معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ نیر تبریزی

میرزا محمدتقی مامقانی یا میرزا محمدتقی حجة الاسلام، متخلص به «نیر» و مشهور به «نیر تبریزی» در ۱۲ جمادی الاولی ۱۲۴۸ ه.ق در شهر تبریز به دنیا آمد. تحصیلات را نزد پدرش آغاز کرد. او تا سال ۱۲۶۹ ه.ق به یادگیری مقدمات مشغول بود و در این سال پدر را از دست داد. وی که برای تکمیل تحصیلات خود در ۲۲ سالگی عازم عتبات عالیات شده بود، در محضر عالمان آن سامان به کسب معارف دینی پرداخت و پس از اخذ درجه‌ اجتهاد به وطن مراجعت کرد. این فقیه، محدث، حکیم و شاعر زبردست به سه زبان فارسی، عربی و ترکی شعر می‌سرود. اشعار عاشورایی نیر امتیاز ویژه‌ای دارد. «دیوان نیر تبریزی» از سه بخش عمده تشکیل شده است: ۱. آتشکدهٔ‌ نیر (مثنوی عاشورایی) ۲. لآلی منظومه ۳. دیوان غزلیات. او پس از گذراندن ۶۴ بهار از زندگی در ۱۲ رمضان المبارک ۱۳۱۲ ه.ق در تبریز دار فانی را وداع گفت. بنا به وصیت خودش، جنازه‌اش را به نجف اشرف منتقل کردند و در قبرستان وادی‌السلام به خاک سپردند. آثار نیر تبریزی به همت آقای سید محمدرضا شهیم در گنجور در دسترس قرار گرفته است.

آتشکدهٔ نیر (اشعار عاشورایی)

بخش ۱ - بسم الله الرحمن الرحیم : آفرینش را چو فتح الباب شد

بخش ۲ - ورود حضرت ابی عبدالله علیه السلام به زمین کربلا و خطبهٔ آن حضرت در شب عاشورا و تفرّق لشگر

بخش ۳ - ذکر رفتن حضرت اباعبدالله علیه السلام به میدان و احتجاج بر مخالفین قوم

بخش ۴ - ذکر شهادت حرّ بن یزید ریاحی علیه الرّحمه و الرضوان

بخش ۵ - رجوع به احتجاج حضرت ابی عبدالله : شه به پایان باز ناورده عتاب

بخش ۶ - ذکر شهادت زبدهٔ ناس، حضرت ابی الفضل العباس : چون که نوبت بر بنی هاشم رسید

بخش ۷ - ذکر شهادت عون فرزند عقیلة العرب، حضرت زینب : چون عقیله دودهٔ آل مناف

بخش ۸ - ذکر شهادت حضرت شاهزاده علی اکبر : دور چون بر آل پیغمبر رسید

بخش ۹ - ذکر شهادت سبط مؤتمن حضرت شاهزاده، قاسم بن الحسن علیه السلام

بخش ۱۰ - ذکر شهادت حضرت شاهزاده علی اصغر علیه السلام

بخش ۱۱ - ذکر شهادت حضرت عبدالله بن الحسن علیه السلام

بخش ۱۲ - ذکر شهادت حضرت مولی الکونین، ابی عبدالله الحسین علیه السلام

بخش ۱۳ - آمدن جبرئیل به یاری سالار جلیل : جبرئیل آمد شتابان بر زمین

بخش ۱۴ - آمدن فرشتهٔ آتش به یاری آن حضرت : گفت: شاها من فرشته آتشم

بخش ۱۵ - آمدن فرشتهٔ باد به یاری آن حضرت : شد فرشته نار با صد دود آه

بخش ۱۶ - آمدن فرشتهٔ آب به جهت یاری : شد فرشته باد بر مرکز نوان

بخش ۱۷ - آمدن فرشتهٔ زمین به یاری امام حسین علیه السلام

بخش ۱۸ - آمدن فرشتهٔ ابر به جهت یاری : شد فرشته ارض سوی آسمان

بخش ۱۹ - آمدن بحرها به یاری آن حضرت : بحرها آمد به لب خوشیده کف

بخش ۲۰ - آمدن فرشتهٔ نصرت به یاری آن حضرت : پس فرشته نصرت از امر قدیر

بخش ۲۱ - آمدن زعفر پادشاه جن به یاری آن حضرت : زعفر آمد با سپاه بی عدد

بخش ۲۲ - ذکر محاربهٔ آن حضرت با لشگر شقاوت اثر : ماند چون تنها به میدان شاه دین

بخش ۲۳ - ذکر رفتن امام تشنه‌لب به جانب فرات : شد چو شاه تشنه نومید از حیات

بخش ۲۴ - رفتن آنحضرت به یاری پادشاه هند : اندرین حال آن هژیر رزمکوش

بخش ۲۵ - مکالمهٔ آن حضرت با ذوالجناح : شد چو سست از شهسوار دین رکاب

بخش ۲۶ - آمدن جوان نصرانی به قتل آن حضرت : کرد پور سعد ترسائی جوان

بخش ۲۷ - ریختن لشگر به خیمه گاه قبل از شهادت : شد چو بی خود از رحیق عشق شاه

بخش ۲۸ - رفتن ذو الجناح به خیمه گاه و قصّه حضرت شهربانو

بخش ۲۹ - ذکر آمدن لشگر به خیمه گاه : شد چو خورشید امامت در حجاب

بخش ۳۰ - ذکر آوردن فضّه شیر را به قتلگاه : شد چو از باد مخالف سرنگون

بخش ۳۱ - ذکر اسیری اهل بیت عصمت و طهارت : بوستان لاله رویان حجیز

بخش ۳۲ - کیفیت روز سیّم از شهادت موافق حدیث حضرت امام صادق علیه السلام

بخش ۳۳ - حکایت آمدن غراب بر سر بام فاطمهٔ صغری دختر آن جناب

بخش ۳۴ - رفتن اهل‌بیت رسالت به جانب کوفه : چون سحرگه قرص شید آمد برون

بخش ۳۵ - ورود اهلبیت به مجلس ابن زیاد علیه اللعنه و العذاب

بخش ۳۶ - ذکر بردن اهلبیت رسالت از کوفه به جانب شام : شاه خاور چون علم بر بام زد

بخش ۳۷ - واقعهٔ دیر و اسلام آوردن راهب : شامگه که عیسی چرخ کبود

بخش ۳۸ - ذکر ورود اهل بیت رسالت به شام شوم : چون قطار کوفه سوی شام شد

بخش ۳۹ - عزیمت اهل‌بیت رسالت از شام به جانب کربلا : شد چو از زندان فرعونی ملول

بخش ۴۰ - ذکر ورود اهل بیت رسالت به مدینهٔ طیبه : چون عروس حجلهٔ فیروزه گون

بخش ۴۱ - در ختم کتاب : شکر للّه کاین شکسته خامه‌ام

بخش ۱ - بسم الله الرحمن الرحیم

آفرینش را چو فتح الباب شد

نور احمد مهر عالم تاب شد

رست از او نور امامان وفی

شد بروج سیر آن نور صفی

پس برآمد نور پاک فاطمه

آن مبارک فاتحت را خاتمه

چارده هیکل چو شد از وی درست

نور پاک انبیا زان نور رُست

پس به ترتیب مراتب زان صور

شد همه ذرات اکوان جلوه گر

آری! آری! طلعت اللهُ نور

این چنین آئینه‌ای دارد ضرور

چون پدید آرندۀ بالا و پست

آزمایش خواست از قول اَلَست

بر «بلی» و «لا» زبانها باز شد

نوری و ناری ز هم ممتاز شد

نوریان مأوی به علّیین گرفت

ناریان جا در تک سجّین گرفت

ناگهان پیک خداوند جلیل

در نفوس افکند صیت الرّحیل

گفت کی مرغان بستان اَلَست

هین فرود آئید از بالا به پست

از بیابان تجّرد خَم زنید

خیمه در آب و گل آدم زنید

کشتزار است این حضیض خاک و آب

دانه، فعل این نفوس مستطاب

تا نپاشد دانه را در آب و گل

برزگر وقت درو ماند خجل

تا نکارد تخم را در آب و خاک

برنچیند باغبان از نخل و تاک

تا نگیرد عکس در آئینه جا

کس نیابد زو نشان اندر هوا

تا به دیواری نتابد آفتاب

پرتو او کس نبیند جز به خواب

پس نفوس از زیر و بالا پر گشود

جمله در چاه طبیعت شد فرود

در حضیض چه شکست آن بال و پر

که پریدندی بدان در اوج ذرّ

چون عجین طینت زیبا و زشت

دست سلطان ازل در هم سرشت

شد دفین آن شمع های مشتعل

در شبستان مزاج آب و گل

چون هیولا شد مُصَوَّر با صور

هر یک از مشکات خود شد جلوه گر

لیک طبع اختلاط آن سرشت

شد مؤثِّر در مزاج خوب و زشت

نور و ظلمت چون بهم آمد قرین

این از آن رنگی پذیرفت آن از این

لاجرم در طبع احرار و عبید

شد تقاضای تبه کاری پدید

پس ندا آمد ز اوج کبریا

با گروه انبیا و اوصیا

کای گروه منهیان با شکوه

این سیه روئی که شوید زین وجوه

بر نیامد این ندا را کس مجیب

جز قتیل حق حبیب ابن الحبیب

آن خلیل حلم و ایّوب بلا

نوح طوفان و حسین کربلا

زانکه از ارکان عرش استوا

رکن عقل از نور احمد شد به پا

رکن روح از نور پاک مرتضی

حکمت آموز دبستان قضا

رکن نفسی قائم از نور حسن

رکن طبعی از حسین مُمتَحَن

چون در اینجا بود خلط طینتین

می نبود آنجا به جز ذکر حسین

کاوست ربُّ النوع این رکن وثیق

قصه کوته به، که شد معنی دقیق

این سخن در خورد فهم عام نیست

راه عشق است این ره حمّام نیست

گفت حق: کای شافع خرد و بزرگ

این شفاعت راست شرطی بس سُتُرگ

هر که در این ره فنا فی الله نشد

بر سریر جرم بخشی شه نشد

بایدت در راه دین ای مقتدا

کرد جان بهر گنهکاران فدا

شست از فرزند و مال و عزّ و جاه

دست، تا باشی ضعیفان را پناه

آفتابا! هین ز شرق نیزه سر

باز کش کاین ظلمت آید مستتر

دست از دست برادر شوی چیر

وین ز پا افتادگان را دست گیر

پیکر فرزند کن در خون غریق

می نشان از آتش دوزخ حریق

شیر بر اصغر ده از پستان تیر 

تشنگان را کن ز جوی شیر سیر

بر کف داماد از خون نِه خضاب

نقش جرم عاصیان میزن بر آب

پای بیمارت به غُلّ، چون بنده کن

ای مسیحا! مردگان را زنده کن

خواهران و دختران می ده اسیر

وین اسیران را رها کن از سعیر

باز زن بر خیمه آتش ای سلیل

می بکن آتش گلستان بر خلیل

هین بران کشتی به خون در کربلا

نوح را برهان ز طوفان بلا

تشنه لب باز آی بیرون از فرات

ده هزاران خضر را آب حیات

منجی افتادگان در چه توئی

خون بدست آور که ثارُ الله توئی

پشت پای لا به نُه خرگاه زن

خیمه در صحرای «الّا الله» زن

غرقه درخون با تن صدپاره باش

بر گناه مجرمان کفّاره باش

کاین چنین خونی بباید ای هُمام

تا کند این ناتمامان را تمام

قلب اَکوانی تو در خون باش غرق

خاک ماتم ریز عالم را به فرق

کاین سیه رویی ز افراد بشر

می نشوید غیر آب چشم تر

گفت آن شاه سریر اِرتِضا

کانچه گفتی، جمله را دارم رضا

ترک مال و ترک جان و ترک اهل

چون تویی جانان بسی سهل است سهل

من خود از خود نیستم زان تو ام

هر چه گوئی، بنده فرمان توام

باده‌ام خونست و ساقی دست عشق

مست عشقم مست عشقم مست عشق

گفت ایزد: کای شه احمد سرشت

عهد خود را نامه‌ای باید نوشت

پس نوشت او نامه‌ای با دست خویش

مهر بر وی برنهاد و داشت پیش

جدّ و باب و مام و فرزندان راد

مر گواهی را بر او خاتم نهاد

گفت حق: کای شمع بزم روشنم

شاد زی که خون بهای تو منم

هر چه در پاداش این عهد درست

خواهی از ما خواه یکسر زان تست

گفت شه صادق نیم ای ذوالمنن

در وفا گر از تو خواهم جز تو، من

پس سپرد آن عهد، ز آن بزم «بلی»

عاشقانه راند سوی کربلا

بخش ۲ - ورود حضرت ابی عبدالله علیه السلام به زمین کربلا و خطبهٔ آن حضرت در شب عاشورا و تفرّق لشگر

چون در آن دشت بلا افکند بار

کرد از بیگانگان خالی دیار

عاشر ماه محرّم شامگاه

شد به منبر باز، شاه کم سپاه

یاورانش گرد او گشتند جمع

راست چون پروانگان بر دور شمع

خواهران شاه نظّاره ز پی

چون بنات النّعش بر گرد جُدی

رو به یاران کرد و در گفتار شد

حُقّه یاقوت گوهر بار شد

بعد تحمید و درود آن شاه راد

گفت یاران مرگ رو بر ما نهاد

این حسین و این زمین کربلاست

سوی تا سو تیر باران بلاست

بوی خون آید از این کُهسار و دشت

باز گردد هر که خواهد بازگشت

هر که او را تاب تیغ و تیر نیست

باز گردد پای در زنجیر نیست

این شب و این دشت پهناور به پیش

باز گیرید ای رفیقان رخت خویش

کار این قوم جفا جو با من است

هر که جز من، زین کشاکش ایمن است

من ز تنهایی نیم یاران ملول

وا هلیدم اندر این دشت مَهول

وا هلیدم هین ز من یک سو شوید

راست زان سو کامدید آن سو روید

وا هلیدم اندرین دریای خون

تا کنم زان سوی دریا سر برون

بسته ایم عهدی من و شاه وجود

واهلیدم تا روم آنجا که بود

شاد زی شاد ای زمین کربلا

این من و این تیر باران بلا

سوی تو با شوق دیدار آمدم

بردم اینجا بوئی از یار آمدم

آمدم تا جسم و جان قربان کنم

منزل آن سو تر ز جسم و جان کنم

آمدم تا دست و پا در خون کشم

کاین چنین خواهد نگار مهوشم

آمدم کز عهد ذر، لب تر کنم

با لب خنجر، حدیث از سر کنم

پس روید ای همرهان، زین بزم زِه

بزم جانان، خلوت از اغیار به

لیک هر سو رو بتابید، ای فریق

دورتر رانید از این دشت سحیق

کانکه فردا اندرین دشت مهول

بشنود، فریاد احفاد رسول

تن زند از یاری، از خُبث سرشت

در قیامت نشنود بوی بهشت

رفت بر سر چون حدیث شهریار

شد برون اغیار و باقی ماند یار

عشق از اول سرکش و خونی بود

تا گریزد هر که بیرونی بود

گفت یاران: کای حیات جان ما

دردهای عشق تو، درمان ما

رشتۀ جانهای ما در دست تست

هستی ما را وجود، از هست تست

سایه از خود، چون تواند شد جدا

یا خود از صوتی، جدا افتد صدا

زنده، بی جان، کی تواند کرد زیست

زندگی را بی تو خون باید گریست

ما به ساحل خفته و تو غرق خون

لا و حقِّ البیتِ هذا لایَکون

کاش ما را صد هزاران جان بدی

تا نثار جلوۀ جانان بدی

گر رود از ما دو صد جان باک نیست

تو بمان ای آنکه چون تو پاک نیست

هین مران ای پادشاه راستان

این سگان پیر را از آستان

در به روی ما مبند ای شهریار

خلوت از اغیار باید، نی ز یار

جان کلافه، ما عجوز عشق کیش

یوسفا، از ما مگردان روی خویش

ما به بیدای هوس، گم نیستیم

ناز پرورد تنعُّم نیستیم

ما به آه خشک و چشم تر خَوشیم

یونس آب و خلیل آتشیم

اندرین دشت بلا تا پا زدیم

پای بر دنیا و ما فیها زدیم

چون شهنشه دید حسن عهدشان

وآن به کار جان سپاری جهدشان

پرده از دیدار یک یک باز هشت

جای شان بنمود در باغ بهشت

حوریان دیدند در وی صف به صف

سر برون آورده یکسر از غُرف

کاندرا که چشم بر راه تو ایم

مشتری روی چون ماه تو ایم

ای تو ما را ماه و ما برجیس تو

تو سلیمانی و ما بلقیس تو

ای سلیمان هین سوی بلقیس شو

همچو رامین در وثاق ویس شو

یوسفا باز آی از این زندان زفت

که زلیخا را شکیب از دست رفت

اندرا کز عشق مفتون توایم

گرچه لیلائیم، مجنون توایم

زان سپس شه خواند مردی را به پیش

بر کف او برنهاد انگشت خویش

شد روان زان دست آبی خوشگوار

جمله نوشیدند اصحاب کبار

اندر آن شب که شب عاشور بود

ماه تا ماهی سراسر شور بود

شاه دین در خیمه با اصحاب راد

در نیاز و راز با ربُّ العباد

کوفیان در نقض آن عهد نخست

سرخوش از پیمانۀ پیمان سست

شمر دون سرمست صهبای غرور

شاه دین سرشار مینای حضور

پور سعد از ذوق رِی سرگرم و مست

شاه از اقلیم هستی شسته دست

زینب آن دُردانه دُرج شَرَف

از دو چشم تر دُر افشان چون صدف

دیدۀ لیلی ز دیدار پسر

کرده دامن پر گل از لخت جگر

مادر قاسم ز بهر حجله گاه

کرده روشن شمع ها از دود آه

شربت بیمار خون جام دل

شیر پستان از لب اصغر خجل

بخش ۳ - ذکر رفتن حضرت اباعبدالله علیه السلام به میدان و احتجاج بر مخالفین قوم

چون سحرگه چهره صبح سفید

شد ز پشت خیمۀ نیلی پدید

آسمان گفتی گریبان کرده چاک

در فراق آفتابی تابناک

خور ز مشرق سر برهنه شد برون

چون سر یحیی میان طشت خون

پس ندا آمد که ای خیل اله

هین برون تازید سوی رزمگاه

بر رکاب پای مردی پا زنید

خویش را مستانه بر دریا زنید

هین برون تازید ای مستان عشق

باده می جوشد به تاکستان عشق

جرعه‌ای ز آن بادهٔ بی غش زنید

خود سمندروار بر آتش زنید

هین برون تازید ای شیران جنگ

عرصه را بر روبهان دارید تنگ

الله ای لب تشنگان آب میغ

آب حیوان می رود از جوی تیغ

هین برون تازید لبها تر کنید

یاد محنت های اسکندر کنید

چون شنیدند آن یلان رزم کوش

از فراز عرش پیغام سروش

محرمان کعبۀ دیدار رب

جمله بر لبیک بگشادند لب

بهر قربانگاهش از میقات شوق

هَدی بُختیهای جان کردند سوق

وارث حیدر شه والا مقام

شد برون از خیمه چون بدر تمام

شد ز کوه طور سینا جلوه گر

نور خلاق هیولا و صور

شمع دین شقّ کرد مشکات ستور

پرده در شد طلعت الله نور

آفتاب از بهر آن شاه فرید

بارهٔ گردون به زیر زین کشید

جبرئیل آمد ز گردون، باشتاب

با دو پر بگرفت آن شه را رکاب

شد چو پایش با رکاب زین قرین

زهرهٔ زهرا، بمیزان شد مکین

احمد مرسل باعجاز عظیم

کرد ماه چارده شب را دو نیم

شهسوار بدر از پشت حجاب

کرد ردّ بر قوس گردون آفتاب

چون گرفت اندر فراز زین مکان

شد مسیحا بر فراز آسمان

موسی عمران فراز طور شد

کُه کمر دزدید و غرق نور شد

نی حنان الله، نطقم بسته باد

خامۀ تمثیل من اشکسته باد

شاهباز ذُروهٔ ذات البروج

کرد بر قوسین اَو اَدنی عروج

درع سالار رسل، زیب تنش

خفته صد داود زیر جوشنش

هشته بر سر از نبی تاج سحاب

رفته زیر ابر قرص آفتاب

کرده چون جوزا حمایل بر کمر

ذوالفقار حیدر لشگر شکر

مهر جم در نازش از انگشت او

دیو و وحش و طیر طوع مشت او

راند با لشگر به میدان وغا

آن سلیل تاجدار لافتی

شه چو خور وآن دختران روشنش

چون ثریا جمع در پیرامُنش

یا چو طوق هاله‌ای بر گرد ماه

در میان چون نقطهٔ توحید، شاه

علویان از بهر دفع چشم بد

خواند بر وی، قل هو الله احد

راند حجّت ها بر آن قوم جهول

آن سلیل مرتضی، سبط رسول

گفت برگوئید، هان، من کیستم؟

من مگر محبوب داور نیستم؟

می ندانیدم مگر ای قوم لد

که منم فرزند سالار اُحُد

جدّ من پیغمبر آن نور نخست

که وجود انبیا ز آن نور رُست

مادر من بضعۀ پاک رسول

در حسب زهرا و در عصمت بتول

نک منم نوری ز نور انگیخته

خون من با خون شان آمیخته

کیستم من قره العین علی

در خلافت صاحب نصّ جلی

خون من، خون خدای لایزال

کی بود خون خدا، کس را حلال

بدعتی در دین نمودم اختراع؟

یا ز دین برگشتم ای قوم رعاع؟

کاین چنین بر کشتن من تشنه اید

جمله بر کف تیر و تیغ و دشنه اید

یا قصاصی از شما بر گردنم

رفته، تا باید تلافی کردنم

گرنه بشناسیدم ای اهل ضلال

نک منم، وجه خدای ذوالجلال

خون من دانید چه بود ریخین؟

تیغ بر روی خدا آهیختن

بخش ۴ - ذکر شهادت حرّ بن یزید ریاحی علیه الرّحمه و الرضوان

از حدیث شاه حرّ ابن یزید

از ندامت دست بر دندان گزید

باره راند و قصد پور سعد کرد

گفت خواهی راند با این شه نبرد

گفت آری جنگ های پر گزند

تا پرد سر ها ز تن کف ها ز زند

گفت آنچ او گفت زآن چندین خصال

نیست حاجز مر شما را زین قتال

گفت امیرت آن نمی دارد قبول

من نتابم هم ز حکم او عدول

چون شنید این گفت او، آن خوش خصال

گفت با خود با دو صد حزن و ملال

کای دریغا! رفت فرجامم به باد

کاین همه انجام از آن آغاز زاد

ای دریغ از بخت بدفرجام من

کاش می بودی سِتَرون مام من

این بگفت و خواست، قصد شاه کرد

روی توبه سوی وجه الله کرد

نفس بگرفتش عنان که پای دار

باره واپس ران بترس از ننگ و عار

عقل گفتش: رو که عار از نار به

جور یار از صحبت اغیار به

نفس گفتش: مگذر از دنیا و مال

عقل گفتش: هان بیندیش از مآل

نفس گفتا: نقد بر نسیه مده

عقل گفت: این نسیه از صد نقد به

نفس گفت: از عمر برخوردار باش

عقل گفتا: عمر شد بیدار باش

زین کشاکش های نفس و عقل پیر

نفس شد مغلوب و عقل پیر، چیر

عشق آمد بر سرش با صد شتاب

باره پیش آورد و بگرفتش رکاب

کرد بر یکران اقبالش سوار

گفت هین یکسر بران تا کوی یار

وقت بس دیر است و ره دور ای فتی

ترسمت از کاروان واپس فُتی

جان به کف بر گیر و با صد عجز و ذُلّ

سر بنه بر پای آن سلطان کُلّ

چون به هوش آمد ز خواب آن میر راد

رعشه بر تن، لرزه بر جانش فتاد

لرز لرزان، سوی ره بنهاد روی

دم به دم با نفس خود در گفتگوی

آن یکی دیدش بدین حال شگفت

از شگفت انگشت بر دندان گرفت

با تحیّر گفت کای شیر دلیر

در دلیری می نبودت کس نظیر

هین چه بودت کاین چنین لرزی به خویش

گفت کاری بس عجب دارم به پیش

خود میان نار و جنّت بینمی

می ندانم زانمی یا زینمی

نور و نارم در میان دارد به جدّ

چون نلرزم در میان این دو ضدّ

تا کدامین زین دو پایابم برد

آتشم سوزد و یا آبم برد

این بگفت و کرد یکسو، کار را

گفت نفروشم به دنیا یار را

آنکه یوسف را به درهم می فروخت

خرمن خویش از سیه بختی بسوخت

عاشقانه راند باره سوی شاه

با تضّرع گفت کای باب اله

با دو صد عذرت به درگاه آمدم

کن قبولم گرچه بی گاه آمدم

تائبم بگشا برویم باب را

دوست می دارد خدا توّاب را

با امید عفو تقصیر آمدم

زود بخشا گرچه بس دیر آمدم

وحشیم آورده ام رو بر رسول

ای محمد توبۀ من کن قبول

گرچه حرّم ای خداوند جلیل

لبیک در پیش توام عبد ذلیل

طوق منّت باز نه برگردنم

می ببر هر جا که خواهی بردنم

آمدم سوی سلیمان، دیو وار

تا از او گیرم نگین زینهار

ای سلیمان، هین به بخشا خاتمم

بر بساط بندگی کن محرمم

تا بدین روی سیه کشته شوم

رنگ دیوی هشته، افرشته شوم

گر بلیسم، توبه کردم نک ز شر

پیشت آوردم سجود ای بوالبشر

آنچه کردم با تو من، ناکرده گیر

وان سجود اولین آورده گیر

شاه چون دید آن تضّرع کردنش

کرد طوق بندگی بر گردنش

گفت باز آ که در توبه است باز

هین بگیر از عفو ما خط جواز

اندرآ که کس ز احرار و عبید

روی نومیدی در این درگه ندید

گر دو صد جرم عظیم آورده ای

غم مخور رو بر کریم آورده ای

اندر آ، گر دیر و گر زود آمدی

خوش به منزلگاه مقصود آمدی

هین عصای شیر باز افکن ز کف

موسیانه پیش تاز و لا تخف

گفت: کای شاهان غلام درگهت

چون در اول من شدم خار رهت

هم مرا نک پیشتاز جنگ کن

در قطار عشق پیشاهنگ کن

رخصتم ده تا کنم خود را فدا

بر غلامان درت ای مقتدا

شاه دادش رخصت جنگ و جهاد

رستمانه رو به لشگر گه نهاد

تاخت سوی رزمگه چون شیر مست

خط آزادی ز شاه دین به دست

بادهٔ عشقش ز سر بربوده هوش

آمده چون خُم ز سرشاری به جوش

بانگ زد آن شیر نیزار وغا

بر گروه کوفیان بی وفا

کای سمر در بی وفائی نامتان

باد یار سوگواری، مام تان

این امامی را که محبوب حق است

قره العین نبی مطلق است

دعوتش کردید و رو برتافتید

بی سبب بر کشتنش بشتافتید

آب را که دام و دد نوشد از او

از شقاوت باز بستیدش برو

غنچه های نونهال گلشن اش

برگ ریزان از عطش بر دامنش

زعفرانی از عطش رنگ شقیق

گشته از تاب درون نیلی عقیق

چون ز یاری تن زدیدش، ای گروه

واهلیدش رو نهد بر دشت و کوه

ای بدا امت، که خوش کردید ادا

حق پاداش رسالت با خدا

شکر للّه که شهنشاه نبیل

شد در این ظلمت مرا خضر دلیل

بخت بردم تشنه لب تا کوی او

خوردم آب زندگی از جوی او

بوی جان آورد باد از گلشن اش

پی به یوسف بردم از پیراهنش

با مسیح زنده دل همره شدم

نک خلاص از دیدهٔ اکمه شدم

زین سپس گر تیر بارد بر سرم

یار چون اهل است، با جان می خرم

من که با عشق خلیل الله خوشم

گو کشد نمرود سوی آتشم

من که با موسی زدم خود را به نیل

گو کند فرعون، خون من سبیل

من که در کشتی شدم با نوح پاک

گو کند طوفان، جهانی را هلاک

یک بیت کامل حذف شده است. یعنی دو مصرع پشت سر هم که قافیه شان یکی هست حذف شده.

