معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ حکیم نزاری

حکیم سعد الدین پسر شمس الدین پسر محمد نِزاری فوداجی بیرجندی قُهستانی در سال ۶۴۵ هجری قمری در روستای فوداج بیرجند به دنیا آمد. وی پس از پایان تحصیلات مقدماتی خود در بیرجند و قاین، به مطالعه ادبیان و علوم متداول زمان خود در قهستان پرداخت. او از جوانی به دیوانی (=کار دولتی) روی آورد. در سال ۶۷۸ هجری قمری به آذربایجان، اران، گرجستان، ارمنستان و باکو رفت و پس از دو سال به قهستان بازگشت و به خدمت امرای خاندان کرت درآمد. اما معاندان وی، ملوک کرت را بر وی برانگیختند تا جایی که معزول شد و اموالش مصادره گشت. نزاری سالهای پایان عمر خود را به انزوا گذراند و به شغل کشاورزی پرداخت. در نام وی و پدرش در برخی منابع اختلاف وجود دارد. وی دارای ۳ فرزند پسر بود که یکی از آنها در عنفوان جوانی در گذشت. حکیم نزاری در سال ۷۲۱ قمری چشم از جهان بسته است. آرامگاه وی در بیرجند و در خیابانی که به نام و افتخار او نامگذاری شده، واقع است. بسیاری از شعرا و نویسندگان از آن جمله جامی، شاعر و عارف نامدار سده نهم برخی از اشعار حافظ را متأثر از اشعار حکیم نزاری میدانند و به عبارت دیگر معتقدند که حافظ از شیوه نزاری پیروی کرده است. نزاری هم عصر سعدی بوده است. در کتاب تاریخ آل یاسر مشهور به حسامی واعظ، ضمن بیان هم عصری حکیم نزاری با سعدی آمده است که این دو با هم در شیراز و بیرجند صحبت داشته‌اند و شیخ یکی دو نوبت به عشق صحبت با او از شیراز به بیرجند آمده و ذکر او را در منظومات خود آورده است. از آثار او می‌توان به دیوان اشعار،سفرنامه، ادب نامه، دستورنامه، مناظره شب و روز و ازهر و مزهر اشاره کرد. آثار حکیم نزاری قهستانی به همت جمعی از شاعران جوان بیرجند به سرپرستی و پیگیری آقای مصطفی علیزاده و با استفاده از «متن انتقادی دیوان حکیم نزاری قهستانی بر اساس ده نسخه: نه نسخه خطی معتبر کهنسال و متن ماشین شده رسالهٔ دکتری دکتر سید علی‌رضا مجتهدزاده؛ به جمع و تدوین و مقابله و تصحیح و تحشیه و تعلیق و دیباچه مظاهر مصفا؛ به نفقه و اهتمام محمود رفیعی. تهران، انتشارات علمی» در گنجور در دسترس علاقمندان قرار گرفته است. منظومه‌های مثنوی روز و شب و سفرنامه به همت آقای سید محمدرضا شهیم اضافه شده است.

