در جهان نام بر‌آورده‌ام از جان سپری

پاک گشتیم چو آئینه ز خود هر وقت

که به خود شیفته گردی به سوی خود نگری

ای صبا در سر زلفش مرو و جان مطلب

که همه وقت از آن دام بلا جان نبری

من چو بلبل به فغان آمدم از شوق ولی

برگ فریاد ندارد گل صد برگ تری

دوش در خون شده خار مژهٔ ناصر دید

از حسد لرزه بر افتاد به برگ طبری

شمارهٔ ۵۹۰

مختار نبودم که فتادم ز تو دوری

درمانده‌ام ای دوست به هجران ضروری

بیرون مرو از سینهٔ بی‌کینه که جانی

غایب مشو از دیدهٔ غم‌دیده که نوری

هر نامهٔ موزون که به سوی تو نوشتم

از مشک کشیدم رقمی بر گل سوری

مضمون همه این بود که ما تشنهٔ شوقیم

عنوان همه این بود که از ما تو نفوری

ای آنکه دلت را هوس حور و قصور است

دیدار طلب کن که تو در عین قصوری

مجنون شدم از غایت بی صبری و در عشق

دردا که مرا نیست دوا غیر صبوری

دوشینه خیال رخ او گفت که ناصر

نزدیک شدی با عدم از محنت دوری

شمارهٔ ۵۹۱

به دور چشم تو مستی خوش است و مخموری

ز روی پرده برافکن خلاف مستوری

چو نور روی من از عکس روی روشن توست

چو نیک می‌نگرم ناظری و منظوری

من آدمی نشنیدم چو تو پریچهره

ملک ز دست تو دیوانه گردد و حوری

به گرد خاطر معشوق غم نمی‌گردد

اگر تو را غم عشاق نیست، معذوری

چو شمع در شب هجران به سوز می‌سازم

کسی مباد گرفتار داغ مهجوری

مرا شراب ز گریه است و مطرب از ناله

حریف همدم من عاشقی و رنجوری

درید غنچه به بویت لباس ماتم را

ز رنگ روی تو گل یافت خلعت سوری

چو قطره دورم از بحر عشق و نزدیک است

که در میانهٔ ما مرتفع شود دوری

اگر به سر اناالحق نمی‌رسی ناصر

میسرت نبود داروگیر منصوری

شمارهٔ ۵۹۲

دوشینه می‌گفت نالان اسیری

کس را نیاید رحم از فقیری

هرکس به یاری در هر دیاری

مائیم و تنها آه و نفیری

من صید ترکی گشتم که دارد

رابرو کمانی وز غمزه تیری

جان را به بوسی دادم که هست او

بسیار بخشی، اندک پذیری

ناصر نه آن است کز تو گریزد

تن را نباشد از جان گزیری

شمارهٔ ۵۹۳

ضعیفان قوی چون مور دل دارند جان بازی

تو ترک نیک بد خوئی و تازی تیر می‌تازی

غراب زلف تو بر طوطی خط می‌زند پهلو

تذرو عارضت با چنگ شاهین می‌کند بازی

نماند نام گمراهی اگر دیدار بنمائی

بر افتد رسم مستوری، اگر برقع براندازی

خود آئی و رقیبان را نیاری، یار ما باشی

خدائی بر نمی‌تابد، که باشد شرک انبازی

برون از دایره نایم، گرم چون دف زنی بر رخ

سر اندر پیش می‌دارم، گرم چون چنگ بنوازی

چو شمعت دل نمی‌سوزد، گرم چون عود می‌سوزی

از آن با سوز می‌سوزم، که تو عودم همی‌سازی

چو زلف عنبرینت بر سر آتش همی‌سوزم

از این غیرت که با زلف تو دارد سایه هم‌رازی

اگر چون نارون قد سرافرازت روان گردد

نماند سرو رعنا را سر و برگ سرافرازی

ز شمع روی او ناصر در آتش رو چو پروانه

قفس درهم شکن بلبل، چرا در بند آوازی؟

شمارهٔ ۵۹۴

به روز وصل از رویت، چو برقع می‌براندازی

من از خود می‌شوم غایب، تو با خود عشق می‌بازی

کبابی سازم از بهر تو خود را همچو پروانه

اگر ای شمع مومین‌دل، شبی با فقر ما سازی

به زیر پای تو خلقی، همی‌میرند چون موران

سوار من ببین باری، که مرکب بر که می‌تازی

چو من از امتحان عشق خالص می‌برون آیم

منِ رخ زرد را چون زر، در آتش چند بگدازی

سحرگه مرغ می‌گوید، دریغا گر نبودی دی

خزان را یاد کن ای گل، به حسن خود چه می‌نازی

نخیزد همچو تو سروی چمن را در گل‌اندامی

نباشد همچو من بلبل، جهان را د رخوش آوازی

به بازی گفتمش جان می‌دهم از بهر یک بوسه

به خنده گفت ای ناصر، مکن با جان خود بازی

شمارهٔ ۵۹۵

نیازی می‌کنم با بی‌نیازی

که از من جان شیرین وز تو نازی

چه نالم چون رباب از گوشمالت

منم بنده، توئی بنده‌نوازی

ببازم پیش بالای تو جان را

که تا در عشق بازم راست‌بازی

اگر تو می‌‌کُشی از ناز ما را

ندارم من به غیر از تو نیازی

دل من جانب دلبر گرفته است

بدان بیگانه نتوان گفت رازی

بیا ای آیت رحمت که ناصر

همی‌خواند تو را در هر نمازی

شمارهٔ ۵۹۶

بارها فکر کرده‌ایم بسی

بی کسان را به جز تو نیست کسی

چون غرض یاد توست از نفسم

جز به یادت نمی‌زنم نفسی

سر فرو ناورد به شهبازی

در هوای تو گر پرد مگسی

مانده‌ام دور از گل رویت

همچو بلبل اسیر در قفسی

از خیالم نمی‌رود بغداد

گر به تبریز کرده‌ام هوسی

تا برفته است دجله از نظرم

از دو چشمم همی‌رود ارسی

می‌فرستد تو را دعا ناصر

که جز اینش نبود دسترسی

شمارهٔ ۵۹۷

ای یار ز یاران خبر یار نپرسی

یاری نبود آنکه ز اغیار نپرسی

ای سوسن آزاده شنو حال دل گل

شرط ادب آن نیست که از خار نپرسی

ای دل گرت از قصهٔ فرهاد خبرت هست

زان پستهٔ شیرین شکربار نپرسی

چون سنبل زلفش ببری سر به سوی گوش

آشفتگی نرگس بیمار نپرسی

با یار سبکروح گرانی نتوان کرد

تصدیع دهی اندک و بسیار نپرسی

ای باد اگر بوی بری از سر زلفش

یک شمه ز دل‌های گرفتار نپرسی

آمد ز غم او دل آشفته به زنهار

احوال دل غمزده زنهار نپرسی

ناصر چو صبا گر بودت هیچ مجالی

حال دل سرگشته ز دلدار نپرسی

شمارهٔ ۵۹۸

لطف بود که سهو من، بینی و خط بر او کشی

چون خط مشکبار خود، خط مرا نکو کشی

خون هزار بی گنه، ریخته‌ای به هر مژه

چند سپاه فتنه را، دو صفه رو به رو کشی

ور ز بلندی فلک، مهر مفاخرت کند

دست به جیب او زنی، سوی زمین فروکشی

من چو گل از هوای تو، جامهٔ صبر می‌درم

غنچه صفت چرا ز من، پرده به پیش رو کشی

می‌روم از جهان اگر، درد سریست از منت

حیف بود برای ما، طعنهٔ پندگوی کشی

مشک سیاه رو شود، هندوی خاک پای تو

گر تو ز چین زلف خود، حلقه به گوش او کشی

زود که کاسهٔ سرت، جام جهان شود

ناصر اگر به پای خم، بر سر خود سبو کشی

شمارهٔ ۵۹۹

مرا هر دم فزاید درد و داغی

که بوئی یابد از تو هر دماغی

چه خال است آن تو را بالای ابرو

کمان را چون گذر نبود به زاغی

بیا تا با رخ و زلفت نشینیم

شب تاریک در پیش چراغی

چنین قامت ندارد هیچ سروی

چنین سروی ندارد هیچ باغی

توئی گل، من نشسته بر سر خار

توئی لاله، مرا بر سینه داغی

ز دل خوناب چشم من رسول است

نباشد بر رسولان جز بلاغی

کجا روی تو بیند چشم ناصر

که از گریه نمی‌یابد فراغی

شمارهٔ ۶۰۰

نو بهار است و گل و عهد شباب ای ساقی

خوش بود جام می و صوت رباب ای ساقی

در دل غنچه نگر، روی نگار ای عارف

در سر لاله نگر، جام شراب ای ساقی

ساغری ده که دو سه روزه حیاتم بگذشت

بی می و نرگس مست تو به خواب ای ساقی

عهد کردم که چو پیمانهٔ من پر گردد

در سر باده روم همچو حباب ای ساقی

روز محشر که شوم زنده چو نرگس باشم

در جمالت نگران، مست و خراب ای ساقی

کار عالم گذران است، گذر ای ناصر

دور گیتی به شتاب است، شتاب ای ساقی

شمارهٔ ۶۰۱

نو بهار است و می موسم عید ای ساقی

باده نوش و گذر از وعد وعید ای ساقی

روز محشر نبود هیچ حسابش به یقین

هر که در کوی مغان گشت شهید ای ساقی

گشت پیمانه چو تسبیح روان در کف شیخ

تا ز لعل تو یکی جرعه چشید ای ساقی

هر که در کوی مَحبت قدم از صدق نهاد

دگر او پند ادیبان نشنید ای ساقی

بارها کرده بُدم توبه ز می باز مرا

چشم مست تو به میخانه کشید ای ساقی

زاهد از شرم تو دایم سر انگشت گزد

همچو رندان لب ساغر بگزید ای ساقی

تا که جامی ز می عشق تو نوشد ناصر

جز در میکده جائی نگزید ای ساقی

شمارهٔ ۶۰۲

آمد نفس بهار ساقی

اکسیر طرب بیار ساقی

بر یاد لب حیات بخشش

در ده می خوشگوار ساقی

بی ساغر می مباش یکدم

در موسم نوبهار ساقی

در وقت بهار عاشقان را

بی باده روا مدار ساقی

در ده می لاله‌گون که وقت است

در دامن لاله‌زار ساقی

شمارهٔ ۶۰۳

ساقی بیار جامی زان بادهٔ حقیقی

چون آفتاب رخشان از صافی و رقیقی

این آه و گریه‌ام را مردم مجاز دانند

دیریست ما جدائیم زان دلبر حقیقی

عمرم گذشت و نامد در پیش من رفیقی

یاران فغان و فریاد از رنج بی رفیقی

ما را به خود طریقی بنما چنانکه دانی

ای رهنمای جان‌ها تو اصل هر طریقی

ناصر چو از دهانش یک نکته شرح دادی

معلوم شد که باری در نکته‌ای دقیقی

شمارهٔ ۶۰۴

بکشت چشم تو ما را از عین بی باکی

و ما ترحمنی غیر عینی الباکی

کرامت تو کند جنس خاک را عالی

لطافت تو دهد طبع آب را پاکی

اناس ترغب حرصا الی امانیهم

و نحن ننظر شوقا الی محیاکی

رخ تو تیره کند ماه را به زیبائی

قد تو طعنه زند سرو را به چالاکی

خیال صدغک افعی و فوک ضحاک

فکل ذی الم قاصد به ضحاکی

چه صورتی که مصور نمی‌شود در عقل

ضیاء وجهک سر لعین ادراکی

چو خاک تیره من اندر حضیض ارکانم

تو همچو مهر منور بر اوج افلاکی

اذا هجرت بلبل نسیت صحبتنا

و یوم نحشر بالله لست انساکی

اقول بعدک من کل منزل اسفا

ایا منازل سلما فاین سلماکی

ز نوک خامهٔ ناصر شنو نوای طرب

که صوت زهره نباشد بدین طربناکی

شمارهٔ ۶۰۵

بربود دل ز دستم، صنمی ظریف و شنگی

گل از او ربوده بوئی، مه از او گرفته رنگی

چو به نام عشق فاشم، ز هنر چه ننگ دارم

نخورم به شادمانی، غم هیچ نام و ننگی

سر جنگ و روی صلحم، نبود به هیچ روئی

اگرم به چنگ آید، می و یار بانگ چنگی

مکن ای فقیه خشکی، که ز سردی تو ما را

نه مجال صلح ماندست و نه احتمال جنگی

همه روبهان بیشه، بنهاده روبهی را

نه به رنگ شیرمردان که دو رنگ چون پلنگی

به سواد خال زنگی، نظری به حال ما کن

دم سرد کیست یارب که بر آینه است زنگی

به خدا که حیف باشد به لب تو نام ناصر

به چنان زبان شیرین به چنین دهان تنگی

شمارهٔ ۶۰۶

رند و قلندر شدم از سر دیوانگی

کمترم از خاک ره بر در دیوانگی

جامهٔ صاحبدلان جمله بپوشید دل

هیچ لباسی نیافت در خور دیوانگی

بگذرد از نیک و بد، مست شود تا ابد

هر که دمادم خورد ساغر دیوانگی

کیست که او را رسد در دو جهان درس عشق

آنکه بخواند تمام دفتر دیوانگی

بحر جنون موج زد کشتی هستی ربود

مایهٔ توحید گشت گوهر دیوانگی

در زر و یاقوت شد تاح سر خسروان

خشت سر خم بود افسر دیوانگی

زیور و زینت بود پایهٔ حسن بتان

دلق به هم بر زدست زیور دیوانگی

وصل تو روزی نبود ناصر شوریده را

خاک قدوم تو باد بر سر دیوانگی

شمارهٔ ۶۰۷

درمان درد عاشقی پرسیدم از صاحبدلی

گفتا که چاره عشق را، صبر است یا آوارگی

چون خاک بودم بر درت، عمری ملازم آن زمان

منزل به منزب می‌روم، چون ماه در سیارگی

بی من تو خود با دیگران، می‌نوشی و عشرت کنی

باری منم در هجر تو، افتاده در خونخوارگی

دیشت نمودی رخ به مه، مه را ز غم دل پاره شد

تا چند خواهد بودنت این شوخی و مه‌پارگی

گر پرده برداری ز رخ روشن شود عالم ولی

همچون مگس گرد شکر غوغا کند نظارگی

هر بار در موج بلا ناصر همی‌زد دست و پا

اکنون نمی‌داند دوا، چون غرقه شد یکبارگی

شمارهٔ ۶۰۸

ای یافته نبوت از ذات تو کمالی

رفته به عرش و کرده با دوست اتصالی

بگرفته ملک و ملت در فقر فخر کرده

چون دیگران نبوده مایل به جاه و مالی

ای گشته میم نامت نور دو چشم عالم

طغرای هفت حامیم بر دولت تو دالی

آنچ از تو گشت صادر ما از خدای دیده

نفس تو مرده‌ای بود در پیش حق تعالی

پروانه را پر و بال از قرب شمع سوزد

شمعی تو کز تو یابد پروانه پر و بالی

تو مقصدی و آدم در پیش تو طفیلی

تو گوهری و عالم در جنب تو سفالی

ناصر کمینه سایل بر آستانهٔ توست

گر چه تو فیض بخشی بی‌حاجت سؤالی

شمارهٔ ۶۰۹

اگر جمال تو نبود فروغ جنت اعلی

درخت نار بر‌آید به زیر سایهٔ طوبی

نیاورد دل هر کس مجال پرتو رویت

که ذره ذره کند کوه را شعاع تجلی

مشاهدات جمالت به چشم عقل نگنجد

کز آفتاب به جز تف ندیده دیدهٔ اعمی

اگر جمال بت چین مشابه تو نبودی

کدام گبر ببستی کمر به خدمت عزی

ز دیر اگر به مشامم رسد نسیم وصالت

شوم به دیر و نگویم حدیث توبه و تقوی

مرا به وعده ز پیشت مران که نیست برابر

نعیم دولت باقی به پنج روزهٔ دنیی

دو چشم هندوی شوخت دو ساحرند، ندانم

طناب جادوی بابِل نهاده بر کف موسی

هزار فتنه و آشوب اگر چه در عرب افتد

کجا ز خاطر مجنون رود مَحبت لیلی

اگر به صورت معنی کند بیان تو ناصر

هزار مرتبه آئی ورای صورت و معنی

شمارهٔ ۶۱۰

تا به چشمم ز خیال تو در‌آمد خیلی

برق آه از دل من جست و روان شد سیلی

همه سر سبزیت از آه سحرگاه من است

نیست با باد صبا سرو روان را میلی

پسرا از غم هجرت به سر آمد عمرم

غم فرزند کسان چند خورم واویلی

کی به زنجیر سر زلف تو گردد مجنون

هر که در محنت هجران نگذارد لیلی

چند در چنگ فراق تو بسوزم چون عود

پوش بر زلت ناصر به عنایت ذیلی

شمارهٔ ۶۱۱

صبح الهدی تجلی من مشرق المدام

فاشرب بلا غرامه کاسا مع الغرام

بی بادهٔ مصفا صوفی صفا ندارد

جامی تمام درکش صوفی که ناتمامی

من راحه سکرنا من راحه شکرنا

من روحه یروح روح الی المشام

با طیب نفس باید خوش سوختن بر آتش

گر همچو عود ما را بوئی بود ز خامی

یا ساقی الکریم سوقی بماء کرم

هل للتراب حظ من جرعة الکرام

من نقش نام خود را شستم به آب دیده

با نام نامی تو ننگ است نیک نامی

ان‌الخمار داء خمر له دواء

یا عالجا لداء دوّر علی المدام

گر دست دوستان را گیری به رغم دشمن

گیریم از دهانت کامی به دوست‌کامی

ناصر به وصل و هجران آسودگی ندارد

من بُعدکم ملالی فی قُربکم ملامی

شمارهٔ ۶۱۲

سالی گذشت و نامد زان ماهرو سلامی

جان کرد عزم رفتن کانجا برد پیامی

دل رفت چون کبوتر کارد ز دوست نامه

در حلقه‌های زلفش درمانده شد به دامی

دانی چرا دوتا شد، در غره ماه گردون

خورشید نیکوان را از ما برد سلامی

این بس که نام ما را او بر زبان رساند

من از دهان تنگش راضی شدم به نامی

بسیار سیر کردم چون می به جام از خم

بسیار جوش بایست تا پخته گشت خامی

همچون هلال بردم هر شب به منزلی راه

گر ناتمام بودم گشتم مه تمامی

گویند زاهدانم ناصر مدام غم خور

غم نیست در خور من، لیکن خورم مدامی

شمارهٔ ۶۱۳

از گلشن رویش اگر یکبارگی گل چیدمی

از جمله گل‌های چمن دامن به کلی چیدمی

لطفش اگر یک ره مرا از خاک ره برداشتی

چون گَرد گِرد کوی او دایم به سر گردیدمی

گر دم ندادی دم به دم، پنهان به زیر لب مرا

من همچو نی در چنگ او هر دم چرا نالیدمی

گویند ورزد هر کسی چیزی که می‌ارزد بدان

من نیز می‌ورزم غمش باری بدان ارزیدمی

چون نیست آن دولت که او گوید به گوش من سخن

کاش از زبانش دیگری گفتی و من نشنیدمی

گر چشم بیدار مرا چون بخت من خواب آمدی

چون دولت بیدار خود روزی به خوابش دیدمی

چون نیست قاصد را محل کز دوست پیغام آورد

باری دمیدی باد تا از وی خبر پرسیدمی

در نامه ناصر خون دل از خامه پیدا می‌کند

گر هیچ مقدورم شدی آتش به نی پوشیدمی

شمارهٔ ۶۱۴

ای خرده‌ای ز رشک عقیق تو جام می

جان من است لعل تو، جانم فدای وی

قلب شتا در آتش یم کم طلب

عکس می است لیک مناسب به قلب وی

جام جمم بده به سفالین پیاله‌ای

تا کی حدیث جام جم و کاس لعل کی

ای ترک تندخو جفای تو تا به چند

ای شوخ فتنه جوی جفای تو تا به کی

مجنون به جستجوی تو از خویش بی‌خبر

شد فاش همچو نالهٔ چنگ و فغان نی

تا کی دمم دمی که ز دست تو راز من

شد فاش همچو طرهٔ لیلاست حی به حی

ناصر فراقنامهٔ تو کی شود تمام

روز که روزنامهٔ عالم کنند طی

شمارهٔ ۶۱۵

شب فراق تو دارم به ناله همدمیئی

به روز هجر کنم با غم تو محرمیئی

تو لذت غم عشق از دل بلاکش پرس

که تا نمرد ز غصه نیافت بی غمیئی

چرا به گرد درت ره نمی‌دهد دل را

که هیچ از سگ کوی تو نیستش کمیئی

کسان ز بهر پری بو نهند بر آتش

دل من است بر آتش برای آدمیئی

مرا ز عشق تو در دل جراحتی‌ست کهنه

که درد تو کند آن را مدام مرهمیئی

همیشه در خم ابروی توست چشم سیاه

چنانکه هندوی دزدی نشسته در کمیئی

به خدمتت برسد گر بقا بود ناصر

بنای عمر ندارد دریغ محکمیئی

شمارهٔ ۶۱۶

تو سروی ای صنم یا بوستانی

تو جانی ای پری یا جان جانی

لب لعلت نهفته عقل کل را

همی‌گوید جواب لن‌ترانی

ندارم هیچ یاری محرم راز

که گویم پیش او درد نهانی

سحرگه می‌گذشتم بر در یار

که می‌جستم ز دلداری نشانی

در میخانه‌ای دیدم گشاده

درون رفتم چنان خوشدل که دانی

به من دادند جامی چون چشیدم

پدید آمد نشان شادمانی

شراب ناب چون در من اثر کرد

ندیدم هیچ از ناصر نشانی

شمارهٔ ۶۱۷

کمال معنی انسان و صورت جانی

جهانیان به حقیقت تنند و تو جانی

در آن زمان که غبار تنم حجاب نبود

میان ما و شما بود صحبت جانی