خاک را از لوث ایشان پاک کرد

پردلان را مغزها در جوش از او

بر زمین غلطیده، بار دوش از او

بس که خون بارید بر خاک از هوا

شد عقیقستان زمین نینوا

گه سواره، گه پیاده جنگ کرد

عرصه را بر لشگر کین تنگ کرد

چون ز پا افتاد آن شیر دلیر

با تضرع گفت شاها دستگیر

دست گیر ای دست خلّاق قدیر

ای تو جمله انبیا را دستگیر

ای تو بر آدم دمیده روح را

ای تو از طوفان رهانده نوح را

ای تو از یم کرده موسی را رها

کرده در دستش عصا را اژدها

ای انیس یوسف مصری به چاه

داده از چاهش مکان بر اوج ماه

ای نیا را فخر، بر چون تو سلیل

کرده آتش را گلستان، بر خلیل

ای تو داده فدیه اسماعیل را

ای تو بینا کرده اسرائیل را

ای مجیب دعویه یونس به یم

ای نجاتش داده از ظلمات غم

ای تو بالا برده روح الله را

کرده القا بر یهود اشباه را

ای تو شهپر داده دردائیل را

دستگیری کرده صلصائیل را

خواهم اینک جان سپردن در رهت

ماه تو دیدن جمال چون مهت

شه طبیبانه به بالین آمدش

دُرفشان از چشم خونین آمدش

چشم حق بین بر رخ شه برگشود

گفت کای فرمانده ملک وجود

کاش صد جان بود اندر پیکرم

تا به جان دادن تو آئی بر سرم

قدر چه بود چون من افسرده را

ای مسیحا زنده کردی مرده را

هرگز این طالع نبودم در حساب

که نوازد ذره ای را آفتاب

پشه را کی بود آن قدر و خطر

کش همائی سایه اندازد به سر

چشم دارم ای خدیو ذوالمنم

کز رضای خویش داری ایمنم

دست حق، دستی به رویش باز سود

خون و خاک از روی پاکش بر زدود

گفت آری شاد باش و شاه باش

بر سپهر کامرانی ماه باش

باد در دنیا و عقبی کام تو

آن چنان کِت، نام کرده مام تو

این بشارت را چو حرّ زان لب شنفت

شاه را خوش باد گفت و خوش بخفت

پر زنان بر دامن شه جان فشاند

لیک نامی مُرد، نامش زنده ماند

بخش ۵ - رجوع به احتجاج حضرت ابی عبدالله

شه به پایان باز ناورده عتاب

با زبان تیر دادندش جواب

هر که ز آن سرچشمه آبی نوش کرد

نوعروس بخت در آغوش کرد

دید شه چون تیر باران جفا

کرد رو با یاوران باوفا

گفت هان آماده باشید ای کرام

که رسول این گروه است این سهام

این کبوترها که شهپر می زنند

عاشقان را حلقه بر در می زنند

نامه ها دارند خونین زیر پر

که به شهر جان برند از ما خبر

پیش تازید و صف آرائی کنید

وین رسل را خوش پذیرائی کنید

خوش بداریدش به جان و دل قبول

که بود از فرض، اکرام رسول

یک به یک آن جان سپاران دلیر

هر یکی در پر دلی یک بیشه شیر

سوی میدان شهادت تاختند

کشتنی کشتند و جانها باختند

بخش ۶ - ذکر شهادت زبدهٔ ناس، حضرت ابی الفضل العباس

چون که نوبت بر بنی هاشم رسید

ساخت ساز جنگ عباس رشید

محرم سرّ و علمدار حسین

در وفاداری علم در نشأتین

در صباحت ثالث خورشید و ماه

روز خصم، از بیم او چون شب، سیاه

زاد حیدر، آتش جان عدو

شیر را بچّه، همی ماند بدو

در شجاعت یادگار مرتضی

داده بر حکم قضا دست رضا

خواست در جنگ عدو، رخصت ز شاه

گفت شاهش کای علمدار سپاه

چون علم گردد نگون در کارزار

کار لشگر یابد از وی انفطار

گفت: تنگ است ای شه خوبان دلم

زندگی باشد از این پس مشکلم

زین قفس برهان من دلگیر را

تا به کی زنجیر باشد شیر را

خود تو دانی ای خدیو مستطاب

بهر امروزم همی پرورد باب

که کنم این جان فدای جان تو

در بلا باشم بلا گردان تو

هین مبین شاها روا در بندگی

که برم از روی او شرمندگی

گفت شه: چون نیست زین کارت گزیر

این ز پا افتادگان را دستگیر

جنگ و کین بگذار و آبی کن طلب

بهر این افسردگان خشک لب

تشنه کامان را بکن آبی سبیل

الله ای ساقی کوثر را سلیل

عزم جان بازیت لختی دیر کن

در بیابان تشنگان را سیر کن

گفت: سمعاً ای امیر انس و جان

گرچه باشد قطرهٔ آبی به جان

گر خود این غرقاب پایابم برد

چون توئی دریا بهل آبم برد

گر در آتش بایدم رفتن خوشم

ای شهنشه، کز خلیل است آتشم

این بگفت و شاه را بدرود کرد

برنشست و آنچه شه فرمود کرد

شد به سوی آب، تازان با شتاب

زد سمند باد پیما را در آب

بی محابا جرعه‌ای در کف گرفت

چون به خویش آمد دمی گفت ای شگفت

تشنه لب در خیمه سبط مصطفی

آب نوشم من، زهی شرط وفا

عاشقان کز جام محنت سرخوشند

آب کی نوشند مرغ آتشند

دور دار ای آب، دامن از کفم

تا نسوزد ماهیانت از تفم

دور دار ای آب، لب را از لبم

ترسمت دریا بجوشد از تبم

زادهٔ شیر خدا با مشک آب

خشک لب، از آب زد بیرون رکاب

گفت با خود ماه رویش هر که دید

دُرّ شب تابی شد از دریا پدید

شد بلند از کوفیان بانگ خروش

آمدند از کینه چون دریا بجوش

سوی آن شیر دلاور تاختند

تیغ ها را بهر منعش آختند

حیدرانه آن سلیل ذوالفقار

خویش را زد یک تنه بر صد هزار

تیغ آتشبار زاد بوتراب

کرد در صحرا روان خون جای آب

کافران خیره رو از چارسو

حمله ور گردیده چون سیلی بر او

او چو قرص مه میان هاله‌ای

تیغ بر کف شعلهٔ جوّاله‌ای

حمله ها می برد بر آن قوم لد

همچو بابش مرتضی روز احد

ناگهان کافر نهادی از کمین

کرد با تیغش جدا دست از یمین

گفت هان ای دست رفتی شاد رو

خوش برستی از گرو آزاد رو

ساقی ار یار است و می این می که هست

دست چه بود باید از سر شست دست

لیک از یک دست برناید صدا

باش کاید دست دیگر از قفا

لااُبالی نیست دست افشانیم

جعفر طیّار را من ثانیم

دست دادم تا شوم همدست او

پر برافشانیم در بستان هو

از ازل من طایر آن گلشنم

دست گو بردار دست از دامنم

چند باید بود بند پای من

تیر باید شهپر عنقای من

تا که در قاف تجّرد پر زنم

عالمی را پشت پا بر سر زنم

تن نزد زان دست برد آن صف شکر

تیغ را بگرفت بر دست دگر

راند کشتی ها در آن دریای خون

از سران لشگر اما سرنگون

خیره عقل از قوّت بازوی او

علویان در حیرت از نیروی او

از کمین ناگه سیه دستی به تیغ

برفکندش دست دیگر بی دریغ

هر دو دست او چو گشت از تن جدا

مشک با دندان گرفت آن باوفا

ماه گفتی با ثریّا شد قرین

یا که عیّوق از فلک شد بر زمین

چون دو دست افتاده دید آن محتشم

گفت دستا رو که من بی تو خوشم

خصم اگر بردت ز من گو باز دار

مرغ دست آموز را با پر چه کار

شهپر طاوس اگر برکنده شد

نام زیبائیش زان پر زنده شد

اندران کویی که آن محبوب روست

عاشق بی دست و پا دارند دوست

باز ده ای دست هین دستم به دست

تا به هم شوئیم دست از هر چه هست

در بساط عشق دست افشان کنیم

جان نثار جلوۀ جانان کنیم

عاشقی باید ز من آموختن

شد علم، پروانه از پر سوختن

اینت شاه آن شمع باز افروخته

من همان پروانۀ پر سوخته

بد چو شور عشق سر تا پای من

شد قیامت راست بر بالای من

تا مجّرد کس نشد زین بال پست

سوی منزلگاه عنقا پر نبست

خصم اگر زین دست بر من دست یافت

نی شگفت از جام عشقم مست یافت

ورنه روبه کی حریف شیر بود

خاصه آن شیری که از خون سیر بود

ناگهان تیری فرود آمد به مشک

علویان از دیده باریدند اشک

شد چو نومید آن شه پر دل ز آب

خواست از مرکب تهی کردن رکاب

وه چگویم من چه آمد بر سرش

کز فراز زین نگون شد پیکرش

من نیارم شرح آن را باز گفت

از عمود آهنین باید شنفت

چون نگون از مرکب آمد بر زمین

زد به سر در آسمان روح الامین

کای دریغ آن سرو باغ مرتضی

شد ز پا از تیشۀ سوء القضا

ای دریغ آن هاشمی ماه منیر

کز فراز آسمان آمد به زیر

ای دریغ آن بازوان و دست او

رفته چون تیر خطا از شست او

ای همایون رأیت دیبا طراز

چون شد آن دستی که پروردت به ناز

شد خداوندت مگر غلطان به خون

کاین چنین از پا فتادی سرنگون

گو دگر زین پس نبالد بال تو

بازگشت آن قرعۀ اقبال تو

زاد حیدر با هزاران عجز و ذُلّ

رو به خیمه کرد کای سلطان کل

دست من کرد از تو خصم دون جدا

هین تو دستم گیر ای دست خدا

شاه دین از خیمه آمد بر سرش

دید در خون گشته غلطان پیکرش

از مژه دُرّها ز خون دیده سفت

روی بر رویش نهاد از مهر و گفت

کای دریغا رفت پایابم ز دست

شد بریده چاره و پشتم شکست

ای همایون طایر ای فرخ هما

شهپرت چون شد که افتادی ز پا

ای ز پا افتاده سرو سرفراز

چون شد آن بالیدنت در باغ ناز

خوش بخسب ای خصم زین پس بی هراس

خفت آن چشمی که از وی بود پاس

شیر یزدان چشم خونین باز کرد

با حبیب خویش شرح راز کرد

گفت کای بر عالم امکان امیر

خاک و خون از پیش چشمم باز گیر

بو که چشمی باز دارم سوی تو

وقت رفتن سیر بینم روی تو

عذرها دارم من ای دریای جود

که دو دستی بیش در دستم نبود

لطف کن ای یوسف آل رسول

این بضاعت کن ز اخوانت قبول

گفت خوش باش ای سلیل مرتضی

دست، دست تست در روز جزا

دل قوی دار ای مه پیمان درست

که ذخیرۀ محشر من دست تست

چون به محشر دوزخ آید در زفیر

این دو دست است عاصیان را دستگیر

شد چو فارغ شاد از این گفت و شنود

مرتضی آمد به بالینش فرود

با تلطّف گفت ای فرّخ پسر

خوش ببردی عهد جانبازی به سر

وقت آن آمد کزین زندان تنگ

پر گشائی سوی بالا بی درنگ

این اشارت چون شنید آن میر راد

چشم حسرت بر رخ شه بر گشاد

گفت کای صد چون منی قربان تو

منکه رفتم باد باقی جان تو

این بگفت و مرغ جان پرواز کرد

سوی گلزار جنان پرواز کرد

شد پرافشان جعفر طیّار وار

درگذشت و رفت یاری سوی یار

شد هم آغوش شه بدر و حنین

ماند از او دستی و دامان حسین

بخش ۷ - ذکر شهادت عون فرزند عقیلة العرب، حضرت زینب

چون عقیله دودهٔ آل مناف

دخت زهرا بانوی سرّ عفاف

طود حلم و بحر علم مِن لَدُن

بی معلّم عالمه اسرار کُن

گوهر والای دریای شرف

بطن زهرای بتول، او را صدف

مظهر بانوی کُبرای حِجیز

مریم او را دایه و هاجر کنیز

دست عصمت رشته تار معجرش

سرّ ناموس نبوت چادرش

کوه صبر و مهد تمکین و وقار

کان غیرت درة التّاج فخار

مام دهر از غم گشوده کام او

از ازل اُمّ المصائب نام او

دید سالار شهیدان را فرید

بسته بر قتلش کمر قوم عنید

گفت با فرزند: کای ماه حجیز

من بدانت داشتم چون جان عزیز

کاین چنین روزی رخم داری سفید

جان سپاری در ره شاه شهید

زان بدادم شیرت از پستان عشق

کاین چنین روزت کنم قربان عشق

بهر امروزت پدر نامید عون

که شوی نک عون سالار دو کون

کاین همه آوازها از شه بود

گرچه از حلقوم عبدالله بود

وقت آن آمد که در میدان عشق

سرنهی چون گوی بر چوگان عشق

همرهان رفتند هین بشکن قفس

کز هم آوازان نمانی بازپس

غبن باشد تو در این محبس خموش

بلبلان در بوستان گرم خروش

پر بر افشان سوی آن گلزار شو

هم نشین جعفر طیّار شو

هین بنه رخ پای اسب شاه را

کن شفیعش شیب عبدالله را

که کند شاهت به قربانی قبول

سرخ رو آئی به درگاه بتول

گفت: خوش باش ای بلاکش مام من

خود همین کار است، عین کام من

بند فرمان توام، با رأس و عین

این سر من، وین کف پای حسین

مادرا من یادگار جعفرم

خود ز شوق جان فشانی می پرم

گفت زینب کای سلیل بی هُمال

رو که شیر مادرت بادا حلال

دست او بگرفت بردش نزد شاه

گفت کای محبوب درگاه اله

با هزاران پوزش آوردم برت

هدیه‌ای بهر فدای اکبرت

ای خلیل کعبهٔ مقصود من

کن به قربانی قبول این رود من

که جز این یک تن سرور سینه ام

درّ دیگر نیست در گنجینه ام

هین تو یوسف، من عجوز یوسفم

جز کلافی نیست زادی در کفم

لطف کن ای یوسف پوزش پذیر

من تهی دستم، بضاعت، بس حقیر

رخصتی ده تا کند اینک فدا

جان به راه اکبرت ای مقتدا

شه نبیره عمّ خود در بر گرفت

عارضش بوسید و گفتا ای شگفت

این گرامی گوهر عمّ من است

غنچه نورستۀ آن گلشن است

چون روا باشد که آن نیکو پدر

سوزد از داغ چنین زیبا پسر

خواهرا داغ برادرهات بس

می ببر این میوۀ دل باز پس

دست عباس جدا از پیکرت

بس ز بهر سر زدن تا محشرت

پیکر من غرقه در خون دیدنت

بس ز بهر اشک خون باریدنت

داغ قاسم آن مه نادیده کام

بس ز بهر ناله تا بازار شام

داغ مرگ اکبر آن سرو سهی

تا قیامت بس ز بهر همرهی

شهر شام و آن هیون بی جَهیز

بس ترا روز سیه تا رستخیز

چشم عبدالله که یعقوب وی است

در ره این یوسف فرّخ پی است

چون بشیر آرد به یثرب این خبر

چون روا باشد که گوید با پدر

یوسفت در چنگ گرگان کشته شد

پیرهن بر خون تن آغشته شد

خواهرا تو بهر خود میدار باز

این مهین کودک که پروردی به ناز

من به اسماعیلت ای هاجر فدا

می دهم اکبر جدا، اصغر جدا

بضعهٔ زهرا ز دُرج چشم تر

کرد دامن زین ملالت، پر گهر

گفت کای دارای تاج سروری

حق آن مهر برادر خواهری

حق آن پهلوی زهرا مام من

وان لبان زهر پالای حسن

حق آن شبه پیمبر اکبرت

که مبین این را روا با خواهرت

که برم این ناز پرور نزد باب

با هزاران شرمساری و حجاب

گویمش که نزد فرزند رسول

این کمین قربانیت نآمد قبول

شاه دین از لابۀ آن پاکزاد

داد آن شهزاده را اذن جهاد

دخت زهرا کرد با صد وَجد و شوق

هدی خود را سوی قربانگاه سوق

شاهزاده جعفر طیار وار

تیغ در کف تاخت سوی کارزار

از نژاد باب و مادر یاد کرد

خرمن بی حاصلان بر باد کرد

رزمگاه از کشتگان آکنده شد

نام پاک جعفر از نو زنده شد

شد چو سیر از خون خصمان عنود

پر به سوی جنت الماوی گشود

شد خرامان سوی فردوس برین

با شقیق خود محمد شد قرین

بخش ۸ - ذکر شهادت حضرت شاهزاده علی اکبر

دور چون بر آل پیغمبر رسید

اولین جام بلا اکبر چشید

اکبر آن آئینه رخسار جَدّ

هیجده ساله جوان سرو قدّ

در منای طف، ذبیح بی بدا

ذبح اسماعیل را کبش فدا

برده در حُسن از مه کنعان گرو

قصهٔ هابیل و یحیی، کرده نو

دید چون خصمان گروه اندر گروه

مانده بی یاور شه حیدر شکوه

با ادب بوسید پای شاه را

روشنائی بخش مهر و ماه را

کای زمام امر کُن، در دست تو

هستی عالم طفیل هست تو

رخصتم ده تا وداع جان کنم

جان در این قربانکده، قربان کنم

چند باید دید یاران غرق خون

خاک غم بر فرق این عیش زبون

چند باید زیست بی روی مهان

زندگی ننگست زین پس در جهان

واهلم، ای جان فدای جان تو

که کنم این جان بلا گردان تو

بی تو ما را زندگی بی حاصل است

که حیات کشور تن با دل است

تو همی مان که دل عالم توئی

مایۀ عیش بنی آدم توئی

دارم اندر سر هوای وصل دوست

که سراپای وجودم یاد اوست

وصل جانان گرچه عود و آتش است

لیک من مُستسقیم آبم خوشست

وقت آن آمد که ترک جان کنم

رو به خلوتخانهٔ جانان کنم

شاه، دستار نبی بستش به سر

ساز و برگ جنگ پوشاندش ببر

کرد دستارش دو شقّه از دو سو

بوسه ها دادش چو قربانی بر او

گفت بشتاب ای ذبیح کوی عشق

تا خوری آب حیات از جوی عشق

ای سِیُم قربانی آل خلیل

از نژاد مصطفی اوّل قتیل

حکم یزدان آن دو را زان زنده خواست

کاین قبا آید به بالای تو راست

زانکه بهر این شرف فرد مجید

غیر آل مصطفی در خور ندید

رو به خیمه، خواهران، بدورد کن

مادر از دیدار خود خوشنود کن

روبرو نه زینب و کلثوم را

دیده می بوس اصغر مغموم را

شاهزاده شد سوی خیمه روان

گفت نالان کی بلاکش بانوان

هین فراز آئید، بدرودم کنید

سوی قربانگه روان، زودم کنید

وقت بس دیر است و ترسم از بدا

همچو اسماعیل وان کبش فدا

الوداع ای مادر ناکام من

ماند آخر بر زبانت نام من

مادرا برخیز زلفم شانه کن

خود بدور شمع من پروانه کن

دست حسرت طوق کن بر گردنم

که دگر زین پس نخواهی دیدنم

کاین وداع یوسف و راحیل نیست

هاجر و بدرود اسماعیل نیست

برد یوسف، سوی خود، راحیل را

دید هاجر زنده اسماعیل را

من ز بهر دادن جان می روم

سوی مهمانگاه جانان میروم

وقت دیر است و مرا از جان ملال

مادرا کن شیر خود بر من حلال

الوداع ای خواهران زار من

که بود این واپسین دیدار من

خواست چون رفتن به میدان وغا

در حرم شور قیامت شد به پا

خواهران و عمه گان و مادرش

انجمن گشتند بر گرد سرش

شد ز آهنگ نوای الفراق

راست بر اوج فلک شور از عراق

گفت لیلی: کای فدایت جان من

ناز پرور سرو سروستان من

خوش خرامان می روی آزاد رو

شیر من بادا حلالت شاد رو

ای خدا قربانی من کن قبول

کن سفید این روی من نزد بتول

کاشکی بهر نثار پای یار

صد چنین درّ بودم اندر گنج بار

آری، آری، عشق از این سرکش تر است

داند آن کو شور عشقش بر سر است

شاه عشق آنجا که با فرّ بگذرد

مادران از صد چو اکبر بگذرد

عشق را همسایه و پیوند نیست

اهل مال و خانه و فرزند نیست

خلوت وصلی که منزلگاه اوست

اندر آن خلوت نبیند غیر دوست

شبه پیغمبر چو زد پا در رکاب

بال و پر گشود چون رفرف عقاب

از حرم بر شد سوی معراج عشق

بر سر از شور شهادت تاج عشق

کوی جانان مسجد اقصای او

خاک و خون قوسین اَو اَدنای او

گفت شاه دین به زاری کای اله

باش بر این قوم کافر دل گواه

کز نژاد مصطفی ختم رسول

شد غلامی سوی این قوم عُتل

خُلق و خوی و منطق آن پاک رای

جمع در وی همچو اندر مصحف آی

هر که را بود اشتیاق روی او

روی ازین آئینه کردی سوی او

آری آری چون رود گل در حجاب

بوی گل را از که جویند از گلاب

آن که گم شد یوسف سیمین تنش

بوی او در یابد از پیراهنش

زان سپس با پور سعد بدنژاد

گفت با بیغاره آن سالار راد

حق کنادت قطع پیوند ای جهول

که نمودی قطع پیوند رسول

شاهزاده شد به میدانگه روان

بانوان اندر قفای او نوان

حقّهٔ لب بر ستایش کرد باز

که منم فرزند سالار حجاز

من علی ابن الحسین اکبرم

نور چشم زادۀ پیغمبرم

حیدر کرّار باشد جدّ من

مظهر نور نبوت خدّ من

من سلیل طایر لاهوتیم

کز صفیر اوست نطق طوطیم

شبه وی در خُلق و خَلق و منطقم

کوکب صبحم نبوّت مشرقم

در شجاعت وارث شاهی مجید

کایزدش بهر ولایت برگزید

روش مرآت جمال لایزال

خودنمائی کرده در وی ذوالجلال

باب من باشد حسین آن شاه عشق

که نموده عاشقان را راه عشق

جرعه‌ای نوشیده از جام الست

شسته جز ساقی دو دست از هر چه هست

عشق صهبا و شهادت، جام اوست

در ره حق تشنه کامی کام اوست

آفتاب عشق و نیزه شرق او

هشته ایزد دست خود بر فرق او

وین عجب تر که خود او دست حق است

فرق دست از فرق جهل مطلق است

تیغ من باشد سلیل ذوالفقار

که سلیل حیدرم در کارزار

آمدم تا خود فدای شه کنم

جان وَقای نفس ثار الله کنم

این بگفت و صارم جوشن شکاف

با لب تشنه برآهخت از غلاف

آنچه میر بدر با کفار کرد

سبط حیدر اندر آن پیکار کرد

بس که آن شیر دلاور یک تنه

زد یلان را میسره بر میمنه

پر دلان را شد دل اندر سینه خون

لخت لخت از چشم جوشن شد برون

شیر بچه را عطش بی تاب شد

با لب خشکیده سوی باب شد

گفت شاها تشنگی تابم ربود

آمدم نک سویت ای دریای جود

ای روان تشنگان را سلسبیل

عیل صبری هل الی ماء سبیل

برده ثقل آهن و تاب هجیر

صبرم از پا، دستگیرا دستگیر

شه زبان او گرفت اندر دهان

گوهری در دُرج لعل آمد نهان

تر نکرده کام از او ماه عرب

ماهی از دریا برآمد خشک لب

گفت گریان ای عجب خاکم بسر

کام تو باشد ز من خوشیده تر

آب در دریا و ماهی تشنه کام

تشنگان را آب خوش بادا حرام

نی که دل خون باد دریا را چو نیل

بی تو ای ساقی کوثر را سلیل

شاه جم شوکت گرفت اندر برش

هشت بر دُرج گهر انگشترش

شد ز آب هفت دریا شسته دست

سوی بزم رزمگه سرشار و مست

موج تیغ آن سلیل ارجمند

لطمه بر دریای لشگرگه فکند

سوختی کیهان ز برق تیغ او

گر نه خون باریدی از پی میغ او

گفت با خیل سپهسالار جنگ

چند باید بست بر خود طوق ننگ

عارتان باد ای یلان کارزار

که شود مغلوب یک تن صدهزار

هین فرو بارید باران خدنگ

عرصه را بر این جوان دارید تنگ

آهوی دشت حرم زان دار و گیر

چون هما پر بست از پیکان تیر

ارغوان زاری شد آن جسم فکار

عشق را آری چنین باید بهار

حیدرانه گرم جنگ آن شیر مست

منقذ آمد ناگهان تیغی بدست

فرق زاد نایب ربّ الفلق

از قفا با تیغ بُرّان کرد شقّ

برد از دستش عنان اختیار

تشنگی و زخمهای بی شمار

گفت با خود آن سلیل مصطفی

اکبرا شد عهد را وقت وفا

مرغ جان از حبس تن دلگیر شد

وعدۀ دیدار جانان دیر شد

چون نهادت بخت بر سر تاج عشق

هان بران رفرف سوی معراج عشق

عشق شمشیری که بر سر میزند

حلقۀ وصل است بر در میزند

عید قربان است و این کوه منا

ای ذبیح عشق در خون کن شنا

چشم بر راهند ارباب کرام

اندرین غمخانه کمتر کن مقام

مرغزار وصل را فصل گلست

راغ، پُر نسرین و سرو و سنبل است

هین بران تا جا در آن بستان کنی

سیر سرو و سنبل و ریحان کنی

همرهان رفتند ماندی باز پس

اکبرا چالاک تر می ران فرس

شد قتیل عشق را چون وقت سوق

دستها بر جِید باره، کرد طوق

هر فریقی که بر او کردی گذر

می زدندش تیر و تیغ و جانشکر

با زبان لابه آن قربان عشق

رو به خیمه کرد کای سلطان عشق

دور عیش و کامرانی شد تمام

وقت مرگست ای پدر بادت سلام

ای پدر اینک رسول داورم

داد جامی از شراب کوثرم

تا ابد گردم از آن پیمانه مست

جام دیگر بهر تو دارد به دست

شه ز خیمه تاخت باره با شتاب

دید حیران اندر آن صحرا عقاب

برگ زین برگشته بگسسته لجام

آسمانی، لیک، بی بدر تمام

دیده روی یوسفی را چون بشیر

لیک در چنگال گرگانش اسیر

یا غرابی که ز هابیلی خبر

با نعیب آورده سوی بوالبشر

شد پدر را سوی یوسف رهنمون

آن بشیر اما میان خاک و خون

دید آن بالیده سرو نازنین

اوفتاده در میان دشت کین

گلشنی نو رسته اندام تنش

زخم پیکان، غنچه های گلشنش

با همه آهندلی گریان بر او

چشم جوشن اشک خونین مو به مو

کرده چون اکلیل زیب فرق سر

شبه احمد معجز شق القمر

چهر عالمتاب، بنهادش به چهر

شد جهان تار از قران ماه و مهر

سر نهادش بر سر زانوی ناز

گفت کای بالیده سرو سرفراز

چون شد آن بالیدنت در باغ حسن

ای به دل بنهاده مه را داغ حسن

ای درخشان اختر برج شرف

چون شدی سهم حوادث را هدف

ای به طرف دیده، خالی جای تو

خیز تا بینم قد و بالای تو

مادران و خواهران پر غمت

می برد نک انتظار مقدمت

ای نگارین آهوی مشکین من

با تو روشن چشم عالم بین من

این بیابان جای خواب ناز نیست

کایمن از صیّاد تیرانداز نیست

خیز تا بیرون از این صحرا رویم

نک بسوی خیمهٔ لیلی رویم

رفتی و بردی ز چشم باب خواب

اکبرا بی تو جهان بادا خراب

گفتمت باشی مرا تو دستگیر

ای تو یوسف من تو را یعقوب پیر

تو سفر کردی و آسودی زغم

من در این وادی گرفتار الم

شاهزاده چون صدای شه شنفت

از شعف چون غنچه خندان شکفت

چشم حسرت باز سوی باب کرد

شاه را بدرود گفت و خواب کرد

زینب از خیمه برآمد با قلق

دید ماهی خفته در زیر شفق

از جگر نالید کای ماه تمام

بی تو بر من زندگی بادا حرام

شه بسوی خیمه آوردش ز دشت

وه چه گویم من، چه بر لیلی گذشت

بخش ۹ - ذکر شهادت سبط مؤتمن حضرت شاهزاده، قاسم بن الحسن علیه السلام

قاسم آن نوباوۀ باغ حسن

گوهر شاداب دریای مِحَن

شیر مست جام لبریز بلا

تازه داماد شهید کربلا

چارده ساله جوان نونهال

برده ماه چادره شب را به سال

قامتش شمشاد باغستان عشق

روش سرمشق نگارستان عشق

در حیا، فرزانه فرزند حسن

در شجاعت، حیدر لشگر شکن

با زبان لابه نزد شاه شد

خواستار عزم قربانگاه شد

گفت شه: کای رشک بستان ارم

رو تو در باغ جوانی خوش بچم

همچو سرو از باغ غم آزاد باش

شاد زی و شاد بال و شاد باش

مهلا ای زیبا تذرو خوش خرام

این بیابان سر به سر بند است و دام

الله ای آهوی مُشکین تتار

تیر باران است دشت و کوهسار

بوی خون می آید از دامان و دشت

نیست کس را زان امید بازگشت

کی روا باشد که این رعنا نهال

گردد از سم ستوران پایمال؟

کی روا باشد که این روی چو ورد

غلطد اندر خون به میدان نبرد

گفت قاسم: کای خدیو مستطاب

ای تو ملک عشق را مالک رقاب

گرچه خود من کودک نو رسته ام

لیک دست از کامرانی شسته ام

من به مهد عاشقی پرورده ام

خون به جای شیر مادر خورده ام

کرده در روز ولادت کام من

باز با شهد شهادت مام من

گرچه در دور جوانی کام‌هاست

کار من رفتن به کام اژدهاست

کام عاشق غرقه در خون گشتن است

سر به خاک کوی جانان هشتن است

ننگ باشد در طریق بندگی

بر غلامان بی شهنشه زندگی

زندگی را بی تو بر سر خاک باد

کامرانی را جگر صد چاک باد

لابه های آن قتیل تیر عشق

می نشد پذرفته نزد پیر عشق

بازگشت آن نوگل باغ رسول

از حضور شاه نومید و ملول

شد به سوی خیمه آن گلگون عذار

از دو نرگس بر شقایق ژاله بار

چون نگردد گفت سیر از زندگی

آنکه نپسندد شهش بر بندگی

چون ز بی قدری نکردت شه قبول

رخت بربند از تن، ای جان ملول

سر که فتراکش نبست آن شهسوار

گو سر خود گیر و بر سر خاکبار

سر به زانوی غم آن والا نژاد

کآمدش ناگه ز عهد باب یاد

که به هنگام رحیل آن شاه فرد

هیکلی بر بازویش تعویذ کرد

گفت هر جا سخت گردد بر تو کار

نامه بگشا و نظر بر وی گمار

هر کجا سیل غم آرد بر تو رو

این وصیت باز کن بنگر در او

گفت کاری سخت تر زین کار نیست

که به قربانگاه عشقم بار نیست

یا چه غم زین بیشتر که شاه راد

ره به خلوتگاه خاصانم نداد

نامه را بگشود و دیدش کِش پدر

کرده عهدش کایرهمایون رخ پسر

ای تو نور چشم عمّ و جان باب

وی مرا تو در وفا نایب مناب

من نباشم در زمین کربلا

بر تو بخشیدم من این تاج ولا

چون ببینی عمّ خود را بی معین

در میان کارزار اهل کین

زینهار، ای سرو رعنای سهی

لابه ها کن تا به پایش سر نهی

جهد کن فردا نباشی شرمسار

در حضور عاشقان جان نثار

جان به شمع عشق چون پروانه زن

خود بر آتش چابک و مردانه زن

بر قد موزون کفن می کن قبا

اندران صحرا قیامت کن بپا

شاهزاده خواند چون عهد پدر

با ادب بوسید و بنهادش بسر

می نگنجید از خوشی در پیرهن

حجلۀ داماد شد بیت الحزن

عقده‌های مشکلش گردید حل

وان همه انده بشادی شد بدل

از شعف چون غنچهٔ خندان شکفت

شکر ایزد را به جای آورد و گفت

ای همایون قرعهٔ اقبال من

کایۀ لا تقنط آمد فال من

شکر للّه کافتتاح این مثال

کوکب بختم برآورد از وبال

در فضای عشق بال افشان شدم

لایق قربانی جانان شدم

عهدنامه برد شادان نزد شاه

با تضرع گفت: کای ظلّ اله

سوی درگاهت به کف جان آمدم

نک ز شه در دست فرمان آمدم

سر خط امضا ده این منشور را

وز جسارت عذر نه مامور را

دید چون شاه آن مینو نگار

شد به سیم از جزع مروارید بار

گفت کای صورت نگار خوب و زشت

جان فدای دست تو کاین خط نوشت

جان فدای دست تو ای دست حق

که گرفته بر همه دستی سبق

پس بگفتش شاه: کای ماه تمام

کرده با من نیز عهدی آن همام

که ز عقد دخت خود شادت کنم

واندرین غمخانه دامادت کنم

کرده دامادیت را گلگون قبا

نک زخون آماده خیاط قضا

گو بر افروزند بهر حجله گاه

بانوانت شمعها از تف آه

خواهران از درج چشم اشکبار

دُرّ بر افشانند از بهر نثار

از دل خونین بنات بوتراب

طشت خون آرند از بهر خضاب

مویه سر گیرند از دل های ریش

عنبر افشانند از موی پریش

از خراش چهره و لخت جگر

دامن آمویند از گلهای تر

افکند لب تشنگان طرف آب

عود بر مجمر ز دلهای کباب

پس به امر دُرّ دُرج لَو کُشَف

شد مه و خورشید در برج شرف

خواست بستن عقد کابین بهرشان

نقد جان آمد سزای مهرشان

با همین مهر آن شه و الشمس تاج

آندو کوکب را بهم داد ازدواج

زهره و برجیس با هم شد قرین

خواست از نه پرده آهنگ حنین

کاللّه الله اینچه جشن است و چه سور

حلقهٔ ماتم به آئیین سرور

شمع های بارگاه نه تُتُق

ریخت اشک خون به دامان افق

کرد چرخ آماده بهر دخت شاه

از نسیج شام، دیبای سیاه

علویان از غم تراشیدند رو

حوریان اندر جنان کندند مو

زُهره واپس زد به گردون طبل سور

اوفکند اندر جهان شور نُشور

نَسر نالان، همچو بر گل عندلیب

بسته خون جای حنا کفُّ الخضیب

دختران بر دور نعش اندر ثُبُور

خون فشان از دیده شَعرای عبور

بس که در هم بود دور روزگار

شد به یک گلشن خزان جفت بهار

در میان حجله داماد و عروس

رو به هم چون فَرقَدان با صد فُسوس

این، سر زانو گرفته در کنار

وان ز دُرج چشم تَر بیجاده بار

کامدش ناگه بگوش از دشت کین

شاه دین را صیحهٔ هَل مِن مُعین

گفت: کای نابرده کام از زندگی

رفتم از کوی تو با شرمندگی

عذر من بپذیر و واهل دامنم

تا چو بِسمل، دست و پا در خون زنم

دیر شد، یاری فرزند رسول

کن وداعم زود، کن عذرم قبول

واهلم تا رو به قربانگه کنم

جان نثار خاک پای شه کنم

مرمرا از خون خویش اورنگ به

که عشیق باوفا یکرنگ به

سیر شد دوران ز عیش فرُّخم

نوعروسا سیر بنگر بر رُخم

نو عروسا تار گیسو باز کن

مو کنان آهنگ ماتم ساز کن

نوعروسا توشه گیر از بوی من

که نخواهی دید دیگر روی من

در عروسی طرح رسم تازه کن

از خراش چهره، بر رخ غازه کن

از سرشک دیده، بر رو زن گلاب

بر رخ از موی پریشان کن نقاب

نیل غم کِش بر بساط شادیم

از کفن کن خلعت دامادیم

چون گل از عشقم گریبان پاره کن

حلقهٔ زنجیر طوق و یاره کن

سر برهنه با دو چشم اشکریز

مهد بر نه بر هَیون بی جَهیز

چتر بر سر از غبار راه زن

بر فلک آتش ز شمع آه زن

رو به سوی مقتلم با ناله کن

سیر باغ ارغوان و لاله کن

غرق خونم در میان حجله بین

تشنه ماهی در کنار دجله بین

مو پریشان ساز با شور و نوا

عنبرستان کن زمین نینوا

روی خود نه بر رخ گلگون من

ارغوانی کن عذار از خون من

ناله در هر شهر و هر ویرانه کن

هر کجا سوریست ماتمخانه کن

خواست چون رفتن برون از حجله گاه

دامنش بگرفت نالان دخت شاه

گفت: کای جان ها اسیر موی تو

کی ببینم بار دیگر روی تو

گفت: ماند ای سرو قامت یار من

بر قیامت وعدۀ دیدار من

گفت با آن شوکت و زیب و فَرَت

من چه سان بشناسم اندر محشرت

آستین زد چاک گفتش کای حبیب

این نشان توست در روز حسیب

که گواه عاشقان راستین

پیش اهل دل بود در آستین

این بگفت و راند سوی رزمگاه

با تَعَنُّت گفت با میر سپاه

کاسب خود را داده‌ای آب، ای لعین؟

گفت: آری، گفت: وَیحَک شرم بین

اسب تو سیراب و فرزند رسول

نک ز تاب تشنگی از جان ملول

سر به زیر افکند از شرم آن عنید

که به پاسخ حجّتی در خور ندید

شامئی را گفت ساز جنگ کن

سوی رزم این صبی آهنگ کن

گفت شامی ننگ باشد در نبرد

کافکند با کودکی پیکار مرد

خود تو دانی که مرا مردان کار

یک تنه همسر شمارد با هزار

دارم اینک چار فرزند دلیر

هر یکی در جنگ زاوی شیر گیر

نک روان دارم یکی بر جنگ او

با همین از چهره شویم ننگ او

گفت: اینان زادگان حیدرند

در شجاعت وارث آن سرورند

خردسال ار بینیش خرده مگیر

که ز مادر شیر زاید زاد شیر

از طراز چرخ بودی جوشنش

گر به خردی تن بر این دادی تنش

این شررها کز نژاد آتشند

خرمنی هر لحظه در آتش کشند

نسل حیدر جملگی عَمر افکنند

که به نسبت خوشه آن خرمنند

آنکه از پستان شیری خورد شیر

گرچه خرد آمد شجاع است و دلیر

گر نبودی منع زنجیر قضا

تنگ بودی بر دلیریشان فضا

داد شامی از سیه بختی جواز

پور را بر حرب آن ماه حجاز

شاهزاده راند باره سوی او

یافت ناگه دست بر گیسوی او

موکشان بربود از زین پیکرش

داد جولان در مصاف لشگرش

آنچنانش بر زمین کوبید سخت

کاستخوان با خاک یکسان گشت و پخت

هم یکایک آن سه دیگر زاد وی

رو به میدانگه نهاد او را ز پی

در نخستین حملۀ آن میر راد

پای پیکارش نماند و سر نهاد

ساکنان ذروۀ عرش برین

زآسمان خواندند بر وی آفرین

شامی آمد با رخ افروخته

دل ز داغ سوگواری سوخته

اهرمن چون با فرشته شد قرین

کرد رو بر آسمان سلطان دین

کای مهین یزدان پاک ذوالمنن

این فرشته چیره کن بر اهرمن

لب بهم ناورده شه، سبط کریم

کرد شامی را به یک ضربت دو نیم

زانچنان دعوت نبود این بس عجیب

بود عاشق صوت داعی را مجیب

ای خوش آن صوتی که او جویای اوست

رأی این، در هر چه خواهد، رأی اوست

نی معاذ الله خطا رفت، ای عجیب

صوت داعی بود خود صوت مجیب

داند آن کز سرّ عشق آگه بود

کاین همه آوازها از شه بود

رو حدیث کُنت سَمعه باز خوان

تا بیابی رمز این سرّ نهان

شد چو از تیغش دو نیم آن رزم کوش

مرحبا آمد ز یزدانش بگوش

تافت شهزاده عنان از رزمگاه

شکوه بر لب از عطش تا نزد شاه

دید چون خوشیده یاقوت ترش

بر دهان بنهاد شاه انگشترش

در صدف گفتی نهان شد گوهری

یا هلالی شد قرین مشتری

کرد آگاهش ز رمز عشق شه

بر دهانش مهر زد، یعنی که صَه

چشمه‌ای جوشید از آن چون سلسبیل

زندگی بخش دو صد خضر دلیل

چون لب لعلش از او سیراب شد

تشنهٔ دیدار جدّ و باب شد

تاخت سوی رزمگه با صد شتاب

باد پا چون تشنه، مستعجل بر آب

شیر بچه تیغ مردافکن به مشت

کشت از آن روباه مردان آنچه کشت

حیدرانه تیغ در لشکر نهاد

پشته ها از کشته ها ترتیب داد

ظالمی زد ناگهش تیغی به فرق

تن ز زین برگشت، در خون گشت غرق

نوعروس از غم گریبان چاک کرد

فاطمه در خُلد بر سر خاک کرد

کرد رو با شیرِ حق، کی داورم

وقت آن آمد که آیی بر سرم

زد فلک در نیل، رخت شادیم

خاک و خون شد حجله دامادیم

شاه دین آمد به بالین حبیب

دید دامادی دو دست از خون خضیب

سر بریدن را سِتاده بر سرش

قاتلی در دست خونین خنجرش

دست او افکند با تیغی ز دوش

لشگر از فریاد او آمد به جوش

زد به لشگر شاه دین با تیغ تیز

گرم شد هنگامۀ جنگ و گریز

پیکر آن تازه داماد گزین

شد لگدکوب ستور اهل کین

شه چو آمد بار دیگر بر سرش

دید با حالی دگرگون پیکرش

برگ برگ نوگل باغ هدی

از سموم کین شده از هم جدا

گفت با صد حسرت و خون جگر

کای همایون فال و فرّخ رخ پسر

قاتلانت در دو عالم خوار باد

خصم شان پیغمبر مختار باد

سخت صعب آید به عمّت زندگی

که تواش خوانی گه درماندگی

بهر یاریّ تو برناید فرود

یا نبخشد بر تو آن یاریش، سود

پس کشیدش بر کنار، از لطف شاه

برد نالانش به سوی خیمه گاه

گفت مهلا ای عزیزان گزین

که هوان واپسین ماست این

یارب این قوم سیه دل خوار باد

بر جبینشان داغ ننگ و عار باد

ای جهان داور، ملیک هفت و چار

وانمان دیار از ایشان در دیار

بخش ۱۰ - ذکر شهادت حضرت شاهزاده علی اصغر علیه السلام

شد چو خرگاه امامت چون صدف

خالی از درهای دریای شرف

شاه دین را گوهری بهر نثار

جز دُرِ غلطان نماند اندر کنار

شیرخواره شیر غاب پر دلی

نعت او عبدالله و نامش علی

در طفولیت مسیح عهد عشق

انّی عبدالله گو، در مهد عشق

بهر تلقین شهادت تشنه کام

از دم روح القدس در بطن مام

ماهی بحر لدّنی در شرف

ناوک نمرود امت را هدف

داده یادش مام عصمت جای شیر

در ازل خون خوردن از پستان تیر

کودکی در عهد مهد، استاد عشق

داده پیران کهن را یاد عشق

طفل خرد اما به معنی بس سِتُرگ

کز بلندی خرد بنماید بزرگ

خود کبیر است ارچه بنماید صغیر

در میان سبعهٔ سیاره، تیر

عشق را چون نوبت طغیان رسید

شد سوی خیمه روان شاه شهید

دید اصغر، خفته در حجر رباب

چون هلالی در کنار آفتاب

چهرهٔ کودک چو در دی برگ بید

شیر در پستان مادر ناپدید

با زبان حال آن طفل صغیر

گفت با شه کی امیر شیر گیر

جمله را دادی شراب از جام عشق

جز مرا، کِم تَر نشد زان کام عشق

طفل اشکی در کنار افتاده ام

مفکن از چشمم که مردم زاده ام

گرچه وقت جانفشانی دیر شد

مهلتی بایست تا خون شیر شد

زان مئی کز وی چو قاسم نوش کرد

نوعروس بخت در آغوش کرد

زاد مئی کز وی چو شد عباس مست

دست همت برفشاند از هر چه هست

زان مئی کاکبر چو رفت از وی ز پا

با سر آمد سوی میدان وفا

جرعه ای از جام تیر و دشنه ام

در گلویم ریز که بس تشنه ام

تشنه ام، آبم ز جوی تیر ده

کم شکیبم، خون به جای شیر ده

تا نگرید ابر کی خندد چمن

تا نگرید طفل کی نوشد لبن

شه گرفت آن طفل مه اندر کنار

یافت درّی در دل دریا قرار

آری آری، مه که شد دورش تمام

در کنار خور بود او را مقام

برد آن مه را به سوی رزمگاه

کرد رو با شامیان رو سیاه

گفت کای کافردلان بدسگال

که برویم بسته اید آب زلال

گر شما را من گهنکارم به پیش

طفل را نبود گنه در هیچ کیش

آب ناپیدا و کودک نا صبور

شیر از پستان مادر گشته دور

چون سزد که جان سپارد با کرب

در کنار آب ماهی تشنه لب

زین فراتی که بود مهر بتول

جرعه ای بخشید بر سبط رسول

شاه در گفتار کودک گرم خواب

که ز نوک ناوکش دادند آب

در کمان بنهاد تیری حرمله

اوفتاد اندر ملایک غلغله

رست چون تیر از کمان شوم او

پر زنان بنشست بر حلقوم او

چون درید آن حلق، تیر جانگداز

سر ز بازوی یدالله کرد باز

الله الله این چه تیر است و کمان

کس نداده این چنین تیری نشان

تا کمان زه خورده چرخ پیر را

کس ندیده دو نشان، یک تیر را

تیر کز بازوی آن سرور گذشت

بر دل مجروح پیغمبر گذشت

نوک تیر و حلق طفلی ناتوان

آسمانا باژگون بادت کمان

شه کشید آن تیر و گفت ای داورم

داوری خواه از گروه کافرم

نیست این نوباوهٔ پیغمبرت

از فصیل ناقه کمتر در برت

کز انین او ز بیداد ثمود

برق غیرت زد بر آن قوم عنود

شه به بالا می فشاند آن خون پاک

قطره ای زان برنگشتی سوی خاک

پس خطاب آمد به سُکّان ملاء

که فرود آئید در دشت بلا

بنگرید آن کودکان شاه عشق

که چه سان آرند بر سر راه عشق

بنگرید آن مرغ دست آموز عرش

که چه سان در خون همی غلطد به فرش

ره که پیران سر نبردندش به جهد

چون کند طی یک شبه طفلان مهد

این نگارین خون که دارد بوی طیب

تحفه ای سوی حبیب است از حبیب

در ربائید این نگار پاک را

پرده گلناری کنید افلاک را

کآید اینک مهر پرور ماه ما

یک دم دیگر به مهمانگاه ما

در ربائید این گهرهای ثمین

که نیاید دانه ای زان بر زمین

باز داریدش نهان در گنج بار

کز حبیب ماست ما را یادگار

قطره ای زین خون اگر ریزد به خاک

گردد عالم گیر طوفان هلاک

تیر خورده شاهباز دست شاه

کرد بر روی شه آسیمه نگاه

غنچۀ لب بر تبسم باز کرد

در کنار باب خواب ناز کرد

وه چه گویم من که آن طفل شهید

اندر آن آئینه روشن چه دید

وان گشودن لب به لبخند از چه بود

وان نثار شکّر و قند از چه بود

رمز کنت کنز بودش سر به سر

زیر آن لبخند شیرین مستتر

رمز خلق آدم و حوا ز گل

وان سجود قدسیان پاکدل

رمز بعث انبیای پر شکیب

وان صبوری بر بلایای حبیب

رمزهای نامۀ عهد الست

که شهید عشق با محبوب بست

پس ندا آمد بدو کای شهریار

این رضیع خویش را بر ما گذار

تا دهیمش شیر از پستان حور

خوش بخوابانیمش اندر مهد نور

پس شه آن دُرّ ثمین در خاک کرد

خاک غم بر تارک افلاک کرد

آری آری عاشقان روی دوست

این چنین قربانی آرد سوی دوست

عشق را مادر ز زاد استرون است

عاشقان را قاف وحدت مسکن است

اندر آن کشور که جای دلبر است

نه حدیث اکبر و نه اصغر است

بخش ۱۱ - ذکر شهادت حضرت عبدالله بن الحسن علیه السلام

بس که خونبار است چشم خامه ام

بوی خون آید همی از نامه ام

ترسمش خون باز بندد راه را

سوی شه نابرده عبدالله را

آن نخستین سبط را دویّم سلیل

آخرین قربانی پور خلیل

قامتش سروی، ولی نوخاسته

تیشه کین شاخ او پیراسته

خاک بار ای دست بر سر خامه را

بو که بندد ره به خون این نامه را

سر برد این قصهٔ جان کاه را

تا رساند نزد مهر آن ماه را

دید چون گل دستهٔ باغ حسن

شاه دین را غرق گرداب فتن

کوفیان گردش سپاه اندر سپاه

چون بدور قرص مه شام سیاه

تاخت سوی حربگه نالان و زار

همچو ذره سوی مهر تابدار

شه به میدان چشم خونین باز کرد

خواهر غمدیده را آواز کرد

که مهل ای خواهر مه روی من

کاید این کودک ز خیمه سوی من

بر نگردد ترسم این صید حرم

زین دیار از تیرباران ستم

گرگ خونخوار است وادی سر به سر

دیدۀ راحیل در راه پسر

دامنش بگرفت زینب با نیاز

گفت جانا زین سفر برگرد باز

از غمت ای گلبن نورس مرا

دل مکن خون، داغ قاسم بس مرا

چاه در راه است و صحرا پر خطر

یوسفا زین دشت کنعان کن حذر

از صدف بارید آن درّ یتیم

عقد مروارید تر بر روی سیم

گفت عمه واهلم بهر خدا

من نخواهم شد ز عمّ خود جدا

وقت گلچینی است در بستان عشق

در مبندم بر بهارستان عشق

بلبل از گل چون شکیبد در بهار

دست منع ای عمّه از من باز دار

نیست شرط عاشقان خانه سوز

کشته شمع و زنده پروانه هنوز

عشق شمع از جذبه های دلکشم

اوفکنده نعل دل در آتشم

دور دار ای عمّه از من دامنت

آتشم ترسم بسوزد خرمت

دور باش از آه آتش زای من

کاتش سود است سر تا پای من

بر مبند ای عمّه بر من راه را

بو که بینم بار دیگر شاه را

باز گیر از گردن شوقم طناب

پیل طبعم دیده هندستان به خواب

عندلیبم سوی بستان می رود

طوطیم زی شکرستان می رود

جذبه عشقش کشان سوی شهش

در کشش زینب به سوی خرگهش

عاقبت شد جذبه های عشق چیر

شد سوی برج شرف، ماه منیر

دید شاه افتاده در دریای خون

با تن تنها و خصم از حد فزون

گفت شاها نک به کف جان آمدم

بر بساط عشق مهمان آمدم

آمدم ای شاه، من اینجا قنق

ای تو مهمان دار سکان افق

هین کنارم گیر و دستم نه به سر

ای به روز غم یتیمان را پدر

خواهران و دختران در خیمه گاه

دوخته چون اختران چشمت به راه

کز سفر کی باز گردد شاه ما

باز آید سوی گردون ماه ما

خیز سوی خیمه ها می کن گذار

چشمها را وارهان از انتظار

گفت شاهش الله ای جان عزیز

تیغ می بارد در این دشت ستیز

تو به خیمه باز گرد ای مهوشم

من بدین حالت که خود دارم خوشم

گفت شاها، این نه آئین وفا است

من ذبیح عشق و این کوه منا است

کبش املح که فرستادش خدا

سوی ابراهیم از بهر فدا

تو خلیل و کبش املح نک منم

مرغزار عشق باشد مسکنم

نز گران جانی به تاخیر آمدم

کوکب صبحم اگر دیر آمدم

دید ناگه کافری در دست تیغ

که زند بر تارک شه بی دریغ

نامده آن تیغ کین شه را به سر

دست خود را کرد آن کودک سپر

تیغ بر بازوی عبدالله گذشت

وه چه گویم که چه زان بر شه گذشت

دست افشان آن سلیل ارجمند

خود چو بسمل در کنار شه فکند

گفت دستم گیر ای سالار کون

ای به بی دستان به هر دو کون، عون

پایمردی کن که کار از دست رفت

دستگیرم کاختیار از دست رفت

شه چو جان بگرفت اندر بر، تنش

دست خود را کرد طوق گردنش

ناگهان زد ظالمی از شست کین

تیر دلدوزش به حلق نازنین

گفت شه کی طایر طاوس پر

خوش بر افشان بال تا نزد پدر

یوسفا فارغ ز رنج چاه باش

رو به مصر کامرانی شاه باش

مرغ روحش پر به رفتن باز کرد

همچو باز از دست شه پرواز کرد

بخش ۱۲ - ذکر شهادت حضرت مولی الکونین، ابی عبدالله الحسین علیه السلام

وقت آن شد که کشد کلک نزار

چون نی از دل ناله های زار زار

بر نگارد داستان شاه را

قصهٔ پر غصهٔ جانکاه را

لب ز خون ناب آمه تر کند

دمبدم شور حسینی سر کند

افکند شور از نوای الفراق

در حجاز از پرده پوشان عراق

بر کشد زین چامه ماتمکده

خرمن گردون به نار موصده

ماند تنها چون به میدان بلا

از پس یاران خدیو کربلا

سرّ توحید خداوند ودود

شد مجرّد از اضافات و حدود

یک به یک شد در ره جانان نثار

هر چه در گنجینه دُرّ شاهوار

حسن جانان، پرده از رخ برگشود

برق غیرت سوخت یکسر، هر چه بود

سوی خرگاه امامت تافت رو

روز روشن خور به مغرب شد فرو

خواهران چون عقد در بستند صف

گرد آن شه، گوهر درج شرف

دختران چون اختران روشنش

انجمن گشتند در پیرامنش

بانوان نالان به دورش با حنین

در فلک بر سر زنان روح الامین

توصیت را آن شهنشاه حجاز

حقهٔ لب بر تکلّم کرد باز

گفت کای پوشیده رویان حجیز

نیست کس را از اجل روی گریز

چون شوم من کشته در دست عدو

سینه نشکافید، مخراشید رو

زینهار، ای بانوان مستمند

که صدا سازید بر مویه بلند

خواهرا! ای مونس غمخوار من

خوش پرستاری کن از بیمار من

چون شوم من کشته در راه خدا

اهل بیت من مکن از خود جدا

کاین غریبان کاندر این صحرا درند

آشیان گم کرده مرغ بی پرند

چون به یغما دست یابد خصم چیر

خواهرا مگذار طفلان صغیر

چون غزالان سر در این صحرا نهند

رو سوی صیاد بی پروا نهند

تا توانت هست می کش نازشان

تا رسانی بر مدینه باز شان

خواهرا از کف مده پای شکیب

که بود اجر صبوران بی حسیب

در فراق من صبوری پیش گیر

اعتبار از رفتگان خویش گیر

هر چه ذی روحند در بالا و زیر

جمله زین مرگند آخر ناگزیر

چون سخن با اهل بیت راد کرد

رو به سوی خواجهٔ سجاد کرد

گفت کای فرزانه فرزند مهین

طاعتت را گردن امکان رهین

چون کنم من رخت از این دیر کهن

هین توئی گنجور علم من لدن

هر چه میراث نبوت زان تست

ملک هستی جمله در فرمان تست

دست، دست تست، در ملک وجود

ای به صلب بوالبشر سرّ وجود

ای به بیماران دم پاکت شفا

چون شوم من کشته از تیغ جفا

این غریبان را ببر سوی وطن

زان سپس گو با رسول مؤتمن

یا رسول الله حسینت کشته شد

پیکر پاکش به خون آغشته شد

خواهران و دخترانش شد اسیر

چون پری در دست دیوان شریر

کوفیان از گلشنت بهر نظر

بارها بستند از گلهای تر

جای آن سر کز کنارت دور شد

گه به دیر و گه به بزم سور شد

این بگفت و بانوان بدرود کرد

رو به سوی کعبهٔ مقصود کرد

دخت شه بارید بر دامن گهر

گفت استسلمت للموت ای پدر

گفت چون ندهد کسی بر مرگ تن

ای بلاکش دختر مه روی من

که نه یاری مانده و نه یاورش

رفته عباس و علیّ اکبرش

خود به خون دست ار نیالودی کس ام

داغ مرگ این دو تن بودی بس ام

گفت پس ما را از این دشت مهول

باز کش بر مرقد پاک رسول

گفت شه: هیهات از این وهم شگرف

ره به ساحل نیست، زین دریای ژرف

گر قطا را آفتی در پی نبود

نیم شب در آشیان خوش می غنود

زین بیابان نیست کس را ره به در

دخترا از این تمنا در گذر

تا فروزانست شمع محفلم

بر مزن آتش ز گریه بر دلم

چون مبدل بر خزان گردد بهار

آن تو و آن گریه های زار زار

شهریار از خیمه بیرون زد قدم

در فغان از پی غزالان حرم

چون ندیدش کس که آرد مرکبش

باره پیش آورد نالان زینبش

گفت: بالله ای شهنشاه زمن

هیچ دیدستی بده انصاف من

خواهری چون من که خود با دست خویش

اسب مرگ آرد برادر را به پیش

داد خواهر را تسلّی شاه عشق

گفت سهلست این همه در راه عشق

شد مکین چون آفتابی بر هلال

بر سریر زین خدیو ذو الجلال

راند سوی عرصۀ میدان کمیت

داغ حسرت ماند و چشم اهلبیت

شد میان مرکز میدان مکین

نقطۀ توحید رب العالمین

پس ندا آمد به ارواح گزین

که فرود آئید نک سوی زمین

بنگرید آن شاه اورنگ ولا

که چه سان تازد همی سوی بلا

یکسر از جان و جهان سیر آمده

تشنه سوی جوی شمشیر آمده

عزم خود را از ازل ناورده فسخ

در وفا ذکر اوائل کرده نسخ

رنگ پرداز نقوش کاف و نون

چون کشد نیل فنا بر رخ ز خون

آنکه ابر از وی کند یاری طلب

نک دهد جان در بیابان خشک لب

آنکه تیغ از وی ستد برّندگی

هشته زیر تیغ، سر در بندگی

آنکه از وی برده نیرو خصم دون

کرده در دست عدو خود را زبون

آنکه دارد رشتهٔ جان ها به کف

جان به کف آورده در میدان طف

زانچه جز محبوب یکتا شسته دست

اکبر و عباس و قاسم هر چه هست

گرچه تا بوده است دور روزگار

عاشقان را با بلا بوده است کار

عشق یحیی را میان طشت زر

پیش عفریت لعینی برد سر

جای یوسف کرد قعر چاه را

برد در آتش خلیل الله را

در بلا افکند صد ایّوب را

کرد از یوسف جدا یعقوب را

جا به یونس داد در ظلمات غم

همچو بر جرجیس در چاه ظُلم

عشق از این بسیار کرده است و کند

عاشقان بر دار کرده است و کند

لیک اگر عشق این و اینش ابتلاست

عاشقی کار حسین کربلاست

ایندرین صحرا جز او دیار نیست

صعوه را بر قاف عنقا بار نیست

جز حسین این ره به سر نابرده کس

عشق اگر اینست، عاشق اوست، بس

بخش ۱۳ - آمدن جبرئیل به یاری سالار جلیل

جبرئیل آمد شتابان بر زمین

از فراز عرش رب العالمین

دید صحرائی سراسر لاله زار

ارغوان در وی قطار اندر قطار

چهره های آتشین برگ گلشن

زلف های عنبر افشان سنبلش

جوی ها در وی روان، اما ز خون

سروهایی برلب، اما سرنگون

غنچه های ناشده از آب سیر

اندر او خندان ولی از زخم تیر

چشم نرگس رفته از مستی ز هوش

سوسنان با ده زبان در وی خموش

عندلیبان اندر آن بستانکده

در فغان هر سو رَدَه اندر رده

گفت: کای فرمانده ملک وجود

پیشت آوردستم از یزدان درود

گفت: بر گو، ای برید کوی یار

تا به پیغامش کنم صد جان نثار

گفت: فرمودت که ای سالار عشق

ای ز تو بالا گرفته کار عشق

گر نبودی بود تو، عالم نبود

امتزاج طینت آدم نبود

خود توئی مقصود از خلق عباد

بی تو عالم را به سر، گو خاک باد

ما نکردیم این شهادت بر تو حتم

ای جلال کبریائی بر تو ختم

عزم تو بس در وفای عهد تو

شد نیت قائم مقام عهد تو

بس ترا در خون طپیدن اکبرت

خون به جای شیر خوردن اصغرت

خواه کُش، خه کشته باش، ای شاه عشق

هیچ کم ناید تو را از جاه عشق

خواه جان بستان و خه جان می سپار

یار آن یار است و مهر آن مهر یار

گر کُشی، جان جهان نک زان توست

گوش عزرائیل بر فرمان توست

کشته گردی، بر شهیدان شه توئی

خون بهایت ما، ذبیح الله توئی

داد پاسخ شاه با روح الامین

کای امین وحی رب العالمین

بسته ایم عهدی من و شاه وجود

من همانم، عهد آن عهدی که بود

عاشق جانانه را با جان چه کار

درد کز یار است، با درمان چکار

جبرئیلا این که بینی نی منم

اوست یکسر، من همین پیراهنم

زو فرودم آنچه از خود کاستم

من خود این آتش به جان می خواستم

گر من از هر دو جهان بیگانه ام

گنج پنهانی است در ویرانه ام

گفت: شاها خواهرانت بی کس است

گفت: او خود بی کسان را مونس است

گفت: چشم دخترانت در ره است

گفت: عشق از دیدن غیر اکمه است

گفت: ترسم زینبت گردد اسیر

گفت: سوی اوست از هر سو مصیر

گفت: سجادت فتاده بی طبیب

گفت: بیماریش خوش دارد حبیب

یک بیت کامل حذف شده است. یعنی دو مصرع پشت سر هم که قافیه شان یکی هست حذف شده.