غزلیات

شمارهٔ ۱ : پاکا منّزها متعالی مهیمنا

شمارهٔ ۲ : کاش که من بودمی هم ره باد صبا

شمارهٔ ۳ : به آب توبه فرو شستم آتش صهبا

شمارهٔ ۴ : همت مجنون نکرد جز به حبیب التجا

شمارهٔ ۵ : دانی چه مصلحت را بل غاغ شد بخارا

شمارهٔ ۶ : توبه بشکستند ما را برسرجمع آشکارا

شمارهٔ ۷ : چو عکس لعل تو بر دیده بگذرد ما را

شمارهٔ ۸ : چو به ترک تاز بردی دل مستمند ما را

شمارهٔ ۹ : نه کسی که باز پرسد ز فراق یار ما را

شمارهٔ ۱۰ : گر هیچ دلی داری دریاب دل مارا

شمارهٔ ۱۱ : به سرنمی شود از روی شاهدان ما را

شمارهٔ ۱۲ : چنان به روی خود آشفته کرده ای ما را

شمارهٔ ۱۳ : چیست کز من یاد نآید هیچش آن محبوب را

شمارهٔ ۱۴ : از من چه شد که یاد نیامد حبیب را

شمارهٔ ۱۵ : عیبم مکن که دوست ندارم رقیب را

شمارهٔ ۱۶ : رفتم و دریافتم پیر خرابات را

شمارهٔ ۱۷ : برخیز ساقیا بده آب حیات را

شمارهٔ ۱۸ : دیر شد تا دوست می دارم ترا

شمارهٔ ۱۹ : گر تو نگویی به من من به که دانم ترا

شمارهٔ ۲۰ : ای با جفا در ساخته با ما نمی‌سازی چرا

شمارهٔ ۲۱ : شمع ما برخاست بنشان ای پسر مصباح را

شمارهٔ ۲۲ : از دست بدادم دل شوریده خود را

شمارهٔ ۲۳ : تشنه ام ساقی بیاور کاس را

شمارهٔ ۲۴ : ساقی ز بامداد روان کن کئوس را

شمارهٔ ۲۵ : ره نباشد در حریم عشق هر اوباش را

شمارهٔ ۲۶ : ای پیک مشتاقان بگو این بی دل مشتاق را

شمارهٔ ۲۷ : در عشق اعتبار منه صلح و جنگ را

شمارهٔ ۲۸ : ساقی بیار از بامداد آن آب آتش رنگ را

شمارهٔ ۲۹ : عشق پیدا می کند تنها مرا

شمارهٔ ۳۰ : مگر حبیب کند چاره عن قریب مرا

شمارهٔ ۳۱ : تا می نمی خورم غمِ دل می خورد مرا

شمارهٔ ۳۲ : تا می نمی خورم غمِ دل می خورد مرا

شمارهٔ ۳۳ : یقینم که ضایع نماند مرا

شمارهٔ ۳۴ : بگویید ای مسلمانان که درمان چیست کارم را

شمارهٔ ۳۵ : برفت و بر سر آتش نشاند یار مرا

شمارهٔ ۳۶ : با یادِ دوستان ندهد هیچ کس مرا

شمارهٔ ۳۷ : خوشا مطالعه کردن جمالِ بستان را

شمارهٔ ۳۸ : می بیارید و به می تازه کنید ایمان را

شمارهٔ ۳۹ : زمانه باز جوان کرد پیرزالِ جهان را

شمارهٔ ۴۰ : به کام دل بدیدم خویشتن را

شمارهٔ ۴۱ : چه شود گر بپذیری من تر دامن را

شمارهٔ ۴۲ : طاقت بار ملامت نبود گردون را

شمارهٔ ۴۳ : به زیر طاق دو ابرو ساحرند او را

شمارهٔ ۴۴ : مگر صبا برساند سلام یارو را

شمارهٔ ۴۵ : وقتی ز ما یاد آمدی هر هفته یی آن ماه را

شمارهٔ ۴۶ : هرگز مه آزمای دگر آزموده را

شمارهٔ ۴۷ : کیست که چاره ای کند جانِ به لب رسیده را

شمارهٔ ۴۸ : ساقیَکِ ظریف من جامکِ آبگینه را

شمارهٔ ۴۹ : نظر از جانب ما کن زکات زندگانی را

شمارهٔ ۵۰ : اگر تو تازه کنی با من آشنایی را

شمارهٔ ۵۱ : خنک دلی که زمام رضا دهد به قضا

شمارهٔ ۵۲ : ما همانیم که بودیم و ز یادت به وفا

شمارهٔ ۵۳ : یارب به عفو توست امید نجات ما

شمارهٔ ۵۴ : ما برفتیم و تو دانی و دل غم خور ما

شمارهٔ ۵۵ : خیز ای غلام باده درافکن به جام ما

شمارهٔ ۵۶ : جای گنج است کنج خانهٔ ما

شمارهٔ ۵۷ : اگر آدم نیفتادی برون ازجنت مأوا

شمارهٔ ۵۸ : مرا دلی ست ز تیمار بی دلی در وا

شمارهٔ ۵۹ : کار ما بیرون شد از ساز و نوا

شمارهٔ ۶۰ : گذشت بر سرم از دست دل قیامت‌ها

شمارهٔ ۶۱ : بسیار عمرها و بسی روزگارها

شمارهٔ ۶۲ : جام پر جان کن بیاور ساقیا

شمارهٔ ۶۳ : در خرابات گدایان ز سر ناز میا

شمارهٔ ۶۴ : ای جانِ به لب رسیده بشتاب

شمارهٔ ۶۵ : در سِتر ابر چند توان داشت آفتاب

شمارهٔ ۶۶ : غذا چون کنم دردی از آفتاب

شمارهٔ ۶۷ : یاد آن شبها که بودی در کنارم آفتاب

شمارهٔ ۶۸ : دوش می دیدم که بودی در کنارم آفتاب

شمارهٔ ۶۹ : ای در نقاب حسن نهان کرده آفتاب

شمارهٔ ۷۰ : آدینه مست مرا دید محتسب خراب

شمارهٔ ۷۱ : خوش بود بر طلوع صبح شراب

شمارهٔ ۷۲ : روز برف است بیایید و بیارید شراب

شمارهٔ ۷۳ : وقف کردم هستی خود بر شراب

شمارهٔ ۷۴ : ای دلم با تو چو در شیشه ی شفاف شراب

شمارهٔ ۷۵ : راحت روح شاهدست و شراب

شمارهٔ ۷۶ : کاش برون آمدی یوسف ما از نقاب

شمارهٔ ۷۷ : ماه نو بنمود رخسار از نقاب

شمارهٔ ۷۸ : قیامت بر انگیخت ما را ز خواب

شمارهٔ ۷۹ : وقت خواب است بینداز بتا جامه ی خواب

شمارهٔ ۸۰ : دوش مرا حالتی روی نمودی عجب

شمارهٔ ۸۱ : مکن ملامتم ای شیخ اگر چه نیست ادب

شمارهٔ ۸۲ : مرا چو وصل تو تشریف بار داد امشب

شمارهٔ ۸۳ : دوش آمد بر سرم سرو خرامان نیمه شب

شمارهٔ ۸۴ : چو عشق پرده بر افکند و عقل شد محبوب

شمارهٔ ۸۵ : قیامت است سفر کردن از دیار حبیب

شمارهٔ ۸۶ : زهی قدر من گر وصال حبیب

شمارهٔ ۸۷ : بیمار عشق را چه مداوا کند طبیب

شمارهٔ ۸۸ : به وعده مده بیش از اینم فریب

شمارهٔ ۸۹ : ای شب هجران تو روز حسیب

شمارهٔ ۹۰ : ای باغبان سماع کن آواز عندلیب

شمارهٔ ۹۱ : ز من سرگشته در کویِ خرابات

شمارهٔ ۹۲ : چون لبت مصرکی خیزد نبات

شمارهٔ ۹۳ : یک بوسه زان دو شکَرِ شیرین تر از نبات

شمارهٔ ۹۴ : گرم زمانه دهد از بلای عشق نجات

شمارهٔ ۹۵ : ما را ز عشق کی بود ای دل به جانت نجات

شمارهٔ ۹۶ : صبح دم خیز من النوم الصّلات

شمارهٔ ۹۷ : چون دردمند به حیّ علی الصّلات

شمارهٔ ۹۸ : گر گذر کردی بتِ ما بر دیارِ سومنات

شمارهٔ ۹۹ : دوستان با جگرِ تشنه رسید آب حیات

شمارهٔ ۱۰۰ : یاد باد آن شب که خوش کردم شبت

شمارهٔ ۱۰۱ : دوش برقع ز روی باز انداخت

شمارهٔ ۱۰۲ : مبصّری که تواند خس از گهر بشناخت

شمارهٔ ۱۰۳ : چه باشد ار دهدم روزگار چندان بخت

شمارهٔ ۱۰۴ : که دیده‌ای که چو من در فراق یار بسوخت

شمارهٔ ۱۰۵ : آتش سودای تو جانم بسوخت

شمارهٔ ۱۰۶ : تو را تا با تو باشد چون و چندت

شمارهٔ ۱۰۷ : همنشین درد باید شد چو درمان بایدت

شمارهٔ ۱۰۸ : دل ز دست غم مده گر شادمانی بایدت

شمارهٔ ۱۰۹ : کسی از تو مرا می دهد به وصل بشارت

شمارهٔ ۱۱۰ : هزار جان گرامی فدای خاک درت

شمارهٔ ۱۱۱ : دلم چو زلف پریشان دوست پر تاب است

شمارهٔ ۱۱۲ : کنار من ز سرشک دو دیده غرقاب است

شمارهٔ ۱۱۳ : مثل تو را دوست داشتن نه صواب است

شمارهٔ ۱۱۴ : بوی خوشت همره باد صباست

شمارهٔ ۱۱۵ : عشق فرمانده موجودات است

شمارهٔ ۱۱۶ : ما را به روی دوست همه رنج راحت است

شمارهٔ ۱۱۷ : مرا شدن به تماشای یار مصلحت است

شمارهٔ ۱۱۸ : ای یار برشکسته از ما این چه عادت است

شمارهٔ ۱۱۹ : بر من شب فراق چو روز قیامت است

شمارهٔ ۱۲۰ : بر من چرا وساوس شیطان به قوت است

شمارهٔ ۱۲۱ : میروم سویِ خرابات که پیرم آنجاست

شمارهٔ ۱۲۲ : ای بهشتی به بهشت آی که رضوان اینجاست

شمارهٔ ۱۲۳ : از دلم هیچ خبر نیست ندانم که کجاست

شمارهٔ ۱۲۴ : هان کجایی که ز هجرانت قیامت برخاست

شمارهٔ ۱۲۵ : بس فتنه کز آن نگار برخاست

شمارهٔ ۱۲۶ : همین که از برم آن سروِ سیم بر برخاست

شمارهٔ ۱۲۷ : قیامت آن زمان از خلق برخاست

شمارهٔ ۱۲۸ : آوازه آن جمال برخاست

شمارهٔ ۱۲۹ : باد از طرفِ شمال برخاست

شمارهٔ ۱۳۰ : دل ببردی و قیامت ز وجودم برخاست

شمارهٔ ۱۳۱ : یار باریک میان تا ز کنارم برخاست

شمارهٔ ۱۳۲ : سرو کشمر که سمر گشت ز بستان برخاست

شمارهٔ ۱۳۳ : به عهد حسن تو بس فتنه کز جهان برخاست

شمارهٔ ۱۳۴ : همین که از برم آن سرو سیم تن برخاست

شمارهٔ ۱۳۵ : همین که از برم آن سرو نازنین برخاست

شمارهٔ ۱۳۶ : این سرو خرامان ز گلستان که برخاست

شمارهٔ ۱۳۷ : چون جمله تویی بهانه برخاست

شمارهٔ ۱۳۸ : هرگزت روزی هوای ما نخاست

شمارهٔ ۱۳۹ : ندانسته بودی تو ای دوست راست

شمارهٔ ۱۴۰ : قاعدهٔ روزگار پرورش ناسزاست

شمارهٔ ۱۴۱ : عشق این است که ما راست دگرها هوس است

شمارهٔ ۱۴۲ : مشتاق روی دوست که حالش مشوش است

شمارهٔ ۱۴۳ : آه مِن حُبّکَ مِن حُبّکَ آه این چه قضاست

شمارهٔ ۱۴۴ : جز عشق پیشوا نکند هر که عاشق است

شمارهٔ ۱۴۵ : جهان در سایه خورشید عشق است

شمارهٔ ۱۴۶ : زبان بربسته ای با ما که جنگ است

شمارهٔ ۱۴۷ : می خور که بر اصحاب خرابات حلال است

شمارهٔ ۱۴۸ : هر کو نظرش به جاه و مال است

شمارهٔ ۱۴۹ : دل بی طاقتم از روی غمت چون خجل است

شمارهٔ ۱۵۰ : دل و جانم آنجا که جان و دل است

شمارهٔ ۱۵۱ : شاد باش ای دل دیوانه که دلبر با ماست

شمارهٔ ۱۵۲ : نکونامی و بدنامی کدام است

شمارهٔ ۱۵۳ : ره عاشقان سپردن نه به پای عقل عام است

شمارهٔ ۱۵۴ : مرا بی باده مستی بر دوام است

شمارهٔ ۱۵۵ : خوی ترکان همه مایل به جفا و ستم است

شمارهٔ ۱۵۶ : آفتاب خُلد روی یار ماست

شمارهٔ ۱۵۷ : دیر شد تا رسم قربان کیش ماست

شمارهٔ ۱۵۸ : یارب آن را که ز ما نیست خبر هیچ غم است

شمارهٔ ۱۵۹ : می بیارید که می داروی درد حکماست

شمارهٔ ۱۶۰ : تا دور آفرینش و تا عمر عالم است

شمارهٔ ۱۶۱ : آن را که در فراق صبوری مسلم است

شمارهٔ ۱۶۲ : هر که را جانی‌ست با جانان ماست

شمارهٔ ۱۶۳ : ابرِ نیسان دیده ی گریان ماست

شمارهٔ ۱۶۴ : جهان پرفتنه از جانانهٔ ماست

شمارهٔ ۱۶۵ : فراق دوستان کاری عظیم است

شمارهٔ ۱۶۶ : دریغ نیست وجودم که در عذاب الیم است

شمارهٔ ۱۶۷ : مرا جانانه ای نامهربان است

شمارهٔ ۱۶۸ : رمضان میرسد اینک دهم شعبان است

شمارهٔ ۱۶۹ : این تویی کت هوس باغ و سر بستان است

شمارهٔ ۱۷۰ : به قامت تو که تشویش سرو بستان است

شمارهٔ ۱۷۱ : مرا به دیدن تو اشتیاق چندان است

شمارهٔ ۱۷۲ : اگر مفارقت ای دوست بر تو آسان است

شمارهٔ ۱۷۳ : روزگاریست که در خاطرم آشوب فلان است

شمارهٔ ۱۷۴ : اگر چه هر چه تو گویی صواب من آن است

شمارهٔ ۱۷۵ : میان عاشقان سری نهان است

شمارهٔ ۱۷۶ : بتی فربه سرین لاغر میان است

شمارهٔ ۱۷۷ : ما را به روی دوست شب تیره روشن است

شمارهٔ ۱۷۸ : صبر ما از دوستان ناممکن است

شمارهٔ ۱۷۹ : بده بیار که می مایه ی حیات من است

شمارهٔ ۱۸۰ : اگر عنایت غم نیستی که یار من است

شمارهٔ ۱۸۱ : نتیجه ای که زافکار نیم جان من است

شمارهٔ ۱۸۲ : گر رقیبش دشمن جان است رضوان من است

شمارهٔ ۱۸۳ : شراب خانه ی وحدت که انزوای من است

شمارهٔ ۱۸۴ : سرّی که در اوصاف و مقامات جنون است

شمارهٔ ۱۸۵ : گر بدانی لمن الملک این است

شمارهٔ ۱۸۶ : دلی کآن دل به نور نفس بیناست

شمارهٔ ۱۸۷ : آنجا همه شیر و انگبین است

شمارهٔ ۱۸۸ : کنون که قبله ی من روی آن نگارین است

شمارهٔ ۱۸۹ : بتی لاغر میان فربه سرین است

شمارهٔ ۱۹۰ : شاد کن جان من که غمگین است

شمارهٔ ۱۹۱ : شب هجران تباه اندر تباه است

شمارهٔ ۱۹۲ : می بده که در دادنِ می یاری‌هاست

شمارهٔ ۱۹۳ : تشنیعِ خلق برمن ازین خاک ساری است

شمارهٔ ۱۹۴ : خوش ولایت ها که در تحتِ امورِ اولیاست

شمارهٔ ۱۹۵ : با تو ما را اتّصالِ جانی است

شمارهٔ ۱۹۶ : عرق چین تو بویی بر صبا بست

شمارهٔ ۱۹۷ : گر از خیال مرا با تو دوش صورت بست