دلم ز ابرویِ شوخ تو گوشه می‌گیرد

که پیش می‌برد آن پیشه را به پیشانی

گهرنمای به تیغ زبان و موی شکاف

گشای از دهنت مشکلی به آسانی

چو خامه بر سر من رانده‌ای به چون و چرا

چرا ز نامهٔ من حرف بر نمی‌خوانی

به روی و موی تو شد فرق کفر از اسلام

ز کفر زلف تو موئی‌ست تا مسلمانی

شکست زلف تو را دل ز زاری ناصر

که عمر خویش به سر برد در پریشانی

شمارهٔ ۶۱۸

مرا چون حلقهٔ زلفت بر آتش چند پیچانی

که از سودای تو عمرم سیه شد در پریشانی

مسوزانم چو عود اول به آخر گر نمی‌سازی

مکش چون نامه خط بر من به پایان گر نمی‌خوانی

شب هجرن تو آموخت سوز و گریه شمع از من

ولی چون من کجا باشد به دلسوزی و گریانی

همی‌خواهم که دوزم دیده را از سوزن مژگان

که تا از چشم من بیرون نیفتد راز پنهانی

سر اندر پایت اندازم اگر تو در سماع آئی

ز جان دامن برافشانم اگر دستی برافشانی

مرا با درد خود بگذار و بگذر ای طبیب من

که در تدبیر درمانم همی‌ترسم که درمانی

چو آرد باد تو ناصر به آسانی دهد جان را

ولیکن سخت دشوار است جان دادن به آسانی

شمارهٔ ۶۱۹

تا کی چو سگم از نظر خویش برانی

وقت است که چون باز مرا باز بخوانی

صد بار براندی به جفا از در خوبشم

وین بار برآنی که دگر بار برانی

دل را به سر زلف تو رازیست هویدا

جان را به لب لعل تو سریست نهانی

یک‌باره ز ملک دو جهان دیده ببستم

حقا که به غیر از تو ندارم نگرانی

در نیل زند جامه نبات از لب لعلت

چون چشمهٔ نوش تو کند شهد فشانی

ای باد اگرت سوی بخارا گذر افتد

زنهار که پیغام من آنجا برسانی

کای فتنهٔ برخاسته جانم ز غمت سوخت

شرط است که بنشینی و آتش بنشانی

شاید که دمی یاد من آید به زبانت

آن دم که سلام من سرگشته رسانی

چون نور نشین در حرم دیدهٔ ناصر

کای سرو روان لایق این آب روانی

شمارهٔ ۶۲۰

مرا دشوار می‌آید که با رویت به آسانی

مقابل گردد آئینه به روی سخت و پیشانی

قدح را از لب تو در دهان سریست پوشیده

کمر را با قد تو در میان رازیست پنهانی

چو عود خام دود من نگیرد دامنت هرگز

به روی آتشم چون زلف مشکین گر بپبچانی

مرا سر بر خط حکمت روی از غیر پیچیده

اگر چون خامه میرانی وگر چون نامه می‌خوانی

اگر این است در صورت به معنی خوشتر از اینی

اگر آن است در معنی به صورت بهتر از آنی

گر از من زلتی آمد به عذری دار معذورم

اگر من قدر اقبالت نمی‌دانم تو می‌دانی

مرا با دود خود بگذار و بگذر ای طبیب من

که در تدبیر درمانم همی‌ترسم که در مانی

چو تو سرچشمهٔ معنی شدی در عاشقی ناصر

سخن با او تر و تازه چو آب از دیده میرانی

شمارهٔ ۶۲۱

روی دربست به ما ابرویت از پیشانی

ماه را نیست چنان روی و چنین پیشانی

قاصدی نیست که در گوش من از بیم رقیب

برساند ز دهانت سخن پنهانی

نام تو ورد زبان است مرا در همه حال

من تو را خوانم اگر چه تو مرا می‌رانی

جان به سودای وصال تو متاعی‌ست گران

می‌سپاریم روانی که به جان ارزانی

تا تو برخاسته‌ای آتش ما ننشیند

بنشینی تو مگر آتش ما بنشانی

گر میان تن و جان رسم جدائی باشد

غم نباشد که تو پیوسته میان جانی

من اگر کنه کمال تو ندانم، دانم

که تو دانائی و نادانی ما می‌دانی

در سماعی که به چرخ آئی ای ماه از مهر

آستینی چه شود گر سوی ما افشانی

باد رنگین سخن را چو سلیمان ناصر

خوش همی‌راند، ای مطرب اگر خوش خوانی

شمارهٔ ۶۲۲

ای یاد تو غایب ز زبان و دل ما نی

هرگز تو کنی یاد من سوخته یا نی؟

ماندیم چو بلبل به خزان ای گل صد برگ

دور از رخ تو برگ نداریم و نوا نی

روز آید و شب بگذرد و جمله شبانروز

نزدیک من از هم نفسان غیر صبا نی

ترسم که اگر درد دل خویش بگویم

غمگین شوی و طاقت غم هیچ تو را نی

معذور همی‌دار که تقدیر همین بود

ما سعی نمودیم به وصل تو، قضا نی

بسیار به پاگرد سر کوی تو گشتیم

این بار در آن کو به سر آئیم به پا نی

روزی که رسد تیغ اجل بر سر ناصر

تن از تو جدا گردد و دل از تو جدا نی

بسیار بهار آید و گل بردمد از خاک

آیند حریفان به سر سبزه و ما نی

شمارهٔ ۶۲۳

از روز ناتوانی اندیش تا توانی

می نوش با جوانان در موسم جوانی

با پیر دیر گفتم کز دیر چیست حاصل

گفتا که با دو همدم یکدم به شادمانی

ساقی مسیح باید تا می حلال گردد

کز دست خضر باده، هست آب زندگانی

باور مکن که دانی احوال جام جم را

تا از خط پیاله یک حرف بر نخوانی

گر لذتی ز عمرت در کام جان رسیده‌ست

باید که یک نفس را بی‌ذوق نگذرانی

چشمم بود به روئی، گوشم به راه، اما

بر راه ارغنونی، بر روی ارغوانی

ناصر اگر فنا شد، بادا بقای جانت

باقی‌ست وجه باقی، باقی جهان فانی

شمارهٔ ۶۲۴

هر چند می‌شکافی تو موی در معانی

از معنی میانش ای عقل بر کرانی

چون بحر عشق جانان موج گهر بر آرد

جان در میانه آید تو بر کرانه مانی

آنجا که مرغ دریا در آب شد شناور

بر شاخه‌ها نشیند مرغان بوستانی

چون ماهی از فراقت در خاک می‌تپد دل

ای بحر بی‌نهایت وی آب زندگانی

چندین هزار عاشق جان می‌دهد بر این در

بحر تو کم نگردد آبی اگر چکانی

یک قطره ابر لطفت بر جان هر که بارد

درّی شود که در وی بحری شود نهانی

زان بحر شعر خود را سیراب دار و تازه

ناصر سفینه‌ها را بر خشک چند رانی

شمارهٔ ۶۲۵

پیک صبا اگر چه رنجور و ناتوانی

پیغام ما بگوئی آنجا اگر توانی

یکران باد پا را، از پویه در تک آور

روزی مگر بر آن در، رمزی دو بازرانی

گر باشدت مجالی بردار نقش از رخ

تا نامه در دل شب از نور شمع خوانی

ترسم که باز گوهر از شرم آب گردد

گر ماجرای چشمم در گوش او رسانی

با زلف او بخوانی پیغام دل مطول

یا مختصر بگوئی با لعل او نهانی

بگذر سبک از آن در تا گرد برنخیزد

زیرا که در نگنجد با نازکان گرانی

گر همچو بخت بینی در کوی او دلم را

گوی ای جهان روشن از ما چرا جهانی

شرح فراق ما را چون خامه سرسری کرد

پیچیده روی از وی نامه ز خرده دانی

محرم نگشت نامه با رازم از دو روئی

پنهان نداشت خامه حرفم ز دو زبانی

ناصر هزار نامه از خون دل روان کرد

چون باد از لطافت، چون آب از روانی

شمارهٔ ۶۲۶

ای ماه اگر به روزن او سر فروکنی

آن آفتاب گم شده را جستجو کنی

در پاش اوفتی و نهی روی بر زمین

وانگه نگه به جانب آن ماه رو کنی

چون افکنی نظر سوی آن گوشه‌های چشم

سر در میان حلقهٔ هر تار مو کنی

بینی دل مرا و سپاری به زلف یار

جمعیتی به حال پریشان او کنی

تا گرد این محال نگردی در این محل

گر باشدت مجال هم این گفتگو کنی

کای سرو نانشسته دمی درکنار ما

هر لحظه آب روی مرا آب جو کنی

دارم امید آنکه لبم بر لبت رسد

روزی که کاسهٔ سر ناصر سبو کنی

شمارهٔ ۶۲۷

تا چند در ابرو گره هر سو نگاهی می‌کنی

هر لحظه تا کی عقده را پیوند ماهی می‌‌کنی

از غمزه تیرم می‌زنی وز طره می‌بندی کمر

از ترک و هندو هر زمان، عرض سپاهی می‌‌کنی

هر دم خیالی می‌شوی وز دل به چشمم می‌روی

سیلاب خون را در دلم از دیده راهی می‌‌کنی

گه از زنخدان می‌کشی خطی ز مشک غالیه

بر قصد خون بیدلان هر لحظه چاهی می‌‌کنی

از تیرگیِ روی خود شرمنده‌ام ای آینه

خود را برابر از چه رو با رو سیاهی می‌‌کنی

از بس که از دمهای تو بی‌تاب گردد آن صنم

ای عاشق بی عاقبت هرگه که آهی می‌کنی

گر خون ناصر بی‌گنه ریزان همی‌خواهد دلت

من عذر خواهم می‌شود گر تو گناهی می‌کنی

شمارهٔ ۶۲۸

من نکنم دیده باز تا ننمائی تو روی

من نگشایم زبان تا تو نگوئی بگوی

عشق تو مشاطه‌وار جلوه‌گر حسن توست

کرد جهانی خراب، وصل تو ننمود روی

بی لب جان بخش تو همچو سفالیم خشک

بادهٔ عشق تو را کاسهٔ سرها سبوی

قوّت دریاکشی د رخور هر قطره نیست

طاقت می نیستم، مست شدستم به بوی

داده دو صد فتنه را جای به هر کنج چشم

بسته هزاران بلا در خم هر تار موی

ناصر اگر می‌بری گوی ز میدان عشق

زلفِ چو چوگانش را از سر خود ساز گوی

شمارهٔ ۶۲۹

از حیای عارض تو گل برآمد سرخ روی

عارضش حسنی که دارد سر به سر رنگ است و بوی

با فروغ مهر رویت، گو مه تابان متاب

با وجود حسن رویت، گو گل خودرو مروی

بر کنار جوی روزی می‌خرامیدی چو سرو

آب را زان روز افتاده‌ است در سر جست‌و‌جوی

چشم ما جوی است و دیدار تو چون آب حیات

باشد آن آب حیاتِ رفته باز آید به جوی

دل چو دریاشد به ابر چشم تر دامن بگفت

آب ما را ریختی، دست از امید ما بشوی

زنده می‌‌گردد ز خاک کوی تو باد صبا

روز و شب جان می‌دهد از حسرت آن خاک کوی

ساقیا بوی گل است و بوی عود و بوی یار

این سه بو داریم، باده در قدح ریز از سبوی

موی تو همچون کمر گرد میان پیچیده است

در میان فرقی نبینم از میانت تا به موی

بیش بر گوی زنخدان زلف چون چوگان مزن

ناصر از سر می‌تراشد پیش چوگان تو گوی

شمارهٔ ۶۳۰

در وفا من بر رهم، ای بی‌وفا بی‌ره توئی

بی قسم باور نخواهی داشتن، بالله توئی

می‌روی چون ماه، جانم تیره می‌ماند چو شب

بی رخت نور از که یابد جان من، چون مه توئی

آنکه بی یادت نیاساید گه و بیگه منم

آنکه نامم را نیارد بر زبان گه گه توئی

همچو زلف یار ای هجران توئی دور و دراز

وی زمان وصل همچون عمر من کوته توئی

آگهش گردان نهانی ای صبا از درد من

زانکه از درد نهانی دایما آگه توئی

تا چه محنت‌ها که در راهش به پیش آید تو را

در رهم ای بخت سرگردان اگر همره توئی

خیمه هر دم ساروان بر چشم ناصر می‌زند

کاروان دوست را ای دیده منزلگه توئی

شمارهٔ ۶۳۱

ترک لشکرشکن عشوه‌گر عربده‌جوی

بت‌کافِر بچهٔ نوش‌لب سلسله‌موی

دوش سرمست به سر وقت حریفان می‌رفت

با می و مطرب و چنگ و دف و جامی و سبوی

می پرستان سحرخیز چو آگاه شدند

شاد بنشست و روان کرد قدح بر سر کوی

زلف شوریده و گیسوی مسلسل بردوش

چشم آشفته و مرغول پریشان بر روی

بزم بستان شده از چهرهٔ او باغ بهشت

شمع مجلس شده از طرهٔ او عنبر بوی

می گلرنگ به من داد ز جام سحری

گفت می نوش کن و زنگ غم از سینه بشوی

صورت قامت او در نظرم می‌آید

راست چون سرو بلندی که بود بر لب جوی

ناصر از عشق بتان توبه نخواهد کردن

چه زیان دارد اگر پند دهد بیهده گوی

شمارهٔ ۶۳۲

یار عزیز و یوسف کنعان ما توئی

در مصر دل عزیزتر از جان ما توئی

یعقوب‌وار دیده ز غیر تو بسته‌ام

چشم و چراغ کلبهٔ احزان ما توئی

دور قمر به روی تو نسبت درست کرد

آشوب دهر و فتنهٔ دوران ما توئی

ای ماه، حسن زینت ایوان ما ز توست

ای سرو ناز، رونق بستان ما توئی

ما یک دو ناتوان ضعیفیم همچو مور

ای پادشاه ملک، سلیمان ما توئی

ما بندهٔ کمینهٔ دیرینهٔ توئیم

اقرار می‌کنیم که سلطان ما توئی

فردوس بر خرابهٔ ما رشک می‌برد

امشب بدان دلبل که مهمان ما توئی

یکدم اگر چراغ نشیند به گوشه‌ای

روشن شود که شمع شبستان ما توئی

ای آب زندگانی در جستجوی تو

ناصر از آن فتاده که جویان ما توئی

شمارهٔ ۶۳۳

روزی که برد بادم چون خاک به هر سوئی

هر ذرهٔ خاکم را باشد ز وفا بوئی

دیدن به تو نتوانم زیرا که نمی‌افتد

این چشم سیه رویم در خورد چنان روئی

تا باد به کوی تو آرد من خاکی را

چون گَرد همی‌گردم سرگشته به هر کوئی

رخ جانب محرابی در وقت سجود آرند

من سجده نمی‌آرم جز در خم ابروئی

تا برکشدم از دل بار غم هجران را

هر تیر تو می‌گردد در سینه ترازوئی

تا سرو قدت خوش، بر آب روان سازد

از دیده روان کردم بر خاک درت جوئی

ناصر ز غمت موئی گشته‌ست، ولی هرگز

دیدی که گران آید بر هر دو جهان موئی

شمارهٔ ۶۳۴

راضی نمی‌شوم ز وصالت به گفت و گوی

برخاستم چو باد درین ره به جستجوی

چون گل وجود من همه برباد می‌رود

تا همچو غنچه یافت مشام دل از تو بوی

چشمم ز آرزوی تو در آب غرقه شد

باشد خیال تو بنماید در آب روی

من سر همی‌نهم تو اگر پای می‌نهی

فرقی نکرده‌ام ز سر خویش و خاک کوی

هر لحظه خوشترست میانت به چشم من

هر چند نیست خوش که در آید به دیده موی

آن دم که گریم از غم روی تو های‌های

دوزخ ز سوز سینه در آید به های و هوی

ناصر خیال قامت آن سرو نازنین

از آه دل طلب کن و از آب دیده جوی

شمارهٔ ۶۳۵

به چشمه‌های دو چشمم در آی چون ماهی

که دام زلف تو بگرفت ماه تا ماهی

صبا به کوی تو می‌رفت و جان در آن تدبیر

که چون موافقت او کند به همراهی

دلم ربودی و دیگر اگر بخواهی دل

روان به جای دلت جان دهم که دل خواهی

ز شام تا به سحر دیده خون دل ریزد

ز دل عجب نبود نالهٔ سحرگاهی

رقیب اگر چه فرشته است در نمی‌گنجد

میان ما و تو در وقت لی مع اللهی

بپوش زلت و نقصان من به دامن عفو

من از کمال تو آگه نی‌ام، تو آگاهی

ز وصل دانهٔ خالش طمع ببُر ناصر

که عمر رفت به باد و چو کاه می‌کاهی

شمارهٔ ۶۳۶

ای حسن تو آئینهٔ انوار الهی

اوصاف جمال تو ندانند کماهی

خوبان جهان جمله چراغند و تو نوری

غلمان جنان جمله غلامند و تو شاهی

در دیدهٔ من راز تو پوشیده نماند

چون مردمک دیده به خون داد گواهی

گر سوی توام دست دهد نامه نوشتن

ز انگشت قلم سازم و از دیده سیاهی

چشمم به تو روشن شد و مجلس ز تو گلشن

با شمع بگو تا بنشیند که تو ماهی

از کوی تو من باز نیایم به ملامت

دُردی کش عشق تو نترسد ز مناهی

گر جور کنی از تو به سوی تو گریزم

غیر از تو کسی نیست مرا هم تو پناهی

از دیدهٔ ناصر نشود نقش تو غایب

خوش چشمهٔ آبی‌ست که دارد چو تو ماهی

شمارهٔ ۶۳۷

سپهر حسن را دانم که ماهی

ندانم حد ماهی‌ات کماهی

تو چون ماهی و گردد عکس رویت

بگرد چشمهٔ چشمم چو ماهی

اگر راز تو دل پوشیده دارد

به خون دل دهد چشمم گواهی

جدا از دانهٔ خال تو چون کاه

تنم برباد رفت از عمر کاهی

قدت همچو قلم بر مه خط آرد

مرکب شد سپیدی و سیاهی

مرا آبی ده از چاه زنخدان

همین باشد غرض آبی و چاهی

سپه بر دل کشد چشمت ز مژگان

سیه چشمند ترکان سپاهی

ببین در وقت کشتن رقت شمع

دلیل روشن است از بی‌گناهی

ز ناصر گر بود دلخواه تو جان

فدای جان تو باد آنچه خواهی

شمارهٔ ۶۳۸

شرفی باشد اگر چون تو مبارک ماهی

به سوی منزل ما میل کند ناگاهی

ترسم از آه من آئینهٔ تو تیره شود

تیرها خوردم و از سهم نکردم آهی

گر ز غم روی به دیوار عدم آوردم

خرمن گل نخورد غصهٔ برگ کاهی

پیش اسب تو از آن پیل نهد رخ بر خاک

که چو تو عرصهٔ آفاق ندارد شاهی

اگر از صحبت ما یار کراهت دارد

یاری آن است که ما را نبود اکراهی

می‌رود باد صبا بر سر کویش گستاخ

برو ای جان که نیابی به از این همراهی

ناصر آگاه شو از غفلت اگر داری عشق

عاشقی ره نبرد جز به دل‌ آگاهی

پایان غزلیات

شمارهٔ ۶۳۹

ای ز ما وصف تو در مستی خیال انگیختن

وز سر دیوانگی فکر محال انگیختن

بی نهایت را به عقل منتها نتوان شناخت

نفس ناقص کی تواند این کمال انگیختن

برتر از حدی و وهمی چون کنم تعریف تو

بی مثالی از تو نتوانم مثال انگیختن

چون جواب لن‌ترانی از تجلی جلوه کرد

عقل موسی محو گشت اندر سؤال انگیختن

جوهر معنی ز علو آب و خاکِ ما و سفل

نیست ممکن گوهر کان از سفال انگیختن

هم مگر در نور خود خورشید گیرد ذره را

ور نه با او ذره نتواند وصال انگیختن

چون توئی بالذات جزو و کل عالم را محیط

با کمال تو که خواهد قیل و قال انگیختن

تو چه معشوقی که حُسن و ناز معشوقان ز تست

این جمالت را کمالی در جمال انگیختن

در رخ انسان که ماه احسن‌التقویم اوست

از جبین خورشید و از ابرو هلال انگیختن

کلک صُنعت نکته‌ای از حُسن نگذارد فرو

خوب رویان را به وقت خط و خال انگیختن

کرده‌ای بر لوح فطرت قامت گردون دوتا

بر وجود تو چنین شرط است دال انگیختن

تو خداوندی اگر احوال ما بر هم زنی

ما و از جان خدمتی در حسب حال انگیختن

شمع اگر پروانه را صد ره بسوزد بال و پر

باید از همت دگر ره پر و بال انگیختن

دوستان را کشته‌ای از فقر و فاقه زار زار

دشمنان را مانده‌ای در ملک و مال انگیختن

می‌بری اولاد احمد را به محشر غرق خون

نیک باشد سرخ روئی بهر آل انگیختن

در دلم بنشان به دست خود نهال راستی

زانکه اندر سنگ می‌ماند نهال انگیختن

جرم ما از ذره افرون است و عفوت ز آفتاب

ذره در خورشید نتواند زوال انگیختن

گر به خاک عاصیان بادی وزد از لطف تو

ز آتش دوزخ توان آب زلال انگیختن

کار تو احسان و کار ما همه تقصیر و عجز

فعل تو احسان و فعل ما وبال انگیختن

نظم او در حضرت تو گر همی‌یابد قبول

ختم می‌گردد بدو حسن مقال انگیختن

قطعات

شمارهٔ ۱ - : در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه : به بارگاه سلیمان که عرضه می‌دارد