آب حیوان را در آن سو هشته ام

گفت: خواهد شد سرت زیب سنان

گفت: گو باش، او چو می خواهد چنان

گفت: جان باشد متاعی بس گران

بر خسان مفروش یوسف رایگان

گفت جانی را که جانان خونبهاست

جبرئیلا، رایگان خواندن خطاست

گفت: آوردستم از غیبت سپاه

تا کنند این قوم کافر دل تباه

گفت مهلاً خود ز من دارد مدد

جبرئیلا این سپاه بی عدد

هستی ایشان همه از هست ماست

رشتۀ تدبیرشان در دست ماست

آنکه با تدبیر او گردد فلک

کی بود محتاج امداد ملک

گر فشانم دست، ریزم ز آستین

صد هزاران جبرئیل راستین

جبرئیلا باب من بودت مُمِد

که شدی حق را به پاسخ مستعد

آن زمان کِت آفرید از نیستی

گفت: بر گو، من کیم؟ تو کیستی؟

سال ها ماندی تو حیران در جواب

کرد تعلیمت در آخر بوتراب

گفت: بر گو تو خداوند جلیل

من کمین عبد تو نامم جبرئیل

جبرئیلا من خلیفه آن شهم

وارث اسرار آن باب الله ام

آن ستاره کت نمود آن مه جبین

دیده بگشا در جبین من ببین

جبرئیلا چشم دیگر بایدت

تا که حال عاشقان بنمایدت

جبرئیلا من خود از کف هشته ام

دست جانانست تار رشته ام

هشته طوق عشق خود بر گردنم

می برد آنجا که خواهد بردنم

این حدیث محنت ایّوب نیست

داستان یوسف و یعقوب نیست

صبر ایّوب از کجا و این بلا

این حسین است و حدیث کربلا

دورکش زین ورطه رخت ای محتشم

تا نسوزد شهپرت را آتشم

هین سپاهت دور دار از راه من

که جهان سوز است برق آه من

شد به سوی آسمان آن روح پاک

که فرشتۀ آتش آمد سوزناک

بخش ۱۴ - آمدن فرشتهٔ آتش به یاری آن حضرت

گفت: شاها من فرشته آتشم

که سمندوار بر آتش خوشم

حکم کن این نائب رب النجوم

سوزم این حزب شیاطین از رجوم

گفت: من بودم که با امر جلیل

کردم آتش را گلستان بر خلیل

من فرستادم بلای صاعقه

ای فرشته بر قرون سابقه

هست بر نطقم کلیم الله گوا

که منم آن آتش افروز طوا

پر مزن بر آه آتش زای من

کآتش عشق است سر تا پای من

دور دار از آتش من دامنت

ای فرشته تا نسوزد خرمنت

عهد عشق است این نه عهد عمر و زید

پوید اینجا از پی صیاد صید

ور نه گر خواهم من از یک شعله برق

خود جهان از غرب سوزم تا به شرق

بخش ۱۵ - آمدن فرشتهٔ باد به یاری آن حضرت

شد فرشته نار با صد دود آه

که فرشته باد آمد با سپاه

گفت کای دارندۀ چرخ بلند

بر جفا صبر و تحمل تا به چند

چون سزد چون، که رباید اهرمن

خاتم از دست سلیمان زمن

اینک آوردستم از امر اله

سوی تو ای شاه یک هامون سپاه

حکم کن تا باد را فرمان کنیم

ملک شام و کوفه را ویران کنیم

حکم کن تا بر کنیم اینک ز بن

بیخ کفر ای تاجدار امر کن

گفت می ماند که بُردستی ز یاد

ای فرشته داستان قوم عاد

ورنه خود دانی که در پرده که بود

آن که کند از بن دیار قوم هود

عاجزا؟ دست آر این امداد را

باد در دست است اینجا باد را

دو گواهند این مسا و این صباح

که به دست ماست تسخیر ریاح

آن سلیمان کش مسخر گشت باد

نام ما در نقش انگشرت نهاد

بخش ۱۶ - آمدن فرشتهٔ آب به جهت یاری

شد فرشته باد بر مرکز نوان

که فرشته آب شد سویش روان

گفت: کای در بحر موسی را دلیل

سوی تو آورده ام صد رود نیل

هین فروزان سیل ها در غرب و شرق

یکسر این فرعونیان را ساز غرق

کن ز بنیاد این سواد مخترم

چون سبا بر کنده از سیل عرم

حکم کن ای نوح تا سازم غریق

جمله در غرقاب طوفان این فریق

آبرا بر قبطیان می ساز خون

ای تو موسی را به وادی رهنمون

گفت: کای افرشتهٔ فرخنده کیش

عذر پیش آور که بردی آب خویش

قدرت الله نیست محتاج مدد

رو فرو خوان قل هُو الله احد

هفت دریا را مکان از مشت ماست

آبها را منبع از انگشت ماست

آب کو بُد حامل عرش مجید

ای فرشته خود ز ما آمد پدید

من نمودم شقّ به موسی نیل را

وارهاندم از وی اسرائیل را

خواهم ار این خاکدان، کردن خراب

می کشم از جنبشی یکسر در آب

امر ما را بسته طوق انقیاد

استطقس آب و آتش، خاک و باد

ای فرشتهٔ آب، راه خویش گیر

ره کز آنجا آمدستی، پیش گیر

آتشم ترسم ز تاب التهاب

آب هایت را کند یکسر سراب

بخش ۱۷ - آمدن فرشتهٔ زمین به یاری امام حسین علیه السلام

شد فرشتۀ آب و پیش آمد غمین

خاک بیزان بر سر افراشته زمین

گفت کای نازان به تو جان های پاک

ای تو مقصود از مزاج آب و خاک

باد از فیض دمت در اهتزاز

آتش از تاب غمت در سوز و ساز

ده اجازت تا ز خسف این گروه

افکنم زلزال در صحرا و کوه

یا چو قوم لوط سازم سرنگون

نک زمین بر این سیه بختان دون

گفت شه: آوخ که با خود نیستی

باز کن چشم و ببین با کیستی

می ندانی که ز امر کاف و نون

خاک را من داده ام طبع سکون

شد کلیم از یمن ما صاحب یمین

تا فرو بلعید قارون را زمین

ما سرشتیم این جسوم از خاک و آب

زان بر آمد نام بابم بوتراب

ای فرشته ما یمین داوریم

ما کجا محتاج عون و یاوریم

من ب عمداً خود بر این دریا زدم

پای بر دنیا و ما فیها زدم

رو بهل تا آب او خاکم برد

پاک سوی عالم پاکم برد

بخش ۱۸ - آمدن فرشتهٔ ابر به جهت یاری

شد فرشته ارض سوی آسمان

که فرشته ابر باز آمد دمان

گفت کای باران رحمت را تو ابر

در شگفتی مانده از صبر تو صبر

این جفاها را تحمل تا به کی؟

ای یمین قدرت دادار حی

حکم فرما تا ز ابر ای ذالفتوح

هین برانگیزم ز نو، طوفان نوح

باز صیحۀ رعدهای هولناک

زهرۀ این قوم سازم چاک چاک

یا بهل در جنبش آرم برق را

پاک سوزم خرمن، اهل رزق را

یا بیارم سنگها زین منجنیق

چون جنود ابرهه بر این فریق

گفت شه: ای طایر فرّخ سیر

با سلامت کن از این صحرا گذر

لب فرو بند از حدیث غیم و صحو

داستان های کهن گردید محو

رفت بر باد فنای عهد ذر

قصهٔ نوح و حدیث لا تذر

نیست در خورد قیاس این داستان

عشق در خون شست رسم باستان

این حدیث نوح و ابراهیم نیست

زاد این ره جز سر تسلیم نیست

یاری تو نزد ما آمد قبول

باره واپس ران از این دشت مهول

خار این وادی همه تیر بلاست

طور ایمن نیست اینجا کربلاست

بازگشت آن طایر فرخنده پی

از حضور حجت دادار حیّ

بخش ۱۹ - آمدن بحرها به یاری آن حضرت

بحرها آمد به لب خوشیده کف

کای درخشان گوهر بحر شرف

حیرت اندر حیرت آمد زین عجب

تشنگان سیراب و دریا خشک لب

تشنه کاما، بحر ها در جزر و مد

جمله از جوی تو می جوید مدد

هین بنوش از ما که از جوی توایم

تشنه این لعل دلجوی تو ایم

بی لبت ما را جگر صد چاک باد

آبها را بی تو بر سر خاک باد

خشک لب از مَهر مادر کام تو

شرم مان بادا، ز روی مام تو

کاش دریاها شدی یکسر سراب

کشت آدم سوختی از قحط آب

تشنه کاما دامن از ما بر مکش

تشنهٔ آن کام خشکیم، العطش

گفت شه: کای بحرهای باخروش

نیست جای دم زدن اینجا خموش

من به بحری تشنه ام کابم کشد

همچو بیماری که بُحرانش کشد

دمبدم آن بحر ژرفِ بی اَمَد

سوی خویشم می کشد با جزر و مد

که به سوی ساحلم دارد یله

که ز موجم می کشد در سلسله

عشق خندان از کشاکش های او

عقل را دل خون ز استغنای او

چارهٔ مستسقی عشق آب نیست

درد او را چاره جز خوناب نیست

آنکه تشنه‌ی دور چشم ساقی است

بحر خوشد او همان مستسقی است

تشنه ای کاین آتش او را در دل است

چاره گر هست آب تیغ قاتلست

قاتلا! زود آی که بس تشنه ام

در سبو ریز آب تیغ و دشنه ام

قاتلا! زود آ که روزم شام شد

جان ملول از تنگنای دام شد

قاتلا! زود آ که بس تاخیر شد

وعدۀ دیدار جانان دیر شد

قاتلا، هین تیزتر کن خنجرم

ترسمش که دیر بُرّد حنجرم

قاتلا، ایمن نیم من از بدا

زودتر میکن سرم از تن جدا

پس روید ای بحرها زین رهگذر

بر ندارد مرهم این زخم جگر

نز زمین منت پذیرم نز فلک

زخمم از جای دگر دارد نمک

زیرکان کز حال دریا مخبرند

قطره سوی بحر عمان کی برند

اندرین آبی که ما را در خم است

صد هزاران نوح با طوفان کم است

نی درو پایاب و نه پیدا کنار

بحرها غرقند در وی صد هزار

نیست از تاب عطش بی تابیم

کز عطش بود از ازل سیرابیم

آب کم چو تشنگی آور بدست

تا بجوشد آبت از بالا و پست

بخش ۲۰ - آمدن فرشتهٔ نصرت به یاری آن حضرت

پس فرشته نصرت از امر قدیر

شد فرو از ذروهٔ بالا به زیر

دید تنها تاجدار گاه عشق

گفت: کای اسپهبد اسپاه عشق

من فرشته نصرتم که باری ات

نک فرستاده ز بهر یاری ات

هست شاهان جهان محتاج من

آیهٔ نصرٌ من الله تاج من

هر که را من سایه اندازم به فرق

یک تنه از غرب تازد تا بشرق

گر بدین کافردلان خواهی ظفر

حکم کن تا گسترم بالت به سر

گفت: رو بادا مبارک فال تو

کز من است این سایهٔ اقبال تو

آیهٔ نصرٌ من الله نک منم

پر ز افرشته است یکسر جوشنم

گر نبودی سایۀ من بر سرت

سوختی برق تجلّی شهپرت

بر سریر ملک هستی شه منم

بال خود بر چین که ظلّ الله منم

من ز سایه غیر، کی جویم نجات

سایه پرورد منند این ممکنات

آنکه سایۀ خویش خواندستش اله

کی برد بر سایه پروردش پناه

گر مرا دریای فضل آید به موج

خیزد از هر سو فرشته فوج فوج

هستی افرشته از هست من است

دست مبسوط خدا دست من است

آنکه شد افرشته خود از وی پدید

بر صنیع خویش کی بندد امید؟

من به عون و نصرت حق واثقم

لیک خود من این بلا را عاشقم

در بلاها می برم لذّات او

مات اویم، مات اویم، مات او

ای فرشته شهپر از من باز گیر

تا ببارد بر سرم باران تیر

حاجتی هست ار ترا از ما بخواه

ورنه خوش بخرام سوی جایگاه

شد فرشته نصر با خیل جنود

سوی آن بالا کزو آمد فرود

بخش ۲۱ - آمدن زعفر پادشاه جن به یاری آن حضرت

زعفر آمد با سپاه بی عدد

از گروه جنیان بهر مدد

گفت: شاها بهر یاری آمدم

نی که بهر حق گذاری آمدم

باب تو آن صاحب تاج غدیر

بر گروه جنیان کردم امیر

هین بفرما ای امیر غرب و شرق

کاین سیه بختان به خون سازیم غرق

هین بفرما ای شه حیدر حشم

تا کنم تو غزوهٔ بئرالعلم

هین بفرما ای شه احمد شکوه

تا فرو شویم به خون این دشت و کوه

هین بفرما تا نمایم زین فریق

نافخ ناری در این دشت سحیق

گفت: حاشا رحمت رب غفور

کی پسندد چیره بینا را به کور

گفت ما نیز ای خداوند صور

نک فرود آئیم در جلد بشر

تا به کوشش با هم انبازی کنیم

چون بشر مردانه جانبازی کنیم

گفت من خود قدرت یزدانیم

حیدر بدر و اُحُد را ثانیم

دست قدرت گر بر آرم زاستین

آدمی از تو بر آرم ز آب و طین

این بنای کهنه را فانی کنم

ابتدای عالم ثانی کنم

لیک عشقم کرده سیر از جان خویش

زعفرا دیر است واپس ران ز پیش

بسته ام عهدی به جانان در الست

که به جز وی بگذرم از هر چه هست

آمده سر وعدۀ سوگند من

زعفرا بگذر مشو پابند من

زعفرا من شاهباز عرشیم

تنگدل زین دامگاه فرشیم

نک سفیرم می زنند از آسمان

بگذر، افسون پری با من مخوان

چند باید داشت این تار تنم

همچو عیسی پای بند سوزنم

زعفر از میدان به زاری بازگشت

شاه ماند و خصم و آن پهنای دشت

بخش ۲۲ - ذکر محاربهٔ آن حضرت با لشگر شقاوت اثر

ماند چون تنها به میدان شاه دین

غلغله افتاد بر چرخ برین

آمد از گردون فرود ارواح پاک

بر نظاره آن جمال تابناک

شد ممثل بر گروه مشرکین

هیکل توحید رب العالمین

قدسیان را شد مصور در خیال

که مجسم گشته ذات ذو الجلال

گر نبودی صیحۀ هل من معین

آن گمان گشتی مبدل بر یقین

شد یکایک سوی شاه شیر گیر

یکهزار و نهصد و پنجه دلیر

در نخستین ضربتش سر باختند

با دو نیمه تن جهان پرداختند

گفت زاد سعد باطیش و تعب

ویحکم هذابن قتال العرب

سفله‌ای را کش خصال روبهی است

پنجه با شیران نمودن ز ابلهی است

خاصه شیرانی که زاد حیدرند

با شجاعت زادهٔ یک مادرند

هین فرود آئید یکسر گرد او

تیر بارانش کنید از چارسو

مشرکان رو سوی وجه الله کرد

تیره ابری رو به سوی ماه کرد

زد پره بر وی خسان با طبل و کوس

چون به گرد شعلهٔ آتش مجوس

شد پر مرغان تیر تیز پر

چون سلیمان سایه گردانش به سر

جنبش و جیش و غریو و هلهله

اوفکند اندر بیابان غلغله

هر چه بر وی سخت تر گشتی نبرد

رخ ز شوقش سرختر گشتی چو ورد

آری آری عشق را اینست حال

چون شود نزدیک هنگام وصال

شیر حق با ذوالفقار حیدری

برد حمله بر جنود خیبری

از شرار تیغ او چون رستخیز

شد مجسم دوزخی دشت ستیز

بس که شد لبریز ز اعوان یزید

شد خموش از نعرۀ هل من مزید

کرد طومار اجل یکباره طی

صیحۀ مت یا عدو الله وی

تا نظر می برد چشم روزگار

بود دشتی پر حسین و ذو الفقار

تاختی هر سو گروه کفر کیش

می دویدی تیغ او صد گام پیش

رسته گفتی بر سر هر کافری

حیدری با ذوالفقار دیگری

بس که خون بارید ز ابر تیغ تیز

بر اجلها بسته شد راه گریز

قدسیان بر حال او گریان همه

لب گزان انگشت بر دندان همه

کای دریغ این شاه که بی لشگر است

لب ز آبش خشک و چشم از خون تر است

نه حبیبی و نه مسلم نه زهیر

نه ریاحی و نه عابس نه بریر

نه علیّ اکبر و نه قاسمی

نه علمدار آن جوان هاشمی

ای دریغ این دست و ساعد کش به تیغ

ساربان خواهد بریدن بی دریغ

ای دریغ این سر که با تیغ جفا

یک دم دیگر برندش از قفا

ای دریغ این تن که خواهد شد سحیق

آخر از سم ستور این فریق

ای دریغ این بانوان با شکوه

که بخواهد هشت سر در دشت و کوه

بخش ۲۳ - ذکر رفتن امام تشنه‌لب به جانب فرات

شد چو شاه تشنه نومید از حیات

تافت رو از حرب گه سوی فرات

بی درنگ از تشنه کامی مرکبش

خواست تا آبی رساند بر لبش

گفت باری بس گران داری به دوش

ای براق عرش پیما آب نوش

خوش بخور خوش گرچه هر دو تشنه ایم

خستهٔ زخم و خدنگ و دشنه ایم

آن سمند تیز هوش از روی شاه

شرمساری برد مانا زین گناه

سرکشید از آب یعنی کای همام

بی تو بر من آب خوش بادا حرام

شاه را رقت بدان مرکب گرفت

جرعۀ آبی به پیش لب گرفت

کافری تیری رها کرد از کمان

وه چه گویم خاک بادا بر دهان

نارسیده بر لب نوشینش آب

شد پر از بیجاده درج لعل ناب

با لب خشک و دهان پر ز خون

آمد آن شه گوهر، از دریا برون

شد چو شیر شرزه سوی رزمگاه

حیدرانه برد حمله بر سپاه

از نهیب نعره های صف شکر

شد فلک بر صیحهٔ این المفر

گرم پیکار آن خدیو عشق کیش

که گرفتندش صحیفه عهد پیش

آمد از هاتف به گوش او ندا

از حجاب بارگاه کبریا

کای حسین ای نوح طوفان بلا

این همان عهد است و اینجا کربلا

تو بدین رو که کنی جنگ آوری

پس که خواهد شد بلا را مشتری

تیغ اگر این است و بازو این که هست

در ره ما پس که خواهد داد دست

تو بدین نیرو که تازی بر سپاه

جان که خواهد داد جانان را به راه

هین فرود آ، ای شه پیمان درست

که بساط کبریائی زان توست

مصطفی و مرتضی و فاطمه

چشم بر راهند با حوران همه

ای حریم وصل ما ماوای تو

اندرا خالی است اینجا جای تو

مغز را برگیر و ترک پوست کن

اندرا سیر جمال دوست کن

اندر آ، وجه الله باقی توئی

مقصد اقصی ز خلاقی توئی

چون پیام دوست از هاتف شنید

دست از پیکار دشمن بر کشید

گفت هاشا من نیم در عهد سست

این کشاکش ها همه از بهر توست

آشنای تو ز خود بیگانه است

خود توئی تو گر کسی در خانه است

عشق من با او حدیث اختیار

مسئله دور است اما دور یار

عشق را نه قید نام است و نه ننگ

جمله بهر توست چه صلح و چه جنگ

صورت آئینه عکسی بیش نیست

جنبش و آرام او از خویش نیست

این کشاکش نیستم از نقض عهد

قاتل خود را همی جویم به جهد

ورنه من بر مرگ از آن تشنه ترم

هین ببار ای تیرباران بر سرم

بخش ۲۴ - رفتن آنحضرت به یاری پادشاه هند

اندرین حال آن هژیر رزمکوش

کامدش صوتی ز هندستان به گوش

کای غیاث المستغیثین ای مجیر

دست شیران دستگیرم، دستگیر

ای رهائی داده یونس را ز یم

دست من بر گیر که گم شد پی‌ام

دستگیر یوسف اندر چه توئی

رهنمائی کن که خضر ره توئی

شاه دین لبیک گویان بی درنگ

سوی هندستان شد از میدان جنگ

شیر چون دید آن شه حیدر شکوه

پای وی بوسید و بر شد سوی کوه

رفت آن شهزاده سوی بارگاه

سوی میدان باز پس گردید شاه

ظالمی زد ناگهان تیری ز کین

شهسوار لامکان را بر جبین

تیر چون زان جبههٔ غرّا گذشت

خونش از قوسین او ادنی گذشت

رو به بالا کرد کای دادار فرد

تو گواهی کاین خسان با من چه کرد

ناگهان تیر سه شعبه از کمین

کرد قصد آن خدیو راستین

خواست جا بر سینهٔ آن شاه کرد

جا نجست و رو به قلب الله کرد

کرد شه رنگین محاسن زان خضاب

گفت چونین رفت خواهم نزد باب

گویمش تا کای شه لولاک شأن

خون من خواه از فلان و از فلان

کان که طرح بیعت شوری فکند

خود همان جا طرح عاشورا فکند

چرخ در یثرب رها کرد از کمان

تیر کاندر نینوا شد بر نشان

کرد بهر تحفۀ دیدار یار

دست حق آن خون ناحق را نثار

چون به خود لرزید از ان خون جسم خاک

دامن گردون گرفت آن خون پاک

تا قیامت چرخ را دل خون از اوست

سرخی این طاق مینا گون از اوست

بخش ۲۵ - مکالمهٔ آن حضرت با ذوالجناح

شد چو سست از شهسوار دین رکاب

کرد رو با مرکب صرصر شتاب

کای همایون مرکب رفرف خرام

رشتهٔ مریم تو را طوق لگام

پوشش تو اطلس چرخ برین

پرچمت از شهپر روح الامین

رشته از خط شعاعی آفتاب

بهر افسار تو این زرین طناب

بافته حوران به فردوس برین

بهر پابند تو زلف عنبرین

مرغزارت ساحت این سبز کشت

صیقلت از بال طاووس بهشت

عقد زرین ثریا هیکلت

بافته رضوان ز استبرق جلت

بر شهان نازان ز تیمارت، بلال

نعل دل بر آتش از داغت، هلال

برده سر دور وفا هیلاج تو

قاب قوسین بلا معراج تو

می دهد این خاک بوی کوی یار

راه طی شد ذوالجناحا پا پس آر

ذوالجناحا، هین برافکن بار خویش

تا رود یاری به سوی یار خویش

پا فروکش که نماند از راه عشق

جز دو گامی تا به نزد شاه عشق

تو ببر جان با سلامت زین دیار

من بخواهم شد مقیم کوی یار

خاک این کو بوی جانم می دهد

بوی یار مهربانم می دهد

ذو الجناحا رو به سوی خیمه گاه

گو به زینب کای قرین درد و آه

شد حسینت کشتۀ قوم عنید

مویه سر کن که دگر پی شد امید

هین بیا بنگر به خون غلطیدنش

که دگر زنده نخواهی دیدنش

گفت نالان ذوالجناحش با صهیل

کای جهان داور خداوند جلیل

سخت عار آید مرا زین زندگی

که ز هم جنسان برم شرمندگی

چون روا باشد پس از چندین خطر

که شوم بر بی وفائی مشتهر

چون نهی بر عرصۀ محشر قدم

چشم دارم ای خدیو محتشم

که نگردی رخش دیگر را سوار

بو که از رخ شویدم این رنگ عار

شاه را شفقت فزود از زاریش

وان فراوان زخم های کاریش

بست عهد و پا تهی کرد از رکاب

در جهان افتاد شور و انقلاب

شد ز اوج عرش رب العالمین

سوره توحید نازل بر زمین

گشت لرزان بر زمین پشت سمک

قیرگون شد آفتاب اندر فلک

وحشیان دست از چرا برداشتند

ناله بر چرخ کبود افراشتند

کرد نو، باد سیه، طوفان عاد

شور فردای قیامت شد به یاد

شد غبار تیره زان باد جهان

از زمین نینوا بر آسمان

چون به گردون آن غبار تیره شد

چشم بینای مسیحا خیره شد

آسمان از گردش خود باز ماند

هر کجا پرّنده از پرواز ماند

شد به پا ماتم سرائی در بهشت

کند حوران طرۀ عنبر سرشت

سنگها در کوه و صحرا خون گریست

تا به خیمه بانوانش چون گریست

قدسیان آمد به ناله با حنین

کای نگهدارندۀ عرش برین

این نه آخر آن سلیل مصطفی است؟

قره العین بتول و مرتضی است

کآفرینش قائم از هست وی است

قبض و بسط امر کن دست وی است

کی روا باشد که این سبط نبیل

دست این کافر دلان گردد قتیل

پس ز نور جلوۀ ثانی عشر

پرده باز افکند خلاق بشر

سویشان آمد ندا از لامکان

کای به سرّ عشق پی نابردگان

گر نبود این اختیار و ابتلاء

ناری از نوری نگردیدی جدا

دیرگاهی نگذرد که ثار من

گیرد این شمشیر آتشبار من

چون ز پشت ذوالجناح آمد فرود

در سجود افتاد و رو برخاک سود

گفت کای فرمانده امر قضا

این سر تسلیم و این کوی رضا

با تو آن عهدی که بستم روز ذر

که دهم در راه ناموس تو سر

شکر کآمد بر سر آن عهد بلی

این حسین و این زمین کربلا

کاش صد جان دگر بودم به تن

تا به راهت دادمی ای ذو المنن

هر چه در راه تو دادم زان تست

مانده جانی باقی آن هم جان تست

پیش هست تو مرا خود هست نیست

آنکه دست از پا شناسد هست نیست

از گل آدم شنیدم بوی تو

راه ها پیموده ام تا کوی تو

چشم دل بر راه یک پروانه ام

که دهد ره بر درون خانه ام

آمدش پاسخ ز فرگاه نخست

کاندر آ که خانه یکسر زان توست

خانه زان توست و ما خود زان تو

جمله سکان افق مهمان تو

اندرین خانه خداوندی تو راست

هین درون آ هر چه بپسندی تو راست

کافران شمشیر بیداد آختند

بهر خونریزیش مرکب تاختند

شد ز جوش و جنبش قوم کفور

دشت سو تا سوی پر شور و نشور

هر که آمد بهر سر ببریدنش

رعشه بر اعضا فتاد از دیدنش

بخش ۲۶ - آمدن جوان نصرانی به قتل آن حضرت

کرد پور سعد ترسائی جوان

بهر قتل آن امیر دین روان

شد چو نزدیک آن جوانبخت صبیح

دید کاندر مهد خون خفته مسیح

در شگفتی ماند از آن سرّ عجاب

کاین به بیداریست یارب یا به خواب

رستخیز است این که از چرخ برین

آمده روح الله اینک بر زمین

یا که روح القدس اعظم جلوه گر

گشته بر مریم به تمثال بشر

یا بود این کشته یحیی کش ز طشت

خون روان گردیده بر دامان دشت

یا درخت موسی است این شعله رو

کآیدش صوت انا الله از گلو

او همه بر روی شه غرق نگاه

کش ندا آمد به گوش جان ز شاه

کاندرآ که خوش به هنجار آمدی

گرچه با تمثال و زنّار آمدی

بشکن این تمثال و این زنّار را

چند در آئینه جوئی یار را

دارد اینک در حریم کعبه سیر

آنچه در آئینه می جستی به دیر

گر فشانم دست عیسی آفرین

صد مسیحا ریزدم از آستین

تو ز سرّ وحدت اندر پرده ای

زنده یک روح است باقی مرده ای

شد فراموشت مگر آن خوب دوش

که بگفتت عیسی مریم به گوش

چون شود فردا نسازی زینهار

هین مرا نزد محمد شرمسار

گفت: شاها کیستی؟ بر گوی فاش

تا بسوزم گرد شمعت چون فراش

نک تو عیسی من حواری تو ام

جان به کف از بهر یاری توام

تو چنین که پاک و روحانیستی

گر مسیحا نیستی پس کیستی؟

گفت من مصباح نور سرمدم

زادهٔ حیدر، سلیل احمدم

در نوامیس نصاری و یهود

نام جدم فرقلیط و مود و مود

ایلیا و شنطیا باب من است

نام من هوشین، شقیقم هاشن است

خورده پیش از هستی چار اسطقس

آب حیوان از لبم روح القدس

از دم من گفت عیسی در جواب

انی عبدالله آتانی الکتاب

من به دیهیم ربوبیّت شهم

عیسی عبد و من ابو عبداللّهم

غسل عیسی گر ز نهر اردن است

غسل تعمید من از خون من است

او ز دار ار شد به چارم آسمان

من به معراج سنان دارم مکان

من فرستادم بدو انجیل را

تا شود هادی بنی اسریل را

گر نبودی حکم تسلیم قضا

کشتگان را تنگ بودی این فضا

گر نبودی عهد سلطان الست

بُد یکی باقی و هالک هر چه هست

زین حدیث طرفه آن فرخ نژاد

بی محابا سر به پای شه نهاد

کرد روح الله اعظم دیده ور

مرغ عیسی را به اعجاز نظر

ننگ تثلیث از رخ ناموس شست

بر یکی پیوست از باقی گسست

عشق در بتخانه طرح کعبه ریخت

دست غیرت رشتهٔ مریم گسیخت

زد به آب توبه شکل دار را

کرد سبحه، رشتهٔ زنّار را

گفت: کای شاهنشه اقلیم عشق

ای سزای افسر و دیهیم عشق

از چه باشد پیکرت در خون غریق

گفت: معشوق این چنین خواهد عشیق

گفت: جسمت پر ز پیکان از چه روست؟

گفت: پرهای پریدن سوی اوست

گفت: با این سطوت شیر اوژنت

در شگفتم زین همه زخم تنت

گفت این زخمان بیرون از شمار

چشم خون باریست اندر هجر یار

شد چو آن ترسا جوان آگه ز راز

لب به تهلیل شهادت کرد باز

کرد شاهش از شراب عشق مست

شد به سوی حربگه خنجر بدست

داد مردی داد و جان بدرود کرد

روح عیسی را ز خود خوشنود کرد

بخش ۲۷ - ریختن لشگر به خیمه گاه قبل از شهادت

شد چو بی خود از رحیق عشق شاه

تاخت لشگر زی حریم خیمه گاه

نالۀ مستورگان مستمند

شد روان از خیمه بر چرخ بلند

خصم در غوغا و شه رفته ز هوش

کآمد او را نالهٔ خواهر به گوش

کای امیر کاروان کربلا

کوفیان بر غارت ما زد صلا

دیده بگشا سیل لشگر بین به دشت

دستگیری کن که آب از سر گذشت

غنچه های بوستان بوتراب

رفت بر باد و گلستان شد خراب

شه چو بشنید این صدای جانگداز

غیرت الله چشم حق بین کرد باز

بی محابا رو سوی لشگر نهاد

پای رفتارش نماند و سر نهاد

چون نشست از پا خدیو مستطاب

کرد با کافردلان روی عتاب

کای گروه کفر کیش و بد نهاد

گر شما را نیست بیمی از معاد

هین بیاد آرید از احساب خویش

رسم احرار عرب گیرید پیش

خون من گر بر شما آمد مباح

نیست این مشت عقایل را جناح

باز گردید ای گروه عهد سست

هین فرو ریزید خون من نخست

شمر دون با خیل لشگر زان عتاب

کرد رو سوی خدیو مستطاب

شد فضای آسمان نیلی ز گرد

کس نشد واقف که او با شه چه کرد

کاخ گردون را چو خون از سر گذشت

فاش شد که خنجر از حنجر گذشت

علویان در ذروۀ عرش برین

جمله زد تاج تقرب بر زمین

خرگه چار امهات آمد به یاد

لرزه بر اندام هفت آبا فتاد

از فلک بر سر زنان روح الامین

بر زمین آمد بصد شور و حنین

گاه بر چپ می دوید و گه به راست

کای گروه این نور چشم مصطفی است

ایستاده بر سر اینک جدّ او

چشم حسرت بر نهال قدّ او

ترسم از آهی جهان بر هم زند

آتش اندر مزرع آدم زند

ای ذبیح عشق، ای زاد خلیل

ای فدایت صد هزاران جبرئیل

بی تو فرگاه نبوت شد به باد

خاک عالم بر سر جبریل باد

بضعهٔ زهرا به صد فریاد و آه

پا برهنه تاخت سوی حربگاه

دید جسمی در میان خون نگون

قاتلان آورده بر وی روزخون

غیرت الله نالۀ چون رعد کرد

با تعنت رو به پور سعد کرد

کای عجب در زیر خنجر خفته شاه

تو ستاده می کنی بر وی نگاه

زان سپس با لشگر کین با عتاب

کرد آن بانوی باغیرت خطاب

کاین حسین است ای گروه بی وفا

وارث حیدر، سلیل مصطفی

خون او خون خداوند ودود

گر نبود آن خون خداوندی نبود

نیست مانا این سیه بخت اُمّتان

یک مسلمانی در این کافرستان

چون صدای آشنا بشنید شاه

کرد با حسرت سوی خواهر نگاه

گفت جانا سوی خیمه باز گرد

تیغ می بارد در این دشت نبرد

سوی خیمه باز گرد ای خواهرم

تا نبینی زیر خنجر حنجرم

باز گرد ای خواهر غمگین من

که نشسته مرگ بر بالین من

باز گرد ای مونس غم پرورم

تا نبینی بر سنان رفتن سرم

این مدینه نیست دشت کربلاست

عشق را هنگام طوفان بلاست

رو به خیمه برگ و ساز شام کن

برگ و ساز ازدحام عام کن

بانوان را کن بدور خویش جمع

همچو پروانه همی بر گرد شمع

یاد آر آن روزهای دلفروز

اشک بر دامن بریز و خوش بسوز

دخت زهرا چون به خیمه بازگشت

در فغان با بانوان دمساز گشت

آنچه دور چرخ کژرو خواست، شد

شاه دین را سر به نیزه راست شد

بانگ تکبیری از آن سر شد بلند

غلغله بر گنبد خضرا فکند

شد بلند از نیزه چون تکبیر او

شد همه کافردلان تکبیر گو

آری آن کو بود از او گویا مسیح

اوست خود در پرده گویای فصیح

او اگر گوید جهان گویا شود

او اگر پوید جهان پویا شود

داند آن کِش بینشی در منظر است

که نوای این سر نی ز آن سر است

بخش ۲۸ - رفتن ذو الجناح به خیمه گاه و قصّه حضرت شهربانو

ذوالجناح آن رفرف معراج عشق

بر سر از نور نبوت تاج عشق

چون همای از تیر شهپر کرده باز

پر فشان آمد سوی شاه حجاز

شه پیاده اسب نالان گرد شاه

مات بر نور رخش چشم سیاه

زد دو زانو در بر شه بر زمین

ارغوانی کرده برگ یاسمین

سوی خیمه شد روان از حربگاه

تن پر از پیکان و زین خالی ز شاه

شیهۀ آن توسن عنقا شکوه

کالظّلیمه الظّلیمه زین گروه

که سلیل بضعۀ پاک رسول

بی گنه کشتند این قوم جهول

کوفیان بستند ره بر وی ز پیش

کشت چل تن زان گروه کفر کیش

شد روان مویه کنان سوی خیام

برگ و زین برگشته بگسسته لجام

بانوان از پرده بیرون تاختند

شور محشر در عراق انداختند

انجمن گشتند گرداگرد او

مویه سر کردند و برکندند مو

کای فرس چون شد که بی شاه آمدی

با سپاه ناله و آه آمدی

یوسفی که رفت سوی صیدگاه

می نماید کِش فکندستی به چاه

ای شکسته کشتی بحر ندا

چون شد آن بودی که بودت ناخدا

ذوالجناحا فاش بر گو حال چیست؟

ارغوانی کاکلت از خون کیست؟

پرچم گلگون و زین واژگون

می دهد یاد از شهی غلطان به خون

ای همایون توسن برگشته زین

راست برگو چون شد آن شاه گزین

رفرفا کو احمد معراج عشق

که ببالیدی به فرقش تاج عشق

دُلدُلا کو حیدر بدر و احد

آنکه نالیدی ز تیغش قوم لد

بس ملولی ای بشیر پی سپر

گو چه آمد ماه کنعان را به سر

شهربانو دختر شه یزدجرد

پیش خواند او را چنان کش شه سپرد

عقد مروارید با مژگان بسفت

دست بر گردن نمودش طوق و گفت

ذوالجناحا چون برافکندی به خاک

پیکری که بُد نبی را جان پاک

عندلیبا گلبن باغ بهشت

چون سپردی در کف زاغان زشت

هدهدا چون در کف دیوی لعین

دادی انگشت سلیمان با نگین

آسمانا چون فکندی بر زمین

آن درخشان آفتاب از طاق زین

ذوالجناح از شرم سر در پیش کرد

عرض پوزش از خطای خویش کرد

پای واپس برد و دست آورد پیش

شد سوارش بانوی فرخنده کیش

اهل بیت شاه را بدرود کرد

شد شتابان سوی هامون ره نورد

کوفیان بر صید آهوی حرم

حمله آوردند چون سیل عرم

زد پره بر گرد وی فوج سپاه

قرص مه شد در پس ابری سیاه

آشیان گم کرده آهوی ختن

مات و حیران اندران دام فتن

که پدید آمد سواری با نقاب

چون به زیر پاره ابری آفتاب

در ربود از چنگ آن گرگان چیر

آن به دام افتاده آهو را چو شیر

ماند زفت آن بانوی عصمت پژوه

در شگفتی زان سوار باشکوه

هر چه راندی باره آن فرخنده کیش

آن سوار از وی بدی صد گام پیش

گه امیدش چیره گشتی، گاه بیم

تن یکی بر رفتن اما دل دو نیم

سرّ یزدان دید چون تشویش او

تسلیت را راند باره پیش او

گفت کای رخشنده مهر تابدار

وحشت از اغیار باید نی ز یار

این همه نام خدا بر خود مدم

روح قدسم مریما از من مرم

نک منم مصر ملاحت را عزیز

ای زلیخا هین مجوی از من گریز

من سلیمانم مرا عصمت سریر

مهلاً ای بلقیس روی از من مگیر

هین منم یعقوب و تو راحیل من

فهم کن سرّ من از تمثیل من

اندرین وادی که روی آورده ام

نیست بی خود یوسفی گم کرده ام

ذره را نبود گریز از آفتاب

شهربانو، یار من، رو بر متاب

هر کجا پویی عیان بینی رُخم

که نظیر آفتاب فرخم

رو فروخوان ثمّ وجه الله را

تا به نیکوئی شناسی شاه را

هر کجا درمانده‌ای، او یار اوست

بحر و بر آئینه دیدار اوست

نه به بالا می گریز از من، نه زیر

که بود سوی من از هر سو مصیر

آن شنیدستی که پور برخیا

عرش بلقیسی بیاورد از سبا

نزد او گر بود علمی از کتاب

نک منم خود آن کتاب مستطاب

زین حدیث آن بانوی سرّ حیا

در گمان افتاد و گفتا کی کیا

بوی جان آید مرا زین پاسخت

آوخ ار بی پرده میدیدم رخت

نیست در کاشانۀ دل جای غیر

پرده بردار ای شه مکتوم سیر

پرده بردار ای فکار پاک جیب

می بشو زآئینهٔ دل زنگ ریب

شاه یزدان برقع از رخ دور کرد

آن فضا را جلوه گاه طور کرد

دید آن بانو چو شه را بی حجیب

در تحیر ماند از آن سرّ عجیب

کای خدا این شه گر آن شاه وفی است

هان به میدانگه به خون آغشته کیست؟

شاه گفتا: مهلاً ای ماه منیر

کار پاکان را قیاس از خود مگیر

کشتۀ راه محبت مرده نیست

مردنش جز رستنی زین پرده نیست

نیست وجه الله باقی را هلاک

گر شکست آئینه صورت را چه باک

نی شگفت از وجه خلّاق صور

با هزاران صورت آید جلوه گر

پس به امر خازن اسرار غیب

شد به غیب آن بانوی پاکیزه جیب

بخش ۲۹ - ذکر آمدن لشگر به خیمه گاه

شد چو خورشید امامت در حجاب

سر برآوردند خفاشان ز خواب

سوی خرگاه امامت تاختند

کافران دیر از حرم نشناختند

فاطمه دخت شهنشاه شهید

از درون آسیمه سر بیرون دوید

دید شاه استاده شمشیری به دست

بهر منع آن گروه خود پرست

شد به صد حیرت درون خیمه باز

گفت با سجاد: کی بدر حجاز

شاه ما که کشته اش پنداشتیم

بهر او آهنگ ماتم داشتیم

سوی ما نک بهر یاری آمده

تندرست از زخم کاری آمده

گر بود این شاه آن جسم طریح

قصۀ زعم یهود است و مسیح

یا نه خود این هر دو شاه ذوالمن است

روح یک روحست اگر با صد تن است

از تو ای بی نقش با چندین صور

هم منزه هم مشبه خیره سر

گفت سجادش که ای بانوی راد

هست این افرشتۀ رب العباد

کامده در کسوت شه پیش ما

بهر دفع وحشت و تشویش ما

این چنین باشد حدیث اهل راز

شرح اسرار حقیقت با مجاز

چون رقیب ناموافق تندخوست

به که در آئینه بینی روی دوست

دیده می باید که باشد شه شناس

تا شناسد شاه را در هر لباس

شد چو غایب آن شه حیدر شکوه

دست بر یغما گشودند آن گروه

خیمه ای کز تار زلف عنبرین

در جنان رشته طنابش حور عین

ز اطلس عرش معلّی شقّه اش

سر اَن اُعرف نهان در حقّه اش

قبّه اش کو برده از اوج سپهر

خیره از نورش دو چشم ماه و مهر

پوش زرین فلک پیرایه اش

خفته صد خورشید زیر سایه اش

او فکنده در بسیط نینوی

صیت الرحمن علی العرش استوی

شهپر جبریل جاروب درش

جلوه گاه طور سینا منظرش

فرقۀ نمرودیان بی حیا

سوختند آن بارگاه کبریا

شد ز دود دودهٔ آل خلیل

دیدهٔ جبریل خون پالا چو نیل

آتشی که شد به یثرب شعله ور

دود آن از نینوا بر کرد سر

خانهٔ دین شد از آن آتش به باد

پرده پوشان روی در صحرا نهاد

آن یکی آتش گرفته دامنش

وان دگر چاک از جفا پیراهنش

آن یک از هول عدو در خواب غش

وان دگر افسرده چون گل از عطش

شد به باد از بانوان تاج ور

گوشوار از گوش و معجرها ز سر

زینب آن شمع شبستان حرم

خویشتن میزد بر آتش دمبدم

گفت مردی ای عجب زین حرص زفت

کس ز حرص مال در آتش نرفت

الله او را خود چه در آتش، در است؟

نه سمندر، نه خلیل آذر است

ناگهان آن طایر پر سوخته

شد برون زان آتش افروخته

برکشیده تنگ بیماری علیل

در کنار آن بانوی آل خلیل

آری آن قومی که با عشقش خوشند

ماهی آبند و مرغ آتشند

نیست پروانه سزاوار ملام

کاندر آتش پخته گردد عشق خام

بخش ۳۰ - ذکر آوردن فضّه شیر را به قتلگاه

شد چو از باد مخالف سرنگون

گشتی آل نبی در بحر خون

گفت سالار سپه فردا به گاه

اسب باید تاختن بر جسم شاه

تا شود سوده تنش در زیر سم

نام یوسف گردد اندر دهر گم

بانوان را این حدیث ناصواب

زد نمک بر ریش دل های کباب

ماتمی از نو بر این غم داشتند

ناله بر چرخ اثیر افراشتند

پس برآمد نزد دخت فاطمه

فضّه آن بیت الشرف را خادمه

گفت: کای شیر خدا را نور عین

بضعۀ بنت رسول عالمین

چون سفینه بر سفینه برشکست

در جزیره دید شیری چیردست

گفت: شیرا مردمی کن از کرم

من عتیق حضرت پیغمبرم

هین مرا کن سوی ساحل رهبری

ای ترا بر تند باران سروری

نام آن شه چون رسید او را به گوش

چست جست و برگرفت او را به دوش

در زمان زان ورطه آوردش برون

شد به سوی مقصد او را رهنمون

نک همان شیر اندر این وادی در است

ناصر ذریۀ پیغمبر است

رخصتم ده کارم آن ضرغام جنگ

تا کند بر روبهان این عرصه تنگ

دختر شیر خدا دادش جواز

شد کنیزک سوی شیر شرزه باز

گفت کای شیران برت شیر علم

من سفیر دخت شیر داورم

پیشت آوردم پیامی دل شکاف

ای ز تو ثور فلک دزیده ناف

ز انقلاب دور گردون گشت چیر

روبهان بر قتل شاه شیر گیر

یوسف آل نبی را در دمن

خیل گرگان شست در خون پیرهن

بعد کشتن با تن صد پاره اش

تاختن خواهند بر تن باره اش

جسمی از خون، سرخ، چون لعل بدخش

سوده خواهد شد به زیر نعل رخش

سینۀ تابنده چون صبح دوم

شامیان خواهند خستن زیر سم

نسل جند ابرهه بیت خلیل

کوفتن خواهند زیر پای پیل

سینه ای که بد نبی را بوسه گاه

زیر پای باره خواهد شد تباه

آوخ آن آئینه غیب الغیوب

کش بخواهد کرد کوران پای کوب

ای دریغ آن گنج علم من لدن

که بخواهد کند، دونانش ز بُن

وقت آن آمد که تازی با شتاب

بهر پاس آن خدیو مستطاب

زین سگان سفله خواهی داد ما

کز بنی آدم نشد امداد ما

تا شب کافردلان آبستن است

چاره جو که وقت چاره جستن است

مادران چار اخشیجان پیر

بهر امروزت همی دادند شیر

که شوی چون شیر این نیلی سپهر

پاسبان طلعت تابنده مهر

چون پیام دخت شه بشنید شیر

شد به گردون از نیستانش زئیر

شاه جویان سوی قربانگاه شد

گشت هر سو تا به نزد شاه شد

دید عریان پیکری بر آفتاب

چون ستاره زخم بیرون از حساب

خاک بر سر کرد چون نی ناله کرد

گرد او، خود شعلهٔ جوّاله کرد

گفت: یا رب این حسین تشنه است؟

کاین چنین مجروح تیر و دشنه است

یا سلیمانی است خفته بر سریر

سایبانش شهپر مرغان تیر

یا بود آن یوسف دور از وطن

خار و خس بر وی تنیده پیرهن

این همی می گفت و می گرئید زار

همچو ابر تیره از رعد بهار

چون ز پشت پشتۀ کوه سپید

شاخ آهوی فلک آمد پدید

خیل گرگان تاخت سوی رزمگاه

تا کند آن پیکر عریان تباه

شیر غرّان ناله از دل بر کشید

پیکر صید حرم در بر کشید

بر گرفت آن تن به بر آن شیر غاب

آسمانی شد سپر بر آفتاب

نی سواران شد گریزان یکسره

چون حمیر از غرّش آن قسوره

رخ چو روبه زان غضنفر تافتند

پیش سالار سپه بشتافتند

کآمده شیری در این هامون پدید

بهر پاس پیکر شاه شهید

گاو غبرا از نهیبش با قلق

سر نهفته زیر این هفتم طبق

شیر گردون دل ز بیمش باخته

سوی این کهسار نیلی تاخته

گفت: این فتنه است، فتنه خفته به

سرّ این کار نهان ناگفته به

تار وقّادی است در زیر رماد

گر بکاوی شعله ور گردد زیاد

آل حیدر کی بود محتاج شیر

عبرت از کار خدائی باز گیر

حق که مستغنی است از عون و مدد

دارد از افرشته جند بی عدد

کاین همه اسباب و آلات وی اند

مظهر سرّ کمالات وی اند

این حجابات ار نباشد در میان

دیده را از آفتاب آید زیان

شیر را نیرو ز شیر عرشی است

که امیر شیرهای فرشی است

کانکه دست خویش خواندستش خدا

بر نیاید بی وی از دستی صدا

ما همه شیران ولی شیر علم

حمله مان از باد باشد دم بدم

حمله ها پیدا و ناپیداست باد

جان فدای آنکه ناپیداست باد

بخش ۳۱ - ذکر اسیری اهل بیت عصمت و طهارت

بوستان لاله رویان حجیز

شد ز تاراج خزان چون برگ ریز

کوفیان بستند بار قافله

بانوان را شد به گردون غلغله

شد سوار اشتران بی جهاز

پرده پوشان حریم عزّ و ناز

برقع آن ماهرویان حجیز

اشک خون آلود و زلف مشک بیز

بهر بزم زادۀ هند زئیم

عقدها بستند از درّ یتیم

شد به رهواره روان از باغ دین

بارهای ارغوان و یاسمین

خواجۀ سجاد رخ چون ماه نو

بند بر پا، بر هیون تندرو

حلقۀ زنجیر طوق گردنش

گشته چون موئی ز بیماری تنش

جاهلان غرق تحیّر کای عجیب

خاصه گان منظور عامه بی حجیب

بی حجابی بود خود عین حجاب

ظلمت شب را ز روی آفتاب

آنکه خود مخفی است از فرط ظهور

گو نه مستغنی است او را از ستور

پس کشیدند آن قطار درد و غم

سوی قربانگه ز میقات حرم

دید آن گل چهرگان غم زده

گلشنی در کسوت ماتم کده

گلبنان در وی، ولی خشکیده برگ

چشم نرگس سرگران از خواب مرگ

لاله ها از داغ حسرت سرنگون

زلف سنبل در خضاب اما ز خون

غنچه ها بشکفته در وی رنگ رنگ

از نشان زخم دلدوز خدنگ

سرنگون از تیشۀ بیداد و کین

هر طرف بالیده سروی نازنین

کرده نیلوفر به بر نیلی لباس

یاسمین از سوگواری غرق یاس

بلبلانش وحش و طیرِ بحر و بر

جمله با شور حسینی نوحه گر

بس که خونخوار است خاک منظرش

بوی خون آید ز گل های ترش

عندلیبان گلستان خلیل

آمدند از آتش دل در عویل

آب چشم و آتش آه ضمیر

بر نهاد این رو به بالا، آن به زیر

زینب آن سرو گلستان بتول

گفت نالان با دل تنگ و ملول

دارم اندر بر دلی از درد پر

ساربان آهسته تر میران شتر

ساربانا بار ناقه باز هل

تا به جانان عرضه دارم حال دل

ساربانا هل ز محمل پرده ام

کاندرین وادی دلی گم کرده ام

ساربانا هین فرو خوابان ابل

تا به شه نالم ز شمر سنگدل

ساربانا باز کش لختی عنان

شکوه ها با شاه دارم از سنان

باش تا لیلی کند خاکی به سر

ساربانا بر سر نعش پسر

باش تا نالد سکینه با نفیر

بر پدر از سیلی شمر شریر

باز هل تا سیر گردد نو عروس

در کنار قاسم از دیدار و بوس

مه جبینان چون گسسته عقد در

خود برافکندند از پشت شتر

حلقه ها از بهر ماتم ساختند

شور محشر در جهان انداختند

گشت نالان بر سر هر نوگلی

از جگر هجران کشیده بلبلی

زینب آمد بر سر بالین شاه

خاست محشر از قران مهر و ماه

تا نظر برد اندران پیکر به جهد

آن همایون بانوی خورشید مهد

دید پیدا زخم های بی عدید

زخم خورده در میانه ناپدید

هر چه جستی مو به مو از وی نشان

بود جای تیر و شمشیر و سنان

گفت کای جان نهان در پرده ام

این توئی یا من نشان گم کرده ام

غرقه تن در خون نابت بینمی

این توئی؟ یا من به خوابت بینمی

این توئی چون لاله گلگونت سلب

آب در دریا و ماهی تشنه لب

یا خطا رفت از نشان کوی تو

آنکه کردم رهنمونی سوی تو

این توئی ای نور چشم مصطفی

که سرت ببریده بینم از قفا

یا که شمعی رفته از بالین من

برده سوی چشم عالم بین من

سر زنان می گفت و می نالید زار

همچو ره گم کرده آهوی شکار

کز گلوی شاه باز آمد ندا

کاندرآ ای سرو باغ مرتضی

اندرآ کانجا که شه بود آمدی

خوش به منزلگاه مقصود آمدی

اندرآ ای خواهر محزون من

گیسوان آلوده کن از خون من

چون روی بر مرقد پاک رسول

گو، شها، قربانی ات بادا قبول

از حسینت ارمغان آورده ام

ارغوان از گلستان آورده ام

چون به گوش زینب آمد آن صدا

گفت کای جان ها تو را از جان فدا

سر بر آر از خواب و این غوغا نگر

محشری در کربلا برپا نگر

سر بر آر از خواب ای ایوب صبر

دختران خویش بین گریان چو ابر

سر بر آر از خواب بنگر سرنگون

خرگهی کان بُد، تو را جای سکون

سر بر آر و بنگر ای میر حجاز

بانوان و اشتران بی جهاز

سر برآر از خواب، لختی سیر بین

گردن بیمار در زنجیر بین

سر بر آر از خواب و بنگر معجرم

چون به یغما برده دونان از سرم

سر بر آر ای قافله سالار من

بست عشقت سوی کوفه بار من

من برم این همرهان تا نزد باب

گر تو از رفتن ملولی خوش بخواب

خوش بخواب ای خستۀ تیر جفا

من تو را خواهم به سر بردن وفا

چون توئی سهل است این آزارها

زینب و زین پس سر بازارها

پس به زاری بضعهٔ پاک بتول

کرد رو سوی مدینه کای رسول

بادت از یزدان بی همتا درود

این حسین توست تن در خون فرود

این حسین است از عطش خشگیده لب

بر تن از ریگ بیابانش سلب

این حسین توست کز تیغ جفا

کوفیانش سر بریده از قفا

سر بر آر از خاک و بنگر ای نذیر

دخترانت در کف دونان اسیر

سر بر آر ای تاجدار سدره مهد

بین چه کرد این امتان سست عهد

چشم از اجر رسالت دوختند

خیمهٔ اهل مودّت سوختند

زینب غم پروری را کش ز ذوق

بازوی زهرا به گردن بود طوق

روزگار از گردش خود سیر شد

طوق بازو حلقۀ زنجیر شد

آن چنان نالید آن نسل کبار

که به حالش دشمنان گرئید زار

سر نبرده با نیا شرح گله

خاست بانگ الرحیل از قافله

کرد آن بانوی ستر و عزّ و جاه

خیره با حسرت به روی شه نگاه

گفت کای مهر جهان افروز من

شکوه بر لب ماند شب شد روز من

کوفیان بستند بار محملم

رفتم اما ماند پیش تو دلم

صبح امید از فراقت شام شد

کام وصل دوست، دشمن کام شد

داغ حسرت بر دل آشفته ماند

دردهای گفتنی ناگفته ماند

هین تو باش و وصل باب و مادرت

من بیابان گرد سودای سرت

راه شام و آه دود آسای من

تا چه آرد بر سر این سودای من

گر خسان بارند بر سر آتشم

چون به سر سودای تو دارم خوشم

گو همه ویرانه باشد منزلم

هر کجا تو با منی من خوشدلم

کوفیان بستند بار کاروان

نینوائی ماند و شاه و ساربان

بخش ۳۲ - کیفیت روز سیّم از شهادت موافق حدیث حضرت امام صادق علیه السلام

سیّم عاشور چون شمع افق

سر نهفت اندر پس نیلی تنق

شه به قربانگاه دشت کربلا

بر نشست و کشتگان را زد صلا

چون مسیحا دم بر آن ابدان دمید

شام ماتم شد از آن دم صبح عید

نی که بعد آسمان است و زمین

از مسیحا تا مسیحا آفرین

گر نبودی روح او عیسی نبود

روح قدس و مریم عذرا نبود

گر به گهواره سخن گفتی مسیح

خود گواهی بود آن نطق فصیح

کاین همه آوازها از شه بود

گرچه از حلقوم عبدالله بود

ور قصوری رفت در تعبیر من

خرده گیران گو مکن تعییر من

در کتاب خود خداوند اجل

نور خدا را زد ز مشکاتی مثل

خود همان نور است آن سبط ذبیح

در مثل مشکات او روح مسیح

این سخن پایان ندارد لب به بند

گفت با یاران خدیو ارجمند

کای به راه عشق ما سر دادگان

دل ز قید جسم و جان آزادگان

والیان هفت اقلیم بلا

یوسفان مصر الله اشتری

تشنگان ساغر لبریز عشق

سرخوشان بزم شورانگیز عشق

کرده سلطان ازل مهمانتان

هین فرود آئید بر ابدانتان

کبریا بینید بزم انبساط

اندرو گسترده گوناگون بساط

تشنه جان دادید گر در کوی ما

نک بنوشید آب خضر از جوی ما

آنچه کم کرد از شما جیش یزید

باز پس گیرید از ما بر مزید

از دم جان بخش او ارواح پاک

سر برآوردند چون گلبن ز خاک

ز اهتزاز آن نسیم مشک بو

آب های رفته باز آمد به جو

بر شکفت از خاک تن ها بعد مرگ

همچو در فصل بهاران لاله برگ

سر برآوردند از کهف آن رقود

یک به یک بردند پیش شه سجود

گلشنی دیدند پر نقش و نگار

سرو و گل در وی قطار اندر قطار

نفخۀ جان بخش آن سبط سلیل

کرده آتش را گلستان خلیل

پس به امر داور عیسی سرشت

بهرشان آمد سماطی از بهشت

ساتکین ها در وی از خمر طهور

ساقی لب تشنگان رب غفور

بر حواریین شد آن قربانکده

عیدگاهی از نزول مائده

با تلطّف شاه ذوالاکرامشان

کرد از آن خوان طعام اطعامشان

زان سپس کان عاشقان مهر کیش

شد به رخصت سوی منزلگاه خویش

سوی رضوی باز شد سبط زکی

شد بدیهیم خلافت متکی

ما سوی الله گوش بر فرمان او

آیهٔ وجه اللّهی در شان او

موسی و عیسی و ابراهیم راد

با گروه انبیای با رشاد

گرد تخت آن ملیک مقتدر

جملگی فرمان او را منتظر

از قفای انبیای مرسلین

روح پاک شیعیان پاک دین

زان سپس خیل ملائک صف به صف

همچو انجم گرد آن قطب شرف

چشم بر فرمان و گوشش بر خطاب

تا چه فرماید خدیو مستطاب

هست بر تخت خلافت مستقر

همچنان تا روز عدل منتظر

چون ز پشت پرده آید در ظهور

طلعت آن مظهر الله نور

آید آن سلطان اقلیم ولا

بار دیگر بر زمین کربلا

جان سپارانش زده بر وی پره

چون بدور نقطه، خط دایره

ساکنان هفت ارض و نه سما

رو نهد در ظل آن فرخ هما

جمله گرد آیند در پیرامنش

برده دست التجا بر دامنش

پس به قول صادق آل خلیل

آیدش زائر خداوند جلیل

می کند آنکه تصافح بی حجیب

با دو دست خود حبیبی یا حبیب

پس شود با حضرت عرش آفرین

بر سریر لی مع اللّهی مکین

با جهولان این حدیث ذوشجون

گوش گاو است و صدای ارغنون

جاهلا اشراق وجدانی است این

منطق الطیر سلیمانی است این

ذات بی چون در خور دیدار نیست

واندر آن فرگاه کس را بار نیست

رو فرو خوان ثمّ وجه الله را

تا نپویی بی چراغ این راه را

حق نهان در پرده وجهش مظهر است

گرچه او خود، در وی از وی اظهر است

ظلمت اسکندر است این ممکنات

وجه باقی اندر او آب حیات

ظلمت امکان چو گردد غرق نور

وجه باقی بردمد از جیب طور

لیک این غرق فنا وجدانی است

نی حدیث صوفی خرقانی است

چون فتیله محو عشق نار شد

نار را آئینه دیدار شد

لیک دیداری نه دیدار شهود

محو وجدان فرق دارد تا وجود

صوفی ما را چو این وجدان نبود

فرق وجدان را نتانست از وجود

چست بر جست و دم اندر بوق کرد

گاه خود عاشق، گهی معشوق کرد

گفت: غیری نیست جز من در دیار

خویش با خود عشق می بازد نگار

ژاژ کمتر خای عمرت بر مزید

ای جناب خواجه سلطان بایزید

لن ترانی گفت ایزد با کلیم

تا نیفتد در طمع عبدالنّعیم

حفظ فصل و وصل با هم بایدت

تا از آن توحید مطلق زایدت

آنکه جمع از فرق نشناسد درست

ره به خلوتخانهٔ عرفان نجست

این سخن پایان ندارد ای عمید

قصه کوته کن که شد مقصد بعید

زائر آئینه وجه باقی است

کان نهان را جلوهٔ اشراقی است

شه چو از اوج تجرّد شد فرو

زان سفر گردی نشست او را به رو

باز چون بر شد سوی معراج عشق

دست حق بر سر نهادش تاج عشق

شد غبار از چهرۀ آئینه دور

دست با هم دارد زائر با مزور

وان غبارش پردهٔ اغیار بود

ورنه او دائم قرین یار بود

من چه گویم که کسم دمساز نیست

گوش ها پهن است اما باز نیست

کی حبیبی دور ماند از حبیب

رو فرو خوان در نُبی انّی قریب

آنکه در بحر فنا مستغرق است

تا بود، حق با وی و وی با حق است

بخش ۳۳ - حکایت آمدن غراب بر سر بام فاطمهٔ صغری دختر آن جناب

از پس قتل خدیو مستطاب

آمد از گردون یکی مشکین غراب

پر فرو برد اندر آن خون رطیب

شد به یثرب باز نالان با نعیب

بر نشست آن مرغ رنگین پر و بال

بر لب بام خدیو ذوالجلال

دخت شه از خوابگه بیرون دوید

دید مرغی لیک بس ناخوش نوید

شد جهان در چشم او بال غراب

ریخت پروین از مژه بر آفتاب

کای دریغا شد دگرگون فال من

خون نماید قرعۀ اقبال من

الله این مرغ از کدامین گلشن ست

که سفیرش آتش صد خرمن است

بس صدای غم فزائی می دهد

بوی مرگ آشنائی می دهد

طایرا آتش زدی بر جان من

یاد آوردی ز هندستان من

طایرا از شاخ طوبی آمدی؟

یا ز منزلگاه عنقا آمدی؟

می نماید که برید دوستی

هدهد فرخ پیام اوستی

لیک این رنگین به خون بال و پرت

می دهد بوی پیام دیگرت

فاش گو ای طایر بشکسته بال

این چه خون و شاه ما را چیست حال؟

بی قضائی نیست این خون رطیب

یا غراب البین، ما حال الحبیب؟

گر به بر داری پیام وصل یار

مرغ خوش پیغام را با خون چه کار

ای نگارین بال مشکین فام تو

بوی خون می آید از پیغام تو

فاش گو ای طایر سدره مقام

از کجائی وز که آوردی پیام

گفت: پیغام فراق آورده ام

وین نواها از عراق آورده ام

شمع مشکات نبوت کشته شد

درّ غلطانش به خون آغشته شد

کوفیان از گلشن آل مضر

خوشه ها بستند از گل های تر

نطق گفتن نیست زین روشن ترم

با تو گوید شرح آن، خون پرم

زین خبر دخت شهنشاه شهید

واصباحا گفت و شد لرزان چو بید

شهر یثرب را چو نی پر ناله کرد

باغ نسرین، بوستان لاله کرد

چهره خست و معجر از سر برگرفت

ارغوان در برگ نیلوفر گرفت

سر زنان موی پریشان باز کرد

حلقه ها از بهر ماتم ساز کرد

دختران دودۀ آل مناف

سر بر آوردند از سرّ عفاف

موکنان بر گرد او گشتند جمع

دخت زهرا در میان سوزان چو شمع

عامه گفتندش که این سحر جلی

افک معهودی است در آل علی

وه چه خوش گفتند دانایان پیش

هر که در آئینه بیند نقش خویش

نالۀ مرغی که وردش حق حق است

نزد لقلق مایۀ طعن و دق است

بخش ۳۴ - رفتن اهل‌بیت رسالت به جانب کوفه

چون سحرگه قرص شید آمد برون

سر برهنه زین حجاب نیلگون

از جفای کوفیان کفر کیش

رو به کوفه هشت آن جمع پریش

ز ازدحام آن گروه بی تمیز

شد عیان در کوفه شور رستخیز

دختران و بانوان ماه وش

بر شترها چون اسیران حبش

بر فراز هودج آن مه پاره ها

همچو بر مهد سپهر استاره ها

پوشش اورنگ آن جمع پریش

دود آه آتش دل های ریش

بر سنان سرها رده اندر رده

با رخی تابان چو ماه چارده

خواجۀ سجاد چون شیر نزار

گردن از زنجیر سگساران فکار

مولوی باور ندارد این مقال

که بود مغلول دست ذوالجلال

سلسله جنبان امر کاف و نون

چون شود در بند زنجیری زبون

نی که چشمی کز رمد معلول نیست

نزد او دست خدا مغلول نیست

آن که دستی نیست روی دست او

کی بود این رشته ها پابست او

چون رضای دوست زنجیر است و دام

بایدش بردن به گردن تا به شام

چون که جان خسته خوش دارد حبیب

فرض باشد جان سپردن بی طبیب

ور به دیرت می کشد او از حجیز

رفت باید بر هیون بی جهیز

خامه کوته کن که شد قصه دراز

بازگو از پرده پوشان حجاز

کوفیان کور دل گرم نظر

در تلاوت شاه را بر نیزه سر

جان فدای پای آن بیدار کهف

سر ز تن دور و به لب آیات صحف

ناطقی که خود کلام الله بود

طرفه نبود از وی این صیت و سرود

کز خودی بگذشته در راه خدا

زان طرف آورده این صیت و صدا

خواست حارث بردن آن سر با غلول

پس به نطق آمد سر سبط رسول

گفت مهلاً مهلاً ای پور وکید

نیست عنقا در خور این دام کید

هل که تا با سر برم سر عهد دوست

کاین سر پر شور سرگردان اوست

نیست در نزد خدای ذوالمنم

بد ز کشتن، سر به نیزه بردنم

باش تا پیماید این قوم شریر

با غل آتش ره بئس المصیر

اندر این صحرا سر پر شور من

بهر کاری داده سر منظور من

چون که مقصود اوست ای پور وکید

صد چنین صحرا به سر باید دوید

هل فرو ریزند از بام و درم

کوفیان سنگ ملامت بر سرم

سرّ کبرا، دختر شیر خدا

چون شنید از نیزه آن شه را صدا

باخت از دل طاقت آن رشک قمر

موکنان بر چوب محمل کوفت سر

شد روان چون ژاله بر برگ گلش

خون ناب از خوشه های سنبلش

یا نه گفتی، شد روان شمع افق

از شفق در زیر گلناری تتق

درج لعل از عقدِ گوهر باز کرد

درد دل با شاه عشق آغاز کرد

کای سرت سرمایهٔ سودای من

آتش عشق تو سر تا پای من

هجر و وصلت آتش سوزان به جد

من در آتش در میان این دو ضد

نه توانم دیدنت بر نیزه سر

نه شکیبی کز تو برگیرم نظر

تا شد از سر سایه ات ای داورم

ریخت گردون خاک عالم بر سرم

سوخت دور از تو فلک کاشانه ام

می کشد اکنون سوی ویرانه ام

می کشد شور سرت ای شاه عشق

گه سوی کوفه، گهم سوی دمشق

نه به رخ برقع، نه بر سر معجرم

شور این سر تا چه آرد بر سرم

تو قتیل و زنده من خاکم به سر

الحذر، زین دور وارون، الحذر

کوفیان کردند با افسوس و ویل

خون روان از دیده بر دامن چو سیل

جمله گفتند این دریغ و ای فسوس

کی سزای نیزه بودند این رؤوس

یا کجا بود این اسیری را حری

بانوان خاندان حیدری

گفت سجاد آن امام راستین

الله الله ای گروه قاسطین

نه به خون ما سپاه انگیختن

نه ز دیده اشک ماتم ریختن

خود کشید و خود همی گرئید زار

عارتان باد ای گروه بد شعار

دخت زهرا اختر برج شرف

عندلیب بوستان لو کشف

منطقش گویا ز نطق بوتراب

در فصاحت زادۀ ام الکتاب

چون پدر لب بر تکلم برگشود

گفت: مهلاً ای بقایای ثمود

جای حیرانی است این ویل و عویل

دستها ناشسته از خون قتیل

در غم آن شمع های دلفروز

اشگها جاری است بر دامن هنوز

خوش به نقضِ عهدِ خود بشتافتید

رشتۀ خود باژگونه تافتید

زاد بس زشتی فرستادید پیش

بهر فردا ای گروه کفر کیش

آری آری این خروش و این نحیب

بر چنین کار خطا نبود عجیب

آنکه باشد ثار حق بر گردنش

گریه ها بسیار باید کردنش

مجرمی که شافعش از وی بری است

تا به حشرش خون همی باید گریست

هیچ می دانید ای قوم عتل

که چه کردستید با ختم رسل

داغ آن گل ها که کردیدش به خاک

چه جگرها کز پیمبر کرد چاک

چشم شرم از روی او بردوختید

سر ناموس نبوت سوختید

مر فرو هشتید در صحرا و کوه

پرده پوشان کریمات الوجوه

آری ای کافردلان زاری کنید

خاک بر سر زین تبه کاری کنید

که خطای دست خون آلودتان

کرد بر خسران مبدل سودتان

زود باشد کای گروه تیره بخت

بارِ خواری آرد این ناخوش درخت

گر شگفت آمد که چرخ نیلگون

چون نبارد بر زمین از دیده خون

باش کاید، روز عدل راستین

دست قهر ذوالجلال از آستین

خون خود را خویش خون خواهی کند

انتظار غیرت اللهی کند

دادخواهی اندکی گر دیر شد

مهلتی بایست تا خون شیر شد

گر دو روزی رفت دور روزگار

بر مراد خصم چیر نابکار

ظل زائل را نشاید اتّکال

که به مرصاد است قهر ذو الجلال

آنکه ذاتش ایمن است از هلک و موت

کی ز خون خواهیش باشد بیم فوت

دید سجادش چو دیگ دَن به جوش

گفت با وی مهلاً ای عمّه خموش

حمد که هستی تو ای پاکیزه جیب

بی معلم عالمۀ اسرار غیب

هست باقی را ز ماضی اعتبار

که نماند کس به گیتی پایدار

مرغ روحی کو برون رفت از قفس

گریه و زاریش نارد باز پس

بخش ۳۵ - ورود اهلبیت به مجلس ابن زیاد علیه اللعنه و العذاب

آه چشم خامه ام خونبار شد

کار محنت نامه ام دشوار شد

دور وارون سپهر نیل فام

داد خاصان را مکان در بزم عام

پور مرجانه در آن بیت الصنم

بر سریر کامرانی محتشم

سبط بیمار شه خیبر فکن

چون اسیر زنج بر گردن رسن

بانوانش از یسار و از یمین

بسته صف چون رشتهٔ درّ ثمین

شه ستاده بندگانش بر سریر

سرنگون بادت سریر، ای چرخ پیر

پیش تخت زر، سر شاه جلیل

همچو در بتخانهٔ آذر، خلیل

زادۀ مرجانه از مستی قضیب

می زدش بر حقّهٔ لعل رطیب

پور ارقم را از آن کردار زشت

دل برآشفت و شکیب از دست هشت

لب گزان گفت ای لعین چوب جفا

بازگیر از بوسه گاه مصطفی

عین نادانی بود بر روبهان

شیر نر را دست بردن بر دهان

این لبی کش میزنی چوب ای غبی

سوده بر وی بارها لعل نبی

لؤلؤ بحرین گوهرزاست این

کز نژاد حیدر و زهراست این

سالها این درّ لاهوتی صدف

قدسیان پرورده در بحر شرف

آری آری نی شگفت از بدگهر

کاین گهر را نزد او نبود خطر

چون گدائی را فتد درّی به چنگ

از جهالت بکشند او را به سنگ

با سیه دل پند او سودی نداد

شد از آن مجمع برون آن پیر راد

ناگهان دید آن سیه بخت جهول

در میان بانوان دخت بتول

من چه گویم که زبان را بار نیست

داستانم در خور گفتار نیست

که چه با بیغاره آن ناپاک دین

گفت با دخت امیرالمؤمنین

این قدر دانم که با وی هر چه گفت

شد سیه رو آن چه در پاسخ شنفت

خواست کشتن سید سجاد را

قطب کون و علّت ایجاد را

گفت زینب مهلاً ای پور لئام

بس ز خون عترت خیر الانام

من نخواهم داشت دست از دامنش

با منش کش گر بخواهی کشتنش

سبط حیدر آمد از غیرت به جوش

با تلطف گفت کای عمّه خموش

زان سپس لب بر تکلّم بر گشاد

گفت با وی مهلاً ای پور زیاد

ما نداریم از قضای حق گله

عار ناید شیر را از سلسله

من ز جان خواهم شدن در خون غریق

کی سمندر باز ترسد از حریق؟

کشته گشتن عادت دیرین ماست

وین کرامت دیدن و آئین ماست

عهد معهودی است ما را این نمط

هان مترسان بچهٔ بطّ را ز شطّ

بامدادان کاین معلق گوی زر

بر عمود سیمگون شد جلوه گر

آن سر پر خون که شستی جبرئیل

تار گیسویش به آب سلسبیل

کرد آن کافر دلان خیره رو

نیزه گردانش به کوفه کو به کو

بر فراز نیزه آن رأس کریم

تر زبان از آیهٔ کهف و رقیم

پور ارقم کاین صدا زآن سر شنید

ناله ای از سینه چون نی بر کشید

گفت: باللّه ای شه پیمان درست

اعجب از کهف این سر پرخون توست

بر فراز نی سر پرخون که دید

لب تر از صوت خداوند مجید

سر چه باشد کردگار ذوالمنن

با زبان خود همی گفتی سخن

نار موسی که انا الله می سرود

هم سخنگو زین لسان الله بود

شیخ اگر زین قصه آید در خروش

نصّ معراج نبی خوانش به گوش

آنکه با احمد شب اسری نهفت

از لب او گفت ایزد آنچه گفت

ترجمان آن سخنگو، این سر است

کاشتقاقش زان همایون مصدر است

زین حکایت بس شگفتانه، بایست

عاشقان را زندگی در مردگی است

بخش ۳۶ - ذکر بردن اهلبیت رسالت از کوفه به جانب شام

شاه خاور چون علم بر بام زد

با جرس بانگ رحیل شام زد

بست بار ناقه آن جمع پریش

خصم خونخوار از پس و سرها ز پیش

قطب امکان ماه اوج احتشام

شد روان با خیل انجم سوی شام

قافله سالار آن مشکین قطار

دخت زهرا بانوی مهد وقار

کِلِّهِ آن بانوی حورا کنیز

آه دود آسا و دست خاک بیز

بر سنان سرها چو گل بر شاخسار

بانوان نالان چو بلبل زار زار

سیل اشک از دیدگان آن گروه

سر نهاده در بیابان کوه کوه

بخش ۳۷ - واقعهٔ دیر و اسلام آوردن راهب

شامگه که عیسی چرخ کبود

کرد بر سر طیلسان مشک سود

داد چرخ توسن معکوس سیر

جای خاصان حرم در پای دیر

دیری اما در صفا بیت الحرام

کعبه ای، در وی خلیلی را مقام

عاکف اندر وی یکی پیری صبیح

چون به تخت طارُم چارُم، مسیح

راهبی، روشندلی، فرزانه ای

مسجدی، در کسوت بتخانهٔ

کافری، روحش به ایمان ممتحن

چون سروشی در لباس اهرمن

پارسائی در لباس اسقفی

آب حیوانی به ظلمت مختفی

مهبط روح القدس ناقوس او

از سه خوانی سرگران ناموس او

غسل یحیی داده مکر و ریو را

بسته با زنجیر آهن، دیو را

نور یزدانی عیان از روی او

در گریز اهریمن از مولوی او

ناگهان دستی ز غیب آمد پدید

با مِداد خون و با کلک حدید

پس سه بیتی، بعد غیبت، در سه بار

برنوشت از خون به دیوار حصار

کامتی که کشت فرزند بتول

خواهد آیا شافعش بودن رسول؟

لا، یمین الله کسش نبود شفیع

آنکه سر زد از وی این کار شنیع

فاش خصمی کرد با حکم کتاب

قاتلان آن سلیل مستطاب

کافران ماندند از او حیران همه

وز شگفت انگشت بر دندان همه

کرد راهب سر برون از دیر دید

آتشی سوزان به نخل نی پدید

پس به تضمین گفت با یاران خویش

آن سعادت پیشه پیر مهر کیش

آتشی می بینم ای یاران ز دور

گرم می آید به چشمم نخل طور

شعله روئی خودنمائی می کند

فاش دعوی خدائی می کند

فتنهٔ دل های آگاه است این

دعوی انی انا الله است این

یارب این فَیلوس خوش گفتار کیست؟

شعلهٔروی و آتشین رخسار کیست؟

این سر یحیی به طشت خون فرود

یا مسیحائی است بر دار یهود

یا نه خورشیدی است در برج سنان

رفته نورش تا عنان آسمان

پیر روشن دل پس از روی شگفت

رو به سوی آن سیه بختان گرفت

گفت: الله این گرامی سر ز کیست؟

رفته بر نوک سنان از بهر چیست؟

پاسخش دادند آن قوم جهول

کز حسین بن علی سبط رسول

گفت: پور فاطمه؟ گفتند: هین

گفت یا الله زهی قوم لعین

اَیمنُ الله! عیسی ار فرزند داشت

امتان بر روی چشمش می گذاشت

ای بدا امت که دین درباختید

تیغ بر روی خداوند آختید

داد با آن کور چشمان پلید

دِرهمی معدود و آن سر را خرید

شد چو در دیر آن سر تابنده چشم

گنج گوهر شد نهان اندر طلسم

نی معاذ الله خطا رفت و قصور

شد به مشکات آیهٔ الله نور

دیرگاه از وی سراپا نور شد

چاه ظلمت جلوه گاه طور شد

دیرگاه هفتم نیلی قباب

گفت با خود لیتنی کنت تراب

آمد از هاتف ندا در گوش وی

کای مبارک طالع فرخنده پی

خوش همای دولت آوردی به شست

شاد زی ای پیر راد و دین پرست

گشته همدم یوسفت آزاد زی

سخت ارزانش خریدی شاد زی

خوش پذیرائی کن این مهمان زه

عود سوز، عنبر بسای و گل بنه

کاین عزیز کردگار داور است

ناز پرورد رسول اطهر است

ذروۀ عرش است کمتر پایه اش

خفته صد روح القدس در سایه اش

بود شور عشق پنهان در ستور

شور این سر در جهان افکند شور

بوالبشر از شور این سر از بهشت

سر بدین دیر خراب آباد هشت

آتش سودای این سر شد دلیل

سوی قربانگه به هابیل قتیل

شدخلیل از شور او چون گرم شوق

کرد هدی خود به قربانگاه سوق

شور این سر در ازل یعقوب را

داد قسمت فرقت محبوب را

شور این سر یوسف دور از وطن

کرد در غربت به زندان محن

شور این سر داد صبر ایوب را

آن بلا و محنت دل کوب را

شور این سر برد موسی را به طور

رب ارنی گوی با وجد حضور

چون مسیح از شور او سرشار شد

با هزاران شوق سوی دار شد

هر که را سودای عشقی در سر است

شور عشق این سر بی پیکر است

حسن جانان را چو میل عشق شد

شور این سر، عشق را سرمشق شد

پیر دیر آن سر گرفت اندر کنار

کرد مروارید تر بر وی نثار

شست با کافور عنبر موی او

با ادب بنهاد رو بر روی او

دید زان تابنده رو آن نیکبخت

آنچه در شب دید موسی از درخت

سر به بالا کرد کای شاه قدم

حق عیسای مسیح پاک دم

حکم کن کاین سر گشاید لب به گفت

سازدم آگاه از این سرّ نهفت

پس به گفتار آمد آن نطق فصیح

همچو در گهواره عیسای مسیح

گفت: برگو خواستار کیستی؟

گفت: بالله فاش گو، تو کیستی؟

من برآنم که توئی دادار رب

عیسی ابن و روح ناموس تو اَب

روح و عیسی از تو شد صاحب نظر

ای تو روح القدس و عیسی را پدر

گفت نی نی الحذر زین کیش بد

رو فرو خوان قل هو الله احد

پاک یزدان لم یلد لم یولد است

ساحتش عاری از این قید و حد است

من ز روح و ابن و اَب آن سوترم

کردگار لم یلد را مظهرم

هین منم آن طلعت دادار فرد

که به عیسی جلوه در ساعیر کرد

عیسی مریم ز روحم یک دم است

صد هزاران روح قدسم در کُم است

من حسین بن علی عالی ام

که به ملک آفرینش والی ام

مادرم بنت شهنشاه حجیز

صد هزاران مریمش کمتر کنیز

من شهید تیر و تیغ و خنجرم

تشنه ببریدند اعدا حنجرم

من عشیق و بی نشان، منظور من

تا چه ها آید به سر زین شور من

شور عشق آن شه مکتوم سیر

گه به نیزه جویدم سر، گه به دیر

پیر دیر آن سِر، چو زان سَر، گوش کرد

روی جرم آلود جفت روش کرد

گفت الله ای شه پوزش پذیر

رحم کن بر حال این ترسای پیر

بر نگیرم رو ز روت ای ذوالمنم

تا نگوئی که شفیع تو منم

گفت حاشا کی شود مقبول رب

معتکف در شرک روح و ابن و اب

چهره از لوث سه خوانی پاک کن

جامۀ شبرنگ بر تن چاک کن

شوری از لا در دل آگاه زن

واندرو خیمه ز الا الله زن

زان سپس در بزم خاصان نه قدم

برخور از تقدیس سلطان قِدَم

پیر با تلقین آن شاه وجود

لب به تهلیل شهادت برگشود

مصطفی را با رسالت یاد کرد

زان سپس رو بر خدیو راد کرد

کای کلام ناطق رب غفور

ناسخ تورات و انجیل و زبور

باش زین پیر این شهادت را گواه

روز محشر، پیش وُخشور اله

این بگفت و شاه را بدرود کرد

سر بداد وچهره اشک آلود کرد

نقش تربیع چلیپا زد بر آب

بر یکی پیوست، شد سوی شعاب

دیر ترسا کعبۀ مقصود شد

وان زیان او سراپا سود شد

کی زیان بیند ز سودا ای عمید

آنکه دِرهم داد و یوسف را خرید

نی حنان الله از این گفتار خام

ای هزاران یوسفت کمتر غلام

بخش ۳۸ - ذکر ورود اهل بیت رسالت به شام شوم

چون قطار کوفه سوی شام شد

طرفه شوری ز ازدحام عام شد

شد ز شهر شام بر گردون نفیر

چون ز احبار یهود اندر فطیر

دور گردون بس که دشمن کام شد

ماتم اسلام عید عام شد

شد چو در شام اختران برج دین

آسمان گفتی فرو شد بر زمین

آل سفیان در قصور زر نگار

در نظاره سویشان از هر کنار

بسته ره حزب شیاطین از هجوم

بر سنان سرها درخشان چون رجوم

هر طرف نظّارگان از مرد و زن

با دف و نی، انجمن در انجمن

شامیان بر دست و پا رنگین خضاب

چهره خون آلود، آل بوتراب

خواجۀ سجاد آن فخر کبار

همچو مصحف درکف کفّار خوار

آل زهرا سر برهنه بر شتر

کرد آن سر چون قطار عقد در

زین حدیث انگشت بر دندان مگیر

کآل حیدر سر برهنه شد اسیر؟

رویشان که آفتاب فاش بود

خود حجاب دیدۀ خفاش بود

جای حیرانی است این دور نگون

شرم بادت ای سپهر واژگون

شهر شام و عترت پاک رسول

در اسار زادۀ هند جهول

گیرمت باک از جفا و کین نبود

در جفاکاری چنین آئین نبود

شامیان بردند در بزم یزید

دست بسته عترت شاه شهید

خواجهٔ سجاد در ذُلّ قیود

چون مسیحا در کلیسای یهود

شاه دین را سر به طشت زرنگار

بانوان از دیده مروارید بار

ره نشینان متکی بر تخت عیش

همچو در بتخانه اصنام قریش

پور سفیان سر خوش از جام غرور

قدسیان گریان از آن بزم سرور

بانوان کِلّه شرم و حیا

پرده پوشان حریم کبریا

از هوان دهر در ذلّ قیاد

بسته صف در محفل آن بدنهاد

خواجۀ سجاد و سبط مستطاب

کرد با آن دل سیه روی عتاب

گفت: ویحک ای سیه بخت جهول

هین گمانت چیست در حق رسول

گر ببیند با چنین حال عجیب

باللّه این مستورگان بی حجیب

گر بدانستی چه کردی از جفا

با سلیل دودمان مصطفی

می گرفتی راه دشت و کوه پیش

می گرستی روز و شب بر حال خویش

پاش از غم خاک عالم بر سرت

باد بالین، تودهٔ خاکسترت

باش تا در موقف یوم النّشور

آیدت پیش آنچه کردی از غرور

گر دو روزی سفله گان خوشه چین

بر سریر کامرانی شد مکین

بر نکاهد کبریا و جاه ما

وان سلیمانی و تاج و گاه ما

ما سلیل دوده پیغمبریم

با نبوت زاده یک مادریم

شیر یزدان باب ذوالاکرام ما

با امارت زاده ما را مام ما

تا شده مادر ز بابت بار گیر

بود بابم بر مسلمانان امیر

مصطفی را آن امیر محتشم

بود در بدر و احد صاحب علم

باب تو در جیش کفار قریش

حامل رایات و پیش آهنگ جیش

پور هند از پاسخش بر تافت رو

که نبودش حجّتی در خورد او

وه چه گویم من زبانم بسته باد

خامه خونبار من اشکسته باد

که چه رفت از ضربت چوب جفا

زان سپس بر بوسه گاه مصطفی

پس به خود بالید و گفت آن سفله قدر

کاش بودی در حضور اشباح بدر

تا بدیدندی که چون کردم قضا

ثار خویش از خاندان مرتضی

زان سپس دادند در ویرانه جا

پرده پوشان حریم مصطفی

شد خرابه گنج درهای یتیم

همچو اندر کهف اصحاب رقیم

نه به جز خاک سیه فرشی به زیر

نه به سرشان سایبانی از هجیر

سروری که سر به پا سودیش عرش

شد سرش را خشت بالین، خاک فرش

اشک خونین شربت بیماریش

شمع بالین آه شب بیداریش

بخش ۳۹ - عزیمت اهل‌بیت رسالت از شام به جانب کربلا

شد چو از زندان فرعونی ملول

یوسف مه پیکر آل رسول

گرگ دهر از خون خوبان سیر شد

دور گردون نادم از تقصیر شد

صبح گاهان خیمه بیرون زد ز شام

اختران برج عزّ و احتشام

شد روان آن بانوان سوگوار

سوی یثرب با دو چشم اشکبار

پوشش محمل ز دیبای سیاه

شُقّه ها بر فرقشان از دود آه

گفت با قائد شه والا تبار

دارم اندر سر هوای کوی یار

هین بکش سوی زمین کربلا

این قطار محنت و درد و بلا

تا به دور مرقد پاک پدر

با فراغ دل کنم خاکی به سر

دلفکارانش شوند از گریه سیر

بی جفای خولی و شمر شریر

پس کشیدند آن قطار پر بلا

ناقه داران سوی دشت کربلا

کعبۀ مقصد چو شد پیدا ز دور

شد به گردون از زمین شور نشور

بوی جان آورد باد خوش نوید

بر مشام عترت شاه شهید

زینب آن بانوی خرگاه شرف

گفت نالان با دل سوزان زتف

ساربانا ناقه را بگشای بار

کآیدم زین دشت خونین بوی یار

ساربانا مهد برگیر از ابل

که فراوان دردها دارم به دل

واهلم با ناله های دردناک

کاندرین گلشن گلی دارم به خاک

خصم از این منزل که بستی محملم

دست گرگان یوسفی ماند و دلم

ساربانا محمل من کن فرود

تا ببینم چون شد آن یوسف که بود

دختران شاه او ادنی سریر

خود برافکندند از محمل به زیر

خواجۀ سجاد میر کاروان

پابرهنه شد روان با بانوان

سوی قربانگاه دشت نینوا

همچو موسی سوی نار اندر طوی

آسمانی دید بر روی زمین

آفتاباش در کنار اما دفین

یا نهفته بحر زخّار شرف

درّ غلطانی در آغوش صدف

یا به زیر پرده نور کبریا

چون به بطن روح، سرّ کیمیا

یا که در مشکات، مصباح هدی

لیک شمعش سر به تیغ از تن جدا

مرقد پاک پدر در بر گرفت

شکوۀ شام و عراق از سر گرفت

سیل خون از دیده راند و ناله کرد

کربلا را بوستان لاله کرد

عندلیبان سوی گلشن تاختند

ناله بر اوج سپهر افراختند

خواهران و مادران خون جگر

هر یکی بر گلبنی شد نوحه گر

آن یکی داغ برادر بر کنار

درفشان از دیده چون ابر بهار

وین یک از داغ پسر در سوز و ساز

با نوای ناله های جان گداز

زینب از ناله گریبان چاک زد

آتش اندر خرمن افلاک زد

با دلی پر درد و چشم اشکریز

از جگر نالید کای جان عزیز

چون بگویم من که تو رفتی زبر

بی تو ماندم زنده من، خاکم به سر

شکوه ها دارم ز دست قاتلت

ترسم ار گویم بیازارم دلت

ماجرای کوفه و صحرای شام

با تو بی من خود سرت گوید تمام

گفتمی هرگز نخواهد شد زیاد

سرگذشت کوفه و آل زیاد

وان ره شام و هیون بی جهیز

وان تطاول های خصم پر ستیز

برد از یاد آن همه آزارها

قصۀ شام و سر بازارها

آسمانا چون نگشتی سرنگون

شد چو خورشید امامت غرق خون

ای شگفت از شمع های انجمت

چون نریزد بر زمین از طارمت

در شگفتم از تو ای قرص قمر

چون نگشتی پیکر او را سپر

چون نزد زین غم حدیث نامه ات

ای دبیر، آتش چو نی در خامه ات

رخت شادی چون نزد در نیل غم

کوکب ناهیدت ای چرخ دژم

چون نیفکندی در این غم تاج زر

ای خدیو طارم چارم، ز سر

ماند تنها شاه عالمگیر تو

چون شد ای ترک فلک شمشیر تو؟

ای خطیب چرخ چون شد کشته شاه؟

چون نشد گیتی ز نفرینت تباه؟

چون نزد آه یتیمان از زفیر

آتشت در خرمن ای دهقان پیر

شد چو سرگردان غزالان حرم

ای ثریا چون نپاشیدی ز هم؟

چون نکرد ای قطب گردون زین هنات

خاک بر سر، بر سر نعشت بنات

پس سکینه دختر شاه شهید

اشک ریزان ناله از دل بر کشید

گفت با سوز جگر کای داورم

بی تو چون گویم چه آمد بر سرم

رفتی و شد ای شه والای من

شور محشر راست بر بالای من

سر برآر از خاک و سوی ما نگر

خسته گوش دختر از یغما نگر

بس گریبان کز فراقت چاک شد

ناله ها از خاک بر افلاک شد

بی تو چشمم دجله و جیحون گریست

دشمنان بر گریۀ من خون گریست

سوی تا سو دشمن و جمعی پریش

راه شام و دشت بی پایان به پیش

شامیان بزم سرور آراستند

دخترانت بر کنیزی خواستند

پس کشید آن بانوی مهد و وقار

مرقد پاک برادر در کنار

زد فغان چون بر سر گل، عندلیب

کرد شرح حال هجران با طبیب

کای ز هجرت داغ بر دل های ریش

بی تو شد بر باد موهای پریش

گیسوان کندند خوبان در غمت

حلقه ها بستند بهر ماتمت

ای به دیدار تو جان ها را سکون

در فراقت شد جگرها غرق خون

خواهرانت می رود سوی حجیز

ای امیر کاروان وقت است خیز

امشب این جمعی که گریان تواند

اندر این غمخانه مهمان تو اند

میزبانا چشم خونین باز کن

کن وداع ما و خواب ناز کن

بخش ۴۰ - ذکر ورود اهل بیت رسالت به مدینهٔ طیبه

چون عروس حجلهٔ فیروزه گون

مهد زرّین بست بر پشت هیون

شد قطار غم روان سوی حجیز

با دل پر خون و چشم اشکریز

یوسف آل پیمبر با بشیر

گفت: کای فرزانهٔ روشن ضمیر

هین به سوی شهر یثرب ران کمیت

ده خبرشان ماجرای اهل بیت

شد روان آن ناعی ناخوش خبر

تا به نزد روضهٔ خیر البشر

گفت نالان کای مقیمان حرم

من رسول زادۀ پیغمبرم

گشته شد سبط رسول عالمین

آفتاب یثرب و بطحا حسین

شد به خون خویش غلطان پیکرش

دست دونان نیزه گردان سرش

اهل یثرب را از این ناخوش نوید

ناله بر نه پردۀ گردون رسید

صبح عیش آل هاشم شام شد

در مدینه رستخیز عام شد

اهل یثرب از صغیر و از کبیر

از ندای غم فزای آن بشیر

سوی خرگاه امامت تاختند

سر ز پا و پا ز سر نشناختند

شد بنات آل هاشم از خُدور

سر زنان بیرون چو از مشرق بُدور

انجمن گشتند گرد دخت شاه

گلرخان چون هاله گرد قرص ماه

صیحهٔ واسیّداه افراشتند

معجر صغرا ز سر برداشتند

شد بریده گیسوان مشکبیز

چشم های نرگسین شد اشکریز

گفت آن بانوی خرگاه عفاف

با بنات دوده آل مناف

فاش بر گوئید باللّه حال چیست؟

این فغان و شور و غوغا بهر کیست؟

سر زنان گفتند کای زاد بتول

بهر شاه تشنه لب سبط رسول

کز جفای کوفیان در کربلا

کشته شد آن شاه اقلیم ولا

سروهای بوستان مصطفی

بر نشست از باد کین یکسر ز پا

از سموم افتاد در گلشن حریق

اکبرت چون لاله در خون شد غریق

جسم پاک قاسم نو کدخدا

گشته چون برگ خزان از هم جدا

طی شد از گیتی بساط خوشدلی

کاوفتاده دست عباس علی

اصغر شیرین لب از پستان تیر

خورد خون حلق نازک جای شیر

گشته عبدالله گل باغ حسن

در کنار شه جدا دستش ز تن

پر شکسته طایران را کوفیان

سوخته از آتش کین آشیان

گشت جای ماهرویان حجیز

اشتران بی عماری و جهیز

این حدیث آمد چو آن مه را به گوش

ناله از دل برکشید و شد ز هوش

چون به هوش آمد گریبان بر درید

کای دریغا شد سیه صبح امید

بیخت گردون خاک عالم بر سرم

کاشکی هرگز نزادی مادرم

با بنات هاشم آن بانوی راد

رو سوی خرگاه آل الله نهاد

از فغان بانوان در خیمه گاه

شد فضا پر ناله ماهی تا به ماه

خواجۀ سجاد شاه دین پژوه

شد به منبر باز، گفتا کای گروه

حمد ایزد را که از لطف جلی

کرده مخصوص بلا آل علی

حلق روبه در خور زنجیر نیست

لایق زنجیر او جز شیر نیست

عاشقانش کی گریزند از بلا

کان بلا را او بود صاحب صلا

پاک یزدانی که چون خلق آفرید

این بلا را غیر ما در خور ندید

کشته شد لب تشنه شاه مشرقین

نور چشم سرور مردان حسین

شد اسیر کوفیان بی وفا

بانوان و کودکان مه لقا

شد سرش چون کوی مهر تابدار

نیزه گردان گرد هر شهر و دیار

چون نگردد چشم ها از گریه کور

کز جهان منسوخ شد رسم سرور

چشم گردون زین مصیبت خون گریست

خاک نیل و دجله و جیهون گریست

موج بحر از گریه طوفان خیز شد

رعد نالان گشت و سیل انگیز شد

شد ز تاب آتش غیرت کباب

مرغ ازین غم در هوا، ماهی در آب

شد درختان زین مصیبت برگ ریز

بادها گردید بر سر خاک بیز

حوریان از وی گریبان چاک کرد

علویان زان گریه در افلاک کرد

چون نگردد پاره دل های جریح

از نکایت های آن جسم طریح

چون نگردد گوش ها کر زین مصاب

شهر شام و بانوان بی نقاب

بسته شد ذریۀ ختم رسل

چون اسیر ترک در زنجیر و غل

شد سوار اشتران بی غطا

نه گناهی و نه جرم و نه خطا

گر به هتک حرمت نسل بتول

ایمن الله توصیت کردی رسول

آن چه بر ما رفت از آل یزید

کس نیارستی بر او کردن مزید

از خدا خواهم مکافات لئام

انه ربی عزیزٌ ذو انتقام

زان سپس با عترت شاه شهید

سوی یثرب باز شد سبط فرید

از جگر نالید کلثوم ملول

کای مدینه هین مکن ما را قبول

از تو ما روزی که بربستیم بار

هم عنان بودیم با اهل و تبار

بود میر کاروان سالار کون

هم رکابش قاسم و عباس و عون

اکبر آن رعنا جوان گل عذار

اصغر آن نورسته طفل شیرخوار

آمدیمت با دل تنگ و حزین

نه رجالی مانده باقی نی بنین

هم ز ره رفتند آن جمع ملول

تا به نزد مرقد پاک رسول

از فغان بانوان محترم

آمد اندر لرزه ارکان حرم

شد بر افلاک از زمین شور و نشور

سر برآوردند حوران از قصور

قدسیان اندر فلک گریان همه

سینه ها از تاب دل بریان همه

اهل یثرب جامهٔ نیلی به بر

اشک ریزان خاک بیزان سر به سر

گفت زینب کای رسول پاک دین

سر ز خاک آر اهل بیت خویش بین

شد حسینت کشته ای فخر عرب

در کنار آب شیرین تشنه لب

یوسفت در چنگ گرگان شد اسیر

من بشیر اویم ای یعقوب پیر

سویت از یوسف نشان آورده ام

نک قمیصی ارمغان آورده ام

من نیارم گفت که چون شد تنش

با تو خواهد گفت خود پیراهنش

زان سپس شد سوی مام بی همال

آن بلاکش بانوی مریم خصال

گفت کای فخر عرب را نور عین

شد قتیل صبر فرزندت حسین

قوم کافر دل خدا نشناختند

باره ها بر جسم پاکش تاختند

سوختند آن خیمه ها کش تار و پود

از کمند گیسوان حور بود

دخترانت چون اسیر زنگبار

شد به بختیهای بی محمل سوار

خوش بخواب ای مادر ناکام من

که ندیدی ماجرای شام من

وان شماتت های خاص و عام شان

کیش کفر و دعوی اسلامشان

وان به مجلس سر برهنه دختران

وان لب دُربار و چوب خیزران

دل پر است از شکوه ای مام بتول

گر بگویم ترسمت گردی ملول

بخش ۴۱ - در ختم کتاب

شکر للّه کاین شکسته خامه‌ام

سر ببرد این چامهٔ غم‌نامه‌ام

چشم آن دارم که فرزند رسول

بر نهد این چامه را خط قبول

حق پذیرفت از شبان مهمانی اش

شیر پیش آوردن از نادانی اش

من شبان موسیم، وین چامه شیر

جای عفو است ای شه پوزش‌پذیر

دست من گیر ای شه آزاده‌ام

که من از مادر حسینی‌ زاده‌ام

گر کبایر ور صغایر کرده‌ام

برمگیر از روی عصیان پرده‌ام

تو سلیمانی من آن مرغ نحول

از من این پای ملخ می‌کن قبول

رحم کن ای خواجه بر بی‌زادیم

نامۀ من کن خط آزادیم

بارالها ای کریم ذوالمنن

مگسل از دامان این شه دست من

بس که دلسوز آمد این نظم زده

آمد از هاتف به نام آتشکده

شکر کاین منظومهٔ مشکین‌ختام

در هزار و سی‌صد و نُه شد تمام

لآلی منظومه

بخش ۱ - بسم الله الرحمن الرحیم : !ستایش خداوندیرا سزاست که نظم فواصل مکوّنات بسته ب ...

بخش ۲ - در مراثی مولی الکونین حضرت ابی عبدالله الحسین علیه السلام فرماید

بخش ۳ : آه از آنروز که در دشت بلا غوغا بود

بخش ۴ : بازم از این واقعۀ دشت بلا یاد آمد

بخش ۵ : ای ز داغ تو روان خون دل از دیدۀ حور

بخش ۶ : جامی که شاه تشنه‌لبان بود مست از او

بخش ۷ : شهید عشق که تنگ است پوست بر بدنش

بخش ۸ - زبانحال از قول حضرت ابی عبدالله در قتلگاه است

بخش ۹ - مناجات زبانحال از قول آنحضرت : الهی اکبر از تو اصغر از تو

بخش ۱۰ - ایضا مناجات از قول حضرت سید الشهداء علیه التحیه و الثناء

بخش ۱۱ - نوحهٔ ترکی زبان حال مادر جناب قاسم علیه السلام

بخش ۱۲ - وداع جناب سکینه با جناب علی اکبر : الوداع ای سرو ناز گلشن جان الوداع

بخش ۱۳ - زبان حال از قول جناب سکینه علیها سلام بذوالجناح

بخش ۱۴ - از قول حضرت سکینه سلام الله علیها با ذو الجناح

بخش ۱۵ - آمدن اهل‌بیت به مصرع شهدا و زبان حال از قول جناب زینب به حضرت سیدالشهداء

بخش ۱۶ - ایضا : برادر بی‌تو در چشمم جهان تنگست می‌نالم

بخش ۱۷ - ایضا : اگر صبح قیامت را شبی هست آن شب است امشب

بخش ۱۸ - ایضاً : نادم نئی ز دور خود ای آسمان هنوز

بخش ۱۹ - ایضا : آغشته بخون پیکر شاه مدنی بین

بخش ۲۰ - زبانحال از قول جناب سکینه به جناب علی اکبر

بخش ۲۱ - ایضا : کدام قصه دهم شرح و زار و زار بنالم

بخش ۲۲ - ایضا : چون کاروان دشت بلا ره به شام کرد

بخش ۲۳ - قصیده العربیه وله : ابت المنیته ان تطیش سهامها

بخش ۲۴ - رباعیات در مدح حضرت خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله و سلم

بخش ۲۵ - رباعیات در مدح حضرت خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله و سلم

بخش ۲۶ - رباعیات در مدح حضرت خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله و سلم

بخش ۲۷ - رباعیات در مدح حضرت خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله و سلم

بخش ۲۸ - رباعیات در مدح حضرت خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله و سلم

بخش ۲۹ : از نقطۀ توحید کسی آگاه است

بخش ۳۰ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

بخش ۳۱ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

بخش ۳۲ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

بخش ۳۳ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

بخش ۳۴ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

بخش ۳۵ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

بخش ۳۶ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

بخش ۳۷ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

بخش ۳۸ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

بخش ۳۹ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

بخش ۴۰ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

بخش ۴۱ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

بخش ۴۲ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

بخش ۴۳ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

بخش ۴۴ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

بخش ۴۵ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

بخش ۴۶ - رباعی در آستان مقدس حضرت علی بن موسی علیه السلام گفته

بخش ۴۷ - رباعی در آستان مقدس حضرت علی بن موسی علیه السلام گفته

بخش ۴۸ - رباعی در آستان مقدس حضرت علی بن موسی علیه السلام گفته

بخش ۴۹ - رباعی در آستان مقدس حضرت علی بن موسی علیه السلام گفته

بخش ۵۰ - در مدح امیرالمؤمنین علیه السلام : سحّ طرفی الدّموع حتی تخلی

بخش ۵۱ - ایضاً در مدح حضرت اسد الله الغالب امیرالمؤمنین

بخش ۵۲ - عربیه : ابا حسن افدیک اعیت مذاهبی

بخش ۵۳ - در ستایش ایوان مبارک حضرت ابی عبدالله : تعالی الله از اینکاخ فلک فرساد بیناش

بخش ۵۴ - در مدح حضرت علی ابن موسی الرضا : پیچم بخود چو مار در این تنگنای تار

بخش ۵۵ - در توسل بحضرت امام ثامن الائمه : نسیم قدسی یکی گذر کن

بخش ۵۶ - ایضا : زخاک اگر همه بعد از تو حور عین خیزد

بخش ۵۷ - ایضا فی المدیحه : چه سرودیست که اینمرغ خوش الحان آورد

بخش ۵۸ - وله ایضا رحمه الله : همتی کز پا نشستم یا علی

بخش ۵۹ - وله ایضا رحمه الله : شه کبریا منشا توئی که امیر عز مجلّلی

بخش ۶۰ - مرحوم آخوند ملا محمد حجه اسلام پدر نیر طاب ثراهما

بخش ۶۱ - مدیحه من کلام آقامیرزا اسماعیل حجه الاسلام برادر نیرطاب ثراهما

بخش ۶۲ - ایضا قصیده من کلام آقا میرزا اسماعیل، المتخلص به نیر طاب ثراه، در مدح امیرالمؤمنین

بخش ۶۳ - من کلام نیر رحمه الله القصیده الموسومه بالندبه فی مدح حضرت حجه صلوات الله علیه

بخش ۱ - بسم الله الرحمن الرحیم

!ستایش خداوندیرا سزاست که نظم فواصل مکوّنات بسته باوثاد قدرت اوست و تاسیس بدایع مصنوعات مستند باسباب مشیت او و درود نامعدود بر رسول راد و آل و اولاد او باد که بیت القصیدۀ وجودند و سر دفتر غیب و شهود صلوات الله علیه و علیهم اجمیعن الی یوم الدین.