شمارهٔ ۱۹۸ : یارب مرا خلاص ده از هر چه غیر توست

شمارهٔ ۱۹۹ : ای من غلام آنکه غلام غلام توست

شمارهٔ ۲۰۰ : تو در آ خانه کیا کیست دگر خانهٔ توست

شمارهٔ ۲۰۱ : گر بدانی چه در قنینه ی توست

شمارهٔ ۲۰۲ : دیر شد تا در سرم سودای تست

شمارهٔ ۲۰۳ : ای دل بدان که درد دل تو دوای تست

شمارهٔ ۲۰۴ : قبله ی روحانی ما روی تست

شمارهٔ ۲۰۵ : هر که از می توبه خواهد کرد تایب شد نخست

شمارهٔ ۲۰۶ : آخر دور ظلم و بیدادست

شمارهٔ ۲۰۷ : گر تو نامحرمی ای یار بدار از ما دست

شمارهٔ ۲۰۸ : دستم نمی دهد که بدارم ز یار دست

شمارهٔ ۲۰۹ : پیر ما نعره زنان کوزه ی دردی در دست

شمارهٔ ۲۱۰ : وقت گل جام مروق نتوان داد از دست

شمارهٔ ۲۱۱ : به روزگار شبی گر دهد وصالم دست

شمارهٔ ۲۱۲ : دلی که عاشق روی نگار دلبندست

شمارهٔ ۲۱۳ : خلاف وعده کردن ناپسندست

شمارهٔ ۲۱۴ : مرا که با رگ جان شاخ مهر پیوندست

شمارهٔ ۲۱۵ : محبتی که میان من و تو موجود است

شمارهٔ ۲۱۶ : من پیش از این که داشتمی پای دل ز دست

شمارهٔ ۲۱۷ : ساقی سر خم زود برانداز که عید است

شمارهٔ ۲۱۸ : دلم هنوز به پیرانه سر گرفتارست

شمارهٔ ۲۱۹ : گر از دل باز گویم بیقرار است

شمارهٔ ۲۲۰ : فراق یار گرامی عجیب دشوارست

شمارهٔ ۲۲۱ : قصد به جان کرده ای ای دل محنت پرست

شمارهٔ ۲۲۲ : چون بخواند حاسدم آتش پرست

شمارهٔ ۲۲۳ : در حضور دوستان می پرست

شمارهٔ ۲۲۴ : یک نفس با همدمی از هردو عالم خوش ترست

شمارهٔ ۲۲۵ : جام تلخ از جان شیرین خوش ترست

شمارهٔ ۲۲۶ : عشق پیدا از نهان لایق‌ترست

شمارهٔ ۲۲۷ : گوش بر آواز و چشمم بر درست

شمارهٔ ۲۲۸ : آن را که در فراق صبوری میسرست

شمارهٔ ۲۲۹ : چه عیش‌ها دگر اصحاب را کزین سفرست

شمارهٔ ۲۳۰ : گرچه در روح صبا مطلق حیاتی دیگرست

شمارهٔ ۲۳۱ : بر جمال دوست ما را وجد و حالی دیگرست

شمارهٔ ۲۳۲ : مرا عشق جانانه‌ای دیگرست

شمارهٔ ۲۳۳ : نور رخ تو صاف‌تر از چشمهٔ خورست

شمارهٔ ۲۳۴ : یار ما را همچو روح الله دمی جان‌پرورست

شمارهٔ ۲۳۵ : هر دل که ز مهر غرق نورست

شمارهٔ ۲۳۶ : مرا از روی خوبان ناگزیرست

شمارهٔ ۲۳۷ : به دیدار توام چندان نیازست

شمارهٔ ۲۳۸ : در کویِ خرابات کسی را که نیازست

شمارهٔ ۲۳۹ : ز من مپرس که شب چند رفت و کی روزست

شمارهٔ ۲۴۰ : از ابتدا که لشکرِ ارواح برنشست

شمارهٔ ۲۴۱ : عشقِ تو از در درآمد در میانِ جان نشست

شمارهٔ ۲۴۲ : هرکه در حلقۀ عشّاقِ قلندر ننشست

شمارهٔ ۲۴۳ : یارم برفت و از منِ دل خسته برشکست

شمارهٔ ۲۴۴ : هم چو من هرگز خراباتِ الست

شمارهٔ ۲۴۵ : خوشا وقتِ دیوانگانِ الست

شمارهٔ ۲۴۶ : بر یادِ صبوحیانِ سر مست

شمارهٔ ۲۴۷ : درآمد از درِ من دوش هاتفی سر مست

شمارهٔ ۲۴۸ : منم نزاریِ قلاّشِ رندِ عاشقِ مست

شمارهٔ ۲۴۹ : جماد بی خبرست از خروشِ بلبلِ مست

شمارهٔ ۲۵۰ : دوش رفتم در خرابات از نماز شام مست

شمارهٔ ۲۵۱ : خرابم از آن نرگسِ نیم مست

شمارهٔ ۲۵۲ : مست آمدیم و باز چنان می‌رویم مست

شمارهٔ ۲۵۳ : چه کنم با دلِ شوریدهٔ دیوانهٔ مست

شمارهٔ ۲۵۴ : مستم امروز چنین مستی ‌مست

شمارهٔ ۲۵۵ : چون جان و دلم ملازمِ اوست

شمارهٔ ۲۵۶ : جانم فدایِ آن که دلم مبتلای اوست

شمارهٔ ۲۵۷ : اقبال قاصدی که رسد از جنابِ دوست

شمارهٔ ۲۵۸ : صباح بر سرم آمد خیالِ طلعتِ دوست

شمارهٔ ۲۵۹ : بس است مونسِ جانم خیالِ طلعتِ دوست

شمارهٔ ۲۶۰ : که باشد آن‌که ترا بیند و ندارد دوست

شمارهٔ ۲۶۱ : ای که جانم به فدایِ قد خوش منظرِ دوست

شمارهٔ ۲۶۲ : دِلا به عالمِ معنی طلب وصال از دوست

شمارهٔ ۲۶۳ : ما دوست نداریم دگر هیچ به جز دوست

شمارهٔ ۲۶۴ : رایحه عنبرست بویِ بناگوشِ دوست

شمارهٔ ۲۶۵ : آرزویی بود و شد محو در اوصافِ دوست

شمارهٔ ۲۶۶ : کُشتی از بس انتظارم آه دوست

شمارهٔ ۲۶۷ : بدان خدای که مثلت نیافرید ای دوست

شمارهٔ ۲۶۸ : ز حد گذشت وز اندازه انتظار ای دوست

شمارهٔ ۲۶۹ : یارب آن خلدست یا رویِ جهان آرایِ دوست

شمارهٔ ۲۷۰ : آخر بدین صفت که منم مبتلایِ دوست

شمارهٔ ۲۷۱ : من که باشم که تورا دوست ندارم ای دوست

شمارهٔ ۲۷۲ : گمان مبر که ز یادِ تو غافلم ای دوست

شمارهٔ ۲۷۳ : به جان رسید دلم در فراق هان ای دوست

شمارهٔ ۲۷۴ : آفتِ جانِ من است طرّۀ جادوی دوست

شمارهٔ ۲۷۵ : باز دیدم خویشتن را در بهشتِ کویِ دوست

شمارهٔ ۲۷۶ : بار دگر هوایِ نشابورم آرزوست

شمارهٔ ۲۷۷ : سرِ آن دارم و در خاطرم این رغبت هست

شمارهٔ ۲۷۸ : دل در خمِ ابرویِ تو بر طاق نشسته ست

شمارهٔ ۲۷۹ : این ذاتِ مطهّر مگر از نور سرشته ست

شمارهٔ ۲۸۰ : ز مستی تا دل‌آرامم برفته‌ست

شمارهٔ ۲۸۱ : چنین ز دستِ دلم اختیار از آن رفته‌ست

شمارهٔ ۲۸۲ : هیچ طبیبم دوایِ درد نگفته ست

شمارهٔ ۲۸۳ : از آن زمان که زمان در تحرّک استاده ست

شمارهٔ ۲۸۴ : اشتیاقم به کمال افتاده ست

شمارهٔ ۲۸۵ : کار ما با نفسِ بازپسین افتاده ست

شمارهٔ ۲۸۶ : مرا با دوست کاری اوفتاده ست

شمارهٔ ۲۸۷ : مرا خدای تعالی ولایتی داده ست

شمارهٔ ۲۸۸ : مرا سودایِ تو دیوانه کرده ست

شمارهٔ ۲۸۹ : حرام بر من و بر هر که بی تو می خورده ست

شمارهٔ ۲۹۰ : قدت بر ماهِ تابان سر کشیده ست

شمارهٔ ۲۹۱ : هیچ می دانی در آن حضرت کیان را بار هست

شمارهٔ ۲۹۲ : مرا مسکراتی به تخصیص هست

شمارهٔ ۲۹۳ : ما را سخنِ مولّهانه ست

شمارهٔ ۲۹۴ : چون جزو نیست ای همه پس چیست

شمارهٔ ۲۹۵ : آخر ای دوست بمردم ز غمت درمان چیست

شمارهٔ ۲۹۶ : بهارِ تیر ماهی خوش بهاری ست

شمارهٔ ۲۹۷ : خنک وجودِ کسی کِه ش نظر به هم نفسی ست

شمارهٔ ۲۹۸ : دو ده گذشت ز ماه و ده دگر باقی ست

شمارهٔ ۲۹۹ : خنک مرا که خرابات و خانقاه یکی ست

شمارهٔ ۳۰۰ : خراباتِ مردان خرابات نیست

شمارهٔ ۳۰۱ : دانی مرا به توبه چرا التفات نیست

شمارهٔ ۳۰۲ : عذابی چو مهجوری از دوست نیست

شمارهٔ ۳۰۳ : جان است و هرچه نه همه جان است هیچ نیست

شمارهٔ ۳۰۴ : شاد به روی تو ام گرچه دلم شاد نیست

شمارهٔ ۳۰۵ : عقل اگر گوید به وصل عشق حاجتمند نیست

شمارهٔ ۳۰۶ : چون کنم با دل که هیچش با خرد پیوند نیست

شمارهٔ ۳۰۷ : دلم را که جز با تو پیوند نیست

شمارهٔ ۳۰۸ : گر زبان در من کشند انکار نیست

شمارهٔ ۳۰۹ : ما را ز تو یک نفس به سر نیست

شمارهٔ ۳۱۰ : مشتاق دوست را ره مقصد دراز نیست

شمارهٔ ۳۱۱ : پیوند عشق را به جفا انقطاع نیست

شمارهٔ ۳۱۲ : گر سخنی میرود در حق ما باک نیست

شمارهٔ ۳۱۳ : ما را اگر عدو بکشد هیچ باک نیست

شمارهٔ ۳۱۴ : اگر دوست با ما بود باک نیست

شمارهٔ ۳۱۵ : می ده که در خواص کم از سلسبیل نیست

شمارهٔ ۳۱۶ : جام می پر کن که جز جام می ام انجام نیست

شمارهٔ ۳۱۷ : بی تو ای آرام جان یک ساعتم آرام نیست

شمارهٔ ۳۱۸ : محنت سرای دهر چو جای مقام نیست

شمارهٔ ۳۱۹ : علم الله که دگر طاقت هجرانم نیست

شمارهٔ ۳۲۰ : مرا به صبر نمودن ، ثبات ممکن نیست

شمارهٔ ۳۲۱ : کیست کز سودای تو از خان و مان آواره نیست

شمارهٔ ۳۲۲ : تو را سری که به پیمان من درآری نیست

شمارهٔ ۳۲۳ : رهِ عشّاق سپردن به دل آزاری نیست

شمارهٔ ۳۲۴ : خوش تر از عشق پرستی به جهان کاری نیست

شمارهٔ ۳۲۵ : ای جا که منم تا به خرابات بسی نیست

شمارهٔ ۳۲۶ : ای هم نفسان لایق من هم نفسی نیست

شمارهٔ ۳۲۷ : گر تو بر کشتن من حکم کنی باکی نیست

شمارهٔ ۳۲۸ : یک نفس خیل خیال از نظرم خالی نیست

شمارهٔ ۳۲۹ : هر چه نسیه ست جز خیالی نیست

شمارهٔ ۳۳۰ : ایبها العشّاق این کار به آسانی نیست

شمارهٔ ۳۳۱ : شب فراق که را طاقت شکیبایی ست

شمارهٔ ۳۳۲ : آه و واویلا کم برگ شکیبایی نیست

شمارهٔ ۳۳۳ : هر کجا بی دلی و برناییست

شمارهٔ ۳۳۴ : رجب آمد سه ماه باید داشت

شمارهٔ ۳۳۵ : مرا ز دوست به زنجیر باز نتوان داشت

شمارهٔ ۳۳۶ : رمضان سلّمه الله به سلامت بگذشت

شمارهٔ ۳۳۷ : دریغ عمر که بی روی دوستان بگذشت

شمارهٔ ۳۳۸ : چه فتنه بود که در عید گه جنان بگذشت

شمارهٔ ۳۳۹ : جانا بیا که مدت هجران ز حد گذشت

شمارهٔ ۳۴۰ : بر دست چون بود می و صبح و کنار کشت

شمارهٔ ۳۴۱ : هزار یادِ بر و گردن و بناگوشت

شمارهٔ ۳۴۲ : دوش با جمعی حواری باده خوردم در بهشت

شمارهٔ ۳۴۳ : اگر فراق نباشد چه دوزخ و چه بهشت

شمارهٔ ۳۴۴ : هر که با دوست آشنایی یافت

شمارهٔ ۳۴۵ : آوخ آوخ که جگرگوشه دگر بار برفت

شمارهٔ ۳۴۶ : دریغ عمر که بی روی آن نگار برفت

شمارهٔ ۳۴۷ : چه جای دشمنی است آن که یار کرد و برفت

شمارهٔ ۳۴۸ : گرمرا در بی هشی با دوست کاری رفت رفت

شمارهٔ ۳۴۹ : از آن سبب دل من ترک خورد و خواب گرفت

شمارهٔ ۳۵۰ : دلم از تو دل برنخواهد گرفت

شمارهٔ ۳۵۱ : بوی عرق چین تو باد صبا برگرفت

شمارهٔ ۳۵۲ : تا دل مجنون ما راه قلندر گرفت

شمارهٔ ۳۵۳ : خیال دوست ز من خورد و خواب بازگرفت

شمارهٔ ۳۵۴ : ما دگر بوی کسی برنتوانیم گرفت

شمارهٔ ۳۵۵ : به هیچ انجمن داستانی نرفت

شمارهٔ ۳۵۶ : عقل نه این دید نه آن باز گفت

شمارهٔ ۳۵۷ : نگارم را ز جان خوشتر توان گفت

شمارهٔ ۳۵۸ : موذّن فالق الاصباح می گفت

شمارهٔ ۳۵۹ : به جفت چشم ِ سیاه و به ابروی طاقت

شمارهٔ ۳۶۰ : غایب نشد زمانی از خاطرم خیالت

شمارهٔ ۳۶۱ : خوش است اگر بگذارد در این سرا اجلت

شمارهٔ ۳۶۲ : هر که ببیند تو را بدین قد و قامت

شمارهٔ ۳۶۳ : خوش آید پاک بازان را ملامت

شمارهٔ ۳۶۴ : اگر عاشقی سر متاب از ملامت

شمارهٔ ۳۶۵ : مرا چه غم که مرا سرزنش کنند و ملامت

شمارهٔ ۳۶۶ : گر بر آرد عشقت از جانم قیامت

شمارهٔ ۳۶۷ : مخوان بعد از این داستان قیامت

شمارهٔ ۳۶۸ : بکشم گر همه کوه است وز آهن ستمت

شمارهٔ ۳۶۹ : گر بیایی به سر چشمه ی حیوان برمت

شمارهٔ ۳۷۰ : یک نفسی بیا که بر دیده و سر نشانمت

شمارهٔ ۳۷۱ : بیا و بوسه بده از آن لبان خندانت

شمارهٔ ۳۷۲ : الغیاث از جفت و طاق ابروانت

شمارهٔ ۳۷۳ : جانا دلی چه سوزی کان هست جای گاهت

شمارهٔ ۳۷۴ : به دیدار تو مشتاقم به غایت

شمارهٔ ۳۷۵ : ای حقه ی نقد جان بر طاق دو ابرویت

شمارهٔ ۳۷۶ : گلبن فراز تخت چمن بر نهاده تاج

شمارهٔ ۳۷۷ : هر گدایی نتواند که نهد بر سرتاج

شمارهٔ ۳۷۸ : همین که بانگ بر آید که فالق الصباح

شمارهٔ ۳۷۹ : شبنم نشسته بر ورق گل علی الصباح

شمارهٔ ۳۸۰ : باده خوریم ز اول شب تا دم صباح

شمارهٔ ۳۸۱ : راحت روح من است رایحه روح راح

شمارهٔ ۳۸۲ : مرو درو که محیطی ست عشق پر تمساح

شمارهٔ ۳۸۳ : خواص باد بهشت است در نسیم ریاح

شمارهٔ ۳۸۴ : ترا که صحبت اهل دلی نکرده فتوح

شمارهٔ ۳۸۵ : پیغام دوست راحت جان است و راح روح

شمارهٔ ۳۸۶ : ساقی ز بامداد بیاور غذای روح

شمارهٔ ۳۸۷ : مرده گر زنده شد از معجز انفاس مسیح

شمارهٔ ۳۸۸ : خوش است مجلس اخلاص امّتان مسیح

شمارهٔ ۳۸۹ : کس نداند که مرا با که سر وکار افتاد