شمارهٔ ۲ : زهی وزیر سلیمان صفت که چون آصف

شمارهٔ ۳ : ننهاد نقطه‌ای ز وفا در نهاد دهر

شمارهٔ ۴ : ناصر انصاف از جهان مطلب

شمارهٔ ۵ : پیر دبیر خواجهٔ آفاق خواجگی

شمارهٔ ۶ : شد دشمن جوانی موی سپید بر سر

شمارهٔ ۷ : مردمانی که اندرین دورند

شمارهٔ ۸ : صاحبا بارگاه قدر تو را

شمارهٔ ۹ : ای قاصد خجسته پی مشتری محل

شمارهٔ ۱۰ : یمین ممالک ملک فخرالدین

شمارهٔ ۱۱ : خطاب کرد مرا وقت صبح، کای ناصر

شمارهٔ ۱۲ : مدار ای اهل دانش با لئیمان

شمارهٔ ۱ - : در مدح جلال‌الدین هوشنگ شاه

به بارگاه سلیمان که عرضه می‌دارد

که نیست مسکن معلوم مور مسکین را

من غریب چو شاهین چشم بسته و باز

مربی‌ای نه که گوید به پیش شاه این را

بگوی ناصر اگر گشته‌ای بزرگ امید

به سمع خسرو عادل حدیث شیرین را

از آن زمان که برین در ملازمم چون بخت

سرم به خواب ندیده‌ست روی بالین را

مرا ملازمت شاه لازم است ولیک

شرایط است بسی خدمت سلاطین را

نه اسب دارم و نه زین و حیرتم زین است

که می‌کشم به سر دوش خود نمد زین را

پیاده شش درجه ز بساط چون طی کرد

ز قرب حضرت شه یافت فر فرزین را

نه کمتر است رهی از پیادهٔ شطرنج

که شط رنج و بلا دیده‌ام جهان بین را

جلال دولت و دین تا ابد مؤید باد

برای مصلحت کار دولت و دین را

شمارهٔ ۲

زهی وزیر سلیمان صفت که چون آصف

صفای ذهن تو تأثیر ماه و خور دارد

نظام کار ممالک به یمن صحبت تو

کمال یافت که از فرخّی اثر دارد

به ذات تو خطری ازعروض عارضه نیست

عرض به معرض جوهر کجا خطر دارد

هنرپناه توئی و به آستانهٔ توست

پناه هر که سر و کار با هنر دارد

قلم که همسر تیغ است ملک و ملت را

برای خدمت تو بر میان کمر دارد

شنیده‌ام که شه از بهر بنده انعامی

قبول کرده از آن رأی تو خبر دارد

به حسن تربیت آن را اگر برون آری

دهان به شکر شما بنده شکر دارد

عطاردی تو و من شاعر پریشان حال

ز طالع است که لطف به من نظر دارد

به ذره‌ای نبود آفتاب را نقصان

که ذره را به عنایت ز خاک بردارد

بقای سلطنت شاه باد وعمرعزیز

همان قدر که قضا حکم بر قضا دارد

یادداشت

شمارهٔ ۳

ننهاد نقطه‌ای ز وفا در نهاد دهر

آن کس که شکل دایرهٔ ماه و خور کشید

مهری ندید دیدهٔ عقلم ورای مهر

هرگه که سر به جبّهٔ اندیشه درکشید

ای یار اگر ز گل طلبی بوی اتحاد

این پنبه را ز گوش تو باید به درکشید

نقاش بر جریدهٔ امکان به کلک امر

هر صورتی که هست به نوع دگر کشید

چون غنچه تنگدل نتوان شد ز خار غم

گل خنده بیش زد که جفا بیشتر کشید

آگه شوی ز قاعدهٔ چرخ یک به یک

گر باطل تو کحل خرد بر بصر کشید

ایمن ز سر محنت او نیست صحن باغ

از چتر گل نگر که به سر در سپر کشید

برگش نداد هرگز و آزاده نام کرد

آن را که همچو سروسهی خویش برکشید

دل در جهان مبند که باد اجل تو را

خواهد به سوی خاک از این رهگذر کشید

گردد در آسیای فلک خرد چون سبوس

هرکس که همچو سنبله از کبر سر کشید

ناصر به بال همت از اجرام درگذر

دون همتی است منت دورقمر کشید

شمارهٔ ۴

ناصر انصاف از جهان مطلب

که در آفاق از او نیابی گرد

خسرو عادلی نماند مگر

تاجداری خروس خواهد کرد

پرورد آسمان به خون دلش

هر که در دور ما سخن پرورد

کار دانش زمین فرو بردند

زحل نحس و زهرهٔ نامرد

ذره‌ای مهر اگر بُدی در چرخ

چهرهٔ مهر او نبودی زرد

کعبتین است سعد و نحس فلک

کوکب و برج او چو تختهٔ نرد

تو همه ششدری و هر ساعت

ضرب او می‌خوری چو مهرهٔ نرد

آتش اندر طمع زن و چون خاک

بر در ناکسانِ سفله مگرد

بایدش صد سال خواری دید

هرکه یک نان ز خوان دونان خورد

با همه خلق همدمی کردم

همدمی نیست بهتر از دم سرد

حکمای زمانه را دیدم

هیچ دارو نمی‌رسد با درد

شمارهٔ ۵

پیر دبیر خواجهٔ آفاق خواجگی

ای خواجگی ز رفعت نام تو نامدار

اسبی که با پیاده خود شاه گفته‌است

بار رهی برد، نبرد بار انتظار

یک بادپای تند روان جوان بده

چون خنگ چرخ و زردهٔ خورشید راهوار

اسبی نه آن‌چنان که سقط گفتش انوری

اسبی چنانکه بود مُعزی بر او سوار

عمرت دراز باد که از نوک کلک تو

کارم چو کار خانهٔ ما نیست پرنگار

شمارهٔ ۶

شد دشمن جوانی موی سپید بر سر

آن به که جای دشمن بالای سر نباشد

سر همچو صبح کاذب بی‌وقت شد سپیدم

شامی ز صبح پیری تاریک‌تر نباشد

یارب سفید شد موی سیه چو هرگز

بالاتر از سیاهی رنگ دگر نباشد

شمارهٔ ۷

مردمانی که اندرین دورند

همه پر مکر و زرق و تلبیس‌اند

چون زحل روسیاه و منحوس‌اند

گرچه برتر ز اوج برجیس‌اند

آدمی دیگر از کجا زاید

چون زن و مرد جمله ابلیس‌اند

شمارهٔ ۸

صاحبا بارگاه قدر تو را

مهر بنده است و ماه دربانش

هیچ از حال بنده آگاهی؟

که کمالی گرفت نقصانش

رنج افزود و کس نرنجانید

به عیادت قدم ز اخوانش

غالباً او بدان نمی‌ارزد

که بپرسد وزیر سلطانش

ایزدم رحم کرد و صحت داد

بس که خواندم رحیم و رحمانش

به تقاضای شه نبودم روی

رأی کردم به حکم فرمانش

که نشینم چو گنج در کُنجی

بهر تعلیق نسخ دیوانش

رخ به دیوار عجز چون سایه

دور از آفتاب تابانش

تا مگر همچو من گدائی را

برسد رقعه‌ای ز دیوانش

حال القصه حجره‌ای دارم

بد چو حالم اساس ویرانش

گوشه‌ای همچو چشم بدخواهت

تنگ و تاریک سقف ایوانش

سخت سست و قوی ضعیف نهاد

شش جهات و چهار ارکانش

گر چه دیدار او کرا نکند

بس کرا بسته‌ایم پیمانش

در میان دو چشمه افتاده‌ست

گر ببینی به چشم احسانش

آبروی مرا دهد بر باد

کثرت آب و قلت نانش

باد کیوان غلام تو چون چرخ

تا بود دور چرخ کیوانش

شمارهٔ ۹

ای قاصد خجسته پی مشتری محل

برخوان به گوش خواجه که الصیف ارتحل

شد بر براق عزم غبار درت سوار

تا بگذرد ز فرق مه و تارک زحل

بیرون ز سدرهٔ قدر رفیعت هزار میل

افکنده تخت دانش و بنشسته در محل

از سیم اشک دامن من پر شده‌ست، لیک

بی‌قیمت است از آنکه به خون می‌شود بدل

بی‌توشه نیستم که گدای حبیب را

باشد همیشه قرص مه و مهر در بغل

شمارهٔ ۱۰

یمین ممالک ملک فخرالدین

که هم یمن ملکی و هم فخر دین

قبای زر اندود افلاک را

تراز از خط توست بر آستین

اگر عزم تو ترک میدان کند

شود آسمان در مکانی مکین

وگر حزم تو ترک جولان کند

مبتّر شود در زمانی زمین

بسوزد چو ساعی بود قهر او

زحل را اثیر از دم آتشین

بسازد چو داعی بود لطف تو

حمل را ز خام اسد پوستین

عطارد پناها شناسی که من

به شعری رسیدم ز شعر متین

چو زاغ کمان طوطی طبع من

از آن گوشه‌گیر است و عزلت نشین

که بهر کتابت ز دیوان شاه

جدا همچو جزو رهی شد رهین

اگر یارئی می‌کنی درخورست

که یارت خدا باد و ناصر معین

شمارهٔ ۱۱

خطاب کرد مرا وقت صبح، کای ناصر

چرا چو ثابته ساکن شدی ز سیّاری؟

پس از خجالت بسیار سر بر آوردم

بگفتم از سبب مفلسی و بیماری

بگفت چارهٔ این کار سخت آسان است

همیشه چارهٔ بیچارگان کند باری

برو به سُدّهٔ صاحب نصاب عقل و هنر

که هرکه سر نهد آنجا کند کلُه داری

معین حق، شرف‌الدین که خاک سُدهٔ او

شرف دهد به مقیمان قصر زنگاری

مربی علما، عالم معالم دین

که نیست دانش او مختصر ز بسیاری

زحل که حارس حصن حصین گردون است

ز رأی روشنش آموخت حزم و بیداری

غبار موکب او سرمهٔ سپاهان است

که داد روشنی چشم تیره و تاری

حساب عمر شما در زمانه چندان باد

که فاضل آید از او هر عدد که بشماری

شمارهٔ ۱۲

مدار ای اهل دانش با لئیمان

تو صحبت تا نباشی در ندامت

بهشت جاودان باشد نصیبت

که ایشان را نبینی تا قیامت

قطعات دوبیتی

شمارهٔ ۱ : پردلی باید که بار غم کشد

شمارهٔ ۲ : فلک فیل زور فرزین گرد

شمارهٔ ۳ : حرف عشق از سر زبان دور است

شمارهٔ ۴ : بولهب را محرم طاها که کرد

شمارهٔ ۵ : هر که بی بهره شد ز دانش و هوش

شمارهٔ ۶ : دریغ این درد را مرهم ندیدم

شمارهٔ ۷ : برو جان پدر جانی طلب کن

شمارهٔ ۱

پردلی باید که بار غم کشد

دردی این درد را هر دم کشد

زال زر را از پر سیمرغ پرس

رخش باید تا تن رستم کشد

شمارهٔ ۲

فلک فیل زور فرزین گرد

عاقبت قصد اسب ناصر کرد

شاه اگر دفع ظلم او نکند

بنده ماند پیاده با رخ زرد

شمارهٔ ۳

حرف عشق از سر زبان دور است

شرح این آیت از بیان دور است

ای به حرص و هوا کمر بسته

این حکایت از آن میان دور است

شمارهٔ ۴

بولهب را محرم طاها که کرد

لؤلؤ اندر کیسهٔ لالا که کرد

حیف باشد این سخن در گوش عام

توتیا در چشم نابینا که کرد

شمارهٔ ۵

هر که بی بهره شد ز دانش و هوش

گوش کن این حدیث مرد به گوش

ریش و سبلت اگر به کاری هست

هیچ‌کس نیست بهتر از بز وحوش

شمارهٔ ۶

دریغ این درد را مرهم ندیدم

امید وصل بود آن هم ندیدم

از آن کار مرا سست است بنیاد

که عهد دوستان محکم ندیدم

شمارهٔ ۷

برو جان پدر جانی طلب کن

سر خود گیر و سامانی طلب کن

از این کُه کندنت آخر چه حاصل

اگر زر بایدت کانی طلب کن

رباعیات

شمارهٔ ۱ : قومی به فرشته می‌شمارند مرا

شمارهٔ ۲ : اشکم چو عقیق است ز درج گهرت

شمارهٔ ۳ : آن شاه که قبلهٔ نماز همه اوست

شمارهٔ ۴ : هر چند به چالاکی آن دلبر نیست

شمارهٔ ۵ : تا در سر من هوای مه‌روی من است

شمارهٔ ۶ : درد دلم از شمار دفتر بگذشت

شمارهٔ ۷ : ای روی تو از لطافت آینهٔ روح

شمارهٔ ۸ : گل حاجت عاشقان روا خواهد کرد

شمارهٔ ۹ : جز من به دم سحرگهی مست که شد؟

شمارهٔ ۱۰ : تا حق ز جهانیان ملولم نکند

شمارهٔ ۱۱ : می‌آمد و هر سو نظری می‌افکند

شمارهٔ ۱۲ : تا جلد جریده در جهان خواهد بود

شمارهٔ ۱۳ : دیدم گل سرخ سخت پیراسته بود

شمارهٔ ۱۴ : ایام شباب است شراب اولاتر

شمارهٔ ۱۵ : با سنبلش آویختم از روی نیاز

شمارهٔ ۱۶ : حال من خاکسار می‌بین و مپرس

شمارهٔ ۱۷ : دی غرق عرق در آفتابش دیدم

شمارهٔ ۱۸ : جز خار نروید ز گلستان دلم

شمارهٔ ۱۹ : عالم چو بهشت ولیکن گذران

شمارهٔ ۲۰ : اسرار ازل را نه تو دانی و نه من

شمارهٔ ۲۱ : ای شرم زده غنچهٔ مستور از تو

شمارهٔ ۲۲ : ای غم همه سوی من عنان تافته‌ای

شمارهٔ ۲۳ : ای سایه تو مرد صحبت نور نه‌ای

شمارهٔ ۲۴ : گر همچو من افتادهٔ این دام شوی

شمارهٔ ۱

قومی به فرشته می‌شمارند مرا

وزاهل صلاح می‌شمارند مرا

زان سوی دگر گر بنگارند مرا

در هیچ کنشتی نگذارند مرا

شمارهٔ ۲

اشکم چو عقیق است ز درج گهرت

پشتم چو کمان گشت ز تیر نظرت

ای عهد تو همچون زلف تو جمله شکن

ای وعدهٔ تو تهی میان چون کمرت

شمارهٔ ۳

آن شاه که قبلهٔ نماز همه اوست

مقصود ز قصهٔ دراز همه اوست

صد ساله نماز و روزهٔ مردم را

قدری نبود که بی‌نیاز همه اوست

شمارهٔ ۴

هر چند به چالاکی آن دلبر نیست

ما را طمع وصال او در خور نیست

زور و زر و زاریست سرمایهٔ عشق

زاری نخرد، زور ندارم، زر نیست

شمارهٔ ۵

تا در سر من هوای مه‌روی من است

بر خاک نهاده سال و مه روی من است

دزدیده به سوی مه نگه می‌کردم

گفتا چه نگه کنی که مه روی من است

شمارهٔ ۶

درد دلم از شمار دفتر بگذشت

این قصه به هر محفل و محضر بگذشت

این واقعه در جهان شنیده است کسی

من تشنهٔ آب و آبم از سر بگذشت

شمارهٔ ۷

ای روی تو از لطافت آینهٔ روح

خواهم که قدمهای خیالت به صبوح

در دیده کشم ولی ز خار مژه‌ام

ترسم که شود پای خیالت مجروح

شمارهٔ ۸

گل حاجت عاشقان روا خواهد کرد

زهد همه زاهدان هبا خواهد کرد

گل آمد و کار و بار ما بر هم زد

امسال دگر بار جفا خواهد کرد

شمارهٔ ۹

جز من به دم سحرگهی مست که شد؟

بی می به سماع خرگهی مست که شد؟

از هش بروم چو بوی نرگس شنوم

بر بوی پیالهٔ تهی مست که شد؟

شمارهٔ ۱۰

تا حق ز جهانیان ملولم نکند

شایستهٔ درگاه وصولم نکند

ترس تو از آن است که خاکت بخورد

بیم من از آنکه خود قبولم نکند

شمارهٔ ۱۱

می‌آمد و هر سو نظری می‌افکند

بر هر طرف از لب شکری می‌افکند

گه‌گه به کرشمه سوی ما می‌نگریست

وزناز نظر بر دگری می‌افکند

شمارهٔ ۱۲

تا جلد جریده در جهان خواهد بود

پیوسته به دست دگران خواهد بود

می نوش و از این جریده برخوان غزلی

کاین عالم فانی گذران خواهد بود

شمارهٔ ۱۳

دیدم گل سرخ سخت پیراسته بود

بلبل به دعای سحرش خواسته بود

بس تازه و دلگشا و آراسته بود

گوئی که به روی صبح بر خاسته بود

شمارهٔ ۱۴

ایام شباب است شراب اولاتر

هر غمزده‌ای مست و خراب اولاتر

عالم همه سر به سر خراب است و یباب

در جای خراب هم خراب اولاتر

شمارهٔ ۱۵

با سنبلش آویختم از روی نیاز

گفتم من سودا زده را چاره بساز

گفتا که لبم بگبر و زلفم بگذار

در عیش خوش آویز، نه در عمر دراز

شمارهٔ ۱۶

حال من خاکسار می‌بین و مپرس

می‌سوز از انتظار و می‌بین و مپرس

سودا زده‌ای چو من نیامد به جهان

اینک من و روزگار می‌بین و مپرس

شمارهٔ ۱۷

دی غرق عرق در آفتابش دیدم

همچون گل تازه بی‌حجابش دیدم

دیدم به جمال او جهان را زآن روی

چون مردمک دیده در آبش دیدم

شمارهٔ ۱۸

جز خار نروید ز گلستان دلم

جان دست فروشسته ز درمان دلم

در کسوت یوسفم به ظاهر لیکن

گرگ آبادیست چاه ویران دلم

شمارهٔ ۱۹

عالم چو بهشت ولیکن گذران

بسان چو عروسی و صبا جلوه گران

بلبل زده صیت و نعره چون بی خبران

وز وجد گل و صبح به هم جامه دران

شمارهٔ ۲۰

اسرار ازل را نه تو دانی و نه من

وین حرف معما نه تو خوانی و نه من

هست از پس پرده گفتگوی من و تو

چون پرده بر افتد نه تو مانی و نه من

شمارهٔ ۲۱

ای شرم زده غنچهٔ مستور از تو

حیران و خجل نرگس مخمور از تو

گل با تو کجا برابری یارد کرد

کو رنگ ز مه دارد و مه نور از تو

شمارهٔ ۲۲

ای غم همه سوی من عنان تافته‌ای

مانا که مرا زبون ترک یافته‌ای

آن روز مرا دو چشم تر سرخ نمود

بر خود که گلیم من سیه بافته‌ای

شمارهٔ ۲۳

ای سایه تو مرد صحبت نور نه‌ای

رو ماتم خود دار کزین سور نه‌ای

اندیشهٔ وصل آفتابت نرسد

می‌ساز بدین قدر کزو دور نه‌ای

شمارهٔ ۲۴

گر همچو من افتادهٔ این دام شوی

ای بس که خراب باده و جام شوی

ما عاشق و رند و مست و عالم سوزیم

با ما منشین و گر نه بدنام شوی

ترکیبات

شمارهٔ ۱ - در مدح سلطان جلال‌الدین هوشنگ شاه : صباح عید و روز نوبهار است

شمارهٔ ۲ - در تهنیت عید به شاه ابوالمعالی : عید خجسته از حرم یار می‌رسد

شمارهٔ ۳ - صبح خیزان : صبح‌خیزان کز صفا جام مصفا برده‌اند

شمارهٔ ۴ - در تهنیت عید قربان و مدح هوشنگ شاه : رسید کوکبهٔ عشق در بهاری خوش

شمارهٔ ۵ - در تهنیت عید و مدح جلال‌الدین هوشنگ : روز عید است حریفان طرب از سر گیرید