و بعد این مجموعه ایست مسمی بلالی منظومۀ از نتایج افکار جناب رضوان جایگاه علّیین آرمگاه آقا میرزا محمد تقی حجه الاسلام طاب الله ثراه که در مناقب ائمۀ اطهار و مصائب سلیل سید ابرار علیهم صلوات الله الملک الجبار بزبان عربی و عجمی برشتۀ نظم درآورده است چون آن جناب مغفور را بجهه عدم فراغت مجال نبود که این دُرر عزرا در دفتر مخصوص مرتب دارند لهذا این بندۀ حقیر و فقیر مقر بقصور و تقصیر

اقل السادات و الرائبین عبدالحسین الملقب برئس الذاکرین ابن الغریق فی بحار رحمه الله سید الذاکرین ابی الفضل الحسینی الخلخالی اصلا و التبریزی مسکناً بر حسب خواهش جمعی از سلسلۀ جلیلۀ ذاکرین کثر الله تعالی امثالهم و سایر اخوان دینی به جمع و ترتیب آن به نحویکه مخصوص است قیام نموده و اقدام کردم که منفعت آن درر افکار بدیعه که از مصدر علم و دانائی صادر شده عام بوده ثوابی از آن نیز عاید اقل السادات در حال حیات و ممات بشود ولی ملتمس آن است که اشخاص بی سواد و کج سلیقه بخواندن و نوشتن اشعار این مجموعۀ شریفۀ لطیفه اقدام ننموده زحمت این حقیر کثیر التقصیر را بهدر ندهند فمن بدله بعد ما سمعه فانما ائمه علی الدین یبدلونه و الله سمیع علیم و چون شروع بجمع این مجموعه در ماه محرم الحرام که ایام مصیبت بود اتفاق افتاده لهذا در جمع اشعار مرائی را مقدم داشتم.

و الله ولی التوفیق و علیه النکلان

بخش ۲ - در مراثی مولی الکونین حضرت ابی عبدالله الحسین علیه السلام فرماید

چون کرد خور ز توسن زرین تهی رکاب

افتاد در ثوابت و سیاره انقلاب

غارتگران شام به یغما گشود دست

بگسیخت از سرادق زر تار خور طناب

کرد از مجره چاک فلک بردۀ شکیب

بارید از ستاره برخساره خون خضاب

کردند سر ز پرده برون دختران نعش

با گیسوی بریده سراسیمه بی نقاب

گفتی شکسته مجمر گردون و از شفق

آتش گرفته دامن این نیلگون قناب

از کلّۀ شفق بدر آورد سر هلال

چون کودکی طپیده بخون در کنار آب

یا گوشوارۀ که بیغما کشیده خصم

بیرون ز گوش پرده نشینی چو آفتاب

یا گشته زبن توسن شاهنشی نگون

برگشته بی سوار سوی خیمه با شتاب

گفتم مگر قیامت موعود اعظم است

آمد ندا ز عرش که ماه محرم است

گلگون سوار وادی خونخوار کربلا

بی سر فتاده در صف پیکار کربلا

چشم فلک نشسته ز خون شفق هنوز

از دود خیمه های نگونسار کربلا

فریاد بانوان سراپردۀ عفافر

آید هنوز از در و دیوار کربلا

بر چرخ میرود ز فراز سنان هنوز

صوت تلاوت سر سردار کربلا

ستارگان دشت بلا بسته بار شام

در خواب رفته قافله سار کربلا

شد یوسف عزیز بزندان غم اسیر

درهم شکست رونق بازار کربلا

بس گل که برد بهر خسی تحفه سوی شام

گلچین روزگار ز گلزار کربلا

فریا از آنزمان که سپاه عدو چو سیل

آورد رو بخیمۀ سالار کربلا

مهلت گرفت آنشب از آنقوم بی حجاب

پس شد به برج سعد درخشنده آفتاب

گفت ایگروه هر که ندارد هوای ما

سر گیرد و برون رود از کربلای ما

ناداده تن بخواری و ناکرده ترک سر

نتوان نهاد پای بخلوت سرای ما

تا دست و رو نشست بخون می نیافت کس

راه طواف بر حرم کربلای ما

اینعرصه نیست جلوه گر رو به وگر از

شیر افکن است بادیۀ ابتلای ما

همراز بزم ما نبود طالبان جاه

بیگانه باید از دو جهان آشنای ما

برگردد آنکه با هوس کشور آمده

سر ناورد بافسر شاهی گدای ما

ما را هوای سلطنت ملک دیگر است

کاین عرصه نیست در خور فر همای ما

یزدان ذوالجلال بخلوتسرای قدس

آراسته است بزم ضیافت برای ما

برگشت هر که طاقت تیر وسنان نداشت

چون شاه تشنه کار بشمر و سنان نداشت

چون زد سر از سرادق جلباب نیلگون

صبح قیامتی نتوان گفتنش که چون

صبحی ولی چو شام ستمدیدگان سیاه

روزی ولی چو روز دل افسردگان ربون

ترک فلک ز جیش شب از بس برید سر

لبریز شد ز خون شفق طشت آبگون

گفتی ز هم گسیخته آشوب رستخیز

شیرازۀ صحیفۀ اوراق کاف و نون

آسیمه سر نمود رخ از پردۀ شفق

خور چون سر بریدۀ یحیی ز طشت خون

لیلای شب دریده گریبان بریده مو

بگرفت راه بادیه زین خرگه نگون

دست فلک نمود گریبان صبح چاک

بارید از ستاره به بر اشگ لاله گون

افتاد شور و غلغله در طاق نه رواق

چون آفتاب دین قدم از خیمه زد برون

گردون بکف زیرده نیلی علم گرفت

روح الامین رکاب شه جم خدم گرفت

شد آفتاب دین چو روان سوی رزمگاه

از دود آه پرده گیان شد جهان سیاه

در خون و خاک خفته همه یاوران قوم

و ز خیل اشک و آه ز پی یکجان سپاه

سرگشته بانوان سرا پرده عفاف

زد حلقه گرد او همه چون هاله گرد ماه

آن سر زنان بناله که شد حال ما زبون

وین موکنان بگریه که شد روز ما تباه

پس با دل شکسته جگرگوشه بتول

از دل کشید ناله و افغان که یا اخاه

لختی عنان بدار که گردم بدور تو

و زیات ز آب دیده نشانم غبار راه

من یکتن غریبم و دشتی پر از هراس

ویزیر شکستگان ستم دیده بی پناه

گفتم تو درد من بنگاهی دوا کنی

رفتی و ماند در دلم آن حسرت نگاه

چون شاه تشنه داد تسلی بر اهل بیت

بر تافت سوی لشکر عدوان سر کمیت

ایستاد در برابر آن لشکر عبوس

چونشاه نیمروز بر آن اشهب شموس

گفت ایگروه همین منم آن نور حق کزو

تابیده بر مراسنججل صبح ازل عکوس

بر درگه جلال من ارواح انبیا

بنهاد بر سجود سر از بهر خاکبوس

مرسل منم به آدم و آدم مرا رسول

سایش منم بعالم و عالم مرا موس

سلطان چرخ را که مدار جهان بر اوست

من داده ام جلوس بر این تخت آبنوس

در عرصه گاه کین که ز برق شهادت تیر

دیو فلک گزد زنجیر لب فسوس

گردد زخون بسیط زمین معدن عقیق

گیرد ز گرد روی هوا رنگ سندروس

افتد ز بیم لرزه برا رکان کن فکمان

آرم چو حیدرانه بر او رنگ زین جاوس

بر خاکپای توسن گردون مسیر من

ناکرده تیغ راست سجود آورد رؤس

لیکن نموده شوق لقای حریم دوست

سیرم ز زندگانی این دهر چاپلوس

نی طالب حجازم و نی مایل عراق

نی در هوای شامم و نی در خیال طوس

تسلیم حکم عهد ازل را چه احتیاج

غوغای عام و جنبش لشگر غربوکوس

درگاه عشق حاجت تیر و خدنگ نیست

آنجا که دوست جان طلبد جای جنگ نیست

لختی نمود با سپه کینه زبن خطال

جز تیر جان شکار ندادش کسی جواب

از غنچه های زخم تن نازنین او

آراست گلشنی فلک اما نداد آب

بالله که جز دهان نبی آب خور نداشت

گردون گلی که چید ز بستان بوتراب

چون برگشود در تن او تیر جان شکار

با مرغ جان نمود بصد ذوق دل خطاب

پیک پیام دوست بدر حلقه میزند

ای جان بر لب آمده لختی بدر شتاب

چون تیر کین عنان قرارش ز کف ربود

کرد از سمند بادیه پیما تهی رکاب

آمد ندا ز پردۀ غیبش بگوش جان

کایداده آب نخل بلا را ز خون ماب

مقصود ما ز خلق جهان جلوۀ تو بود

بعد از تو خاک بر سر این عالم خراب

گر سفله گان به بستر خون داد جان تو

خوشباش و غم مخور که منم خون بهای تو

تیریکه بر دل شه گلگون قبا رسید

اندر نجف بمرقد شیر خدا رسید

چون در نجف ز سینۀ شیر خدا گذشت

اندر مدینه بر جگر مصطفی رسید

زان پس که پردۀ جگر مصطفی درید

داند خدا که چونشد از آن پس کجا رسید

هر ناوک بلا که فلک در کمان نهاد

پر بست و بر هدف همه در کربلا رسید

یکباره از فلاخن آندشت کینه خاست

آن سنگهای طعنه که بر انبیا رسید

با خیل عاشقان چو در آندشت پا نهاد

قربانی خلیل کوه منا رسید

آراست گلشنی ز جوانان گلعذار

آبش نداده باد خزان از قفا رسید

از تشنگی ز پا چو در آمد بسر دوید

چون بر وفای عهد الستش ندا رسید

از پشت زین قدم چو بروی زمین نهاد

افتاد و سر بسجدۀ جان آفرین نهاد

گفت ایحبیب دادگر ایکردگار من

امروز بود در همه عمر انتظار من

این خنجر کشیده و این حنجر حسین

سرکونه بهر تست نیاید بکار من

گو تارهای طرۀ اکبر بیاد رو

تا باد تست مونس شبهای تار من

گو بر سر عروس شهادت نثار شو

دُری که بود پرورشش در کنار من

خضر ارز جوی شیر چشید آب زندگی

خونست آب زندگی جویبار من

عیسی اگر ز دار بلا زنده برد جان

این نقد جان بدست سر نیزه دار من

در گلشن جنان بخلیل ای صبا بگو

بگذر بکربلا و ببین لاله زار من

درخاک و خون بجای ذبیح منای خویش

بین نوجوان سرو قد و گلعذار من

پس دختر عقیلۀ ناموس کردگار

نالان ز خیمه تاخت بمیدان کارزار

کایرایت هدی تو چرا سرنگون شدی

در موج خون چگونه فتادی و چونشدی

ایدست حق که علت ایجاد عالمی

علت چه شد که در کف دو نان زبونشدی

امروز در ممالک جان دست دست تست

الله چگونه دستخوش خصم دون شدی

کاش آنزمان که خصم بروی تو تست آب

اینخاکدان غم همه دریای خون شدی

ایچرخ کچمدار کمانت شکسته باد

زین تیرها که بر تن او رهنمون شدی

آئینۀ که پردۀ اسرار غیب بود

ای تیر چون تو محرم راز درون شدی

گشتی بکام دشمن و کشتی بخیره دوست

ایگردش فلک تو چرا واژگون شدی

ایخور چو شد به نیزه سر شاه مشرقین

شرمت نشد که باز ز مشرق برون شدی

ای چرخ سفله داد از این دور واژگون

عرش خدای ذوالمنن و پای شمر دون؟

چون شاه تشنه ظلمت ناموت کرد طی

بر آب زندگانی جاوید برد پی

در راه حق فنا به بفا کرد اختیار

تا گشت وجه باقی حق بعد کلّ شیئ

زد پا بهر چه جز وی و سر داد شد روان

تا کوی دوست بر اثر کشتگان حیّ

چون گشت جلوه گر سر او بر سر سنان

شد پر نوای زمزمۀ طور نای و نی

شور از عراق گشت بلند آنچنان که برد

کافردلان زیاد تمنای ملک ری

پاشید آن قلادۀ دُرهای شاهوار

از هم چو برگهای خزان از سموم دی

گفتی رها نمود ز کف دختران نعش

از انقلاب دور فلک دامن جدی

آن یک نهاد رو سوی میدن که یا ابا

وان یک کشید در حرم افغان که یا اخی

رفتی و یافت بی تو بما روزگار دست

ایدست داد حق ز گریبان برآر دست

آه از دمیکه از ستم چرخ کچمدار

آتش گرفت خیمه و بر باد شد دیار

بانگ رحیل غلغله در کاروان فکند

شد بانوان پردۀ عصمت شترسوار

خورشد فرو بمغرب و تابنده اختران

بستند بار شام قطار از پی قطار

غارتگران کوفه ز شاهنشه حجاز

نگذاشتند دُر یتیمی به گنجبار

گردون بدرُ نثاری بزم خدیو شام

عقدی برشته بست ز دُرهای شاهوار

گنجینه های گوهر یکدانه شد نهان

از حلقه های سلسله در آهنین حصار

آمد بلرزه عرش ز فریاد اهلبیت

در قتلگه چو قافلۀ غم فکند یار

ناگه فتاده دید جگر گوشۀ رسول

نعشی بخون طپیده بمیدان کارزار

پس دست حسرت آن شرف دودۀ بتول

بر سر نهاده گفت جزاک الله ای رسول

اینگوهر بخون شده غلطان حسین تست

وین کشتی شکسته ز طوفان حسین تست

این یوسفی که بر تن خود کرده پیرهن

از تار زلفهای پریشان حسین تست

این از غبار تیرۀ هامون نهفته رو

در پرده آفتاب درخشان حسین تست

این خضر تشنه کام که سرچشمه حیات

بدرود کرده با لب عطشان حسین تست

این پیکریکه کرده نسیمش کفن ببر

از پرنیان ریک بیابان حسین تست

این لالۀ شگفته که زهرا ز داغ او

چونگل نموده چاک گریبان حسین تست

این شمع کشته از اثر تند باد جور

کش بیچراغ مانده شبستان حسین تست

این شاهباز اوج سعادت که کرده باز

شهپر بسوی عرش ز پیکان حسین تست

آنکه ز جور دور فلک با دل غمین

رو در بقیع کرد که ای مام بیقرین

داد آسمان بیاد ستم خانمان من

تا از کدام بادیه پرسی نشان من

دور از تو از تطاول گلچین روزگار

شد آشیان زاغ و زغن گلستان من

گردون بانتقام قتیلان روز بدر

نگذاشت یکستاره به هفت آسمان من

زد آتشی به پردۀ ناموس من فلک

کآید هنوز دو دوی از استخوان من

بیخود در این چمن نکشم ناله های زار

آنطایرم که سوخت فلک آشیان من

آنسرو قامتی که تو دیدی زغم خمید

دیدی که چون کشید غم آخر کمان من

رفت آنکه بود بر سرم آنسایۀ همای

شد دست خاک بیز کنون سایبان من

گفتم ز صد یکی بتو از حال کوفه باش

کز بارگاه شام برآید فغان من

پس رو بسوی پیکر آن محتشم گرفت

گفت این حدیث طاقت اهل حرم گرفت

اندر جهان عیان شده غوغای رستخیز

ایقامت تو شور قیامت بپای خیز

زینب برت بضایت مزجاه جان بکف

آورده با ترانۀ یا ایها العزیز

هر کس بمقصدی ره صحرا گرفته پیش

من روی در تو و دگران روی در حجیز

بگشا ز خواب دیده و بنگر که از عراق

چونم بشام میبرد اینقوم بی تمیز

محمل شکسته ناله حدی ساربان سنان

ره بیکران و بند گران ناقه بی جهیز

خرگاه دود آه و نقابم غبار راه

چتر آستین و معجر سر دست خاک بیز

کامم ز طعن نیزه بزانو سر حجاب

گاهم ز تازیانه بسر دست احتریز

یک کارزار دشمن و من یکتن غریب

تو خفته خوش ببستر و ایندشت فتنه خیز

گفتم دو صد حدیث و ندادی مرا جواب

معذوری ای ز تیر جفا خسته خوش بخواب

ایچرخ سفله تیز ترا صید کم نبود

گیرم عزیز فاطمه صید حره نبود

حلقی که بوسه گاه نبی بود روز و شب

جای سنان و خنجر اهل ستم نبود

انگشت او بخیره بریدی پی نگین

دیوی سزای سلطنت ملک جم نبود

کی هیچ سفله لست بمهمان خوانده آب

گیرم ترا سجیۀ اهل کرم نبود

داغ غمی کز و جگر کوه آب شد

بیمار را تحمل آن داغ غم نبود

پای سریر زاده هند و سر حسین

در کیش کفر سفله چنین محترم نبود

ایزادۀ زیاد که دین از تو شد بباد

آن خیمه های سوخته بیت الصنم نبود

آتش به پردۀ حرم کبریا زدی

دستت بریده بادنشان بر خطا زدی

زینغم که آه اهل زمین ز آسمان گذشت

با عترت رسول ندانم چه سان گذشت

نمرود ناوکی که سوی آسمان گشاد

در سینۀ سلیل خلیل از نشان گذشت

در حیرتم که آب چرا خون شد چو نیل

زان تشنۀ که بر لب آب روان گذشت

آورد خنجر آب زلالش ولی دریغ

کاب از گلو نرفته فرو از جهان گذشت

شد آسمان ز کرده پشیمان در این عمل

لیک آنزمان که تیر خطا از کمان گذشت

الله چه شعله بود که انگیخت آسمان

کز وی کبوتران حرم ز آشیان گذشت

در موقعی که عرض صواب و خطا کنند

کاری نکرده چرخ که از وی توان گذشت

خاموش نیرّا که زبان سوخت خامه را

خونشد مداد و قصه ز شرح بیان گذشت

فیروز بخت من نهدار سر خط قبول

بر دفتر چکامه من بضعۀ رسول

چون تیر عشق جا بکمان بلا کند

اول نشست بر دل اهل ولا کند

در حیرتند خیره سران از چه عشق دوست

احباب را به تند بلا مبتلا کند

بیگانه را تحمل بار نیاز نیست

معشوق ناز خود همه بر آشنا کند

تن پرور از کجا و تمنای وصل دوست

دردی ندارد او که طبیبش دوا کند

آنرا که نیست شور حسینی بسر ز عشق

با دوست کی معامله کربلا کند

یکباره پشت پا بر ماسوا زند

تا زآنمیان از این همه خود را سوا کند

آری کسی که کشته او این بود سزاست

خود را اگر بکشته خود خونبها کند

بالله اگر نبود خدا خون بهای او

عالم نبود در خور نعلین پای او

عنقای قاف را هوس آشیانه بود

غوغای نینوا همه در ره بهانه بود

جائیکه خورده بود می آنجا نهاد سر

دردی کشی که مست شراب شبانه بود

یکباره سوخت ز آتش غیرت هوای عشق

موهوم پردۀ اگر اندر میانه بود

در یک طبق بجلوه جانان نثار کرد

هر در شاهوار کش اندر خزانه بود

نامد بجز نوای حسینی به پرده راست

روزیکه در حریم الست این ترانه بود

بالله که جا نداشت بجز نی نشان در او

آن سینۀ که تیر بلا را نشانه بود

کوری نظاره کن که شکستند کوفیان

آئینه که مظهر حسن یگانه بود

نی نی که باقی حق را هلاک نیست

صورت بجا است آئینه گر رفت باک نیست

ایخرگه عزای تو این طارم کبود

لبریز خون ز داغ تو پیمانۀ وجود

وی هر ستاره قطرۀ خونیکه علویان

در ماتم تو ریخته از دیدگان فرود

گریه است و تو هر چه و ازنده را نواست

ناله است بیتو هر چه سراینده را سرود

تنها نه خاکیان بعزای تو اشگریز

ماتم سراست بهر تو از غیب تا شهود

از خون کشتگان تو صحرای ماریه

باغی و سنبلش همه گیسوی مشگبود

کی بر سنان تلاوت قران کند سری

بیدار ملک کهف توئی دیگران رقود

نشگفت اگر برند ترا سجده سروران

ایداده سر بطاعت معبود در سجود

پایان سیر بندگی آمد سجود تو

برگیر سر که او همه خود شد وجود تو

ثاراللهی که سرّ اناالحق نشان دهد

دنیا نگر که در دل خونش مکان دهد

وانسرکه سرّ نقطۀ طغرای بسمله است

کورانه جاش بر سر میم سنان دهد

عیسی دمیکه جسم جهانرا حیات ازوست

الله چه سان رواست که لب تشنه جان دهد

چرخ دنی نگر که بی قتل یکتنی

هر چه آیدش بدست به تیر و کمان دهد

نفس اللهی که هر زمان او را بکوی وصل

هاتف ندای ارجعی از لامکان دهد

ایچرخ سفله باش که بهر لقای دوست

تاج و نگین بدشمن دین رایگان دهد

آنطایریکه ذروۀ لاهوت جای اوست

کی دل بر آشیانۀ این خاکدان دهد

مقتول عشق فارغ از این تیره گلخن است

کانشاهباز را بدل شه نشیمن است

دانی چه روز دختر زهرا اسیر شد

روزیکه طرح بیعت منا امیر شد

واحسرتا که ماهی بحر محیط غیب

نمرود کفر را هدف نوک تیر شد

با داجل بساط سلیمان فرو نوشت

دیو شریر وارث تاج و سریر شد

مولود شیرخوارۀ حجر بتول را

پیکان تیر حرمله پستان شیر شد

از دور خویش سیر نشد تا نه چرخ پیر

از خون خنجر شه لب تشنه خیر شد

در حیرتم که شیر خدا چون بخاک خفت

آندم که آهوان حرم دستگیر شد

زنجیر کین و گردن سجاد ایعجب

روباه چرخ بین که چه سان شیر گیر شد

تغییری ای سپهر که بس واژگونه‌ای

شور قیامت از حرکات نمونه‌ای

ای در غم تو ارض و سما خون گریسته

ماهی در آب و وحش بهامون گریسته

وی روز و شب بیاد لبت چشم روزگار

نیل و فرات و دجله و جیهون گریسته

از تابش سرت بسنان چشم آفتاب

اشک شفق بدامن گردون گریسته

در آسمان زدود خیام عفاف تو

چشم مسیح اشک جگرگون گریسته

با درد اشتیاق تو در وادی جنون

لیلی بهانه کرده و مجنون گریسته

تنها نه چشم دوست بحال تو اشگبار

خنجر بدست قاتل تو خون گریسته

آدم پی عزای تو از روضۀ بهشت

خرگاه درد و غم زده بیرون گریسته

گر از ازل ترا سر اینداستان نبود

اندر جهان ز آدم و حوا نشان نبود

بی شاه دین چه روز جهان خراب را

ای آسمان دریچه به بیند آفتاب را

جلباب نیلگون شب از هم گشای باز

یکسر سیاه پوش کن این نه قباب را

اشک شفق ز دیدۀ آفاق کن روان

در خون کش این سراچۀ پر انقلابرا

نی نی کزین پس از همه خون بارد آسمان

بیحاصل است خوردن مستسقی آبرا

آب از برای حلق شه تشنه کام بود

چونرفت گو بلاوه نریزد سحابرا

خور گو دگر ز پردۀ شب برهپارسر

کافکند زینب از رخ چونمه نقاب را

ایکاش بوالبشر نکشیدی سر از تراب

زین آتشی که سوخت دل بوتراب را

تنها نه زین قضیه دل بوتراب سوخت

موسی در آتش غم و یونس در آب سوخت

قتل شهید عشق نه کار خدنگ بود

دنیا برای شاه جهان دار ننگ بود

عصفور هر چه باد هم آورد باز نیست

شهباز را ز پنچه عصفور ننگ بود

آئینه خود ز تاب تجلی بهم شکست

گیرم که خصم را دل پر کینه سنگ بومد

نیرو از او گرفت برآویخت تیغ کین

قومیکه با خدای مهیای جنگ بود

عهد الست اگر نگرفتی عنان او

شهد بقا بکام مخالف شرنگ بود

از عشق پرس حالت جانبازی حسین

پای براق عقل در اینعرصه لنگ بود

احمد اگر بذروه قوسین عروج کرد

معراج شاه تشنه بسوی خدنگ بود

از تیر کین چو کرد تهی شاهد بن رکاب

آمد فرا بگوش وی از پرده این خطاب

کایشهسوار بادیه ابتلای ما

باز آ که ز آن تست حریم لقای ما

معراج عشقرا شب اسراست هین بران

خوش خوش براق شوق بخلوتسرای ما

تو از برای مائی و ما از برای تو

عهدیست این فنای ترا با بقای ما

دادی سری ز شوق و خریدی لقای دوست

هرگز زیان نبرد کس از خون بهای ما

جان بازیت حجاب دوبینی بهم درید

در جلوه گاه حسن توئی خود بجای ما

باز آ که چشم ناز ازل بر قدوم تست

خود خاکروب راه تو بود انبیای ما

هین زان تست تاج ربوبیت از ازل

گر رفت بر سنان سرت اندر هوای ما

گر ز آتش عطش جگرت سوخت غم مخور

از تست آب رحمت بی منتهای ما

ور سفله برد ز تو دستی مشو ملول

با شهپر خدنگ بپرد همای ما

گسترده ایم بال ملایک بجای فرش

کازار بر تنت نکند کربلای ما

دلگیر گو مباد خلیل از فدای دوست

کافی است اکبر ت و ذبیح منای ما

کو نوح کو بدشت بلا آی باز بین

کشتی شکستگان محیط بلای ما

موسی ز کوه طور شنید ار جواب لن

گو باز شو بجلوه گه نینوای ما

گر زنده جان ببرد ز دار بلا مسیح

گو دار کربلا نگر و مبتلای ما

منسوخ کرد ذکر اوائل حدیث تو

ایداده تن ز عهد ازل بر قضای ما

زینب چو دید پیکر آنشه بروی خاک

از دل کشید ناله بصد درد سوزناک

کایخفته خوش ببستر خون دیده باز کن

احوال ما ببین و سپس خواب ناز کن

ایوارث سریر امامت به پای خیز

بر کشتگان بی کفن خود نماز کن

طفلان خود بورطۀ بحر بلانگر

دستی بدستگیری ایشان دراز کن

بس دردهاست در دلم از دست روزگار

دستی بگردنم کن و گوشم براز کن

سیرم ز زندگانی دنیا یکی مرا

لب بر گلو رسان و ز جان بی نیاز کن

برخیز صبح شام شد ای میر کاروان

ما را سوار بر شتر بی جهاز کن

یا دست ما بگیر و از ایندشت پر هراس

بار دگر روانه بسوی حجاز کن

پس چشمه سار دیده پر از خون ناب کرد

با چرخ کچمدار بزاری خطاب کرد

کایچرخ سفله داد از این سر کرانیا

کردی عزیز فاطمه خوار و ندانیا

خوش درجهان بکام رسید از تو اهلبیت

تا حشر در جهان نکنی کامرانیا

این کی کجا رواست که دونان دهر را

در کاخ زر بمسند عزّت نشانیا

قومیکه پاس عزتشان داشت ذوالجلال

تا شام شان بقید اسیری کشانیا

بستی بقید بازوی سجاد هیچ رحم

نامد ترا بر آن تن و آن ناتوانیا

کشتی بزاری اصغر و هیحت نسوخت دل

زانشمع روی دلکش و آن گل فشانیا

از پا فکندی اکبر و مینا مدت دریغ

ایچرخ ببر از آن قد و آن نوجوانیا

سودی بحلق خسرو دین تیغ هیچ شرم

نامد ترا از آن نگه خسروا نیا

هرگز نکرده بود کس ایدهر سفله طبع

بر میهمان خویش چنین میزبانیا

آتش شو ایدرون و بسوزان زبان من

ای خاک بر سر من و این داستان من

بخش ۳

آه از آنروز که در دشت بلا غوغا بود

شورش روز قیامت بجهان برپا بود

خصم چوندایره گرد حرم شاه شهید

در دل دایره چون نقطه پابرجا بود

عرصه دشت چو دیبای منقش از خون

و آنهمه صورت زیبا که در آن دیبا بود

جان بقربان ذبیحی که بقربانگه دست

با لب تشنه روان میشد و خود دریا بود

تو مپندار که شاهنشه دین درگه رزم

در بیابان بلا بی مدد و تنها بود

انبیا و رسل و جن و ملایک هر یک

جان بکف در بر شه منتظر ایما بود

خون هابیل که شد ریخته از سنگ جفا

گر بعبرت نگری کشته آن صحرا بود

پرده پوشان نهانخانه ملک و ملکوت

همه پروانۀ آنشمع جهان آرا بود

قتل عباس وعلی اکبر و قاسم ز ازل

بر فرامین قضایای فلک طغرا بود

ورنه اندر نظر قهر شهنشاه جهان

عدم هر دو جهان بسته بحرف لا بود

علی اکبر برخ چونگل و باقد چو سرو

فرد و تنها بسوی رزمگه اعدا بود

علم الله که شقایق نه بدان لطف و سمن

نه بدان بوی صنوبر نه بدان بلا بود

گرد شمع رخ اکبریکه صبح وداع

لیلی سوخته پروانه بی پروا بود

زخم نر جسم علی اکبر و لیلی دل خون

خونز مجنون رود آری چو رگ از لیلا بود

در همه ملک بلا نیست بجز ذکر حسین

قاف تا قاف جهان صوت همین عنقا بود

نیر آنروز که طغرای قضا می بستند

سرنوشت من از این نامه همین طغرا بود

بخش ۴

بازم از این واقعۀ دشت بلا یاد آمد

خرمن صبر و ثباتم همه بر باد آمد

در شگفتم ز چه در هم نشد اجزای وجود

زان همه ضعف که بر علّت ایجاد آمد

آه از آندم که شه دین بهزاران تشویش

بر سر قاسم ناکام بامداد آمد

دیدکاغشته تنش چونگل سیراب بخون

آهش از آتش اندوه زبنیاد آمد

که بزانو سر حسرت که مر این صید ضعیف

بچه جرمی هدف ناوک صیاد آمد

که بدندان لب حیرت که گه جلوه گری

چشم زخمی که بر این حسن خدا داد آمد

پس چو جان پیکرش از لطف در آغوش کشید

رو بسوی حرم آورد و بفریاد آمد

کایعروس حسن از بخت شکایت منما

حجلۀ حسن بیارای که داماد آمد

نیر از خاک در شاه مکش روی نیاز

کانکه شد حلقه بگوش درش آزاد آمد

بخش ۵

ای ز داغ تو روان خون دل از دیدۀ حور

بی تو عالم همه ماتم‌گده تا نفخهٔ صور

خاک‌بیزان به سر اندر سر نعش تو بنات

اشگریزان به بر از سوگ تو شعرای عبور

ز تماشای تجلای تو مدهوش کلیم

ای سَرت سِرّ انا الله و سنان نخلهٔ طور

دیده‌ها گو همه دریا شو و دریا همه خون

که پس از قتل تو منسوخ شد آئین سرور

شمع انجم همه گو اشک عزا باش و بریز

بهر ماتم زده کاشانه چه ظلمات و چه نور

پای در سلسله سجاد و به سر تاج یزید

خاک عالم به سر افسر و دیهیم و قصور

دیر ترسا و سر سبط رسول مدنی

آه اگر طعنه به قرآن زند انجیل و زبور

تا جهان شد ؟؟ است که داده است نشان

میزبان خفته به کاخ اندر و مهمان به تنور

سر بی‌تن که شنیده است به لب آیهٔ کهف

یا که دیده است بمشکوه تنور آیۀ نور

جان فدای تو که ؟؟ جانبازی تو

در طف ماریه ؟؟ بشد شور نشور

قدسیان سر به گریبان به حجاب ملکوت

حوریان دست به گیسوی پریشان ز قصور

گوش خضرا عمه بر غلغلۀ دیو و پری

سطح غیرا همه پر ولولهٔ وحش و طیور

غرق دریای تحیر ز لب خشک تو نوح

دست حسرت به دل از صبر تو ایوب صبور

مرتضی با دل افروخته لاحول کنان

مصطفی با جگر سوخته حیران و حصور

کوفیان دست به تاراج حرم کرده دراز

آهوان حرم از واهمه در شیون و شور

انبیا محو تماشا و ملایک مبهوت

شمر سرشار تمنا و تو سرگرم حضور

بخش ۶

جامی که شاه تشنه‌لبان بود مست از او

هر کو چشید از آن ز غم خویش رست از او

عباس نامدار که کس دست از او نبرد

چون خورد از آن پیاله به خون شُست دست از او

افتاد نخل قامتش از پا نخورده آب

از ضربتی که پشت امامت شکست از او

بی‌خواب شد سکینه و در خواب شد عدو

چون خواب مرگ چشم جهان‌بین ببست از او

موجی به جنبش آمد و آبش ز سر گذشت

ابری به بارش آمد و از پا نشست از او

تسلیم شاه تشنه‌لبان کرد با دو دست

جامی که خورده بود شراب الست از او

چشمی به سوی دشمن و چشمی به روی دوست

بگذشت ماند یاد به گیتی دو دست از او

بخش ۷

شهید عشق که تنگ است پوست بر بدنش

تو خصم بین که به یغما زره برد ز تنش

زره به غارت اگر برد خصم خیره چه غم

که بود جوشن تن زلف‌های پرشکنش

چه آب بست به گلزار بوتراب سپهر

که خون چکد همه از چشم لالۀ دهنش

یکی به حکم تفرّج به نینوا بگذر

پر از شقایق و گلنار زخم بین چمنش

شهی که سندس فردوس بود پوشش او

روا ندید به تن خصم جامۀ کهنش

لبی که روح قدس از دمش سخنگو شد

شگفت بین که بریدند در دهن سخنش

تنی ضعیف که پاسی فزون نماند درست

صبابه بیهده کردی ز خار و خس ، کفنش

دگر بشیر به کنعان چه ارمغان آرد

ز یوسفی که قبا کرده گرگ ، پیرهنش

سپهر کاش چو میداد ملک جم بر باد

همین به خاتم از او بود قانع ، اهرمنش

چراغ دودهٔ طه فلک به یثرب کُشت

ز قصر شام سر آورد دود انجمنش

زمانه گلشن زهرا چنان به یغما داد

که بار قافله شد ارغوان و یاسمنش

فلک سری که سرودش کلام یزدان بود

نبود در خور چوب جفا لب و دهنش

گهش به دیر نشاندی گهش به قعر تنور

گهی به نیزه و گه بر درخت و گه لگنش

مگر وفا به مکافات روز بدر نکرد

تطاولی که کشید از تو جسم ممتحنش

بخش ۸ - زبانحال از قول حضرت ابی عبدالله در قتلگاه است

تا خبر دارم از او بیخبر از خویشتنم

با وجودش ز من آواز نیاید که منم

پیرهن گو همه پر باش ز پیکان بلا

که وجودم همه او گشت و من این پیرهنم

باش یکدم که کنم پیرهن شوق قبا

ایکمان کش که زنی ناوک پیکان به تنم

عشق را روز بهار است کجا شد رضوان

تا برد لاله بدامن سوی خلد از چمنم

روز عهد است بکش اسپرم ایعقل ز پیش

تا تصور نکند خصم که پیمان شکنم

می نیاید بکمن راست تن کشتۀ عشق

خصم دون بیهده گو باز ندوزد کفنم

هانفم میدهد از غیب ندا شمر کجاست

گوشتابی که بیاد آمده عهد کهنم

سخت دلتنک شدم همتی ایشهپر تیر

بشکن ایندام بکش باز بسوی وطنم

دایۀ عشق ز بس داد، مرا خون جگر

میدمد آبلۀ زخم کنون از بدنم

کوی مطلع چه عجب گر برم از فارس فارس

تا بمدح تو شها تیر شیرین سخنم

بخش ۹ - مناجات زبانحال از قول آنحضرت

الهی اکبر از تو اصغر از تو

بخون آغشتگانم یکسر از تو

اگر صد بار دیگر بایدم کشت

حسین از تو سر از تو خنجر از تو

قضای تو چو بروفق تقاضا است

بزشت و خوب دادی آنچه خود خواست

الهی حنجر از من خنجر از شمر

نصیب خود برد از تو کج و راست

چنان سرگرم صهبای الستم

که سر از پا ندانم بسکه مستم

همین دانم که از بهر نثارت

بدست انگشتری مانده است و دستم

بلائی کز توام ای داور آید

مرا از نکهت جان خوشتر آید

بمیدان وفا من بی سر آیم

بسویت عاشقان گر باسر آید

تماشا پای شوقم برده از جا

سراپا گشته ام غرق تجلّی

در اثباتت ز نفی لا گذشتم

شدم خود عین استثنای الا

برای قتل من خصم کج اندیش

کشیده لشگر کین از پس و پیش

یکی سر میبرد از من یکی دست

من از ذوق تجلّی رفته از خویش

بدل تا سر خط مهرت نوشتم

همه بود و نبود از دست هشتم

ز تو بود آنچه در راه تو دارم

که من از خویشتن تخمی نکشتم

الهی با تو آن عهدی که راندم

بحمدالله بسر منزل رساندم

هر آن دُرّی که در گنجینه ام بود

یکایک بر سر راهت فشاندم

صبا از من برو سوی مدینه

بگو با مادرم کی بی قرینه

بیا یکدم ببالین حسینت

تسلّی ده به کلثوم و سکینه

بخش ۱۰ - ایضا مناجات از قول حضرت سید الشهداء علیه التحیه و الثناء

محبوبم الله لبیک لبیک

مطلوبم الله لبیک لبیک

کرگچه مین بول باشم جدایه

بو تن بو تسلیم حکم قضایه

وقف ایتمشم جای کوی بلایه

محبوبم الله لبیک لبیک

تا وار بود باشد عشقون هواسی

تیغ جفادن پور خدور هراسی

نوک سنابدور کره منلسی

محبوبم الله لبیک لبیک

عهد الستی باشد پتوردوم

یتمش ایکی باش الده کوتوردوم

کوی وفایه قربان گتوردوم

محبوبم الله لبیک لبیک

یاغدورسا عشقون تا روز محشر

ابر بلادن تیریله خنجر

بو حلق اصغر بو جسم اکبر

محبوبم الله لبیک لبیک

گور زینبیمون اشگیله آهین

پیرامننده دشمن سپاهین

عفو ایت الهی امت گناهین

محبوبم الله لبیک لبیک

سن سن چو مقصود ای بی نیازم

گر اولسا اعدا قتلیمه عازم

بو باش بو میدان خنجر نه لازم

محبوبم الله لبیک لبیک

بخش ۱۱ - نوحهٔ ترکی زبان حال مادر جناب قاسم علیه السلام

ایتدی غم طغیان سرور قلب ناشادیم اویان

اود دو توب جلم چخوب قلا که فریادیم اویان

آچیلوب قان چشمه ساری آلدی دور چشممی

اولدی سیل اویناقی کنج محنت آبادیم اویان

طرفه لاله ستان اولوب دورون سرشک آلدن

باشلیوب قمربار افغان سرو آزادیم اویان

کاکلون بادیله یاتوب گورمشم خواب مخوف

اولموشام دیوانه وش ماه پریزادیم اویان

یاوریم غم لشگری قیلدی مسخر گوگلیمی

ضعف تایدی قوّت الدن گیتدی بنیادیم اویان

دامه دو شموش صیدتک یول گوزامکدن گوزاریم

دولدی قان یاشیله آهوگوزلو صیادیم اویان

گورمسون تا گل بوزون گون باشون اوسته نوعروس

ایلیوب زلفین پریشان تازه دامادیم اویان

بخش ۱۲ - وداع جناب سکینه با جناب علی اکبر

الوداع ای سرو ناز گلشن جان الوداع

الودای ای اکبر ناکام عطشان الوداع

دور تماشا قیل کیم اولدی دام صیاده اسیر

قمری آزادون ای سرو خرامان الوداع

نه امیدیلن داخی گلشنده قالسون عندلیب

اسدی چون باد خزان سولدی گلستان الوداع

آیربلوق چاقی بتشدی میزبانم یاتما دور

کیم کوچنده و سمدور تشییع مهمان الوداع

خصم کمفرصت یولوم چون سندن آیریلماق چنین

چوخ یامان برده دو تو شدی شام هجران الوداع

نه چکر شمر ال جفادن نه من اُلم قورتولوم

نه یتر فریادیمه بیر نامسلمان الوداع

بخش ۱۳ - زبان حال از قول جناب سکینه علیها سلام بذوالجناح

ای فرس با تو چه رخ داده که خود باخته‌ای

مگر اینگونه که ماتی توشه انداخته‌ای

ای همایون فرس پادشه سدره مقام

که چراگاه بهشت است ترا جای خرام

نه رکابی ز تو برجاست نه زین و نه لگام

مگر ای پیک سبک پا بسر شاه انام

چه بلا رفته که با خویش نپرداخته‌ای

تا صهیل تو همی آمدی ای پیک امید

بر همه اهل حرم بود صدای تو نوید

که اینک آید ز پی پرسش ما شاه شهید

مگر این بار خداوند حرمرا چه رسید

کی (که ای) فرس شیهه زنان بر حرمش تاخته‌ ای

اگر آوردۀ ای هدهد فرخنده سیر

ز سلیمان و نگینش بر بلقیس خبر

ز چه آلوده بخون تاج تو خاکم بر سر

راست گو تخت سلیمان شده بر باد مگر

تو ز بهر خبر از تیر پری ساخته‌ای

آنشهی را که بامرش فکند سایه سحاب

خواهد آرد آب ، شود خاک در عالم نایاب!

طعنه بر لجۀ تیار زند موج سراب

دیدۀ کشته مگر تشنه لبش بر لب آب

که چنین ناله به عیوق برافراخته‌ای

تو که غلطان ز سر زین نگونش دیدی

در میان سپه دشمن دونش دیدی

ایفرس راست بمن گوی که چونش دیدی

تو بچشمان خود آغشته بخونش دیدی

یا قتیل دگری بود تو نشناخته‌ای

بوی خون آید از این کاکل و یال و تن تو

شد مگر کشتهٔ روبه ، شه شیر اوژن تو

دل افسردۀ من آب شد از دیدن تو

فاش گو برق که آتش زده بر خرمن تو

که چنین غلغله در بحر و بر انداخته‌ای

بخش ۱۴ - از قول حضرت سکینه سلام الله علیها با ذو الجناح

لیک پیِ اسب چرا بی‌رخ شاه آمده‌ای

پیل بودی تو چرا مات ز راه آمده‌ای

برگ‌برگشته و تن‌خسته و بگسسته‌لگام

هوش خود باخته با حال تباه آمده‌ای

ای فرس قافله‌سالار تو کشتند مگر

که تو با قافلهٔ آتش و آه آمده‌ای

اندکی پیش تو را بال هما بر سر بود

چه شد آن سایه که اینجا به پناه آمده‌ای

چون شد آن شاه و سپاهی که به میدان بردی

که تو تنها همه بی‌شاه و سپاه آمده‌ای

با رخ سرخ برفتی زیر ما تو کنون

چه خطا رفته که با روی سیاه آمده‌ای

با همان شاه که بردی تو به میدانِ بلا

بی‌گنه کشته عدو و تو گواه آمده‌ای

شه ما را مگر افکنده‌ای ای اسب به خاک

عذرجویان ز پی عفو گناه آمده‌ای

بخش ۱۵ - آمدن اهل‌بیت به مصرع شهدا و زبان حال از قول جناب زینب به حضرت سیدالشهداء

چون گرفتند ره کوی شهادت در پیش

زمرۀ خیل اسیران به هزاران تشویش

هر یکی نعش شهیدی به بر آورد چو جان

کرد با همدم خود شرح پریشانی خویش

زان میان زینب دل‌سوخته با ناله و زار

از ستمکاری آن طایفۀ کافرکیش

روی بر پای برادر بنهاد از سر شوق

گفت کی سینۀ مجروح مرا مرهم ریش

به چه عضو تو زنم بوسه نداند چه کند

بر سر سفرۀ سلطان چو نشنید درویش

این تویی با من و غوغای رقیبان از پس

وین منم بی تو گرفته ره صحرا در پیش

تو سفر کردی و در کار دل‌آزاری من

آسمان تیر جفا پاک بپرداخت ز کیش

هجر با صبر من آن کرد که بادی به غبار

خصم با جان من آن کرد که سیلی به حشیش

تو و من بعد نگهداری این قوم عزیز

من و من بعد پرستاری این جمع پریش

چارۀ هجر شکیب است و لیکن چه کنم

که بود درد فراق توام از حوصله پیش

بخش ۱۶ - ایضا

برادر بی‌تو در چشمم جهان تنگست می‌نالم

فلک را بی‌سبب با من سر جنگست می‌نالم

به صید آشیان گم کرده مرغ بی‌پر و بالی

ز هرسو دامن قومی پر از سنگست می‌نالم

نه زنجیر جفا بر گردنم تنک است از آن گویم

که عنقا را ز طوق آهنین ننگست می‌نالم

بنالد بلبل از هجران گل امامن از وحشت

هنوزم دامن وصل تو در چنگست می‌نالم

به جانان درد دل ناگفته ماند ای اشک امدادی

که دل در اضطراب از نالهٔ زنگست می‌نالم

برادر مرده را با ناله دمسازی کنند اما

سلامت باد من نای و دف و چنگست می‌نالم

بیابان دور و مقصد ناپدید و رهزنان در پی

جهان تاریک و ره پر سنگ و پا لنگست می‌نالم

بخش ۱۷ - ایضا

اگر صبح قیامت را شبی هست آن شب است امشب

طبیب از من ملول و جان ز حسرت بر لب است امشب

فلک از دور ناهنجار خود لختی عنان درکش

شکایت‌های گوناگون مرا با کوکب است امشب

برادر جان یکی سر بر کن از خواب و تماشا کن

که زینب بی‌تو چون در ذکر یارب یارب است امشب

جهان پر انقلاب و من غریب این دشت پر‌وحشت

تو در خواب خوش و بیمار در تاب و تب است امشب

سرت مهمان خولی و تنت با ساربان همدم

مرا با هر دو اندر دل هزاران مطلب است امشب

بگو با ساربان امشب نبندد محمل لیلی

ز زلف و عارض اکبر قمر در عقرب است امشب

صبا از من به زهرا گو بیا شام غریبان بین

که گریان دیدهٔ دشمن به حال زینب است امشب

بخش ۱۸ - ایضاً

نادم نئی ز دور خود ای آسمان هنوز

دشمن بگریه آمد و تو سرگران هنوز

شرمت نشد فرات که لب تشنه جان حسین

بسپرد در کنار تو و تو روان هنوز

غلطان بخون برادر با جان برابرم

دردا که زنده ام من نامهربان هنوز

ایشاه تشنه لب که برید از قفا سرت

کاید صدای العطشش بر سنان هنوز

آواز کوس و سوت جرس بانک الرحیل

شرح جفای شمر و سنان در میان هنوز

ایساربان عنان شتر باز کن دمی

در خواب رفته اصغر شیرین زبان هنوز

بخش ۱۹ - ایضا

آغشته بخون پیکر شاه مدنی بین

درۀ نجفی رنگ عقیق یمنی بین

چون پردۀ بادام کفن در تن اکبر

گلگون کفنی بنگر و گل پیرهنی بین

هر گوشه کمین کرده بوی سخت کمانی

صیاد خطائی و شکارش ختنی بین

بخش ۲۰ - زبانحال از قول جناب سکینه به جناب علی اکبر

برادر ایمنم با تو در ایندشت

چو نالان بلبلی برطرف گلگشت

خوشم با تو کنون اما دریغا

که باید رفتن و واهشتن ایندشت

برادر چون کشم تنگت در آغوش

که خود زخم است از پا تا بناگوش

همه پیکان و تیر آید بخوابم

چو شب گیرم خیالت را در آغوش

برادر گلشن از تو گلخن از من

ره شام و جفای دشمن از من

بگلگشت جنان بالیدن از تو

بکنج بیکسی نالیدن از من

برادر غم یکی بودی چه بودی

اگر درد اندکی بودی چه بودی

غریبی و یتیمی و اسیری

از این سه گر یکی بودی چه بودی

برادر خواهری کش باب دلسوز

بدامن پرویدستی شب و روز

چنان دور از تو پاکوب بلا شد

که خون گرید بحالش دشمن امروز

برادر از جهان دل در تو بستم

ز دنیا رشتۀ الفت گسستم

گلی ناچیده زین باغ ایدریغا

ز دامان تو ببریدند دستم

برادر درد ها در سینه دارم

که بر خود سوزم و گفتن نیارم

برادر رفتی و آخر ندیدی

که چون شد کشته باب غمگسارم

برادر طاقتم بالله سر آمد

بنای صیرم از پای اندر آمد

سری بردار و یکدم در برم گیر

که قاتل در کف اینکه خنجر آمد

بخش ۲۱ - ایضا

کدام قصه دهم شرح و زار و زار بنالم

ز جور شمر دغا یا ز هجر یار بنالم

کدام سر و ببالای نازنین تو ماند

که من بسایۀ آن سرو جویبار بنالم

هزار سال گرم باشد عمر ایگل رعنا

بیاد روی تو هر لحظه چون هزار بنالم

چو از کنار توام دور داشت چرخ جفا جو

شوم بیاد کنارت بهر کنار بنالم

کجا روم چکنم درد خویش بکه گویم

بجز تو پیش که ایشاه تاجدار بنالم

گرم زمانه رهائی دهد ز قید مخالف

روم چو آهوی وحشی بکوهسار بنالم

نداد شمر امانم که در بر تو زمانی

بروزگار خود ز جور روزرگار بنالم

گرم حیات بماند روم بتربت مادر

ز دست شمر جفاجوی نابکار بنالم

میکشد سنک بدل ناله بکهسار امشب

که غزالان حرم گشته گرفتار امشب

طرفه شور بست در این پردۀ زنگار مگر

خیمۀ سبط نبی گشته نگونسار امشب

مانده در دست عدو قافلۀ راه حرم

رفته در خواب مگر قافله سالار امشب

سیل خون راه فرو بسته بسیاره مگر

که فرو مانده همی ناقه زرفتار امشب

پرزنان ز آتش دل بضعۀ زهرای بتول

همچو پروانه بدور سر بیمار امشب

بانوان حرم عصمت و اعزاز عفاف

همه در فکر سر کوچه و بازار امشب

زینب زار در اندیشۀ بیداد سنان

غافل از حالت جمال جفاکار امشب

بخش ۲۲ - ایضا

چون کاروان دشت بلا ره به شام کرد

صبح امید اهل حرم رو به شام کرد

قوم یهود از پی تأئید کیش خویش

؟؟ را به ستن دست اهتمام کرد

چرخ دنی نگر که به کام سگان دون

لب‌تشنه آهوان حرم را به دام کرد

خاصان سایه‌پرور سبط رسول را

خورشیدوار جلوه‌گر بزم عام کرد

آل زیاد را به سراپرده داد جای

سبط رسول را شرر اندر خیام کرد

گسترد بر یزید لعین بستر حریر

بالین سید حرم از خشت خام کرد

بیدار کرد فتنۀ خوابیده در جهان

تا خواب را به دیدهٔ زینب حرام کرد

نیر شرر به خرمن اهل جهان فکند

از آتشی که تعبیه اندر کلام کرد

بخش ۲۳ - قصیده العربیه وله

ابت المنیته ان تطیش سهامها

قف فی الدیار و ناد این کرامها

ما للبلاقع من لوی باللوی

قد انکرت اکنانها آرامها

و رسوم ابیات بها لکنا نته

لا تستجیب منادیاً اعلامها

خلت الحاجرُ من اکارم هاشم

فعلت متون الشامخات لئامها

و قفا حماه الصید فی غاب الثری

و طوارق الذئبان هب نیامها

فمن المعزی هاشماً فی اصره

شطت معاینها و ضیم ذمامها

ثعب الغراب بهم فشتت شملهم

کقلائد المرجان سل نظامها

منهم سلیب ضیعه بهالق

منهم خلیع اخفرته فدامها

منهم صریع بالطفوف مجدل

منهم اسیر کبلّته شئامها

تهمی لذکریهم محاجر زمزم

عبراً ابت ان ینقضی تسجامها

و نحن مثل الیعملات لفقدرهم

اعلام مکته حلّها و حرامها

ثکلت بهم ام الخطوب فاصبحت

تبکی مدی الدّنیا لهم ایتامها

ان انس لا انسی مصارع نینوی

اذحل فبها بالغداه همامها

فجرت الیه من الطفاه کتائب

ضاقت بهم سهب الفلاد اکامها

تبغی الباز و ما سمعنا قبل ذا

تدعو الصراغم للکفاح بهامها

اوسیل هیجاً لا تقوم له الزنا

امسی یسدله السبیل هبامها

ففدته عنهم فتیه مضربه

عمرویته علویته اقدامها

و کماه ابطال سراه سبق

لا تنشتی یوم اللقا اقدامها

یفرون اشلاه بسمر عواسل

لبریقها الارواح تخضع هامها

فکاهم کتاب آجال العدی

تجری لمحو حتومها اقلامها

فیجاب من کراتهم بهم الوغی

کاانهم شرد امیط حطامها

او انهم قزع الخریف قد انجلی

من زعزع الریح العقیم رکامها

یسقونهم برد العلاقم بعد ما

قد طول من جر الوطیس ادامها

حتی حدی حادی اللقا موذباً

بفراق افسهم و ذاک مرامها

فتبرمو الحیا و لو لا انه

لنبت با ساد العرین اجامها

فطابهم ذؤبان رعیان الفلاء

فغذا اکیل ثعالها ضرغامها

ترکت علی حرّ الهواجر بالعرا

حبثت یعز علی الرسول مقامها

و علت متون القضبیته ارؤس

تبکی دماً لفراقها اجسامها

مهلاً بنی الامجاد ان نقص العدی

منکم خظوظاً لا یطول مقامها

ان البدر اذا اصاب تمامها

نقص سیتلو نقصهن تمامها

فسطا علیهم و السیوف سلیله

والسمهریه شرع اعلامها

و العادیات اثرن نقعاً فی السماء

قد جن عین الشمس منه ظلامها

ذو عزته اما احس بباسه

سبق الفضاء الی النفوس حمامها

یجلو الصفوف من الالوف کامه

رعد تشقق من صداه غمسامها

یتلوه شهب من صواعق عضبه

حیث الدّماء تواتر استجامها

یلقی القیاد الیه صعب رقابهم

کاالعیراذ یسطوبه همهامها

فکان بارق سیفه ماء طمی

تعدوا الیه شرعاً اغنامها

کم ذی ذوائب من رؤس امیته

رکزت علی صدر القنا اجرامها

وهیا کل من آل صخر کسرت

من صوله علویه اصنامها

بهتر من حملاته عرش الوغا

و یموج من صمصامه قمقامها

فسکانها قبع السراب تمور من

اشراقها راد لضحی اهضامها

عی المذاهب للکماه کانما

قد طاش من زعراعها احلامها

و فرائض الاملاک ترعد خیفته

و الارض ترجف ان بمیدستامها

و اذا بدوحات الوشیخ تحن فی

افنانها الغض اللّدان حمامها

فاجدّه ذکری عهود با الحمی

و الرقمتین تطاولت ایامها

فاجابها بلسان حال صادق

حیث تحیتها و حی سلامها

فاتاه سهم لا صقی صوب الحیا

مادت له الدّنیا فخر قوامها

ضجت ملائکه السماء و حولقت

لما توسد بالتراب عصامها

و تکوّرث شمس النهار و غوّرت

لجج الجار و نکست اعلامها

و تزلزلت عمد المهاد و مارت

السبع الشداد و کدّرت انجامها

و تصایحت طیر الملا و تصارخت

وحش الفلاء و علا السماء بغامها

و امتز عرش الله جل جلاله

و قیمه الاسلام ان قیامها

و تقطعت نوط الاشاوس خفیه

و الصافناات تزعزعت ازلامها

و بکت علیه مهابط الروح الامین

و ناحۀ نوح الصدی الهامها

وار تج اشلاء لخیر اصابه

قطعت کریمتها و رض عظامها

و برزن من بین الخدود حرائر

قد شب من نار الحریق خیامها

و نهب العذی منها الخمار و جررت

منها السوار و قطعت اعصامها

حسری صوارخ ناشرات ذهل

یبکی ملائکه السماء لطامها

تدعوه من بین الثوا کل اخته

و تنوحه نوح الهدیل حمامها

اُ اخی یا حامی الذمار ترکتنی

رهن المهامه حین جن ظلامها

حیراء ترصدنی سباعُ سغبُ

رصد الخذول اضاعها قوّامها

بابی فتیل بالعراء مجدّل

فرداً و قد حامت علیه لهامها

قتلته قوم مسلمون و کبروا

الله اکبر هل بقی اسلامها

و المرسلات من السهام تظله

بصحائف للموت فض ختامه

بابی جریح لا یداوی جرحه

و هو المداوی من مذاه و عقامها

و سجیح صدر داسه شر الوری

و یری و یسمع ما جری علامها

و قتیل صبر لا یجاب ندائه

یفری مجاری نهره غنامها

تبکیه عین المکرمات بکاء یعقوب

لیوسف لا یغبض مدامها

و تانه ان الئکول لزرها

سمر الکفاح و سهمها و حسامها

و تحن مکنه و الحطیم و زمزم

و المشعران و رکنها و مقامها

عجباً لحلمک کیف اثخنک العدی

و رحی المنایا فی یدیک زمامها

و قتلت عطشاناً و امواه الثری

من اصبعیک رضاعها و فطامها

او تصرم الاوصال منک و انت هو

وصال اوتار القضاء صرامها

فیاض ارواح مصوّر جسمها

قد ار آجال الوری قسامها

حاشاک من عی و لکن ربما

یسام من شراب الدّمآء خشامها

ان و طئنک خیولهم فلربما

ان الخطوب جذیلها مقدامها

لاذل ان تصبوا کریمک بالقنا

ان المجهز فی الحروب همامها

ان هان قتلک للطغاه فجر ما

قتل الصراغم خیفه محجامها

من یبلغن محمداً عن قومه

ان الموده قطعت ارحامها

هتکت طعام امیته و عتاتها

منها حرائم لا یحل حرامها

ورمت بینها من قسی هناتها

بسهام غی لا یفیق غرامها

واستو قدت ناراً بها هیهات ان

یخبو الی یوم القیام ضرامها

و قضت من الاسلام ثار جدودها

و به استقام لضجرها صمصامها

لاحی کوفه ما عدا مما بداً

لما استجاب لمن دعاه امامها

عرفته اذ هو فی الحجاز و انکرته

حین عرس بالعراق طعامها

لبوک یا حرم الوقود و قاتلوا

قتلت امیه ما جنی احرامها

صامت لقتلک الطغاه و ما درت

ان طل بعدک فطرها و صیامها

اف لعبد الشمس ثم دعیه

ما ورثت لنبی الهدی اعمالها

ان یقتلوک فقدا برت و یارهم

و علی بقیه ذی الجلال ختامها

بخش ۲۴ - رباعیات در مدح حضرت خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله و سلم

ایختم رسل که بی نظیر آمده‌ای

از غیب بمقبلان بشیر آمده‌ای

خوش دلکش و نغز و دلپذیر آمده‌ای

ای کوکب صبح اگر چه دیر آمده‌ای

بخش ۲۵ - رباعیات در مدح حضرت خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله و سلم

ای محرم پردۀ نهان خامۀ راز

وی هشته رسل به درگهت روی نیاز

موسی مدهوش ان ترانی در طور

پیچیده صلای من رآنی بحجاز

بخش ۲۶ - رباعیات در مدح حضرت خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله و سلم

ای نصرّ لعمرک افسر شاهی تو

جبریل فرومانده ز همراهی تو

اینجا که محمد رسول اللهی

آگاه نیم زلی مع اللّهی تو

بخش ۲۷ - رباعیات در مدح حضرت خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله و سلم

ای فخر رسل که دیر باز آمده‌ای

شک نیست که از راه دراز آمده‌ای

از لحن حدیث لی مع الله پیداست

ای خواجه که از کجا فراز آمده‌ای

بخش ۲۸ - رباعیات در مدح حضرت خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله و سلم