شمارهٔ ۳۹۰ : چه شور از آن لب شیرین که در جهان افتاد

شمارهٔ ۳۹۱ : دوش مرا صبحدم آمد و آواز داد

شمارهٔ ۳۹۲ : قد قامت الصّلات برآمد ز بامداد

شمارهٔ ۳۹۳ : مصحف به فال باز گرفتم ز بامداد

شمارهٔ ۳۹۴ : کجا رفتی بیا ای سرو آزاد

شمارهٔ ۳۹۵ : خدای با تو کسی را دل آشنا مکناد

شمارهٔ ۳۹۶ : زمانه گرچه بسی بر سرم نهاد

شمارهٔ ۳۹۷ : یارم که ز من نمی‌کند یاد

شمارهٔ ۳۹۸ : فریاد نمی رسند فریاد

شمارهٔ ۳۹۹ : ای ترک ما گرفته و از ما نکرده یاد

شمارهٔ ۴۰۰ : دیر شد تا ز ما نکردی یاد

شمارهٔ ۴۰۱ : تا نیستی در آمد و هستیِ ما ستد

شمارهٔ ۴۰۲ : مرا دلی ست که هر لحظه در بلا افتد

شمارهٔ ۴۰۳ : گر دگر باره مرا با تو ملاقات افتد

شمارهٔ ۴۰۴ : دلم به دامِ تمنّایِ عشق چند افتد

شمارهٔ ۴۰۵ : نه آن مرغی ست معشوقم که در هر آشیان گنجد

شمارهٔ ۴۰۶ : تولّا بی تبّرا در نگنجد

شمارهٔ ۴۰۷ : درونِ مجمعِ مردان پریشان در نمی‌گنجد

شمارهٔ ۴۰۸ : چه چاره سازم اگر آن نگار برگردد

شمارهٔ ۴۰۹ : چه می کنم ز دلی کو ز یار برگردد

شمارهٔ ۴۱۰ : اگرم باز ملاقات میسّر گردد

شمارهٔ ۴۱۱ : دلم ز جورِ تو خون گشت و برنمی‌گردد

شمارهٔ ۴۱۲ : خانۀ تست بخفت ار سرِ خوابت دارد

شمارهٔ ۴۱۳ : به دست آورده ام یاری که رویی چون قمر دارد

شمارهٔ ۴۱۴ : هم چو من دل بری که جان دارد

شمارهٔ ۴۱۵ : فراقِ یارِ سفر کرده رویِ آن دارد

شمارهٔ ۴۱۶ : فروغِ طلعتِ رویِ تو آفتاب ندارد

شمارهٔ ۴۱۷ : که دست از هوایِ تو بر سر ندارد

شمارهٔ ۴۱۸ : چرا افسرده معذورش ندارد

شمارهٔ ۴۱۹ : نه پسته چون دهنِ تنگِ یارِ من دارد

شمارهٔ ۴۲۰ : جمادست آن که دل داری ندارد

شمارهٔ ۴۲۱ : چه دردست این که آرامی ندارد

شمارهٔ ۴۲۲ : نه بخت با منِ مسکین سری به ره دارد

شمارهٔ ۴۲۳ : یاری چو من از جملۀ عشّاق که دارد

شمارهٔ ۴۲۴ : غمزۀ شوخِ تو شیرین حرکاتی دارد

شمارهٔ ۴۲۵ : هر کس نظرِ خاطر با خوش منشی دارد

شمارهٔ ۴۲۶ : یکی را دوست می دارم که چون من سد رهی دارد

شمارهٔ ۴۲۷ : دولتِ آن کس که عمر با تو گذارد

شمارهٔ ۴۲۸ : عمری که مردِ عاشق بی دوست می گذارد

شمارهٔ ۴۲۹ : نه محرمی که پیامی به یار بگذارد

شمارهٔ ۴۳۰ : کس نمی دانم که پیغامی برد

شمارهٔ ۴۳۱ : منکر می خواره از حد می برد

شمارهٔ ۴۳۲ : عشق آب از روی کارم می برد

شمارهٔ ۴۳۳ : هر که با سابقان قدم سپرد

شمارهٔ ۴۳۴ : بر یاد دوستان نفسی می زنم به درد

شمارهٔ ۴۳۵ : حلقم بگیرد آن دم اگر شاد بگذرد

شمارهٔ ۴۳۶ : آخرت وقتی به عمری یاد ما بایست کرد

شمارهٔ ۴۳۷ : چو بلبل دگر باره آواز کرد

شمارهٔ ۴۳۸ : عشق تو در خرابه جانم نزول کرد

شمارهٔ ۴۳۹ : یارم ز در درآمد و بر من سلام کرد

شمارهٔ ۴۴۰ : وداع یار گرامی نمی توانم کرد

شمارهٔ ۴۴۱ : وداع یار گرامی نمی توانم کرد

شمارهٔ ۴۴۲ : نگه به قول خرد زین سپس نخواهم کرد

شمارهٔ ۴۴۳ : گر ز دل آهی برون خواهیم کرد

شمارهٔ ۴۴۴ : عید آمد و عزم مَی خواهیم کرد

شمارهٔ ۴۴۵ : هجر با روزگار من آن کرد

شمارهٔ ۴۴۶ : اگر تو را سر ما نیست عیب نتوان کرد

شمارهٔ ۴۴۷ : مرا مسخّر عقل مجاز نتوان کرد

شمارهٔ ۴۴۸ : وه چه غم بود که بختم به تو منسوب نکرد

شمارهٔ ۴۴۹ : هرکه را درد عشق داغ نکرد

شمارهٔ ۴۵۰ : یک ره برآورد ز تو هم روزگار گرد

شمارهٔ ۴۵۱ : جانم فدایِ قاصدی کز دوست مکتوب آورد

شمارهٔ ۴۵۲ : تا عشق مرا گردِ خرابات برآورد

شمارهٔ ۴۵۳ : امروز که باده می توان خورد

شمارهٔ ۴۵۴ : مرا مادر به شیرِ عشق پرورد

شمارهٔ ۴۵۵ : دولتِ آن کس که ترکِ جاه بگیرد

شمارهٔ ۴۵۶ : در دهر کسی که یار گیرد

شمارهٔ ۴۵۷ : زمانه عهد و وفا عاقبت ز سر گیرد

شمارهٔ ۴۵۸ : مشتاق لقا روی نظر باز نگیرد

شمارهٔ ۴۵۹ : میانه بخت دلم گر کرانه‌ای گیرد

شمارهٔ ۴۶۰ : آتش عشق چو در سینه شرار اندازد

شمارهٔ ۴۶۱ : یارِ ما ولوله در عالمِ راز اندازد

شمارهٔ ۴۶۲ : دلی که پیشِ غم از صابری سپر سازد

شمارهٔ ۴۶۳ : آن ترک که با ما قدم از صدق و صفا زد

شمارهٔ ۴۶۴ : گر مرا دل نواز بنوازد

شمارهٔ ۴۶۵ : همین که چشم ز خوابِ خمار بر هم زد

شمارهٔ ۴۶۶ : خرد را که می ننگ و نامش بسوزد

شمارهٔ ۴۶۷ : دلم ز سوز جگر دم به دم بمی‌سوزد

شمارهٔ ۴۶۸ : مرا دلی ست که بر خویشتن بمی‌سوزد

شمارهٔ ۴۶۹ : هرکه در عشق چو ما از سر جان برخیزد

شمارهٔ ۴۷۰ : این چنین صورتی از خاک زمین برخیزد

شمارهٔ ۴۷۱ : این همه فتنه از آن سرو خرامان خیزد

شمارهٔ ۴۷۲ : کسی که هم چو من از پیش یار بگریزد

شمارهٔ ۴۷۳ : می به کسی ده که قدر می‌ بشناسد

شمارهٔ ۴۷۴ : نوبت پاس وصل تو بو که شبی به ما رسد

شمارهٔ ۴۷۵ : نه هیچ خلقم از اندوه یار می‌پرسد

شمارهٔ ۴۷۶ : چه محنت است که در عاشقی به ما نرسد

شمارهٔ ۴۷۷ : منتظرِ هدهدم تا ز سبا کی رسد

شمارهٔ ۴۷۸ : چشم بر راهم که جانان کی رسد‌؟

شمارهٔ ۴۷۹ : ایلچیِ بادِ صبا می‌رسد

شمارهٔ ۴۸۰ : من آزاد آمدم زان دوست کز دشمن بتر باشد

شمارهٔ ۴۸۱ : زان پیش که یارم را آهنگِ سفر باشد

شمارهٔ ۴۸۲ : اگر به جایِ تو ما را کسی دگر باشد

شمارهٔ ۴۸۳ : نه چنان نیازمندم که صفت پذیر باشد

شمارهٔ ۴۸۴ : یار آن است که با یار موافق باشد

شمارهٔ ۴۸۵ : تا با منت این ملال باشد

شمارهٔ ۴۸۶ : به ترک دوستی کردن نه کار اهل دل باشد

شمارهٔ ۴۸۷ : چو رویِ یارِ من زیبا نباشد

شمارهٔ ۴۸۸ : تیغ کز دستِ دوستان باشد

شمارهٔ ۴۸۹ : مرا اگر چو دو چشمت هزار جان باشد

شمارهٔ ۴۹۰ : مرا محبّتِ تو در میانِ جان باشد

شمارهٔ ۴۹۱ : چنین سروِ روان دیگر نباشد

شمارهٔ ۴۹۲ : تماشایِ او کردن آسان نباشد

شمارهٔ ۴۹۳ : در مذهبِ ما کعبه و بت خانه نباشد

شمارهٔ ۴۹۴ : شرابِ تلخ هنی تر ز انگبین باشد

شمارهٔ ۴۹۵ : مردِ دنیا نه اهلِ دین باشد

شمارهٔ ۴۹۶ : ترا خود رسمِ دل داری نباشد

شمارهٔ ۴۹۷ : خوش وقتِ کسی کو را محبوب قرین باشد

شمارهٔ ۴۹۸ : هر که را عشق هم نشین باشد

شمارهٔ ۴۹۹ : فراقِ یارِ سفر کرده گر چنین باشد

شمارهٔ ۵۰۰ : مرا در سینه گر رازی بود هم رازم او باشد

شمارهٔ ۵۰۱ : که را طاقت امتحان تو باشد

شمارهٔ ۵۰۲ : مرا در سینه سودای تو باشد

شمارهٔ ۵۰۳ : دلبر ما فرشته خو باشد

شمارهٔ ۵۰۴ : به لطف تو نبود گر بسی نکو باشد

شمارهٔ ۵۰۵ : گر یاد کند یک شبَکم یار چه باشد

شمارهٔ ۵۰۶ : دلم تا کی چنین دیوانه باشد

شمارهٔ ۵۰۷ : مشنو که مرا جز تو یاری و کسی باشد

شمارهٔ ۵۰۸ : گر دگر باره مرا با تو وصالی باشد

شمارهٔ ۵۰۹ : من که باشم که مرا چون و چرایی باشد

شمارهٔ ۵۱۰ : ساربان هشیار و اشتر زیر محمل مست شد

شمارهٔ ۵۱۱ : چشمه خضر دهانی‌ست که جان می‌بخشد

شمارهٔ ۵۱۲ : با دل از دست رفت و کار دگر شد

شمارهٔ ۵۱۳ : پیرانه سرم کاری پیش آمد و مشکل شد

شمارهٔ ۵۱۴ : من از در تو به جایی دگر نخواهم شد

شمارهٔ ۵۱۵ : هر دل که مقیم لامکان شد

شمارهٔ ۵۱۶ : پای هر کس که در آن سلسلهٔ مشکین شد

شمارهٔ ۵۱۷ : دوست می دارم فلان را راست است آری چه شد

شمارهٔ ۵۱۸ : گر دلم شد مبتلای عشق عیاری چه شد

شمارهٔ ۵۱۹ : مقری صبوح کرده بر مناره شد

شمارهٔ ۵۲۰ : چو ماه از گنبد خضرا برآمد

شمارهٔ ۵۲۱ : مرا که جان به دهان از فراق یار برآمد

شمارهٔ ۵۲۲ : از این حیات چه حاصل که در فراق سرآمد

شمارهٔ ۵۲۳ : هین که هنگام نای و نوش آمد

شمارهٔ ۵۲۴ : باز پیرانه سرم واقعه یی پیش آمد

شمارهٔ ۵۲۵ : ساقیا خیز که گل باز به بستان آمد

شمارهٔ ۵۲۶ : چنانت دوست می دارم که جانم بر دهان آمد

شمارهٔ ۵۲۷ : جماعتی که به اصرار جهل منسوبند

شمارهٔ ۵۲۸ : محققان که ز خُم‌خانهٔ ازل مستند

شمارهٔ ۵۲۹ : مگر صبا به فلانی سلام ما برساند

شمارهٔ ۵۳۰ : چه خواهی دید جز خود را گرت در پیش بنشاند

شمارهٔ ۵۳۱ : کسانی که ما را ندانسته‌اند

شمارهٔ ۵۳۲ : سر به سر رازی که با من گفته‌اند

شمارهٔ ۵۳۳ : دامن چشمانش آلودست خونی کرده‌اند

شمارهٔ ۵۳۴ : عاقلان بسیار از من احتراز آورده اند

شمارهٔ ۵۳۵ : ساکنانی که قدم در ره مقصد زده اند

شمارهٔ ۵۳۶ : بیار باده و ما را ثلاثه ای در بند

شمارهٔ ۵۳۷ : مکر و تزویر به هم در بستند

شمارهٔ ۵۳۸ : یاد یارانی که با ما عهد یاری داشتند

شمارهٔ ۵۳۹ : هزار بار از آن بهتری که می گفتند

شمارهٔ ۵۴۰ : از مبادی که مرا سر به جهان در دادند

شمارهٔ ۵۴۱ : دکانِ رازِ من گویی به سر بازار بنهادند

شمارهٔ ۵۴۲ : مرا به دردِ دل از دوستان جدا کردند

شمارهٔ ۵۴۳ : هر چند که می حرام کردند

شمارهٔ ۵۴۴ : جماعتی که محبت ز فطرت آوردند

شمارهٔ ۵۴۵ : یا خود همه کس فتنهء بالای بلندند

شمارهٔ ۵۴۶ : آن‌ها که به دوست راه دارند

شمارهٔ ۵۴۷ : حور چشمان ملایک منظرند

شمارهٔ ۵۴۸ : این حوریان مگر ز سماوات می‌رسند

شمارهٔ ۵۴۹ : آن کدام‌اند و کیان‌اند و کجا می‌باشند

شمارهٔ ۵۵۰ : گر همه عالم به بد گفتن زبان در من کشند

شمارهٔ ۵۵۱ : عشق چون ره بزند عقل چه تدبیر کند

شمارهٔ ۵۵۲ : شب هجران که دلم نوحه گری ساز کند

شمارهٔ ۵۵۳ : اگر وصال تو دفع مفارقت نکند

شمارهٔ ۵۵۴ : در سرم شوری تقاضا می کند

شمارهٔ ۵۵۵ : تو را عشق اگر رهنمایی کند

شمارهٔ ۵۵۶ : مکن چندین ملامت ای خردمند

شمارهٔ ۵۵۷ : مجاوران صوامع مگر نمی دانند

شمارهٔ ۵۵۸ : به قول نکردی وفا چنین نکنند

شمارهٔ ۵۵۹ : خوش وقت حال زنده دلانی که با تو اند

شمارهٔ ۵۶۰ : مرا تا با تو افتاده ست پیوند

شمارهٔ ۵۶۱ : که دیده ست چشمی که دریا بود

شمارهٔ ۵۶۲ : نزاری که نیازش به اهل راز بود

شمارهٔ ۵۶۳ : مهر تو ای یار بی وفا همه کین بود

شمارهٔ ۵۶۴ : کی به عشق افسرده اولی کی بود

شمارهٔ ۵۶۵ : بیا که مهر تو با جان ز جسم ما برود

شمارهٔ ۵۶۶ : مرا که خون دل از دیده همچو آب رود

شمارهٔ ۵۶۷ : هیچم غم تو از دل پر خون نمی‌رود

شمارهٔ ۵۶۸ : ای دل به اختیار تو کاری نمی رود

شمارهٔ ۵۶۹ : قضای عشق چو نازل شد احتراز چه سود

شمارهٔ ۵۷۰ : قضا ز عشق چو نازل شود گریز چه سود

شمارهٔ ۵۷۱ : چون نه با مایی اگرچه خاص ما رایی چه سود

شمارهٔ ۵۷۲ : ما را نه ممکن است که از تو به سر شود

شمارهٔ ۵۷۳ : هیچم دلِ شکسته موافق نمی شود

شمارهٔ ۵۷۴ : خوشا که عید به ما وعدۀ وصال دهد

شمارهٔ ۵۷۵ : از یارِ خشم کرده نشانم که می دهد

شمارهٔ ۵۷۶ : آهِ ندامت ز شیخ وشاب بر آید

شمارهٔ ۵۷۷ : قیامت از جهان باری برآید

شمارهٔ ۵۷۸ : آخر شبِ جدایی روزی مگر سرآید

شمارهٔ ۵۷۹ : هیچ باشد که سفر کردۀ ما بازآید

شمارهٔ ۵۸۰ : نشسته ام مترصّد که یار باز آید

شمارهٔ ۵۸۱ : زهی مراد اگر از دست رفته بازآید

شمارهٔ ۵۸۲ : آن بر شکسته از ما باشد که باز آید

شمارهٔ ۵۸۳ : این چه بویی‌ست که از بادِ صبا می‌آید

شمارهٔ ۵۸۴ : ز بس که در نظرم آفتاب می‌آید