شمارهٔ ۶ - در رثای مسعود شاه : شادمانی را مقام آفرینش برتر است

شمارهٔ ۷ - پرده یک دم ز روی خود بردار : ظهرت من مشارق الانوار

شمارهٔ ۱ - در مدح سلطان جلال‌الدین هوشنگ شاه

صباح عید و روز نوبهار است

بهار و عید و ما را وصل یار است

به رسم عید خوبان چمن را

ز شاخ و برگ گل نقش و نگار است

خنک آب روان کز قد سروش

نگار نازنینی در کنار است

بیا ساقی، بیاور می که ما را

هنوز از بادهٔ دوشین خمار است

چنار از قامتت دارد هوائی

ز قدت باد در دست چنار است

چراغی در چمن افروخت لاله

ز رویت لاله را در دل چه نار است

به آزادی برآمد نام سوسن

که او کمتر غلام شهریار است

بنفشه چون خط دلبر بر‌آمد

خطی خوش گرد روی گل درآمد

براق برق عزم آسمان کرد

قطار پیل جوهرکش روان کرد

فلک دل گرم شد از مهر غنچه

هوا از ابر گل را سایه‌بان کرد

بیا ساقی بده آبی که بر باد

نشاید کشت باغ و بوستان کرد

به باغ ارغنون درکش از آن می

که عکسش ارغنون را ارغوان کرد

سحرگه با لب تو غنچه زد لاف

صبا برخاست، خاکش بر دهان کرد

چو نرگس نوبت مستی‌ست ناصر

چو غنچه چند مستوری توان کرد

زبان شیرین شود از مدح خسرو

که مدح او زیان را کامران کرد

شهی کو ملک را گیتی ستان است

مهی کافاق را صاحب قران است

دهان غنچه خندان می‌نماید

رخش در پرده پنهان می‌نماید

سپر بر آب نیلوفر بینداخت

که باغ از غنچه پیکان می‌نماید

همه از گریهٔ ابر بهاری‌ست

که چون گل برق خندان می‌نماید

همه فریاد مرغ از دست سرو است

که سر تا پای دستان می‌نماید

ز عکس لاله در آئینهٔ آب

خیال روی خوبان می‌نماید

بیا ساقی و دور گرم گردان

که دور چرخ گردان می‌نماید

شنهشه را مگر عزم سواری ست

که اسب باد جولان می‌نماید

جلال دین و دولت شاه هوشنگ

که دستان است و رستم در صف جنگ

فلک قدری که دولت چاکر اوست

شهان را تاج و افسر گوهر اوست

سپهر و کوکب اقبال هوشنگ

که دولت همچو افسر در سر اوست

بخوانم بزم او را باغ رضوان

که کوثر جرعه‌ای از ساغر اوست

حصاری ساخت رأی‌اش ز آهن و سنگ

که آسیبش ز آب و خنجر اوست

بگویم رزم او را موقف حشر

که محشر یک بلوک از لشکر اوست

از آن گل رنگ و بوئی دارد از لطف

که گل را رنگ و بو از دفتر اوست

از آن مه را نشانی هست از حسن

که با مه نور رأی انور اوست

زهی دولت ز اقبالت جهان را

به رویت چشم روشن آسمان را

به هر حکمی که در تقدیر باشد

بدان رأی تو را تدبیر باشد

چو رایت برکشی در روز هیجا

تعالی الله چه دار و گیر باشد

به جانداری تو گردون کمر بست

که دایم با کمان و تیر باشد

ز عدل تو نماندست آن تعدی

که آب از باد در زنجیر باشد

فلک در دست بخت تو زبون شد

جوان را زور بیش از پیر باشد

حسودت را گرفت از جان خود دل

که او را سینه‌ای دلگیر باشد

بکاهد خصم تو گر ماه گردد

بمیرد دشمنت گر میر باشد

ز فر عدل تو عالم جنان شد

که عدل تو به عالم داستان شد

شها گردون به فرمان تو گردد

ستاره بهر دوران تو گردد

سعادت روی در روی تو آرد

نحوست گرد خصمان تو گردد

حمل امسال از آن آید در این ماه

که روز عید قربان تو گردد

و گر بر ثور رانی تیغ گردون

مطیع تیغ بران تو گردد

هر آن شاهی که توقیع تو بیند

کمینه بنده فرمان تو گردد

شود ناهید مطرب راوی نظم

عطارد چون ثنا خوان تو گردد

به حسن شعر ناصر همچو حسان

ز تحسین و از احسان تو گردد

زبان مدح تو گوید کام یابد

ز القاب تو انسی نام یابد

تو را از تخت شاهی متکا باد

جناب تو جهان را ملتجا باد

ز بهر سوختن خصم تو خار است

چو گل پیراهن عمرش قبا باد

سعادت را که مرغ خانهٔ توست

به سوی گلشن جاهت هوا باد

در این موقع براین حسن مقطّع

طریق داعی مخلص دعا باد

خدا چون از شب و روز تو راضی‌ست

نگهدار شب و روزت خدا باد

همای عید چون افکند سایه

همای او همایون بر شما باد

شمارهٔ ۲ - در تهنیت عید به شاه ابوالمعالی

عید خجسته از حرم یار می‌رسد

بوئی ز دل به خانهٔ دلدار می‌رسد

برگی‌ست ماحضر که به دولت‌سرای شاه

حق‌القدوم از پی زوار می‌رسد

لیکن بدان دلیل که عام است لطف او

زانجا به چار گوشهٔ اقطار می‌رسد

رنجور راه بادیه را مرهم مراد

بر پای خسته و دل افگار می‌رسد

مهمانی خداست که آزاد و بنده را

دربار عام خلعت بسیار می‌رسد

می‌دان غنیمتش چو ندانی که در حضور

این غایب رسیده دگر بار می‌رسد

از اتصال کعبه و غوغای قافله

پیغام حشر و وعدهٔ دیدار می‌رسد

عید است عاشقان همه قریان ز جان کنید

دریای خون ز روی زمین بر روان کنید

روشن رهی که قبله بود انتهای او

آزاد بنده‌ای که شود کعبه جای او

از زمزم آب خورده و چون آب در مقام

آسوده و حریم حرم متکای او

محراب چار رکن که دارالامان اوست

عرش مجید رشک برد از صفای او

آئینه‌ای که قبلهٔ روی خلایق است

خالق نموده روی خود اندر لقای او

حاجی خدای را بتواند به کعبه دید

در راه اگر خدای بود رهنمای او

آن کز سر نیاز در این راه پای نهاد

تاج سر ملایکه شد خاک پای او

امسال اگر امیر نشد محرم حرم

کروبیان طواف کنند از برای او

آن مرتضای اعظم و مختار روزگار

کز رأی اوست روشنی کار روزگار

او عین عالم است که چون عین بر سر است

چشم جهانیان به جمالش منور است

عادل ابوالمعالی عالی که آسمان

با خاک راه در قدم او برابر است

با شوکت سکندر و اقبال یوسفی

با دانش پیمبر و مردیِ حیدر است

آلوده نیست دامنش از خون به صبح و شام

چون چرخ از آنکه پاکدل و پاک گوهر است

کمتر اسیر بند کمند وی اژدهاست

کمتر شکار نوک خندگش غضنفر است

ای سروری که از نظر و بخشش فلک

امروز هر مراد که خواهی میسر است

شمعی‌ست مجلس تو که اندر هوای او

پروانه‌وار مرغ خرد سوخته پر است

ای عید ما ز دیدن روی مبارکت

نوروز واشکفته ز خوی مبارکت

شاها سعادت دو جهان در پناه توست

بخت از ملازمان در بارگاه توست

مه را قبای حسن از آن چاک می‌شود

کو در حجاب مانده ز طرف کلاه توست

رنگی که هست بر رخ آئینهٔ فلک

عکس سواد پرچم و گرد سپاه توست

بی آب روی چرخ چو چاهی است سرنگون

آنجا که حد و مرتبهٔ آب و جاه توست

بدخواه اگر ز مهر تو در تاب شد چه باک

اقبال همچو فتح و ظفر نیکخواه توست

گر دعوی کمال کند حسن خُلق تو

طبع کریم و همت عالی گواه توست

گردون به گوش مرکب تو می‌کند خطاب

کین کهکشان وسنبله در وجه کاه توست

ای عکس نعل اسب تو بر آسمان هلال

ز آنروی افتخار کند در جهان هلال

دولت تو را مزید و جهان بر مراد باد

جان حسود به رغم و طبع تو شاد باد

هر بستگی که با تو کند ششدر جهان

از نقش کعبتین سعادت گشاد باد

در راستی چو نرد به پایان رسانده‌ای

اکنون حساب عمر تو هر دم زیاد باد

جزم تو در ثبات نگهبان خاک شد

عزم تو در شتاب عنان گیر باد باد

تو حاکمی و عدل و سخاوت از آن توست

کار تو بذل کردن و شغل تو داد باد

تو پادشاه مطلقی و هر کجا روی

فرمان ز تو، ز خلق جهان انقیاد باد

هر جا ادا کنند مدیح تو راویان

از نظم پاک ناصر و بزم تو باد

جاوید باد عمر تو ای شهسوار ملک

تا از مدار عمر تو باشد مدار ملک

شمارهٔ ۳ - صبح خیزان

صبح‌خیزان کز صفا جام مصفا برده‌اند

از دل بریان من نقل مهنا برده‌اند

روشنان آسمان از ساغر زرین مهر

جرعه‌ای از جامشان نقل مسیحا برده‌اند

بستهٔ دام سپهر و دانهٔ دنیا نی‌اند

آشیان عزلت اندر قاف عنقا برده‌اند

نفی هستی کرده و در نیستی ثابت شده

از در لا بارگه در صدر الاّ برده‌اند

ترک کثرت کرده و در وحدت خاص آمده

اسم را بگذاشته، ره در مُسمّی برده‌اند

نقش را دیده ولی نقاش را نشناخته

از رخ مجنون نشان روی لیلی برده‌اند

عارفان را نیست از شاهد نظر بر زلف و خال

ماسوا را از خطش خط تبّرا برده‌اند

برده بالای پریرویان دل ما را ز دست

ای خوش آن دل را که از پستی به بالا برده‌اند

ساقیا می ده که از پستی به بالا می‌رویم

مست و غلتان همچو قطره سوی دریا می‌رویم

صبح‌خیزان کز می شب سرگران برخاستند

چون نظر کردند در ساقی ز جان برخاستند

گفت برخیزند از جان تا نشینم یکدمی

چون نشست او جملهٔ جانها روان برخاستند

عاشقان را همچو سبزه زیر پای افکنده‌اند

خوبرویانی که چون سرو روان برخاستند

آفتاب تیغ‌زن چون نیزه بالا شد بلند

پشت خم در خدمتش هفت آسمان برخاستند

روی او دیدند افتادند در پایش ز شرم

جملهٔ گل‌ها که اندر بوستان برخاستند

صف کشیده لشکر خطش به قصد مُلک حُسن

فتنه‌ها بودند در آخر زمان برخاستند

ما و او چون باد با گل صحبتی داریم خوش

دشمنان ناگاه چون گرد از میان برخاستند

جان فروشانی که سودا با سر زلفش کنند

مایهٔ عشق است کز سود و زیان برخاستند

ساقیا می ده که با سود و زیانم کار نیست

در سر شوریدگان سودای این بازار نیست

صبح‌خیزان بزم عشرت را صلائی در زنید

شیشهٔ افلاک را سنگ طرب بر سر زنید

قالبم سوزید یا سازید جانم را کباب

ماه را زان خاک بر آئینه خاکستر زنید

جان دهید و یار را بر جای جان دربرکشید

ور نمی‌یارید لاف عاشقی کمتر زنید

مطربان لب‌های خشک از بادهٔ تر ترکنید

وان زمان بر تار بربط نغمه‌های تر زنید

این همه فریاد افغان نی از دست شماست

تا کی‌اش انگشت‌ها در دیدهٔ‌ اعور زنید

چنگ همچون مسطر است و چشم ساقی مهره‌باز

رقعهٔ جان مرا هم مهره هم مسطر زنید

مدعی از دفتر ما چون دف تر می‌شود

تا دف او تر شود بر دف از این دفتر زنید

ساقیا می ده به رغم مدعی دلشاد باش

بندهٔ عشق بتان شود وز جهان آزاد باش

صبح‌خیزان طبل شادی بر ثریا کوفتند

نوبت شاهنشهی بر سقف خضرا کوفتند

چون نوند عشق در دادند مستان صبوح

کوس همت بر سر گردون اعلا کوفتند

آفتاب وصل چون طالع شد از برج شرف

پیش او چون ذره در رقص بی محابا کوفتند

شعر ناصر خواند مطرب در سماع عاشقان

بر سر آتش چو دود از سوز دل پا کوفتند

لاله تنها جام می می‌خورد و نرگس در خمار

جام او را عاقبت بر سنگ صحرا کوفتند

مردم چشمم اگر چه ناکس و بد گوهرند

دُر بسی دارند، آری راه دریا کوفتند

ماه من مگذر تا زهر افکند زلفت چو مار

مار اگر چه زخم زد، آخر سرش را کوفتند

خصم بر سندان ما دندان زد و خود را شکست

پتک سردی بود بدخواهان به عمدا کوفتند

ساقیا می ده، مده جام صفا بدخواه را

تیرگی شب را رسید و روشنائی ماه را

شمارهٔ ۴ - در تهنیت عید قربان و مدح هوشنگ شاه

رسید کوکبهٔ عشق در بهاری خوش

چو لاله جام طرب‌کش به لاله‌زاری خوش

بریز خون صراحی که عید قربان است

به کیش عشق کم افتد چنین شکاری خوش

بیار باده و بنشین به همدمی یکدم

به شرط آنکه بود همدم تو باری خوش

ز رقص و دست‌زدن چون چنار دست مدار

اگر به دست همی‌آیدت نگاری خوش

اگر چه کار ز مستی خراب می‌گردد

مدام کار من این است و هست کاری خوش

به عمر دیدهٔ نرگس ندیده است به خواب

چنین زمان طربناک و روزگاری خوش

چمن ز طلعت گل خرم و همایون است

که همچو دولت شه سرور روز‌افزون است

خوش است طرف گلستان و بوستان خرم

بنوش جام جم از دست دوستان خرم

چو لاله خیمه به صحرای شادمانی زن

که غنچه خرگه عیش است و گلستان خرم

بهار و عید چو با هم موافقت کردند

به اتفاق زمین خوش شد و زمان خرم

ز دست ساقی گل جام ارغوانی خواه

که گل خوش است در این وقت و ارغوان خرم

ز بس که زهرهٔ ازهر چو زهره ظاهر شد

زمین شده است ز انجم چو آسمان خرم

جهان پیر جوان شد ز اعتدال هوا

که همچو بخت جوان شد همه جهان خرم

چمان به سوی چمن با چمانه‌ رو که شده‌ست

چمن چو مجلس بزم خدایگان خرم

شکوفه کرد دل غنچه از شراب سحر

به بانگ مرغ چو بیدار شد ز خواب سحر

شکوفه شمع برافروخت در چمن روشن

نهاد لاله چراغی در انجمن روشن

گشای دیدهٔ عبرت که چشم نرگس شد

به وقت صبح به دیدار نسترن روشن

هوای مهر اثر کرد در دل غنچه

نمود راز دل از چاک پیرهن روشن

چو یافت آینهٔ آب صیقلی از باد

نمود در دل او روی یاسمن روشن

زبان سوسن گویا زبانهٔ شمع است

ز تشنگی به در افتاده از دهن روشن

میان باغ تباشیر صبح را امشب

دمید همچو سپیده رخ سمن روشن

تمام برق چو تیغ یمانی شاه است

که می‌درخشد از جانب یمن روشن

خدایگان سلاطین شهنشه عادل

سحاب راتبهٔ کان یسار دریا دل

شهی که می‌شود از فتح او ظفر پیدا

ز نور طلعت او هست زیب و فر پیدا

چراغ دودهٔ دولت جلال‌الدین هوشنگ

که دیده را شود از نور او بصر پیدا

نسیم صبح ز لطفش به گوش گل می‌گفت

که غنچه را شده صدبرگ در سحر پیدا

ز تاب قهرش گل نار می‌شود در باغ

که همچو آتش موسی است در شجر پیدا

ز بحر دستش با آب روی دارد تیغ

شده‌ست از صدف تیغ او گهر پیدا

بلند همت کان ثروت هنر‌پرور

که شد به نوبت او قیمت هنر پیدا

قضا به نامش آن دم که سکه بر زر زد

ز نام نامی او گشت وجه زر پیدا

جهان به دولت او آرزوی آن دارد

که نا جهان بود او حکم بر جهان دارد

زهی زمان تو از عهد مامضی خوشتر

زمین به فر تو از عرصهٔ سما خوشتر

به صدق مهر تو را صبحدم هوادار است

از آن به صبح شود هر نفس هوا خوشتر

علاج ضعف صبا اهتمام خُلق تو کرد

که شد به قوت آن دم به دم صبا خوشتر

فلک به گرد زمین گشت دورها و ندید

به دور عدل تو از روزگار ما خوشتر

اگر چه بنده در ایام دولت تو خوش است

توقع است که داری تو بنده را خوشتر

در این قصیده که اول ردیف او خوش بود

ردیف آخر او هست ظاهراً خوشتر

برین جناب اگر ناصرا دعا گویی

دعا بگو که در آخر بود دعا خوشتر

بهار و عید به روی تو شاد و خرم باد

بقای عمر تو تا انقراض عالم باد

شمارهٔ ۵ - در تهنیت عید و مدح جلال‌الدین هوشنگ

روز عید است حریفان طرب از سر گیرید

کام دل از لب معشوق سمن‌بر گیرید

زهد سی‌روزه ز خشکی اثری کرده بود

ساعتی حظ دماغ از غزل تر گیرید

منقل آرید که گلنار زمستان نار است

غسل از آب رز و قبله ز آذر گیرید

از دم بهمن اگر آب شود روی زمین

همچو رستم سر سرخاب قدح برگیرید

مطربان بهر نوا در دف و نی چنگ زنید

ساقیان بهر طرب صافی ساغر گیرید

یار دشنام دهد بر لب او بوسه دهید

باده گر تلخ بود نقل و شکر برگیرید

یک نفس را که به شادی گذرانید ز عمر

با همه دولت جاوید برابر گیرید

نظم ناصر چو محلی به مدیح شاه است

همچو گوهر سخنش را همه در زر گیرید

تا بیابد ظفر و وقت شما خوش گذرد

باده بر یاد شهنشاه مظفر گیرید

شهریاری که لب از خاتم او کام گرفت

نامداری که زر از سکهٔ او نام گرفت

آنکه منزل چو مه از برج ثریا دارد

در سخا دست چو کان و دل دریا دارد

مفخر آل کیان خسرو عادل هوشنگ

که به اقبال سکندر دل دریا دارد

آن جهانگیر جوان‌بخت که در روز مصاف

پرچم نیزه ز موی سر اعدا دارد

روز هیجا که ندارند سر خود تن‌ها

تیغ او پشت سپاهی تن تنها دارد

برکشیده‌‌ست فلک رایت او را سوی خویش

راستی این همه اقبال ز بالا دارد

دست او روز وغا تیغ زند چون خورشید

که به قانون شجاعت ید بیضا دارد

به جز از گرز گرانش نبود هیچ علاج

دشمنش در سر اگر علت سودا دارد

خنجر او که خورد آب ز نیش عقرب

دست در بند کمز ترکش جوزا دارد

هرمرادی که ز همت طلبد نصرت او

دولتش جملهٔ اسباب مهیا دارد

ای جهان از اثر عدل تو آباد شده

سرو در بندگی کلک تو آزاد شده

باد صبح از نفس خلق تو جان می‌یابد

چشمهٔ آب حیات از تو روان می‌یابد

دشمنت بس که گریزد ز نظرها چو خیال

خویشتن را ز پس پرده نهان می‌یابد

آنچه در فرّ همای است به اقبال ملک

ز عقاب سه پر زاغ کمان می‌یابد

دولتت تیز شد و می‌کند آهنگ عراق

که نهاوند به راه همدان می‌یابد

تیر تو سوی نشان راست رود کز پیکان

به دل دشمن بدکیش نشان می‌یابد

جان بدخواه تو خواهد ز جهان بیرون شد

زانکه خود را به همه جای گران می‌یابد

جز مدیح تو نیارد به دهان طوطی نطق

رانکه از شکّر شُُکر تو زبان می‌یابد

آنچه می‌جُست و نمی‌یافت سعادت امروز

در کله‌گوشهٔ اقبال تو آن می‌یابد

می‌دهد بهر سمند تو فلک نعل‌بها

هر چه در همت بحر و دل کان می‌یابد

آسمان غاشیهٔ قدر تو بر دوش کشید

ماه نو حلقهٔ خدام تو در گوش کشید

حور با دمدمهٔ کوس تو دمساز آمد

سدره با رایت منصور تو همراز آمد

نالهٔ نای در آن حال چو تیغ تو شنید

صوفئی بود که در رقص سرانداز آمد

شعر من سحر شد و داد به من سحرحلال

قوت فکر که جادوی سخن ساز آمد

کوه را چون سخن حلم تو گفتم ز صدا

بی تحمل شد و هر ذره به آواز آمد

دل آوارهٔ ما را کرمت باز آورد

دل چو از لطف تو جان یافت، روان بازآمد

خسروا خامهٔ من هست درخت عالی

که به بستان هنر سرو سرافراز آمد

عید مهمان عزیز است، دو روزش خوش دار

زانکه او مجمع حُسن است، به صد ناز آمد

سایهٔ دولت او باد مبارک بر شاه

که همائی‌ست همایون که به پرواز آمد

تا نباید که ز اطناب ملالت باشد

خواهم از بهر دعای تو به ایجاز آمد

چون فلک دور بقای تو ز حد بیرون باد

دولتت چون مه نو روز به روز افزون باد

شمارهٔ ۶ - در رثای مسعود شاه

شادمانی را مقام آفرینش برتر است

مقصد دولت بلند و مرغ همت بی‌پر است

دل به غم بسپار و یاد خوشدلی کم کن که ما

در جهان تا بیشتر جُستیم شادی کمتر است

نقش سعد از لوح گردون پاک شد گر دیر باز

ثابت و سیار انجم را نحوست رهبر است

خاک بر گردون اگر این فتنه از تأثیر اوست

روی هفت اختر سیه گر این بلا از اختر است

همگنان چون لشکر آراسته، صف در صف‌اند

صفدر لشکرشکن چون شد؟ که دور از لشکر است

آب خضر ای دیده بر خاک ره افشان کین زمان

ماتم جمشید اعظم ثانی اسکندر است

اختیار دور گردون داور گردون پناه

آفتاب هفت کشور ظل‌حق مسعودشاه

عالمی را در فراق تو همی‌بینم خراب

«وین که می‌بینم به بیداری‌ست یارب یا به خواب»