ای عرش بر این سریر سلطانی تو

مهمانی بزم دوست ارزانی تو

این مشعله ها که بر رواق فلک است

شمعی است برای شب مهمانی تو

بخش ۲۹

از نقطۀ توحید کسی آگاه است

کاور با حد زمیم احمد راهست

دو پای علی بدوش اوادنی چیست

لائی که به لا اله الا الله است

بخش ۳۰ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

بر مخزن غیب باب مفتوح علی است

گیتی همه کشتی و در او نوح علیست

آنروح که مبدء حیات همه اوست

بر قالب آفرینش آنروح علیست

بخش ۳۱ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

اندر شب آتش افروز علیست

تغییر دهندۀ شب و روز علیست

دل گفت علی مصوّر الارحام است

گفتم حاشا که صورت آموز علیست

بخش ۳۲ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

در وصف علی که هر که رائی دارد

کفر است خدائی که خدائی دارد

لیک از نباء عظیم باید دانست

کاینطرفه خبر چه مبتدائی دارد

بخش ۳۳ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

در سرّ و عیان مظهر اسرار علیست

در موت و حیات مصدر کار علیست

از جای دو انگشت عدوکش پیداست

کاین خلق رقود کهف و بیدار علیست

بخش ۳۴ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

بر مسند کبریا نه جز جای علی

بر دوش نبی سزا نه جز پای علی

دادی گوهی خرد بیکتائی او

گر ذات نبی نبود همتای علی

بخش ۳۵ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

ایزد که بجود خودستائی کرده

وز گنج نهان پرده گشائی کرده

ز اوصاف کمال قسمت ذات علی

بود آنچه سزاوار خدائی کرده

بخش ۳۶ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

عنوان منزّه از نعوت است علی

بر ذات حق آیت ثبوتست علی

زان ناقه سواری و حضور شب دفن

پیداست که حی ولایموتست علی

بخش ۳۷ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

غالی بیخود علی پرستی نکند

در کیش نصیر چیردستی نکند

زور می از اندازه برون حوصله تنک

میخواره چرا سیاه مستی نکند

بخش ۳۸ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

ای آنکه حریم کعبه کاشانۀ تست

بطحا صدف گوهر یکدانۀ تست

گر مولود تو بکعبه آمد چه عجب

ای نجل خلیل خانه خود خانۀ تست

بخش ۳۹ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

ای شوکت ایزدی برازندۀ تو

جز تو همه ماسوای حق زندۀ تو

از کار من خسته تغافل تا کی

آخر نه توئی خدا و من بندۀ تو

بخش ۴۰ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

تا حسن ازل پرده گشائی کرده

ز آئینه صنع خودنمائی کرده

ننگیخته صورتی پس از ذات نبی

مانند تو تا خدائی کرده

بخش ۴۱ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

ایداده وجود را صفای دگری

ظاهر ز تو نور کبریای دگری

گر بود خدای دگری غیر خدا

من فاش بگفتمی خدای دگری

بخش ۴۲ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

روزیکه به پرده جز تو ای تو نبود

درخلوت قدس کس بجای تو نبود

منظور حق از آینه پردازی صنع

جز جلوۀ روی حق نمای تو نبود

بخش ۴۳ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

ای سرّ خدا که ره بر اسرار تو نی

جز حیرت و صمت چاره در کار تو نی

زانسوی دگر خدای گفتن بتو کفر

زین سو صفتی دگر سزاوار تو نی

بخش ۴۴ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

در بزم دنی که جز خدای تو نبود

نامی ز وجود ما سوای تو نبود

دو گوش نبی گواه صدقند مرا

کاندر پس پرده جز صدای تو نبود

بخش ۴۵ - رباعیات در مدح حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام

ای درخور تاج بخشی دست خدا

وی هستی تو آئینۀ هست خدا

در کونمکان نیست بجز دست تو دست

بگشای گره ز کارم ای دست خدا

بخش ۴۶ - رباعی در آستان مقدس حضرت علی بن موسی علیه السلام گفته

شاها بدر تو رو نهادم دستی

از بیدستی ز پا فتادم دستی

در حجر ولایت تو زادم ز ازل

دستی که غلام خانه زادم دستی

بخش ۴۷ - رباعی در آستان مقدس حضرت علی بن موسی علیه السلام گفته

شاها ز تولای تو مستم دستی

جز دامن تو نیست بدستم دستی

گر دست ز پا فتادگان میگیری

بالله که من از پای نشستم دستی

بخش ۴۸ - رباعی در آستان مقدس حضرت علی بن موسی علیه السلام گفته

ای شاه بدرگهت پناه آوردم

بر خاک درت روی سیاه آوردم

طاعت چو نبود بر بساط کرمت

یکعمر بر هوا ره گناه آوردم

بخش ۴۹ - رباعی در آستان مقدس حضرت علی بن موسی علیه السلام گفته

ای شیر خدا علی عالی دستی

ای بر همه کاینات والی دستی

تو دست خدا و دست من رفته ز دست

ایدست خدای لایزالی دستی

بخش ۵۰ - در مدح امیرالمؤمنین علیه السلام

سحّ طرفی الدّموع حتی تخلی

و فوادی من الجوی لا یسلی

من یودی لصیر عنی سلاماً

ان قلباً@ حواه منه تخلی

یا نذیر المشیب اغدرت اما

کان یجدی الانذار فیه ضلی

قل لطرف لم یخط فی السحر سهماً

قر عیناً فقد هویت المعلی

لا تصدّن طرف عینک عنی

هود الله قاتلی لیس الا

سل بین الجفون منه سیوف

و دم الناظرین فی البین طلا

اعذرانی فی تاثر لا یراعی

من زمام و لا یراقب و الا

لا یغرنک ابتام لماه

علّه طارق یری الجدّ هزلا

فاقض یا ذو القصاص ما انت قاص

قد ملکت الرقاب عقداً و حلا

کاد من ذاق ما بفیک لیبلی

ان روح بن مریم فیک حلا

عن لی مدح من ثوی بالعزبین

فان النشید من فیک اهلی

حبذا وقفه بنهر المعلّی

و نجوم من افقه تتجلّی

و عهود خلت بارض الغربین

سقتها الحیاء و بلا و طلّا

لست انسی بها معرّس انس

جمع الله للمنی فیه شملّا

و جناناً حوت قنادیل یاقوت

علی قبه الزبرجد تدلی

و عیوناً کانها نحر عین

بعقود من اللآلی تحلّی

و طیوراً علی القصون نغبین

لحون الزبور فصلاً ففصلا

و ظباء یطقن حول حمامها

لا کظبی الفلاء عطفاً و دلّا

هذه انما و لیکم الله

نناوی به نهاراً و لیلا

بابی مصدر الوجود و لو لاه

لعادت ام القوابل نکلی

صوره الزعیه من رآها

کبرّ الله ذالعلی و اهلاً

ذاک نور الله الذی خرموسی

صعقاً من سناه لما تجلّی

و کتاب الله الّذی نفخات

القدس آیا علی الناس تتلی

ضل من قال با التمثل فی الله

ولو انّه لما کان الاّ

عرّفوه بکل نعت بدیع

من معاینه و المعرف اجلی

کم لمن رام ان یصیب مداه

قلت مهلا ابعدت مرماک مهلا

جل وجه الله المیهمن عن نعت

سوی من براه عزّ و جلا

عیلم تستقی جد اول جدواه

صودای النفوس علا و نهلا

کم له السماء آیات نصّ

باهرات کالشمس بل هی اجلی

فسل النجم اذنهادی الی الارض

الی بیت من هوی و ادلاّ

و سل الشمس من اقام قناها

بعد ما کورت فقام و صلی

و لمن سلمت عذاه دعاها

فی حضور من الجماعه قبلا

یا لها من مناقب عی عنها

یعملات النهار و اللیل ثقلا

جل نفس الرّسول عن ان تسامی

ضل قوم بغو لمثلک مثلا

اوسئلت البیت المحرم عن اول

من صدق الرسول وصلی

لتجیبک الحصا انّه هو

و علوج الحجاز یدعون بغلا

این ماحی الاصنام من عابدیها

تعس قوم قاست علی الشمس ظلاّ

یاتری این کان شیخا قریش

یوم نادی جبرئیل لا سیف الا

رب امر لا یحسن الکشف و عنه

سعدد عنی عن ذکر سعدی و لیلا

کم باحد و خیبر و حنین

هنوات او فصلت لا ملاّ

من محی ظلمه الضلال بیدر

و عتیق تحت العریش استضلا

قدماه حتی اقسام قنا

الاسلام فاستاخره لما استقلا

سر حنانیک فی البلاد و باحث

عن بطون الکرام جیلا فجیلا

فانظرن هل و تری لتیم بن مر

اوعدی یا سعد فیها محلا

لا و من شق جانب البیت حتی

دخلت فیه امه و هی حبلی

فتخلّت عن اسجع هاشمی

بورکت حاملا و بورکت حلا

و سمی غارب النبی فخی

عنه اصنامهم و حسبک نبلا

لو امیدت باهلها الارض حتی

لا یری آثر لادم نسلا

ولد تیم بن مره و عدی

لا یکونان للخلافته اهلاً

لیت شعری اکان فیم بنی

بعد حتی یکون بالناس اولی

ام اجاد صلحاً بغیر ارتضاء

من ذویه اولی لهم ثم اولی

ام باجماع امته لیس فیها

قول اهدی الوری الی الحق سبلاً

اقضاء بلا حضور الخصمین

قضی الله فی ذوی الجور عدلا

فلیجیز و افعال امت موسی

حین ما قلّدو الا لوهیته عجلاً

حیث کاوا اشد و کنا و اقوی

عده منهم و اعذر قولا

لا و حق النبی اما امام

امر الله بعده ان یولی

او جهود به و قول بان

الله خلی سبیلها لتصلاّ

اثر الله ما لک الملک عن

تدبیره للعبید عی و ملاّ

فصفا ملکه لرعیان منیب

کسوام الهیام بهماً و جهلاً

فعدو غب رعیهم فی المراعی

زعمائ الامور عقد وحلاّ

ام رسول الا آله ضیع دیناً

طل فیه الدمآء حتی تعلی

اذ تولی و لم یخلف زعیماً

یتحامی حریمه ان یحلاّ

لا و حق الاسلام لاذی و لاذا

کذب العادلون حاشا و کلا

سعد سرنحو طیبته و ائت قبراً

خضعت دونه الملائک ذلا

قبر خیر الوری و اکرم من

داس تراب الغبراء حزناً و سهلاً

زر وطف حوله تجد فیه انوار

هدی من قبابه تتجلی

ثم صح صحیه الصریخ و قل یا

ذالمعالی علیک ذوالعرش صلی

ان دیناً بذات نفسک فیه

او دعته العلوج شیخاً عتلاً

فقضی فیه ما قضی ثم اوصی

با البقایا الی اخیه و دلی

ثم اولی بها ثالث القوم

غلولا لا حی فیما اغلاّ

فتولاه اطهر العرب ذیلاً

لم تولد له العقائل مثلاً

فذراه ذر و الهشیم فلم تبرک

حراماً اتاه الا احلا

فتملت بها امی و لما

اوغلت اوطئته خیلا و رجلا

ثم عرج الی ضجیعیه و اسئل

لمن المرقد الذی فیه حلا

یا خلیلی خلیاً عن ملامی

ن و حراً فی الصدر لا زال یغلا

افتر ذی خلافته الله عمن

حفه الله ان یساجل فضلا

و هو قطب الرحی تدور علیه

ذائرات الا کوان علواً و سفلا

خص من ربه بانوار قدس

ملات خافقیه عرضاً و طولا

و بلیها من لاله جمل فیها

و لا ناقته و لا هزخیلا

یا امیر الوری مدیحته عبد

قداتی موصلا بحبلک حبلا

فتقبل منه بضاعه عاف

لم یجد للو قود غیرک اهلا

صل وجد ایها العزیز و اوف

الکیل و ازدده من نوالک کیلا

بخش ۵۱ - ایضاً در مدح حضرت اسد الله الغالب امیرالمؤمنین

از هوش جانگداز شد آب استخوان من

آن ققنسم کز آتش خود سوخت جان من

چون کرم قزکه دام وی آمد رضاب خویش

سحر نیان من شده عقد اللسان من

خم گشت پشت مردیم از کنجکاو دهر

دیدیکه چون کشید عجوزی کمان من

افکار سیه بار فکندم بچاه غم

آن یوسفم که گرگ من آمد شبانمن

چونمرغ شب چرا نکشم ناله های زار

کز تیر مار آه پراست آشیان من

آید بگوش صحفه دمادم زیردلی

چون نی هزار ناله ز کلک بنان من

از زعفران چهره و از ارغوان اشک

نتوان زهم شناخت بهار و خزان من

طبع آورد زبان سخن سنج را به نطق

شد طبع نکته سنج عقال زبان من

غارتگران درد و غم آورده روز خون

از چارسو بگنج دُر شایگان من

دل همچو سنگپاره دمادم جهد زجای

از تف آه سینۀ آتش فشان من

آنزر خالصم که بخارا کند فلک

جای محک ز کور دلی امتحان من

وانطوطیم که در قفسم کرده روزگار

یاران خبر برید بهندوستان من

وانکوکبم که از نظر نحس ناکسان

در برج غم و بال من آمد قران من

غم بحر خون و آه من انفاس جزر و مد

در وی چو تخته پاره دل ناتوان من

من پیل صید گشته و سرکوب جاهلان

مضراب آهنین فلک بیلبان من

پیلم میاد یاد ز هندوستان کند

جوز ستاره ریزد هر شب بخوان من

چشم بهان فضلم و بر چهره نیم شب

اشگروان ستارۀ هفت آسمان من

فیلاسفان صدر دبستان هفت خط

بر دست علم کودک سر عشر خوان من

در کلبۀ تفلسف من صد چو بوعلی

یا خسته از تسابق یوم الرهان من

بودم قین صدر نشینان بزم خاص

زامیزش عوام فروکاست شأن من

چون سنگ کیمیا بنظرها نهان شدم

کس آگهی نیافت ز سرّ نهان من

چون توتیا بدیده نشاندی مرا ز لطف

بردی پی ار زمانه بروح کیان من

قرع فلاطن است مرا چشم و خون اشک

بر دامن آب احمر و دل دیگدان من

کبریت احمر است مرا کبریای قدر

کاندر فراز قله قافست کان من

دردا که فیلسوف کهن سال دهر پیر

نشناخت قدر جوهر چاراخشجان من

بر گور غم ز آتش نمرودی از قصور

بشکست شیشه دل سیمابسان من

غافل که با لطافت طبعی که مرمر است

از حلم من بیاید و نارالخصان من

ماندم بصد حجاب ز خرگاه قرب دور

تا از کدام پرده بر آید فغان من

دادم مقام پاک و ستادم حضیض خاک

خاکم بسر نه سود من و نی زیان من

گوش از طنین خرمکسانم صدا گرفت

ایکاش بود منزل عنقامکان من

در ظلمت سکندرم ایکاش خضر بخت

زی بارگاه شاه کشیدی عنان من

شاهنشه سریر ولایت که از ازل

با مهر او سرشته گل خاندان من

روحانیان به تحفه براندازدمم عبیر

هر دم که نام او گذرد بر زبان من

در سایۀ وی ایمنم از دیو خیره سر

کز پاس اوست جوشن و برکستوان من

جز صوت او صدای دگر در طوی نبود

با این نوا پر است رگ استخوان من

دانی که ترجمان هویت لسان اوست

گو مدعی زنخ نزند برهوان من

خصم ار کند مخاصمه با من در اینحدیث

اینکوی و اینچمانه و این صولجان من

تو دست ایزدی و جهان دستگار تو

منت خدایرا که ادا شد ضمان من

معذورم از نفس ز مدیحت فرو کنم

ای برتر از خیال و قیاس و گمان من

ترسم که گر باوج ثنایت قدم نهم

آتش فتد بشهپر نطق و بیان من

گیرم که چون معانی وصفت ادا کنم

روح القدس سخن کند اندر دهان من

اوراق نه سپهر بود صحفه نگار

از شاخ سدره خامه طراز دنیان من

رضوان ز حوض کوثرم آرد همی مداد

آید دبیر راد فلک ترجمان من

با اینهمه حکایت مو راست وکیل بحر

ایخاک بر سر من و این داستان من

قافی که از حضیض وی عنقا پر افکند

تا خود کجا رسد مگس پرفشان من

خوشتر که ناقۀ سخن از عجز پی کنم

کاینراه نیست در خور توش و توانمن

شاها مرا بخا کدرت رخصتی فرست

کافسرده نک ز باد خزان گلستان من

تا بار دیگری مگر از دستبوس خویش

لطفت روان تازه دمد بر روان من

بالله ز پرنیان و حریر بهشت به

خاک درت حریر من و پرنیان من

آنذره که خلق نیارند در حساب

از خوان قسمتت بود آنذره ز آن من

لیکن سزد که باج ستانم زآفتاب

گر شهپر همات بود سایه بان من

نامی ز خود ستائیم از بر زبان گذشت

توقیر نام تو است ز توقیر شأن من

ز اصحاب کهف شد چو سگی نامور چرا

ز افلاک نگذرد ز تو نام و نشان من

آخر نه خود ز روی عنایت مرا بخواب

گفتی که تیر است سگ آستان من

تن را رخ ارز لوث معاصی بود سیاه

جان پر هوای توست ببخشا به جان من

بخش ۵۲ - عربیه

ابا حسن افدیک اعیت مذاهبی

و عیل اصطباری من کرور النوائب

تمثلت الدنیا علی فلم اجد

سوابا بک السامی مناخا لراکب

فجئک و الاحشاء تهفو علی الفضاء

فاحسن جواز الضیف یابن الاطائب

بخش ۵۳ - در ستایش ایوان مبارک حضرت ابی عبدالله

تعالی الله از اینکاخ فلک فرساد بیناش

که سر بر اوج او ادنی زند قوسین ایوانش

سلیمان گوبیا صرح ممرد بین که از هر سو

بجای دیو و دد صف بسته فوج حور و غلمانش

عیان از شمسئه کاخ منور نور لاهوتش

نهان در حقه خاک معنبر سر یزدانش

به بطحا تابدار عکسی ز خشت طاق زرینش

بسوزد یکسر از برق تجلی کوه فارانش

الا ای آسمان هین دیده بگشا در زمین بنگر

عیان تمثال عرش و صورت تربیع ارکانش

معاذ الله خطا گفتم خدا را هست گر عرشی

همین کاخست برهان استوای نفس رحمانش

بحشر افتد جواب لن ترانی ز اوج ایوانش

زند گر صبح خلقت بانک ارنی پور عمرانش

فلکرا پشت پیشش خم چو دیوی پیش تخت جم

جهان چون حلقه خاتم در انگشت سلیمانش

امیر دین حسین بن علی بن ابی طالب

که در نسبت پدر عین الله آمد پور انسانش

نگشتی تا ابد واقف ز سر علم الاسماء

نبودی بوالبشر گردر ازل طفل دبستانش

بماندی تا ابد حوّای امکان چونشب آبستن

گر از صبح ازل طالع نگشتی روی رخشانش

ز کثرت گر سرائی ظل آتش نفس اوست مر آتش

ز وحدت گر ستائی نور ذات اوست عنوانش

خرد گر از حدوث دانش افتد در غلط شاید

که اوصاف وجوب آید همه مضمر در امکانش

شگفتی نی چنین زادی ز نسل حیدر و زهرا

چنان بحرین گوهر را چنین بایست مرجانش

رسد ناف از تذلل بر زمین غضبای گردونرا

نهند از هودج تمکین او بر کوه کوهانش

زمین افتاده زان بر پا که آید مهد تمکینش

فلک سر گشته زان بر سرکه گردد سایه گردانش

خروشان بحر گوهر زای از بیم کف رادش

چو بیماری که امید بقا نبود ز هجرانش

اگر یاران خون از پی نبارد ابر شمشیرش

بسوزد کشت کیهان یکسر از برق درخشانش

فروغ نور پیغمبر عیان از جبهه پاکش

شکوه سطوت حیدر نهان در جیب خفتانش

اگر با دست جبریل آفرین دامن بر افشاند

کشد یک آسمان افرشته سر از طرف وامانش

بخش ۵۴ - در مدح حضرت علی ابن موسی الرضا

پیچم بخود چو مار در این تنگنای تار

دردا که شد طلسم من این آتشین حصار

گیجی است در دلم ز غم و رنج مهر و ماه

زین بس عجب مدار که پیچم بخود چو مار

دستی بخوان دهر نیالوده چون مگس

شد تار عنکبوت مرا دور روزگار

هر در شاهوار که بودم به بحر طبع

خون گشت قطره قطره فرو ریخت بر کنار

شد عقل چیربختی نطق مرا عقال

شد بخت تیر طبع مرا بخت دیوسار

نقصان فزود پایه من از کمال فضل

پستی گرفت شان من از رفعت تبار

آری ز خوشه سنک خورد نخل سربلند

آری ز ناقه تیر خورد آهوی تتار

ایچشم دل نگفتم باریک بین مشو

کاخر شوی بچشم بد روزگار تار

ایهوش دیگر آهن سردم بسر مکوب

ایفکر دیگر از رک اندیشه خون مبار

ایچشمۀ مداد من از غصه قیر شو

ایخانۀ نزار من از غم چو نی بزار

ایجان بر لب آمده کامی دو پیش نه

ایعمر دیر پا قدمی باز پس گذار

ای بخت تیره دست بدار از شکست من

توئی نسیم صبحگهی من نه زلف یار

هر دم بسینه میبردم سیخ آتشین

گردون چرا چو نی نکشم ناله های زار

بردم بسی ز کوکب طالع همی سپاس

کز علم هشت بر سر من تاج افتخار

غافل که کنج عقل تیر زد به تیم جو

تا مام غم بطالع قوسم نهاده بار

فارغ نبوده سینۀ تنگم ز تیرآه

طی کن بساط عیش که بگذشت نوبهار

آبی نه آب صدّاد بادی نه باد صبح

بنتی نه بنت سعدان صوتی نه صوت سار

خاکی نه عنبرین و هوائی نه مشگا

بیدی نه سایه افکن و ابری نه ژاله بار

نطق کلیم بسته و گوساله درّ خوار

پای مسیح خسته و دجال خرسوار

دوری چنان نگون که ربایند کوی سبق

طفلان نی سوار ز مردان کارزار

دانا قرین نقص ز زاوش علم زای

نادان بکار رقص زناهید شادخوار

آنرا ز کنج فصل مکان در حضیض ذل

وین را ز غنج هزل مدارا اوج اعتبار

بخت جوان ز چرخ طلب کن که عقل پیر

ماند در ایندیار به تقویم سال پار

در بوستان دهر رخ انبساط نیست

تا غنچه تنگدل بود و لاله داغدار

چشم گهر مدار زد و نان بد گهر

خر را بغیر مهره نباشد بگنج یار

آبی که داشت فضل و هنر ریخت هین بمیر

ای تشنه کاب رفته نیاید بجویبار

ایعقل پیر دفتر دانش بآب شوی

ایهوش چیر گوهر بینش بخاک دار

ای اشک چشم نیمشب ای آب زندگی

پنهان کنم چو خضر ز ابنای روزگار

دهقان دهر بیخته تخم نیاز بیخ

بر روی پروزن همه خس مانده است و خار

ایکاش مام دهر ززادن شدی عقیم

تا این بنین زباب نماندی بیادگار

در معرفت ضعیفتر از زال مرده ریک

بر مخرقت حریصتر از طفل شیرخوار

عهدی ولیک سست تر از تار عنکبوت

نیشی ولیک سخت تر از نیش تیرمار

دستی نه دست موسی و چوبی نه اژدها

شستی نه شست حیدر و تیغی نه ذوالفقار

تنگ است این سرا به سرآ ای زمان عمر

سیرم ز جان شتاب کن ای مرگ ناگدار

دوشم بسر برآمد و استاد عقل پیر

دیدم نوان بگوشه غم با دل فکار

گفت ایرسوم فضل و ادبرا تو اوستاد

گفت ایرموز علم و حکم را تو سیمبار

آیینه ضمیر تو جام جهان نما

سیاره خیال تو شید فلک سپار

اندر انین زفطنت تو هوش زیتموس

واندر طنین زحکمت تو گوش گوشیار

تیری قرین صورت جوزابگاه صبح

برسیم صفحه در کف تو کلک زرنگار

تا کی چو پور زال بچاه اندرت مقر

تا کی چو دانیال بچال اندرت قرار

گر در حضر عظیم بدی مرد را خطر

ور در وطن عزیز بدی شخص را جوار

یوسف چرا بچاه حسودان شدی اسیر

عیسی چرا بدار یهودان شدی دچار

چرخ از مسیر مسکن اجرام نوربخش

خاک از سکون مکان دود دیو و مور و مار

گردون اگر بخون تو یازیده دست چیر

دوران اگر بکین تو پاکرده استوار

رو کن بخاک درگه سلطان دین رضا

کاو داد زند بار ستاند زنند بار

زاستادم این سخن چو برآمد بگوش هوش

دردم ز جای جستم و بستم بسیج بار

کردم رکاب سخت و عنان سست بیدرلک

هشتم زشوق رو سوی خورشید ذره دار

کردم زدرج طبع یکی چامه مدیح

تقدیم بارگاه جلالش بر اهوار

ایطلعت تو هیکل توحید کردگار

موسی بخواب غشوه و در جلوه روی بار

فرزند خانه زاد خداوند لم یلد

همنام نقش بند، موالید هفت و چار

ناموس کردگار ترا مام بیقرین

سالار کاینات تر اباب تاجدار

امر تو بر ممالک ایجاد ناگزیر

حکم تو در مجاری اقدام ناگذار

طوری سنای تو چو سناباد طوس شد

گو با کلیم دامن سینا فروگذار

روشندلان عیب که پیک حواد شد

در ششجهه بامر تو پیوسته بی سپار

درج چهار گوهر و غواص هفت بحر

ضرغام نه کنام و سلیل دو شهریار

رفعت ترا فلک تو در او مهر دلفروز

عصمت ترا صدف تو درو درّ شاهوار

نوریکه آدم از آن در خور سجود

از مطلع جبین مبین تو آشکار

اعیان ماسوا همه یکسر ظلال تست

دیار نیست غیر وجود تو درد یار

روزیکه شد ز پرده ابداع کن بلند

آوازه حدوث موالید چارتار

جز صیت خلق چارده هیکل که از ازل

ایروز ممکنات جهان گردش اختیار

در پرده وجود سرودی دگر نبود

باقی همه حدیث و صدا بود کوهسار

حیران بورطه عظمت کشتی خرد

نی موج را نهایت نی بحر را کنار

مرآت حق نماست سراپا وجود تو

نشگفت اگر بنام خدا گشته نامدار

شیخ ار به نقص گفته من کپ زند بگو

نا بالغست عقل تو لالا بر او گمار

گر بار کاروان شب و روز واکنند

بیند همی عیان همه با چشم اعتبار

کاثقال علم تست که گردیده از ازل

سوی ابد روانه قطار از پی قطار

ذرات کاینات بساط شهود و غیب

از ذره تا بذره و از قطره تا بحار

آیات فضل تست که نبوشته کلک صنع

بر لوح آسمان و زمین باخط غبار

ابلیس را اگر رقم بندگی دهی

در حشر کمترین خدمش جنت است و نار

چوبی کجا بدست کلیم اژدها شدی

دست تو گر نبود بر آن دست دستیار

اینخود مبرهنست که یکدست بیصداست

بیهوده اینمثال نپذیرفته اشتهار

لطفت اگر به پشه ناچیز پر دهد

عنقابه پشت قاف عدم جوید استتار

ریزد بر اوجگاه عروجش عقاب پر

بازد زاهتز از هیوطش هما قرار

نسر کنام چرخ بدزدد بخویش بال

چون کبک کر ز جلوه شاهین جانشکار

پیلان مست نخوت نمرودی از دماغ

بیرون برد زصیت طنینش به پیل سار

شب باز اگر بظل همای تو جا کند

بر سر زآفتاب نهد تاج افتخار

از یکنظر بقوت اعجاز عیسوی

ضعف عشا برون برد از چشم روزگار

طاووس نیمروز کند کور پی چو بوم

دزدد بزیر پرده شب سر زچشم تار

هدهد که بیند آب روان در تک زمین

گردد زضعف باصره خویش شرمسار

از نه فلک به تهنیت و چشم روشنی

آید بر مسیح سر و شان دیده دار

تا روز واپسین نرود کس بخواب مرگ

گر زیر سر نهند سرش وقت احتضار

برگ چنار اگر نگوارد بطبع او

از بن برافکند زجهان ریشه چنار

گر ماه مصر را بغلامی کنی قبول

خور در بهاش در هم انجم کند نثار

تیر چو پی به کعبه مقصود برده

از خاک آستان درش جبهه برمدار

پرکن زتوشه در جهان دامن امید

در سفره کرم نبود جای انتظار

پای جراده است شها با تو مدح من

در پیشگاه تخت سلیمان بروز بار

ورنه من از کجا و مدبح تو از کجا

ای دفتر مدیح تو الواح روزگار

موئی بغفلت از در تو گر سپید شد

آورده ام رخ سیه اینک باعتذار

بخش ۵۵ - در توسل بحضرت امام ثامن الائمه

نسیم قدسی یکی گذر کن

به بارگاهی که لرزد آنجا

خلیل را دست ذبیح  را دل

مسیح را لب کلیم را پا

نخست نعلین زپای برکن

سپس قدم نه بطور ایمن

که در فضایش زصیحه لن

فتاده بیهوش هزار موسی

زآستانش ملایک و روح

رسانده بر عرش صدای سبوح

به خاک راهش چوشاة مذبوح

رسل به ذلت همی جبین سا

نسیم جنت وزان ز کویش

شراب تسنیم روان ز جویش

حیت  جاوید دمیده بویش

به جسم غلمان به جان حورا

فلک به گردش پی طوافش

ملک به نازش ز اعتکافش

ز سر بلندی ندیده قافش

صدای سیمرغ نوای عنقا

مهین مطاف شه خراسان

امین ناموس ضمین عصیان

سلیل احمد خلیل رحمان

علی عالی ولی والا

بگو که نیر در آرزویت

کند زهر گل سراغ بویت

مگر فشاند پری به کویت

چو مرغ جنت به شاخ طوبی

بخش ۵۶ - ایضا

زخاک اگر همه بعد از تو حور عین خیزد

سلاله چو تو مشکل زماء وطین خیزد

مه ار زچرخ بیارد بصد قران بالله

گر از زمین چو توئی ماه بیقرین خیزد

بر آن فرشته جان آفرین که نقش توبست

سزد که آب و گل و آدم آفرین خیزد

تبارک الله از آن جنبش و کرشمه ناز

کسی ندید که سروی بپا چنین خیزد

شود که تحفه برندش ببوستان بهشت

شمامه که از این جعد عنبرین خیزد

یقین نبود مرا تا نه کاکل تو شکست

که هرچه مشک بعالم همه زچین خیزد

زمن سپرس که بر جان لاغرت چه گذشت

زتیر پرس کزان بازوی سمین خیزد

مکش بروی خود آنطره چلیپائی

کزین معامله غوغای کفر و دین خیزد

برآفتاب جبینت توان قسم خوردن

که ماه یک شبه از جیب این جبین خیزد

زسبزه خیزد اگر انگبین عجب نبود

عجب زسبزه خطی کز انگبین خیزد

فکند جنبش مویش مرا بدریائی

که تا نگاه کند دیده موج چین خیزد

ستیزه جو که به تریاق زهرکس ماند

جواب تلخ کزان لعل شکرین خیزد

چو سنگ میزنی ای ترک سنگدل باری

چنان بزن که تواند کس از زمین خیزد

زکاوش تو مرا حرزجان غبار دریست

کز آستانه سلطان هشتمین خیزد

شهنشهی که بموی گر التفات کند

هزار ملک سلیمان اش از نگین خیزد

بقطره زیمنش اگر یسار دهد

هزار بحر گهر زایش از یمین خیزد

نه او خدا نه خدا و ولی خدا لقب است

هزار نکته دلش خود از همین خیزد

نه اسم او نه مسمی دوبین که شرک آرد

نه اسم عین مسمی که کفر و کین خیزد

علیست اسم وی او اسم کردگار ودود

ولیک اسم دوم نیز از اولین خیزد

پس ایندو اسم مرتب بوضع هر دو ازوست

تغایر از حول دیده دوبین خیزد

ولی در آیینه اسم جز مسمی نیست

چو او بجلوه درآید نمود ازین خیزد

پس او علی و علی او و هیچ نیست جز او

به بین در آیینه کز وی ترا یقین خیزد

فقیه شهر شکر غاید اندرین دعوی

عصا کشیده بتکفیرم از کمین خیزد

مار میت صریح کلام لم یزلیست

کدام کفر از این آیه مبین خیزد

لذا مع الله بیخود نگفت امام مبین

زجمع و فرق بهم فرق کفر و دین خیزد

زصحبت شه عشق است نیرا که مرا

زبحر طبع چنین گوهر ثمین خیزد

زنظم دلکش آنقهرمان ملک سخن

بر ایندو بیت گواهم کز آستین خیزد

بغیر حظ که از آن لعل شکرین خیزد

کجا شنیده کسی خار از انگبین خیزد

همیشه مشک زچین خیزد ایعجب زلفت

چگونه مشک از او صد هزار چین خیزد

هزار نکته دلکش بنظم رفت هنوز

از این دو بیت دلا طبع شرمگین خیزد

بخش ۵۷ - ایضا فی المدیحه

چه سرودیست که اینمرغ خوش الحان آورد

مژده باد بهاری بگلستان آورد

گو بمرغان زطرب نغمه داود کشید

بچمن باد صبا تخت سلیمان آورد

دلبرم با لب پرخنده ببالین آمد

مژده ایدل که طبیب آمد و درمان آورد

لوحش الله نشنیدیم که سروی بچمن

بار نسرین و گل و لاله و ریحان آورد

کافریرا که پرستش بصنوبر میکرد

سجده بایست بر این سرو خرامان آورد

روز خورشید جهان از شب یلدا بگذشت

صبح فیروز تو تا سر زگریبان آورد

ای صبا درشکن زلف بگو با دل ما

که خط سر زده بر قتل تو فرمان آورد

دیده بر گلشن روی تو گذشته است مگر

که زخون جگرم لاله بدامان آورد

بچمن غنچه خندان طرب آرد اما

بهر من گریه ببار اینگل خندان آورد

دیده را در نظر آیین بتان جلوه نداشت

دید تا کفر سر زلف تو ایمان آورد

حبذا دجله بغداد و لب آب فرات

خاک تبریز مرا تب بتن و جان آورد

من بفرزانگی استاد حکیمان بودم

بر من این آب و هوا فکر پریشان آورد

آسمانم حسد آورد بگلزار بهشت

ز زمین آخرم از فتنه شیطان آورد

گوئیا دید که گنجی است مرازیر زبان

دهنم بست بر این کلبه ویران آورد

یا چو دانست چو یوسف که عزیز پدرم

حسدم کرد بسوی چه کنعان آورد

گه بسیاره مصرم بغلامی بفروخت

گاهم از تهمت مکاره بزندان آورد

نه ستی و نه سمندر نه خلیلم یا رب

که مرا بر سر این آتش سوزان آورد

یا نه نوحم که کنم صبر بسگبازی قوم

کاسمان بر سر من اشک بدامان آورد

فلکا مادر ایام بصد قرن هنوز

نتواند چو منی طفل سخندان آورد

نه هر آن بقعه که خورشید فلک تافت بر او

کان از او بهر شهان لعل بدخشان آورد

نه هر آنقطره که در بطن صدف جای گرفت

بحر بر دامن از آن لولو غلطان آورد

نه هر آندست که چوبی بکف از نور گرفت

ساحرانرا ز عصا معجز ثعبان آورد

جوهر نکته سرائی چه زنثر و چه زنظم

هر که آورد برم قطره بعمان آورد

شاعری در خور من نیست که استاد خرد

اولین پایه مرا حکمت لقمان آورد

لیک چون پیر فلک همسر صبیانم کرد

ناگزیر است مرا بازی صبیان آورد

نیرا رشته نظم سخن از دست برفت

نتوان در غزل این قصه بپایان آورد

مرد حال دل خود پیش عجایز نبرد

باید این شکوه بنزد شه مردان آورد

علی آنعلت اولی که جهان نقش به بست

تا نه او سر بدراز پرده امکان آورد

نور خورشید عیانست مرا حاجت نیست

بهرانید عوی خود حجت و برهان آورد

داورا دادگرا جانم از این غم برهان

که مرا جان بلب این کلبه احزان آورد

بخش ۵۸ - وله ایضا رحمه الله

همتی کز پا نشستم یا علی

مانده ام بر گیر دستم یا علی

تا بدیدار تو چشمم باز شد

از جهان دل بر تو بستم یا علی

مردم ار مست می خمخانه اند

من ز مینای تو مستم یا علی

من ندانم چیستم یا کیستم

از تو هستم هرچه هستم یا علی

خواجگی کن عهد خود مشکن من ار

عهد خود با تو شکستم یا علی

پایه از چرخ بلندم برتر است

بر درت تا خاک پستم یا علی

از گیاه خاک بستان توام

گر تبر زدوز کیستم یا علی

برعطای تست چشمم کز خطا

تیر فرصت شد ز شستم یا علی

خلق اگر دل بر گدایان بسته اند

من گدای شه پرستم یا علی

ایعصای رهروان دستی که من

پای خویش از تیشه خستم یا علی

زاهدان در انتظار کوثرند

من خوش از جام الستم یا علی

پای مردی کن زلطفم دستگیر

نیر بی پا و دستم یا علی

بخش ۵۹ - وله ایضا رحمه الله

شه کبریا منشا توئی که امیر عز مجلّلی

به تو زیبد عرش جلال حق که به تاج قدس مکلّلی

چو نخواست حق ز کمال خود نظری به سوی مثال خود

بگرفت پیش جمال خود ز هویت تو سینجلی

لمعات نخله موسوی نفخات خلقت عیسوی

ز فروغ روی تو پرتوی ز هوای گوی تو شمألی

توئی ای امیر جهانگشا که ز بدو خلقت ماسوی

به سریر رفعت کبریا نه نشسته چون تو مجللی

به ظلم سکندر آب جو، به طوی کلیم فرشته خو

به سنای نور تو راه پو، ز ضیای نار تو مصطلی

توئی آنکه خواست چو ذوالمنن زره عنایت و فضل و من

ز طلوع طلعت خویشتن به ورای خویش تفضّلی

ز تنزّه احدیتش ز تقدس صمدیتش

بنمود سرّ هویتش زجلال ذات تو منجلی

توئی آن مثال بدیع حق که ز بعد ذات منیع حق

نکشیده کلک صنیع حق به کمال شخص تو هیکلی

ز تو صادر اول ما ذکر به تو لاحق آخر مازبر

تو خود آن مهین مقتدر که هم آخری که هم اولی

به دلیل آیه انمّا و نصّ سوره هل اتی

به صریح لو کشف الغطا و خطاب سر سینجلی

به نبی ظهیر و معین توئی و امیر ملک یقین توئی

و مجیر روح الامین توئی و به کاینات توئی ولی

کسی ار ز پرده به جز صدا نشنید و خواند تو را خدا

فلقد أشار بما بدا و حماک عنه بمعزلی

به حجاب قدس حریم حق توئی آن نهفته ندیم حق

که هنوز صنع قدیم حق ننموده کنز نهان جلی

لمعات وجهک اشرقت و شعاع طلعتک اعتلی

ز چه رو ألست بربکم نزنی بزن که بلی بلی

بخش ۶۰ - مرحوم آخوند ملا محمد حجه اسلام پدر نیر طاب ثراهما

کرد خور عشق دوست از افق دل ظهور

ساحت جانرا گرفت پرتو الله نور

یوسف گل پیرهن آمده سوی وطن

گوشه بیت الحزن گشته سرای سرور

مطرب شیرین مقال برد ز دلها ملال

محو نمود از خیال صحبت غلمان و حور

شیخ که بودش بدوش منکرمی با خروش

کین بردش عقل و هوش آن بود از قول زور

دیدمش از یکطرف ساغر مینا بکف

خنده کنان از شعف آمده بر رقص و شور

گفتم ایا شیخ صاف کین بود از تو خلاف

این عمل جلف صاف باشد از عقل تو دور

گفت که سرّ نهان گشته بعالم عیان

جمله خلق جهان بر سر رقصند و شور

جمع شد از هر طرف منکر فضل و شرف

پیش خر خوش علف قدوره اهل غرور

تا که شنید این سرود اهل عناد و حسود

رفت بچرخ کبود عف عف کلب عقور

بخش ۶۱ - مدیحه من کلام آقامیرزا اسماعیل حجه الاسلام برادر نیرطاب ثراهما

ایمظهر صفات خداوند بیمثال

ایذات پاکت آئینه ذوالجلال

عکس است از جمال تو در جام آفتاب

وز عکس عکس بسته بمه در گه قبال

از فیض ایندو کوکب تابان بچاست جهان

جانها زنور روی تو بگرفته اعتدال

شمس الشموس از آنی و هم مونس نفوس

در عین قرب بعد بظاهر بسی محال

لیکن اگر بعالم باطن نهم قدم

بس واضح است در نظرم سر اینمقال

در جلوه بس قریب ولی در مقام ذات

هرگز بدرگهش نرسد طائر خیال

حق را ظهور ذات محال است ممتع

مرآت حق نماست بعالم علی و آل

ارواح شان نجوم سموات ممکنات

اوتادارض باشد اجساد کالجبال

شمس رواق حضرت سلطان دین رضا

آتش بطور از تف او دارد اشتعال

بر درگهش ملایک موت و حیوه و رزق

از بهر استفاضه گشوده کف سئوال

جبریل گر موکل خلقست و خادمی است

از خادمان در گه آشاه بیهمال

شاها ز انقلاب جهان بس مکدره

وز قیل قال خلق دلم گشته پرملال

بر هرچه بنگرم همه فانی است در نظر

بر جمله کاینات کشیدم خط زوال

نور هدایت ار نرسد از تو بر ضمیر

عالم تباه گردد در وادی ضلال

غمهای دل به پیش تو محتاج عرض نیست

با عالم خبیر چه حاجت بیان حال

زآب قبول و آتش شوق و هوای عشق

از خاک آستان تو بسرشته ذوالجلال

اینقالب ضعیف نیاز نیازمند

این چار عنصر است مرا مبدء و مآل

بخش ۶۲ - ایضا قصیده من کلام آقا میرزا اسماعیل، المتخلص به نیر طاب ثراه، در مدح امیرالمؤمنین

دلا تا کی در این عالم غم و جور و محن بینی

بکار خویشتن هردم دو صد عقد و شکن بینی

اگر خواهی که در بزمی درآئی بهر استیناس

بسان شمع مجلس اشگریزی تب بتن بینی

وگر سوی گلستان رو کنی وقتی پی نزهت

همه گل خوار بینی گلستان بیت الحزن بینی

وگر خواهی که از الحان مرغان چمن وقتی

غمی از دل زدائی جمله را زاغ و زغن بینی

وگر خواهی که پروازی کنی زینکلبه احزان

شکسته بال باشی بر دو پای خود رسن بینی

دمی دست از علایق باز دار و رو مجرد شو

غبار از چشم خود برگیر تا راه وطن بینی

غریب و بیکس و نالان چو افتادی زعجز از پا

زعرشت دستگیر آمد چمن اندر چمن بینی

همه خار مغیلان ره عشقش بزیر پا

حریر پرنیان دانی و دیبا و پرن بینی

بلی گوئی بلا خواهی بلا پوئی بلا جوئی

که تا خود را بکوی وی اسیر و ممتحن بینی

خدا خواهی خدا خوانی خدا جوئی خدا گوئی

چو وجه ذوالجلالش را بهر سرّ و عان بینی

همه اشیاء به پیشت هالک آید غیر وجه رب

چو جمله ماسوا را زیر امرش مرتهن بینی

اگر نازی کند از هم بریزد جمله قالبها

نیاز جمله عالم را به پیش ذوالمنن بینی

گدای کوی او را افسر شاهی بسی ذلت

اگرچه در برش روزی دریده پیرهن بینی

چو وجه الله امرالله ظاهر در جهان خواهی

بهر سو رو کنی آنجا جمال بوالحسن بینی

امیرالمؤمنین حیدر علی بن ابیطالب

معین انبیا یکسر بهر عهد و زمن بینی

لله و ولی الله، عین الله و جنب الله

بهر سرّی که در خلقت علی را مؤتمن بینی

علی خواهد خدا خواهد خدا خواهد علی خواهد

خطا گفتم دوی نبود علیرا گر چو من بینی

علی اسم خدا باشد که مکنونست در عالم

علی چون روح عالم را سراپا چون بدن بینی

محرّک نیست غیر از او مسکن نیست غیر از وی

یکیرا زنده میدارد یکیرا در کفن بینی

به امر او ملک در بطن مادر میکشد صورت

برون آرد بدنیا هرچه از زشت و حسن بینی

پیمبر را ندانم منزلت چونست رتبت چند

که حیدر را باو گه عبد خوانی گه ختن بینی

رواج دین پیغمبر زتیغ آبدارش شد

بقای شرع پیغمبر به نسل بوالحسن بینی

بهر عصری امامی ظاهر از اولاد اطهارش

که تا عالم زنور او مطهر از وثن بینی

چو انوار خدا تابید بر اشرار این امت

چنانچه مهر عالمتاب را بر هر لجن بینی

زظلم و کفر آنها پر شد عالم عرصه شد تاریک

چنانچه از لجن ابری بهر دشت و دمن بینی

امام عصر غایب شد زانظار و جهان تاریک

اویس آسا جمالش را بباید از قرن بینی

وجودش لنگر ارض و سما و زیمن احسانش

جهان مرزوق و درگاهش پناه از اهرمن بینی

دم عیسی از او باشد ید موسی از او باشد

زلطف او خلیل اندر گلستان و چمن بینی

چو برحسن خدادادش بخیل دل کنی سیری

هزاران یوسف مصری بچاه اندر ذقن بینی

چو ذاتش وصف بیچونست و اوصافش زحد بیرون

چگویم من اگرچه صدزبان اندر دهن بینی

نیاز از غیر او بکسل توسل کن بدامانش

همه شاهان عالم را گدای اینحسن بینی

بخش ۶۳ - من کلام نیر رحمه الله القصیده الموسومه بالندبه فی مدح حضرت حجه صلوات الله علیه