شمارهٔ ۵۸۵ : ز باد بویِ عرق چینِ یار می‌آید

شمارهٔ ۵۸۶ : حذر ز فتنۀ آن ترکِ مست می باید

شمارهٔ ۵۸۷ : ملامت نیست گر گویم مرا با دوست می باید

شمارهٔ ۵۸۸ : بی خبری گر به هوش باز نیاید

شمارهٔ ۵۸۹ : خیز و به یرغو بده زود ایاغِ نبید

شمارهٔ ۵۹۰ : خوش آید به آوازِ بلبل نبید

شمارهٔ ۵۹۱ : ما را به سرِ کویِ خرابات برآرید

شمارهٔ ۵۹۲ : چه محنت است که در عاشقی به ما نرسید

شمارهٔ ۵۹۳ : مرا نماز نبوده ست هوش یار به عید

شمارهٔ ۵۹۴ : زان گوشۀ دهن که شکر می کنی نثار

شمارهٔ ۵۹۵ : باز اوفتاد در سرم از عشق خار خار

شمارهٔ ۵۹۶ : ز دوستانِ قدیمی نظر دریغ مدار

شمارهٔ ۵۹۷ : ساقیا تا خاطرم گیرد قرار

شمارهٔ ۵۹۸ : به هیچ بندگیی گرچه نیستم در کار

شمارهٔ ۵۹۹ : هم چنین عمری ست تا دیوانه وار

شمارهٔ ۶۰۰ : ای صنمِ خرگهی خیمه برون زد بهار

شمارهٔ ۶۰۱ : بویِ بهشت می‌دمد از بامِ نوبهار

شمارهٔ ۶۰۲ : باغ چو دیباوشی‌ست در قدم نوبهار

شمارهٔ ۶۰۳ : فراموش کردم بلاد و دیار

شمارهٔ ۶۰۴ : تا تو را عشق به کلّی نکند زیر و زبر

شمارهٔ ۶۰۵ : غمِ جانانۀ ما بر دلِ ما اولاتر

شمارهٔ ۶۰۶ : بهر لِلّه امشب ای بادِ سحر

شمارهٔ ۶۰۷ : ای دل اگر عاشقی از سرجان درگذر

شمارهٔ ۶۰۸ : بی‌دوست این منم که چنین می‌برم به سر

شمارهٔ ۶۰۹ : وقت وقتی گر شوم شوریده‌سر

شمارهٔ ۶۱۰ : دل از دست دادم به پیرانه سر

شمارهٔ ۶۱۱ : یار با ما نه چنان بود که هر بارِ دگر

شمارهٔ ۶۱۲ : هرگز گمان مبر که کنم با تو دل دگر

شمارهٔ ۶۱۳ : آخر مرا به جایِ تو باشد کسی دگر

شمارهٔ ۶۱۴ : روزی به ما رجعت کند آن مشتری سیما مگر

شمارهٔ ۶۱۵ : یار با ما یک زمانی در میان آید مگر

شمارهٔ ۶۱۶ : به آواز تو خرسندم که باری بشنوم دیگر

شمارهٔ ۶۱۷ : هرگزم عشق نشد از سرِ پُر سودا دور

شمارهٔ ۶۱۸ : بس که خوردیم تازیانۀ دور

شمارهٔ ۶۱۹ : ای دل ز خوابِ جهل برآور سر غرور

شمارهٔ ۶۲۰ : باز آمدیم در سر از آشوبِ عقل شور

شمارهٔ ۶۲۱ : در جهان دبدبهٔ عشقِ من افتاد چو صور

شمارهٔ ۶۲۲ : مرا ز کوی تو آواره کرد بخت نفور

شمارهٔ ۶۲۳ : خمار چشم تو داده‌ست چشم‌ها را نور

شمارهٔ ۶۲۴ : ز نامردی ندارم طاقت نور

شمارهٔ ۶۲۵ : زان پیش کآفتاب ز مشرق کند ظهور

شمارهٔ ۶۲۶ : ساقی بیار می که فلک می‌کند ظهور

شمارهٔ ۶۲۷ : گر مرا عقل کشد پای و سر اندر زنجیر

شمارهٔ ۶۲۸ : هین که به جان آمده‌ام دست گیر

شمارهٔ ۶۲۹ : یار با ما امتحانی کرد باز

شمارهٔ ۶۳۰ : بلای عشق تو ناگه ز در درآمد باز

شمارهٔ ۶۳۱ : مرا چیزهایی نمودند باز

شمارهٔ ۶۳۲ : آمد بهار و کرد جهان مشک‌بار باز

شمارهٔ ۶۳۳ : ای دل تن و جان و عقل در باز

شمارهٔ ۶۳۴ : چشمی که داشتم به امید وصال باز

شمارهٔ ۶۳۵ : مرا که دست به روی خرد نهادم باز

شمارهٔ ۶۳۶ : راز سر بسته اگر راست نمی‌گویم باز

شمارهٔ ۶۳۷ : ما را به دام عشق درافکند دیده باز

شمارهٔ ۶۳۸ : پردهٔ عشّاق ساخت بلبل شوریده باز

شمارهٔ ۶۳۹ : این چه ننگ است که آوردی باز

شمارهٔ ۶۴۰ : اگر چنان که تو دانی و من به خلوت راز

شمارهٔ ۶۴۱ : گر خدا دولت و بختم دهد و عمر دراز

شمارهٔ ۶۴۲ : کاروان بربست بار و ره دراز

شمارهٔ ۶۴۳ : دوش یار آمد به بالینم فراز

شمارهٔ ۶۴۴ : مگر یاری درافتد محرم راز

شمارهٔ ۶۴۵ : شادی به روزگار شناسندگان راز

شمارهٔ ۶۴۶ : نه محرمی و نه یاری موافق و دم ساز

شمارهٔ ۶۴۷ : ز پندار خود رهبری بر مساز

شمارهٔ ۶۴۸ : می بایدم که بشنوم آواز دل‌نواز

شمارهٔ ۶۴۹ : پیاپی بده ساقیا شیرهٔ رز

شمارهٔ ۶۵۰ : اگرچه دل به کسی داد، جان ماست هنوز

شمارهٔ ۶۵۱ : امید بستم و نگشاد هیچ کار هنوز

شمارهٔ ۶۵۲ : نوبهارست و صبا عنبر بیز

شمارهٔ ۶۵۳ : خوش وقت صبوحیان شب‌خیز

شمارهٔ ۶۵۴ : آخر ای دل چیست چندین رستخیز

شمارهٔ ۶۵۵ : خون رز بر خاک می‌ریزی مریز

شمارهٔ ۶۵۶ : بده به یار می خوش گوار شورانگیز

شمارهٔ ۶۵۷ : ساقی به جان و سر که به جان دارمت سپاس

شمارهٔ ۶۵۸ : رسید وقت سحر ساقیا بگردان کاس

شمارهٔ ۶۵۹ : زبان تیز دارم همچو الماس

شمارهٔ ۶۶۰ : به من نظر مکن ای بی‌خبر به چشمِ قیاس

شمارهٔ ۶۶۱ : زاهد مخمور را راهِ مناجات بس

شمارهٔ ۶۶۲ : آخر ای نامهربان فریادرس

شمارهٔ ۶۶۳ : رخ بنما ای صنم پرده فکن یک نفس

شمارهٔ ۶۶۴ : تویی یار دیرینهٔ هم‌نفس

شمارهٔ ۶۶۵ : عاشق ازین شیوه نگشته ست کس

شمارهٔ ۶۶۶ : هلال ابروانش بین مقوّس

شمارهٔ ۶۶۷ : دریغ صحبت یاران و دوستان انیس

شمارهٔ ۶۶۸ : یک امشبی که درافتاده‌ای بیا خوش باش

شمارهٔ ۶۶۹ : ای دل سودازده عاشق تنها مباش

شمارهٔ ۶۷۰ : پند داعی بشنو پس‌رو پندار مباش

شمارهٔ ۶۷۱ : گر به جانان زنده ای جان گو مباش

شمارهٔ ۶۷۲ : خوش است عالمِ رندان و صحبتِ او باش

شمارهٔ ۶۷۳ : دلا سر پوشِ خوانِ سّرِ او باش

شمارهٔ ۶۷۴ : مرا گر عقل گوید متّقی باش

شمارهٔ ۶۷۵ : جانم آن جاست که او گو تنم این جا می باش

شمارهٔ ۶۷۶ : دلا خاک در دیدۀ عقل پاش

شمارهٔ ۶۷۷ : ای دلِ دریا نشین گوهرِ دریا مپاش

شمارهٔ ۶۷۸ : از آنم خلق می خوانند قلّاش

شمارهٔ ۶۷۹ : جمالِ رویِ هم چون آفتابش

شمارهٔ ۶۸۰ : چو صرف شد همه اوقاتِ عمر در طلبش

شمارهٔ ۶۸۱ : وَه وَه از جانِ به لب آمده بر بویِ لبش

شمارهٔ ۶۸۲ : ز گردِ چشمۀ حیوان برآمده ست نباتش

شمارهٔ ۶۸۳ : درونِ سینه یی دارم پر آتش

شمارهٔ ۶۸۴ : دوست می دارم خمارِ چشم مستش

شمارهٔ ۶۸۵ : که را کشتند دی چشمانِ مستش

شمارهٔ ۶۸۶ : خدایا ازین مسکراتم ببخش

شمارهٔ ۶۸۷ : نمی زنم نفسی تا نمی کنم یادش

شمارهٔ ۶۸۸ : مسکین دلِ بی چاره کز دست بشد کارش

شمارهٔ ۶۸۹ : فکن ای بخت یک ره استخوانم زیرِ دیوارش

شمارهٔ ۶۹۰ : که می آرد به دل پیغامِ یارش

شمارهٔ ۶۹۱ : هنوز اگرچه جفا دیده می روم ز برش

شمارهٔ ۶۹۲ : کیست شیخ الوقت تا فریاد دارم بر درش

شمارهٔ ۶۹۳ : فرخنده روزگارِ گدایانِ خارکش

شمارهٔ ۶۹۴ : معطّرست دماغم ز بوی ِ یرلیکش

شمارهٔ ۶۹۵ : هیهات نزاری بنگر بوسه ستانش

شمارهٔ ۶۹۶ : گفتم آیا در کنار آرم میانش

شمارهٔ ۶۹۷ : هر که ما را دوست دارد خلق گردد دشمنش

شمارهٔ ۶۹۸ : مرغِ دلم که زلفِ تو باشد نشیمنش

شمارهٔ ۶۹۹ : بیار ای بادِ جان پرور نسیمی از عرقچینش

شمارهٔ ۷۰۰ : هزار یادِ سرِ پنجۀ نگارینش

شمارهٔ ۷۰۱ : آن را که گمان شود یقینش

شمارهٔ ۷۰۲ : ز دست مدعیان یک زمانکی شبِ دوش

شمارهٔ ۷۰۳ : مشتری و زهره در عین قران بوده ست دوش

شمارهٔ ۷۰۴ : پیر خرابات به من گفت دوش

شمارهٔ ۷۰۵ : کمند است آنکه افکنده‌ست بر دوش

شمارهٔ ۷۰۶ : با شمع درآمد از درم دوش

شمارهٔ ۷۰۷ : آمد بر من نگار من دوش

شمارهٔ ۷۰۸ : ای لبت عقلم به غارت داده دوش

شمارهٔ ۷۰۹ : سرمست درآمد ز درم نیمه شبی دوش

شمارهٔ ۷۱۰ : ای دل از گردش ایام مخالف مخروش

شمارهٔ ۷۱۱ : نگارا پری زاده ای یا سروش

شمارهٔ ۷۱۲ : به گوش هوش شنیدم که بر زبان سروش

شمارهٔ ۷۱۳ : بیا جانا جهان بر من بمفروش

شمارهٔ ۷۱۴ : بهشت است خمخانه می فروش

شمارهٔ ۷۱۵ : آن موی بریده بر بنا گوش

شمارهٔ ۷۱۶ : ای زلف تو تکیه کرده بر گوش

شمارهٔ ۷۱۷ : تا صبح قیامت نشود ذوق فراموش

شمارهٔ ۷۱۸ : درد عشق است ای ملامت گر خموش

شمارهٔ ۷۱۹ : خوش عالم عاقلان مدهوش

شمارهٔ ۷۲۰ : دگر باره اگر بینم جمال عالم آرایش

شمارهٔ ۷۲۱ : می در ده و دردِسر مده بیش

شمارهٔ ۷۲۲ : همه را شادی و مارا غم جانانه خویش

شمارهٔ ۷۲۳ : منم و گوشه تنهایی و بی یاری خویش

شمارهٔ ۷۲۴ : مردانه وار بر گذر از آرزوی خویش

شمارهٔ ۷۲۵ : بیا که فصل ربیع است و وقت عیش و نشاط

شمارهٔ ۷۲۶ : با دل در احتسابم و با دیده در نزاع

شمارهٔ ۷۲۷ : بیا که می کند از مشرق آفتاب طلوع

شمارهٔ ۷۲۸ : خروس بانگ برآورد و صبح کرد طلوع

شمارهٔ ۷۲۹ : بوی بهشت می دمد از جویبار باغ

شمارهٔ ۷۳۰ : برخیز تا کنیم صبوحی هوای باغ

شمارهٔ ۷۳۱ : دلی می خواهم از هر کار فارغ

شمارهٔ ۷۳۲ : مدعیان می نهند پای برون از گزاف

شمارهٔ ۷۳۳ : بوی بهار می دهد باد صبا ز هر طرف

شمارهٔ ۷۳۴ : دوستان آه از فراق آه از فراق

شمارهٔ ۷۳۵ : به جفت چشم تو در جهان و ابرو طاق

شمارهٔ ۷۳۶ : صراحی می زند بانگ اناالحق

شمارهٔ ۷۳۷ : گر نسبت خرقه نبرد شیخ به صادق

شمارهٔ ۷۳۸ : هر که نباشد چو من پس‌رو ارباب عشق

شمارهٔ ۷۳۹ : ای پسر ار بگذری سوی خرابات عشق

شمارهٔ ۷۴۰ : دبدبه ای می زنند بر سر بازار عشق

شمارهٔ ۷۴۱ : دوش مرا پیش کرد قافله سالارِعشق

شمارهٔ ۷۴۲ : مستیم از مبادیِ فطرت ز جامِ عشق

شمارهٔ ۷۴۳ : ای خطبۀ سعادتِ کلّی به نامِ عشق

شمارهٔ ۷۴۴ : زلالِ خضر و شبِ خلوت و حریفِ موافق

شمارهٔ ۷۴۵ : رفیقی هم دم و یاری موافق

شمارهٔ ۷۴۶ : ما بینِ حقّ و باطل ضدّیتیست مطلق

شمارهٔ ۷۴۷ : خنبِ من کوثرست و راحِ رحیق

شمارهٔ ۷۴۸ : اگر تو جهد کنی با تو می رود توفیق

شمارهٔ ۷۴۹ : بر ما گر اعتراض کند مدّعی چه باک

شمارهٔ ۷۵۰ : فسردگان چه شناسند قدرِ سورِ فلک

شمارهٔ ۷۵۱ : عشق است فراخ و سینه‌ای تنگ

شمارهٔ ۷۵۲ : مرا مکابره کشته ست بی خصومت و جنگ

شمارهٔ ۷۵۳ : عشق اگر باز گرفتی ز گریبانم چنگ

شمارهٔ ۷۵۴ : تو ملامت مکن ای مدّعی اینک سر و سنگ

شمارهٔ ۷۵۵ : آشکارا شد همه رازم دریغا نام و ننگ

شمارهٔ ۷۵۶ : گذشت عمرِ گرامی در انتظارِ وصال

شمارهٔ ۷۵۷ : نه بی تو طاقتِ صبر و نه با تو رویِ وصال

شمارهٔ ۷۵۸ : گر برون آیی و برقع بگشایی ز جمال

شمارهٔ ۷۵۹ : صخره ای بر راهِ ما بود از خیال

شمارهٔ ۷۶۰ : کجا شدی که فراتر نمی شوی ز مقابل

شمارهٔ ۷۶۱ : صبح دَم دوش برآورد منادی بلبل

شمارهٔ ۷۶۲ : تویی که بر تو نباشد مرا نظیر و بدل

شمارهٔ ۷۶۳ : عشق آمد و برفت قرار و ثباتِ دل

شمارهٔ ۷۶۴ : چند خواهم سوخت آه از دردِ دل

شمارهٔ ۷۶۵ : ای دیده را به دیدنِ رویت قرارِ دل

شمارهٔ ۷۶۶ : هیهات اگر به دستِ من استی زمامِ دل

شمارهٔ ۷۶۷ : پیرانه سر ز دست بدادم عنانِ دل

شمارهٔ ۷۶۸ : دوست می دارم به جانش در میانِ جان و دل

شمارهٔ ۷۶۹ : ای دل آخر نشدی سیر ز محنت ای دل

شمارهٔ ۷۷۰ : با تو پیوندست ما را از ازل

شمارهٔ ۷۷۱ : بیا دل ز دنیایِ دون بر گسل

شمارهٔ ۷۷۲ : سرِ پیوند ندارد صنمِ مهر گسل

شمارهٔ ۷۷۳ : به جز ملامتم از دل نمی شود حاصل

شمارهٔ ۷۷۴ : ای دل از عمرِ گرانمایه چه داری حاصل

شمارهٔ ۷۷۵ : نیسان فکند باز عرق بر عذارِگل

شمارهٔ ۷۷۶ : گیتی بهشت وار شد از روزگارِ گل

شمارهٔ ۷۷۷ : رونق گرفت کارِ من از روزگارِ گل

شمارهٔ ۷۷۸ : باد آمد و گشاد نقاب از رخانِ گل

شمارهٔ ۷۷۹ : کرد آشکار بادِ بهاری نهانِ گل

شمارهٔ ۷۸۰ : از تُتُق آمد برون خاتونِ گل

شمارهٔ ۷۸۱ : اگر دورم از تو به آب و به گِل

شمارهٔ ۷۸۲ : بلبل ز شاخِ سرو چو بر زد نوایِ گل