نوبهاری را خزان افتاد در ایام تیر

زانکه تیری از قضا آمد سوی او ناصواب

خُود گو چون غنچه بی سرش بر باد رو

تیغ گو بی قبضهٔ او زهر خور بر جای آب

تیر را از خون دهان آلوده بینی زانکه بیش

تا ابد از دست شاهنشه نگردد کامیاب

بی تن روئین تن او جوشن ار چه رستم است

دم به دم برباد خواهد رفت چون درع سحاب

قبلهٔ ارباب دانش بود باب دولتش

همچو باب او نخواهد یافتن در هیچ باب

هرکه بر آتش نمی‌پیچید ز دود ماتمش

همچو زلف دلبران بادا قرین پیچ و تاب

سرو باغ ملک را در خاک پنهان کرده‌اند

گوهر سیراب را با خاک یکسان کرده‌اند

گر نگرید در فراقش چشم من بی‌فایده است

ور زبان یادش نیارد در دهن بی‌فایده است

ماتم شاه است زلف دلبران باید برید

یوسف از چَه بر نمی‌آید رسن بی‌فایده است

پادشه بر باد شد، خاک سیه بر فرق مُلک

شمع روشن نیست، تشویش لگن بی‌فایده است

مردن ناوقت او وقت مرا برهم زده است

تا تو را دل در نیاید کس، سخن بی‌فایده است

زرع را گر نارسیده باغبان خواهد درود

دانه افشاندن بر اطراف چمن بی‌فایده است

روح اگر از اتصال تن نیابد بهره‌ای

جان نازک‌طبع در زندان تن بی‌فایده است

شاه ما در بوستان خلد منزل کرده است

دست خود در گردن رضوان حمایل کرده است

یاد باد آن خط مشکین بر مه تابان او

یاد باد آن ماه مهرافروز نورافشان او

یاد باد آن بر زمین چون سرو بستان رفتنش

یاد باد آن بر سمند بادپا جولان او

رفت آن شاهی که چون خوان گستراندی روز بار

از حمل بریان نهادی آسمان بر خوان او

چون دوال کیش بستی بر میان جوزا صفت

دشمن بدکیش گشتی در زمان قربان او

هر زمان که سرو از نیزه بودی گُل ز خون

لاله‌زاری بشکفاندی غنچهٔ پیکان او

آسمان را بر سر تیرش ترازو گشته است

گر گواهی عدل می‌خواهی ببین میزان او

ای روان پاک لطف ایزدت پیوسته باد

خاک تربت زیر پهلو هر دمت گلدسته باد

شمارهٔ ۷ - پرده یک دم ز روی خود بردار

ظهرت من مشارق الانوار

طلعت من مطالع الاسحار

شمس نور الهدای وصفوتها

درکها سابق علی الابصار

آفتاب جمال طلعت یار

پرده برداشت از حقیقت کار

زلف مشکین ز روی خود بگشاد

روز روشن جدا شد از شب تار

صد هزاران حجاب ظلمت و نور

در میان من است و چهرهٔ یار

تا به خود می‌رویم در پیش است

ظلمت و ماه روی آن رخسار

گاه محجوب چشم خویشتن‌ایم

گاه مدهوش عکس آن انوار

چون تجلی کند جلال قدیم

محو گردد سرادق اسرار

ننهد فکر بر حدوث قلم

نزند عقل بر قدم پرگار

دل چو آئینه گردد از صفوت

روی خود بیند اندر او دلدار

نور رخسار یار نتوان دید

دیده تا برندوزی از اغیار

پرده یک دم ز روی خود بردار

تا بر آید ز منکران اقرار

جان ما را به یک کرشمه ستان

کار ما را به نیم غمزه بر آر

غم ما نیست چشم مست تو را

طاقت غم نیاورد بیمار

هر دم از تیرهای مژگانت

عشق را تیز می‌شود بازار

پای دل همچو گل پر از خار است

سر او را به چنگ غصه مخار

با طبایع طبیعتم خوش نیست

درشکن گارگاه پنج و چهار

منطقه از میان چرخ گشای

کُله از تارک قمر بردار

دفتر تیر را بر آتش نه

بدران چنگ زهره تار از تار

تند بادی از قهر خود بفرست

تا بر آرد ز شمع مهر دمار

تیغ بهرام در نیامش کن

مشتری را به باده ده دستار

هندوی هندسی گردون را

پاک گردان ز روی تخته عبار

آتشی در نهاد عالم زن

تا بسوزد حجاب هژده‌هزار

گر تو داری به عاشقان اقرار

هرچه جز عاشقی‌ست هیچ انگار

دل که از درد دوست خالی ماند

پیش سنگ افکنش که شد مردار

هرکه اندر شمار جانان نیست

سبحه در دست او بود زنار

سر اگر پیش بت سجود کند

نیست نقصان چو دل بود با یار

بد بود روی کرده در مسجد

وز درون گشته ساکن خمار

هرکه بر وصل یار عشق آرد

زان چنان عشق گوی استغفار

غرض ما مراد جانان است

عاشقان را به وصل و هجر چه کار

نیست عشق آنچه در بیان آید

فرق باشد ز دیده تا گفتار

گر چه اظهار عاشق از عشق است

عشق ظاهر نگردد از اظهار

گر همه عمر وصف عشق کنیم

گفته باشیم قطره‌ای ز بحار

زان دهان است گفتهٔ ناصر

سایه گوید ز نور خود ناچار

گر نباشد از آن دهان سخنم

کی بود در فشان و گوهر بار

ترجیعات

شمارهٔ ۱ : ای روی تو آفتاب انور

شمارهٔ ۲ : ای فلک همچو گرد در کویت

شمارهٔ ۳ : ای رخت آفتاب کشور دل

شمارهٔ ۴ : ای باده چو یافتی تو بویش

شمارهٔ ۱

ای روی تو آفتاب انور

ذرات جهان ز تو منور

رخسار تو روز و زلف تو شب

روزی و شبی که دیده هم‌بر

چشم و دهان تو قند و بادام

روی و لب تو گل است و شکر

حُسن تو فشاند دانهٔ خال

وز زلف نهاد دام عنبر

مرغ دل آدم صفی را

در دام کشید چون کبوتر

وآنگه به رسالتش فرستاد

در عالم خاک نامه برسر

مضمون کتاب و وصف عنوان

این سرّ مستر مُشهّر

می آینهٔ جمال ساقی‌ست

در جام جم جلال باقی‌ست

بنگر ز صفای باده در جام

از اول کار تا به انجام

می‌خواست که روی خویش بیند

معشوق سمنبر گل اندام

از عکس جمال خویش می‌خواست

از ظل جلال خویشتن جام

وانگه به کمال خود نظر کرد

در آینهٔ مدام مادام

در آینه روی خویشتن دید

بگرفته به بوسه از لبش کام

جام می او ز هستی ماست

جان باده و جام نفس پدرام

گر نشنوی از شهادت من

بشنو ز سروش غیب پیغام

می آینهٔ جمال ساقی‌ست

در جام جم جلال باقی‌ست

عشق است نهاده رخت در جان

چون سکر که در می است پنهان

از مستی عشق می‌زند جوش

در خم وجود روح انسان

وز جوشش این می است در دور

خم خانهٔ چرخ دایره‌سان

وز عکس شعاع روی ساقی‌ست

آئینهٔ مهر و ماه تابان

وز بوی نسیم دُردی دَن

بی خویشتن‌اند چار ارکان

وز جرعهٔ می که ریخت بر خاک

شد مست نبات و کان و حیوان

سر ملکوت و ملک بی حرف

مرموز ز لوح عشق برخوان

می آینهٔ جمال ساقی‌ست

در جام جم جلال باقی‌ست

ساقی سر شیشه برگشاید

در جام جمال خود نماید

از عکس رخ و صفای باده

در جام لطافتی فزاید

انوار شوند جمله در جام

تا روح خفی ز نور زاید

روحی که ز زلف عقل بخشد

جانی که ز حسن دل رباید

عقلی که ور آن غزاله بیند

دیوانه شود غزل سراید

یک رنگ شوند باده و جام

گرد از ازل و ابد بر‌آید

گوید به زبان قال در حال

آن دم که نقاب برگشاید

می آینهٔ جمال ساقی‌ست

در جام جم جلال باقی‌ست

از قمقمه ریز ساقیا، قُم

زان بادهٔ صافی سقاهم

زان باده که عقل شد زبونش

لایعقل و کرد پا و سر گم

گلگون قدحی که در هوایش

شد بلبله بلبل از ترنم

از گریه قنینه در فُواق است

آن به که قدح کند تبسم

یک دم کف ما مباد بی جام

تا کف به لب آوریم چون خُم

زان پیش شراب ناب نوشیم

کز چرخ خوریم نیش کژدم

دوشینه به گوش دل صراحی

می‌گفت نهان ز چشم مردم

می آینهٔ جمال ساقی‌ست

در جام جم جلال باقی‌ست

ره بین شو و رهنما طلب کن

بیرون ز خود آ، خدا طلب کن

بیرون و درون خدا محیط است

گوهر ز محیط ما طلب کن

نزدیک ز نفی شو به الّا

دوری ز بلا، بلا طلب کن

دُردی کش و دردمند می‌باش

صوفی مشو و خدا طلب کن

گنجی که به دست پادشا نیست

زیر قدم گدا طلب کن

آن بوی که غنچه داشت در جِیب

در جام جهان نما طلب کن

می آینهٔ جمال ساقی‌ست

در جام جم جلال باقی‌ست

عنقای هویت هوا دار

در قاف قِدم به نوک منقار

بال و پر خویشتن بیاراست

وانگه بپرید سوی گلزار

از هر پر او به نوع دیگر

نوری شد و سایه‌ای پدیدار

چون سایه ز نور زندگی یافت

واحد به عدد نمود بسیار

سیمرغ اگر هزار شد بیش

اما تو به جز یکی‌ش مشمار

خط گر چه ز نقطه یافت تألیف

هم نقطه بود ولی به تکرار

هر لحظه مغنی معانی

این نغمه ادا کند به ادوار

می آینهٔ جمال ساقی‌ست

در جام جم جلال باقی‌ست

مطرب به سماع عاشقانه

برگو به نوای تر ترانه

دف رخ به تپانچه سرخ دارد

چون نی نخورد دم زمانه

نالید ز گوشمال هجران

در چنگ مغنیان چغانه

بحرست سماع دردمندان

چون قطره در آی در میانه

تا موج و خروش و جوش بینی

در بحر محیط بی‌کرانه

پا بر سر غم بکوب کامد

در دست تو گوهر یگانه

چون شمع اگر زبان بسوزم

از دل زند این سخن زبانه

می آینهٔ جمال ساقی‌ست

در جام جم جلال باقی‌ست

در خلوت یار بوده‌ام دوش

با یار نهاده دوش بر دوش

دیدم رخ خویش چون برانداخت

از چهره نقاب زلف مه پوش

لب بر لب خویشتن نهادم

خود را بگرفتم اندر آغوش

خود گفتم و خود همی‌شنیدم

گه جمله زبان شدم، گهی گوش

خود ساقی و خود حریف بودم

نوشیده شراب و گفته خود نوش

در هوش و خرد یگانه گشتم

آن دم که شدم ز عشق بیهوش

این نقش بر آب می‌نگارد

آن لحظه که خم همی‌زند جوش

می آینهٔ جمال ساقی‌ست

در جام جم جلال باقی‌ست

ای چشم تو جادوی فسون ساز

گیسوی تو هندوی رسن باز

ابروی تو حاجب کماندار

پیوستهٔ تُرک ناوک انداز

صد ساله نیاز عاشقان را

زلف تو به باد داده از ناز

بوئی ز تو باد صبح برد

بر غنچه دریده پردهٔ ناز

شمعی که بگرد تو دو عالم

پروانه صفت کنند پرواز

ماهی که شده‌ست ربع مسکون

ز آوازهٔ حسن تو پر آواز

ناصر سخن شراب و ساقی

آخر شد و عشق کرد آغاز

می آینهٔ جمال ساقی‌ست

در جام جم جلال باقی‌ست

شمارهٔ ۲

ای فلک همچو گرد در کویت

گشته و ره نیافته سویت

مهر می‌خواند سورهٔ والشمس

صبحدم می‌دمید بر رویت

سایه‌بانی‌ست بر سر خورشید

همچو چتر سیاه گیسویت

جمله قانون عقل باطل کرد

دور روی و تسلسل مویت

مرغ دل را بیفکند ز هوا

تیر چشم و کمان ابرویت

گر صبا بویت آورد چون گل

جان ما تازه گردد از بویت

پیش محراب ابروت چو هلال

این ندا کرد خال هندویت

در رخ غیر می‌نماید یار

کی بود یار خالی از اغیار

ای ز بحر تو قطره‌ای عالم

ذرهٔ آفتاب تو آدم

قطره در بحر گشت ناپیدا

ذره در آفتاب شد مبهم

نی به دریا فزود یک قطره

نی ز خورشید ذره‌ای شد کم

خاتمی ساخت حسن تو از لعل

عشق باشد نگین آن خاتم

چشمت از غمزه می‌کند مجروح

لبت از بوسه می‌نهد مرهم

بحر وحدت اگر بر‌آرد موج

غرق گردد در او وجود و عدم

باور از من اگر نمی‌داری

بنگر از چشم اعتبار تو هم

در رخ غیر می‌نماید یار

کی بود یار خالی از اغیار

صبحدم ترک خواب می‌گفتم

سایه را آفتاب می‌گفتم

آتش طبع من همی افروخت

سخنی همچو آب می‌گفتم

وصف خون دل از زبان سرشک

با شراب و کباب می‌گفتم

راز کز اهل زهد پنهان بود

پیش چنگ و رباب می‌گفتم

بحر می‌خواندم آفرینش را

آسمان را حباب می‌گفتم

می‌رسیدم به وادی توحید

دو جهان را سراب می‌گفتم

دل ز اغیار و یار می‌پرسید

هر زمان این جواب می‌گفتم

در رخ غیر می‌نماید یار

کی بود یار خالی از اغیار

در دل ما به جز تمنا نیست

در سر ما به غیر سودا نیست

همتم شد چنان بلند کزو

به جز از قامت تو بالا نیست

سر صبرم نماند و پای گریز

همچو زلفت مرا سر و پا نیست

بس که مشغول ناز خویشتنی

به نیازکسیت پروا نیست

عاشقی بر خود و نمی‌دانی

که تو را هست عاشقی یا نیست

تا میان تو از کنارم رفت

چون کنارم میان دریا نیست

ای دل از روی او پر است جهان

چه کنم دیدهٔ تو بینا نیست

در رخ غیر می‌نماید یار

کی بود یار خالی از اغیار

هر که را درد تو نگشت رفیق

نیست رفتن به کوی عشق طریق

خرد خُرده‌دان کند معلوم

از دهان تو نکته‌های دقیق

آیت نور را مفسر عشق

به جمال تو می‌کند تلفیق

صفحهٔ ماه را خط غبار

به حواشی همی‌کند تعلیق

نیست روشن چه زنخدانت

بس که کردیم فکرهای دقیق

دولت عشق جز هدایت نیست

تا هدایت کرا شود توفیق

چشم تقلید را به گل بربند

بنگر اینک به دیدهٔ تحقیق

در رخ غیر می‌نماید یار

کی بود یار خالی از اغیار

بر تو غوغای عاشقان پر شد

بر درت زاری و فغان پر شد

راز عشق تو بر لبم بگذشت

چون همه خلق را زبان پر شد

نیست کون و مکان ز تو خالی

وین عجب کز تو لامکان پر شد

چون گشادی شرابخانهٔ عشق

ساغر جسم و جام جان پر شد

چون کشیدی کمان ابرو را

تیر چشم تو در کمان پر شد

نور مهرت بر آسمان افتاد

از رخت ماه آسمان پر شد

غیر تو نیست در جهان کز تو

باطن و ظاهر جهان پر شد

در رخ غیر می‌نماید یار

کی بود یار خالی از اغیار

شیوهٔ رند باده پیمائی‌ست

هنر آفتاب رسوائی‌ست

هر کجا سایه افکند خورشید

ذره ناچار مست و شیدائی‌ست

نه به یارم مجال دسترس است

نه از او طاقت شکیبائی‌ست

در جمال وی از دریچهٔ نور

مردم چشم من تماشائی‌ست

غنچهٔ باغ دولتش خوانم

آنکه خرگه نشین صحرائی‌ست

ماه برج سعادتش دانم

زانکه در اوج حسن و زیبائی‌ست

آفتاب مرا ز هر ذره

بین اگر در تو هیچ بینائی‌ست

در رخ غیر می‌نماید یار

کی بود یار خالی از اغیار

عاشقان راز عشق می‌گفتند

دُر به الماس دیده می‌سفتند

ذکر زلف تو در میان افتاد

حلقهٔ عاشقان بر آشفتند

باد بوی بهار وصل آورد

بیدلان همچو غنچه بشکفتند

می‌گذشتی چو سرو و سوسن و گل

راهت از روی و دیده می‌رفتند

لایق هندوان زلف تو نیست

که به روی گل و سمن خفتند

ابروان کمان‌وشت در حسن

گر چه طاقند سر به هم جفتند

دیده بگشا که مبدعان وجود

زیر گِل آفتاب بنهفتند

در رخ غیر می‌نماید یار

کی بود یار خالی از اغیار

از رخت روشنی قمر گیرد

وز لبت چاشنی شکر گیرد

گر سر زلف را برافشانی

همه آفاق شور و شر گیرد

چون میان تو هیچ نیست چرا

هیچ را در میان کمر گیرد

پیرهن چاک می‌زنم هر دم

که تو را پیرهن به بر گیرد

پیش پیکان آهم از خورشید

هر سحر آسمان سپر گیرد

چون رخ زرد را نهم بر خاک

خاک پای تو را به زر گیرد

جز تو چیزی نبیند آنکه چو من

پرده از روی کار برگیرد

در رخ غیر می‌نماید یار

کی بود یار خالی از اغیار

مستم، از من مجوی علم و ادب

کار ما نیست غیر ذوق و طرب

لوح زرین مهر از تو گرفت

پیر گردون چو طفل در مکتب

پرتوی از بیاض روی تو روز

سایه‌ای از سواد زلف تو شب

بر زبان می‌برم حدیث لبت

جان شیرین همی‌رسد بر لب

سال‌ها با تو کرده‌ام یاری

تا ز تو ناصرم شده‌ست لقب

مستی ما ز چهرهٔ ساقی‌

هر کسی می‌ نخورد از این مشرب

گر ندیدی جمال صورت دوست

سرمه از خاک پای او مطلب

در رخ غیر می‌نماید یار

کی بود یار خالی از اغیار

شمارهٔ ۳

ای رخت آفتاب کشور دل

تاب مهرت مه منور دل

نقش رویت می و صراحی چشم

سوز عشق تو عود مجمر دل

زلف تو برده آب از رخ عقل

خال تو کرده خاک بر سر دل

طعمهٔ سنبلت ز خون جگر

مستی نرگست ز ساغر دل

پر شد از غصهٔ تو لوح وجود

نبرد قصهٔ تو دفتر دل

عشق دریا و دل در او صدف است

روح غواص و وصل گوهر دل

دوش با بلبلان عالم غیب

می‌زد این داستان کبوتر دل

که جهان پرتویست از رخ دوست

جملهٔ کاینات سایهٔ اوست

ای غمت مرهم طلب‌کاران

چشم مستت بلای هشیاران

ابروی تو مقام رنجوران

حاجب تو طبیب بیماران

عارضت خوابگاه مخموران

گیسویت منزل گرفتاران

جرعهٔ جام تو کسی که چشید

گشت سقّای کوی خمّاران

کاروان گوی تا روان نشود

که روان شد ز چشم ما باران

سخن دوست را نهان گفتیم

تا نیاید به گوش اغیاران

دوش با چنگ این نوا می‌خواند

مطربی در میان می خواران

که جهان پرتویست از رخ دوست

جملهٔ کاینات سایهٔ اوست

بیدلان را نی است همدم عشق

که به هر دم همی‌زند دم عشق

بی زبان است و راز می‌گوید

کو یکی رازدار محرم عشق

چنگ را بین پلاس پوشیده

موی انداخته ز ماتم عشق

می‌خورد زخم و زار می‌نالد

می‌سراید شکایت غم عشق

تُرک مه‌روی باده‌نوش کجاست

تا دهد ساغر دمادم عشق

دوش سرمست و جام باده به دست

می گذشتم به سوی عالم عشق

مرغ دل را به گوش جان آمد

این ندا ازصدای طارم عشق

که جهان پرتویست از رخ دوست

جملهٔ کاینات سایهٔ اوست

تُرک نیلی کمان ترلک پوش

آفتابی‌ست مشتری در گوش

لعل او بر کنار آب حیات

گوهرش در میان چشمهٔ نوش

من قلندر مزاج و قلاشم

روز و شب کوزه می‌کشم بر دوش

طالب واصلان دُردی‌کش

ساکن آستان باده فروش

دی به باغی گذر همی‌کردم

دیدم از شوق بلبلان در جوش

به تفرج در آمدم دیدم

بر سر سرو بلبلی خاموش

نظرش چون به سوی من افتاد

از دل خسته برکشید خروش

که جهان پرتویست از رخ دوست

جملهٔ کاینات سایهٔ اوست

سرو با تو سخن ز بالا گفت

قامت تو جواب رعنا گفت

جان تو را ماه گفت و روشن شد

دل تو را سرو خواند و زیبا گفت

لب لعلت به طعنه لؤلؤ را

حلقه در گوش کرد و لالا گفت

آب شد بحر از آنکه دیدهٔ من

قصهٔ موج خون به دریا گفت

ما سخن را نهفته می‌گوئیم

راز پوشیده را که پیدا گفت؟

دی به دکان کوزه‌گر رفتم

خواستم راز آشکارا گفت

در صف کوزه‌ها چو بنشستم

کوزه‌ای زان میان با ما گفت

که جهان پرتویست از رخ دوست

جملهٔ کاینات سایهٔ اوست

منم آن رند عمر داده به باد

که چو من عمر کس به باد نداد

بندهٔ ساکنان دیر شده

گشته از بند روزگار آزاد

از دوا فارغ و ز درد ایمن

در بلا خرم و به غم‌ها شاد

بهر می چون قدح میان بسته

یافته از شراب‌خانه گشاد

یار با من قرین و من مهجور

کس بدین بخت در زمانه نزاد

سرّم از ناله آشکارا شد

رازم از خون دل برون افتاد

چون به کلی ز خود فنا گشتم

باز گوییم هر چه بادا باد

که جهان پرتویست از رخ دوست

جملهٔ کاینات سایهٔ اوست

ما خراباتی‌ئیم و رند و گدای

که نداریم غیر میکده جای

ایمن از کفر و دین و راحت و رنج

فارغ از بوستان و باغ و سرای

کشتهٔ لعبتان باده پرست

بندهٔ مطربان نغمه سرای

گه ببوسیم ساقیان را دست

گه بمالیم شاهدان را پای

خالی از عشق تا نپنداری

آشیان غراب و پر همای

در قعود است خاک بنشسته

در رکوع است آسمان بر پای

کاروانی مرا به پیش آمد

این ندا بر کشید بانگ درای

که جهان پرتویست از رخ دوست

جملهٔ کاینات سایهٔ اوست

ای رخت ساقی و لب تو مدام

عالمی مست گشته از یک جام

باده بر یاد غمزهٔ تو حلال

باد بی بوی طرهٔ تو حرام

جان چو ساغر رسانده‌ایم به لب

از لب تو نمی‌رسیم به کام

ما ز اسلام و کفر بیرونیم

کافِر و کفر و مؤمن و اسلام

بزم ما نیست جای زاهد خشک

پیش خاصان چه کار دارد عام

بر در دیر عاشقی دیدم

فارغ از کفر و دین و شاه و غلام

پیش او رفتم و بداده سلام

این سخن گفت در جواب سلام

که جهان پرتویست از رخ دوست

جملهٔ کاینات سایهٔ اوست

دیشب اندر نگارخانهٔ خواب

دیدم آن ماه را به چشمهٔ آب

خال او از حبش فتاده به روم

لعل او در شکر سرشته شراب

تُرک چشمش گرفته کیش خطا

چین زلفش ببسته راه صواب

هر دو درمان ما و این عجب است

کین یکی درتب است و آن در تاب

چهره و زلف او نمود به من

آیت رحمت و نشان عذاب

بیخود از جام عشق مست سحر

می گذشتم به تربت اصحاب

چون ز اسرار عشق پرسیدم

کلّه‌ای زان میان داد جواب

که جهان پرتویست از رخ دوست

جملهٔ کاینات سایهٔ اوست

دوش سرمست و فارغ از دنیی

می‌گذشتم به عالم معنی

گذر من به سوی دیر افتاد

لات را دیدم آگه از عزی

همه از جام عشق مست و خراب

همه مولای حضرت مولی

همچو ناصر سبوکشان دیدم

بر در دیر ساخته مأوی

بیدلی بر رواق دیر آمد