عج للمسیر و سرفی البیدو القلل

ان العلی فی ستون الانیق الذلل

خض فی الفلاو اصحبت الاسادفی اجم

و اترک مغازله الغزلان للغزل

او کان للمرومن عز و مکرمه

فی دارولم یهاجر سیدالرسل

لم یبق فی الدارممن کنت تعهدهم

الا لفیف من الانذال و السفل

فاربی بنفسک ان تفتاد شمیتهم

وع المعاطن الا نعام و اعتزل

مهما نزلت بارض فائت نادیها

واقر سلاماً علی الادآب و ارتحل

ما ان لفیف اخابوس بمسغبه

فاعطف علیه وکن هنه علی وجل

و ان اردت قری قوم تسامر هم

فات القبور فمافی الحی من رجل

خلت ربوع العلی ابلها فعذت

تبکی علیه الصدی بالویل والهبل

خان الزمان رجالا یبخلون علی

عز القیاد و ما القوم من بخل

قضوا فلالفضایا ما ابوحسن

ولا لهیجائها من فارس بطل

توازتهم اناس لا خلاق لهم

ارث الثعاب الاسادنی الا کل

قوماً اذا اسجر ذالود رو سهم

واستغفر والله من قول بلاعمل

طیر اذا حملوا جمل اذا اقتضوا

یا بدع ولد زناه الطیر بالجمل

یشیهون بمن سادو املا بسهم

و رزقه العین لا نحور بالکحل

تقلد العلم قوم من ذونی سفه

یفوتهم باقل فی حلبته الجدل

فخامل جهله بین الوری مثل

یرزی مقاله افلاطون فی المثل

تعمر الدهر حتی کل ناظره

فاحذر نعامه ان تکوی مع الابل

سر فی بطون الثری یا خارمقتحما

وقف علی کل رسم دارس عطل

و انع المکارم ثم اقصد مآتها

و عزایتا مهابا الفادح الجلل

ما اوحش الدار لولا فرحته الحول

ما انکدالعیش لولا سرعه الاجل

القی المکارم نفسی فی غیابتها

کانی یوسف فی اخوه جهل

واستجهل المجد مقداری فغادرتی

تعلو ملابس عزمی غبره العطل

کافی کحله فی عین ذی کمه

لواننی صارم فی کف ذیشیلل

الدهر انزلنی حتی قرنت الی

غوغاء امثلهم عثمان فی المثل

سموسنام العلی والمکرمات ولا

من ناقه لهم فیما ولا جبل

صبوالی بیعه میشومه جعلت

شوری یوصی بهالات الی هبل

اجبل قدحی بها والطرف فیه قذی

منها ولکن بسبق السیف للعدل

یا دار تبریز لاحییت من وطن

الیک عنی فمالی فیک من علل

ان کت جنه فردوس فطب نزلا

فقد و هبتک مالی فیک من ازل

دعنی و رحلی و خلامی و راحلتی

واربع علیک رضینا منک بالنقل

فیما الوقوف بدار الهون غربها

الا مکاشره الاذناب و العکل

یاحبذا موقفی فی الربع من اضم

فی صفو عیش بلاغول ولا کسل

کم من لیال به ضحیاء مقمره

مذیر کاس المنی فیما بلاد غل

یوماً علی دجله الزور اعلی سرر

یوما علی هور کوفان علی کلل

یوماً بسامره اکرم بها سکناً

تحمی العظام بها من رفته الشمل

اخری بخیر سقاه الله من حرم

فی طیب ترهنه برد من العلل

خبات عدن بها من کل فاکهته

قطوفها ذلّلت من کف مجترل

و باسقات نخیل کاالعروس اذا

قامت وقد اسدلست للفاحم الرجل

تحکی زوارقها برجا علی فلک

تقل سیاره تفتر بالاصل

یا نفس صبراً علی ریب الزمان فلا

تخطی السلامه الا خلفه الحلل

هل تشهق العین الاکل و یخطر

ان العبون لفی شغل عن الحمل

ماللّرجال نصیب فی مغانمه

الدّهرقن ذوات القنج والشهل

هونی و مونی علی حر الظماء جدعاً

اجل شانک آن ترضین بالسمل

ان ادبرت عنی الدّنیا فلا بطر

فی جوهر السیف ما یغنی عن الخلل

حملّت اوقار عز لاتقوم علی

اقلالها یعملات السبعته الذلل

وخرت اعراق مجد وصلها حکم

وفرعها همم باالنلو متصل

و هدو نفس فلانی العیل من جزع

ولا غداه الغنی والنیل من خیل

وزانئی حیم علم قد جبلت بها

لو زالت الراسیات الصلّد لم ازل

وزید لی بسطه سبحان و اهیها

فی العلم لوعال من فی الارض لم اعل

فکم حللت رموزاً طالماً قصرت

عن حلّها حکماء الا عصر الاول

و کم ملکت کنوزاً شدّ ما جهدت

فی نیلها طلّب العلیا ولم تنل

راطنت وصیحی بهادهراً فما انتبهت

لها فکفکفت عنها کف معتقل

لا یوهن الدّهر عزمی من بلابله

البحر من صیحان الرعد فی شغل

بین الجوانح منی ما یخلانی

من ان یکون لذی فضل ید قبلی

لو کنت استاثر الدّنیا و زهرتها

حرصاً علی صعته فی اللّیس والاکل

مکان یحخرنی من طعمها جشب

و من ملا بسهاطم من الحلل

لکنه لسماح لایسا محسنی

الا بانفاق ما فیها بلا مهل

فلو وری البوس ما قدفاته لحکی

تحب الجور لاصفا مدی الاوّل

ولو دری الجود ماقدنا به لبکی

مرّالدهور لا عوازی بکائل

ولو تکن للعلی عینان لا منتبهت

و ما شرتنی بنجس غیر محتفل

لئن حوت شخصی الدنیا فلاعجب

کم لف من دُره فی مطرف سمل

و ان زهانی اضدادی فلا ضجر

من هزوذ یحول من عین ذیکحل

و ان تخاذلنی صبحی فلا و عز

فی منعه النفس ما یکفی عن الحول

لله در عمید فی مقالته

حباه رب العلی من اهناء النزل

و انما رجل الدنیا و واحدها

من لا یعوّل فی الدنیا علی رجل

سهرت حتی حلیت الدهر اشطره

یا نومته الموت زورینی علی ملل

فان اصاب السها من ضجوتی رمد

مهلا فقد قربت شمسی من الطفل

لانرج یا صاح فی الدنیا بلوغ منی

الا لکل خفیف المقل محنقبل

انکان یاتی علی تغییر عادتها

فسیف سبط امیرالمؤمنین منی

الحجه القائم بن العسکری الحسن

الهادی سلاله طه ناسخ المثل

الاروع البطل بن الاروع البطل

بن الاروع البطل بن الاروع البطل

فتاک لامنها فلّاق هامتها

فضاض عامتها فی غیهب الجلل

خلیفه الله فیما بین لابتسی

الدنیا علی الخلق من خاف و مستمل

لولاه فی الارض ما قامت قوامها

الا وساخت بمن فی السهل والجبل

ولا اسقامت مجاری هذا الا کر

السبع الشداد علی قطب بلامیل

ولا استدارت لها شمس علی قمر

ولا استتارت دراری تلکم الشعل

وجه المهیمن فما بین اظهرنا

وصفوه الرسل الها دین للسبل

حلاحل لوزعی حجفل بذخ

سمیدع اریحی سحج بدل

وقدراه ابنی الله حین سری

الی مقام باوج الدس متصل

مصلیاً وجهه کالبدر ملتمع

ونوره بعد فی الاصلاب منتقل

یا باحثا عن ذری علیاه معذره

قدسد دون الثر یا اوجه الحیل

ان قال لافمبیت الکون فی عدم

کما تمثل عنه الکون من آجل

یزاحمون علی استیطاف کعبته

ملائک السبع من راع و مبتهل

شمس غدت من سحاب القدس فی کلکل

لو انها کشفت یوماً لذی بخل

لصاح وجهت وجهی للذی فطر

السماوالارض عن تشریک ذی الحول

انصهصه الغمر عن قولی فقل عذرا

ابا الغریق فلا اخشی من البلل

قد حیرالملا الا علی تهلله

لولم یهلل لباهت منه فی ضلل

هذا اعتذاری فان بالغت فی بکری

الیک عنی فماصب بمعتذل

لا تدعونه الهاً اجل عن کفو

قل فیه ما شئت من وصف ولن تصل

و کیف توصف او تدری حقیقتها

ذات تعالت عن الاضداد والمثل

اعزه الله من اعضا و عزته

بفیلق مابها للدهر من قبیل

ان کفه قصبت فاالدهر فی فشل

منها و ان بسطت فالبحر فی وشل

اختصه الله مراتاً لطلعته

اذصیغ عنصره من آیه الازل

تسوی السما وجهه بالشمس حین عات

و حین زالت عرتها حمره الخجل

یا نقطه فصرت عن حل معجمها

مفاتح صورت من احرف الجمل

الیک فی العود رجعیها ولا عجب

اذانت فی مبتدیعها عله العلل

للجرمد وجزر فی طلاطمه

افیض کیفک مدّغیر منفصل

ماالدهر الا کانسان و انت له

عین بمستحه نور الله بکتحل

ان انکرتک اناس من بنی عمه

فقد کبرت علا من طوق ذی لجل

للشمس فی الارض آیات لجاحندها

و ان غدت من غمام الجوی فی ظلل

ارض بلا حجه سبحان خالقها

عن ترک اعنامه ترعی مع الحمل

و لیس غیتبه عنهم بصائره

فانه ان رناهم غیر منعزل

یذود هذا و یسقی ذاعلی قدر

من حیث لم یشعر وافی العل والنهل

فاالشمس طالعه لیست بکاسفه

لکن عری الدهر عنها عشوه المقل

من غبره قد اثارت فی سقیفتها

انباء علاتها فی اثر مرتحل

غداه اشتغلو عن موت صاحبهم

لم یشهدوه لتکفین دلاعثل

و نا یعواسنته الماضین قبلهم

بعد النبیین حذو النعل بالنعل

فابد عوابدعه لم یخطئو قدما

فیها التخاذ بنی اسرائیل للعجل

وانکره والاحیه الطهر بیعه

وقد اهیبوبنص فی الغدیر جلی

واستغفروا امهم عن بیت عصمتها

یوماً علی بغلته یوماً علی جمل

تباهیته لم یفد نصح الکتاب ولا

نبح الکلاب لها یا شده الثمل

و بایعوا خالهم من بعد ما قتلو

بامر هانعثلا با الغی مشتغل

فاستنهضوه الی حرب الوصی علی

ایوء قاتله یا صیحه الخیل

فعسکر الرجس فی صفین فی قلل

من حزب ابلیس من خیل و من رجل

فشب نار الوغی بین الکماه من

الحربین وانهلت الانبال کالویل

فغمهم آیته الجبار فی ظلل

من الغمام بصوت کالقصیف علی

لا یلتقی شاطئا الا واتبعه

برمیه من شهاب الغصب مشتعل

لوان ما بین قربنها لهم لفدوا

لوکان تفیع سیف الله بالبدل

قدکان یفنی شلا هم برق صارمه

لولا اعتراض دم کالویل منهمل

یحوط حجفر شوس کانهم

ملائک حول عرش الله محتفل

کان ارماحهم فی کفهم کنس

لها ذوائب تنعی القوم باالئلل

کم رکبو من بنی صخر رحی قلل

علی سوی محور العساله الذبل

کم کبوا خیولا فی مکافحه

علی رکوب لها فی الترب منجدل

کانها سفن مددت بر اکبها

یغشاه موج ظلال السیف کالقلل

و لم تنل اولیاء نثار مآربه

سوی عتاق سه من رمح معتقل

فاستر هقیتم صفاح الخافضات علی

رفع المصاحف یالله من دخل

و سیف اشترها باللبین یحصدهم

والقوم ما بین مجدول و منجفل

حتی تشایع رای الما رقبن علی

ترک القتال فیاللخذل والفشل

فحلوه علی التحکیم و اقتنعوا

من الغنیمه بعد الکد بالقفل

ثم انتضوا سیف بقی عمدوه علی

امیر هم یالها من نکث مغترل

اصلاح ما شیعوا فی الصیف من لبن

لواجتنی برق ما سل من عمل

هیهات للقید ما قدفت من قرء

هیهات للقوس ما قدزل من اسل

فانقض فیهم ضحی کالصغر بلقطهم

بمخلب السیف بعد النصح والعذل

فلم یغدر لهم فی الارض من اثر

فی غمض دیوسن اولمح ذی سبل

هذا وکم هنوات بعدها بضوی

والرممتینن و دور من بنی سمل

لا یستجیب لسانی ان یفوه بها

فاکتف بوقعه عاشورا ولاتسل

هذا الذی حجب الانصار فنقلبت

من نور طلعه وجه الله فی عطل

لله یوم نیادی فی السماء صحی

باسمه و صماخ القوم فی غفل

تهتز ام القری بشری ابن بجعتها

و زلزلت شرف الادیان والنحل

والارض قد اشرقت من نور فاطرها

و ظلمه اللیل قدولت ولم قول

یا مومنه کلسا فدرمت غایتها

وقعت من حیرتی فی زیت الخطل

فطانت نهتفنی صرعی مفاوزها

ارجع لاترک یا هذا ولا تغل

قدرمت سهباً عریضاً ظالما عقرت

فیه المطایا و قد انت من الجزل

یا سائراً نحو سامرا یوما بها

صرحاً بنور جلال الله مشتمل

احمل لسدّته العلیاء قافیته

من ماحض فی هواهم غیر منتحل

حال الجریض له دون القریض فلا

نوق الی هزج منه ولا رمل

لکنها نقشه من صدر ذی قلق

بین الحشی منه جرح غیر مندمل

قدجاش صدراً بها والحلق فیه شجی

مما دهنه من الاوصاب والفصل

و اذ وقفت علی باب لناحیته

ظل بن عمران فیها غیر منتعل

انزل علی هدوء واهتف لقاطنها

و اندبه عنه و قل یا کعبه الامل

غر العزاء و جل الخطب وانفصمت

عری الرجاء وسدت اوجه الحیل

صبت علی هموم شیبت لممی

لا یستطیع لها رضوی من الثل

و طاف بی ضاریات من نوازلها

تتری کسرب ذئاب طاب بالجمل

عجل فدیتک فی تنفیس ازمیتها

عنی فقد خلق الانسان من عجل

ولا تکلنی الی انفسی فتخذلنی

یا من علیه لدی الاهوال متکلی

من حاد عنک فقد اعیت مذاهبه

دهل سراب للفلا یروی من الفلل

صلی علیک منیث لعرش ما سلکت

بالوحی سبل الهدی محل الخبا الذال

هوالعزیز

غزلیات

شمارهٔ ۱ : زد ننگ عشق کوس ملامت به نام ما

شمارهٔ ۲ : چشمت به غمزه کشت دو صد بیگناه را

شمارهٔ ۳ : بستی برشته سر مو پای و دست ما

شمارهٔ ۴ : بجان دوست که از درمران گدائی را

شمارهٔ ۵ : چند در بند کشم این دلِ هرجایی را

شمارهٔ ۶ : نفس بازپسین است ز هجرت جان را

شمارهٔ ۷ : در کمالت چه دهم داد سخندانی را

شمارهٔ ۸ : صنما نه میل مسجد نه سر کنشت ما را

شمارهٔ ۹ : کس نزد پای بگویت که نه سر داد آنجا

شمارهٔ ۱۰ : از حد گذشت جلوه فروهل نقاب را

شمارهٔ ۱۱ : سال‌ها گوشه غم بود دل ریش مرا

شمارهٔ ۱۲ : مده بباد سر زلف عنبر آسارا

شمارهٔ ۱۳ : بی می نتوان بردبسر فصل خزان را

شمارهٔ ۱۴ : در پردهٔ حُسن روی تو شد پرده‌در مرا

شمارهٔ ۱۵ : جدا از چشم او تن در تب ز جان بر لب است امشب

شمارهٔ ۱۶ : گیرم اندر دل پر درد هزاران غم از اوست

شمارهٔ ۱۷ : چندم از کشمکش موی تو جان این همه نیست

شمارهٔ ۱۸ : در کار عشق حاجت تیغ و خدنگ نیست

شمارهٔ ۱۹ : امروز خرمن گل و نسرین و سوسن است

شمارهٔ ۲۰ : زینهار ایدل از آن غمزه که شمشیر بدست است

شمارهٔ ۲۱ : هر شکاری شود از چنگل شهباز گرفت

شمارهٔ ۲۲ : لوحش الله صنما این چه دهان است و لب است

شمارهٔ ۲۳ : گر باده کشانرا طرب از باده ناب است

شمارهٔ ۲۴ : زلف سرکش بین که پروای پریشانیش نیست

شمارهٔ ۲۵ : لب عذرا که دل وامق از آن خونین است

شمارهٔ ۲۶ : چند برد زاهد انتظار قیامت

شمارهٔ ۲۷ : هوسم کشد نگارا ز حلاوت عتیبت

شمارهٔ ۲۸ : مگر قدم به ره عشق هشتن آسان است

شمارهٔ ۲۹ : همه را چشم عنایت زتو شیرین پسر است

شمارهٔ ۳۰ : آن نه زلفیست که پیچیده بدور ذقن است

شمارهٔ ۳۱ : نوش لب یار نیم خند است

شمارهٔ ۳۲ : ما را بدر میکده دادند اقامت

شمارهٔ ۳۳ : بهای قند چه داند که در جهان چند است

شمارهٔ ۳۴ : ز غمت خون دلی نیست که در جامم نیست

شمارهٔ ۳۵ : خبر ما که برد باز بدان لعبت مست

شمارهٔ ۳۶ : کدام آیت رحمت که در جبین تو نیست

شمارهٔ ۳۷ : صنما زخم دل از چاره اغیار گذشت

شمارهٔ ۳۸ : جانا حیوه من زلب می پرست تست

شمارهٔ ۳۹ : آنرا که بپای تو سهی سرو سری نیست

شمارهٔ ۴۰ : جنبش کبک بزیبائی رفتار تو نیست

شمارهٔ ۴۱ : تا دل من ریش و لعل و نمکین است

شمارهٔ ۴۲ : چند عمر اندر پی آب سکندر بگذرد

شمارهٔ ۴۳ : مگو جان بی سبب بر گردن از مویت رسن دارد

شمارهٔ ۴۴ : آن نه مست است که می خورد و ببازار افتاد

شمارهٔ ۴۵ : حسن از آنپایه گذشته است که در وصف من آید

شمارهٔ ۴۶ : چه بود با سر زلف تو کار جان بسر آید

شمارهٔ ۴۷ : سرخوشانی که شراب لب مستانه زدند

شمارهٔ ۴۸ : همچو نی وصل تو هر دم که مرا یاد آید

شمارهٔ ۴۹ : دودی ز آهم ار بدرون نی اوفتد

شمارهٔ ۵۰ : خون من جای می ار خورد لبش نوشش باد

شمارهٔ ۵۱ : نسزد چنین جمالی به حجاب ناز باشد

شمارهٔ ۵۲ : ساقی مجلس گشود زلف سمن سود

شمارهٔ ۵۳ : رنجه مباش از دل از تو در گله باشد

شمارهٔ ۵۴ : ترک چشمت چو کمین از پی نخجیر کند

شمارهٔ ۵۵ : مرغی شکسته درخور تبر ستم نبود

شمارهٔ ۵۶ : یاد موی توام از دیده به در می‌نرود

شمارهٔ ۵۷ : زلف به ملک حسن به سر تا کله نهاد

شمارهٔ ۵۸ : نظرم دوش بدیدار مهی زیبا بود

شمارهٔ ۵۹ : خیل خیال تست که بر چشم ما رود

شمارهٔ ۶۰ : مهل آنروی که از پرده پدیدار آید

شمارهٔ ۶۱ : هر صباحم که ره از خانۀ خمار افتد

شمارهٔ ۶۲ : از تو نتابم رخ ای نگار بمعبود

شمارهٔ ۶۳ : گر چونتو در آفاق جفار کار نباشد

شمارهٔ ۶۴ : جز دل ما که ز یاد تو به پرواز آید

شمارهٔ ۶۵ : چه شدی کار من دلشده یکسر می‌شد

شمارهٔ ۶۶ : عنبرین‌موی تو بر طرف چمن می‌گذرد

شمارهٔ ۶۷ : زلف جانان سحر از باد صبا در هم شد

شمارهٔ ۶۸ : نگار من چو بتاراج عقل و دین خیزد

شمارهٔ ۶۹ : نه من از تنگی دام است که در فریادم

شمارهٔ ۷۰ : خیز تا معتکف خانۀ خمار شویم

شمارهٔ ۷۱ : تیشه بر پا زدی ار داغ منش در دل بود

شمارهٔ ۷۲ : دلبر من بچهره چون زلف معنبر آورد

شمارهٔ ۷۳ : اگر بلبل بدل داغی ز جور باغبان دارد

شمارهٔ ۷۴ : افسرده دلان شورت نادیده بسر دارد

شمارهٔ ۷۵ : جان در خور خدنگ تو ابرو کمان نبود

شمارهٔ ۷۶ : گر نه چشمان تو در قصد گرفتارانند

شمارهٔ ۷۷ : بتان چو زلف مسلسل به تاب می‌سازند

شمارهٔ ۷۸ : در قیامت اگرم زلف تو زنجیر شود

شمارهٔ ۷۹ : شانه هر دم که بر آن کاکل مشکین گذرد

شمارهٔ ۸۰ : عمری که بی‌تو ای مه نوشاد می‌رود

شمارهٔ ۸۱ : این خودسری که زلف تو ای دلربا کند

شمارهٔ ۸۲ : تا سر کار تو با خانۀ خمار افتاد

شمارهٔ ۸۳ : انس من ایشیخ با می است و دف و عود

شمارهٔ ۸۴ : یارب آنخال که ما را شد از او روز سیاه

شمارهٔ ۸۵ : محتسب با ساغر می گرد مرا سر بشکند

شمارهٔ ۸۶ : بکش ای دوست نداریم ز حکم تو گزیر

شمارهٔ ۸۷ : ز تاب زلف تو نارسته خط دمید آخر

شمارهٔ ۸۸ : نه در آزردن دلها چو تو خودرای دگر

شمارهٔ ۸۹ : هندوی چشم و خال و خط و زلف مشک‌بیز

شمارهٔ ۹۰ : شد روی یار جلوه‌گر از زلف مشک‌بیز

شمارهٔ ۹۱ : ای جوان کاین همه آتش زنیم بر دل و ریش

شمارهٔ ۹۲ : گه به مسجد کشدم گه به کلیسای کشیش

شمارهٔ ۹۳ : نه سر سیحۀ زاهد نه چلیپای کشیش

شمارهٔ ۹۴ : کجا به گوش رسد ناله‌های زار منش

شمارهٔ ۹۵ : عاشق که رنج عشق نداند ز راحتش

شمارهٔ ۹۶ : جهان دریای خونابست و ناپیداست پایانش

شمارهٔ ۹۷ : دل من کنعانست و چاه سینۀ زندانش

شمارهٔ ۹۸ : چشم بر صیدم نیفکند آنشکار افکن دریغ

شمارهٔ ۹۹ : گفتم رقم کنم به تو حال دل ملول

شمارهٔ ۱۰۰ : من آن نیم که دل آزرده از جفای تو باشم

شمارهٔ ۱۰۱ : هر دم از یاد تو با چشم جدا گریم و مویم

شمارهٔ ۱۰۲ : با تو نخواهم رخ حور ای صنم

شمارهٔ ۱۰۳ : گر مساعد شود آن طرۀ عنبر شکنم

شمارهٔ ۱۰۴ : خم ابروی تو تا با مژه پیوست به هم

شمارهٔ ۱۰۵ : که برگذشت که خون می‌رود ز چشم ترم

شمارهٔ ۱۰۶ : بپای دار کشد محتسب ز میکده مستم

شمارهٔ ۱۰۷ : می بنالم که بسر وقت رسد صیادم

شمارهٔ ۱۰۸ : خیز تا معتکف خانه خمار شویم

شمارهٔ ۱۰۹ : زنی چو آتش می ساقیا بخر من هوشم

شمارهٔ ۱۱۰ : به سرم فتاده شوری که ز خود خبر ندارم

شمارهٔ ۱۱۱ : دل به دریا زدن از چشم تر آموخته‌ام

شمارهٔ ۱۱۲ : دل گسست از من و با چشم تو پیوست به هم

شمارهٔ ۱۱۳ : سر گران تا کی ز من ساقی بده رطلی گرانم

شمارهٔ ۱۱۴ : عهدها شد که نکردی به نگاهی شادم

شمارهٔ ۱۱۵ : من ای حریف نه مرد شراب گلگونم

شمارهٔ ۱۱۶ : خون شد دل از علایق ناسوت کثرتم

شمارهٔ ۱۱۷ : ای صنم کز چشم کافر کیش بردی دین من

شمارهٔ ۱۱۸ : ای غلام بر سیمین تو زرین کمران

شمارهٔ ۱۱۹ : ساقی کناف بوالهوسان از پیاله کن

شمارهٔ ۱۲۰ : ای ساقی جان آبی بر آتشم از می زن

شمارهٔ ۱۲۱ : بخطا میرمد آن نرگس فتان از من

شمارهٔ ۱۲۲ : بگذار تا بماند چشمم برهگذاران

شمارهٔ ۱۲۳ : عمر این گردش ایام چه خواهد بودن

شمارهٔ ۱۲۴ : دلا گر گوهر مقصود خواهی دیده دریا کن

شمارهٔ ۱۲۵ : من و وصال تو از خواب عجب خیالست این

شمارهٔ ۱۲۶ : چند بیهوده دلا اینهمه افغان از من

شمارهٔ ۱۲۷ : ای که با لشکر مژگان دراز آمده‌ای

شمارهٔ ۱۲۸ : بر جو فلک ز شعلۀ آهم کرانه‌ای

شمارهٔ ۱۲۹ : طوقی ز خط بدور زنخدان کشیده‌ای

شمارهٔ ۱۳۰ : سخت ای لعبت شیرین همه جا رو شده‌ای

شمارهٔ ۱۳۱ : از هر طرف که پای به پیچم ز کوی تو

شمارهٔ ۱۳۲ : سوزنده آتشی که شود پخته خام از او

شمارهٔ ۱۳۳ : ای صورت زیبای تو مرآت معانی

شمارهٔ ۱۳۴ : امشب اگر ای نائی آهنگ دگر داری

شمارهٔ ۱۳۵ : دلم بخستی و در خون گذاشتی و گذشتی

شمارهٔ ۱۳۶ : چمنی دیدم و کردم قدمی چند خرامی

شمارهٔ ۱۳۷ : ز کمان ابروی دل‌نشین، چو خدنگ غمزه رها کنی

شمارهٔ ۱۳۸ : نکرد از لابه ای بیمهر اگر خوی تو تغییری

شمارهٔ ۱۳۹ : خنک آن شبی که او رخ بفروزد از شرابی

شمارهٔ ۱۴۰ : در خاطر منی و به دل تیغ می‌زنی

شمارهٔ ۱۴۱ : شبی پرسیدم از خلوت نشینی

شمارهٔ ۱۴۲ : بر آن سری که بگیری ز لعل او کامی

شمارهٔ ۱۴۳ : من خود مجرّد از همه نام و نشانمی

شمارهٔ ۱

زد ننگ عشق کوس ملامت به نام ما

ای پیک غم ببر به سلامت سلام ما

ساقی غم و جهان خم و دل جام و باده خون

جم را خبر دهید ز بزم مدام ما

چون دور چشم یار به کام است باک نیست

گو دور روزگار نباشد به کام ما

رنگ ریا نبرد ز سجاده آب نیل

کو آتشی که پخته کند زهد خام ما

دل را نظر بر وزن چشم است روز و شب

تا بو که سایه ز تو افتد به بام ما

ساقی چو دور باده‌گساری به ما رسد

خون کن به جای باده گلگون به جام ما

منت خدای را که به تلقین پیر عشق

شد خانقاه گوشه ابرو مقام ما

صبحی اگر به بوی وصالت به شام رفت

مشکل دگر به صبح رود بی‌تو شام ما

عمری‌ست سر به پای جوانان نهاده‌ایم

ای پیر عشق نیک بدار احترام ما

پر شد ز خیل ناله و آهم فضای چرخ

نیر کشید سر به فلک احتشام ما

شمارهٔ ۲

چشمت به غمزه کشت دو صد بیگناه را

کو داوری که داد رسد دادخواه را

گفتم مرا تحمل ناز تو نیست گفت

عشق احتمال کوه دهد پرّ کاه را

بیحاصل است جلوه خوبان بعهد تو

نادر در آفتاب توان دید ماه را

آنشوخ دیده بین که زنهر شکار دل

دزدد چه سان بخود زتغافل نگاه را

الله چه فتنه تو که اندر هوای تو

صلح است اهل میگده و خانقاه را

حسنت فکنده پرده زر از درون من

آری قیاس از آینه گیرند آه را

من وحشی رمیده و نرهن زچارسو

آنچشم و زلف و عارض خط بسته راه را

آنسبزه بین که سنبل رویش زسرکشی

بر باد داده خرمن مشک سیاه را

تا کی سپهر جلوه دهد مهر و ماه خویش

برکش زطرف گوشه ابرو کلاه را

نیر زدرس عشق مجازی دلم گرفت

بگشای لب ثنای شه دین پناه را

آن سرور یگانه غایب که ذات او

جام جهان نماست صفات اله را

شمارهٔ ۳

بستی برشته سر مو پای و دست ما

گوئی برو که با تو نزیبد نشست ما

بازوی زهد پنجه عشق تو بر نتافت

برکوب طبل حسن که برگشت شست ما

این تیغ وین سپر که نیابد بهمسری

با باده بلند تو دیوار بست ما

ای آفتاب حسن تو خود پرده برمگیر

زین سوی اختیار نظر نبست دست ما

دلهای ما که خود بکمند تو بسته ایم

مشکن شکست تست نگارا شکست ما

گفتم که زهر قهر توام کشت گفت باش

باشد که بارنی شکر آرد کبست ما

گنجشک را بمو نتوان پای بست تو

ای تار مو چگونه شدی پای بست ما

زانچشم شیر گیر حذر کن دلا که خون

از شیر فرق می ندهد شیر مست ما

ناصح اگر ملامت نیر کند رواست

آگاه نیست با تو ز عهد الست ما

منت خدایرا که بدونان نه بست دل

تا دیده برگشاد دل شه پرست ما

شاه جهانگشای علی آنکه در جهان

نام و نشان زهستی او یافت هست ما

ای بحر فضل نامتناهی دمی بجوش

کافتد هزار ماهی زربن بشست ما

شمارهٔ ۴

بجان دوست که از درمران گدائی را

که جز درت نشناسد در سرائی را

کدام دل که در او جا کند نصیحت خلق

مگر خیال تو خالی گذاشت جائی را

بیا بصبر من و عشق خود مشاهده کن

حدیث مورچه و سنگ آسیائی را

خدا کند که گزندت زچشم بدنرسد

بدین صفت که دهی داد خود نمائی را

زحد گذشت تطاول عنان غمزه مست

نگاهدار که حدّیست دلربائی را

مرا که مفلس عورم کدام طالع و بخت

که سایه ای بسر افتد چتو همائی را

دلا بلاوه پر و بال خویش خسته مکن

که چاره نیست کمندی چنین رسائی را

به بوسه ای زدهانش بجان رضا ندهد

بتان بهیج رساندند خون بهائی را

کجاست زاهد خودبین از اینجمال بدیع

بگو بیا و به بین قدرت خدائی را

بخاکپاش نهادم سرو ندانستم

ستان زناز نه بینند پشت پائی را

غلام حضرت شاهم مرا حقیر مبین

چنانچه دیده کوته نظر سهائی را

شه سریر ولایت که بندگان درش

دهند خاتم جم کمترین گدائی را

گذشت شعر زشکر مگر ز منطق تو

برد بعازیه نیر سخن سرائی را

شمارهٔ ۵

چند در بند کشم این دلِ هرجایی را

بیش از این صبر نباشد سرِ سودایی را

غمت آن روز که در کلبهٔ دل بار انداخت

به ادب عذر نهادیم شکیبایی را

مُصحَفِ روی تو با این خطِ زیبا چه عجب

گر خطِ نَسخ کشد دفتر زیبایی را

ناصِحم گفت که چاه است در این رَه هشدار

بست دیدار توام دیدهٔ بینایی را

صنما رشتهٔ جان بسته به نوش لب توست

مبر از آب برون ماهیِ دریایی را

خاکساران رهت را ز نظرگاه مران

هیچ سلطان نکند منع تماشایی را

تا دگر تلخیِ بی‌جا نکند قند لبی

به تکلّف بچشان مفتی حلوایی را

ترک این بت نتوان گفت ز من عذر برید

زاهد مسجد و قِسّیسِ کلیسایی را

از سر زلف دراز تو تمنا دارم

که ز عمرم نشمارد شب تنهایی را

گل اگر ناز کند شیوهٔ معشوقی اوست

گله از خار بود بلبل شیدایی را

تا هوای خط نوخیز تو در سر دارم

دوست دارم همه جا سبزهٔ صحرایی را

رو حدیث لب دلبند بیاموز فقیه

کان حلاوت نبود دفتر دانایی را

کفر و دین گو سر خود گیر که زلف رخ او

به هم آمیخت مسلمانی و ترسایی را

گر ز شعری گذرد پایهٔ شعرم چه عجب

که گذشته است ز حد پایه دل‌آرایی را

نه گرفتاری نام و نه کله‌داری ننگ

نیر از دست مده عالم رسوایی را

شمارهٔ ۶

نفس بازپسین است ز هجرت جان را

مژده ای بخت که شد عمر به سر هجران را

طاقت باج غمش در دل ویرانه نماند

باز هشتم بوی این دهکده ویران را

محترم دار غم ای دل که خداوند کرم

گرچه کافر بود اکرام کند مهمان را

تندم از سر گذرد غافل و من غرق نگاه

نیست از تلوسه غرقه خبر طوفان را

دل شد از معتکف گوشه ابرو چه عجب

کنج محراب بود بی‌سر و بی‌سامان را

به نوک تیمار غباری کند از زلف تو چشم

دم به دم تر کند از اشک پر مژگان را

به خدنگم چو زنی سخت بکش بال کمان

ترسم آن سو گذرد پر ز هدف پیکان را

دست بر گردن جانان من و خلقی نگران

کو ندیدند مگر هیچ ببر چوگان را

کوس تسلیم فرو کوب که ویران افتد

نیر آن ملک که گردن ننهد سلطان را

شمارهٔ ۷

در کمالت چه دهم داد سخندانی را

حد گذشته است از آنصورت انسانی را

جرم دل نیست که چشم از تو بگرداند باز

اختیاری نبود کشتی طوفانی را

پرده بردار که از لطف نیارد دیدن

چشم کوته نظران صورت روحانی را

با تو همچشمی آهوی ختن عین خطاست

سحر پهلو نزند آیت یزدانی را

تا شنیدم که بویرانه بود جای پری

دوست دارم بتمنای تو ویرانی را

حسن از آن پایه گذشته است که عاشق نشوند

پرده پوشی نتوان یوسف کنعانی را

تا صبا چنبر گیسوی تو در دست گرفت

بیخت بر فرق من اسباب پریشانی را

نیر از آه نهان پر شده دل میترسم

دود بالا رود این آتش پنهانی را

شمارهٔ ۸

صنما نه میل مسجد نه سر کنشت ما را

که قمار عشق از این غم همه داد گشت ما را

بفدای شورت ایعشق نه چنان ببر زهوشم

که بدفتر جنون هم نتوان نوشت ما را

دو هزار سنگ طفلان خورم هنوز سبزم

زفرح که پیر دهقان بره تو کشت ما را

زنظر تو شاه خوبان مفکن بهل نگارا

که مصوّران کج بین بکشند زشت ما را

نیم ار گل بهاری که بگلشنم بکاری

بگذار جای خاری بکنار کشت ما را

کشم آنخدنگ مژگان بدل و خوشست وقتم

که زغفلت آنکمانش زنظر نهشت ما را

نی من بخاک غم کن چوکشی زسنگ جورم

که سروش پاک طینت زغمت سرشت ما را

زخدا یگان محشر بود ار قبول نیر

تو بهل کشد بدوزخ ملک از بهشت ما را

شمارهٔ ۹

کس نزد پای بگویت که نه سر داد آنجا

روید از خاک مگر خنجر بیداد آنجا

زلفت ار گرد برانگیخت زشهری چه عجب

خاک یکسلسله دل آمده بر باد آنجا

بهوای گل رویت چمنی باز نماند

که نیامد دل شوریده بفریاد آنجا

چه فتاده است در آنکوی که نگذشت بر او

باری از قافله دل که نیفتاد آنجا

خوشمقامیست فرح بخش خرابات مغان

بود از مغبچه کان تا ابدآباد آنجا

گر بصحرای جنون بگذری ای باد صبا

می بیار از دل زنجیری ما باد آنجا

نیرا بادیه عشق عجب دامگهی است

که رود سر زده صید از پی صیاد آنجا

شمارهٔ ۱۰

از حد گذشت جلوه فروهل نقاب را

زین تیره روز تر مپسند آفتاب را

معذورمی ایصنم همه گر تندی است وجور

مستی و از خطا نشناسی صواب را

میگفت دل چو میزدمش بوسه بر دهان

باید کشید تلخی این شکر اب را

تا شست چشم مست تو تیر و کمان گرفت

از چشم فتنه برد تمنای خواب را

گفتم میانه دولت چیست گفت هیچ

ای من ببوسم آن لب شیرین جواب را

بردی چو هوش من ز سر ایدوست دستگیر

دانی که اختیار نباشد خراب را

هرگز درم درآید و پندارمش که اوست

چون تشنه ای که آب شمارد سراب را

رشگ آیدم که افتد از او سایه بر زمین

ای آسمان دریچه به بند آفتاب را

زاهد ز ذوق حور برقص است و در نماز

دیگر مگو که عشق نباشد دواب را

نیر شکیب از او بتغافل توان نمود

از یاد تشنه گر بتوان برد آب را

شمارهٔ ۱۱

سال‌ها گوشه غم بود دل ریش مرا

باز عشق آمد و افکند به تشویش مرا

صورت شیخ گرفتم به نظر جلوه نداشت

به عنایت نظری ای بچه درویش مرا

با کمند سر زلفت همه چشم است به چشم

مردم ار نام کند صوفی بدکیش مرا

نیمه جانی بستان از من و عذر مپذیر

که گمان نیست که مقدی هله زین پیش مرا

همه شور است که افکنده لبانت به عراق

ای همه شور نگاهی به دل ریش مرا

باز کن طره چل تار که از یاد برفت

ذکر صد دانه زهاد کج‌اندیش مرا

شمارهٔ ۱۲

مده بباد سر زلف عنبر آسارا

روا مدار پریشانی دل ما را

ببند دیده چو مجنون زهرچه جز رخ دوست

اگر مطالعه خواهی جمال لیلی را

چه جای ضعف من ناتوان که قوت عشق

زآسمان بزمین آورد مسیحا را

گذشت وعده وصل ایصبا ببین بخدا

که برکشید بدام آنغزال رعنا را

بتی که سر نشناسد ز پا کجا داند

چه حالتست اسیران بی سر و پا را

نظر خطاست بدیوار مهوشان کاینقوم

بسحر غمزه ببندند چشم بینا را

شمارهٔ ۱۳

بی می نتوان بردبسر فصل خزان را

ساقی بده آنجام پر از خون رزان را

ترسم که کند فاش دگر راز نهانرا

از دیده که میریزدم این اشک روان را

از پیر و جوان برده دل آن ترک جفاجو

تا عیب نگیرد پدر پیر جوان را

گر باد خزان خون رزان ریخت بگلزار

بر خون رزان ده ثمن برگ خزانرا

بگرفت دل از صحبت زهاد سبک مغز

یاران بمن آید مر آنرطل گرانرا

صحن چمن از چیست زر اندوه وگرنه

خاصیت اکسیر بود باد وزان را

شمارهٔ ۱۴

در پردهٔ حُسن روی تو شد پرده‌در مرا

ای وای اگر ز پرده درآید به در مرا

جز خون دل که ریزدم از دیده بر کنار

حاصل نشد ز نخل محبت ثمر مرا

سر بر نگیرم از درت ار فی‌المثل به سر

ریزند سنگ طعنه ز هر بام و در مرا

گم گشت دل به ظلمت زلفش خدای را

کو خضر رهروی که شود راهبر مرا

دست طلب نمی‌کشم از پای‌بوس تو

خواهد اگر به کوی تو فرسود سر مرا

شمارهٔ ۱۵

جدا از چشم او تن در تب ز جان بر لب است امشب

شبی کاو را ز پی صبحی نباشد آن شب است امشب

ببین بر چنبر کاکل رخ آن ماه سنگین‌دل

مبند ای ساربان محمل قمر در عقرب است امشب

جرس در ناله و صبح وداع و جسم و جان در پی

مخسب ای دل که وقت ذکر یارب یارب است امشب

خدا را آسمان لختی عنان صبح در هم کش

که پنهان با لبش دل را هزاران مطلب است امشب

به هنگام رحیل آهسته‌تر ران ناقه را جانا

که پای رفتنم لرزان ز تیمار تب است امشب

ز هجر وصل او امشب میان گریه می‌خندم

که دستی بر دل و دستی سیب غبغب است امشب

تو هم افتان و خیزان به که پویی از قضای دین

چو جان پا در رکاب و دل روان با مرکب است امشب

دلا ای تیر آه از سینه سر بر کن که نیر را

سخن‌ها به سپهر و جنگ‌ها با کوکب است امشب

شمارهٔ ۱۶

گیرم اندر دل پر درد هزاران غم از اوست

داوری پیش که آرم که همه عالم از اوست

شادی خاطر او باد زما یکسان است

دل اگر غمزده از دوست وگر خرم ازوست

خون بده جای می کهنه مرا ای ساقی

شادی آنکه غمی تازه مرا هردم ازوست

زلف مشگین تو را کوتهی عمر مباد

گرچه زخم دل آشفته ما درهم ازوست

بنده خود کیست که با خواجه بانکار آید

تیغ از او بنده از او زخم از او مرهم ازوست

آنکه در عمر زظلمات سکندر میجست

مژده ای خضر که در زلف خم اندر خم ازوست

یا رب آن افعی بیجان بسر دانه خال

که رها کرد که مرغ دل مارارم ازوست

آنکه داد دل ما زان لب میگون گیرد

خط سبز است که پشت دل ما محکم ازوست

شب سر زلف تو آشفته مگر مستی خواب

که نسیم سحر امروز مسیحا دم ازوست

بس نه من در ضلب آنرخ گندم گونم

کاین سرشتی است که در آب گل آدم ازوست

لاوه زین پیش مزن طعنه بزنار کشیش

مگر این طره دستار تو زاهد کم ازوست

زاهد از رمز لب و نکته باریک میان

چه تمتع برد اسرار نهان مبهم ازوست

نیرا دل زغم دور جهان تنگ مدار

شادی روی حبیبی که جهان خرم ازوست

نور ذات ازلی مظهر آیات علی

که در احیای مسیحا نفسی مریم ازوست

شمارهٔ ۱۷

چندم از کشمکش موی تو جان این همه نیست

عمر پیری کهن ای تازه جوان این همه نیست

دل ما و هدف نیر نگاهت هیهات

اعتبار منِ بی‌نام و نشان این همه نیست

مگرم از در لطفی اگر آید ساقی

که سبک‌روحی این رضل گران این همه نیست

باز ماندی ز ره شهوت نفس ای زاهد

ذوق هم‌خوابگی حور جنان این همه نیست

چند پویی چو سکندر ز پی آب بقا

ترک ظلمات جهان کن که جهان این همه نیست

بالش خشت و کلاه نمد فقر کجاست

لذت تخت جم و تاج کیان این همه نیست

خیمهٔ ما به سر ذروهٔ لاهوت زنید

وسعت دایرهٔ کون مکان این همه نیست

دم به دم ریزد اگر شهد روان زآن لب نوش

چه عجب حوصلهٔ تنگ دهان این همه نیست

پنجهٔ ساعد سیمین تو آزرده مباد

ورنه در دل اثر تیر و کمان این همه نیست

حشم غمره به اندازه به تاراج فرست

فحت کشور غارت‌زدگان این همه نیست

نیرا هلهلهٔ پیرزنان می‌کشدم

باکم از کشمکش تیر زنان این همه نیست

شمارهٔ ۱۸

در کار عشق حاجت تیغ و خدنگ نیست

خصمی که دل به صلح دهد جای جنگ نیست

طفلان به های‌هوی کشندم به سوی دشت

کاندر خور جنون تو در شهر سنگ نیست

پیک پیام دوست به در حلقه می‌زند

ای جان به در شتاب که جای درنگ نیست

آیین قهر و مهر ز مستان او مپرس

در کام ما تفاوت شهد و شرنگ نیست

گر دل زبون چشم تو گردید صعوه را

دل باختن ز جلوهٔ شهباز ننگ نیست

خواهد چه رنگ دیگرم این عشق پرفسون

بالاتر از سیاهی موی تو رنگ نیست

در عمر قانعم ز دهانت به بوسه‌ای

رحمی که عیش کس چو من ای خواجه تنگ نیست

تن ده دلا به مرگ که زلف و رخ به تن

کمتر ز بحر قلزم و کام نهنگ نیست

گو نام خود ز دفتر اهل نظر بشوی

آن را که چشم بر صنمی شوخ و شنگ نیست

نیر مباش غره که صوفی به غار شد

هر خفته‌ای فنه کوهی پلنگ نیست

شمارهٔ ۱۹

امروز خرمن گل و نسرین و سوسن است

وین مو نه باز غالیه و مشک و لادن است

ای کز سرم می‌گذری باش یک زمان

کافشانمت به پای روانی که در تن است

زد آتشی به پردهٔ ناموس سوز عشق

کامروز در جهان همه افسانهٔ من است

آسوده نیست از شرر آهم آسمان

زلف تو تا بر آتش دل بادبیزن است

در حیرتم که این همه رو دادنت چراست

بر طره که خون جهانش به گردن است

گر ماه به تو لاف تقابل زند چه باک

حسن رخ تو بر همه چون مهر روشن است

در چین زلف روی تو پا در قفس همای

یا برگ گل به چنبر و یا مه به خرمن است

بعد از توام چه حاجت صحرا و لاله‌زار

چون اشک لاله‌گونم و صحرای دامن است

گوش من و نصیحت دوران پیش بین

زین پس حکایت شتر و چشم سوزن است

نیّر ملال دوست مبادا به روزگار

گر روزگار ما به تمنای دشمن است

شمارهٔ ۲۰

زینهار ایدل از آن غمزه که شمشیر بدست است

باحذر باش که از مست کسی طرف نبسته‌ست

کس چه سان از تو برد جان که زدنباله حشمت

حشم ناز و فنون تا نگری دست بدست است

کام من از تو همین بس که بپای تو نهم سر

که مرا پایه ز اندازه بالای تو پست است

نیست از پیچش موی تو مرا روی رهائی

کاین بلائی است که یابند من از روز الست است

پاس خوددار که در عهد تو هر خون که بریزد

مردم از چشم تو بیند که خطا شیوه مست است

اینهمه حلقه و چین و گره و بند چه حاجت

هرچه خواهی بکن ایزلف کست دست نبسته است

همه شب می نبرد خواب زاندیشه جهانرا

کآخر اینفتنه که برخواست کیش رأی نشست است

لوحش الله که نگاه کچت از گوشه ابرو

راست چون تیر کماندار رها کرده و شست است

نیر آخر کشدم غیرت آنخال که دانم

خفته در کنج لبش چون مگس قندپرست است

شمارهٔ ۲۱

هر شکاری شود از چنگل شهباز گرفت

جز دو چشمت که دل از وی نتوان باز گرفت

ز شبیخون سر زلف به هم نازده چشم

سر راهم سپه غمزه غماز گرفت

مشکن ای دوست دلم را که دگر ناید باز

مرغ وحشی جو ز دامی ره پرواز گرفت

چشم الفت دگر ای هوش مدار از سر من

خوابگاهی که تو دیدی حشم ناز گرفت

لب لعلت ز خط سبز جهان کرد سیاه

ماتم غمزدگان نیک به اعزاز گرفت

جادوانت همه گر سجده برد پیش سزاست

که فسون نگهت پایه اعجاز گرفت

دل غم عشق به صد پرده نهان داشت ز خلق

زلف او باز شد و پرده ز هر راز گرفت

واعظ ار غیب نظربازی ما کرد چه باک

نیّرا گوش نباید به هر آواز گرفت

شمارهٔ ۲۲

لوحش الله صنما این چه دهان است و لب است

خوشه‌چینان به هم آیید که وقت رطب است

نه در اندیشه فردا و نه در حسرت دوش

الله الله شب وصل تو چه فرخنده شب است

در قیامت می کوثر ز تو باد ایزآمد

مستی اشتر بختی نه زآب عنب است

شکر است آن نه تکلم رطبست آن نه دهان

نمکست آن نه تبسم عسل است آن نه لب است

سرو سرکش اگر اینقامت رعنا بیند

پیش رفتار تو از پای نیفتد حطب است

بی‌محابا مگذر از سرم ای شوخ عراق

زآب چشمم به حذر باش که شط‌العرب است

ای که گفتی سپر از پنجه خوبان مفکن

دیگری جو که مرا جیب تهور قصب است

مشکل آن است که هر حادثه را سببی است

جز ملال تو که از صحبت ما بی‌سبب است

شب هجران تو شدم به خیالی آری

خسته را لذت خمیازه تقاضای تب است

گبرم از مام و بدر بی خبر آئی بر من

با رقیبت چه توان کرد که داء العصب است

با مده دل به بتان یا چو دهی حوصله کن

خانه آتش نکند آنکه حصارش قصب است

چونکه مقصود توئی راه چه دشوار و چه سهل

پرسش بادیه و کوه نه شرط طلب است

من به عمدا نه در اینجا به ره سرگردانم

از سر موی توام بند به پای ادب است

ای دل آماده پیکان سر مژگان باش

که نهان با منش آهسته نگاهی عجب است

وقت آن است که سرمست به گلزار آیی

خاصه امروز که عید است و زمان طرب است

مایه عیش و تنعم همه جمع است ولی

باغ بیروی دل افروز تو زندان شب است

کوی سبقت چه عجب گر برم از فارس فارس

که مرا ارث فصاحت ز امیر عرب است

آنمهین صادر اول که بدیوان بقاست

فرد آخر که ز طومار عمل منتخب است

نیّر اندر دو جهان این شرفم بس که مرا

اکتساب حسب از آن شه عالی نسب است

شمارهٔ ۲۳

گر باده کشانرا طرب از باده ناب است

روی تو بصد بار مرا به ز شراب است

دل رفت مرا خرقه و سجاده و تسبیح

در دجله بریزید که بغداد خراب است

هین دفتر دانائی من پاک بشوئید

کاین صفحه رخسار مرا به ز کتاب است

با من که بدریا زده ام شنعت تکفیر

تهدید بط ای مدعیان با شط آب است

صد چونمن اگر سوزد از این شعله تو خوشباش

من بیم تو دارم مثل سیخ و کباب است

می باد گران نوشد و با من بستیزد

از دست که نالم که مرا بخت بخوابست

مشکل من از ایندر ببرم جان بسلامت

من پیر و هنوز عشق تو را عهد شباب است

از چشم تو قهرم که ببوسی ندهد صلح

داند که میان من و لعلت شکراب است

عمرم همه با وعده فردای تو سر شد

چون تشنه که پویان پی دریای سرابست

شب عهد گذارد که دگر بیتو نخوابم

چون روز شود گویدم اینها همه خواب است

تا زنده ام ای گل هوس سنبل مویت

از چشمه چشمم نرود ریشه در آب است

روزی بغلط تیر نگاهی بمن انداز

کاینکار خطائی است که خوشتر ز صوابست

تا دیو نظر بر مه رویش نبرد راه

مژگان درازش بکمین تیر شهاب است

نیر کرم داور دین بدرقه ماست

در محکمه عدل چه پرواری حساب است

یاران طرب ما ز رخ ساقی حوض است

گر باده گشانرا طرب از باده ناب است

شمارهٔ ۲۴

زلف سرکش بین که پروای پریشانیش نیست

میدهد دلها بباد و چین به پیشانیش نیست

گشت زارم ای مسلمانان بفریادم رسید

چشم کافر دل که بوئی از مسلمانیش نیست

عقل رفت ار صبر بر غارت رود نبود شگفت

امن معدوم است در ملکی که سلطانیش نیست

کشتی ابرو خال کشتیبان و گیسو بادبان

دل مسافر حسن دریائی که پایانیش نیست

عشق سلطان قوی دل ناتوانی پس ضعیف

سرگرانیهای او دردی که درمانیش نیست

صد هزاران دل بتاری بسته جولان میدهد

بابلی چشمی که در سحر و فسون ثانیش نیست

سست پیمان است و با اغیار نارد سر وفا

گرچه این هم نیز دور از سست پیمانیش نیست

چونکه جانان میرود ایجان تو هم بر بند رخت

بار دوش تن بود جانی که جانانیش نیست

حسن آنسوتر گذشته است از سخندانی ترا

ورنه نیر اعتراضی در سخندانیش نیست

شمارهٔ ۲۵

لب عذرا که دل وامق از آن خونین است

نوعروسیست که خون جگرش کابین است

نه گزیراست که غم کام من از زهر گشود

طعم پیمانه اگر تلخ و گر شیرین است

چشمت ار خنجر مستانه کشد شیوه اوست

گله ما همه از ناز لب نوشین است

وقت آنست کز بن کاسه پر گردونرا

پاک از خون کشم ار ماه و اگر پروین است

در آفاق به بست از شکران پسته تنگ

به لبت کانچه نگنجد بتصور این است

دل سنگ آب شد از ناله فرهاد بکوه

شب همه شب لب خسرو بلب شیرین است

آدمی نیست که نفریبدش از گندم خال

مار زیبا که بر آن روی بهشت آئین است

درد این نرگس بیمار تو الله چه بلا است

سرنه بینم که در این دردنه بر بالین است

کاروانرا سفر چین ز پی نافه خطاست

کانکه در زلف تو مقدار ندارد چین است

گر تمتع ز چنین روی بهشتی نهی است

زچه زاهد همه در حسرت حورالعین است

بر در میکده گر باده بجولان آری

همه گویند که آتشکده بر زین است

گر اشارت رودم ز ابروی پرچین بدو بوس

جان بسر میدودارچین و اگر ماچین است

ناله مرغ چمن وقت بهار است و مرا

بیرخت نی خبر از دی نه ز فروردین است

نیر ار سجده بر ابروی چنین کفر بود

شهد الله نتوان گفت بدنیا دین است

شمارهٔ ۲۶

چند برد زاهد انتظار قیامت

گو ز قیامت گذشت جلوه قامت

دل زقیامت براستی نتوان کند

گو بسر ما رود هزار قیامت

بست نگاه تو چشم عارف و عامی

سحر بتابید بر فنون کرامت

دل چه سلامت بدور چشم تو بیند

ایخم ابرو سر تو باد سلامت

خون بود آیت ز زخم ماهی دریا

سرخی چشمت بخون ماست علامت

آهوی وحشی است دل ز دیده میفکن

صید چو رفت از نظر چه سود ندامت

سرو قدی راست کرد تا بخرامد

پیش تو در گل فکند رحل اقامت

تیر نگاهی اگر ز چشم تو گم شد

خون نشد ایشوخ جان ببر بغرامت

عشق و ملامت کشی دو یار قدیمند

لطف مبر از من ایخدنگ ملامت

پای نگارین مکش ز دیده نیر

کز همه بیمهریست و از تو کرامت

شمارهٔ ۲۷

هوسم کشد نگارا ز حلاوت عتیبت

که بذوق دل ببوسم ز دهان دلفریبت

من اگر گنه ندارم تو بهانه گیر بر من

صنما که انس دارم بعتاب بی حسیبت

دل ساده لوح ما را بکمند مورچه حاجت

که بعشوه چو طفلان بخورد فریب سیبت

تو صنم گذشته زان بکمال لطف و خوبی

که دهد مشاطه زینت بنگار رنگ و زیبت

نه همین رقیب گفتت که بمدعی دهی دل

تو که خود بما نسازی چه شکایت از رقیبت

گنه از ادیب باشد که وفا نداد یادت

خود از اینحدیث ما را گله هاست با ادیبت

تو برفتی و برآنم که زجان وداع جویم

بچه کارم آید آنجان که نرفت در رکیبت

زخیال خویش باری دلمن بخواب خوشکن

چو امید نیست دیگر که ببینم عنقریبت

نه بخویش واگذارد دل ناشکیب ما را

نه بلا به نرم گردد دل سخت پرشکیبت

عجب است اگر نبازی دل خود بخویش جانا

چو در آبگینه بینی بشمائل عجیبت

تو بروز و شب برآنی که بخویشتن ببالی

گل من تو را چه پروا که بسوخت عندلیبت

سر خویش دار نیّر چو بکوی او نهی پا

که غرور بر نیارد ز فراز بر نشیبت

شمارهٔ ۲۸

مگر قدم به ره عشق هشتن آسان است

سر سران جهان ریگ این بیابان است

تمتعی که بود تشنه زار آب فرات

مرا ز خنجر قاتل هزار چندان است

در بهشت گشودند یا کلاله تو

که هر طرف نگری سر‌به‌سر گلستان است