شمارهٔ ۷۸۳ : مرا چو مست روان کرده بوده اند از اوّل

شمارهٔ ۷۸۴ : دستِ من و دامنِ آلِ رسول

شمارهٔ ۷۸۵ : نگسلم از دوست امیدِ وصول

شمارهٔ ۷۸۶ : ای دلِ شوریده سرِ بُل فضول

شمارهٔ ۷۸۷ : نشسته ام به خیالی که می پزم مشغول

شمارهٔ ۷۸۸ : بر بویِ وفایی که ندیدم ز تو نا اهل

شمارهٔ ۷۸۹ : ز راهِ لطف درین کلبۀ خراب خرام

شمارهٔ ۷۹۰ : هزار شکر که برگشتم از سفر به مقام

شمارهٔ ۷۹۱ : ماهِ نو بنمود رخ سار از غمام

شمارهٔ ۷۹۲ : تنها نی ام اگرچه که تنها نشسته ام

شمارهٔ ۷۹۳ : در خیال آبادِ خود بنشسته ام

شمارهٔ ۷۹۴ : ز وصلِ تو نفسی بهره بر نداشته ام

شمارهٔ ۷۹۵ : دوستان در کارِ خود حیران و مشکل مانده ام

شمارهٔ ۷۹۶ : تا فراقت دیده‌ام خون می‌چکاند دیده‌ام

شمارهٔ ۷۹۷ : جان در سرِ دل باختم تا عاشقِ جانانه‌ام

شمارهٔ ۷۹۸ : دلِ گم کرده را چندان که می جویم نمی یابم

شمارهٔ ۷۹۹ : بیا کز تو نمی باشد شکیبم

شمارهٔ ۸۰۰ : گر یک نفس از تو می شکیبم

شمارهٔ ۸۰۱ : کوزه بر دوشِ راهب دیرم

شمارهٔ ۸۰۲ : چو بر یادِ لبش در مسکراتم

شمارهٔ ۸۰۳ : دردا کز اشتیاقِ تو جانا بسوختم

شمارهٔ ۸۰۴ : نمی شود به حیل با تو در کمر دستم

شمارهٔ ۸۰۵ : یک امشبی که به خدمت به باده بنشستم

شمارهٔ ۸۰۶ : بیار باده به من ده که توبه بشکستم

شمارهٔ ۸۰۷ : آوازه در افتاد که من توبه شکستم

شمارهٔ ۸۰۸ : دردمندم وز وصالِ یار درمان نیستم

شمارهٔ ۸۰۹ : ازین ورطه بیرون شوی نیستم

شمارهٔ ۸۱۰ : دوش بس خوش روزگاری داشتم

شمارهٔ ۸۱۱ : دردا که سی ز عمر به غفلت گذاشتم

شمارهٔ ۸۱۲ : شبِ وداع که جانانه را کنار گرفتم

شمارهٔ ۸۱۳ : ترا نادیده مهرت بر گرفتم

شمارهٔ ۸۱۴ : ندارم کار با افلاک و انجم

شمارهٔ ۸۱۵ : تا ساکنِ کنجِ محنت آبادم

شمارهٔ ۸۱۶ : دگر باره پیرانه سر درفتادم

شمارهٔ ۸۱۷ : دریغ کز نظرِ دوستان بیفتادم

شمارهٔ ۸۱۸ : چنان به رویِ تو هر بامداد دل شادم

شمارهٔ ۸۱۹ : به فلک می رسد از فرقتِ تو فریادم

شمارهٔ ۸۲۰ : یادِ آن کس که نرفته ست دمی از یادم

شمارهٔ ۸۲۱ : آن شب که وداعِ یار کردم

شمارهٔ ۸۲۲ : بگذاشتمت جانا ناکام و سفر کردم

شمارهٔ ۸۲۳ : شبِ فراق که بی رغبتی سفر کردم

شمارهٔ ۸۲۴ : ز می توبه کردم ز مستی نکردم

شمارهٔ ۸۲۵ : شبانِ تا به سحر گردِ شهر می گردم

شمارهٔ ۸۲۶ : منم که قبلۀ جان با جمالت آوردم

شمارهٔ ۸۲۷ : چندان که در سلوک ز خود پیش تر شدم

شمارهٔ ۸۲۸ : مرا که از تو میسّر نمی شود یک دم

شمارهٔ ۸۲۹ : شبانه دوش که تنها به کنج خود بودم

شمارهٔ ۸۳۰ : من همان مستم و شوریده کز اوّل بودم

شمارهٔ ۸۳۱ : یک شبی تا روز با تو خلوتی می بایدم

شمارهٔ ۸۳۲ : باز رسیدم جمالِ دوست بدیدم

شمارهٔ ۸۳۳ : هزار شکر که خود را امیدوار بدیدم

شمارهٔ ۸۳۴ : اندر دو کون جانا بی تو طرب ندیدم

شمارهٔ ۸۳۵ : چه سودا راه زد دوشم همانا از جنون دیدم

شمارهٔ ۸۳۶ : روزها شد که برفتی و به خدمت نرسیدم

شمارهٔ ۸۳۷ : ز بس مشقّت و محنت که در سفر بکشیدم

شمارهٔ ۸۳۸ : اگر وصال میسّر شود دگر بارم

شمارهٔ ۸۳۹ : اگر دولت بود روزی به قوهستان دگر بارم

شمارهٔ ۸۴۰ : بی تو خونابه به رخساره فرو می بارم

شمارهٔ ۸۴۱ : ترا به جان و دل از جان و دل وفادارم

شمارهٔ ۸۴۲ : ز عمرم چه حاصل چو یاری ندارم

شمارهٔ ۸۴۳ : چرا چنین شب و روز انتظار می دارم

شمارهٔ ۸۴۴ : در عشق تو از نوکِ قلم دود برآرم

شمارهٔ ۸۴۵ : شب ها همه شب در انتظارم

شمارهٔ ۸۴۶ : که می‌برد ز رفیقان به دوستان خبرم

شمارهٔ ۸۴۷ : آخر ای راحت جان جور تو تا چند برم

شمارهٔ ۸۴۸ : گر بنویسم که چون بی تو به سر می برم

شمارهٔ ۸۴۹ : یاد باد آن شب که در بیت الحرم

شمارهٔ ۸۵۰ : منم که برنکنم از آستان یار سرم

شمارهٔ ۸۵۱ : فتاد بر صنمی دی به رهگذر نظرم

شمارهٔ ۸۵۲ : به دیده ی دل ناظر به هر چه در نگرم

شمارهٔ ۸۵۳ : توبه ای کردم و گفتم که دگر می نخورم

شمارهٔ ۸۵۴ : من ز دست ساقیان غیب صهبا می‌خورم

شمارهٔ ۸۵۵ : جان و دل بنهاده ام تا می خورم

شمارهٔ ۸۵۶ : دلم ببرد و قرارم برفت و معذورم

شمارهٔ ۸۵۷ : ای بی خبر ز دردِ دلِ مهرپرورم

شمارهٔ ۸۵۸ : به زخمِ تیرِ ملامت سپر نیندازم

شمارهٔ ۸۵۹ : فغان از مردمِ چشمم که بیرون می دهد رازم

شمارهٔ ۸۶۰ : چو لطف کردی و برداشتی به اعزازم

شمارهٔ ۸۶۱ : نیامدی و من از انتظار می سوزم

شمارهٔ ۸۶۲ : هم از شکستنِ پیمانِ یار می ترسم

شمارهٔ ۸۶۳ : دگر سفر نکنم گر به دوست بازرسم

شمارهٔ ۸۶۴ : چنان غمِ تو فرو بست راه بر نفسم

شمارهٔ ۸۶۵ : دل ندارم که ز رویِ تو شکیبا باشم

شمارهٔ ۸۶۶ : نه روی و رهی که با تو باشم

شمارهٔ ۸۶۷ : به اختیار ز روی تو بر ندارم چشم

شمارهٔ ۸۶۸ : بر یاد روی دوستان جام مصفا می کشم

شمارهٔ ۸۶۹ : ای امیدم به تو نومید مکن از خویشم

شمارهٔ ۸۷۰ : مریم دوشیزه عیسی در شکم

شمارهٔ ۸۷۱ : نکرد با سر زلف تو هیچ کار دلم

شمارهٔ ۸۷۲ : دلم بر آتش هجران بسوخت آه دلم

شمارهٔ ۸۷۳ : چو باز کرد سر درج پرگهر چشمم

شمارهٔ ۸۷۴ : بیا بیا صنما بیش از این مرنجانم

شمارهٔ ۸۷۵ : اگر عشق تو شد در خون جانم

شمارهٔ ۸۷۶ : در انتظار وصال تو عمر می گذرانم

شمارهٔ ۸۷۷ : جان برای تو که هم دردی و هم درمانم

شمارهٔ ۸۷۸ : مرا دیوانه می خوانند و با دیوانه می مانم

شمارهٔ ۸۷۹ : شبی بود به مهی خلوتی که ساز کنم

شمارهٔ ۸۸۰ : بار دگر عزم سفر می کنم

شمارهٔ ۸۸۱ : من دوست می دارم تو را گو قصد من کن دشمنم

شمارهٔ ۸۸۲ : عجب مدار خراباتیی چنین که منم

شمارهٔ ۸۸۳ : هلاک می شوم از لعبت شکر دهنم

شمارهٔ ۸۸۴ : یک ام شبی که به خلوت جمال دوست ببینم

شمارهٔ ۸۸۵ : اگر ز بخت مساعد شود که روی تو بینم

شمارهٔ ۸۸۶ : چه حالت است ندانم به خواب می‌بینم

شمارهٔ ۸۸۷ : منم آخر که چنین بی تو جهان می بینم

شمارهٔ ۸۸۸ : شد در سر کار تو هم دنیی و هم دینم

شمارهٔ ۸۸۹ : من اگر مست خرابم چه کنم مست توام

شمارهٔ ۸۹۰ : خراب کرده ی چشمان پر خمار توام

شمارهٔ ۸۹۱ : من کی ام تا گویمت آنِ توام

شمارهٔ ۸۹۲ : اگر چه هیچ نی ام هر چه هستم آن توام

شمارهٔ ۸۹۳ : دلبرا شیفته ی قامت و بالای توام

شمارهٔ ۸۹۴ : برون نمی رود از سر هوای روی توام

شمارهٔ ۸۹۵ : مکن ملامت اگر شهر بند کوی توام

شمارهٔ ۸۹۶ : خویش را با یاد جانان می دهم

شمارهٔ ۸۹۷ : فرو شده است به گل باز تا کمر پایم

شمارهٔ ۸۹۸ : من از این عهده کی برون آیم

شمارهٔ ۸۹۹ : چشم امیدوار به ره برنهاده‌ایم

شمارهٔ ۹۰۰ : ما چو از بَدْوِ ازل باده‌پرست آمده‌ایم

شمارهٔ ۹۰۱ : ما ساغر الست به رغبت کشیده‌ایم

شمارهٔ ۹۰۲ : پنجاه سال خون دلِ رز مکیده‌ایم

شمارهٔ ۹۰۳ : گر به قلّاشی و رندی در جهان افسانه‌ایم

شمارهٔ ۹۰۴ : صبا بگوی به یارم که باز می‌آیم

شمارهٔ ۹۰۵ : ما از آن جامِ الستی مستیم

شمارهٔ ۹۰۶ : آن چه از توحیدِ مطلق یافتیم

شمارهٔ ۹۰۷ : کار این است که از کارِ جهان آزادیم

شمارهٔ ۹۰۸ : آن چه شب بود که با دوست به پایان بردیم

شمارهٔ ۹۰۹ : تا هوایِ هوایِ می کردیم

شمارهٔ ۹۱۰ : بقایِ عمرِ تو بادا گزینه یارِ قدیم

شمارهٔ ۹۱۱ : با تو دارم هرچه دارم از جدید و از قدیم

شمارهٔ ۹۱۲ : ما نیز قیامت که بگفتند بدیدیم

شمارهٔ ۹۱۳ : دیر برآمد که روی یار ندیدیم

شمارهٔ ۹۱۴ : تا دُردیِ درد او چشیدیم

شمارهٔ ۹۱۵ : ما متقیان توبه کاریم

شمارهٔ ۹۱۶ : هر چه بر اندیشم از تو زار بگریم

شمارهٔ ۹۱۷ : هر چه در هستی ما هست چنان در بازیم

شمارهٔ ۹۱۸ : مست و لایعقل و دردی کش و خم پردازیم

شمارهٔ ۹۱۹ : ما که شنگولیانِ خوش باشیم

شمارهٔ ۹۲۰ : ما که دیوانگانِ مدهوشیم

شمارهٔ ۹۲۱ : عیش ما داریم کز شادی و شیون فارغیم

شمارهٔ ۹۲۲ : می‌روی ای در دلِ تنگم مقیم

شمارهٔ ۹۲۳ : ما که مستانِ الستیم چنان مستانیم

شمارهٔ ۹۲۴ : آخر بمردم از غمت ای زندگانیم

شمارهٔ ۹۲۵ : وقتِ آن آمد که بر غندان زنیم

شمارهٔ ۹۲۶ : یار با ما هر چه گوید آن کنیم

شمارهٔ ۹۲۷ : چنان آرزومندِ دیدارِ اویم

شمارهٔ ۹۲۸ : به دردِ عشق شدم مبتلا دوا ز که جویم

شمارهٔ ۹۲۹ : دل گم کرده‌ی خود را ز کجا می‌جویم

شمارهٔ ۹۳۰ : ای خاک درِ تو آب رویم

شمارهٔ ۹۳۱ : در کویِ دوست گر چه نه مردانه می‌رویم

شمارهٔ ۹۳۲ : بیا تا کژ نشینم راست گویم

شمارهٔ ۹۳۳ : ما گر چه ز خدمتت جداییم

شمارهٔ ۹۳۴ : می‌خواره و می‌پرست ماییم

شمارهٔ ۹۳۵ : ما از آن مستان که پنداری نِه‌ایم

شمارهٔ ۹۳۶ : مهر من ای ماه روی مهربان

شمارهٔ ۹۳۷ : به غم بنشسته ام سر در گریبان

شمارهٔ ۹۳۸ : مسلمانان مسلمانان مسلمانی کدام است آن

شمارهٔ ۹۳۹ : یاد آن شب¬ها که بودی در کنارم دل¬ستان

شمارهٔ ۹۴۰ : بوی بهار آمده ست و وقت گل ستان

شمارهٔ ۹۴۱ : محروم مانده ام ز ملاقات دوستان

شمارهٔ ۹۴۲ : دورم دریغ موسمِ عشرت ز دوستان

شمارهٔ ۹۴۳ : آرزومندم به روی دوستان

شمارهٔ ۹۴۴ : ای باد صبا رَو ز سپاهان به قهستان

شمارهٔ ۹۴۵ : بنفشه زار برآمد ز طرفِ لاله¬ستان

شمارهٔ ۹۴۶ : ساقی فدای جان تو بادا هزار جان

شمارهٔ ۹۴۷ : باد بهار می وزد از طرف نهارجان

شمارهٔ ۹۴۸ : بحر عشق است این و در وی موج بیم و جان

شمارهٔ ۹۴۹ : گر هیچ عشقت از در ناگه در آید ای جان

شمارهٔ ۹۵۰ : متنعمّان چه دانند مشقت فقیران

شمارهٔ ۹۵۱ : از من ای باد سلامی به فلانی برسان

شمارهٔ ۹۵۲ : وه که جهان در گرفت سوزِ دمِ عاشقان

شمارهٔ ۹۵۳ : ای که نبودی شبی مونسِ غم‌خوارگان

شمارهٔ ۹۵۴ : ساخته عشق چیست فطرتِ دیوانگان

شمارهٔ ۹۵۵ : مرا طاقت نمی‌باشد جدایی کردن از جانان

شمارهٔ ۹۵۶ : چه غم که نیست مرا حاصل ای مسلمانان

شمارهٔ ۹۵۷ : بساز بر بط و برزن رهِ قلندریان

شمارهٔ ۹۵۸ : کی تواند هرکس از خود عاشقی بر ساختن

شمارهٔ ۹۵۹ : چه می‌خواهی پیاپی عهد بستن

شمارهٔ ۹۶۰ : چه بایدم دلِ شوریده درجهان بستن

شمارهٔ ۹۶۱ : یک تار موی از آن سر زلفین پر فتن

شمارهٔ ۹۶۲ : تنم جایی و دل جایی ندارم زَهرهٔ گفتن

شمارهٔ ۹۶۳ : ای روح من در قلب تو چون جان تو در جسم تن

شمارهٔ ۹۶۴ : ای آرزوی جانم در پای تو افتادن

شمارهٔ ۹۶۵ : نمیتوان دل یاری زخود بیازردن

شمارهٔ ۹۶۶ : تا نگویی تو ندانم که چه باید کردن

شمارهٔ ۹۶۷ : توبه کردم که دگر توبه نخواهم کردن

شمارهٔ ۹۶۸ : ضرورت است جدایی ز دل ستان کردن

شمارهٔ ۹۶۹ : مبارک است ملاقات دوستان کردن

شمارهٔ ۹۷۰ : نخواهم هرگز از می توبه کردن

شمارهٔ ۹۷۱ : به گدایان نرسد شاه سواری کردن

شمارهٔ ۹۷۲ : ناگزیریست مرا شیفته رایی کردن

شمارهٔ ۹۷۳ : مرا به فخر بود طوق فقر در گردن

شمارهٔ ۹۷۴ : صعب کاریست سرآسیمه ی ایام شدن

شمارهٔ ۹۷۵ : دلا تا چند با خود دوست بودن

شمارهٔ ۹۷۶ : سخت کاری‌ست ریاضت‌کشِ هجران بودن