در سر او نه زهد و نی تقوی

یک زمان ذکر دوست کرد بیان

ساعتی درس عشق کرد املا

باده نوشان در آمدند به جوش

در و دیوار بر کشید ندا

که جهان پرتویست از رخ دوست

جملهٔ کاینات سایهٔ اوست

شمارهٔ ۴

ای باده چو یافتی تو بویش

بر خیز شبی به جست و جویش

هرسو چو سگان به بوی او دود

باشد که گذر کنی به سویش

چون گرد برآمد از وجودم

بردار مرا ببر به کویش

در گلشن دولتش فرود آی

در گل بنگر تو رنگ و بویش

خاموش ز گفت و گوی بشنو

از بلبل مست گفت و گویش

آن سرو که برکنار جو رُست

آب رخ ماست آب جویش

او زیست به خوی ما ندارد

ناچار همی‌زیم به خویش

صد جان و نوالهٔ کبابش

صد عقل و پیالهٔ سبویش

وابستهٔ روی تا نگردی

بربسته به حلقه‌های مویش

از غیرت عاشقان بیندیش

زنهار نظر مکن به رویش

از شرم به پشت پای خود بین

و آهسته به گوش جان بگویش

عشق آینه‌ای‌ست لایزالی

از زنگ وجود غیر خالی

گر سرّ رموز غیب‌ دانی

حل کردن این لُغز توانی

حل شد ز تو عقده‌های عالم

چون مه تو به عقده در نمانی

ای با دل و جان غم تو در خور

چون عشق به موسم جوانی

جان بر قد نازکت فشاندن

خوشتر ز حیات جاودانی

هجران توام هلاک جان است

نی من غلطم، مرا تو جانی

رویت مه آسمان حسن است

عشق تو بلای آسمانی

دل چون اَرَنی به روی تو گفت

بشنید ز غمزه لَن‌تَرانی

من با تو به دوستی همانم

با من ز چه رو تو ناهمانی

یک لحظه مرا به خویشتن خوان

تا کی چو سگ از درم برانی

در عشق فنای ما یقین شد

ای عقل هنوز در گمانی

گر چهرهٔ عاشقان ببینی

این نکته چو آب زر بخوانی

عشق آینه‌ای‌ست لایزالی

از زنگ وجود غیر خالی

ما ز آتش دل همی‌گدازیم

چون شمع به سوز عشق سازیم

ما فتنه به حسن کس نگشتیم

حیران کرشمه، مست نازیم

از ما مطلب ره حقیقت

سر تا به قدم همه مجازیم

در پیش مُقامران چالاک

با داو دغا و مهره بازیم

داریم به خدمتش نیازی

وز هرکه جز اوست بی نیازیم

نبود به نماز اگر حضورش

صد غسل کنیم و بی‌نمازیم

اکنون که به دست شه فتادیم

گر باز بدیم شاهبازیم

آزاده چو سرو در جهانیم

زان راست‌رویم و سرفرازیم

گر در ره دوست تیغ بارد

ما پا نکشیم و سر ببازیم

وان نرگس مست را بمیریم

وان غمزهٔ شوخ را بنازیم

مطرب بنمای راه عشاق

تا پردهٔ عشق را نوازیم

عشق آینه‌ای‌ست لایزالی

از زنگ وجود غیر خالی

روی تو و زلف‌‌های درهم

جمع آمده دین و کفر با هم

خورشید رخ تو نیزه‌بالاست

زلف تو به روز و شام پرچم

در لعل تو کو چو نیم ذره‌ست

صد کان لطافت است مُدغم

یک دانه به کام دل نخورده

در دام تو اوفتاده آدم

چشم تو خدنگ غمزه انداخت

از فتنه خراب گشت عالم

هر چند که کم زدی تو ما را

شمشیر بلا نمی‌زند کم

هر تیر قضا که بر دل آمد

از دست غم تو بود محکم

دل با غمت از جهان شد آزاد

ای شادی من غلام این غم

محروم بمرد جان بر این در

با راز تو دل نگشت محرم

پوشید سیاه چشم گریان

بنشست ز مرگ جان به ماتم

گر من بزنم دمی دم از عشق

آید به دلم خطاب هر دم

عشق آینه‌ای‌ست لایزالی

از زنگ وجود غیر خالی

ما رند و سبوکشیم و قلاش

بگرفته به سر سبوی می فاش

آشفتهٔ ساقیان سرمست

دیوانهٔ شاهدان جماش

در نقش بتان نشان توان یافت

از صورت بی‌نشان نقاش

گر خرمن مه دهند بر باد

ور سنبلهٔ فلک شود جاش

بر من به جوی چو مست باشم

بنشسته میان بزم اوباش

من بر در میکده به مژگان

جاروب همی‌کشم چو فراش

پرسید ز شور و فتنهٔ عشق

هر کس که به عقل کرد کنکاش

من از دل خسته می‌خروشم

زاهد تو درون ریش مخراش

گر نیکم و گر بدم تو شو نیک

گر ناخوش و گر خوشم تو خوش باش

هر شب ز فراق روی دلبر

بر صفحهٔ زر شوم گهرپاش

گوئیم به خاک پایش این رمز

هرگه که زنیم بوسه بر پاش

عشق آینه‌ای‌ست لایزالی

از زنگ وجود غیر خالی

ای حسن تو آفتاب تابان

روشن به رخت ستارهٔ جان

پیدا شده‌ای چو مهر در دل

چون ذره ز چشم عقل پنهان

گفتیم و شنید با تو حرفی

کز گفت و شنید خارج است آن

هر گل که شکفت در بهاران

گشتیم بر او هزار دستان

تا کی سخن از قدیم و مُحدث

تا چند غم وصال و هجران

تا چند ز بیم نار و دوزخ

تا چند امید باغ رضوان

در عشق و جنون بسی فنون است

برتر ز تعقل سخندان

بندست عقال‌ عقل، بگسل

تا گرد کنی میان میدان

بر عرش رود بُراق عرشی

چون گرد بدن شود پریشان

زان نور محمدی برآید

در قرب حق و رضای رحمان

در عشق طلب تو نقش هر چیز

کز لطف شده‌ست آینه‌سان

عشق آینه‌ای‌ست لایزالی

از زنگ وجود غیر خالی

از بس که لبت شراب داده

چشمت همه دل به خواب داده

ابروت کمان گوشه گشته

زلف تو کمند تاب داده

بر دل زده چشم تو ز مژگان

هر لحظه سنان آب داده

گرد لب لعل خط کشیده

شکر همه با غراب داده

جانم ز برای چشم مستت

از گوشهٔ دل کباب داده

ما را به وصال وعده کرده

می خورده، به ما سراب داده

دردی به نهاد ما نهاده

گنجی به دل خراب داده

بی روی تو کو بهشت جان است

هجران توام عذاب داده

بر درد سر فراق چشمم

از اشک روان گلاب داده

بفروخته‌ام جنان به یک جو

وان را به شراب ناب داده

هر گه که سؤال عشق کردم

در حال دلم جواب داده

عشق آینه‌ای‌ست لایزالی

از زنگ وجود غیر خالی

پوشیده نماند عشق در دل

پنهان نشد آفتاب در گل

گل بود شد آینه، دل از عشق

هان تا نشوی ز عشق عاقل

بی صدق به عشق ره نیابی

در حق نرسی ز راه باطل

حکمی که ز حق رسد نباشد

موقوف مبادی و مسایل

بی‌دوست نبود هیچ آسان

با یار نماند هیچ مشکل

در بند اصابع یدالله

سر رشته مُدبّر است مُقبل

ما حاصل عمر صرف کردیم

در عشق نبود هیچ حاصل

زاهد مسپر ره تصرف

بگذر ز خود و برس به منزل

زین بند تو در سمند همت

دل از بد و نیک خلق بگسل

ناصر چو ز عشق می‌زنی دم

بگشای زبان، بگوی از دل

هرچند که من خموش گردم

هر لحظه نهان بر‌آید از دل

عشق آینه‌ای‌ست لایزالی

از زنگ وجود غیر خالی

ما تربیه‌ایم و عشق استاد

در مذهب ما بدوست ارشاد

هر چند که زیرکی تو ای عقل

صیدی و تو را قضاست صیّاد

تقدیر چو نقش کعبتین است

بی‌نقش نباخت هیچ نرّاد

صد نکتهٔ عشق فهم کردیم

بی‌طبع سلیم و ذهن وقّاد

بیرون ز مزاج آب و خاکیم

بر گل بنهاده‌ایم بنیاد

نه عقل، نه جان، نه علوی و سفل

نه جزو، نه کل،‌ نه آدمیزاد

از محنت جان نمی خورم غم

وز شادی تن نمی‌شوم شاد

هر دم دمِ سرد می‌برآرم

دردا که که گذشت عمر بر باد

چون شمع زبان خود بریدم

برداشت زبان عشق فریاد

عشق آینه‌ای‌ست لایزالی

از زنگ وجود غیر خالی

دوشینه میان بحر افکار

یعنی که به خاطر گهربار

غواصی درّ عشق کردم

صد غوطه میان بحر خونخوار

افتاد به دست من گهرها

الحق همه همچو درّ شهوار

در شام سواد گشته روشن

مانند ستارگان سیار

ناصر سخن تو همچو درّ است

درّی‌ست ولیک هر یک اشعار

آن گه به بها رسد که او را

در گوش قبول خود کند یار

گیرد ره بحر حود گهر به

چون نیست گذر به گوش دلدار

آن دُر ز برای گوش یار است

نی از پی منکران اغیار

آن را ز گهر چه سود، لیکن

چون او شبه را بود خریدار

انصاف ببخش منکران را

یا توبه بده خدا ازین کار

در مکتب عشق اهل معنی

این بیت همی‌کنند تکرار

گر بی‌خبری خبر ندارد

ز آئینهٔ عشق و نور دلدار

عشق آینه‌ای‌ست لایزالی

از زنگ وجود غیر خالی

مسمطات

شمارهٔ ۱ : دریاب که شد روز جوانی به سر ای دل

شمارهٔ ۲ : دوش مرغان چمن نعرهٔ مستانه زدند

شمارهٔ ۳ : باز مرغ سحری سوی گلستان آمد

شمارهٔ ۴ : ای عارض تو آینهٔ صنع الاهی

شمارهٔ ۱

دریاب که شد روز جوانی به سر ای دل

در میکده شو رقص‌کنان باده‌خور ای دل

با یار نشین از دو جهان بی‌خبر ای دل

این راز بگو با همه وقت سحر ای دل

در پردهٔ عشاق به سوزِ جگر ای دل

گر پردهٔ ناموس بر آنی که درانی

کای هر دو جهان مست ز انفاس نسیمت

نقل همه یک قطره ز دریای نعیمت

آزاد نشینم ز بهشت و ز جحیمت

بشناخته‌ام قاعدهٔ طبع کریمت

لطف است مرا یکسر از احسان قدیمت

گر شهد دهی با من و گر زهر چشانی

ای زلف تو را بوسه زده غالیه بر پای

سنبل شده گیسوی تو را هندوی گرای

در دیده کنم منزل تو، بگذر و فرمای

شرط است که بر آب روان سرو کند جای

خوناب سرشک از جگر سوخته بگشای

تا عرضه دهد پیش تو اسرار نهانی

چون من به سلامی شدم از لعل تو خرسند

چشمت نظری بر من آشفته نیفکند

تا مهر تو را شد به دلم خویشی و پیوند

در دام سر زلف تو درمانده به صد بند

از زخم بمردیم و ندانیم که تا چند

این سست وفائی بود و سخت کمانی

ای وصف رخ خوب تو برتر ز مگوئی

صد طعنه زده روی تو گل را به نکوئی

آن زلف و رخ ای باد ببینی و بگوئی

کای لاله چه رنگی تو و ای باده چه بوئی

دیدیم میان تو و گفتیم که موئی

یا سایهٔ موئی که تو رفته ز میانی

ای چشمهٔ حیوان شده از شرم لبت آب

تابی ز مه روی تو خورشید جهان تاب

از لعل شکربار تو شد خون دل عناب

شد چشم من از شوق رخت چشمهٔ سیماب

هر دم رود ای مدعی از چشم تو سیلاب

گر شرح غم ناصر شوریده بخوانی

شمارهٔ ۲

دوش مرغان چمن نعرهٔ مستانه زدند

آتشی در دل شوریدهٔ دیوانه زدند

زاهدان خیمهٔ عشرت سوی میخانه زدند

خیز کز باد صبا زلف سمن شانه زدند

وز رخ شاهد گل پرده برانداخته‌اند

ساقیان جام جم از بادهٔ حمرا کردند

شاهدان باده به روی گل و ریحان خوردند

می‌فروشان می گلرنگ به خون پروردند

وز گل و سبزه بساطی به چمن گستردند

تا در او مجلسیان بزم طرب ساخته‌اند

نوبهار آمد و گل‌های چمن بشکفتند

بلبلان راز دل خویش ز کس ننهفتند

غنچه را دوش چو یاقوت دهن می‌سفتند

عندلیبان سحرخیز به گل می‌گفتند

که نسیم سحر از غالیه نشناخته‌اند

ساقیا رطل گران ده که ز خلوت رستیم

سخن توبه مگو بیش که ما بشکستیم

بنشین کز می نوشین لبت سرمستیم

با گل و لاله چو امروز به می بنشستیم

قامت سرو‌ سهی‌ از چه برافراخته‌اند؟

باده نوشان که چو من معتکف خمارند

وقت آن است که خاطر به چمن بسپارند

ابر می‌گرید و مرغان چمن می‌زارند

هوس سرو و گل، آن‌ها که چو ناصر دارند

رخت سودا همه از سینه بپرداخته‌اند

شمارهٔ ۳

باز مرغ سحری سوی گلستان آمد

وقت می خوردن و آشفتن مستان آمد

بلبلِ دل‌شده در ناله و افغان آمد

زاهد از صومعه بگریخت به بستان آمد

جان فشان، رقص‌کنان، خرقه گرو کرد همی

ای گل از دیدهٔ زیبای تو دزدیده جمال

تشنهٔ آتش یاقوت لبت آب زلال

وصف مهر رخ تو در خم زلف چو هلال

نتوان گفت که در غایت حسن است و کمال

طلعت‌النیر فی‌الوجه ام وجه صبی

چرخ را طعنه زند زلف تو در طعنه‌گری

بیم آن است که از مهر فلک دل ببری

گر ازین عارض گلگون به گلستان گذری

ور بدان غمزهٔ جادوی سوی نرگس نگری

چشم این خیره شود، چهرهٔ آن غرقهٔ خوی

دوش سرمست گذشتم سوی باغ و لب جوی

مجلسی دیدم و چنگ و دف و ساقی و سبوی

دلبران خورده به هم ساغرِ می‌ روی بروی

چون بر آمد ز دل دُردکشان هایا هوی

من در آن حالت بنشستم و گفتم هی‌هی

عمر بر باد شد آن یار پریچهره کجاست

در بهشتیم، جدائی ز رخ حور چراست

این چو آن حور بهشتی است همی‌گویم راست

که چو او روشنی دیده و قُوت دل ماست

عیش تلخ است مرا بی‌لب چون شکرِ وی

دوش رندان خرابات ندا در دادند

که حریفان صبوحی سر خُم بگشادند

باده آن‌ها که ننوشند حقیقت بادند

عاشقانی که چو ناصر ز جهان آزادند

گوی تا باده بنوشند به چنگ و دف و نی

شمارهٔ ۴

ای عارض تو آینهٔ صنع الاهی

اسرار تو چون حسن رخت نامتناهی

در سایهٔ زلفت شدم ایمن ز تباهی

هر جا که زند چهرهٔ تو خیمهٔ شاهی

ابروی تو پیوسته بود هندوی حاجب

رفتی و فراق رخ تو می‌شکند دل

گر خون بشود از غم رویت چه کند دل

بی یاد لب تو نفس خوش نزند دل

با مهر اگر نسبت روی تو کند دل

جان نعره برآرد که مگو نامتناسب

باز آی که خون جگر از دیده روان شد

دریاب که جانم به جمالت نگران شد

دل در طلبت نعره زنان جامه دران شد

از وصل تو قانع به خیالی نتوان شد

تا مهر بود کس نکند یاد کواکب

ای چشم خرد از رخ ادراک تو محجوب

با عارض تو صورت یوسف نبود خوب

بی بوی تو روشن نشود دیدهٔ یعقوب

پا فرق ارادت ننهد بر در مطلوب

… در خواب شود دیدهٔ طالب

چون روی تو مه را نبود سیرت و اخلاق

اوصاف جمالت نتوان کرد بر اوراق

هر جور و جفائی که کنی بر من مشتاق

افغان نتوان کرد که در مذهب عشاق

فرمان تو جایز بود و حکم تو واجب

ای نقش تو در دیدهٔ سودا زده حاضر

هرگز نکنی یاد من سوخته خاطر

بعد از من و تو گرد جهان روشن و ظاهر

وصف رخ خوب تو و درد دل ناصر

بر دفتر قاضی بود و صفحهٔ کاتب

مثنوی هدایت‌نامه

۱ - آغاز : سرنامه نام خداوند پاک

۲- در مناجات : خدایا جنایت ز حد برده‌ایم

۳- المقاله : منم ننگ هستی و از نیست کم

۴- در صفت آفرینش عالم : جهان آفرین رازق ذوالکرم

۵- در نعت سیدالمرسلین علیه‌السلام : هزار آفرین صدر لولاک را

۶- در سبب نظم کتاب : شبی اختر بخت تابنده بود

۷- المقاله : زهی ذات تو ز آفرینش غرض

۸- حکایت : یکی وقت من دلبری داشتم

۹- حکایت : گدائی کهن جامهٔ شهرگرد

۱۰- المقاله : گرت چشم معنی کند رهبری

۱۱- حکایت : شنیدم که شاهی مبارک نظر

۱۲- المقاله : به پیری همی‌گفت روزی پسر

۱۳- حکایت دهقان : یکی مرد دهقان درختی نشاند

۱۴- حکایت : سکندر که قفل ممالک گشاد

۱۵- المقاله : ترا دیدهٔ دل اگر باز شد

۱۶- حکایت : یکی مرد صاحب نظر در بهار

۱۷- حکایت : یکی رند در گلخنی خفته بود

۱۸- المقاله : گر از مایهٔ عشق گویم سخن

۱۹- حکایت : یکی روز محمود گردن فراز

۲۰- حکایت : شبی طوطئی ز آشیان بر پرید

۲۱- حکایت : به پروانه می‌گفت صاحبدلی

۲۲- حکایت : یکی عاشقی فرد و آزاده‌ای

۲۳- در ختم کتاب : ز ناصر نشان در بخارا طلب

۱ - آغاز

سرنامه نام خداوند پاک

که پیدا کند آدمی را ز خاک

حکیمی که بی فکرت و بی علل

بپیوست ملک ابد با ازل

خطا پوش مشتی پراکنده حال

عطابخش درماندگان بی سؤال

علیمی که داند همه جزء و کل

به باغ قبولش چه خار و چه گل

خبردار اسرار نفس و روان

شناسندهٔ آشکار و نهان

خدائی که گردنکشان را به سر

در آرد کند چون زمین پی سپر

نگارندهٔ کل موجودها

بر آرندهٔ جمله مقصودها

یکی را بسوزد که سازش بود

یکی را نوازد گدازش بود

همه طالبان را هدایت ازوست

همه بی‌کسان را عنایت ازوست

همو اول است و همو آخر است

همو باطن است و همو ظاهر است

همه او و او از همه ناپدید

به جز چشم او روی او کس ندید

ز ما گفتن او نشاید درست

که سیل اناالحق دوئی را بشست

بر آرد گل از خار و شکر ز نی

برون آرد از چوب خشک آب می

ز یک قطرهٔ آب خاتم کند

ز یک قبضهٔ خاک آدم کند

به قدرت گل مرده را جان دهد

به جان نیز جانی به جانان دهد

شب و روز در جستنش فاخته

همه گفته کوکو و نشناخته

نه در ما هم این روح شهوانی است

که این روح مخصوص حیوانی است

ز حیوانی آن کس امان یافته‌ست

که در ذات خود جان جان یافته‌ست

ز جان نخستین تنت زنده شد

ز جان دوم روح تابنده شد

همو عقل بخشید و رأی صواب

که تابنده قابل شود در خطاب

به جان و خرد مهر او پرورد

به گفتار و کردار ما ننگرد

کلام خدا مصحف احمد است

که پیشش صحف تختهٔ ابجد است

دگر آفرینش که آن کار اوست

غرض ذات اینان ز اظهار اوست

خرد را بدین هر دو مشغول دار

چو دستت دهد دست عزت بر آر

منه پا برون از ره احمدی

گر از خود روی بیخود و مرتدی

خدا را چه سنجی به مقیاس عقل

نشد سفته آن درّ به مقیاس نقل

کجا عارف باغبان شد درخت

شناسای نجار کی گشت تخت

مکن وصف او را تو از خود قیاس

از او معرفت خواه و آنگه شناس

ندارد چو در فعل او اشتغال

در اوصاف او نیست تغییر حال

چو پاکست از این جمله فرد صمد

مساویست او را ازل با ابد

به راه هویت هوائی مرو

بکن بندگی در خدائی مرو

خدا گر به خدمت قبولت کند

به جذبی ز هستی ملولت کند

به کلی چو یابی خلاص از وجود

همه آن نماید ترا کو نمود

ز غیبش نداند کسی ذات او

که از نفی غیر است اثبات او

نه مبدأست او را نه و نه منتها

محال است بی نفی او انتها

گر از هر معین مبرا شوی

به وحدت رسی، بگذری از دوئی

خدا را تو واحد به وحدت شناس

نه واحد چو آحاد کثرت شناس

دو عالم گرفت از وجودش نظام

همه ناقص و ذات پاکش تمام

به اول خدا بود و آدم نبود

به آخر ازو یافت نام وجود

اگر گویمت نقش دریاست این

تعجب مکن مذهب ماست این

نخوانم مرکب، ندانم بسیط

خدای است بر کل اشیاء محیط

۲- در مناجات

خدایا جنایت ز حد برده‌ایم

به بی‌شرمی آب خرد برده‌ایم

نه ما را ز اخلاص بوئی خبر

نه ما را ز تحقیق بوئی اثر

اگر بر جناب تو سر می‌نهیم

جناب تو را دردسر می‌دهیم

ز من نفس بد گر بیابد مراد

فرشته غمی گردد و دیو شاد

مرا نفس من غول رهزن شده‌ست

ره راست پوشیده بر من شده‌ست

اگر ره به کعبه نیابم رواست

که این ره که من می‌روم بر خطاست

به مقصود ما بی‌خبر می‌رویم

از و هر نفس دورتر می‌رویم

فغان من از نفس و تلقین او

کزو بازی آموخت ابلیس او

به وقتی که او مایل طاعت است

به تحقیق مشرک‌تر آن ساعت است

نه هر طاعتی خاص رحمانی است

که بسیار وسواس شیطانی است

ز پرهیز بی صدق تابد فلاح

که معنی فساد است، صورت صلاح

نه در علم اهلیم و نه در عمل

ز ما شد به بنیاد دین صد خلل

اگر باز پرسی ز تقصیر ما

سؤال تو باشد گلوگیر ما

همان به که گیریم پیشت گلو

به درخواست بنهیم پیش تو رو

بیاریم از دیده اشک نیاز

به زاری بگوئیم کای کارساز

همه لطف در کار ما کرده‌ای

همه حاچت ما روا کرده‌ای

اگر چه شب و روز بد می‌کنیم

نه با تو که با جان خود می‌کنیم

تو داناتری حال ما را ز ما

چنان کن که از ما نیاید خطا

تو تدبیر ما کن که ما بیخودیم

همین بیخودی بس که ما با خودیم

به تو می‌گریزم، به تو ای صمد

ز تو داد می‌خواهم از دست خود

مرا از جفای من آزاد کن

دلم را به الطاف خود شاد کن

اگر من نی‌ام مستحق کرم

تو گسترده‌ای عام خوان کرم

نه با خار آن را بها می‌کند

کرم همچنین اقتضا می‌کند

اگر هست ناصر فروتر ز خار

تو در فیض بالاتری از بهار

۳- المقاله

منم ننگ هستی و از نیست کم

به فخر دو عالم کشیده رقم

اگر برهمن می‌نشیند به لات

ز من می‌زند لاف در سومنات

ز من ننگ بگریزد و نام هم

که از کفر دورم،‌ ز اسلام هم

اگر تحفهٔ اهرمن می‌برند

کدورت ز احوال من می‌برند

همیشه در دیر جای من است

مغان را قسم خاک پای من است

نیارم در مسجدی کرد باز

که از من مصلی شود بی نماز

ندادند در میکده جای من

که آتش زند در بنان رأی من

کجا سجدهٔ من پذیرد غفور

کزین سر بتان را بود صد نفور

اگر صحبت من به سگ اوفتد

سگ از سیرت من به شک اوفتد

که گر او هم از ماست در پوست کیست

وگر آدمی‌زاده در پوست چیست

وگر رخت خود را به دوزخ کشم

بسوزند از ننگ در آتشم