طبیب درد مرا تازه کن ز قوت عشق

گرت به ضعف دل خسته میل درمان است

هزار بار گرم بشکنی قنینه دل

من آنکه با تو نخواهم شکست پیمان است

صبا به طرهٔ جانان ز من نهفته بگو

تو جمع باش که احوال دل پریشان است

به حسرت تو به پایان رسید عمر دراز

هنوز بادیه هجر را نه پایان است

حدیث سایه ابر است و خوب روز هجیر

تمتعی که مرا از وصال جانان است

مرا که دیده به زلف و رخ تو نیست چه سود

که کوه و دشت سراسر گل است و ریحان است

خیال چشم تو گر مستی آورد چه عجب

که هرچه سحر بگویند از او در امکان است

شمارهٔ ۲۹

همه را چشم عنایت زتو شیرین پسر است

من تعنت نکنم هرچه تو باری شکر است

دی برویم نظری کرد و دوایم فرمود

می ندانست که بیماری من از نظر است

گل بصد ناز شکفته است تو در خواب هنوز

خیز ای بلبل شوریده که وقت سحر است

خواهم از بخت که با من همه بیداد کنی

تا نه بندد بتو کس مهر که بیدادگر است

شمع را با پر پروانه سر و کار نبود

گنهه از آتش سوداست که در زیر پر است

بست در بر رخم اغیار بخندد سهل است

گر بزخمم نمکی هست ز جای دگر است

گر بدی گفت رقیبی تو به نیکی بگذر

می نه بینی که بدو نیک جهان در گذر است

شمارهٔ ۳۰

آن نه زلفیست که پیچیده بدور ذقن است

چنبر لاله و نسرین و گل و یاسمن است

آن نه چشمست و نه ابرو و نه مژگان دراز

آفت جان و بلای سر و آزار تن است

بسر زلف تو سوگند که پیمان تو من

نشکنم گرچه سر زلف تو پیمان شکن است

دوش گفتا دهمت بوسه چو آید خط سبز

ای دریغا که سر وعده شب مرگ من است

بجز از عهد وفائی که ندارد بدوام

اندرین لب نتوان گفت که جای سخن است

یارب این قصه که با شاه بگوید که بشهر

هست شوخی که سراپا همه سحر است و فن است

فتنه کاشغر آشوب ختا شور تتار

شوخ چین آفت کشمیر و بلای ختن است

گوئی آن غبغب دلجوی ببالای سهی

کوی سیبی است که آویخته بر نارون است

دل ز زلفت بتغافل نشکیبد که غریب

رو بهر سو که کند باز دلش در وطن است

چکنم گر نکنم چاک گریبان فراق

شب تنهائیم آزادگی از پیرهن است

دل زبد عهدی این تازه جوانان بگرفت

بعد از اینم هوس صحبت پیری کهن است

دامن از صحبت نیر مکش ای خسرو حسن

سبب شهرت شیرین بجهان کوهکن است

شمارهٔ ۳۱

نوش لب یار نیم خند است

دوشان دلان بهار قند است

عاشق چکند که دل نبازد

کان کودک شوخ دلپسند است

بی خود زقفای تو نپویم

یک گردن و صد هزار بند است

جانهای بلب رسیده داند

در کشور حسن بوسه چند است

کوتاه کنم حدیث زلفت

تا چشم همیرود کمند است

تیری و دو صد شانه در پیش

نازی و دو صد نیازمند است

آهسته رو ای شه سواران

صد قافله دل پی سمند است

سروار بتو سر فرو نیارد

پیداست که قامتش بلند است

سیلاب ز سرگذشت و نه نشست

آتش که بجان مستمند است

دردا که طبیب را خبر نیست

زنیدرد که بر تن نژند است

شمارهٔ ۳۲

ما را بدر میکده دادند اقامت

ای زهد ریائی بروی رو به سلامت

با نرگس جادو بدر صومعه بگذر

تا پیر خرابات نه لافد ز کرامت

از کشمکش زلف درازت چه سرایم

کاین قصه بپایان نرسد تا بقیامت

فرهاد بخواب ار لب شیرین تو بیند

با تیشه ناخن بکند کوه ملامت

تابوت نشان گم نکند کو بمزارم

از سنگ ملامت بگمارند ملامت

فردای قیامت که سر از خاک برآرم

آه ار نبود بر سرم آنسایه قامت

من ربح و خسارت بدرستی نشناسم

بوسی ده و جانی ببر از من بغرامت

ای مردمک دیده من جای تو خالی

کز هجر تو در دیده نماند اشک ملامت

گفتی هوس عشق بتان مایه سوداست

ای مایه سودا سر زلف تو سلامت

نیّر خط مقیاس ز ابروی بتان گیر

تا کج ننهی قبله محراب امامت

شمارهٔ ۳۳

بهای قند چه داند که در جهان چند است

کسی که همدم آن پسته شکر خند است

بیا که جای تو خالی است در حوالی چشم

اگر بگریه من خاطر تو خورسند است

زمن بدلبر پرخاشجو که گوید باز

بیا که دل بعتاب تو آرزومند است

دل اربنوش دهانت طمع برد چه عجب

که بنده را همه جا چشم بر خداوند است

اگر نه باورت آید قسم بان سر زلف

که نقض عهد ارادت نه شرط و گنداست

روان مریم اگر غیرت آورد چه عجب

بر آنعقیله که حوّای چونتو فرزند است

اگر بفصل خزان میل بوستان داری

بیا که دامن مابی رخت گل آکنداست

فدای عشق که درهم شکست شیشه ما

شکستنی که به از صد هزار پیوند است

خمید قامتم از بار التیام رقیب

نگفت کاین تن گاهی نه کوه الوند است

مرا بحسن وفا و ترا بخوی جفا

بر آن نیم که بدور زمانه مانند است

دلا بیا که بخوان لب نگار امروز

صلای پسته و بادام و شکر و قند است

ضرورتست که در دام جان دهد نیّر

چنین که حلقه موی تو بند در بند است

شمارهٔ ۳۴

ز غمت خون دلی نیست که در جامم نیست

دور غم شاد اگر دور فلک رامم نیست

در فراق لب شیرین تو ای چشمهٔ نوش

به لبت تلخی زهری نه که در کامم نیست

بی‌تو شامی اگر ای وصل به صبح آوردم

خون به دست آر که دیگر طمع شامم نیست

آنچنان برده ز سر هوش من آن دانهٔ خال

که پیم رفته به دام و خبر از دامم نیست

ای که انگار من از نالهٔ شبگیر کنی

به چه آرام دهم دل که دل‌آرامم نیست

کفر زلف تو که ایمان مرا غارت کرد

گرش از دست دهم بهره ز اسلامم نیست

نام من رفت به عشق تو در آفاق هنوز

من و سرگرمی سودا خبر از نامم نیست

دست در حلقهٔ آن زلف مسلسل نزنید

طاقت سنگ و تماشای در و بامم نیست

خیز تا رخت به سرمنزل عنقا فکنیم

بیش از این حالت دمسازی انعامم نیست

کافرم من اگر از کوی تو برتابم روی

گرچه بر خوان تو مهمانم و اکرامم نیست

نیّر ار ساقی حشرم ندهد جام مراد

وای بر من که چو زاهد رگ ابرامم نیست

علی آن کعبهٔ مقصود کز آغاز وجود

جز به سوی حرم درگهش احرامم نیست

شمارهٔ ۳۵

خبر ما که برد باز بدان لعبت مست

کاندران حقه که سرّیکه نهفتیم شکست

که بمژگان سپرد غمزه و گهگاه بزلف

سر سربسته ما بین که رود دست بدست

قاتلم زحمت یک تیرنگه بیش نداد

ترک بیمار کمانکش نگر و قوت شست

ساقیا پر شده پیمانه ام از درد خمار

باده گر صاف و اگر در دیده هرچه که هست

شربتی گر زلب لعل تو نوشم تا حشر

مدعی باشم اگر شهد شناسم زکبست

دگر ای ترک کماندار مرنجان بازو

که نمانده است بجان تیر ترا جای نشست

چشم او کشتن عشاق بفردا نگذاشت

فکر فردا نکند مغبچه باده پرست

ناز چشم تو برم کز دل من جست نشان

هر خدنگ مژه گر زجله ابروی تو جست

شمارهٔ ۳۶

کدام آیت رحمت که در جبین تو نیست

کدام لطف و ملاحت که در عجین تو نیست

از ایندرخت رطب در بروی خلق مبند

که کس شهر نه بینم که خوشه چین تو نیست

نه من شهد لبت چونمگس حریصم و بس

که را که پای تعلق در انگبین تو نیست

توبه که در همه عالم قرین کس نشوی

گر در جهان نکوئی کسی قرین تو نیست

سب بیوسف مصری بری مگر نه نژاد

که دل نمانده در این شهر کاو رهین تو نیست

شکست عهد تو و من خوشم بحمد الله

که روسیاهیم از زلف عنبرین تو نیست

شمارهٔ ۳۷

صنما زخم دل از چاره اغیار گذشت

زلف بگشا که دگر کار دل از کار گذشت

ایصبا با مه ما گوی که بیمار غمت

بی تو بیزار شد از زندگی زار گذشت

در دلم بود که اظهار کنم حالت عشق

دید در آئینه و کارز اظهار گذشت

باغبانا دگرم جانب گلزار مخوان

آن تنعم که تو دیدی همه با یار گذشت

بخدنگم زد و بگذشت چه فریاد کشم

بر من اینجور و تغافل نه همین بار گذشت

دوش روزم بگذشت در نظر آن زلف سیاه

چه دهم شرح که بر من چه شب تار گذشت

ماجرا بین تو که دزدید دل آنخال سیاه

روز روشن زمن و کار بانکار گذشت

شمارهٔ ۳۸

جانا حیوه من زلب می پرست تست

بندم بپا مبند که جانم بدست تست

سوگند بر لب تو که در خطه خطا

گر فته فتد همه از چشم مست تست

ایشوخ دلنشین تو ندانم چه فتنه

کاشوب کشور دل ما از نشست تست

اینجان ما و این تو که کوه ارسپر کنم

تیر از نشان بدر رود از شست شست تست

شمارهٔ ۳۹

آنرا که بپای تو سهی سرو سری نیست

پیداست کش از عالم بالا خبری نیست

شور لب شیرین تو در مشرب زاهد

جستیم از اینواقعه دروی اثری نیست

هر بقعه نه طور است و شجر نخله موسی

عرفان متن این زمزمه در هر شجری نیست

تا جوهر آئینه در آتش نشود صاف

سنگیست که در وی اثر جلوه گری نیست

شمارهٔ ۴۰

جنبش کبک بزیبائی رفتار تو نیست

پر طاوس بحسن خط رخسار تو نیست

شکری نیست که در خنده شیرین توئی

نمکی نیست که در لهجه گفتار تو نیست

همه افسوس بدلدادن من دارد و من

دارم افسوس بر آندل که گرفتار تو نیست

گر بگویم که من از مهر تو برخواهم گشت

در و دیوار بگویند که اینکار تو نیست

جان فدای تو که با جوهر حسنی که تراست

خودفروشی است متاعی که ببازار تو نیست

شمارهٔ ۴۱

تا دل من ریش و لعل و نمکین است

ریش به از مرهم است گر نمک این است

خرمن مشگست زلف او مزنش هان

شانه که غارتگر صبا بکمین است

سر بزن ای ترک ساده هندوی خط را

اجر غلامی که سرکشید همین است

زاهد اگر آیتی بحسن تو خواهد

خط غبار رخت کتاب مبین است

واعظ از حد مسر فسانه که ما را

سابقه عشق تا بروز پسین است

جذبه عشق آتشی است و تاب نیارد

شیخ تنگ مایه را که خانه بنین است

رشته زلف نگار اگر بکف آری

سست مگیرش دلا که حبل متین است

کشته تیغ ترا گواه چه حاجت

نرگس مست تو خود گواه امین است

نیّر بیدل که رو بکوی تو آورد

خواجه مرانش ز در که ملک یمین است

شمارهٔ ۴۲

چند عمر اندر پی آب سکندر بگذرد

بگذر از ظلمات تن تا آبت از سر بگذرد

باد کبر از سر بنه کاین سر چو سر در خاک کرد

باد های مشکبو بر وی مکرر بگذرد

برد نقد عمر نرّاد سپهرت پاک تو

هی بگردان طاس تا دادت زششدر بگذرد

چنبر گیتی ترا از خار و خس پرویز نی است

دانه پاک آنگه شود از چشم چنبر بگذرد

عمر چونخواهد گذشتن خواه کوته خه دراز

به که با افسانه موئی معنبر بگذرد

عشق در بر ما ز عشق ما بر او افزونتر است

دلبر از دل نگذرد گر دل ز دلبر بگذرد

چون بر آتش میزنی در عاشقی مردانه زن

آب خه کم خه فزون زان پس که از سر بگذرد

بوکه تعبیری رود بر چین زلف روز و شب

ورد خوانم تا بخوابم مشک و عنبر بگذرد

دوشم از بر درگذشت و خونم از سربر گذشت

تا چه باشد سرگذشت اربار دیگر بگذرد

چشمی از مستی دمادم بنگرد برچین زلف

راست چون شاهی که با تمکین به لشگر بگذرد

فتنه عالم گیر شد ای سر و سرکش پایدار

کاین قیامت ترسم از غوغای محشر بگذرد

ماه من گر پرده مشکین براندازد ز رو

تیره آنروزی که بر خورشید خاور بگذرد

هر زمان که آید مرا یاد از خم ابروی او

راست پیش چشم من مرگ مصور بگذرد

نیّرا خونشد دل از یاد لبش ورزیده ریخت

بعد از اینم تا چها بر دیده تر بگذرد

شمارهٔ ۴۳

مگو جان بی سبب بر گردن از مویت رسن دارد

دلی گم کرده امیدی بر آن چاه ذقن دارد

سرآمد عمر دل در چین زلفش همچنان باقی

غریب آری بشهری گر رود دل در وطن دارد

یمین الله بر این گر تن دهد پیراهن نازش

توان گفتن که صد یوسف درون پیرهن دارد

گر از من سرگران دارد نگار گلرخم شاید

ز سوی زلف پرچین نسبتی با نسترن دارد

بناز ای کوه غم کز تیشه آهم سمر گشتی

که اینصیت و صدا را بیستون از کوهکن دارد

ندارد شهر سنگی در خور دیوانه عشقش

بطفلان گو دل شیدا سر دشت و دمن دارد

نه مرداست آنکه از دست غمت چون پیرزن نالد

که گر زخمی بدل دارد زشست تیر زن دارد

قدشرا باغبان گر نارون گفتم مرنج از من

که منتها بر این گر سرنهد بر نارون دارد

الا ای شوخ فرزانه مزن آنموی را شانه

که صد زنجیر دیوانه بهرچین و شکن دارد

دلا بکر سخن در گور کن کاینچارگان مادر

زنو زادن سترون گشت و هفت آباء عنن دارد

چو ققنس سوزد ار بر خود عجب نبود بسی نیر

وزین الحان گوناگون که در دل طبع من دارد

شمارهٔ ۴۴

آن نه مست است که می خورد و ببازار افتاد

مست آن بود که در خانه خمار افتاد

دل چون فانوس خیال از اثر شعله شمع

بسکه بر دور تو گردید زرفتار افتاد

شاهد حسن تو در پرده نهان بود هنوز

که حریفان ترا پرده زاسرار افتاد

گر نه آئینه هوای تو پری در سر داشت

همچو دیوانه چرا عور ببازار افتاد

دل سودا زده تا سلسله زلف تو دید

نعره بر زد و دیوار بیکبار افتاد

موشکافی زمیان تو بتحقیق نرفت

در میان بحت در اینمسئله بسیار افتاد

پرده پوشی چکنم خود زپریشانی کار

همه دانند که با زلف توام کار افتاد

بت ستائید زه عویّ انا الحق نیّر

آنسیه دل که گذارش بسردار افتاد

خنفس ار دید که بر خیل شهان نعل زنند

بغلط پای برآورد نگونسار افتاد

طبع نیر هوس نکته سرائیها داشت

دید گوش شنوا نیست ز گفتار افتاد

شمارهٔ ۴۵

حسن از آنپایه گذشته است که در وصف من آید

مگر او پرده براندازد و خود رخ بنماید

رشگم از پرتو خورشید جهانتاب برآید

که همه روز همی روی بدیوار تو ساید

همه ما را بقفا عیب کنند اهل سلامت

کس بروی تو نگوید دل مردم نرباید

وعده قتل من ایکاش بفردا نگذارد

عهد خوبان همه دانند که بس دیر نپاید

چه بود زاهد اگر ذوق حضور تو ندارد

در فردوس ملایک بهمه کس نگشاید

رخ برافروز بگو با گل سوری که ببلبل

ناز مفروش که از زشت رخان ناز نشاید

ساقی آب طرب انگیز به بیدردلان ده

درد جامی بمن آور که مرا درد فزاید

خلفی چونتو نزاید مگر از مادر گیتی

تا از اینصورت زیبای دلاویز چه زاید

شمارهٔ ۴۶

چه بود با سر زلف تو کار جان بسر آید

زتار او کسلد رشت وجان بدر آید

سپر به پیش سپارد از این ستاره زمین را

گر آسمان همه با آفتاب و با قمر آید

بیا به بین که چه حال است از انتظار تو ما را

نه جان ز تن بدر آید نه قاصدی ز در آید

گر از نظر فکند تیره غمزه ام چه ملامت

دگر نمانده نشانی ز من که در نظر آید

فرشتۀ تو بدین ناز جان گداز و گر نه

کجا تحمل کوهی ز طاقت بشر آید

هزار بار گرم بشکنی ز تیر جفا پر

چو باز تیر تو بینم مرا ز شوق پر آید

بگو بجان ز کمان بر گذشت ناوک مژگان

بیا بلب که ز جانانه پیک خوشخبر آید

نهال قدّ تو تا دیده دید یافت که آخر

چه بار میدهد این نونهال اگر ببر آید

جدا ز صورت جانان دلا ز دیده چه حاصل

اگر شرشک سر آید بهل که دیده برآید

سپر به پیش کشم من ز تیر ناز تو حاشا

دریغ باشد تیری چنین که بر سپر آید

کمر چگونه ندزدد زبار بحر تو نیر

چه طاقتی بود آنرا که کوه بر کمر آید

شمارهٔ ۴۷

سرخوشانی که شراب لب مستانه زدند

سنک بر جام و خم و ساغر و پیمانه زدند

خسرو حسن تو تا نرگس مستانه گشود

کوس تعطیل ببام در میخانه زدند

پرده بردار ز رخ تا همه اقرار دهند

رقم قصۀ یوسف نه بافسانه زدند

دل سودائی من سلسلۀ عقل گسیخت

از سر موی توام بند حکیمانه زدند

خرمن مشک سیه بود که میرفت بباد

بامدادان که سر زلف ترا شانه زدند

آفت شیشۀ حسن تو پریچهره مباد

کودکان اینهمه گر سنگ بدیوانه زدند

زاهد و دانۀ تسبیح و من وخال نگار

چکنم دام مرا بر سر ایندانه زدند

آشنا آیدم ایمرغ حزین نالۀ تو

مطربان طرب آئین ره بیگانه زدند

بلبلان بیخبرند از اثر آتش عشق

بس همین قرعه بنام من پروانه زدند

سر ما و قدم دوست گرابنای ملوک

تکیه بر بالش تمکین ملوکانه زدند

دلم از خطّ تبر ز بزنهار آمد

نیرا خیمۀ مابین که بویرانه زدند

شمارهٔ ۴۸

همچو نی وصل تو هر دم که مرا یاد آید

تا نفس هست دل از درد بفریاد آید

همه عشاق ز بیداد بتان داد کشند

من همه داد کشم تا ز تو بیدار آید

ناز صیاد دلا چونتو بسی کشته بدام

تو همه ناله کن و باش که صیاد آید

بس غریب است که گردیش بدامن نرسد

اینهمه خانه که از زلف تو بر باد آید

دل که چندی شده و بران ز تبه کاری عمر

چشم دارم که بدست غمت آباد آید

من سر زلف تو گردم که کشد در سبدم

گرچه هر شده که گردد بسر آزاد آید

آنچه آید بسر من ز لب شیرینت

کوه بر سر کشد ار بر سر فرهاد آید

چه فتاده است در آنگو که همه عالم از او

با غم و درد رود گر همه دلشاد آید

مگرم روی جنونست که هر سونگرم

همه در چشم خیال تو پریزاد آید

برنگشتی فلک از کاوش آهم ز جفا

باش کز پی حشم ناله بامداد آید

غمت اربا دل من ناز فروشد چه عجب

نوعروسی است که بر حجلۀ داماد آید

پی در آبست خیال قدش از جانرود

نیر از دیدۀ همه گو شط بغداد آید

شمارهٔ ۴۹

دودی ز آهم ار بدرون نی اوفتد

آتش بخشک و تر ز صدای وی اوفتد

از سر ربود هوش من آنچشم پرخمار

تادیگر اتفاق افاقت کی اوفتد

آرد مذاق حکمت اشراق طبع می

عکسی اگر زروت بجام می افتد

سلطان اگر بدولت وصلت رسد بخواب

از چشمش افسر جم و تخم کی اوفتد

ترسم که جان بوصل نماند ز شوق اگر

چشمم بروی قاصد فرخ پی اوفتد

گفتم که وعدۀ تو چه شد گفت کی کجا

آری دوای درد کهن بر کی اوفتد

ترسم بهار گلشن روی تو سر شود

زینطول ناز و وعدۀ ما بردی اوفتد

ابجذ به جنون سوی لیلی مکش مرا

ایمن نیم که آتش من در حی اوفتد

نیر رو آبجو که جهان جز سراب نیست

بیحاصل است کار که بر لاشی اوفتد

شمارهٔ ۵۰

خون من جای می ار خورد لبش نوشش باد

لیک عهد لبش امّید که در گوشش باد

خیره‌رویی که خطا بر قلمِ صُنع گرفت

شرم از این چشم و لب و زلف و بناگوشش باد

تا سپاه خط سبزش به در آید به قصاص

لب من بر لب چون خون سیاووشش باد

گفتمش چیست میان دو لبت گفت که هیچ

ای دلم برخی ابهام لب نوشش باد

زلف و خال و خط و مژگان زده در صف بر چشم

دیده خاک ره ترکان سیه‌پوشش باد

دی ز زلفش به دل و بوسه شکستیم جناغ

یا رب این کشمکش از یاد فراموشش باد

به خموشی لبش آتش زده بر خرمن من

جان فدای اثر آتش خاموشش باد

بو که تعبیر رود روز بر بیداری بخت

شاده وصل تو در خواب هم‌آغوشش باد

نیر این نکته‌سرایی که در اوصاف تو کرد

زلف پرچین تو تشریف بر و دوشش باد

شمارهٔ ۵۱

نسزد چنین جمالی به حجاب ناز باشد

درِ دولت است بگذار همیشه باز باشد

اگرش ببینی ای دل گله‌های زلف او را

برِ او مگوی ترسم که سخن دراز باشد

سر و عقل و جان و دینم همه پاک بردی و غم

نخورم که عاشق آن است که پاکباز باشد

نظری به روت دارم نظری سوی رقیبت

که وصول بر حقیقت ز ره مجاز باشد

بنمای طاق ابرو و بگو گوش زاهد

تو که قبله را ندانی خوش از این نماز باشد

دل پر شکستگان را صنما به چشم دلکش

منما که طایر من نه حریف باز باشد

غم دل سرود زلفش همه مو به مو به شانه

عجبا کسی نجستیم و که اهل راز باشد

به نیاز نذر کردم که گر رسم به وصلت

همه از تو ناز و انکار و زمن نیاز باشد

صنما مگو که خوبان همه خون دل بر زند

بزه نبود ار یکی زین همه دلنواز باشد

هم اگر به شرع نهی است ز خون بی‌گناهان

تو بهانه چو نگارا که ترا جواز باشد

ز اسیر باز باشد که یکی به در برد جان

ز نظر فتاده صیدی که اسیر ناز باشد

به شب ار شهان ببندد در بار خویش نیر

در دولت شه ما همه شب فراز باشد

شه کشور ولایت مه منظر هدایت

که بر آن در بدایت همه را نیاز باشد

به منی و خیف مشعر که رخ امید از این در

نکنم به سوی دیگر همه گر حجاز باشد

شمارهٔ ۵۲

ساقی مجلس گشود زلف سمن سود

مجلسیان پر کنید دامن مقصود

حسن تو روز رخ ایاز سیه کرد

مژده برای باد صبحگاه بمعمود

چشم زلیخا گر اینجمال به بند

یوسف خود را دهد بدرهم معدود

دوست چو با ماست ساز عیش تمام است

بیهده مطرب مساز زمزمۀ عود

صحبت خوبان ز شیخ و شعفه نهان به

مایۀ غوغاست بانک نای و دف ورود

طرۀ مشگین بر آتش رخ گلگون

مجلس ما را بس است مجمرۀ عود

قرعۀ خال تو تا بنام من آمد

هیچ نخواهم دگر ز طالع مسعود

وصل تو از یاد برد وعدۀ فردا

قصۀ موجود به ز غصۀ مفقود

رشک بخواب آیدم که سر زده هر شب

تنک کشد در بر آندو چشم می آلود

وه که مرا آتش خلیل بسوزد

سرد شد ار بر خلیل آتش نمرود

داروی مرگم ده ایطبیب که دیگر

کار دل ناتوان گذشت ز بهبود

دیده ز خوبان بدوختیم و خطا بود

تیر نظر بر درید جوشن داود

نیرّ از این طبع آبدار گهر ریز

بر در شه کن نثار گوهر منضود

میر عرب صاحب سریر ولایت

مهر سپهر وجود و سایۀ معبود

شمارهٔ ۵۳

رنجه مباش از دل از تو در گله باشد

مرغ گرفتار تنگ حوصله باشد

یکسره دل خون شود ز دیده بریزد

به که گرفتار یار ده دله باشد

از تو نرنجم گرم ز بوسه کشی سر

کشمکشی رسم هر معامله باشد

خال بزلفش چنان خزیده که گوئی

دزد شبی در کمین قافله باشد

سهل بود در قفا ملامت دشمن

چون نظر دوست در مقابله باشد

تنگ شکر بشکند ترانه نیرّ

گر لب شیرین دلبرش صله باشد

شمارهٔ ۵۴

ترک چشمت چو کمین از پی نخجیر کند

شیوۀ هر نگهش کار دو صد تیر کند

دل سودازده را چاره ز زنجیر گذشت

تا دگر حلقۀ زلف تو چه تدبیر کند

پرده بردار که از شعشعۀ طلعت تو

کس برویت نتواند نظری سیر کند

آنچه شیران قوی پنجه به نخجیر نکرد

آهوش چشم خطاکار تو با شیر کند

نادراز دست تو جانی بسلامت برود

حشم زلف تو زیندست که شبگیر کند

وقت آنست که طبل لمن الملک زند

حشمت اینکار که در شیوۀ تسخیر کند

دل بصد عشوه کند صید ندارد نگهش

نیرّ اینحالت طفلانه مرا پیر کند

شمارهٔ ۵۵

مرغی شکسته درخور تبر ستم نبود

گیرم مقیم زلف تو صید حرم نبود

بیدار بخت من که شدم صید شست تو

پیکان جان شکار ترا صید کم نبود

شد قاتل از سر من و غم میکشد مرا

گر بود بر سرآنکه مرا کشت غم نبود

آنرا که دلخوش است بسیری ز بوستان

راندن ز در نشانۀ اهل کرم نبود

جمشید را بسلطنت ما چه اشتباه

او را ز دور اینهمه خیل و حشم نبود

در دفتر چکامۀ خوبان روزگار

جستیم نقش مهر اثری زینرقم نبود

حسنت نگین لعل بخط بر خطا سپرد

موری سزای سلطنت ملک جم نبود

با آنکه با تو بسته ام عهدی قدیم من

نگرفتمی دل از تو گر این نیر هم نبود

گر هر صنم نظیر تو بودی بدلبری

مسجود اهل دل بجهان جز صنم نبود

این حسرتم کشد که چو باز امدی بناز

ما را سری بپای تو در هر قدم نبود

مجنون که گاه سلطنت وحش و طیر یافت

نیرّ چو ما بملک بلامحتشم نبود

شمارهٔ ۵۶

یاد موی توام از دیده به در می‌نرود

خط محویست که از روی قمر می‌نرود

آنکه گوید به سر آرم هوس زلف دراز

ما هم این تجربه کردیم به سر می‌نرود

صدق پیش آر که دایم نرود عشوه به کار

اگر این بار رود بار دگر می‌نرود

منعم از گریه مفرمای ز دنباله دل

داغ مرگ پسر از چشم پدر می‌نرود

طعن مردم ز من و زلف تو در دست رقیب

میرم این داغ هنوزم ز جگر می‌نرود

سر هر راه که گیرم ز پی شکوه به عمد

ره بگرداند و زین راه گذر می‌نرود

خونبهایی ز لبت ده به شهیدان باری

این همه خون قتیلان به هدر می‌نرود

عشق را می‌نرود آب به یک جو با عقل

مثل است این به زمین میخ دو سر می‌نرود

دیده می‌دوزم و تیر تو ز دل در گذر است

چه کنم کار ز پیشم به سپر می‌نرود

شانه کوته کن از آن زلف که خون شد دل من

هرگز این دست‌درازی ز نظر می‌نرود

دل عشاق به دست آر که از جور رقیب

خون دل نیست که از دیده به بر می‌نرود

نگسلد دست دل خسته ز موی کمرت

کوه اگر می‌رود از جای دگر می‌نرود

بس نه من خواجه حدیث لب او می‌گویم

موضعی نیست که این بار شکر می‌نرود

واعظان گویدم از مهر علی دل بردار

در من این عیب قدیمست به در می‌نرود

نیرّا همت از او جو که کرم‌داران را

هیچ خواهنده تهیدست ز در می‌نرود

شمارهٔ ۵۷

زلف به ملک حسن به سر تا کله نهاد

برداشت پای نخوت و بر فرق مه نهاد

عادت نبود تیغ کشیدن به روی ماه

این رسم تازه را خم زلف سیه نهاد

گر عالمی کشد چه عجب ترک چشم او

یاسای قتل عام نه این پادشه نهاد

بر بوی خاک پای تو دل هر کجا که دید

خاک رهی است روی بر آن خاک ره نهاد

آهو چنین نگه نکند چشم تو مگر

قانون دیگری ز برای نگه نهاد

مردم هلال او به سرانگشت می‌نمود

این ماه رسم را به شب چهارده نهاد

چشمت خرابی دل ما را به خط نگفت

تا رو به کشور دل ما با سپه نهاد

طاعت بود نظاره به هر ماه تو ولیک

ابروی او برای من این را گنه نهاد

بالله که جز به مهر شهنشاه لو کشف

هر کو نهاد دل به خیال تبه نهاد

نیر هوای روضۀ رضوان ز سر بهشت

هر کس که روی بر در این بارگه نهاد

شمارهٔ ۵۸

نظرم دوش بدیدار مهی زیبا بود

شب تاریک مرا روز جهان آرا بود

حالتی بود مرا دمبدم از جذبۀ شوق

که اثر هیچ نبود از من و او تنها بود

متحیر بجمالش که چه صورت پرداخت

قلم صنع که صورتگر این دیبا بود

پای تا سر همه با چشم تامل میرفت

ارغوان و سمن و نسترن و مینا بود

علم الله که بجز قامت طوبای بهشت

هر چه گویم قدموزونش از آن بالا بود

آنچه از گلشن رضوان بحکایت گویند

همه در آئینه صورت او پیدا بود

او چو دریا بتموج هم از جنبش و ناز

مردم دیدۀ من ماهی آندریا بود

لب و رویش ز عرق باده بمینا میکرد

او مرا ساقی گل پیکر و مه سیما بود

خوشه چین نظر از روش بدامن میبرد

بار نسرین و گل و لاله که در صحرا بود

همه من بودم و پروانه و شمع رخ او

شهد الله که اگر باز دلی با ما بود

نیّر آن باغ ارم بود که من میدیدم

یا بهشتی که مرا لب بلب حورا بود

شمارهٔ ۵۹

خیل خیال تست که بر چشم ما رود

یا تخت جم که بر سر مور از هوا رود

یغمای دین و دل گذرد ایدل فکار

سر بر مکن ز دیده که در زیر پا رود

رفتی و سیل اشک جگرگون ز سرگذشت

بعد از تو بر سر دل ما تاچها رود

چونست دل شکسته و در سر هوای زلف

از سر اگر بشیشه شکستن بلا رود

دیوانه بر جهد ز سر جسر تا بحشر

با عاقلان کشاکش چون و چرا رود

نشگفت اگر خیال تو در چشم ما نشست

باشد که پادشه بسرای گدا رود

زلف تو بر شکست و ز چین تاختن صداست

تا نالۀ شکسته دلان تا کجا رود

نفکند اگر نظر ز حقارت بصید ما

افتد دلا که تیر نگاهی خطا رود

گفتم دلم ز کوی تو خواه شدن بقهر

گیسو گشود و گفت رها دار تا رود

گر مومیای وصل تو داروی درد مااست

ترسم که عمر در طلب مومیا رود

عاقل برو ملامت دیوانگان مکن

دیوانه آن بود که پی هر صدا رود

گر در هوای موی جوانان رود سرم

نشگفت بس سری بسر کیمیا رود

ایزلف مشگبو دل ما را نگاهدار

بس کشمکش هنوز در اینماجرا رود

صوفی همه بشیر ریا میدهد بخلق

فریاد از این معامله گر با خدا رود

گر دیگران ز کعبه بسوی خدا روند

نیرّ ز بارگاه شه هل اتی رود

شمارهٔ ۶۰

مهل آنروی که از پرده پدیدار آید

ترسم از چشم بد خلق به آزار آید

دام نرچین که دگر نیست دلی در همه شهر

که نه بر حلقۀ زلف تو گرفتار آید

زبر خویش ترانم که مگس از سرقند

نرود ور برود نیز دگربار آید

قامتت کرد قیامی و قیامت برخواست

چه شود آه ندانم که برفتار آید

عقد بر جبهه میفکن که طبیبان نکند

رو ترش چون بسر بستر بیمار آید

علم الله نبرد نام سلامت بزبان

خستۀ را که ز در چونتو پرستار آید

ایدل غمزده خوابی که شب از نیمه گذشت

وقت آنست که همسایه بزنهار آید

ایطبیب از سر نیرّ بسلامت بگذر

کآتش اندر تو نگیرد چو بگفتار آید

ایقدت سرو اگر سرو برفتار آید

وی لبت غنچه اگر غنچه بگفتار آید

زلف ار برد یغما دل شهری چه عجب

هر چه گویند از آن رهزن طرّار آید

گردو صدناو کم آید ز تو بر سینۀ ریش

چشم آنست هنوزم که دگر بار آید

دم جان بخش مسیحاست سحر خیز انرا

سخن تلخ کز آن لعل شکر بار آید

یا رب آنخال که ما را شد از او روز سیاه

ببلای خم زلف تو گرفتار آید

آنکه بیمار غمت کرد ز دوری نیّر

دل قوی دار که خود نیز پرستار آید

شمارهٔ ۶۱

هر صباحم که ره از خانۀ خمار افتد

خم و ساقی و صراحی همه از کار افتد

یار مهمان من است امشب و دانی ساقی

که چنین وقت در این بزم چه در کار افتد

مطربا پای فرو کوب و بزن چنگ بچنگ

شیخ را گو زحد کیک بشلوار افتد

دامن خیمه بچینید که از وجد سماع

آسمان چرخ زند بلکه ز رفتار افتد

بس کن ایغمزۀ مستانه ز صید دل خلق

ترسمش چشم بچشم آید و بیمار افتد

پای صدق اربخرابات نهد واعظ مست

غالب آنست که می نوشد و هشیار افتد

باز کن زلف چلیپا که سحر خیز انرا

سیحه درهم کسلد کار بزنار افتد

دلشد آسیمه ز چشمت بسوی زلف که خلق

کج کند ره چوبکی مست ببازار افتد

مهل آنزلف که بر دور زنخدان آید

ترسمش خم شده در چاه نگونسار افتد

شمارهٔ ۶۲

از تو نتابم رخ ای نگار بمعبود

گر چو خلیلم بری بآتش نمرود

طلعت زیبا گر این بود که تو داری

قیمت یوسف کم از دراهم معدود

خواجه دهی پند من ز عشق وی اما

می نتوان گفت ترک عادت معهود

داغ فراقم گشود دیده دلا باش

تا دگر آید بدست دامن مقصود

جان بلب آمد فدای چشم تو ساقی

آبحیاتی از آندهان می آلود

برخی پروانه ام که تا بر معشوق

بال پر خویشتن بسوخت نیاسود

فکر دگر کن دلا که نوش لب یار

قوّت صبر من ار نکاست نیفزود

شمع وجودم گداخت غیرت اغیار

کاش تو بودی و هر چه غیر تو مفقود

خاک سر کوی تست کعبۀ دلها

زاهد بیچاره راه بیهده پیمود

شمارهٔ ۶۳

گر چونتو در آفاق جفار کار نباشد

انصاف ز شوخی چو تو بسیار نباشد

نزدیک من از لذت عشقش خبری نیست

آن دلشه کش یار دل آزار نباشد

ایکاش بخوابیت کشد تنک در آغوش

بخت من سرگشته چو بیدار نباشد

خواهم شب وصل تو کشم شمع بغیرت

تا سایۀ تو همکش دیوار نباشد

زان ناله کشم بر سر ایندام که ترسم

من میرم و صیاد خبردار نباشد

نی زنده هله نی بکشد نی کند آزاد

کافر بکمند تو گرفتار نباشد

گویمکه چو بر من گذری پویمت از پی

بینم چو ترا طاقت رفتار نباشد

تا بوسه بجانست بده گرم که آید

روزی که فروشی و خریدار نباشد

شمارهٔ ۶۴

جز دل ما که ز یاد تو به پرواز آید

کس ندیده است کبوتر پی شهباز آید

غم معشوقهٔ ما شاهد هرجایی نیست

بر سر عاشق دلداده به صد ناز آید

ره دراز است اگر ره ندهم بار سفر

دل ز چین سر زلف تو اگر باز آید

خال در پیش و سپاه و خط مشکین از پی

حبشی‌زاده نگر تا به چه اعزاز آید

به نگاهی همه خود باختی ای دل هیهات

باش کز پی حشم غمزۀ غماز آید

چو زنی تیر بنه مرهمش از بوسۀ نرم

مگذار این دل پردرد به آواز آید

رخ بپوشان که حذر بایدش از عین کمال

آنکه در حسن و جمال از همه ممتاز آید

یکدلی خسته و صد تیر چنان کن باری

که دگر مرغ غریبی به چمن باز آید

گر به مژگان کشد از دیده دل ما چه عجب

هرچه گویند از آن چشم فسون‌ساز آید

گفتی ور عمر بود می‌کنم آغاز وفا

ترسم این عمر به انجام در آغاز آید

نه نوازد لب شو خم نه کشد چشم سیاه

این چه روزی است که کارم همه از ناز آید

سر یک موی دو صد رشتهٔ جان داد به یاد

هیچ معشوق ندیدیم که جانباز آید

دم به دم آن دل سختم کشد و زنده کند

نیرّ از سنگ ندیدیم که اعجاز آید

ای امیر عرب از خاک درت نیرّ را

گر برانی نرود ور برود باز آید

سزد ار پای نهد بر سر شاهان جهان

گر گدایی به غلامیت سرافراز آید

شعر من گر به سر تربت سعدی گذرد

کاروان شکر از مصر به شیراز آید

شمارهٔ ۶۵

چه شدی کار من دلشده یکسر می‌شد

یا تو سوی من و یا جان سوی تو بر می‌شد

یا ترا خون جفا با دل من برمی‌گشت

یا دل غمزده بر خوی تو خوگر می‌شد

یا صبا خرمن موی تو به غارت می‌داد

یا مرا راه بر آن خرمن عنبر می‌شد

یا همان دم که ترا عادت دیرین برگشت

عهد دیرینهٔ من نیز از این در می‌شد

گر مرا دیده نبود از همه بهتر بودی

یا ترا روی نگویی نه نکوتر می‌شد

می‌گشودم که از بن اشک دمادم چشمی

شاد بودم به خیالی که مصوّر می‌شد

یاد آن عهد که از خلوت انس من و دوست

همه بر چشم رقیبان سر نشتر می‌شد

من رام بودم و در بسته و همسایه به خواب

هر زمانم از رخش باده به ساغر می‌شد

دیده سیر قدش از سر همه تا پا می‌کرد

جان فدای تنش از پا همه تا سر می‌شد

به تلطف به رخم زلف معنبر می‌سود

هر زمانم که رخ از اشک مرا تر می‌شد

که چو گل بی‌خودم از ناز چو بلبل می‌کرد

گه چو پروانه مرا شمع منور می‌شد

هردم آیینهٔ رخسار به آیین دگر

جلوه می‌داد مرا عالم دیگر می‌شد

او مرا تکیه بر آغوش چو مستان می‌داد

چون مرا دست بر آن سینهٔ چون پر می‌شد

من به پاسش همه‌شب ریختمی اشک چو شمع

او چو از سر خوشی خواب به بستر می‌شد

منش از دیده همی لؤلؤ تر می‌دادم

او ز لب قند همی‌داد و مکرر می‌شد

شرح حال دل آشفته به شب‌های دراز

موبه‌مو با سر آن زلف معنبر می‌شد

خواب بود اینکه من دلشده دیدم نیر

یا خیالی که به هوشم ز برابر می‌شد

شمارهٔ ۶۶

عنبرین‌موی تو بر طرف چمن می‌گذرد

یا ز گلزار ختا آهوی چین می‌گذرد

گر کند باز ز هم کاکل مشکین تو باد

تا قیامت به خم و حلقه و چین می‌گذرد

شد ز دل‌ها اثر تیر کمانداران را

همه بر گوش ز تیر تو طنین می‌گذرد

با سر زلف سیاه تو چه گویم که مرا

شب چنان می‌رود و روز چنین می‌گذرد

مه که بر چرخ برین می‌گذرد عادت اوست

عجب آن است که این مه به زمین می‌گذرد

زلفت آن مصحف رخسار که در بر دارد

سست عهدی‌ست که کارش به یمین می‌گذرد

دهنت داد به خط خال لب آری به ملوک

کار چون تنگ شد از تاج و نگین می‌گذرد

خویشتن گم کند از دور چو بیند لب او

دیده چون تشنه که بر ماء معین می‌گذرد

گفت زاهد که نظر بر رخ خوبان نهی است

کافرم من که صریح از سر دین می‌گذرد

چشم مخمور تو بفروخت به هیچم آری

خواجه چون مست شد از ملک یمین می‌گذرد

گفتی آخر به دو بوسی بنوازم دل تو

به لبت کز دل من نیز یمین می‌گذرد

به چه عضویت نشانم که نداند چه کند

شه چو بر صومعهٔ راه‌نشین می‌گذرد

گر طبیبانه نیایی به سر خستهٔ هجر

اگر امروز نه فردا به یقین می‌گذرد

با حذر باش از آن جعد معنبر نیر

مار زیباست که بر خلد برین می‌گذرد

شمارهٔ ۶۷

زلف جانان سحر از باد صبا در هم شد

عاقلان مژده که زنجیر جنون محکم شد

ساقی از نشئه مستی کله از سر نگرفت

گل و سنبل به هم آمیخت عجب عالم شد

سال‌ها بود که دارا سر و سامانی بود

عاقبت در سر آن زلف خم اندر خم شد

ز خط سبز تو مویی به دو عالم ندهم

تا نگویی سر مویی ز ارادت کم شد

گفتمش خون دل عاشق بیچاره که خورد

به تبسم نگهی کرد سخن مبهم شد

سر هر گل دل صد بلبل مسکین خون گشت

تا در این گلشن پر خار دلی خرم شد

گفتمش هیچ سر صحبت ما داری؟ گفت

کی پری را هوس انس بنی‌آدم شد

مشک با هیچ جراحت نشنیدم که بساخت

غیر زلفت که دل ریش مرا مرهم شد

کم مباد از سر من سایهٔ این غم نیر

کافتتاحی شد اگر کار مرا زین غم شد

شمارهٔ ۶۸

نگار من چو بتاراج عقل و دین خیزد

غبار لشگرش از ترک تا بچین خیزد

ملفق است بهم نیش و انگبین چه عجب

خطی سیه گر از آنسکان انگبین خیزد

زهی خلف که دمادم ز آسمان و زمین

بمادر و پدر پاکت آفرین خیزد

نه چونتو کوکب درخشان ز آسمان تابد

نه چونتو سروسهی قامت از زمین خیزد

بگلشن تو خزان و بهار یکسانت

چو گل بیاد خزان رفت یاسمین خیزد

زیکدو جرعه بگلزار چهره ده آبی

نظاره کن که چه گلهای آتشین خیزد

دو چشم مست دو لب مست و هرچه خواهی مست

نعوذ بالله اگر شحنه از کمین خیزد

شمارهٔ ۶۹

نه من از تنگی دام است که در فریادم

می بنالم که بسر وقت رسد صیادم

سیر شد زینچمن سبز دل ناشادم

کاش میکرد بخود روی قفس صیادم

تیر کز شست بشد باز نگردد کمان

پند پیران چه کنم من که دل از کف دادم

گشت دور فلک از منت تعمیر مرا

خنک آنروز که سیلی برد از بنیادم

منکه از خلد برین دل نگران بستم بار

تا سر کوی تو دیدم همه رفت از یادم

خواجه دشوار پسند است و مرا روی سیاه

ترسم از بندگی خویش کند آزادم

گله از آدم خاکی نه طریق ادبست

گرچه آورد در این دیر خراب آبادم

لطف سلطان ازل خواست که از سجدۀ خاک

باد این نخوت بیهوده دهد بربادم

نخورم غم که برد باز بدان گلشن قدس

علت نخوت و مستی چو ز سر بنهادم

وارث ساقی کوثر شه مهر افسر طوس

آنکه با داغ غلامیش ز مادر زادم

شمارهٔ ۷۰

خیز تا معتکف خانۀ خمار شویم

سر به پیشش بسپاریم و سبکبار شویم

زلف ساقی به‌کف آریم و به بانگ و دف و چنگ

مست از خانه سوی کوچه و بازار شویم

دم‌به‌دم با رخ افروخته از آتش می

همچو طاووس پی جلوه و رفتار شویم

شحنه گر خرقه و دستار به یغما ببرد

گو ببر، چند خرِ خرقه و دستار شویم

چون ز زلف تو توان سبحه و زناری بست

ما چرا لاوه پی سیهه و زنار شویم

با نسیمی که ز کوی مه کنعان آید

زشت باشد به تنعم سوی گلزار شویم

با تو ما را خبر از خویشی و خودبینی نیست

که اناالحق زده حلاج سردار شویم

کام ما بس ز تو کز کوی تو بوئی شنویم

ما که باشیم تو را طالب دیدار شویم

سر آزاده و لا شور شر آرد، برخیز

سر زلفی به کف آریم و گرفتار شویم

آخر از خمر جنان مست چو باید بودن

ما که مستیم از اول ز چه هشیار شویم

خستگان را ز شکر خنده دهد آب حیات

خوش طبیبی است، بیا تا همه بیمار شویم

قیمت لعل لب یار به جان شد نیر

گوهر ارزان شده،  بازآ که خریدار شویم

از پس مرگ چو خاک قدمی باید بود

به که خاک قدم شاه جهاندار شویم

شیر حق داور دین آنکه بمه ناز کشیم

با سگان سر کوی وی اگر یار شویم

شمارهٔ ۷۱

تیشه بر پا زدی ار داغ منش در دل بود

آن قوی پنجه که در کوهکنی کامل بود

بچه دل آینه عکس تو در آغوش کشید

مگر از آه سحرگاهی ما غافل بود

بردم از سوز جگر لابه ز حد پیش رقیب

حالت غرقه ندانست که در ساحل بود

تند بگذشت و مرا سیل غم از سر بگذشت

شکرها دارم از این برق که مستعجل بود

بغرامت بکش ای زلف به بندم که ز عمر

هر چه جز حرف جنون شد همه بیحاصل بود

مشگل خویش ببردم بادب پیش حکیم

چون بسنجیدمش او نیز چو من جاهل بود

عمر زلف تو فزون باد که با روی تو دوش

مو بمو باز نمود آنچه مرا در دل بود

زاهد از بهر خدا پیشۀ تقوی نگرفت

عشق را بار گران خواجه چو من کاهل بود

گفتم از گم شدۀ خویش نشانی جویم

بر هر کس که شدم بیخود و لایعقل بود

ناگه از دیر برآمد صنمی باده فروش

وه چگویم که چه فرخنده رخی مقبل بود

پای بوی من و او هر دو ز جا رفت و لیک

پای او در دل وپای من از او در گل بود

او روان گشت و من اندر عقبش در تک و پوی

تا بدیری که در آن دیرگهش منزل بود

محفلی دیدم و در وی بادب مغبچگان

بسته صف در بر پیری که در آنمحفل بود

پیر آندیر مرا جام جمی داد کزو

پیش چشم آبنه شد آنچه مرا مشگل بود

زنک آئینه در آنمی چو ز دودم دیدم

کونهان در دل و اینکوشش من باطل بود

نام مجنون ز جنون مشتهر آمد نیر

هم بدین ره شدی ار ناصح ما عاقل بود

شمارهٔ ۷۲

دلبر من بچهره چون زلف معنبر آورد

مهر نخوشه جا دهد مه بدو پیکر آورد

میوه ندید سرو را کس بجهان تو بوالعجب

از چه گلی که سرو تو میوۀ شکر آورد

صد ره ا گر بری سرم شعلۀ شمع پیکرم

سوزد و ریزد اشگ خون تا سر دیگر آورد

زنده بگور اگر کند کس نکند ملامتش

مام بشر پس از تو گر حور مصوّر آورد

شمارهٔ ۷۳

اگر بلبل بدل داغی ز جور باغبان دارد

در آتش من که با من نوگل من سرگران دارد

بیابانی است بی پایان من آن سرگشته آهوئی

که هر سو رو کند صیاد تیری در کمان دارد

که اینحال عجب یا رب نهان با محتسب گوید

که شوخی دل ز من برده است و روی از من نهان دارد

ز لب خندی مرا از گریه دامن پر گهر کردی

مگر لعل لبت خاصیت شه گوهران دارد

بامید گهر خود را بدریا میزدی ای دل

نگفتم زینهوس بگذر که دریا بیم جان دارد

ز گلبانگ عراقی آتشم در پرده زن مطرب

که مرغ جان ملال از خاک آذربایجان دارد

بهر گامی هزاران دل بپای ناقه میغلطد

کدامین دلستان یا رب در اینمحمل مکان دارد

صبا آهسته بگذر زانمعنبر زلف خم در خمر

هزاران طایر پر بسته در وی آشیان دارد

شمارهٔ ۷۴

افسرده دلان شورت نادیده بسر دارد

زین پردۀ شورانگیز خوش آنکه خبر دارد

عالم بدرت پویان دیدار ترا جویان

ربی ارنی گویان آهنگ سفر دارد

ای نفس عزاز بلی رو سجدۀ آدم کن

کانشاهد قدسی سیر در قلب بشر دارد

ای یونس لاهوتی کاندر شکم حوتی

زین برقۀ ناسوتی زود آ که خطر دارد

رو گر همه لقمانی درکش می روحانی

کاین شربت ربانی تأثیر دگر دارد

ایکوهکن هشیار هان امشب ازینکهسار

گلگون سبک رفتار آهنگ گذر دارد

گر موسی سینائی ور عیسی مینائی

از جام تمنائی دامن همه تر دارد

جام دل من ساقی برد ار زمی باقی

کز حکمت اشراقی زنگار کدر دارد

ایغیبی معنی دان و ای فحل فواید خوان

در بیشه نغر دهان شیریکه هنر دارد

غافل ز قواعد را خوشدل بزوائدرا

گر شرح فوائد را صد بار زبر دارد

چند اینهمه چونسیماب در بوتۀ غم میتاب

کانسقی شجر در آب و ابضغ حجر دارد

رورو خم افلاطون پر کن ز من گلگون

بو کاینمثل مستون از پیش تو بردارد

با شیر زنی پنجه گوئی نشوم رنجه

شه شه که زاسگنجه طبع تو حذر دارد

ارحکمت ایجادی گر طالب استادی

اینک منم آزادی کاثار پدر دارد

عیسی صفت از تجرید اندر فلک توحید

یا طالع من خورشید تثلیث نظر دارد

در دائرۀ لاهوت من نیرّ تابانم

در قوس صعودم سیر سبقت بقمر دارد

دوشیزۀ طبع من چون پرده ز سر گیرد

مشاطۀ چرخش پیش آئینۀ زر دارد

شمارهٔ ۷۵

جان در خور خدنگ تو ابرو کمان نبود

ورنه دل رقیق تو نامهربان نبود

صد بار کشته بود ز جورم نهیب هجر

گر بوسۀ وداع مر احرز جان نبود

دیدم بخواب دوش که هم بستر منی

هر گر به بخت خفته مرا اینگمان نبود

گفتم ببوسه جان دهمت سر کشیدو گفت

در ملک حسن بوسه چنان رایگان نبود

هر صبحدم که بی تو به بستم بناقه باز

فریاد من کم از جرس کاروان نبود

شمارهٔ ۷۶

گر نه چشمان تو در قصد گرفتارانند

ز چه هر گوشه از او صف زده خونخوارانند

مکن ایباد پریشان سر زلفش زنهار

که بهر حلقه از اندام گرفتارانند

تو ز می مست شکر خواب چه دانی که بشهر

هر شب از نیش سر زلف تو بیدارانند

با حذر باش که آن ناقه مشگین ز صبا

نشود باز که در شهر دلقکارانند

شیخ گو نخوت بیهوده برندان مفروش

غالب آنست که وارسته گنکارانند

صوفیانرا شو دار منعکس ایندلق ریا

همه دانند که اینقوم چه سگسارانند

بادب پای بمیخانه نه ایسالک راه

که بهر پای خم میگده هشیارانند

نیرّ اینخرقۀ پشمینه برانداز ز دوش

رهروان حرم عشق سبگبارانند

شمارهٔ ۷۷

بتان چو زلف مسلسل به تاب می‌سازند

به گردن قمر از مو طناب می‌سازند

چو از کنار جبین به کشند طرف کلاه

هلال یک‌شبه را آفتاب می‌سازند

صبا بگوی به مانی که نوخطان ختا

بیا به بین که چه نقش بر آب می‌سازند

به حیرتم که ز بهر چه گلگران قضا

عمارت دل ما را خراب می‌سازند

نگفتمت که مده دل به گل‌رخان نیر

که می‌برند در آتش کباب می‌سازند

شمارهٔ ۷۸

در قیامت اگرم زلف تو زنجیر شود

دل ز دوزخ میر اندیشه که دلگیر شود

جان شیرین من است آن لب میگون جانا

حاش لله که کس از جان چنین سیر شود

تا نظر میرود از موی تو سر پیدا نیست

وای بر دل اگر این رشته گرهگیر شود

زود میری تو و من تشنهٔ دیرین به لبت

صلح و جنگ من و تو تا بچه تدبیر شود

ترسم از نرمی آن غبغب سیمین و لطیف

پای دل لغزد و در چاه سرازیر شود

تیغ ابروی تو در دست دو چشم تو خطاست

کاین دو گر مست شود فتنه جهانگیر شود

سخن از نقطۀ موهوم تو سر بست عجیب

کاین توّهم نه خیالی است که تصویر شود

خون من لوث شد این غمزهٔ مستانه مترس

این نه خونی است که تنها به تو پاگیر شود

مست دیدار تو از سنگ گریزد؛ هیهات!