شمارهٔ ۹۷۷ : ای آرزویِ چشمم روی تو باز دیدن

شمارهٔ ۹۷۸ : گر باز میسّر شودم رویِ تو دیدن

شمارهٔ ۹۷۹ : مرا ز دیده چه حاصل مگر به رویِ‌تو دیدن

شمارهٔ ۹۸۰ : چه خوش باشد پس از هجران کشیدن

شمارهٔ ۹۸۱ : ز بامِ مسجد الأقصی مؤذّن

شمارهٔ ۹۸۲ : ای عشق می‌توانی بر کلّ و جزوِ ما زن

شمارهٔ ۹۸۳ : عاقله‌ی عقل چیست مظلمه‌ی مرد و زن

شمارهٔ ۹۸۴ : ای عشق پروریده تو را درکنارِ حسن

شمارهٔ ۹۸۵ : گر بگویم که شد از نورِ تجلّی روشن

شمارهٔ ۹۸۶ : ای دلِ درمانده به حبس وطن

شمارهٔ ۹۸۷ : آخر ای ظالم خدا را یاد کن

شمارهٔ ۹۸۸ : ای پیک مشتاقان بگو امشب بدان پیمان‌شکن

شمارهٔ ۹۸۹ : ماه رویا قصدِ جانِ مردمِ بی‌دل مکن

شمارهٔ ۹۹۰ : ای دل نمی‌گفتم تورا با عشق خود بینی مکن

شمارهٔ ۹۹۱ : ای عشق تو در جان من از بدو کُن

شمارهٔ ۹۹۲ : ای دل حصارِ همّتِ مردان پناه کن

شمارهٔ ۹۹۳ : گر هیچ می‌توانی ما را حمایتی کن

شمارهٔ ۹۹۴ : با پای لطف نگارا به کوی ما گذری کن

شمارهٔ ۹۹۵ : گر هیچ می‌توانی ای دل گزارشی کن

شمارهٔ ۹۹۶ : ای قامتِ تو قیامتِ من

شمارهٔ ۹۹۷ : آبِ‌روی خود ببردم در میانِ انجمن

شمارهٔ ۹۹۸ : کُنج خراباتِ عشق، جای من و گنجِ من

شمارهٔ ۹۹۹ : هر شب از ایوان به کیوان بگذرد فریادِ من

شمارهٔ ۱۰۰۰ : مرا جانانه‌ای باید که باشد غم گسارِ من

شمارهٔ ۱۰۰۱ : ای بخت اگر حامی شوی سعیی کنی در کار من

شمارهٔ ۱۰۰۲ : اگر دست واگیری از کارِ من

شمارهٔ ۱۰۰۳ : ای که ندانی که چیست حالِ من و یارِ من

شمارهٔ ۱۰۰۴ : حذر کن ز آهِ جهان‌گیرِ من

شمارهٔ ۱۰۰۵ : یا رب آزاد کن مرا از من

شمارهٔ ۱۰۰۶ : تا از برِ من رفتی رفته‌ست قرار از من

شمارهٔ ۱۰۰۷ : الغیاث از هم‌نشینان خیال‌آمیز من

شمارهٔ ۱۰۰۸ : مرا که دوست تو باشی نترسم از دشمن

شمارهٔ ۱۰۰۹ : جانِ من و عقلِ من و هوشِ من

شمارهٔ ۱۰۱۰ : ای سرِ کویِ تو منزل گَهِ آسایشِ من

شمارهٔ ۱۰۱۱ : کس ندارد خبر از واقعهٔ مشکل من

شمارهٔ ۱۰۱۲ : ماه من ای سرو سیم اندام من

شمارهٔ ۱۰۱۳ : باد صبا هر نفس تازه کند جان من

شمارهٔ ۱۰۱۴ : ای عشق تو از بدو کن در جان من

شمارهٔ ۱۰۱۵ : صحبت اهل دلی و جاه من و جان من

شمارهٔ ۱۰۱۶ : الغیاث ای دوستان از درد بی درمان من

شمارهٔ ۱۰۱۷ : گواه است بر درد پنهان من

شمارهٔ ۱۰۱۸ : اگر ز دوستی اوست خلق دشمن من

شمارهٔ ۱۰۱۹ : کو شیفته ای کجاست چون من

شمارهٔ ۱۰۲۰ : هر لحظه هدهدی ز سبا میرسد به من

شمارهٔ ۱۰۲۱ : گر به گوشت برسد درد من و زاری من

شمارهٔ ۱۰۲۲ : بیا و دیده ی پر خون ما بین

شمارهٔ ۱۰۲۳ : ای ز بهشت بی خبر رونق نو بهار بین

شمارهٔ ۱۰۲۴ : گوشه چشم پر خمارش بین

شمارهٔ ۱۰۲۵ : مجنون در لیلی زد فرهاد در شیرین

شمارهٔ ۱۰۲۶ : ترش گرفته دو ابرو و لب چنان شیرین

شمارهٔ ۱۰۲۷ : چون کنم برگ شکیبایی ندارم بیش ازین

شمارهٔ ۱۰۲۸ : ایّها الخمّار مخموریم و رنجور و حزین

شمارهٔ ۱۰۲۹ : دوش مرا گفت عقل از سر رای زرین

شمارهٔ ۱۰۳۰ : عشق با هر کس که گردد هم نشین

شمارهٔ ۱۰۳۱ : خوش است آن دو چشمِ مخمور و خوش آن دو زلفِ مشکین

شمارهٔ ۱۰۳۲ : به جفا دست برآورد و کمر بست به کین

شمارهٔ ۱۰۳۳ : گر بدانی که من از عشقِ که‌ام زار چنین

شمارهٔ ۱۰۳۴ : بی‌دوست این منم که به سر می‌برم چنین

شمارهٔ ۱۰۳۵ : ای که دلم ز دست شد جانِ شما که هم‌چنین

شمارهٔ ۱۰۳۶ : ای که از مکرِ عدو بر خویش می‌پیچی چنین

شمارهٔ ۱۰۳۷ : مستم از اقداحِ مالا مالِ تو

شمارهٔ ۱۰۳۸ : رفتی و یک نفس نرفت از نظرم خیالِ تو

شمارهٔ ۱۰۳۹ : کارم از دست بشد دستِ من و دامنِ تو

شمارهٔ ۱۰۴۰ : بادِ صبا بر گرفت بویِ عرق چینِ تو

شمارهٔ ۱۰۴۱ : باز مرا مست کرد بویِ عرق چینِ تو

شمارهٔ ۱۰۴۲ : دل‌برا در آرزویِ رویِ شهر آرایِ تو

شمارهٔ ۱۰۴۳ : ای به تو آرزویِ من بیش‌تر از جفایِ تو

شمارهٔ ۱۰۴۴ : آخر ای دوست کجایی که چنانم بی‌تو

شمارهٔ ۱۰۴۵ : دریغ آن همه امّیدِ من به یاریِ تو

شمارهٔ ۱۰۴۶ : ای دلِ سوداییِ من چند ز رعناییِ تو

شمارهٔ ۱۰۴۷ : ماییم و نیم جان و جهانی و نیم‌جو

شمارهٔ ۱۰۴۸ : به دادخواه زِ دستِ تو می‌روم سویِ اردو

شمارهٔ ۱۰۴۹ : ندانم آفتاب است آن اگر رو

شمارهٔ ۱۰۵۰ : ای چون قدت نخاسته در جوی‌بار سرو

شمارهٔ ۱۰۵۱ : بیا که جانِ منی جانِ من بیا بمرو

شمارهٔ ۱۰۵۲ : گر شبکی نشستمی با بُتِ خویش رو به رو

شمارهٔ ۱۰۵۳ : خوش است بر لبِ قلزم نشسته در باکو

شمارهٔ ۱۰۵۴ : بادِ بهار می وزد بادۀ خوش گوار کو

شمارهٔ ۱۰۵۵ : برآوردند طوفان از جهان دیوان سلیمان کو

شمارهٔ ۱۰۵۶ : من به جان آمده ام راه سویِ جانان کو

شمارهٔ ۱۰۵۷ : آخر ای راحت جان دردِ دلِ ما بشنو

شمارهٔ ۱۰۵۸ : آخر ای راحتِ جان دردِ دلِ ما بشنو

شمارهٔ ۱۰۵۹ : ما می‌رویم و با تو نکرده وداعِ راه

شمارهٔ ۱۰۶۰ : اگر در عالمِ غیبم دهی راه

شمارهٔ ۱۰۶۱ : کیست کآرد به من از دوست پیامی نا گاه

شمارهٔ ۱۰۶۲ : برفکن برقع از آن رویِ چو ماه

شمارهٔ ۱۰۶۳ : هر که را مهرِ تو در دل نبود بی جان به

شمارهٔ ۱۰۶۴ : مرا هاتفی داد ناگاه توبه

شمارهٔ ۱۰۶۵ : تا شود از پیش ماه پرده برانداخته

شمارهٔ ۱۰۶۶ : ای به دعوی خویشتن را مرد معنی ساخته

شمارهٔ ۱۰۶۷ : ای مرا در آتش هجران سراپا سوخته

شمارهٔ ۱۰۶۸ : لبت چشمه و خضر گردش نشسته

شمارهٔ ۱۰۶۹ : این منم خود را چنین در دست غم بگذاشته

شمارهٔ ۱۰۷۰ : هستم ز جام عشقت مست و خراب گشته

شمارهٔ ۱۰۷۱ : این بار شد از دستم کار دل سرگشته

شمارهٔ ۱۰۷۲ : زلف تو چون چشم مست تاب گرفته

شمارهٔ ۱۰۷۳ : باز آمده ای سری در آشفته

شمارهٔ ۱۰۷۴ : نکرده از دو عالم دست کوته

شمارهٔ ۱۰۷۵ : ای نازنین بی موجبی در خون ما رفتن که چه

شمارهٔ ۱۰۷۶ : در ده علی الصباح به دفعِ خمار باده

شمارهٔ ۱۰۷۷ : بر دوستی تو می خورم باده

شمارهٔ ۱۰۷۸ : ساقی میِ شوق ناک در ده

شمارهٔ ۱۰۷۹ : بر کوچه ی او خواهم یک بار گذر کرده

شمارهٔ ۱۰۸۰ : ای به دیدار تو جانم آرزومند آمده

شمارهٔ ۱۰۸۱ : دوش بازم قاصدی از حضرت یار آمده

شمارهٔ ۱۰۸۲ : یار می باید که باشد چست و چالاک آمده

شمارهٔ ۱۰۸۳ : ماییم و جانی بر دهان از جور هجران آمده

شمارهٔ ۱۰۸۴ : مسیح اگر به نفس کرد مرده‌ای زنده

شمارهٔ ۱۰۸۵ : ای مرا هم چو دیده نادیده

شمارهٔ ۱۰۸۶ : ای ترکِ ما گرفته پیوندِ ما بریده

شمارهٔ ۱۰۸۷ : یاد آن وقت که جانانهٔ ما ترسیده

شمارهٔ ۱۰۸۸ : ای من به وفای تو رسیده

شمارهٔ ۱۰۸۹ : عجب سرّی‌ست مردان را درونِ سینه پوشیده

شمارهٔ ۱۰۹۰ : مگر وصال تو روزی شود دگرباره

شمارهٔ ۱۰۹۱ : به پای عشق درافتاده‌ام دگرباره

شمارهٔ ۱۰۹۲ : به دام عشق درآویختم دگرباره

شمارهٔ ۱۰۹۳ : از برت می‌روم به ناچاره

شمارهٔ ۱۰۹۴ : بیار از آن لبِ شیرین‌تر از شکر بوسه

شمارهٔ ۱۰۹۵ : زین پیش اگر مجنون دیوانه بُد اکنون که

شمارهٔ ۱۰۹۶ : ای رشک برده در باغ از عارض تو لاله

شمارهٔ ۱۰۹۷ : از نَفَس دوست شد مریمِ جان حامله

شمارهٔ ۱۰۹۸ : زهی از عنبر سارا نغوله

شمارهٔ ۱۰۹۹ : غلام ساقیِ خویشم که از شرابِ شبانه

شمارهٔ ۱۱۰۰ : گران‌جانی مکن یارا مشو در خوابِ مستانه

شمارهٔ ۱۱۰۱ : مسلمانان دگرباره به کوی افتادم از خانه

شمارهٔ ۱۱۰۲ : غریبا گر خبر داری ز خانه

شمارهٔ ۱۱۰۳ : تا قدم در ره مردان ننهی مردانه

شمارهٔ ۱۱۰۴ : میان من و دوست چون شد یگانه

شمارهٔ ۱۱۰۵ : منم آن زاهد دورِ زمانه

شمارهٔ ۱۱۰۶ : سگالی هست ما را در میانه

شمارهٔ ۱۱۰۷ : ای یار برون شو از میانه

شمارهٔ ۱۱۰۸ : تو مرا هم‌نفسِ دیرینه

شمارهٔ ۱۱۰۹ : خوشا آبِ انگور در آبگینه

شمارهٔ ۱۱۱۰ : دلم بر آتشِ هجران بسوخت زار اندوه

شمارهٔ ۱۱۱۱ : هر کجا برفکند قامتِ جانان سایه

شمارهٔ ۱۱۱۲ : نگاه می‌کنم از هر چه آفرید خدای

شمارهٔ ۱۱۱۳ : ای به خورد و خواب قانع هم‌چو حیوان از غذای

شمارهٔ ۱۱۱۴ : که می‌برد خبر از من بدان جهان آرای

شمارهٔ ۱۱۱۵ : روی زیبا به تو گفتم که میارای میارای

شمارهٔ ۱۱۱۶ : غم نخواهم خورد گر دنیا سرآید گو سرآی

شمارهٔ ۱۱۱۷ : گر هیچ به کویِ ما کنی رای

شمارهٔ ۱۱۱۸ : به مزدِ جان خود بر من ببخشای

شمارهٔ ۱۱۱۹ : چیست آن پای‌بندِ دست گشای

شمارهٔ ۱۱۲۰ : دل شکسته ی ما را رعایتی فرمای

شمارهٔ ۱۱۲۱ : گر نداری خبر از چشمه ی حیوان به من آی

شمارهٔ ۱۱۲۲ : ای یار بی‌وفا که ز ما برشکسته‌ای

شمارهٔ ۱۱۲۳ : در دل نشسته‌ای اگر از دیده رفته‌ای

شمارهٔ ۱۱۲۴ : رفتی و صیدِ خاطر احباب کرده‌ای

شمارهٔ ۱۱۲۵ : تا در خرابه ی دلِ ما خانه کرده‌ای

شمارهٔ ۱۱۲۶ : مردمان گویند از می توبه تا کی کرده‌ای

شمارهٔ ۱۱۲۷ : ای یار بی‌وفا که دل از ما بریده‌ای

شمارهٔ ۱۱۲۸ : اگر عنانِ عنایت به سوی ما تابی

شمارهٔ ۱۱۲۹ : بازم افتاد دلِ ممتحن اندر تابی

شمارهٔ ۱۱۳۰ : دوش من بودم و خورشیدی و خوش مهتابی

شمارهٔ ۱۱۳۱ : ای صورت خیالت در پیش من شرابی

شمارهٔ ۱۱۳۲ : ما را بده از کوثرِ خم‌خانه شرابی

شمارهٔ ۱۱۳۳ : اگر خواهی که خود را بازیابی

شمارهٔ ۱۱۳۴ : شهره ی شهر شدم در غم شهرآشوبی

شمارهٔ ۱۱۳۵ : ما را ز دهانِ تو نباتی

شمارهٔ ۱۱۳۶ : هنوز امّید می‌دارم به عون‌الله ملاقاتی

شمارهٔ ۱۱۳۷ : ز ما برشکستی و از ما بجستی

شمارهٔ ۱۱۳۸ : گر به مستی زدم اندر سر زلفت دستی

شمارهٔ ۱۱۳۹ : یک جام به من ده و برستی

شمارهٔ ۱۱۴۰ : گر مستی و گر هواپرستی

شمارهٔ ۱۱۴۱ : چه شب بود آن که از ما برشکستی

شمارهٔ ۱۱۴۲ : گر تو را با ما نه یاری با تو ما را دوستی

شمارهٔ ۱۱۴۳ : خلاف وفا نیست در دوستی

شمارهٔ ۱۱۴۴ : نگارا یاد می‌داری که با ما عهد پیوستی

شمارهٔ ۱۱۴۵ : دوش آمد و گفت اگر ز هستی

شمارهٔ ۱۱۴۶ : کاش باری عقل دست از کارِ ما واداشتی

شمارهٔ ۱۱۴۷ : کاشکی ما را جفا از پیشِ ما برداشتی

شمارهٔ ۱۱۴۸ : با ما به وفا یک قدم ای یار نرفتی

شمارهٔ ۱۱۴۹ : تا در جهان پدید بود سرو قامتی

شمارهٔ ۱۱۵۰ : اگر هرگز شبی خواهی به بالا کرد معراجی

شمارهٔ ۱۱۵۱ : ساقیا خیز و برافروز سبک مصباحی

شمارهٔ ۱۱۵۲ : نه قلزمم که به هم در شوم به هر بادی

شمارهٔ ۱۱۵۳ : چون هیچ بقایی نکند خاکی و بادی

شمارهٔ ۱۱۵۴ : مرا رمزی عجب نازل شد از تعالیم ِ استادی

شمارهٔ ۱۱۵۵ : مرا جز تو باری نباشد مرادی

شمارهٔ ۱۱۵۶ : برفتی و ما را به هجران سپردی

شمارهٔ ۱۱۵۷ : اگر به کلبه احزان ما گذر کردی

شمارهٔ ۱۱۵۸ : گر هیچ صبا به ما گذر کردی

شمارهٔ ۱۱۵۹ : برفتی و ما را فراموش کردی

شمارهٔ ۱۱۶۰ : عجب که رغبت دیدار دوستان کردی

شمارهٔ ۱۱۶۱ : یادِ آن وقت که با ما نظری می کردی

شمارهٔ ۱۱۶۲ : هیچ یاری بود که برگردی

شمارهٔ ۱۱۶۳ : نه قبول کرده بودی که ز عهد برنگردی

شمارهٔ ۱۱۶۴ : ز حد بمی بری ای دوست نا جوان مردی

شمارهٔ ۱۱۶۵ : ای نوبهارِ خوبی از چهره تو وَردی