شبی در خرابات بارم نبود

وطن بر سر کوی یارم نبود

سحرگه به من گفت رندی به سوز

که در می برآورده شب را به روز

ندارم به میخانه آبی دریغ

وگر نه نبودی شرابی دریغ

خدایا ز رندی تو خود کم نه‌ای

گر او بود بی آب تو هم نه‌ای

ز ساقی لطفت شرابی رسان

به خاک من تشنه آبی رسان

۴- در صفت آفرینش عالم

جهان آفرین رازق ذوالکرم

چو بنهاد بر لوح امکان قلم

به اول قلم عقل کل آفرید

و ز آن تخم صد گونه گل آفرید

و ز و کرد چون نفس اول پدید

چنان از هدایت به ناصر رسید

و زین هر دو جوهر که کردم بیان

به توفیق دارای هر دو جهان

به شش روز نُه چرخ گردان شدند

مدار شب و روز دوران شدند

بر افراخته اختران چون چراغ

کواکب ریاحین، فلک صحن باغ

ز ارکان در او چار ارکان نهاد

پس آن گه درو درّ‌ پنهان نهاد

ولی دو شریک دگر دارد این

بگویم گشاد زبان یقین

به اول نبات است، یعنی گیا

که او هست محسوس روح نما

دوم را معادن نشان کرده‌اند

کزو طوق تاج شهان کرده‌اند

خلاف حکیمان کوته نظر

که از مغز دین‌شان نباشد خبر

سبب با مسبب در آمیخته

ولی از میان هر دو بگریخته

اگر مرد رائی و دانای کار

تمامی ازو بین، سبب در گذار

من از خلق آوردم این بار بیش

اگر امر خواهی ببین جان خویش

تن و جان به معنی یکی دایره است

که مرد موحد درو سایر است

یکی نیمه اعلی دگر اسفل است

هر آن کس که اسفل بود مهمل است

تنت سفلی و روح علوی شناس

وزین هر خود را همی کن قیاس

تنت ساکن اندر سرای فناست

ولی جان از آن ملک بی انتهاست

ز جان تو هم پرتو عقل تست

چو تن حاصل آمد از آن نفس رست

ترا عقل و جان ره به یزدان برد

ولی نفس و تن ره به شیطان برد

مبادا که اغیار غالب شود

بر اسب خرد دیو راکب شود

حواس تو هر یک بر آرند سر

شود سر به سر جمله خیر تو شر

کژ آید ترا دایره در شمار

گرفتار گردی به روز شمار

ولیکن اگر ره به مرکز بری

برد معشر کون را سروری

ترا استقامت دهد مرکزت

نباشد گرفتارئی هرگزت

کدام است مرکز رسول امم

سرادق نشین جهان کرم

۵- در نعت سیدالمرسلین علیه‌السلام

هزار آفرین صدر لولاک را

که حق بهر او ساخت افلاک را

محمد که ختم رسل ذات اوست

دو عالم منور ز آیات اوست

رسولی که بی‌حاجت حرف لب

بیاموخته کردگارش ادب

دل و جان ز نورش نوا یافته

وزو درد بدعت دوا یافته

چو خوان نبوت بگسترده است

جهانی به سیری غذا خورده است

همه کیش منسوخ قانون اوست

وگر نیز موسی است هارون اوست

گرفتار دنیا چو هر کس نبود

به بادی پریشان چو هر خس نبود

ز آثار او طاق کسری شکافت

عجب خاطری کین سخن در نیافت

در آن شب که سلطان معراج بود

فروغ لعمرک بر او تاج بود

براق یهشتی‌ش در زیر ران

سروش امین در رکابش روان

رهش را چو سدره نشد منتها

ملک

لَوْ دَنَوْتُ

بر او کرد ادا

چو از منتهای مکان درگذشت

سوی لامکان راه را در نوشت

به یک لحظه تا قاب قوسین شد

همه راه در چشم او عین شد

برون و درون جهان را بدید

جهان عیان و نهان را بدید

چو در بی‌مقامی رسیدش مقام

خدا کرد بر حضرت او سلام

درودی که او را کرامت رساند

کرم بین که هم نام نامت رساند

در آن دم که جنت بر او عرضه کرد

دمی آب بی‌امت خود نخورد

کسی را که نبود کمالی چنین

کجا راه یابد به حالی چنین

دگر ناصر این بلفضولی مکن

به افصح چه گویی به لکنت سخُن

چه تشویش این آستان می‌دهی

چه دردسر راستان می‌دهی

کسی را چه حاجت ستایش ز ما

که او را ستاینده باشد خدا

چنان باشد از ما بر او نعت گفت

که از خار خواهد کسی لعل سفت

صفاتش ز رفعت به جای خودست

زمین بوس ما از برای خودست

ز ما صد هزاران درود و سلام

بر اولاد و اسحاب او والسلام

۶- در سبب نظم کتاب

شبی اختر بخت تابنده بود

سعادت نظر بر من افکنده بود

فلک داد در دست بختم عنان

ز سعدین در برج طالع قران

نشسته به صدر قضا مشتری

شده زهره مشغول خنیاگری

عطارد گرفته ز حرفم سبق

مه از دفتر من شده یک ورق

رسیده مرا تاج دولت به سر

من از خواب غفلت از او بی‌خبر

به من هاتفی گفت در نیم شب

که از خواب برخیز ای بی‌ادب

چو نرگس چه جوئی ز مستی و خواب

چو سنبل چرائی تو در پیچ و تاب

چو سرو از دو عالم رو آزاد باش

وگر نه چو گل پست بنیاد باش

به جز دوست چیزی که پیوند تست

اگر جمله جان است پیوند تست

چو آواز هاتف به گوشم رسید

خرد سرمه در دیدهٔ دل کشید

چو بیدار گشتم ز خواب اجل

چو غفلت به آگاهی آمد بدل

شبی دیدم از روضه کرده سلام

هوائی ز فردوس داده پیام

زمین را بساطی برانگیخته

ز مهتاب قندیلی آویخته

جهان از نسیم صبا مشکبوی

فلک را به سیماب مه شسته روی

ز کافور شمعی بر افروخته

همه ظلمت شب ازو سوخته

به باغ آمده جمله مرغان به جوش

دل بلبل از عشق گل در خروش

چو مجمر شده چارسوی چمن

در او آتش از لاله، عود از سمن

زمانی گذشتم سوی بوستان

میان ریاحین تفرج کنان

مرا در دل آمد تمنای یار

وزین غصه بگریستم زار زار

گهی باد را گفتم این بوی اوست

گهی لاله را گفتم این روی اوست

گهی بوسه بر عارض گل زدم

گهی دست در شاخ سنبل زدم

صبا آمد و داد بوی عبری

که یا صاحب الهم جاء البشیر

سحرگه که جمشید زرین کلاه

بشست از رخ دهر خال سیاه

خور از کوه بر شد به شکل پلنگ

نهنگ شب آمد به دریای زنگ

چو سر برزد از روزنم آفتاب

در آمد ز در سرو سنبل نقاب

بت دُرد نوش پری روی من

کمان ابروی سلسله موی من

رخ همچو خورشید آراسته

مه از روی او روشنی خواسته

گشاده عقیق گهر پوش را

روان کرده چشمهٔ نوش را

به خود گفتم آیا چه حال است این

وصال است یا خود خیال است این

مرا عقل گفتا که لاحول کن

که خورشید هرگز نگوید سخُن

من افتاده با دل در این ماجرا

خرد مانده در قید چون و چرا

ز جان خود به کلی مرا دور یافت

بر آن ذره مانند خورشید تافت

دم از عاشقی می‌زدی چند گاه

رسیدی به معشوق گم‌کرده را

دلم را چو خالی ز اغیار دید

همه خود بدید و همه خود شنید

به صد عشوه گفتا که ای ناسپاس

شناسای کونین و حق ناشناس

تو خود راز ما هیچ خالی مبین

به جز قدرت لایزالی مبین

سبب از تو اما رعایت ز ما

طلب از تو اما هدایت ز ما

بسی داستانهای شیرین بگفت

به گوش دلم عاقبت این بگفت

که جان تو چون واقف کار شد

دلت مطلع نور و انوار شد

بگو نامه‌ای در هدایت تمام

هدایت کن این نامه را نیز نام

ولی خویش را از میان دور کن

موحد شو و گوی از ما سخُن

سخن پاک می‌باید و قلب صاف

که خر مهره گوهر نگردد به لاف

چو من این اجازت ازو یافتم

گهرهای منظوم بشکافتم

دلم داستانی خوش آغاز کرد

در عاشقی بر جهان باز کرد

۷- المقاله

زهی ذات تو ز آفرینش غرض

توئی جوهر و آفرینش عرض

توئی سایهٔ آفتاب قِدم

که هم سایه و آفتابی به هم

رخ جان به گرد تن آلوده‌ای

به گل روی خورشید اندوده‌ای

که جان کامل از صحبت تن شود

به خاکستر آئینه روشن شود

ز حسن خود آئینه‌ای ساختند

که خود را در آئینه بشناختند

چو از هر دو عالم تو بودی مراد

چرا می‌دهی عمر خود را به باد

دریغ است صد گنج با تو نهان

تو مفلس گذشته گدائی کنان

جهان چیست باغی چو روشن چراغ

تو ریحان باغ و خداوند باغ

فلک سر برای تو افراخته

تو خود را ندانسته، نشناخته

کواکب شب و روز در کار تو

ملایک منور به انوار تو

ترا چار عنصر ملازم مدام

در اندیشه تو از برای غلام

ترا یک درخت است شاخش چهار

همه میوهٔ‌ خوب آورده بار

درخت تو سال است زان شاخ فصل

تو اصلی، چه مقصود ازین فرع و اصل

ترا باغبانی که بنشانده است

از او میوه‌ها بر سر افشانده است

تو قانع نشین، دیدهٔ دل گشا

که پیش تو آرند روزی به پای

اگر خویشتن را شناسی و قدر

نگردی دگر بر در شاه و صدر

فصاحت عنان چون ز دستم ربود

بگویم سخن در نهال وجود

درخت وجود تو دارد دو سر

بدان هر دو سر میوهٔ خیر و شر

یکی سر به باطن، دگر در ظهور

یکی سوی نار و دگر سوی نور

ولی پنج شعبه است در هر سری

شنیدم من نکته از سروری

هما پنج مایل سوی جان پاک

ولی پنج دیگر سوی آب و خاک

ترا در جهان پای بند این سرست

اگر ترک این سر کنی بهتر است

بزرگی ازین و حقارت از اوست

که نفس بهیمی عبارت از اوست

گر از هر دو سر بگذری عاشقی

سگان در دوست را لایقی

وگر نفس بر تو شود پادشاه

به دریا درافتی ندانی شناه

ترا حرص و شهوت امیران شوند

دل و جان تو جای شیطان شوند

طمع خوارمندی به روی آردت

هوا مو کشان گرد کوی آردت

۸- حکایت

یکی وقت من دلبری داشتم

به زیبا جوانی سری داشتم

جمالش به خوبی چو گل در چمن

غبار رهش سرمهٔ چشم من

دهانش مرا چشمهٔ نوش بود

لبش را گهر حلقهٔ گوش بود

صبا گشته از زلف او مشک بیز

مه از روی او روز و شب درگریز

دل سرو از قامتش بی‌قرار

فراموش کرده خزان و بهار

شب و روز از عشق آن چشم مست

من و زاهد شهر باده پرست

گهی رکوه و خرقه در رهن می

گهی باده نوشیده بر بانگ نی

به هر جا نشسته من از اشک ناب

چو گوهر شده غرق دریای آب

همه خون شده رفته در پیش من

دل خستهٔ ریش درویش من

به یک موی جان گشته محبوس تن

تنم مانده چون رشته در پیرهن

نه ز ارباب صدق و نه ز اهل یقین

نه در راه کفر و نه در راه دین

شبی مست بودم، صراحی به کش

ندائی شنیدم به آواز خوش

که ای گشته از آب حیوان تو سیر

همه کرده روباه بازی به شیر

برون رفته از راه و در چه شده

به نقشی ز نقاش قانع بُده

ز کثرت گذر کن به وحدت بیا

نهانی دریغا تو از ما جدا

تو خود را مگر عکس پنداشتی

که این پرده از رخ نبرداشتی

اگر پرده برخیزد از پیش کار

به هر جا که بینی بود نقش یار

همه جا نشان رخ یار تست

هوا و هوس مانع کار تست

هوس دشمنی چنگ در جان زده

تو از مهر او دم به فرمان زده

تو مردی عجب غافل و ساده‌ای

در لطف بر خصم بگشاده‌ای

چرا دشمنان را مدد می‌کنی

چرا ظلم بر جان خود می‌کنی

هر آن کس که او مار می‌پرورد

به آخر هم از مار زخمی خورد

۹- حکایت

گدائی کهن جامهٔ شهرگرد

به من گفت رازی و دریوزه کرد

که جان پدر با خسان در مپیچ

که هرگز منافع نیابی ز هیچ

فرومایه را ساز راحت مده

بدان را نمک بر جراحت بنه

چرا نوش جوئی تو از نیش مار

که گفتت ز حنظل رطب چشم دار

چو دشمن برآرد به قصد تو چوب

سرش را به گرز کیانی بکوب

کنونت که در پا نرفته‌ست خار

به بازوی شوکت ز بخش برآر

چو راهی گرفتی مرو بی‌رفیق

که اول رفیق است و آنگه طریق

دو یار موافق به هم در سفر

فشانند گرد غم از یکدگر

دل دوستان کس نجوید چو دوست

که گل را صبا بشکفاند ز پوست

اگر پردهٔ او دگر کس درد

ذبولت پذیرد، خجالت برد

مکن جاهلی را به یاری قبول

که از تو شود روز سختی ملول

به ناکس تو پیمان یاری مبند

که بر گردنش بسته بهتر کمند

مکن رحم بر حالت بد گهر

گرش جان بر آید غم او مخور

که گر رحمت آری تو زحمت بری

خورد خون تو گر غم او خوری

مرا نعمت مال بسیار بود

زر و سیم بیرون ز مقدار بود

یکی بهر کار و دگر زیر کار

غلام از صد افزون و استر هزار

همیشه به هر جا سفر کردمی

متاعی ز هر جانب آوردمی

یکی وقت با کاروانی عظیم

فتادیم در وادئی پر ز بیم

یکی مرد شد در بیابان پدید

که از ضعف جانش به لب می‌رسید

دو سه روز خورده هوا چون غرو

به قوتی شده جان پاکش گرو

به جز قرص خورشید و رنگ سراب

نه نان دیده بیچاره، نه روی آب

مرا رحمت آمد بر احوال او

روان در قدح کردم آب از سبو

تهی کرد جامی و سیراب شد

طعامش بدادیم و در خواب شد

بر آنجا توقف نکردیم پر

چو برخاست بنشامدمش بر شتر

بگفتم که برگوی احوال راه

که بهر چه افتادی این جایگاه

بگفتا به من بخت بندی گشود

زر و توشهٔ من حرامی ربود

دل از زاری حال او سوختم

ز نعمت چو شمعش برافروختم

سفر کرد با ما دوسه راحله

به شب خواب درتاخت در قافله

گدای فرومایه بر خاست زود

به دزدی همه مال من در ربود

بدین روز افتادنم زاب سبب

همان دزد بی‌رحم دان ای عجب

الا ای مسافر به صحرای هوش

چرا دزد را می‌دهی نان و نوش

هوا رهزن تست، آبش مده

اگر می‌دهی بند طاعت بنه

۱۰- المقاله

گرت چشم معنی کند رهبری

که نیکو در احوال ما بنگری

ز اول در آئی به دریای غیب

هنر بینی و چشم بندی ز عیب

چو غواص آنجا شناور شوی

میان نهنگان دلاور شوی

صدف را گذاری و گوهر بری

چو گوهرشناسی شوی جوهری

ز خر مهره آن را بود کیسه پر

که مفلس بود بهر یک دانه در

یقین دان که چون مرد دریا شوی

بد و نیک خود را شناسا شوی

نبینی تو هم آشکارا شوی

که بندست بر پای جان، این توی

تو دزدی و زندان تو عالم است

به زندان و بندت سبب آدم است

چو در جنت او رفت گندم بخورد

به دنیا خداوند زندانش کرد

کرم بین که سلطان صاحب کرم

میان دل دزد دارد حرم

گرش مال و ملک و خرانه نداد

در گنج معنی به رویش گشاد

۱۱- حکایت

شنیدم که شاهی مبارک نظر

خداوند شمشیر و تاج و کمر

سپهدار و لشکرکش و جنگجوی

که با تیر بشکافتی تار موی

مبارک غلامی پریچهره داشت

که رخسارش از نازکی بهره داشت

ز مه برده مهر جمالش گرو

به سایه رخش گفته با ما برو

اگر عکس رویش فتادی بر آب

شدی عالمی از دهش چون سراب

نخوردی دمی شاه از کوزه آب

که او را ندیدی چو در چشمه آب

ربوده غم او قرار از دلش

صبوری نمانده در آب و گلش

همه وقت با او نظر باختی

و زو دل به جائی نپرداختی

خوشا عشق و آئین فرخنده‌اش

که گر شاه باشد کند بنده‌اش

ولیکن ز آشوب و غوغای عام

نمی‌یافت یکدم وصال غلام

یکی روز شاه آستین برفشاند

ز صف تعالش بر خویش خواند

غلام آمد وشرط خدمت نمود

کرشمه همی‌کرد و دل می‌ریود

کلید خزانه بدو داد شاه

که در خور بود طلعت مهر و ماه

بگفتا برو هر چه خواهی بکن

غلام توام پادشاهی بکن

چو روشن دل و پاک دین بود، چست

رخ عالم از گرد بیداد شست

دل شاه خوش بود و خرم به روز

که در بارگه بودی آن دل فروز

چو شب در رسیدی و رفتی غلام

شدی خواب در دیدهٔ شه حرام

همه شب ز مهرش چنان می‌گریست

که از زاری او جهان می‌گریست

به خود خواندن او را ندیدی صواب

که نسبت ندارند آتش به آب

مبادا که اغیار کوته نظر

بپیچد عنان گمان سوی شر

نیامد بسی خواب در چشم شاه

که می‌سوخت چتر فلک را ز آه

چو آمد زمان صبوری به سر

ملک داد با بنده‌ای تاج زر

بگفت ای مبارک پی این شهره تاج

که باشد بهایش جهانی خراج

کرامت نما و سلامت ببر

بینداز در خانهٔ آن پسر

چنان کرد قاصد که از وی رسید

شهنشه سرش را به خنجر برید

سحرگه که خورشید برزد علم

هزیمت گرفتند خیل و حشم

جوان آنچه از معدلت می‌نمود

به سرهنگ سلطان نمی‌داشت سود

قبا را کشیدند زود از برش

به زنجیر بستند پا و سرش

رساندند نزدیک شاهش چو دود

دهان خشک و رخ زرد و پهلو کبود

چو سلطان نظر در رخ بنده کرد

از آن حال در زیر لب خنده کرد

بگفتا که دزد مرا کم زنید

در ایوان خاصش به زندان برید

وزان پس شب و روز شاه جهان

به زندان نشستی چو زندانیان

نهان عشق می‌باخت با روی دوست

که اندر نهان عشق بازی نکوست

به پای ادب هر زمان خاستی

ز دلدار خود عذرها خواستی

که دزدت اگر نام کردم رواست

دلم را ندزدیده‌ای پس کجا است

غلام سبک روح مشکین نفس

همی‌گفت چون بلبل اندر قفس

که دار توام تخت سلطان بود

به روی تو زندان گلستان بود

چو سروم توئی بوستان گو مباش

تو در دست باش و جهان گو مباش

الا ای که در حبس تن مانده‌ای

به زندان دنیا فرس رانده‌ای

نه از عشقبازی یارت خبر

نه از تیرگی روزگارت خبر

به زندان فانی طلب وصل یار

که نتوان به نقشی گذشت از نگار

سوی ناصرت گر بود گوش حال

ترا توشهٔ ره بس است این مقال

۱۲- المقاله

به پیری همی‌گفت روزی پسر

که ای دیده حال جهان سر به سر

به بیهوده گشته فراز و نشیب

فروخوانده دفتر،‌ نوشته کتیب

به گرد جهان گشته بیرون ز حد

شده سال عمر تو افزون ز صد

مصاحب شده با خواص و عوام

سحرگاه عمرت رسیده به شام

فریب جهان آزموده بسی

می دوستی خورده با هر کسی

ز لفظ بزرگان شنیده سخُن

مثال جهان پیش من عرضه کن

حذر کن از این تارم خوش نهاد

که در وی مقیمی ز مادر نزاد

می عشق با هر که در جام کرد

بیفکند جائی و خونش بخورد

در او زحمت و بی نوائی و رنج

در او راحت و پادشاهی و گنج

اگر طالبش رنج و زحمت برد

همه مال و ملکش به دست آورد

به کیوان رساند بنای سرای

ز رفعت نبیند همه شست پای

به آخر چو بیرون رود از جهان

برابر شود با فرومایگان

کرا ماند و نسبت او به چیست؟

طریقش مناسب به احوال کیست؟

بگفتا شنیدم که فرزانه‌ای

به گنجی در آمد به ویرانه‌ای

بسی لعل و مرجان و یاقوت دید

در او عمر صد ساله را قوت دید

در افتاد و می‌کرد مالی به کف

مبادا که واقف شود ناخلف

قبا را برون کرد و بنهاد پیش

زر و لعل را شاند بر جای خویش

به تعجیل آمد که آید به در

به رویش روان بسته شده راه در

که آنجا حکیمی طلسمی نهاد

که با زر نمی‌شد کس آن را گشاد

بیفکند زر چون گرفتار گشت

درش باز شد چون که بی‌بار گشت

برون رفت و بگریست بیچاره مرد

که زر رفت و او جامه‌ها پاره کرد

الا تا غرور جهان نشنوی

که بی زور مانی و بی زر شوی

درین طاق پیروزهٔ گرد گرد

و زین تیز رو قبهٔ لاجورد

امانی نخواهی به جان یافتن

ز سویش بباید عنان تافتن

جهان کو تن خلق را هست کاست

یکی بیضه از صُلب دار فناست

تو آن به کزین بیضه بیرون شوی

که طوطی طیار میمون شوی

ایا صاحب عقل و نفس سلیم

که ره می‌نوردی به امید و بیم

عبادت گُزین و به طاعت گرای

ز تو بندگی مرحمت از خدای

چهل صبح یزدان ترا پرورید

ز تو مایهٔ معرفت آفرید

خرد داد و ادراک و نفس و روان

دل و فکرت و هوش و چشم و زبان

کز این‌ها توان حکمت آموختن

چراغ یقین شاید افروختن

توانی که گوئی حدیث صواب

به وقت سؤال، به گاه جواب

توانی شنیدن ز ما این سخُن

در این‌ها که گفتم تأمل بکن

ترا ساز دانش همه حاصل است

ترا قوّت ناطقه کامل است

چرا باید ای دوست ضایع شدن

به کم باید از دهر قانع شدن

برو حکمت آموز ای نیکمرد

چو باد صبا گرد عالم بگرد

ز هر گل که بر وی رسی بوی گیر

چو عطار باش و مسایل عبیر

ز گرمای جهل است جان تو خوار

ز شاخ معانی بر او سایه دار

عمل کن چو فارغ شوی از جدل

درخت است علمت، برِ او عمل

گروهی که در خانهٔ دین کس‌اند

به عین الیقین از عمل می‌رسند

وگر علم داری و کاریت نیست

درخت تو خشک است و باریت نیست

۱۳- حکایت دهقان

یکی مرد دهقان درختی نشاند

دگر آستین بر زراعت فشاند

یکی رنج سرما و گرما کشید

عذاب زمستان و گرما چشید

دگر مرد دل را به راحت نهاد

تن کهل را در قناعت نهاد

یکی نعمت اندوخت وقت درو

یکی کرد اجناس خانه گرو

شنیدم که یک روز آن کار سهل

ز عمال می‌خواست چیزی به جهل

کسی گفتش آخر نه دهقان بُدی؟

چرا در به در طالب نان بُدی

بگفتا به من بخت بد یار شد