روبه ار زین می مستانه خورد شیر شود

خون دل پاک در اول نظرم خورد چو شیر

نیرّ این طفل نیاسود که خون شیر شود

گفتی این جان به چه کار آیدت ای عاشق پیر

دارم این جان که نثار قدم میر شود

آن امیر عرب و سیف جهانگیر نبی

کارد اگر نیست جهان گو همه شمشیر شود

نعت ذات تو شها خواهم اگر شرح دهم

ترسم عالم همه پر نعرۀ تکفیر شود

نی همان به که ز اوصاف تو لب بربندم

خواب از آن پایه گذشته است که تعبیر شود

شمارهٔ ۷۹

شانه هر دم که بر آن کاکل مشکین گذرد

وه چه گویم که چه‌ها بر دل خونین گذرد

کاش یکسر هم بر چشم من آید ز خطا

هر خدنگی که از آن ابروی پر چین گذرد

این دل و این تو که دست از سر خود بردارد

شه چو در کلبۀ رستائی مسکین گذرد

منعم از عشق جوانان مکن ای ناصح پیر

بس قبیح است که پیری کهن از دین گذرد

گه به کهسار گهی راز به صحرا گویم

بو که ویسی ز خدا بر سر رامین گذرد

دیر ماندی بدم ای صبح سعادی بگذار

دانۀ اشک من از خوشۀ پروین گذرد

تا نفس دارم از این درد بنالم حاشا

خنک آن روز که جانانه به بالین گذرد

حور عین گر گذرد بر سرم از کوی بهشت

نه من از دوست نه فرهاد ز شیرین گذرد

عاشق از حیرت وصلت سر و جان و دل و دین

همه در دست و نداند ز کدامین گذرد

چند گفتم به دل آن روز که او چشم گشود

بس کن از قهقهه ای کبک که شاهین گذرد

با چنین ساعد دلبند خصومت جهل است

بگذارید که خون تا ز سر زین گذرد

مگر آن دل که بر او عشق ندارد نیّر

سنگ باشد ز چنین لعبت سیمین گذرد

شمارهٔ ۸۰

عمری که بی‌تو ای مه نوشاد می‌رود

سر داده خرمنی است که بر باد می‌رود

دور از کنار یار ز دریای چشم من

رودی‌ست دجلهٔ که به بغداد می‌رود

شیرین به کام‌جویی و پرویز در نشاط

غافل ز خون که از دل فرهاد می‌رود

جز من بهر که می‌نگری در حضور تو

افسرده‌خاطر آمد و دلشاد می‌رود

مستانه می‌خرامد و دل از پیش دوان

آهو نگر که از پی صیاد می‌رود

خلقی به دام بسته و خود همچو سروناز

بنگر چگونه سر خوش و آزاد می‌رود

شمارهٔ ۸۱

این خودسری که زلف تو ای دلربا کند

با روزگار غم‌زدگان تا چه‌ها کند

زلف از کنار چاه زنخدان مگیر باز

بگذار دستگیری افتاده‌ها کند

گشتم اسیر غمزۀ طفلی که صید دل

هر لحظه دست گیردو بازش رها کند

مست است کرده ناوک مژگان بسینه راست

ای دل بهوش باش که ترسم خطا کند

افتاده زاهدان به هم از بخل یکدگر

ساقی کجاست کاو در میخانه وا کند

عاشق هزار جان به لب آرد ز انتظار

تا لعل دلکش تو به عهدی وفا کند

من جان‌سپار و غمزهٔ شوخ تو جان‌ستان

ناصح در این میانه فضولی چرا کند

نیرّ تطاولی که به بیگانه کس نکرد

چشمان مست او همه با آشنا کند

شمارهٔ ۸۲

تا سر کار تو با خانۀ خمار افتاد

راز سر بستۀ ما بر سر بازار افتاد

بسر زلف تو آویخت دل ازچاه زنخ

کار زندانی عشقت بسر دار افتاد

دل ز سر حلقۀ زلفت نبرد راه بجای

همچو آن نقطه که اندر کف پرکار افتاد

ای پسر تابکی آنروز نهان در خم زلف

پرده بگشا که مرا پرده ز اسرار افتاد

غالباً ره نبرد عاشق صادق سوی وصل

اندرین کار مرا تجربه بسیار افتاد

دل دیوانه که شد واله آن نرگس مست

هوشیاریست که با مردم خمار افتاد

سخنت گرچه لطیف است سرا پا نیرّ

لب فروبند که در قافیه تکرار افتاد

شمارهٔ ۸۳

انس من ایشیخ با می است و دف و عود

می نتوان کرد ترک عادت معهود

میدهد امشب نوید مرغ سلیمان

مطرب شیرین زبان به نغمه داود

ساقی مجلس گشود زلف سمن سا

مجلسیان پر کنید دامن مقصود

ملک جهان گو مباش که پر کرد

دولت وصل ایاز دیدۀ محمود

چشم زلیخا گر اینجمال ببیند

یوسف خود را دهد بدرهم معدود

محتسبا باش تا رسم بخرابات

خرده مینا بدست و خرقۀ می آلود

خیز که خفتی و رفت قافله صبح

نوبت نالیدنست ایدل خوشنود

واله پروانه ام که تا بر معشوق

بال و پر خویشتن نسوخت نیاسود

مطرب خوشگو ز طبع روشن نیرّ

باز کش امشب بتار لؤلؤ منضود

شمارهٔ ۸۴

یارب آنخال که ما را شد از او روز سیاه

ببلای خم زلف تو گرفتار آید

دم جان بخش مسیحاست سحرخیزانرا

شعلۀ آه که از سینۀ افکار آید

زلفت ار برد بیغما دل شهری چه عجب

هر چه گویند از آنرهزن طرّار آید

ایدل غمزده خوابی که شب از نیمه گذشت

وقت آنست که همسایه زنهار آید

واعظانرا رسد از زمزمۀ عشق بگوش

سیحه درهم گسلد مست ببازار آید

اینکه بیمار غمت کرد ز دوری نیرّ

دل قوی دار که خود نیز پرستار آید

شمارهٔ ۸۵

محتسب با ساغر می گرد مرا سر بشکند

با کم از سر نیست ز آن ترسم که ساغر بشکند

تا شنیدستم که دل بشکسته دارد دوست دوست

من بموئی بسته ام دل تا مکرر بشکند

ای مساعد کوکب آن جانی که جانانش ستد

وی همایون روزگار آن دل که دلبر بشکند

چون بصیدم سر دهی شاهین چشم آهسته ده

تیز پرواز است ترسم ناگهش پر بشکند

شیخ را گردن شکست از بار دستار گران

بار وی یا رب گران کن بار دیگر بشکند

شانه در آئینه مرگ ما مصوّر میکند

تا ترا بر رخ یکی زلف معنبر بشکند

شمارهٔ ۸۶

بکش ای دوست نداریم ز حکم تو گزیر

گر به کیش تو گناه است ترحم با سیر

دوست با جان من آن کرد که ماهی به کتان

عشق با صبر من آن کرد که آتش به حریر

گفتم از حسرت عناب لبت خواهم مرد

گفت سیب زنخم بین و دگر بار بمیر

گر به حکم سر زلفت ننهم گردن طوع

چه کنم با که شکایت کنم از دست امیر

سر شوریده مپندار به خود باز آید

تا نه زان ناقۀ کاکل شنود بوی عبیر

غایب از ما مشو ای مهر درخشان که به عمر

با چراغت نتوان یافت در آفاق نظیر

پای من لنگ و سر آب به صد مرحله دور

چه کند تشنه نمیرد به بیابان ز هجیر

یارب این خرمن گل چشم جهان سیر کند

ز چه از روی نشود چشم من دلشده سیر

دلبر آمد بسر کشته خود لیک چه سود

طبل واپس بزن از شست کمان رفت چو تیر

طوق مویی به بناگوش زد و گفت ببوس

پی نبردم که همان قصۀ چاهست و ضریر

نبش زین پیش مزن بر دلم از ناوک ناز

ای جوان بخت بیندیش ز آه دل پیر

بعد مرگ ار شنوم بوی تو از باد صبا

آن کند با من خاکی که به یعقوب بشیر

من که در گوشۀ ابروی تو حبس نظرم

ای شهنشه نظر از حبس نظر باز مگیر

شعر سعدی همه دلبند و ملیح است ولیک

نیرّّ انظم تو کو برد ز خواجو و ظهیر

لب فرو بند ز نتشبیب و برافشان دُرتاب

ز ثنای شه مهر افسرا و رنگ غدیر

نقش برد از عمل آیینهٔ حسن ازل

که ز نوک قلمش یافت هیولان تصویر

دارم امید که جرمم به عطا درگذرد

که خداوند کریم است و شه عذرپذیر

شمارهٔ ۸۷

ز تاب زلف تو نارسته خط دمید آخر

بغیر روز سیاه از تو دل ندید آخر

فلک بر ابروی من خم نداد و غمزۀ تو

بیک اشاره کمان مرا کشید آخر

دلم ز شوق دهانش میان خون میگشت

بنقد بوسه لبش خون من خرید آخر

قدیکه سر بسر آن خم نکرد در همه عمر

بپای بوس سهی قامتی خمید آخر

خیال افعی زلفت بدیده دید مگر

که مرغدل بفغان زاشیان پرید آخر

دم از دهان تو زد غنچه گوئیا که صبا

ز رشک پردۀ ناموس او درید آخر

قبای روز سیه راست شد بقامت ما

مشاطه تا سر آنزلف کچ برید آخر

ز مهر ورزی پنهان دلم بجان آمد

جنون عشق بفریاد من رسید آخر

قرار و صبر ز دل جوبدار نشان نیرّ

بگو که خونشدو از دیدگان چکید آخر

شمارهٔ ۸۸

نه در آزردن دلها چو تو خودرای دگر

نه چو من بر سر خوی تو شکیبای دگر

نه ترا رأی بجز خوردن خون دل من

نه مرا جز طالب نوش لبت رای دگر

با که گویم که چها میکشم از دست تو من

رشکم آید که برم نام ترا جای دگر

نیمه جانی و گر از کشمکش شوق بجاست

بکن ایبارقۀ حسن تجلای دگر

ایکه از ناز نهی پا بسر کشته خویش

ایدریغ از سر دیگر که نهی پای دگر

سود آن برد که سر در سر سودای تو باخت

که زبان است در اینمرحله سودای دگر

زلف و خط داده بهم دست مگر چشم تو باز

داده در کشور دل رخصت یغمای دگر

هر چه ایجان پدر ناز توانی بفروش

مادر دهر نیارد چو تو زیبای دگر

سروا گر با تو ببالد بنشانش بر خاک

کاین قبا نیست برازنده ببالای دگر

بسر زلف دلاویز و بجان لب مست

کز تو جز بوسه مرا نیست تمنای دگر

گر بفردای قیامت کشدم وعده وصل

باز ترسم که دهی وعده فردای دگر

خط نیاورده رخش غمزۀ جادو وش او

چشم من بست که فردا نروم جای دگر

نیرّا شیشۀدل را که در او سرّ خداست

نتوان داد بهر بی سر و بی پای دگر

تا توانی مزن اینحقۀ مینائی را

جز ولای شه دین مهر تولای دگر

شمارهٔ ۸۹

هندوی چشم و خال و خط و زلف مشک‌بیز

دستی بهم نداده که ممکن شود گریز

هوشم سر تو دارد از آن دارمش به سر

چشمم رخ تو بیند از آن دارمش عزیز

رشک آیدم حدیث تو گفتن به زاهدان

گوهر گرانبها و خریدار بی‌تمیز

جانان وداع میکند ای دل به در شتاب

دلبر ز دست می‌رود ای دل به پای خیز

گرداب هایل و شب تاریک و بیم موج

پی شد امید ساحلم ای دیده خون بریز

سرهاست کز هوای تو دریابت اوفتد

دل جلوه‌گاه حسن چه حاجت به تیغ تیز

از موج خیز طعنه نترسد غریق عشق

دوزخ چشیده را چه غم از هول رستخیز

نیّر بس از غنیمت تردامنی مرا

کاهل ریا ز صحبت ما دارد احتریز

شمارهٔ ۹۰

شد روی یار جلوه‌گر از زلف مشک‌بیز

صبح امید میدهد ای بخت خفته خیز

زین‌سان که میزند ره خلق این بت عراق

امسال متفق نشود خلق را حجیز

تا خود چه‌ها کند ز خطا چشم مست او

زان بیشتر که دوست ز دشمن دهد تمیز

یک شهر را بر ز قیامت قیامتی است

فردا مگر تو باز نیایی به رستخیز

بر خواریم مبین و فرود آب چشم من

یوسف به هر کجا که نشیند بود عزیز

باری به دوش بسته ز دستار شیخ شهر

آری عروس زشت کند جهد در جهیز

با یاد زلف یار نخوابم شبان تار

کافعی گزنده را بود از ریسمان گریز

در هیچ شرعی باز نپرسند خون صید

برکش کمان درست فرو نه به تیغ تیز

در صیدگاه دل همه تا چشم میرود

مرکب بتاز و صید برانداز و خون بریز

آن خط سبز رونق زلف سیه شکست

حقا که انتقام نماند به رستخیز

ای خط ز بهر تیرگی روزگار ما

کافی نبود طرۀ شبرنگ تا تو نیز

خوبان برت بضاعت مزجاة جان به کف

آورده با ترانۀ یا ایها العزیز

شمارهٔ ۹۱

ای جوان کاین همه آتش زنیم بر دل و ریش

سینه از آه به تنگ است بیندیش ز خویش

نظری کار مرا ساخت مرنجان بازو

ای کماندار که بر دل زنیم این همه نیش

گله از بخت ندارم چو تو محبوب منی

برتر از سلطنت از بخت چه خواهد درویش

عشق با عقل من آن کرد که بادی به غبار

هجر با جان من آن کرد که سیلی به حشیش

ترک چشمت کشد ار تیغ به رویت چه عجب

مست چون تیغ برآهیخت چه بیگانه چه خویش

سر کویی که شتر گم شود آنجا به قطار

من دلی گمشده می‌جویم از آن زلف پریش

خون به دست آر که کار دلم از کار گذشت

همه با ناز و تعلل نرود کار ز پیش

چند کارم همه از دور به ایما گذرد

دل حسرت‌زده کم زوی ترا حوصله پیش

نیّرا دل به یکی بند ز باقی بگسل

پای زن بر سر افسانۀ هفتاد و دو کیش

وارث تاج ولایت که پس از احمد پاک

اوست ناموس جهان داور و باقی همه میش

شمارهٔ ۹۲

گه به مسجد کشدم گه به کلیسای کشیش

بستۀ موی بتانست مرا تختۀ کیش

زاهد و طرۀ دستار من و زلف نگار

هر کسی را هوسی در سر و کاری در پیش

صبر دیوانه مگر تا به چه پایان باشد

خنک آن روز کزین سلسله گیرم سر خویش

نظری بر تو و صد بار نگه بر چپ و راست

تا نیایند رقیبان توام از پس و پیش

چه کنم گر ننهم سر به بیایان جنون

پنجۀ عشق قوی‌لقمه‌ام از حوصله پیش

این منم کافعی زلف تو بجان می‌طلبم

ورنه کس دشمن جانی ندهد راه به خویش

پارسایی به تغافل ز تو فکریست محال

عشق و مستوری پیوند نگیرد به سریش

حلقۀ زلف تو از دست دهم من هیهات

تا نگیرد ز طلب دست ندارد درویش

رند میخانه به کنجی خمش از آتش می

سر صوفی به فلک میرود از دود حشیش

بوی خون آید از این چشم سیه‌دل که تو راست

دلبرا دست من و دامن آن زلف پریش

جای عذر است چرا خنده به رندان نکنند

زاهد صومعه را کاین همه خندند به ریش

چند گفتم که مبو کاکل مشگین بتان

عاقلان پند من افسانه شمرد این دل ریش

نیّرا باش که تا خیمه زنم بر در شاه

چرخ اگر تیر جفا پاک بپرداخت ز کیش

شه اورنگ ولایت که در اقلیم وجود

جز به تدبیر یمینش نرود کار از پیش

شمارهٔ ۹۳

نه سر سیحۀ زاهد نه چلیپای کشیش

کفر زلف تو رها کرد مرا از همه کیش

دوست گر وقت تماشاست به دیوانۀ خویش

سنگ طفلان ز پی و راه بیابان در پیش

با هوای لب خندان تو نیشم همه نوش

با خیال سر مژگان تو نوشم همه نیش

در سیه‌روزی ما این همه ای زلف مکوش

با حذر باش ز جمعیت دل‌های پریش

لب طناز تو پرناز و مرا حوصله کم

چشم غماز تو خونخوار و مرا حوصله بیش

من نتابم ز کمانخانۀ ابروی تو روی

مژه گو تیر جفا پاک بپرداز ز کیش

تیغ تیز از سر آن خط سیه باز مگیر

لاوه بر روی خود ای دوست مکش دشمن خویش

ناسپاس است اگر حق نمک نشناسد

سال‌ها خون جگر داده لبت بر دل ریش

خنده بر ریش رقیبت چه کنم گر نکنم

که کند غرقه به ناچار نشت بحشیش

تو که شب با منی اندیشۀ فردا جهل است

کار امروز به فردا نگذارد درویش

میزند بر در دل حلقه نهانی غم دوست

نیرا خانه بپرداز ز بیگانه و خویش

شمارهٔ ۹۴

کجا به گوش رسد ناله‌های زار منش

هزار بلبل دستان‌سراست در چمنش

ضرورتست مرا بی تو رو به صحرا کرد

که بوی موی تو آید ز سنبل و سمنش

مگر که پای تو بست ای نسیم گلشن مصر

نه یوسفی نه بشیری نه موی پیرهنش

کس التفات ندارد به خویش از او چه عجب

گر التفات نباشد به کس ز خویشتنش

هزار خار ز مژگان به دیده رفت مرا

گلی نچیده هنوز از نهال نسترنش

تبارک الله از این گلشن بهشت مثال

که بار نیشکر آرد درخت نارونش

چنان گرفته به من کار تنگ چشم رقیب

که اختیار ندارم به بوسه از دهنش

کمال حسن و لطافت نگر که چشم دقیق

به جهد فرق نیارد میان جان و تنش

قیاس روی تو سهو است جز به باغ بهشت

که دیده سیر کند ارغوان و یاسمنش

من ارزو جد کنم پیرهن قبا چه عجب

قرین روی تو تنگست پوست بر بدنش

خوشا نواحی بغداد خاصه فصل بهار

که مرده در طرب آید زو جد در کفنش

کنار دجله و بوی بهار و روی نگار

ولی دریغ که نگذاشت آسمان به منش

مرا هوای وطن جز صداع غم نفزود

اگر دل همه عالم خوشست با وطنش

کمال صورت منظور عاشقان نیر

توان قیاس گرفت از حلاوت و سخنش

شمارهٔ ۹۵

عاشق که رنج عشق نداند ز راحتش

گو باز گیر رحل اقامت ز ساعتش

گفتم قیامت است چو برخاست قامتش

غافل که تن بر این ندهد استقامتش

انصاف بر چنین قد دلجوی نازنین

زیبد که بار ناز کشی تا قیامتش

ای باد کاشیانۀ زلفش بهم زدی

باری خبر ده از دل ما و سلامتش

زاهد که بیگناه رود بر در کریم

ترسم بحشر سود نه بخشد ندامتش

ایدل بیا که خون تو کز وی نشان نبود

در چشم او معاینه بینم علامتش

مجنون که رو بجانب دشت جنون نهاد

چون ما نبود طاقت سنگ ملامتش

گو آسمان نواله بدون همتان دهد

ما را نیاز نیست بخوان کرامتش

نیرّ ملول شد دل تنگ از هوای ری

آمد بناله بختی صبر از اقامتش

هین رو ببارگاه شهنشاه طوس نه

و اهل بخاک ری همه سود و غرامتش

آنشاه تاجدار که شاهان روزگار

سایند سر بپای سریر اقامتش

تا سرو قامتش بسرت سایه میکند

سرباز سایپای و بکش بار قامتش

شمارهٔ ۹۶

جهان دریای خونابست و ناپیداست پایانش

الا ای آب جو بهراس از این دریا و طوفانش

مجو شیر ای پسر زینهار از این نامهربان مادر

که خون شوهرانست اینکه می بینی نه پستانش

ندارد جز دونان بر سفرۀ این نانکور مهمانکش

که دارد آون از گردون و ناهار است مهمانش

جوانمردان بدونان منت دونان نمی ارزد

جوانمردانه بگذر زیندونان و اهل بدونانش

شب و روزش دو شهمار است و خود ضحاک و ماران است

نمی بینی که مغز سر خورد پیوسته مارانش

شمارهٔ ۹۷

دل من کنعانست و چاه سینۀ زندانش

جهان مصر بلاخیز و خرد یعقوب نالانش

عروس چرخ مینائی بصد کید زلیخائی

کشد هر دم ز رعنائی بسوئی طرف دامانش

الا ایباد روحانی ببر زینماه زندانی

بنزد پیر کنعانی خبر از کید اخوانش

شمارهٔ ۹۸

چشم بر صیدم نیفکند آنشکار افکن دریغ

در خور شاهین چشم او نبودم من دریغ

یکدمی نستاد تا بیند که چونسوزم بخویش

آنکه زد بر آتش افسرده ام دامن دریغ

تند چون ابراز سر من دوش بگذشت و نگفت

سوخت از برق تغافل مور را خرمن دریغ

گوشۀ ابروی او ایدل مقامی دلکش است

نیستم از چشم کافر کیش او ایمن دریغ

وصل دل برد از من و جان نیز بر بحران سپرد

در هلاکم دوست یکدل گشته با دشمن دریغ

اجر هر نوش لبی نیشی ز نازش در قفاست

بر نچیدم لاله ائی بیداغ از اینگلشن دریغ

دوش چوخالش کشیدم تنگ خوشخوش در کنار

در میان بیکانه بود اما حجاب تن دریغ

دانۀ شادی فلک زینکهنه پرویزن به بیخت

بس خم غم مانده بر بالای پرویزن دریغ

با خیال صبح وصل عمرم بسر رفت و نزاد

جز نتاج غم از این شبهای آبستن دریغ

عقل من بر بود از سر این منیژه وش عروس

بی تهمتن ماندم اندر چاه چون بیژن دریغ

نیرّا دوشیزه ای میگفت با آئینه دوش

مادر گیتی ز نر زادن شد استرون دریغ

شمارهٔ ۹۹

گفتم رقم کنم به تو حال دل ملول

رشک آیدم که بر تو فتد دیدۀ رسول

از پند عاقلانۀ مردم دلم گرفت

برقع فرو گشای که حیران شود عقول

این نقد جان و این سرناز ار مصرا گر

یوسف کند بضاعت مزجاه من قبول

وقت است اگر به داد من بی‌نوا رسی

ای خضر ره که بار گرانست و من جهول

شمارهٔ ۱۰۰

من آن نیم که دل آزرده از جفای تو باشم

گرم ز پیش نظر رانی از قفای تو باشم

تو کز برای منی اعتبارم از تو همین بس

من ارنه درخور آنم که از برای تو باشم

علی الصباح بهر سو که رهگذار تو باشد

بسر روم که ز پا خستگان پای تو باشم

اگر تو چون سگ بیگانه ام ز خویش برانی

شوم رفیق و سگ کوی آشنای تو باشم

هزار باز اگر عهد بستی ار بشکستی

بیا که با همه بدعهدیت فدای تو باشم

اگر جفا و اگر مهر با همین ز تو شادم

که مطمح نظر چشم دلربای تو باشم

ضرورتست گدا را خیال سلطنت از چه

مرا خیال نباشد شها گدای تو باشم

چو نیست پا که بیایم به رهگذار تو نالم

که سوی صید دل خسته رهنمای تو باشم

بهشت اگر همه از من بود بدین رخ زیبا

کنم مصالحه نیرّ من ار بجای تو باشم

شمارهٔ ۱۰۱

هر دم از یاد تو با چشم جدا گریم و مویم

که به سروقت تو چشمی‌ست جدا هر سر مویم

اشک رنگین نه به خود می‌رود از دیده به رویم

سجده بر روی بتی دارم و خون است وضویم

به چه سوگند خورم کز تو سر خویش ندارم

به سر موی تو سوگند که سرگشتهٔ اویم

نشئه می همه غم زاید و اندوه و ملالت

می‌فروشان اگر از خاک بسازند سبویم

با حضور تو هر آن بادۀ گلرنگ که خوردم

در فراقت همه خون گشت و برآمد ز گلویم

کس چه سان صبر تواند ز چنین لعبت سیمین

تو خود انصاف ده آخر نه من از آهن و رویم

گویم آیم شب تاریک سر راه تو گیرم

بو که غافل به در آیی و نهی پای به رویم

!چشم دارم که یک امشب فلک آهسته خرامی

که به صلح آمده از در صنمِ عربده‌جویم

چارهٔ زخم من ای عشق به تدبیر دگر کن

که من آن نافهٔ مشکین نتوانم که ببویم

گو من آن پایه ندارم که نهی سر به کنارم

به سرم پا نه و پندار که خاک سر کویم

کودکان چشم به راهند چه بود آه که چندی

بند برداردم از پا صنمِ سلسله‌مویم

گله از بخل رقیب است در این مسئله نیرّ

ورنه او خود به نهانی نظری داشت به سویم

شمارهٔ ۱۰۲

با تو نخواهم رخ حور ای صنم

عقل نبازم ز قصور ای صنم

دوری تو دوزخ و وصلت بهشت

عشق تو غوغای نشور ای صنم

شرم مدار از من و غایب مشو

با تو مرا نیست حضور ای صنم

پنجۀ زور آور تقوی شکست

مستی چشمت ز فتور ای صنم

موی تو ندهم بدو عالم هنوز

اینقدرم هست شعور ای صنم

شیوۀ رفتار تو آخر مرا

خواهد کشتن بمرور ای صنم

پای که پای تو نیارد بسنگ

اینمه مستی و غرور ای صنم

صورت سنگ است بدیوار دل

نقش تو تا نفخۀ صور ای صنم

از تو تمنای صبوری ز چشم

قصۀ اشک آمد و کور ای صنم

گر ندهی بوسه مده جنگ نیست

کس که ندارد بتو زور ای صنم

شمارهٔ ۱۰۳

گر مساعد شود آن طرۀ عنبر شکنم

چندگاهی ز جنون رخت بصحرا فکنم

باش یکدم که کنم پیرهن شوق قبا

ایکمانکش که زنی ناوک مژگان بتنم

خار راهیست که اندر طلبت رفته بپا

هر سو موی که سر داده برون از بدنم

ز تماشای منگر حسد آید بجمال

پرده بردار که من بی خبر از خویشتنم

شعلۀ عشق در آویخت بفانوس خیال

خنک آنروزکه سر بر کند از پیرهنم

منکه تا دوش هم آغوش تو بودم شب و روز

گرم امروز به بینی نشناسی که منم

چون ننالم که بزنجیر سر زلف توام

روز شد شام و بیاد آمده عهد وطنم

تا خیال توام از دیده بجائی نرود

همه شب تا بسحرگه مژه بر هم نزنم

لب او بر لب بیگانه و من درغم او

شهرۀ شهری و شیرین بخیالی دهنم

شور شیرین دهنان کوه گران بگذارد

نیرّا خیره ز سنگین دلی کوهکنم

شمارهٔ ۱۰۴

خم ابروی تو تا با مژه پیوست به هم

داد چین تا به ختا تیر و کمان دست به هم

این همه خون دل خلق دلیرانه مریز

عاقبت سیل شود قطره چو پیوست به هم

نیست در ملک دل امروز به جز دست تو دست

که سر زلف تودست همه را بست به هم

چشمت از فتنه نیاساید و آخر ترسم

که جهان را زند این ترک سیه‌مست به هم

غمزه خون دل هر صید که در شیشه گرفت

زلف او باز شد و یکسره بشکست به هم

مشت مویی و دو صد سلسله دل پیش در او

الله الله به چه سان بافته این شست به هم

گرد چشمت چه بلایی است که تا می‌نگری

حشم ناز و فسون داده همی دست به هم

نیّر آمادۀ تاراج دل ویران باش

زآن خط و خال و لب و زلف که بنشست به هم

شمارهٔ ۱۰۵

که برگذشت که خون می‌رود ز چشم ترم

چه شعله بود که از پا گرفت تا به سرم

سزای من که نپرداختم ز دانه به دام

بکش به خون دل ای سنگ عشق بال و پرم

دگر معامله با کس نماند جز تو مرا

بیا بیا که چو دردم یکی‌ست غم نخورم

بلا نگر که به چل‌سالگی چو کودکِ خُرد

حلاوت لب شوخی فریفت با شکرم

وه رفت شب ای آفتاب صبح امید

بر آر سر که ملالت گرفت با قمرم

طبیب از آن بت نامهربانِ ده‌دله پرس

ز درد من که من از حال خویش بی‌خبرم

چه داغ بود که چشمت نهاد بر دل ریش

که دید خواب ندارد ز ناله تا سحرم

تو برگذشتی از سرگذشت سیل سرشک

بیا ببین که چه‌ها بی‌تو می‌رود به سرم

گَرَم ز دشمنِ جانی بُوَد امیدِ خلاص

امید نیست که از دست دوست جان ببرم

همیشه دست نیابد دل وفا داری

بتا مکن که چنین دل به دیگری سپرم

شمارهٔ ۱۰۶

بپای دار کشد محتسب ز میکده مستم

خدا کند که نگردد رهاقرا به زدستم

ز چشم سرخوش ساقی رهین عهد الستم

که تا بحشر نبینند جز پیاله بدستم

برغم زاهد مسجد که زد بسنک سبویم

هزار توبه ز می کردم و دوباره شکستم

صبا بگو بکماندار من که ساعد سیمین

مدار رنجه که من صیدپای رفته بشستم

ز پا درازی دل طاقتم سرآمدو آخر

کمند طرۀ موئی بپاش بستم و رستم

عنان هوش ز دستم ربود چشم تو ساقی

مده پیاله بدستم که من ز پای نشستم

ز من بدلبر بیمهر زود سیر که گوید

که تار رشته سرامد ز بس کسستی و بستم

شمارهٔ ۱۰۷

می بنالم که بسر وقت رسد صیادم

نه من از تنگی دام است که در فریادم

سیر شد زینچمن سبز دل ناشادم

کاش میکرد بخود روی قفس صیادم

تیر کز شست بشد باز نیاید بکمان

پند پیران چکنم من که دل از کف دادم

کشت دور فلک از منت تعمیر مرا

خنک آنروز که سیلی برد از بنیادم

من که از خلد برین دل نگران بستم بار

تا سر کوی تو دیدم همه رفت از یادم

خواجه دشوار پسند است و مرا روی سیاه

ترسم از بندگی خویش کنم آزادم

چشم بر صورت منظور نه صوت و نه سخن

عشق در حکمت اشراق نمود استادم

گله از آدم خاکی نه طریق ادبست

گرچه آورد در این دیر خراب آبادم

لطف سلطان ازل خواست که از سجدۀ خاک

بار این نخوت بیهوده دهد بر بادم

نخورم غم که برد بار بد انگلشن قدس

علت نخوت و مستی چو ز سر بنهادم

نیرّ ابن نامه بدیوان عمل نتوان برد

آه اگر لطف شهنشه نکند امدادم

وارث ساقی کوثر شه مهر افسر طوس

آنکه با داغ غلامیش ز مادر زادم

شمارهٔ ۱۰۸

خیز تا معتکف خانه خمار شویم

سر به پیشش بسپاریم و سبکبار شویم

زلف ساقی بکف آریم و ببانگ دف و چنگ

مست از خانه سوی کوچه و بازار شویم

دمبدم با رخ افروخته از آتش می

همچو طاوس پی جلوه و رفتار شویم

شحنه گر خرقه و دستار به یغما ببرد

گو ببر چند خر خرقه و دستار شویم

چون ز زلف تو توان سیحه و زناری بست

ما چرا لاوه پی سیحه و زنار شویم

با نسیمی که ز کوی مه کنعان آید

زشت باشد به تنعم سوی گلزار شویم

با تو ما را خبر از خویش ز خودبینی نیست

که انا الحق زده حلاج سردار شویم

کام ما بس ز تو کز کوی تو بوئی شنویم

ما که باشیم تو را طالب دیدار شویم

سر آزاده دلا شور و شر آرد برخیز

سر زلفی بکف آریم و گرفتار شویم

آخر از خمر جنان مست چو باید بودن

ما که مستیم از اول ز چه هشیار شویم

خستگانرا از شکر خنده دهد آب حیات

خوش طبیبی است بیا تا همه بیمار شویم

قیمت لعل لب یار بجان شد نیر

گوهر ارزان شده باز آ که خریدار شویم

از پس مرگ چو خاک قدیمی باید بود

به که خاک قدم شاه جهاندار شویم

شیر حق داور دین آنکه بمه ناز کنیم

باسگان سر کوی وی اگر یار شویم

شمارهٔ ۱۰۹

زنی چو آتش می ساقیا بخر من هوشم

چنان بزن که بمحشر برند دوش بدوشم

برو فقیه فریبم مده بوعدۀ فردا

مرا صبوح چه حاجت چو مست باده دوشم

نه از حشیق چو صوفی در اهتمام عروجم

نه از دوگانه چو زاهد در انتظار سروشم

رهین عهد لبی دلکشم که تا لب کوثر

لب پیاله نبوسم می دو ساله بنوشم

بدور روی تو تا دیدم آندو زلف مسلسل

دگر حدیث حکیمان فرو نرفت بگوشم

مگو خموش چرائی ز زخم خنجر قاتل

چنان جراحت منکر نزد که من بخروشم

چه فتنۀ بود ندانم حریق آتش وصلت

که سوخت جان و زخاکستر هنوز بجوشم

تو خود که روی نپوشی طریق عدل نباشد

ملامت من مسکین که سر عشق بپوشم

گرم به تیغ زنی بر نگردم از تو که یوسف

برایگان نخریدم که رایگان بفروشم

بگفتمش سخن مدعی ز گوش بدر کن

بخنده گفت تو دانی که من سخن ننیوشم

هزار قصه شنیدم ز لولیان شکر لب

بجز حدیث دهانت نماند هیچ بگوشم

بکو بشحنه سر راه من بلاوه نگیرد

که نیست طاقت رفتن ز کوی باده فروشم

چه حاجت است که نیرّ حدیث دل بتو گرید

قیاس آتش سودا توان گرفت ز جوشم

شمارهٔ ۱۱۰

به سرم فتاده شوری که ز خود خبر ندارم

برو از سر من ای سر که هوای سر ندارم

همه خون خورم که این غم به دلی دگر کند جا

به جز این غم ایمن الله که غم دگر ندارم

صنم شکر فروشم به دهان نهفته شکر

همه گویدم به تلخی که برو شکر ندارم

سحری‌ست هر شبی را ز قفا بلی دریغا

که من از فراقت امشب دگر آن سحر ندارم

صنما ز کوه نازت پر کاه شد تن من

قدری ز ناز کم کن که دگر کمر ندارم

ز نظاره‌های دلکش به طمع نیفتی ای دل

که امید خیر و خوبی من از این نظر ندارم

سزد ار ز دست جورت ز جگر فغان برآرم

بر شه ولی دریغا که من آن جگر ندارم

چو ز کعبه جمال تو به مدعا رسیدم

به نیاز نذر کردم که دل از تو برندارم

نه که عهد بوستانم ز نظر برفته نیرّ

ز قفس ملولم اما چه کنم که پر ندارم

خر شیخ در تک و دو بر هر خس از پی جو

منم آنکه یار خسرو نکشم که خر ندارم

شمارهٔ ۱۱۱

دل به دریا زدن از چشم تر آموخته‌ام

چه هنرها که ز فیض نظر آموخته‌ام

غوطه خون جگر کس نبرد راه چو من

که من این غوطه به خون جگر آموخته‌ام

حق شکرانۀ پروانه فرامش نکنم

که از او ساختن بال و پر آموخته‌ام

با خیالت مژه بر هم نگذارم کاین کار

من به بیداری شب تا سحر آموخته‌ام

دیده را تاب تجلای حضور تو نبود

خود بر آتش زده تا این هنر آموخته‌ام

به سر زلف در ازت که من ار در همه عمر

غیر سودای تو کاری دگر آموخته‌ام

زآب چشم نرود نقش تو کاین فن بدیع

من به خون دل و سوی بصر آموخته‌ام

آه اگر تیغ تو ترک سر نیرّ گوید

سال‌ها پا زده تا ترک سر آموخته‌ام

شمارهٔ ۱۱۲

دل گسست از من و با چشم تو پیوست به هم

دشمن و دوست به خونم شد و همدست به هم

رشتهٔ مهر چنان می‌گسل از هم که چو خط

ز در صلح در آید بتوان بست به هم

به کدامین طرف ای موج روانی که دگر

زورقی نیست درین بحر که نشکست به هم

تیر مژگان تو تا در دل خونبار نشست

شستم از دیده به یک چشم زدن دست به هم

چشم صیدافکن آن ترک کمانکش نازم

که کند تعبیه صد تبر بیک شست به هم

گر زره‌پوش شود عارضت از خط چه عجب

که کشیده است بر او تیغ دو بد مست به هم

شمارهٔ ۱۱۳

سر گران تا کی ز من ساقی بده رطلی گرانم

کز سبک مغزی ز پای افکند دور آسمانم

شیشۀ صبرم شکست از سنگ عبرت چرخ گردون

خون بدست آر یکی در سایۀ خم ده امانم

بر جبین از من میفکن عقده چون ناخوانده مهمان

کز کهن دردی کشان صفۀ ابن آستانم

طرۀ پرچین بدستم ده که از باد مخالف

اندرین بحر معلق سرنگون شد باد بانم

چوندل شب تیره روزم دیده از چشمم میفکن

کاب حیوان است در جوبارۀ طبع روانم

مام دهرم خم نشین غصه کرد از چشم بد چون

دید کاندر مهد عهد اینک فلاطون زمانم

شمارهٔ ۱۱۴

عهدها شد که نکردی به نگاهی شادم

سست‌عهدا مگر از چشم تو باز افتادم

ز خیال سر زلف تو مرا نیست گزیر

که جز این خط جنون یاد نداد استادم

تو به شیرین‌تر از آنی که به شیرین مانی

رو ندیدم اگر انصاف دهد فرهادم

هر بلایت به تن آید کنم آویزهٔ جان

بندهٔ عاجزم ای خواجه مکن آزادم

گفتیم کام زیاد لب من تلخ مدار

هرگز این نکتۀ شیرین نرود از یادم

نالۀ زار من از وحشت جان نیست ولیک

ترسم از ضعف نیارد به نظر صیادم

وعدهٔ قند لبی دادی و عمری‌ست دراز

که مکرر کنمش تا نرود از یادم

شدم از زلف تو سر حلقۀ اصحاب جنون

گرچه آشفته بود سلسلهٔ اسنادم

بس خرابم ز تبهکاری ایام امید

که کند همت صاحب‌نظری آبادم

نیرّ افکند و هم شور حسینی به عراق

گر بیایند ملایک به مبارک‌بادم

شمارهٔ ۱۱۵

من ای حریف نه مرد شراب گلگونم

به شادکامی غم جام پر کن از خونم

مرا ز هوش ببر از خم جنون ساقی

که سینه تنگ شد از حکمت فلاطونم

برو ادیب ز باران تیر طعنهٔ خلق

مرا چه باک که از سرگذشت جیحونم

دماغ هلهلۀ کودکان شهرم نیست

بیا هوای جنون باز کش به هامونم

فکنده گر به سرم سایه واژگونه سپهر

عجب مدار که برگشته بخت وارونم

من آن برآور نخلم که خوشه‌چین امل

همی رطب برد از شاخ‌های عرجونم

مخوان فسانۀ شیرین و ویس و لیلایم

که من نه رام و نه فرهادم و نه مجنونم

جنون عشق دگر بر سر است طبع مرا

که هر نفس ز غم آتش زند به کانونم

نه روبهم که ز پهلوی شیر طعمه خورم

نه کرکسم که کند سیر لاشۀ دونم

نه آن کرا که به منظر کنند صید مرا

نه افعی‌ای که فریبد کسی به افسونم

همای دولت و عنقای قاف تجریدم

که چرخ در قفس تنگ کرده مسجونم

توان قیاس گرفت آتش درون مرا

چو عود سوزان از آب چشم بیرونم

دل بلاکش من یوسف است نفروشم

اگر دهد به بها چرخ گنج قارونم

عنان من به سوی بارگاه شاه کشید

که پر ز لؤلؤ لالاست فلک مشحونم

امام هشتم سلطان ملک طوس رضا

که از غلامی او پا به فرق گردونم

به داد من برس ای شه که در حریم درت

ز چارسو به سر آورده غم شبیخونم

به سایهٔ دگران خو نکرده‌ام همه عمر

به زیر بال کش ای طایر همایونم

دلم قرار ندارد ز غم به هیچ دیار

فلک فلاخن و من سنگ آن فلاخونم

شمارهٔ ۱۱۶

خون شد دل از علایق ناسوت کثرتم

ساقی به گردش آی بده جام وحدتم

آن دارویم بده که فلاطون خم نشین

آید کمین سبوکش دریای حکمتم

در زیر بار سایه کشد قاف تا به قاف

گر شهپری به هم زند عنقای همتم

منت خدای را که پس از چند ساله زاهد

آخر کشید بر در میخانه قسمتم

می ده که داد مژدۀ رحمت مرا سروش

روزی کزین سلاله سرشتند طینتم

شمارهٔ ۱۱۷

ای صنم کز چشم کافر کیش بردی دین من

برخی سحرت که بستی چشم عالم بین من

زاتش عشقت دلم آئین زردشتی گرفت

دل ستی و سینه آتش خانۀ برزین من

گر بفروردین بروید لاله و نسرین بباغ

سالیانست از رخ او و لاله و نسرین من

بر نخواهد شد ز سر عشق من و بیداد او

من بمهرش خورده ام سوگند او بر کین من

گر بود این راست کز نسرین همی خیزد عبیر

نی عجب کز سوسن عنبر ریزد این نسرین من

همچو بوتیمار بر دور لبت کآب بقا است

تشه خواهد داد جان آخر دل مسکین من

سر چو بر بالین نهم با یاد آن روی چو گل

راست گوئی پشتۀ خاریست بر بالین من

نیرّا خونش بریزم در زمان از تیر آه

آسمان گر مهر بازد با مه و پروین من

شمارهٔ ۱۱۸

ای غلام بر سیمین تو زرین کمران

خاکسار کف پای تو سر تا جوران

بکدامین طرف آرم بتماشای تو روی

اینهمه جلوۀ روی تو کران تا بکران

دست امید مکن کونهم از حلقۀ زلف

که دراز است ره عشق و من از نو سفران

جای عذر است چگویم بتو ای ناصح پیر

که نداری جز از عشوۀ شیرین پسران

شیشۀ دردکشان میشکنی زاهد باش

تا بدیوان خرابات رسم جامه دران

می نگفتم مده ایدیده که خونگیر شوی

دامن دل بکف غمزّ بیداد گران

دل زآرایش سجاده کشان گشت ملول

ایخوشا خرقۀ آلودۀ شوریده سران

پایۀ همت منظور بلند است دریغ

کانصفا نیست در آئینۀ کوته نظران

واعظانرا سر خود خواهی اگر درد نداشت

بالله ار سینه زدی اینهمه سنک دگران

جلوۀ تا دهمت جان ز سبکروحی شوق

سر بزیر قدم و دیده برویت نگران

کفر رندان نظر باز حدیثی است قدیم

نیرّا تازه کن ایمان ز لب سیمیران

شمارهٔ ۱۱۹

ساقی کناف بوالهوسان از پیاله کن

کار مر ابدان لب میگون حواله کن

مطرب برآر دست و فرو کوب پای رقص

بر روی لاله سنبل مشگین کلاله کن

بر گوشۀ هلال نشان آفتاب جام

دوری میان حلقۀ رندان چو هاله کن

بر عنصر وجود مناز می زن آتشی

وزنو سرشت طینت من زانسلاله کن

شیخم کند ز دیدن ماهی دو هفته منع

سیر شعور مفتی هفتاد ساله کن

ساقی سبوی نقره بخامان سفله بخش

ما را شراب پخته ده و در سفله کن

باشد که رقتی کند آنسگدل طبیب

ایدل هنوز تا رمقی هست ناله کن

ای باغبان بشاخ گلی ناز تا بچند

بازآ بشهر سیر گلستان لاله کن

نیرّ چو وصل عارض لیلی نداد روی

مجنون صفت تسلی خود از غزاله کن

شمارهٔ ۱۲۰

ای ساقی جان آبی بر آتشم از می زن

چنگی بکف آر چنگ نائی تو هم آن نی زن

مطرب تو هم از در مست باز آی و برافشان دست

گاه از بم و گاه از پست باهنگ طرب پی زن

تا عمر بود باقی باز آی ز زرّاقی

بر گیر لب ساقی هی بوسه پیاپی زن

تا چند غم هستی در رفعت و در پستی

پائی ز سر مستی بر تخت جم و کی زن

کوبند دلت چون شد کز خیمه بهامون شد

عشق آمد و مجنون شد زو بانگ بهر حی زن

چونمو نکنی تا تن در عشق مکوب آهن

بر منظرۀ سوزن اشتر نرود پی زن

خواهی که رهائی دل ز اندیشۀ بیحاصل

دیوانه شو ای عاقل بر اسب بنین هی زن

سنجاب و خز ادکن بار است ترا بر تن

خود را بتنور افکن بر بهمن و بردی زن

رو هستی مطلق جو باطل بهل و حق جو

وانشبی محقق جو پا بر سر لاشئی زن

بختی طمع پی کن طومار امل طی کن

خود مفلس لاشیئی کن بر حاتم و بر طی زن

خاک در جانان شو تاج سر شاهان شو

نی سوی صفاهان شو بی لاوه ره وی زن

شاهنشه دین حیدر کیهان ور و کیوان فر

از بندگی آندر بر جبهۀ جان کی زن

ما هالک و داقی اوست ما تشنه و ساقی اوست

وجه الله باقی اوست هان بانگ هوالحی زن

نیرّ دل سودائی سر داده بشیدائی

گو زلف چلیپائی گو سلسله بردی زن

شمارهٔ ۱۲۱

بخطا میرمد آن نرگس فتان از من

که بیک غمزه توان برد دل آسان از من

منت ابر بهار است ز باران سرشگ

بیرخت بر سر یکدشت مغیلان از من

تخم صبرم بدل ای پیر جهاندیده مکار

که نه چینی بجز از خوشۀ حرمان از من

آن شد ایخواه که از جانرود پای شکیب

کانزمان دست ز من بود و گریبان از من

گریه ام کشت دهانی به تبسم بگشای

تا یکی تنگدل ایغنچۀ خندان از من

باغبان گو که بتاوان تماشای گل

برد از خون جگر لاله بدامان از من

صید هشیار ز صیاد گریزد لیکن

نه بدینگونه که صیاد گریزان از من

نیرّا با همه سودا زدگی حیرانم

گرچه آنطفل پریروست هراسان از من

شمارهٔ ۱۲۲

بگذار تا بماند چشمم برهگذاران

پاداش آنکه نشناخت قدر وصال یاران

ای ابر نوبهاری باران تبار دیگر

طوفان چشمم امروز بگرفته جای بازان

یا رب مباد کسی را حیران دو دیده چونمن

چشمی بروی منظور چشمی بناقه داران

ما بار ناقه بستیم دل ماند پیش دلدار

کارم بمشکل افتاد ایخیل همقطاران

ایساربان خدا را آهسته ران که شاید

دیگر فتد برویش چشم امیدواران

چشمی بروزگاری بودم گلعذاری

رفتیم و ماند بر چشم حسرت بروزگاران

بوکانستارۀ روز بار دگر بتابد

هر شب شمارم اختر چونچشم شب گذاران

درد دل ضعیفم ناگفته ماند با دوست

لختی عنان بدارید ای خیل رهسپاران

رفت از خزان هجران گلهای عیش بر باد

دریاب بوستانرا ایشوکت بهاران

از پا فتاده گانیم بگذر ز ما و نگذار

ما را در این بیابان ایمیر شهسواران

رحمت بروزه داران از فضل بس عجیب نیست

ای ابرهین فروبار بر فرق میگساران

گو چشم روزگاران بر حال ما بگرید

گر لطف شه نگیرد دست گناهکاران

فرمانروای محشر مینوگسار کوثر

دادار بنده پرور سالار تاجداران

باد صبا به جانان بر کو که مانده نیرّ

دور از تو با دل زار اندوه غم هزاران

شمارهٔ ۱۲۳

عمر این گردش ایام چه خواهد بودن

گر همه زهر بود کام چه خواهد بودن

دور چشمان شما سر بسلامت بادا

دور چرخ ار نشود رام چه خواهد بودن

خط و زلف تو بزنجیر کشیدند مرا

تا ز چشمان تو پیغام چه خواهد بودن

ساقیا دامن تقوی چو شد آلوده مرا

در شط باده فکن جام چه خواهد بودن

هین ز آغاز تو ایزلف مسلسل پیداست

که مرا با تو سرانجام چه خواهد بودن

نیرّ این چامه که در وصف جمال تو سرود

تا ز لعل لبت انعام چه خواهد بودن

شمارهٔ ۱۲۴

دلا گر گوهر مقصود خواهی دیده دریا کن

ز فیض دانهٔ اشک آستین پر درّ لالا کن

به قوسین علایق چند چون پرگار سرگردان

درون نه پای و جا از نقطهٔ موهوم ادنی کن

ز فیض شمس لاهوتی در این نادوس ناسوتی

به تهلیلات اکسیریه نفس مرده احیا کن

به دار الخیر حکمت نه رخ و در عین درویشی

بنه اکلیل زر بر سر به تخت هر مسی جا کن

اگر نقش بقا خواهی در ای مرآت طبعانی

هیولا را به صورت آر و صورت را هیولا کن

چو دیو خیره در چاه طبیعت سرنگون تا کی

بیا بر شکل انسانی نگاهی سوی بالا کن

اگر چون پور عمران طالب نور تجلایی

عصای مسکنت بر دست گیر و سینه سینا کن

یکی کن جوهر روح و جسد با نقش لاهوتی

ره توحید گیر و ترک تثلیث نصاری کن

نمی‌گویم ز ایجاد طبیعی سر بزن لیکن

به تکلیف از ادای آنچه آنجا خواهی اینجا کن

ز گنج عقل میراث پدر دست آور و بنشین

به صدر علم و بر قدّوسیان تعلیم اسما کن

چو کرکس بر سر مردار دنیا پر زنان تا کی

به قاف قرب نه پای و مکان بر فرق عنقا کن

شمارهٔ ۱۲۵

من و وصال تو از خواب عجب خیالست این

ولی خیال تو و خواب من محالست این

رخت ربودۀ ز دل نقطۀ سویدائی

نهاده زیر سر زلف کچ که خالست این

قدت بسرو چمن سر فرو نمیآرد

بقامت تو ندانم چه اعتدالست این

ز دست دوست تفاوت نمیکند بخیال

که زهر ناب و یا شربت زلالست این

بکوی دوست خموش خوش است بیخبری

بطوف کعبه ندانم چه قیل و قالست این

کنم بیاد وصال تو احتمال فراق

ولی وصال بدست آید احتمالست این

شکایت از غم هجران چه میکنی نیّر

خموش باش که اینک شب وصالست این

دگر حکایتی از هجر نیز رفت چه باک

بوصل دوست تبرّا زما یقال است این

شمارهٔ ۱۲۶

چند بیهوده دلا اینهمه افغان از من

رخ ز من اشک ز من دیدۀ گریان از من

آنشد ایخواجه که از جانرود پای شکیب

کانزمان دست زمن بود و گریبان از من

عاقلان با همه شوریده دلی حیرانم

کز چه طفلان سرشکند هراسان از من

خواستم پیش تو گویم غم دل ترسیدم

شود آنزلف گرهگیر پریشان از من

که شبیخون زده بر کشور دل باز که چشم

میبرد گوهر ناسفته بدامان از من

ضعفم از پای درآورد بنال ایدل زار

بلکه بیزار شود شحنۀ زندان از من

شمارهٔ ۱۲۷

ای که با لشکر مژگان دراز آمده‌ای

دل که تاراج تو شد بهر چه باز آمده‌ای

دگران ناز فروشند ولیکن گه و گاه

تو پری‌چهره سراپا همه ناز آمده‌ای

عجب است ای شه خوبان که به صید مگسی

با سپاه و سلب و چنگل باز آمده‌ای

جز تو کس راه ندارد به نهانخانۀ دل

پرده بردار که در پردهٔ راز آمده‌ای

هیچ برسی تو که چونی و کجایی چه کنی

جان فدای تو که بس دوست‌گداز آمده‌ای

گر طبیبانه به بالین من آیی چه عجب

ناز پرداختی اکنون به نیاز آمده‌ای

خسروان رشک برد طالع محمود مرا

تا تو محبوب من ای رشک ایاز آمده‌ای

ای که از کوچهٔ او بگذری از پاس رقیب

با حذر باش که بر صید گراز آمده‌ای

کافران جمله بت روی ترا سجده برند

تو برِ تخت شهنشه به نماز آمده‌ای

ای مغنی تو بزن رود به آهنگ عراق

زاهدا رو که تو با صوت حجاز آمده‌ای

کعبۀ اهل حقیقت در مسیر عرب است

ره بگردان که تو از راه مجاز آمده‌ای

نیرّا کام خود از خاک درش باز ستان

بر سر خوان شه بنده‌نواز آمده‌ای

شمارهٔ ۱۲۸

بر جو فلک ز شعلۀ آهم کرانه‌ای

ترسم فتد به خرمن ماهت زبانه‌ای

دارم بدل دو دست که آنچشم جانشکار

جز من بتیر خویش نیاید نشانه‌ای

تنها نه من ز جور تو بیخانمان شدم

نگذاشت آتش تو در این شهر خانه‌ای

بر بوی زلف خم بخمت با گلاب اشگ

چشمم کند ترا زمژه هر لحظه شانه‌ای

گویی بهانه ریزد خونم بمزد شست

چشمت اگر بدست نیارد بهانه‌ای

آنروز داد مژدۀ ویرانگی مرا

بوم غمت که ساخت بدل آشیانه‌ای

هر سو که بنگرم همه تیریست بر کمان

حیران دل رسیدۀ من در میانه‌ای

زاهد مرا بسبحۀ صد دانه پانه بست

خال لبت کشید بدامم ز دانه‌ای

مطرب بر اهواره ز من بر به بزم شاه

امشب از این چکامۀ نیرّ ترانه‌ای

شمارهٔ ۱۲۹

طوقی ز خط بدور زنخدان کشیده‌ای

بر دور مهر و مه خط بطلان کشیده‌ای

داود را بحلقۀ خفتان نهفتۀ

یوسف بدور چاه بزندان کشیده‌ای

مانی بخضر در صفت ای سبزۀ عذار

پیداست کاب چشمۀ حیوان کشیده‌ای

از مشک تر نوعته طلسمی بسیم خام

مه در کمند موی بدستان کشیده‌ای

ایچشم مست باده چه خوردی که از غرور

خنجر بروی مهر درخشان کشیده‌ای

ایخال دل سیه دل یکشهر بردۀ

خود در شکبخ زلف پریشان کشیده‌ای

در پرده دیدۀ مگر آن سینۀ چو سیم

ای صبحدم که سر بگریبان کشیده‌ای

شمارهٔ ۱۳۰

سخت ای لعبت شیرین همه جا رو شده‌ای

عهد دیرینه نپای و گله نشنو شده‌ای

کام فرهاد چه سان تلخ نگردد که بهشر

همه شور است که همخوابۀ خسرو شده‌ای

کس چو خورشید تر اسیر نیارستی دید

حالی انگشت نما همچو مه نو شده‌ای

گندم خال ترا جان به بها میدادند

خبرت هست که بیقدر ترا ز جو شده‌ای

پی صید تو بهر گوشه دو صد دام فریب

تو چو آهو بچه هر سو بتک و دو شده‌ای

مدعی روی تو شب خواب نمیدید و کنون

جلوه گر در همه آفاق چو پرتو شده‌ای

شمارهٔ ۱۳۱

از هر طرف که پای به پیچم ز کوی تو

دل میکشد ز جانب دیگر بسوی تو

گر من زبان شکوه ندارم ز خوی تو

آید خطی که عیب تو گوید بروی تو

دل پیش تست جنگ و کشاکش فرو گذار

تا زنده ام رها نکنم تار موی تو

گر کاروان مشگ زایران رود بچین

نشگفت از ایندو سلسلۀ مشگبوی تو

یعقوب اگر تجسس یوسف فرو هلد

من بر ضلال باقیم از جستجوی تو

هر دل که بنگرم ز تواش خون بسافر است

آبی دگر مگر نبود در سبوی تو

زنجیروار زلف رسا گو که جانمن

بر لب رسید از آن لب پرخاشجوی تو

گر طعن مرد و زن همه بر روی مارود

گو رو گرفته ایم بروی نکوی تو

این ناز و نخوتی که تو داری به تشنگان

گر جان دهد در آرزوی طرف جوی تو

ایدیده چند در پی خوبان سنگدل

خون جگر نداد مگر شست و شوی تو

نیرّ طمع ز زلف دراز بتان ببر

این عمر کوته تو و این آرزوی تو

طبعم بجای شعر شکر میدهد اگر

آبی دگر خورد ز لب بذله گوی تو

شمارهٔ ۱۳۲

سوزنده آتشی که شود پخته خام از او

جام می است خواجه بکن پر مشام از او

آسایشت هواست گر از صبح و شام دهر

خالی مدار بزم بهر صبح و شام از او

نام اربترک باده پرستی است می بیار

هی تا رود بباد مرا خواجه نام از او

ساقی اگر برشوه دهی بوسۀ بشیخ

فتوی توان گرفت بشرب مدام از او

نان حلال گر بود این سان که شیخ راست

صد باز بنزد من آب حرام از او

سرمایه ایست حسن که از روی سرکشی

برخواجه کبر و ناز فروشد غلام از او

نیرّ جناب عشق بلند است نی عجب

گر غافل است زاهد عالیمقام از او

شمارهٔ ۱۳۳

ای صورت زیبای تو مرآت معانی

سرگشته چو پرگار به تصویر تو مانی

در جنس ملک گر بشری هست تو اویی

در نوع بشر گر ملکی هست تو آنی

جسمی اگر ای مایهٔ جان جسم بهشتی

جانی اگر ای قوّت تن جان جهانی

سهو است به جد تنگ کشیدن به کنارت

زین سان که تو نازک‌تن و باریک‌میانی

آرش نه ای ترک توزۀ سست کن از تبر

بر ساعد سیمین نسزد سخت کمانی

نامی ز دهان تو شنیدیم در افواه

جستیم و ندیدیم از آن نام نشانی

گر وصل دهانت طلبد دل مکنش منع

نبود عجب از پیر تمنای جوانی

گویم که شب از نالۀ دل سخت تو شد نرم

چون روز شود باز ببینم که همانی

گفتند به دور زنخش آب حیات است

خود را به چه انداختم از راه ندانی

جرم از دل ما نیست که امکان سلامت

از تیر نظر نیست که تیری‌ست نهانی

ای جان به ترازیّ بهای تو سبک‌سنگ

درّی چو تو کس یاد ندارد به گرانی

شمارهٔ ۱۳۴

امشب اگر ای نائی آهنگ دگر داری

از سوز درون ما مانا که خبر داری

ساقی قدح می ده با یاد جم و کی ده

زود آر و پیاپی ده گر پاس سحر داری

از خون رزان ما را مستی نشود حاصل

پیش آر سبوئی چند گر خون جگر داری

هان روی محمر کن طرح دگری سر کن

سیم رخ ما زر کن کاکسیر نظر داری

سیل است خطر دارد آهسته بنه پا را

گر بر سر خون ما آهنگ گذر داری

من بیخود و سر مستم ای پیر مغان دستی

بو کایندل افتاده از خاک تو برداری

گه سلسله جنبانی گه مشگ برافشانی

ایزلف خم اندر خم بر گو چه بسرداری

ای پور بشر تا کی همخوابۀ حور العین

هین سر به بیابان نه گر عهد پدر داری

طبعی که بشر دارد صد راه به شر دارد

از دیو مخسب ایمن تا طبع بشر داری

نعلین و عصا بگذار بر وادی ایمن شو

چونموسی اگر جانا آهنگ سفر داری

نعل است تنت بر کن نفس است عصا بفکن

زین هر دو چو بگذشتی بس شوکت وفر داری

نور ید بیضا بین ثعبان سبکپا بین

هی نار تجلی بین تا نور بصر داری

عشقیی که ز جان خیزد از تیر نپرهیزد

ایجان تو سلامت شو مهلاً تو سپر داری

ایجان جهول ما تو مور سبکساری

بس کوه گران یارا دامن بکمرداری

ایطایر لاهوتی تا چند ز مبهوتی

در مجلس ناسوتی صد رشته ببرداری

این رشته زیر بر کن وین تنگ قفس بشکن

از عرش برین سرزن ور دام خطر داری

عاشق چو ز پا افتاد با سر برود نیّر

دردا که تو بیچاره نی پا و نه سر داری

شمارهٔ ۱۳۵

دلم بخستی و در خون گذاشتی و گذشتی

بحیرتم ز چه این صید کشتی و ز چه هشتی

چه لاله ها که ز غم ریخت بیتو چشم بدامن

کدام گلبن حسرت در اینچمن که نگشتی

اگر نه آتش روی تو بود آفت جانها

بدین لطافت و منظر بگفتی که بهشتی

قیاس حسن تو سهو است جز بیوسف مصری

که پاک دامن و پاکیزه روی و پاک سرشتی

خطی ز مشگ نوشتی بدور صفحۀ سیمین

فدای کلک و نباتت که خوش ختیته نوشتی

خوشا هوای گلستان و جام بادۀ رنگین

ز دست حور بهشتی بماه ارد بهشتی

زدیم خویش بدریا زیمن همت پاکان

نه بار رهبری ناخدا نه منت کشتی

ز نخ بکلک مصور کسی زند که ندارد

خبر ز سابقۀ اقتضای خوبی و زشتی

ز خویش پرس حکایت که در صلوح ارادت

یکیست زاهد و خرابی و کشیش کنشتی

بکوش و قد چو الف راست کن که جیم نگوید

بخامه زن که مرا از چه گوژپشت نوشتی

شمارهٔ ۱۳۶

چمنی دیدم و کردم قدمی چند خرامی

چون شدم جمع پریدن خبرم شد که تو دامی

سر و کس مر نخرامد بت چین عشوه نداند

مه و خور نطق ندارد هله خود گو که کدامی

به حلاوت همه قندی به طراوت همه نسرین

به لطافت چو حریری به سفیدی چو رخامی

باید این طرز نگه کردن و یک بار رمیدن

ز تو آهوبچه آموخت در این شیوه تمامی

طمعی پختم و گفتم چو توئی دوست گرفتم

نه چو من عاشق خامی نه چو تو شوخ خرامی

گله بگذار که من پردۀ خاصان بدریدم

تو به بدعهدی و پیمان‌شکنی شهرهٔ عامی

ننگ و نام دل و دینم همه با عشوه ببردی

چین بر ابرو نفکندی و نگفتی تو چه نامی

به چه تدبیر توان با تو به سر برد؛ ندانم

هیچ محبوب ندیدم که برنجد ز سلامی

خواجه بر هندوی خالم ده و با کس مفروشم

ترک چشم تو مرا گر نه پسند و به غلامی

من که بِیغارهٔ اغیار ز نخوت نپذیرم

تو گرم سنگ بیاری چه کنم با تو که جامی

روزی این سلسله بشکافم و از کاوش طفلان

آنقدر نعره زنم کاورمت بر لب بامی

وه چه در پای تو ریزد چو روی بر سر نیّر

من دل باخته درویش و تو مهمان گرامی

شمارهٔ ۱۳۷

ز کمان ابروی دل‌نشین، چو خدنگ غمزه رها کنی

سزد ار به تیر بهای او، دو هزار خون به خطا کنی

تو ز هر طرف که کشی کمان، کنمت سپر تن ناتوان

که مباد بر دل دیگران، رهی از مراوده وا کنی

کشم آن‌چه ناز توانمت، گاه پیش غیر نخوانمت

که ستیزه جویی و دانمت، که بهانه ز بهر جفا کنی

به دلم شرر زدی از ستم، زدم ز غیرت مشق دم

بکن آن‌چه که دانی‌اَم ای صنم، که ز ماست هر چه به ما کنی

به خدنگ‌ غمزهٔ جان‌ستان، چو ز پا فکندی‌اَم ای جوان

چه شود دمی به وداع جان، نگهی اگر به قفا کنی

ز بلای چشم تو کشوری، همه شب ستاده به داوری

تو دگر ندانمت ای پری، که به کار خلق چه‌ها کنی

نه به نزد خویش خوانی‌اَم، نه ز کوی خویش رانی‌اَم

نه ببندی و نه برهانی‌اَم، نه کُشی مرا نه دوا کنی

رطب است خار جفای تو، شکر است زهر بلای تو

چو تویی چو نیست به جای تو، صنما بکن که به‌جا کنی

چه جفا که نیّر ناتوان، نکشد ز دست تو دل‌ستان

به فدای چشم تو ای جوان، که کشی مرا و رها کنی

شمارهٔ ۱۳۸

نکرد از لابه ای بیمهر اگر خوی تو تغییری

بسازم من بخویت هین بکش زارم بشمشیری

شب دوشین بگردن دیدمی از مشک زنجیری

پریشانم از اینخواب جنون ایزلف تعبیری

طبیبم بر سر بالین رسید اما بهنگامی

که تن درتاب و جان بر لب نه ایمانی نه تقریری

حکایتهای زلف او دراز و عمر شب کوته

نمیگویم متاب ای صبحدم یک لحظه تأخیری

کمانداری که دل خون میخورد از حسرت تیرش

زمن غافل گذشت ایطالع برگشته تدبیری

وفا بر وعدۀ قتلم نکردی یاد دار ایمه

که از کوی تو ما رفتیم و دردل حسرت تیری

نشد رامم رقیب ای آه خر من سوز امدادی

رمید از من حبیب ای نالۀ شبگیر تأثیری

شمارهٔ ۱۳۹

خنک آن شبی که او رخ بفروزد از شرابی

چکد از جگر مرا خون چو بر آتشی کبابی

تو خود ای غزال رعنا چه بلا شدی خدا را

که به دور چشم مست تو ندیده فتنه خوابی

چه شب است یا رب امشب که در انتظار روزش

همه اختران شمردیم و نیامد آفتابی

به گرشمهٔ نهانی بکنی هر آنچه دانی

نه مرا دل سؤالی نه تو را سر جوابی

اگر از لب تو بوسی بزدم مکن تُرُش رو

که کش آشنای دیرین نکشد به شکّر آبی

شمارهٔ ۱۴۰

در خاطر منی و به دل تیغ می‌زنی

خوش می‌کنی به دوستی ای شوخ دشمنی

رویی چو سیم دیدم ریختم خیال خام

خوردم چو تیغ ناز تو دیدم که آهنی

باری چنان بزن که نگیرد به دامنت

گر می‌زنی بر آتشم ای زلف دامنی

کس منع خوشه‌چین نظر چون تو می‌نکرد

با خوشه‌ای مگر چه کم آید ز خرمنی

عشق تو چید سنگ ملالت به دور من

بر من ز کید مدعیان ساخت مأمنی

چون سوختی بر آتش غم آشیان دل

بازی بده به حلقهٔ زلفش نشیمنی

جرمی که رفته ز اهل نظر چیست خود بگو

چشم نظاره روشن و این روی دیدنی

شمارهٔ ۱۴۱

شبی پرسیدم از خلوت نشینی

حریفی نکته سنج و خرده بینی

ز استغنای عشق و کبر مستی

بکونین بر فشانده آستینی

که احمد گر بود سرّ احد چیست

ز میمش در میان فرق مبینی

قدح لبریز کرد از بادۀ ناب

ز خویشم برد با یک ساتکینی

در آنمستی بگوشم هاتف غیب

ز خواجه خواند شعر دل نشینی

که ای صوفی شراب انگه شود صاف

که در شیشه بماند اربعینی

شمارهٔ ۱۴۲

بر آن سری که بگیری ز لعل او کامی

شراب نوش که در عین پختگی خامی

به راه بادیه شرط است سر قدم کردن

اگر به کعبهٔ گوش به بندی احرامی

نسیم صبح خدا را تو محرم رازی

ببر ز ما به سر کوی دوست پیغامی

که آخر ای بت نامهربان من چه شود

که خواجه‌ای برد از بنده بر زبان نامی

به خاک پای تو تا جان کنم نثار ای دوست

به سوی پرستش رنجور غم بنه گامی

میان حلقۀ زلفی فتاده دل که از او

پدید نیست نه آغازی و نه انجامی

رهت به صومعه ندهند زاهدان نیر

قدیم به دیر مغان نه که رند بدنامی

شمارهٔ ۱۴۳

من خود مجرّد از همه نام و نشانمی

بر هر صفت که عشق تو گفت آنچنانمی

در گوشۀ فراق تو پیر شکسته ام

آندم که بوی وصل تو آید جوانمی

گاهی ز تاب قهر تو درویش نینوا

گاهی ز تاج مهر تو شاه جهانمی

گاه از جنون ز هلهلۀ کودکان برقص

گه در خرد ارسطوی روشن روانمی

گاهی بجستجوی تو دربان مسجدم

گاهی سبوکش ره دیر مغانمی

گاهی ز درد گریان چون ابر ؟؟

گاهی ز درد خندان چون گلستانمی

کوته کنم حدیث چو مومی بر آفتاب

هر چه اقتضای عشق تو باشد همانمی

مشکن رقیب بال و پر من ز سبک جور

عمریست پروریدۀ این آشیانمی

بشکست اگر مرا دل از آن لعل دلقریب

شادم که دلشکستۀ آن دلستانمی

زهد دراز رفته زیادم که سالهاست

در کشمکش ز طرۀ شیر فشانمی

خیل خیال اوست که بر چشم من رود

یا مست بیخودم که ز خود در گمانمی

دوشم ز لطف بندۀ خود خواند من زوجد

نی بر زمینم و نی بر آسمانمی

مفکن مرا به پیچ و خم ایتار زلف دل

در حلقۀ تو رفته من اینها ندانمی

با من ز ظن مطلق و اصل عدم مخوان

زاهد برو من آنچه تو خواهی نه آنمی

صوفی تو هم بمذهب تثلیث خود مرا

دعوت مکن که من نه ز بو لیمیانمی

من نی فقیه خشگم و نی صوفی ترم

نی معتقد بحکمت یونانیانمی

پیر طریق من بجهان شاه اولیاست

با مهر او بری ز فلان و فلانمی

قشری و صوفی و متفلسف ندا نما

هر چه او بروست من ز دل و جان برآنمی

لنگان همیروم ز پی کاروان دوست

تا هر که دید گویدم از کاروانمی

ایشاه تا جور سگ خود خوان مرا که نیست

یارای آنکه گویمت از دوستانمی

نیرّ مرا حقیر مبین بر طراز فرش

کاندر فراز عرش ز سبّو حیانمی

لیک از و بال طالع چندی چو دانه‌ای

در زیر آشیانۀ هفت آسمانمی

رباعیات

شمارهٔ ۱ : قلیان نه اگر آتش عشقش بسر است

شمارهٔ ۲ : یارب ز سپاه قهر خیلی بفرست

شمارهٔ ۳ : ترکی که ز خون خیره پروا نکند

شمارهٔ ۴ : حاشا که بچشم من شبی خواب آید

شمارهٔ ۵ : ای برده قرار و صبر و تاب از دل ریش

شمارهٔ ۶ : در بزم می از لطافت جام و مدام

شمارهٔ ۷ : ای باذر قول نیرّ این طرفه پیام

شمارهٔ ۸ : پرتاب پریده را بشست آوردن

شمارهٔ ۹ : رویی که عرق چو ژاله می‌روید از او

شمارهٔ ۱۰ : رخسار بدست زلف جادو دادی

شمارهٔ ۱

قلیان نه اگر آتش عشقش بسر است

دائم ز چه با دود دل و چشم تر است

رسم است که شکرّ از نی آید بیرون

قلیان بلب لعل تو نی در شکر است

شمارهٔ ۲

یارب ز سپاه قهر خیلی بفرست

بر رفع خسان زکوه سیلی بفرست

تا چند توان جلوۀ دونان دیدن

بهر ولد الزنا سهیلی بفرست

شمارهٔ ۳

ترکی که ز خون خیره پروا نکند

از آه ستم کشان محابا نکند

خونریزی عاشقان بفردا نگذشت

ترسا بچه بین که فکر فردا نکند

شمارهٔ ۴

حاشا که بچشم من شبی خواب آید

چون یادم از آن طرّۀ پرتاب آید

گرد دلبر نوپری بیاید بر من

تا حشر مرا ز دیده سرخاب آید

شمارهٔ ۵

ای برده قرار و صبر و تاب از دل ریش

لرزان بسر موی تو دلهای پریش

دادی سر زلفین مسلسل بر باد

صد خون خطا فکندی از گردن خویش

شمارهٔ ۶

در بزم می از لطافت جام و مدام

افتاده معاشرین در اندیشۀ خام

قومی همه می بیند و قومی همه جام

من مست تو و فارغ از این شبهه عام

شمارهٔ ۷

ای باذر قول نیرّ این طرفه پیام

برگوی بطرز پخته با مفتی خام

کان نغمه که بود از لب داود حلال

از بهر چه در دهان نی گشت حرام

شمارهٔ ۸

پرتاب پریده را بشست آوردن

شکرّ ز عصارۀ کیست آوردن

بر لانۀ مور اشتر مست آوردن

بتوان نتوان ترا بدست آوردن

شمارهٔ ۹

رویی که عرق چو ژاله می‌روید از او

تاثیر می دو ساله می‌روید از او

گر حسرت داغ وی برد دیده به خاک

تا دامن محشر لاله می‌روید از او

شمارهٔ ۱۰

رخسار بدست زلف جادو دادی

بنگر سپهی را چه قدر رو دادی

از سادگی خویشتن ایساده نگار

گنجی بکف دزدک هندو دادی

سایر اشعار

شمارهٔ ۱ - مثنوی ساقی نامه : بیا ساقی ای محرم راز من

شمارهٔ ۲ - قصیدهٔ ساقی نامه : ساقی بیار باده که شد مام روزگار

شمارهٔ ۳ - در باب کتاب خیرات حسان گفته : ز خیرات حسان آمد یقینم

شمارهٔ ۴ - متفرقه : گفتم آید چو شوم پیر دل از زلف تو باز

شمارهٔ ۵ - وله : مشکل به تو افتاده مرا و نتوان گفت

شمارهٔ ۶ : گر نیست مه رخت ز چه رو از شکنج زلف

شمارهٔ ۷ : زآه من دل آن سنگدل به تنگ آمد

شمارهٔ ۸ : بس که از آه سحر مشعله روشن کردم

شمارهٔ ۹ : طاقتم نیست دلا بار غم هجران را

شمارهٔ ۱۰ : کافر عشقم و سودای بتانم دین است

شمارهٔ ۱۱ - قطعه : آمد آهسته شب به بستر من

شمارهٔ ۱۲ : اگرم ز بی نیازی همه خوار و زار دارد

شمارهٔ ۱۳ : کشتیم زار و نکردی نگه از ناز به رویم

شمارهٔ ۱۴ : نه تیر رفته بسوی کمان فراز آید

شمارهٔ ۱۵ : دلم چگونه نپیچید به خود چو مار امشب

شمارهٔ ۱۶ : دلبرا الفت رندان کهن کار تو نیست

شمارهٔ ۱۷ : پاس خوددار که تو مست و حریف عیار است

شمارهٔ ۱۸ : هرزه گردی نه سزای چو تو شیرین پسر است

شمارهٔ ۱۹ : دل چو بر عهد تو ای خسرو خوبان ستم

شمارهٔ ۲۰ : بسکه در صورت زیبای تو حیران بودم

شمارهٔ ۲۱ : همه شب چشم من و صبح گریبان تو بود

شمارهٔ ۲۲ : چه خطا شد ز من ایخسرو فرخ زادم

شمارهٔ ۲۳ : گفتمت چونتو من دلشده را یار شوی

شمارهٔ ۲۴ : با تو آمیزش غیر الفت قند و مگس است

شمارهٔ ۲۵ : دانم بمقصد چیستی ای آهوی ختا

شمارهٔ ۲۶ : با همه سستی که در معاهده داری

شمارهٔ ۲۷ : در حیرتم از شوخی آنچشم سیه مست

شمارهٔ ۲۸ : جدا ز گوشۀ چشم تو گوشۀ نگزیدم

شمارهٔ ۲۹ : المنه الله که می وصل بجام است

شمارهٔ ۳۰ : ای برازنده به بالای تو تشریف خدائی

شمارهٔ ۳۱ : دارم اندر تن دل ویرانه‌ای

شمارهٔ ۳۲ : نی به دل تاب نهفتن دارمش

شمارهٔ ۳۳ : گر بپوشم سینه در تنگ آیدم

شمارهٔ ۳۴ : ور بگویم قصه عامی فهم نیست

شمارهٔ ۳۵ : هان ای معلم تا کی باکراه

شمارهٔ ۳۶ : شمیم نافه میدهد نسیم جویبارها

شمارهٔ ۳۷ : گفتم رقم کنم بتو حال دل خراب

شمارهٔ ۳۸ : چشمت چو تیر غمزه گشاد از کمان دهد

شمارهٔ ۳۹ : ندیدم در وطن روی نشاط آخر سفر کردم

شمارهٔ ۴۰ : هر شب از یاد خطت از جگر سوختگان

شمارهٔ ۴۱ : زیبانگار من دل ما را که برده‌ای

شمارهٔ ۴۲ : بیدلان جمله پشیمان که چرا داد دل از کف

شمارهٔ ۴۳ : ایصبا نکهت آنزلف پریشان بمن آر

شمارهٔ ۴۴ : آن تار زلف بر دل و آنشانه کردنت

شمارهٔ ۴۵ : حالی نداد روی ز درس ادب مرا

شمارهٔ ۴۶ : در خواب به کف داشتم این طرهٔ پرتاب

شمارهٔ ۴۷ : تا سر زلف تو در دست نسیم سحر است

شمارهٔ ۴۸ : دل که آزاد ز زنجیر بلا و محن است

شمارهٔ ۴۹ : تعلیم او نکرد معلم حدیث عشق

شمارهٔ ۵۰ : همقطاران رفت ما ماندیم خاک کوی دوست

شمارهٔ ۵۱ : دلم از یاد هجر دوست خون است

شمارهٔ ۵۲ : مرا تنگست در دل منزل دوست

شمارهٔ ۵۳ : گرچه در پای فکندی چو سرموی مرا

شمارهٔ ۵۴ : نقش وصل توام از ششدرغم ره نگشود

شمارهٔ ۵۵ : روی بنما و به پای تو فشانم جان را

شمارهٔ ۵۶ : ز پریشانی ما کی شود آگاه کسی

شمارهٔ ۵۷ : عکس تو تا بر آینۀ ساغر اوفتاد

شمارهٔ ۵۸ : گر مرا راه گدائی بسر کوی تو بود

شمارهٔ ۵۹ : گر مرا در سر سودای تو شد جان سهل است

شمارهٔ ۶۰ : شبهای وصل روز فراق آیدم بخواب

شمارهٔ ۶۱ : به سر زلف تو کز زلف تو سر می‌نکشم

شمارهٔ ۶۲ : رهم نمیدهد اغیار بر سر کویش

شمارهٔ ۶۳ : جز دو ابروی کج یار بروی چونگار

شمارهٔ ۶۴ : گر بدل از صحبتم داری ملال

شمارهٔ ۶۵ : هزار شانه به زلف نگار خویش کشیدم

شمارهٔ ۶۶ : دم شاهی زنم از بندگی حضرت تو

شمارهٔ ۶۷ : گفتم هوای زلف تو از سر بدر کنم

شمارهٔ ۶۸ : تا پی عربده مژگان تو پیوست به هم

شمارهٔ ۶۹ : با سینه غمت را سروکار بست و گرنه

شمارهٔ ۷۰ : با همه شعلۀ آهی که شب از سینه بر آرم

شمارهٔ ۷۱ - تضمین : منم امروز که در صنعت عشق استادم

شمارهٔ ۷۲ : ساقیا ساغرِ دوشینه نَبُرد از هوشم

شمارهٔ ۷۳ : دفتر دانش ما اشگروان پاک بشست

شمارهٔ ۷۴ : ز هجر از پیش یار افغان نمی‌کردم چه می‌کردم

شمارهٔ ۷۵ : هوای زلف تو تا جا گرفته در دل من

شمارهٔ ۷۶ : در حلقۀ گیسوی تو هر حلقه اسیری

شمارهٔ ۷۷ : در ره بادیه کردیم سراغی تو بسی

شمارهٔ ۷۸ : ای سرمه‌سای چشم بتان خاک راه تو

شمارهٔ ۷۹ : آنقدر مهلتم از هجرده ایجان که بدل

شمارهٔ ۸۰ : ای زلف ز بسکه خود پریشانی

شمارهٔ ۸۱ - مصرع : زنگاه چشم مستت گله بی حساب دارم

شمارهٔ ۸۲ : مزن تیر بر سینه ام ناتوانی

شمارهٔ ۸۳ : ریزند خون من آخر خوبان بعربده جوئی

شمارهٔ ۸۴ : پی تیر نگاهی چند گیرم دامنت زخمی

شمارهٔ ۸۵ : چه مژده بود که باد سحرگهی آورد

شمارهٔ ۸۶ : هر زمانم که رسد جان به لب از تنگی دل

شمارهٔ ۸۷ : خراب باده‌ام وز چشم ساقی چشم آن دارم

شمارهٔ ۱ - مثنوی ساقی نامه

بیا ساقی ای محرم راز من

حریف کهن عهد دمساز من

از آن آتشین بادۀ لعل گون

که از رشگ سازد دل لعل خون

بمن ده که از خود خلاصم دهد

گذر بر سر بزم خاصم دهد

بیا ساقی ای مرهم درد من

وفاگستر و ناز پرورد من

ده آن می که مرهم نهد درد را

کند آتشین گونۀ زرد را

بده تا کنم چارۀ درد خویش

کنم آتشین گونۀ زرد خویش

بیا ساقی ایجان فدای تنت

بود تا بکی سرگردان با منت

از آن می که هوش از سر آرد بدر

بده تا کشم یکدو رطل دگر

مگر گیرم از عقل بیگانگی

شوم ایمن از دشمن خانگی

ز زندان تن پای بیرون نهم

چو دیوانگان سر بهامون نهم

بیا ساقی آن آب آتش وشم

که ناخورده از بوی او سرخوشم

بمن ده که با سردی روزگار

نمی بینم آب دگر سازگار

بیا ساقی آنکهنه اکسیر را

که ذوق جوانی دهد پیر را

بمن ده که چرخم ز جان سیر کرد

بدور جوانی مرا پیر کرد

بیا ساقی آن آب دیرینه سال

که دهقان ورا پرورد در سفال

بیار و سفال دل آئینه کن

فرا یادم از عهد دیرینه کن

شمارهٔ ۲ - قصیدهٔ ساقی نامه

ساقی بیار باده که شد مام روزگار

آبستنی به سلطنت آل آبدار

قَحط‌ُالرِّجال بین که جوانانِ بی‌پدر

نازد به چرخ پیر سر از اوج اعتبار

آن را که در شمار نیارد کسش به قدر

منصب ز سال عمر فزون رفته از شمار

مات پیاده‌ام که ز فرزین ربوده است

از سیر این سیه رخ غدّار کج قمار

استر چو شد به دل به فَرَس نی شگفت اگر

سالی دگر به فیل شهنشه شود سوار

شه گنج زر به پشت خر بارکش نهاد

جمشید اگر به گاو مکلا نمود بار

گنج الحمار نیز ز شه یادگار ماند

چونانکه گنج گاو ز جمشید کامکار

می‌ننگری که سکهٔ دولت چو گنج گاو

با نام این امین شده نامی به هر دیار

هرگز شنیده‌ای که شود جزو دخل گنج

سرگین سر طویلهٔ شاهان نامدار

آری کلید گنج و گهر چون به خر رسید

سرگین شود ذخیرۀ صندوق گنجبار

عیبش مکن برات یخ ار می‌دهد به خلق

این خرچه کز پدر نبود جز یخش به بار

خالی مباد جاش که خوش درّ آبدار

بر جای خود نهاد پس از خود به یادگار

نازم بر آن کس تر و پشمین که گاه وضع

در یک شکم امین مکرر نهاده بار

این شد امین سلطان و آن شد امین ملک

این مالک یمین شد و آن مالک یسار

الحق سزد که عرش معلای سلطنت

نالد چو نوعروس به خود زین دو گوشوار

ای باد اگر به خطّهٔ ری بگذری ز من

آهسته گو به گوش شهنشاه تاجدار

شاها روا مدار که مردان شیرگیر

آرند سر فرود به طفلان شیرخوار

در گیر و دار معرکه شمشیر آبدار

آید به کار مُلک نه کفگیر آبدار

درّی به دست کن که به کانی برد نسب

نی مهره‌ای که بر خر آبی برد تبار

یخ گرچه آبدار بود جای در ناب

ننشانَدش کسی به سرانگشت اعتبار

شه گرچه آفتاب جهان است فی‌المثل

کآفاق را به تربیتِ او بود مدار

لیک ار هزار سال بتابد به کان قیر

بر مومیا نگردد و تبدیل کان قار

آرم ز شیخ پارس گواهی بدین مثل

با حذف حرف قافیه از روی اضطرار

باران که در لطافت طبعش خلاف نیست

در باغ لاله روید و در شوره‌زار خار

بیهوده این سخن ز حکیمان نکته‌سنج

ضرب‌المثل نبوده در الواح روزگار

از بیضۀ پیاز نیاید شمیم سیب

از شاخۀ خلاف نروید گل انار

خر گرچه آبکش بود و کم خوراک لیک

در روزگار زار نیاید به هیچ کار

دادی کلیدِ مُلک به دزدانِ خانگی

تو مست خواب غفلت و دزدان در انتظار

این دزدد از طویله و آن دزدد از لباس

این دزدد از خزینه و آن دزدد از عیار

ای پورِ بی‌پدر که به خیراتِ رفتگان

ریدی به تخت سلطنت شاه تاجدار

وقت است کز متاع تو کمپانی فرنگ

از آسیا به مُلکِ اروپا کشد قطار

شه کدخدات کرد ولیکن تو از خری

بر گنبد عروس وزارت شدی سوار

سیخی زدی به کون وزارت که تا ابد

خون می‌رود چو دجله‌اش از دیده بر کنار

خوش بر حریف سفله سپردی عروس ملک

تمثال جاکشی به تو زیبد ز شهریار

یا رب به پشم ریش سفید امین ضرب

آن کهنه اصفهانی و دجال خرسوار

یا رب به پاس ذلت زوبین آتشین

یا رب به حق عزت خرجین آبدار

تا جام آفتابه و یخدان و تنگ و لنگ

قاشیق قابلامهٔ عصرانه و نهار

کشکول و کیسۀ نمک و چتر ترک بند

بر مال آبداری شاهان کنند بار

از لطف عام خویش از این انتخاب خوش

شه را ز چشم‌زخمِ سلاطین نگاه دار

شمارهٔ ۳ - در باب کتاب خیرات حسان گفته

ز خیرات حسان آمد یقینم

که در روی زمین قحط الرجال است

و گرنه با وجود شیر مردان

چه جای ذکر ربات الحجال است

شمارهٔ ۴ - متفرقه

گفتم آید چو شوم پیر دل از زلف تو باز

سر پیرانۀ من بین و تمنای دراز

شمارهٔ ۵ - وله

مشکل به تو افتاده مرا و نتوان گفت

مشکل به تو افتاده مرا مشکلم این است

شمارهٔ ۶

گر نیست مه رخت ز چه رو از شکنج زلف

هر شامگه بشکل دگر سر برآورد

شمارهٔ ۷

زآه من دل آن سنگدل به تنگ آمد

دلا بنال که این تیر هم به سنگ آمد

شمارهٔ ۸

بس که از آه سحر مشعله روشن کردم

دزد شب را سوی دل راه معین کردم

شمارهٔ ۹

طاقتم نیست دلا بار غم هجران را

همره قافله کن روز وداعش جان را

قرص خور گر بخم زلف کشیدی چه عجب

اینچنین گوی بیایست چنین چوگان را

شمارهٔ ۱۰

کافر عشقم و سودای بتانم دین است

زاهد از حق مگذر دینی اگر هست این است

روز نوروز خط سبز و لب نوشین است

مژده ایدل که بهار آمد و فروردین است

بتمنای طبیبی که ببالین آمد

شب و روزم سر سودا زده بر بالین است

شمارهٔ ۱۱ - قطعه

آمد آهسته شب به بستر من

دلبری کافت دل و دین است

گفتمش کیست که هان که در شب تار

اینچنین شب روی نه آئین است

اسم شب ده و گرنه دزد دلی

نک گواهت کمند پرچین است

کوی غبغب نهاد بر لب من

گفت بر گوش من که ماچین است

شمارهٔ ۱۲

اگرم ز بی نیازی همه خوار و زار دارد

چه غم آنگل دورو را که چو من هزار دارد

ز غمت سینه این آه از آن نهفته دارم

که مرا ز بی چراغی بسر مزار دارد

شمارهٔ ۱۳

کشتیم زار و نکردی نگه از ناز به رویم

حسن عهد تو همین بود دریغا چه بگویم

شمارهٔ ۱۴

نه تیر رفته بسوی کمان فراز آید

نه روزگار جوانی که رفت باز آید

نعیم روز جوانی مده بدست هوا

که شمع شب ز هوا زود در گداز آید

شمارهٔ ۱۵

دلم چگونه نپیچید به خود چو مار امشب

فتاده در کف اغیار زلف یار امشب

چرا ز دل نکشم چون هزار نالۀ زار

که خفته نوگل من در کنار خار امشب

شمارهٔ ۱۶

دلبرا الفت رندان کهن کار تو نیست

صحبت مجلس اغیار سزاوار تو نیست

گر قصوری ز سر طرۀ طرار تو نیست

ز چه بازار کس آشفته ز بازار تو نیست

شمارهٔ ۱۷

پاس خوددار که تو مست و حریف عیار است

دزد جهدش همه آشفتگی بازار است

شمارهٔ ۱۸

هرزه گردی نه سزای چو تو شیرین پسر است

کار رندان دگر و شیوۀ خوبان دگر است

شمارهٔ ۱۹

دل چو بر عهد تو ای خسرو خوبان ستم

رشتۀ الفت شیرین دهنان بگسستم

شمارهٔ ۲۰

بسکه در صورت زیبای تو حیران بودم

غافل از شیوۀ بدعهدی خوبان بودم

شمارهٔ ۲۱

همه شب چشم من و صبح گریبان تو بود

طرفه شوری به سرم از لب خندان تو بود

سر و کارم همه با زلف پریشان تو بود

بنده‌وارم همه شب گوش به فرمان تو بود

شمارهٔ ۲۲

چه خطا شد ز من ایخسرو فرخ زادم

که سرم دادی و کردی ز عتاب آزادم

شمارهٔ ۲۳

گفتمت چونتو من دلشده را یار شوی

مرهم سینه و آرام دل زار شوی

نه دل زار مرا مایۀ آزار شوی

عاقبت ساقی خلوتکه اغیار شوی

شمارهٔ ۲۴

با تو آمیزش غیر الفت قند و مگس است

خودفروشی مکن ایشوخ بس است ارهوس است

شمارهٔ ۲۵

دانم بمقصد چیستی ای آهوی ختا

از شیوۀ رمیدن و باز آرمیدنت

شمارهٔ ۲۶

با همه سستی که در معاهده داری

عهد جفا بر خلاف قاعده داری

شمارهٔ ۲۷

در حیرتم از شوخی آنچشم سیه مست

صد تیر بهم دوزد و گوید که خطا رفت

شمارهٔ ۲۸

جدا ز گوشۀ چشم تو گوشۀ نگزیدم

که با خیال تو هر ساعتش بخون نکشیدم

بتار طرۀ موئی شکست بال امیدم

سزای من که شب تیره ز آشیانه پریدم

از آن اشاره ابرو و خندۀ لب شیرین

بسان مرغ شکاری میان بیم و امیدم

شنیدمی که تو دشمن تو از و دوست گدازی

هزار شکر که دیدم بچشم آنچه شنیدم

شمارهٔ ۲۹

المنه الله که می وصل بجام است

کار من و ساقی همه بر وفق مرام است

در حرمت می زاهد اگر پخته خیالی

ایدردکشان عیب مگیرید که خام است

شمارهٔ ۳۰

ای برازنده به بالای تو تشریف خدائی

به چه نامیت بخوانم نه خدائی نه جدائی

توئی آن جوهر لاهوت که از قدس تجرد

بی‌همه جائی و با این همه اندر همه جائی

شمارهٔ ۳۱

دارم اندر تن دل ویرانه‌ای

واندران دل سینه سوز افسانه‌ای

شمارهٔ ۳۲

نی به دل تاب نهفتن دارمش

نی به پیش غیر گفتن یارمش

شمارهٔ ۳۳

گر بپوشم سینه در تنگ آیدم

شیشۀ اشکیب بر سنگ آیدم

شمارهٔ ۳۴

ور بگویم قصه عامی فهم نیست

رمز فهمی در خور هر وهم نیست

شمارهٔ ۳۵

هان ای معلم تا کی باکراه

محبوس تا شام در مکتب آن ماه

خور گشته یا رب طالع بمکتب

یا ماه نخشب میتابد از چاه

بوکاید آزاد آنسرو نوشاد

یا رب میراد این پیر گمراه

شمارهٔ ۳۶

شمیم نافه میدهد نسیم جویبارها

گذشته آهوی ختن مگر ز کوهسارها

شنیده بوی فرودین مگر ز باد عنبرین

بلب گرفته ساتکین ز لاله جو کنارها

اگر نه نرگس چمن کشیده بادۀ کهن

چرا خزد بخویشتن چو کهنه میگسارها

پیام وصل گل مگر شنیده بلبل سحر

که کرده باز ناله سر بدور شاخسارها

شمارهٔ ۳۷

گفتم رقم کنم بتو حال دل خراب

ترسم روم بخاک بدل حسرت جواب

شمارهٔ ۳۸

چشمت چو تیر غمزه گشاد از کمان دهد

از زنده جان ستاند و بر مرده جان دهد

شمارهٔ ۳۹

ندیدم در وطن روی نشاط آخر سفر کردم

بحمدالله دری جُستم چو خود را دربه‌در کردم

غبار کعبهٔ مقصود تا کحل‌البصر کردم

سراسر روی جانان بود بر هرسو نظر کردم

ز اکسیر غمی شد زرد رخسارم بحمدالله

که تعمیر خرابی‌های خود با خشت زر کردم

دم مار است با زلف سیاه ای دل مکن بازی

علی الله اختیار خویش داری من خبر کردم

ز چشم خویشتن رشک آیدم بر دیدن رویت

ز غیرت در نگاه اولین خونش هدر کردم

شمارهٔ ۴۰

هر شب از یاد خطت از جگر سوختگان

دود آه است که بر دور قمر می‌گذرد

چشم خونبارهٔ ما آینهٔ طلعت تست

تا بدانی که چه بر اهل نظر می‌گذرد

من همان روز که رفتار تو دیدم گفتم

کآخر این سیل خطرناک ز سر می‌گذرد

چه بلایی است در این کوی که با یک نگهی

جوی خونست که از دیده به بر می‌گذرد

شمارهٔ ۴۱

زیبانگار من دل ما را که برده‌ای

دست کدام ترک ستمگر سپرد‌ه‌ای

گفتم که سخت سنگدلی تو به خنده گفت

تو سنگدل‌تری که به سختی نمرده‌ای

شمارهٔ ۴۲

بیدلان جمله پشیمان که چرا داد دل از کف

من دلداده پشیمان که چرا دیر ببردی

عادت این است که شیران دل آهو بربایند

بتو آهو بچه نازم که دل از شیر ببردی

شمارهٔ ۴۳

ایصبا نکهت آنزلف پریشان بمن آر

ببر از مجمع عشاق پریشانی را

شمارهٔ ۴۴

آن تار زلف بر دل و آنشانه کردنت

ترسم که خون خلق بریزد بگردنت

شمارهٔ ۴۵

حالی نداد روی ز درس ادب مرا

بر جرعه ریز ساقی آب طرب مرا

از بام اوفتاده مرا طاس می بیار

هل تا برند مست بر میر شب مرا

جان بر سر لبست و دل از خون لبالبست

جام لبالبی بنه ایجان بلب مرا

شمارهٔ ۴۶

در خواب به کف داشتم این طرهٔ پرتاب

ای کاش که بیدار نمی‌گشتم از این خواب

آن طرّهٔ مشکین تو با سنبل عطشان

وان لعل می‌ْآگین تو با غنچهٔ سیراب

از سنبل عطشان تو سیراب دل از خون

وز غنچهٔ سیراب تو عطشان لب احباب

آبم از سر برگذشت ای ساربان محمل بدار

ترسم از اشکم فروماند شتر را پی در آب

شمارهٔ ۴۷

تا سر زلف تو در دست نسیم سحر است

راز سربستۀ ما در همه عالم سمر است

زاهد ار طعنه بعشاق زند معذور است

کار عاقل دگر و شیوۀ مجنون دگر است

شمارهٔ ۴۸

دل که آزاد ز زنجیر بلا و محن است

تار زلف تو و را رشتۀ جانست و تن است

به سر زلف تو سوگند که پیمان تو من

نشکنم گرچه سر زلف تو پیمان‌شکن است

دل خریدار دو ابروی کجت شد آری

مشتری میل سوی قوس کند کِش وطن است

مهلتی دردهم ای هجر زمانی که مرا

رازها با لب آن خسرو شیرین‌دهن است

شمارهٔ ۴۹

تعلیم او نکرد معلم حدیث عشق

ایکاشکی که من شدمی ترجمان دوست

شمارهٔ ۵۰

همقطاران رفت ما ماندیم خاک کوی دوست

دیگران را کعبه مقصد بود ما را روی دوست

گفتم که جان به وصل دهم پیش روی دوست

تاری اگر به دست من افتد ز موی دوست

شمارهٔ ۵۱

دلم از یاد هجر دوست خون است

ندانم حال مهجوران که چون است

شمارهٔ ۵۲

مرا تنگست در دل منزل دوست

همی ترسم بتنگ آید دل دوست

شمارهٔ ۵۳

گرچه در پای فکندی چو سرموی مرا

بدو عالم نفروشم سر موئی ز سرت

شمارهٔ ۵۴

نقش وصل توام از ششدرغم ره نگشود

چکنم کار من دلشده وارون افتاد

ایکه تیر مژه بر سینه زدی نیر را

با حذر باش که بر کشور دل خون افتاد

شمارهٔ ۵۵

روی بنما و به پای تو فشانم جان را

زلف بگشا که نهم بر سر کفر ایمان را

شمارهٔ ۵۶

ز پریشانی ما کی شود آگاه کسی

که گرفتار بدان زلف پریشان نشود

شمارهٔ ۵۷

عکس تو تا بر آینۀ ساغر اوفتاد

عشاق را هوای می اندر سر اوفتاد

دل عاشق دهان تو گردید و تنگ شد

تن مایل میان تو شد لاغر اوفتاد

هندوی خال از پی دزدیدن نمک

سوی لب تو آمد و بر شکر اوفتاد

شمارهٔ ۵۸

گر مرا راه گدائی بسر کوی تو بود

تا ابد دست من و حلقۀ گیسوی تو بود

سر دروئی مکن ایدوست که از فتنۀ عشق

پشت گرمی من ار بود بپهلوی تو بود

شمارهٔ ۵۹

گر مرا در سر سودای تو شد جان سهل است

سر زلف تو ز آفات سلامت باشد

شمارهٔ ۶۰

شبهای وصل روز فراق آیدم بخواب

چو غرقۀ که رخت سوی ساحل آورد

شمارهٔ ۶۱

به سر زلف تو کز زلف تو سر می‌نکشم

چه کنم نیست جز اینم سر سودای دگر

رحمی ای خواجهٔ منعم به گدای در خویش

که ندارد ز تو جز بوسه تمنای دگر

شمارهٔ ۶۲

رهم نمیدهد اغیار بر سر کویش

که کام دل بنگاهی ستانم از رویش

هزار جان و دلم دادی ایدریغ خدای

که بستمی دل و جانی بهر سر مویش

شمارهٔ ۶۳

جز دو ابروی کج یار بروی چونگار

می ندیده است کسی در سر یکمه دو هلال

شمارهٔ ۶۴

گر بدل از صحبتم داری ملال

بکشم ایزیبا پسر خونم حلال

شمارهٔ ۶۵

هزار شانه به زلف نگار خویش کشیدم

ز ازدحام دل خویش در میانه ندیدم

کسان که دل به تو داده است کام خود ز تو خواهد

منم که با تو به پیوستم و ز خویش بریدم

شمارهٔ ۶۶

دم شاهی زنم از بندگی حضرت تو

حلقه‌ای گر ز سر زفت تو در گوش کنم

دل ز همخوابگی حور برآساید اگر

با خیال تو شبی دست در آغوش کنم

چگونه سر بدر آرم ز حلقّ سر زلفت

اسیر بند بپای و غلام حلقه بگوشم

شکوه سلطنت ایخواجه بر تو باد مسلّم

که من گدائی کویش بعالمی نفروشم

مرا که تگ همی آمدی ز صحبت شاهان

پس سراغ تو اکنون گدای خانه بدوشم

ز چین زلف تو بوئی رسیده تا بمشامم

حدیث عنبر سارا فسانه ایست بگوشم

ز دست بردۀ آنساقی است هوش و گرنه

گو است شاهد مجلس که من شراب ننوشم

شمارهٔ ۶۷

گفتم هوای زلف تو از سر بدر کنم

ترسم کم عمر در سر اینکار سر کنم

از قیل و قال مدرسه نگشود کار دل

رفتم بخانقاه که فکر ذکر کنم

بگرفت دل ز صحبت ابنای روزگار

خرّم دمی که راه خرابات سرکنم

خوش بود دل ز ذوق وصالت ولی چه سود

مهلت نداد هجر که شب را سحر کنم

کارم ز دست رفت یکی دیده باز کن

تا سینه پیش تیر نگاهت سپر کنم

خامان دلفسرده ندارند سوز عشق

تا کی حدیث دل بر هر بیخبر کنم

من کز شراب لعل تو مستم ز روز عهد

دامن کجا ز بادۀ انگور تر کنم

نیرّ هوای صحبت رندانم آرزوست

تا چند همزبانی این گاو و خر کنم

شمارهٔ ۶۸

تا پی عربده مژگان تو پیوست به هم

شست زنجیری زلف تو ز جان دست به هم

به سر زلف تو از شانه شکستی مرساد

که شکست دل ما را نتوان بست به هم

پیش چشم تو اگر جان نسپارم چه کنم

با دوصد تیر که برجَست ز یک شست به هم

تا سر و کار تو با خانۀ خمار فتاد

ای بسا توبهٔ زهاد که بشکست به هم

نیرّ اندر سر راه طلب از پای فتاد

خرم آن روز که با دوست دهد دست به هم

شمارهٔ ۶۹

با سینه غمت را سروکار بست و گرنه

صد بار ز آه سحرش سوخته بودم

یک لحظه فراق توام از دیده فرو ریخت

اشکی که به صد خون دل اندوخته بودم

تا جای خیالت نشود تیره شب هجر

صد مشعله از آه دل افروخته بودم

شمارهٔ ۷۰

با همه شعلۀ آهی که شب از سینه بر آرم

راست بر طرۀ شبرنگ تو ماند شب تارم

شمارهٔ ۷۱ - تضمین

منم امروز که در صنعت عشق استادم

آه جانکاه مرا تیشه و من فرهادم

بعث نیست در این دیر کهن فریادم

فاش میگویم و ازگفتۀ خود دلشادم

بندۀ عشقم و از هر دو جهان آزادم

چون کشم رخت از ایندهکده یست رواق

پا نهم بر سر این نه فلک زرین طاق

بر سر سدرۀ طولی فکنم طرح وثاق

طایر گلشن قدسم چه دهم شرح فراق

که در این دامگه حادثه چون افتادم

در ازل مسکن و مألوف نه اینجایم بود

گلشن قدس و لب ماء معین جایم بود

پایۀ چرخ برین پست ترین جایم بود

من ملک بودم و فردوس برین جایم بود

آدم آورد در این دیر خراب آبادم

چو بدین دیر بر افتادم از آن بزه سرور

خیره شد چشم دلم از اثر شعلۀ طور

بسر افکنده مرا آرزوی وصل تو شور

سایه طوبی و دل جوئی حور و لب جوی

بهوای سر کوی تو برفت از یادم

واعظ افسانۀ بیهوده مخوان با من زار

که من شیفته را پند نیاید در کار

دل سودا زده چون برکنم از مهر نگار

نیست بر لوح دلم جز الف قامت یار

چکنم حرف دگر یاد نداد استادم

شمارهٔ ۷۲

ساقیا ساغرِ دوشینه نَبُرد از هوشم

باده پیش آر که مخمور در شراب دوشم

گر چنین جلوه نماید رخِ گندم‌وَشِ یار

حاصلِ دنیی و عقبی به جویی نفروشم

اینچنینم که سر زلف تویی سامان کرد

آخر از روسیهی خانه دهد بر دوشم

گوش پر کرده مرا زمزمۀ صوت سماع

خواجه معذورم اگر حرف دگر ننیوشم

گرچه دانم سفر وصل مرا پایان نیست

لیک تا پای روش هست به جان می‌کوشم

گفتگو نیست مرا با تو برو ای زاهد

هر چه خواهی تو فرو گوی که من خاموشم

ساقی ار زهر به جامِ منِ دلخون ریزد

به فلک می‌رود آوازهٔ نوشانوشم

دارم این خرقه که در زیر کشم جام شراب

ظَنِّ بدگو نبرد شیخ مرقع‌پوشم

جز می صاف نمی‌آیدم از شیشهٔ طبع

بس که از آتش روی تو چو خم در جوشم

ساقیا بادهٔ انگور به هشیاران ده

که من امشب ز خیال لب او مدهوشم

ای دل اندر خم زلفش چه کشی ناله خموش

فاش شد در همه عالم سخن سرگوشم

همه دل می‌برد از دست حدیث نیّر

تا حدیثِ سرِ زلفِ تو بُوَد در گوشم

شمارهٔ ۷۳

دفتر دانش ما اشگروان پاک بشست

خیز تا از خط جانانه سودای طلبیم

شمارهٔ ۷۴

ز هجر از پیش یار افغان نمی‌کردم چه می‌کردم

غم دل شکوه با جانان نمی‌کردم چه می‌کردم

اگر مردانه نقد جان خلاف رأی این و آن

فدای آن شه خوبان نمی‌کردم چه می‌کردم

شمارهٔ ۷۵

هوای زلف تو تا جا گرفته در دل من

بجز خیال پریشان نبوده حاصل من

ز حیرت تو نماند مرا محال جواب

اگر بحشر رود پرسشی ز قاتل من

خیال روی توام آرزوست شب در خواب

بفکر دور فتاده است رأی باطل من

بهر طرف که نظر میکنم بدیدۀ شوق

بجز خیال رخت نیست در مقابل من

شمارهٔ ۷۶

در حلقۀ گیسوی تو هر حلقه اسیری

وز نرگس خمار تو هر گوشه خرابی

شمارهٔ ۷۷

در ره بادیه کردیم سراغی تو بسی

واقف از کعبۀ کوی تو ندیدیم کسی

دست بردامن زاهد زدنم عیب مکن

غرقه در بحر زند چنگ بهر خار و خسی

شمارهٔ ۷۸

ای سرمه‌سای چشم بتان خاک راه تو

صد حلقه دل به حلقهٔ زلف سیاه تو

گر در سر است قتل جهانیت باک نیست

بر پای خود کشم به قیامت گناه تو

شمارهٔ ۷۹

آنقدر مهلتم از هجرده ایجان که بدل

نقشی از صورت زیبای تو تصویر کنم

شمارهٔ ۸۰

ای زلف ز بسکه خود پریشانی

آشفتگی دلم نمیدانی

شمارهٔ ۸۱ - مصرع

زنگاه چشم مستت گله بی حساب دارم

...

شمارهٔ ۸۲

مزن تیر بر سینه ام ناتوانی

که دارم ولی ناتوان از جدائی

مشو غایب از دیده یکدم خدا را

که خواهد زتن رفت جان از جدائی

شمارهٔ ۸۳

ریزند خون من آخر خوبان بعربده جوئی

نی نیست جای شکایت کاین است رسم نکوئی

ای داده دل بجدائی تا کی قرین جفائی

سوی صفا نگرانی راه وفا نپوئی

خواهم که بخت مساعد یاری کند بدو چیزم

یا ساده با لب جامی یا باده با لب جوئی

شمارهٔ ۸۴

پی تیر نگاهی چند گیرم دامنت زخمی

که آفت‌هاست در تأخیر و جان بر مرگ مستعجل

خدا را ای خدنگ غمزه تعجیلی که می‌ترسم

کند صید دگر صیاد را از صید من غافل

شمارهٔ ۸۵

چه مژده بود که باد سحرگهی آورد

هوای شور و طرب بر دلم رهی آورد

دل از سموم حوادث کنون شود ایمن

که رو به سایهٔ آن قامت سهی آورد

شمارهٔ ۸۶

هر زمانم که رسد جان به لب از تنگی دل

چون کنم باد دهانت همه از یاد رود

شمارهٔ ۸۷

خراب باده‌ام وز چشم ساقی چشم آن دارم

که از دوری سبک‌روحم به یک رطل گران دارد

نیر تبریزی

آتشکدهٔ نیر (اشعار عاشورایی)

لآلی منظومه

غزلیات

رباعیات

سایر اشعار