دل من به غفلت گرفتار شد

کنون علم بی برگ و بارم چه سود

که تخم عمل غفلت از من ربود

الا ای که دانش در آموختی

به غفلت چرا خرمنت سوختی

مثال خرد با تو خواهم نمود

که نتوان بر او نکته‌ای در فزود

خرد را تو آئینه‌ای دان صقیل

در او عکس گردد کثیر و قلیل

یکی قطره از لجهٔ بحر جان

فتاده ز موج ازل بر کران

شناسندهٔ ذات انسان در او

جدا گشته از حد حیوان در او

بدو زیرک و اهل دانا شده

ز ماوای اسفل به اعلا شده

چو عکس بد و نیک افتد در او

بتابد ز بد روی سوی نکو

ز هر چه رسد مرد را زو الم

به یک دم کشد بر سر او رقم

۱۴- حکایت

سکندر که قفل ممالک گشاد

شنیدم که بنیاد شهری نهاد

چو بر ساحل افتاد اقصای شهر

لب بحر زد بوسه بر پای شهر

چو مردم شدندی بر اطراف بام

همه آب دریا نمودی تمام

ارسطو که علمش در آموختی

به انوار عقلش بر افروختی

ز شه خواست یک روز گنجینه‌ای

بگفتا که می‌سازم آئینه‌ای

طلسمی چنان بندم این جایگاه

که خورشید روشن نماید چو ماه

پس از ما کسانی که پیدا شوند

ز آثار ما این ندا بشنوند

که با علم و حکمت چو ما سروران

جهان را گرفتند و رفت از جهان

کسی را ثباتی در ایام نیست

و ز او بهرهٔ ما به جز نام نیست

شهنشه بفرمود دینار و گنج

حکیم اندر آن برد بسیار رنج

یکی آینه ساخت چون آفتاب

تو گفتی بجوشید از چشمه آب

چنانش نهادند بر منظری

که بر تارک آسمان اختری

سیاهی که بهر درُشتی رود

شنیدم که آنجا به کشتی رود

یکی دیده‌بان پیش آئینه بود

چو دیدی کشتی دشمن نمود

دویدی و آئینه برداشتی

سوی دشمن کینه‌ور داشتی

بدین قاعده سالهای دراز

نبودی در آن ناحیت ترکتاز

ترا نیز اگر چشم دل روشن است

خرد آینه، شهر تو این تن است

همه خصم تو آرزوهای تست

که نفس بدت کارفرمای تست

به تیر یقین دیدهٔ نفس دوز

به نور خرد آرزوها بسوز

اگر قول ناصر پسند آیدت

کجا آرزو پای بند آیدت

۱۵- المقاله

ترا دیدهٔ دل اگر باز شد

همای سعادت به پرواز شد

به ملک خرد پنج نوبت بزن

در بوستان سعادت بزن

مگر یابی آنجا نسیم گلی

شوی مست از بوی چون بلبلی

ترا باغ جنت اگر آرزوست

معیشت چنان کن که فرمود دوست

چو تخمی بکشتی در ایام تیر

به وقت درو گو منافع بگیر

جهان کشتزار سرای بقاست

درختی که کاری برِ او تُراست

اگر گل نشاندی، گل آید به بار

بری خار اگر کشته باشی تو خار

کنونت که آب عمل روشن است

فشان تخم چیزی که داری به دست

در این خاکدان ای پسر لاله کار

که فردا شود خاک تو لاله‌زار

سر از خاک گُل که بر می‌کند

ز یاران رفته خبر می‌کند

۱۶- حکایت

یکی مرد صاحب نظر در بهار

گذر کرد بر دامن کوهسار

سر چشمه‌ای دید در پای سنگ

به سو گلی رُسته یاقوت رنگ

زمانی وطن بر لب چشمه کرد

شنید این سخن گوش آزاد مرد

که می‌گفت با مرغکی لاله‌ای

که ماهی بدم چارده ساله‌ای

دل مهر در تاب از روی من

پریشان شده سنبل از موی من

نبرداشته از جهان کام خویش

نکرده نشاطی در ایام خویش

یکی روز بر مرکب راهوار

برون آمدم بر سبیل شکار

اجل سوی این منزلم ره نمود

پلنگی ز مرکب مرا در ربود

دگر لاله‌ای گفت در گوشه‌ای

نهان کرده رخسار در خوشه‌ای

که آن مرکب راهوارت متم

که در زیر گل یار غارت متم

جوانمرد از آن حال بیهوش گشت

همه عمر بود اندر آن کوه و دشت

چو باید شدن نیک و بد را هلاک

همان به که تو نیک باشی و پاک

زمام دل خود به گیتی مده

منه بار بر جانت از باغ و ده

دل خویش را جای شیطان مکن

نه کافِر شدی کعبه ویران مکن

حریم خدا این دل است ای پسر

که بر روی دیوش ببستند در

چنان گرد پاک از حرام و حلال

که بنمایدت طاعت خود وبال

ز بی برگی چون سرو باغی بساز

مکن دست چون برگ سوسن دراز

کله‌وار شو بر همه تاج سر

مبر بند خود را به کش چون کمر

نشین تازه رو همچو سرو بلند

نه چون گل که دایم بود خیره خند

فشان چون شکوفه درم بی‌دریغ

مبر دست چون بید هر دم به تیغ

چو از لطف کارت میسر شود

ز قهرت چرا باد در سر شود

نشان باد نخوت به خاک رضا

نشان آتش خشم از آب حیا

ز خاک طمع آب رویت مبر

دنائت مکن،‌ نان دونان مخور

تو ای نازنین، جان پاکیزه‌ای

چو موران چه در بند نان ریزه‌ای

تنت را یکی خانه دان پنج در

تو در وی چو اندر قفس جانور

مخور دانه و بال و پر باز کن

قفس بشکن و عزم پرواز کن

ترا پرّ همت به جائی برد

که سوزد فرشته گر آنجا پرد

چو خود را ببینی مقام بلند

مبادا ز پندار یابی گزند

که آن‌ها که در بیشه شیر نرند

ز عجب و ز پندار دامن ترند

تو مردانه در سلک مردان در آی

ز پندار مردی چه سود ای گدای

نشاید به پندار کرد اعتمید

که باید شدن عاقبت نا امید

۱۷- حکایت

یکی رند در گلخنی خفته بود

تو گویی به خواب عدم رفته بود

چنان دید در خواب کو شاه شد

بر او محنت و رنج کوتاه شد

به دستش سپرده جهان تاج و تخت

غلامانه پیشش کمر بسته بخت

ره و سیرت پادشاهی گرفت

… ز مه تا به ماهی گرفت

شده نیک از جاه خود در غرور

از آن حال در جان او شد سرور

که ناگاه سنگی رسیدش به سر

روان جست از جای خود بی‌خبر

الا ای که مغرور طاعت شدی

خداوند چندین بضاعت شدی

نظر کرد و آن تاج بر سر ندید

ولی دید خون از سرش می‌دوید

ترا طاعت خویش چیزی نمود

ندیدی که سرمایه چیزی نبود

چو دریای قدوسیان موج زد

یکی قطره بر جان این فوج زد

ملک چون بیارد خدا را سجود

تو گوئی که طاعت خدا را نبود

نبینی به چندین عبادت رسول

ز استغفرالله حسبی ملول

تو دین را ز جان قالبی فرض کن

ز جان پاک‌تر خوش برفت این سخُن

شهادت مر او را یکی شربت است

که از ساغر مجلس قربت است

دگر سال و ماهش لباس و طعام

زکات است و حج و صلات و صیام

گر از لا و الّا حکایت کنم

دو صد دفتر از وی روایت کنم

دو عالم بروبم به جاروب لا

به الاّ ببندم در ما سوی

تف عشق کز وی جهان سوخته است

ز الاّ و لا آتش افروخته است

۱۸- المقاله

گر از مایهٔ عشق گویم سخن

مرا آتش دل بسوزد دهن

قضا کیست؟ مأمور فرمان عشق

فلک چیست؟ طاقی ز ایوان عشق

ز عشق است کار جهان را نظام

بنای دو عالم ازو شد تمام

هم او لوح و کرسی، هم او عرش پاک

هم او سقف گردون،‌ هم او فرش خاک

هم او عقل و اندیشه را ره برد

هم او سایهٔ جان به جانان برد

هم او می‌کند جلوهٔ ماه و خور

ازو قابل هستی آمد صور

گمان آیدم کو حق مطلق است

ولی نیست حق، نور ذات حق است

بر عقل تا منزل وصل دوست

ولی محرم اندر سراپرده اوست

چو شمع است انوار او از کمال

برافروخته در سرای وصال

یکی ذره بر خاطر هر که تافت

دگر راحت از زندگانی نیافت

ز لذات این خوان فانی برید

به ایوان نعمای باقی رسید

ز نوری که بر آدم انداخته است

شر و شور در عالم انداخته است

گه از سوی عاشق نموده نیاز

گه از سوی معشوق بوده است ناز

به چشم بتان مستی آموخته است

کباب دل عاشقان سوخته است

چو بستاند از لعل خوبان شراب

به بوئی کند عاشقان را خراب

۱۹- حکایت

یکی روز محمود گردن فراز

نهان رفت در خانه‌ای با ایاز

منور بساطی بینداختند

شه و ینده شطرنج می‌باختند

به هر وقت کان بنده شه خواستی

شهنشاه از جای برخاستی

بر آمد به تعجیل از در حسن

بگفتا که با شاه دارم سخن

نظر کن که محمود عاشق چه گفت

ببین درّ معنی چه پاکیزه سفت

که ای مرد دانای روشن ضمیر

یکی عذر گویم ز من درپذیر

چنان در سر از عشق دارم نشاط

که خود را ندانم ز شاه بساط

کسی رأی با عاشقان می‌زند

که بر گوش گردون سنان می‌زند

مگر نیستی عاشق ای هوشمند

که چون عاقلان گوش داری به پند

ره عاشقان وادی پر بلاست

در او از ملامت یکی اژدهاست

زند زخم هر لحظه بر جان ما

شب و روز می‌آید اندر قضا

مرا ای برادر ملامت مکن

دل مرده داری قیامت مکن

تو افسرده‌ای در تو این سوز نیست

که بر باز شه صعوه پیروز نیست

مکن عیب چیزی که نشنیده‌ای

مگر این حکایت تو نشنیده‌ای

۲۰- حکایت

شبی طوطئی ز آشیان بر پرید

به مأوای خفاش ناگه رسید

همی‌گفت خفاش اوصاف شب

همه شب نمی‌آرمد از شغب

که در روز از ضربت تیغ خور

نیابد کسی راحت از خواب و خور

ز آفات گیتی کسی خوش بود

که خالی از آن تشت آتش بود

یکی تیره شمعی است سوزان به روز

به شب اخترانند گیتی فروز

من اندر شگفتم ز مرغان همه

که چون می‌گدازند به زندان همه

تو آن به که با ما مصاحب شوی

وزان جمع جهال غایب شوی

همی‌گفت زین سان همه شب فضول

ز قلماش او جان طوطی ملول

چو سلطان گردون علم برکشید

همی‌گفت طوطی و خوش می‌پرید

که تو طبع کژ داری و چشم کور

که از دیو نشناختی روی حور

زهی شهربند ملامت شده

برون از طریق سلامت شده

گرت همچو طوطی بود بال زر

به کوری چشم کسان کم نگر

اگر هفت سبعت بود بر زبان

مزن طعنه بر راهب زندخوان

که رشد و ضلالت به حکم خداست

تصرف در این کار کردن خطاست

چو امکان بود نرم گفتن سخُن

در اظهار حق تند خوئی مکن

که هم بر تو لازم بود آن خطا

که خسته شوند از تو خلق خدا

اگر یافتی فیض انوار عشق

ببین پرتوی از نمودار عشق

شنیدم که بر روی خاک کره

بود کعبه چون مرکز دایره

وجودت زمین است محکم اساس

دلت کعبه‌ای اندر او از قیاس

گر آن کعبهٔ خاک و گل اغبر است

ترا کعبه آئینهٔ انور است

پذیرد بلی روشنی عقل و نور

شود نیمهٔ دایره همچو خور

بدان هر دو روی سیاه و سپید

کم و بیش نیک و بد آید پدید

دگر چونکه از عشق یابد شعاع

شود دابره محو در استماع

نبینی که در خانه ذرات مهر

نمایند از سایه‌ای تا به چهر

به صحرا که از سایه یک قطره نیست

ز انور خورشید یک ذره نیست

کسی را که این نور در سر رسد

به هر دم سلامی به دلبر رسد

دلش واقف عشق بازی شود

به گوش نهان ارجعی بشنود

جدا گردد از عقل اغیار بین

نه صلحی بود با کس او را نه کین

چو حیران و مدهوش و شیدا شود

ره آمدن باز پیدا شود

چو بسته شود چشم عقل از جهان

گشاید در دل به گلزار جان

تف عشق چون نیّر اعظم است

وجود تو چون قطرهٔ شبنم است

به بستان در آمد شبی همچو زاغ

بیفتاد شبنم بر اطراف باغ

خروس فلک چون بیامد پدید

همه دانه‌ها را به منقار چید

زمین گردرآبی است در پای عشق

حبابی است گردون ز دریای عشق

بیا تا به هم سوی دریا رویم

ز احوال او هر دو آگه شویم

در آئیم در قعر دریا چو درّ

عجایب ببینیم در بحر پُر

مکان گهر قعر دریا بود

تو در سنگ جوئی ز سودا بود

کسی سرّ این حال با کس نگفت

کس این درّ یک دانه هرگز نسفت

از این راه پنهان کس آگاه نیست

کز اینجا برون آمدن راه نیست

ندیدی که چون قطره دریا بدید

در آمیخت با موج،‌ شد ناپدید

چو اندر هوا بود صد جوش کرد

به دریا در افتاد خاموش کرد

به دریا چو پیوست آن مختصر

شد از حالت قطرگی بی‌خبر

ندانم ز دریا چه گویم ترا

دل نازنین چون بجویم ترا

از این راز چون استعارت کنم

برون از عیان چون عبارت کنم

به رویش نداری مجال نظر

در آئینه عکس جمالش نگر

چو من ز آتش نیستی سوختم

به جز عشق شمعی نیفروختم

ز آتش خبر دادنم مشکل است

قلم هر چه بنوشت درد دل است

تو دود مرا سوز آتش ببین

عبیر مرا نکهت خوش ببین

۲۱- حکایت

به پروانه می‌گفت صاحبدلی

که در عشق دارم قوی مشکلی

تو باید که آن مشکلم حل کنی

که در آتش عشق پر می‌زنی

بگوئی که آشفتهٔ عشق کیست

به عشاق سرمایهٔ عشق چیست

چو صاحیدل این ماجرا عرضه کرد

چنین گفت پروانه با سوز و درد

که چون آید امشب زمان وصال

بت من گشاید نقاب از جمال

بیا تا من این مشکلت حل کنم

همه مجمل تو مفصّل کنم

چو رقاص علوی در این خانقاه

دف صوفیان را بر آویخت ماه

یکی خادم زنگی آمد پدید

ز قندیل خور ریسمان درکشید

یکی شمع افروخت آن نیک مرد

که انوار او ماه را خیره کرد

تو گفتی مرا رمح آمد پدید

ز قندیل خور ریسمان کشید

چو یوسف جمال خود افروخته

ولی همچو موسی زبان سوخته

چو شاهی که بر سر نهد تاج زر

میان رئیسان بر آورده سر

یکی قلعهٔ آهنین کرده فتح

زده بارگاهی به بالا و سطح

پدید آمد از دور پروانه‌ای

به رقص آمده همچو دیوانه‌ای

بسی گشت در زیر و بالای شمع

ببوسید هر دم سراپای شمع

چو یارش بخواند و کرشمه نمود

در آتش در انداخت خود را چو دود

سراسر وجود خودش برفروخت

چو عودی بر آن شمع خوش خوش بسوخت

ندائی بر آمد که ای زنده دل

جوان جوانبخت فرخنده دل

ره عشق بازی همین است و بس

به تحقیق اسرار ناصر برس

۲۲- حکایت

یکی عاشقی فرد و آزاده‌ای

شنیدم که شد صید شهزاده‌ای

چو شمع معنبر ز سوز طلب

همی‌مرد روز و همی‌سوخت شب

نه با دوست او را گمان وصال

نه در دیده او را نشان خیال

اگر نقش رویش بدیدی به خواب

ز هیبت شدی مرد مسکین خراب

ز بیم غلامان شه نامراد

برفتی بر آن آسمان همچو باد

همه عمر گشتی به کوه و به دشت

بر این ماجرا مدتی بر گذشت

مر او را یکی محرم راز بود

که بر وی در سروری باز بود

بجستی به هر فرصتی خاطرش

بر انفاس خود ساختی صابرش

یکی روز مهر وی‌اش در کشید

به هر جانبی در طلب می‌دوید

به ویرانه‌ای اوفتادش گذار

جوان را در او دید افتاده خوار

لب او شده خشک و رخسار زرد

بر آن چهرهٔ زرد بنشسته گرد

به نرمی بگفتش که ای یار من

پراکنده حال دل افکار من

غم و محنت و رنج بسیار شد

همه نقد عمرت در این کار شد

چو وصلت میسر نخواهد شدن

به ترکش بگو، پتک سردی مزن

ترا این فضولی بود ای گدا

که صحبت طمع داری از پادشا

جوابش چنین گفت کای مهربان

که کوس فصاحت زدی در جهان

تو بندی که گفتی مرا در خور است

که در گوش من حلقه‌ای از زر است

ولیک ار بتابم رخ از یار خویش

شوم تا قیامت گرفتار خویش

اگر چند با او نپیوسته‌ام

نه آخر که از خویشتن رسته‌ام

کسانی که بودند ثابت قدم

ز خود دور گشتند و رست از الم

چو با خود نشینی فراق است و شوق

چو از خود گذشتی وصال است و ذوق

مرا این حکایت به عشاق نیست

ز شوریدگان این سخن با یکی ست

که آنجا که عشاق را منزل است

ز وصل و ز هجران کجا حاصل است

ز عشقت گر آبی روان شد به جوی

سبک دست از هر دو عالم بشوی

۲۳- در ختم کتاب

ز ناصر نشان در بخارا طلب

گهر در دل سنگ خارا طلب

بلی گوهر از سوزنی کم شده

ولی یار عیسی مریم شده

چه سوزن که واپس‌تر از گرد راه

ولی رفته بر عارض همچو ماه

به مولد از آن سنگ کردم خطاب

که در وی صلابت بود بی حساب

اگر چه سلاطین او ظالمند

خلایق در او بیشتر عالمند

چو نزدیک ترکان چین و ختاست

ز تاراج و غارت در او ابتدات

چو استارهٔ طالعش مشتریست

تجلی به رسم هنر پروریست

بهشت است از روی آب و هوا

گر از اهل اوئی تفرج بیا

شنیدم که آن خطه در آخرت

بود در دیار دگر فاخرت

الاهی تو آن بقعه معمور دار

حوادث از آن ناحیت دور دار

مفردات

شمارهٔ ۱ : هرگزم صید کرم نامد به گوش

شمارهٔ ۲ : غیرت عاشقان نمی‌خواهد

شمارهٔ ۳ : سر یزید بیفکن به زیر پای حسین

شمارهٔ ۴ : بر بیهده نیستم چنین کشتهٔ تو

شمارهٔ ۱

هرگزم صید کرم نامد به گوش

یا کرم خود نیست یا خود من کرم

شمارهٔ ۲

غیرت عاشقان نمی‌خواهد

دوست را در کنار پیراهن

شمارهٔ ۳

سر یزید بیفکن به زیر پای حسین

به بیست روز برون آر این معما را

شمارهٔ ۴

بر بیهده نیستم چنین کشتهٔ تو

چیزی ز تو دیده‌ام که آنم کشته است

ناصر بخارایی

قصاید

غزلیات

قطعات

قطعات دوبیتی

رباعیات

ترکیبات

ترجیعات

مسمطات

مثنوی هدایت‌نامه

مفردات

مثنوی : الا ای صبا رو سر خویش گیر

دیباچه : حمد بی‌حد و مدح بی‌عد واجب الوجود مطلقی را که طویل ...

مثنوی

الا ای صبا رو سر خویش گیر

زمانی ره دوستی پیش گیر

چو آه دل‌آشفتگان گرم‌رو

سحرگه به اطراف خوارزم رو

ز ناری به نوری سلامی ببر

ز کاهی به کوهی پیامی ببر

به هر منزلی جست‌وجوئی بکن

به هر بیدلی گفت‌وگوئی بکن

خبر پرس از پختگان نیاز

به خامان افسرده مگشای راز

چو یابی به سوی سعادت نشان

بکن هرچه هست از ارادت نشان

به شرط ادب روی بر خاک نه

قدم همچو عیسی بر افلاک نه

سکان را ثناگوی و خاطر بجوی

بر آستان نام ناصر بگوی

چو در کوی دولت پناهت دهند

چو در منزل وصل راهت دهند

ببار اشک و از سینه آهی بر‌آر

سلام و زمین‌بوس من عرضه دار

سلامی سبک روح‌تر از نسیم

سلامی در او بوی عهد قدیم

سلامی معطر چو بوی بهشت

سلامی که جان سوی جانان نوشت

سلامی که آید از او بوی درد

سلامی خبر داده از روی زرد

سلامی به خوناب حسرت سیاه

سلامی مجرد، دگر جمله آه

به خون جگر چهره آراسته

همه عذر نامردمی خواسته

گر آنجا توقف دمی باشدت

وزان محرمان همدمی باشدت

حدیث مَحبت فراوان بکن

پس آن گه شکایت ز هجران بکن

سرشک ندامت روان کن ز روی

ملالت گرش ناورد این به روی

فلان در صبوری بسی رنج برد

دوائی ندید از غم هجر و مرد

به یک حرف از رویم تا چین بپوی

تحیت سپر ساز و آن گه بگوی

اگر ما جدائیم هم با توئیم

به معنی یکی و به صورت دوئیم

گرم باز وصل تو روزی بود

بروی توام‌ دل فروزی بود

نی‌ات آن‌چنان است در خاطرم

موافق بدان باطن و ظاهرم

که در باغ چون بید خنجر زند

گل و لاله از خاک سر برزند

به خدمت کمر بندم و چون غلام

چو قطره به دریا روم والسلام

نگفتم ز بهر ادب نام دوست

که این نامهٔ ما نه درخورد اوست

دیباچه

حمد بی‌حد و مدح بی‌عد واجب الوجود مطلقی را که طویلهٔ صید ناممکن از بیدای ناپیدای عدم به قید امکان درآورد و سلک گوهر شب‌چراغ کواکب را از دریای دروای آسمان برآورد و به واسطهٔ آبای علوی و امهات سفلی موالید ثلاثه را به نیات خیر تربیت فرمود و از مجموعهٔ کائنات باب علّمه‌البیان بر وی بگشود تا امرای کلام به علم بیان معانی بدیع علم افراختند و شعار شعر را شراع سفینهٔ طوفان غم ساختند و قصیدهٔ امل به قطعهٔ قناعت قطع کردند به ترانه ‌غزل نوای خشک رود زهره را سر دادند و در چهار بالش رباعی تاج سخن که ترصیع اکلیل فرق فرقدان از جوهر فرد اوست بر سر نهادند و زین زین تجنیس بر مجلس ملمّعات بستند و به چابک‌سواری در میدان فصاحت برنشستند به زخم تیغ زبان جهان گرفتند و در شکر نعمت منعم گفتند:

که کند شکر منعمی که بود

شکر هم شکّری ز انعامش

العقلُ یحرقُ فی نار نور جلاله و الوهم یغرقُ فی بحر کُنه کماله و تحف تحیات و صلات صلوات بر روح منور و قالب معطر صدر جریدهٔ انبیا و شاه‌بیت قصیدهٔ اصفیا محمد مصطفی صلی الله علیه و سلم و علی آله و اصحابه باد.

کسی را ستایش چه حاجت ز ما

که او را ستاینده باشد خدا

الفیقر الی الله الباری ناصر البخاری (قدس الله روحه و جدّد فتوحه) که جنسی شریفتر و نوعی لطیف‌تر از ابکار افکار ارباب بلاغت و اصحاب فصاحت نیست چه معانی عشق طرب‌انگیز در ضمن آن مندرج است پس مناسب نمود سمطی چند جواهر منظوم در این درج کردن تا اگر بیتی مصنوع یا غزلی مطبوع در نظر صاحب‌دولتی مقبول افتد سعادت دو جهانی حاصل آید. کل عسیر علی الله یسیر.