شمارهٔ ۱۱۶۶ : دوش آمدی و خرمن ما آتشی زدی

شمارهٔ ۱۱۶۷ : چه شورست این که در عالم فکندی

شمارهٔ ۱۱۶۸ : نمازِ شام رسید ای بتِ سمرقندی

شمارهٔ ۱۱۶۹ : رسید جان به دهانم ز آرزومندی

شمارهٔ ۱۱۷۰ : رسید جان به لبم از بس آرزومندی

شمارهٔ ۱۱۷۱ : گسسته‌ای و نخواهی که باز پیوندی

شمارهٔ ۱۱۷۲ : مرحبا مرحبا کجا بودی

شمارهٔ ۱۱۷۳ : درآ اهلا و سهلا مرحبا کویی کجا بودی

شمارهٔ ۱۱۷۴ : اگر زمام ارادت به دست ما بودی

شمارهٔ ۱۱۷۵ : دریغا گر شبی روزی تو را پروای ما بودی

شمارهٔ ۱۱۷۶ : اگر هیچ آن پری رخ را دمی پروای ما بودی

شمارهٔ ۱۱۷۷ : گر آتشی چو من در میان جان بودی

شمارهٔ ۱۱۷۸ : مرا گر همّتی مردانه بودی

شمارهٔ ۱۱۷۹ : یاد باد آن که مرا با تو قراری بودی

شمارهٔ ۱۱۸۰ : گر هیچ شریف‌تر ز می بودی

شمارهٔ ۱۱۸۱ : دو سه روز است که دیدار به ما ننمودی

شمارهٔ ۱۱۸۲ : وفا نکردی و از دوستی بگردیدی

شمارهٔ ۱۱۸۳ : وفا نکردی و پیوندِ عهد ببردی

شمارهٔ ۱۱۸۴ : دریغا مهر و پیوندت که بگسستی و ببریدی

شمارهٔ ۱۱۸۵ : باز جهان تازه کرد قدرتِ باری

شمارهٔ ۱۱۸۶ : آخر ای دوست به من به من باز نظر کن باری ‌

شمارهٔ ۱۱۸۷ : خلافِ عهد روا نیست در وفاداری

شمارهٔ ۱۱۸۸ : خلافِ عهد مکن گر سرِ وفاداری

شمارهٔ ۱۱۸۹ : توقّع است که گوشی به حالِ ما داری

شمارهٔ ۱۱۹۰ : مرا به چاشنیی جانبی مگر داری

شمارهٔ ۱۱۹۱ : نه مهربانی و نه شفقت و نه دل داری

شمارهٔ ۱۱۹۲ : ختنی جمالی ای جام حبشی چه نام داری

شمارهٔ ۱۱۹۳ : بتا بر سرو می گویند خورشید روان داری

شمارهٔ ۱۱۹۴ : دلبرا با ما سر پیوند داری یا نداری

شمارهٔ ۱۱۹۵ : من نه آنم به حقیقت که تو می پنداری

شمارهٔ ۱۱۹۶ : گر تو در این بیابان برگ سفر نداری

شمارهٔ ۱۱۹۷ : گر سر و برگ بلای عشق نداری

شمارهٔ ۱۱۹۸ : به بالینم فراز آمد میان خواب و بیداری

شمارهٔ ۱۱۹۹ : بامن ای یار ندانم سر یاری داری

شمارهٔ ۱۲۰۰ : بی می منشین اگر دلی داری

شمارهٔ ۱۲۰۱ : نمی‌دانم چه بد کردم که نیکم زار می‌داری

شمارهٔ ۱۲۰۲ : می‌روی می‌دهدت دل که مرا بگذاری

شمارهٔ ۱۲۰۳ : مرای ای یار ضایع می‌گذاری

شمارهٔ ۱۲۰۴ : دوش آمد و گفت در چه کاری

شمارهٔ ۱۲۰۵ : خوش ایّامی و خرّم روزگاری

شمارهٔ ۱۲۰۶ : دل ببرد از من بتی زیبا نگاری

شمارهٔ ۱۲۰۷ : نیک‌بخت است که دارد چو تو یاری و نگاری

شمارهٔ ۱۲۰۸ : باز دلم صید کرد طرفه نگاری

شمارهٔ ۱۲۰۹ : مرا گر یار خواهد گفت رو بر بند زنّاری

شمارهٔ ۱۲۱۰ : یار مرا وعده داد بوس و کناری

شمارهٔ ۱۲۱۱ : آرزو می کندم با تو شبی بوس و کناری

شمارهٔ ۱۲۱۲ : مپسند یارا ما را به خواری

شمارهٔ ۱۲۱۳ : دگر بار از نسیم نو بهاری

شمارهٔ ۱۲۱۴ : بیا یارا که آمد وقتِ یاری

شمارهٔ ۱۲۱۵ : مگسل نگارا پیوندِ یاری

شمارهٔ ۱۲۱۶ : گر طاقت ما داری در مستی و هشیاری

شمارهٔ ۱۲۱۷ : ترا خود نیست راه و رسمِ یاری

شمارهٔ ۱۲۱۸ : چرا سر به پیوندِ ما در نیاری

شمارهٔ ۱۲۱۹ : باز دل دادم به دستِ دل بری

شمارهٔ ۱۲۲۰ : گرت بخت یارست فرمان بری

شمارهٔ ۱۲۲۱ : ای شده مشغولِ خویش هیچ گمان می بری

شمارهٔ ۱۲۲۲ : بس در جفا مکوش که از حد بمی بری

شمارهٔ ۱۲۲۳ : یا رب آن ماه است یا خورشید یا بُت یا پری

شمارهٔ ۱۲۲۴ : بگذر ای باد بر اطرافِ قهستان سحری

شمارهٔ ۱۲۲۵ : گر امشبم چو دوش به سر باز بگذری

شمارهٔ ۱۲۲۶ : هیچت افتد که به ما بر گذری

شمارهٔ ۱۲۲۷ : اگر به مصلحت از پیش دوست برگذری

شمارهٔ ۱۲۲۸ : سواره هر چه به نظّاره گاه برگذری

شمارهٔ ۱۲۲۹ : گر مرا نیست به کویِ تو مجالِ گذری

شمارهٔ ۱۲۳۰ : جهان خراب شد از نسبتِ پدر پسری

شمارهٔ ۱۲۳۱ : عشق را ختم است بر عالم سری

شمارهٔ ۱۲۳۲ : چرا به جانبِ یاران نمی‌کند نظری

شمارهٔ ۱۲۳۳ : ترک من و آشوبِ دل خاتونِ ماه خاوری

شمارهٔ ۱۲۳۴ : بیش ازینم نشود از تو میسّر به صبوری

شمارهٔ ۱۲۳۵ : ای که غایب نیی از خاطر اگر مهجوری

شمارهٔ ۱۲۳۶ : خوش است دردِ جداییّ و داغِ مهجوری

شمارهٔ ۱۲۳۷ : ای پیرِ سال‌خورده غمِ خود نمی‌خوری

شمارهٔ ۱۲۳۸ : گر ز شیرین‌لبی کنم شوری

شمارهٔ ۱۲۳۹ : بر آن سرم که دگرباره در دهم صوری

شمارهٔ ۱۲۴۰ : به ناموس آتش اندر زن بیار آن آبِ انگوری

شمارهٔ ۱۲۴۱ : موحّدوار کن در عشق سیری

شمارهٔ ۱۲۴۲ : تا نیستی خود را از راه برنگیری

شمارهٔ ۱۲۴۳ : بر ما به گناهی که نکردیم نگیری

شمارهٔ ۱۲۴۴ : مگر تقدیر دل باری به غم رفته ست و سر بازی

شمارهٔ ۱۲۴۵ : چه دلبری که به دل داریی نپردازی

شمارهٔ ۱۲۴۶ : گر چه مشغولی و با بنده نمی پردازی

شمارهٔ ۱۲۴۷ : همای وارم اگر سایه بر سر اندازی

شمارهٔ ۱۲۴۸ : زبان دراو مکش ای بی بصر به دست درازی

شمارهٔ ۱۲۴۹ : گرم به کینه بسوزی وگر به مهر بسازی

شمارهٔ ۱۲۵۰ : شبی گر اتّفاق افتد که با ما خلوتی سازی

شمارهٔ ۱۲۵۱ : چه باشد ار به ملاقات چاره‌ای سازی

شمارهٔ ۱۲۵۲ : به حال من چه شود گر نظر کنی روزی

شمارهٔ ۱۲۵۳ : خوشا که موسمِ گل بامداد برخیزی

شمارهٔ ۱۲۵۴ : اگر چه سوخته‌ام در بلای عشق بسی

شمارهٔ ۱۲۵۵ : به اعتقاد نزاری عزیزتر به بسی

شمارهٔ ۱۲۵۶ : حرام بر من اگر بی تو می‌زنم نفسی

شمارهٔ ۱۲۵۷ : بمیر و تا نبود هم‌نفس مزن نفسی

شمارهٔ ۱۲۵۸ : گر یاد روزگار فراغت کند کسی

شمارهٔ ۱۲۵۹ : کس ندارم که پیامی برد از من به کسی

شمارهٔ ۱۲۶۰ : گر ز مردان صاحب درد باشی

شمارهٔ ۱۲۶۱ : مرا تا جان و دل باشد به جای جان و دل باشی

شمارهٔ ۱۲۶۲ : ترا با خویش کاری نیست تا با خویشتن باشی

شمارهٔ ۱۲۶۳ : گر به فرمانِ من سوخته خرمن باشی

شمارهٔ ۱۲۶۴ : به دست بی خبران چیست هیچ سرزنشی

شمارهٔ ۱۲۶۵ : برخیز نگارا و برافروز چراغی

شمارهٔ ۱۲۶۶ : دلا یک رنگ شو با ما مپوش از زرق زراقی

شمارهٔ ۱۲۶۷ : کُشتی ز بس انتظار تا کی

شمارهٔ ۱۲۶۸ : فراقِ دوست چه دردست بی دواء الکی

شمارهٔ ۱۲۶۹ : ای دل آخر سر بنه گردن فرازی تا به کی

شمارهٔ ۱۲۷۰ : سوختم در زمهریر از تشنگی

شمارهٔ ۱۲۷۱ : مرا با دوست می افتد به هر وقتی و هر حالی

شمارهٔ ۱۲۷۲ : شدستم ناگهان در وجد و حالی

شمارهٔ ۱۲۷۳ : عشق آمد و کرد خانه خالی

شمارهٔ ۱۲۷۴ : ما را نبود قاعده ی جنگ و جدالی

شمارهٔ ۱۲۷۵ : نه وقتی با منت بودی وصالی

شمارهٔ ۱۲۷۶ : خوب آفریدی زین سان جمالی

شمارهٔ ۱۲۷۷ : غمزه ی مست صنم بابلی

شمارهٔ ۱۲۷۸ : بر آن سری که دل مستمند ما بخلی

شمارهٔ ۱۲۷۹ : فرتوت عشق را نگریزد ز بی دلی

شمارهٔ ۱۲۸۰ : ای در بیابان غمت سرگشته هر جایی دلی

شمارهٔ ۱۲۸۱ : دو چشم مست و دو ابروی طاق واویلی

شمارهٔ ۱۲۸۲ : آخر منم و لبی و جامی

شمارهٔ ۱۲۸۳ : حرام است ار دلی داری حیاتی بی دل آرامی

شمارهٔ ۱۲۸۴ : می حرام است خاصه بر عامی

شمارهٔ ۱۲۸۵ : هر چه در پیشانیم آویخت می

شمارهٔ ۱۲۸۶ : یاد آن شب ها که در خلوت به روز آوردمی

شمارهٔ ۱۲۸۷ : من تشنه ترم ساقی حالی به من آور می

شمارهٔ ۱۲۸۸ : گر نه به دست نفس بهیمی اسیرمی

شمارهٔ ۱۲۸۹ : آوازه درافتاد که باز آمدم از می

شمارهٔ ۱۲۹۰ : گفت به من محتسب که توبه کن از می

شمارهٔ ۱۲۹۱ : دروغ است کی کرده ام توبه از می

شمارهٔ ۱۲۹۲ : خوش بود به صبح دم زمزمه ی خروسِ می

شمارهٔ ۱۲۹۳ : خوش ترست از آبِ حیوان خاکِ می

شمارهٔ ۱۲۹۴ : خوش نیست بر طلیعه ی انوارِ بام می

شمارهٔ ۱۲۹۵ : ای اگر بوی بری از نفسِ خرّمِ می

شمارهٔ ۱۲۹۶ : خوش نبود صبح دم شاهد و صحرا و می

شمارهٔ ۱۲۹۷ : زاهد اگر نمی خورد اندر سه ماه می

شمارهٔ ۱۲۹۸ : دگر باره کردم اعادت به می

شمارهٔ ۱۲۹۹ : هر که را دادند از آن خمخانه می

شمارهٔ ۱۳۰۰ : مهر ماه آمد بیار ای ماهِ مهرافزای می

شمارهٔ ۱۳۰۱ : گر به من می آورد باد از عرق چینش نسیمی

شمارهٔ ۱۳۰۲ : ساقیا می بیار حالی می

شمارهٔ ۱۳۰۳ : می بیار ای غلام حالی می

شمارهٔ ۱۳۰۴ : الله الله بده بده می می

شمارهٔ ۱۳۰۵ : بماناد آن برو بالا که رشکِ سروِ بستانی

شمارهٔ ۱۳۰۶ : مرا با تو ای یار سری‌ست جانی

شمارهٔ ۱۳۰۷ : وقت نثار کردن ماییم و نیم جانی

شمارهٔ ۱۳۰۸ : دلا گر قدرِ این دولت بدانی

شمارهٔ ۱۳۰۹ : مرا چه واقعه افتاد گر نمی‌دانی

شمارهٔ ۱۳۱۰ : اگرت معیشتی هست و کفافِ کامرانی

شمارهٔ ۱۳۱۱ : چو تازه کرد جهان نوبهار و رفت خزانی

شمارهٔ ۱۳۱۲ : وداع کردم و رفتم به صد پریشانی

شمارهٔ ۱۳۱۳ : بیا ای مرا خوش تر از زندگانی

شمارهٔ ۱۳۱۴ : من بعد ازین چه گونه کنم بی تو زندگانی

شمارهٔ ۱۳۱۵ : قندست ندانم دهن تنگ فلانی

شمارهٔ ۱۳۱۶ : ماه رویا گرچه رشک مهر و ماه آسمانی

شمارهٔ ۱۳۱۷ : هَلاک می‌کندم غصه ی پشیمانی

شمارهٔ ۱۳۱۸ : جان برای تو که هم جانی و هم جانانی

شمارهٔ ۱۳۱۹ : به قاین بگذر ای باد ار توانی

شمارهٔ ۱۳۲۰ : مردم ز عشق رویت رحمی کن ار توانی

شمارهٔ ۱۳۲۱ : پیری‌ست مرا چو نو جوانی

شمارهٔ ۱۳۲۲ : گر از دفترِ عشق رمزی بخوانی

شمارهٔ ۱۳۲۳ : گر ز دردِ دلِ من یک ورقی برخوانی

شمارهٔ ۱۳۲۴ : اگر ز قصه ی ما یک ورق فرو خوانی

شمارهٔ ۱۳۲۵ : دوزخِ دنیاست تاویلِ فراقِ آن جهانی

شمارهٔ ۱۳۲۶ : باز آمده‌ام تشنه لبی خشک دهانی

شمارهٔ ۱۳۲۷ : با تو رازی‌ست مرا از دگران پنهانی

شمارهٔ ۱۳۲۸ : مست و شوریده چنانم که ز بی خویشتنی

شمارهٔ ۱۳۲۹ : باور نمی‌کنم که تو پیمان بنشکنی

شمارهٔ ۱۳۳۰ : می‌بری از منِ مسکین دل و بر می‌شکنی

شمارهٔ ۱۳۳۱ : به یک غمزه شهری پریشان کنی

شمارهٔ ۱۳۳۲ : شنیده ام که تو با دوستان وفا نکنی

شمارهٔ ۱۳۳۳ : به بوسه ای چه شود گر مضایقت نکنی

شمارهٔ ۱۳۳۴ : به دل زمن بحلی گر به جان طمع نکنی

شمارهٔ ۱۳۳۵ : دل میبری به غارت و شلتاق می کنی

شمارهٔ ۱۳۳۶ : زان خوشه نغوله که آونگ می کنی

شمارهٔ ۱۳۳۷ : دریغ چون تو نگاری به دست اهرمنی

شمارهٔ ۱۳۳۸ : بر آواز چنگ و رباب و دف و نی

شمارهٔ ۱۳۳۹ : به جان نزدیکِ جانانم مسافت گرچه کوته نی

شمارهٔ ۱۳۴۰ : ای گر درآید از درم سرمست یار قاینی

شمارهٔ ۱۳۴۱ : ای ملامت گر اگر شاهدِ ما را بینی

شمارهٔ ۱۳۴۲ : تا به کی عجب و شرک و خود بینی

شمارهٔ ۱۳۴۳ : به لطفِ تست مرا گر صواب می بینی

شمارهٔ ۱۳۴۴ : ای زندگیِ جان ها الّا به تو جان حی نی

شمارهٔ ۱۳۴۵ : ای بی تو دلِ مرا قراری نی

شمارهٔ ۱۳۴۶ : مرا تا دلی هست جانم تویی

شمارهٔ ۱۳۴۷ : مرا چیزهایی نمودند روی

شمارهٔ ۱۳۴۸ : من آن نی ام که نی ام با تو یک دل و یک روی

شمارهٔ ۱۳۴۹ : دلبرا هرچه از برِ ما می‌روی

شمارهٔ ۱۳۵۰ : در دل نشسته ای اگر از دیده می روی

شمارهٔ ۱۳۵۱ : روی مخوانش که می چکد عرق از وی

شمارهٔ ۱۳۵۲ : ای در لبت خلاصه ی اعجازِ عیسوی

شمارهٔ ۱۳۵۳ : صنوبر قامتی دیدم به راهی

شمارهٔ ۱۳۵۴ : چه خوش بود که به بالینِ خفته ناگاهی

شمارهٔ ۱۳۵۵ : نظرمان تازه می کن هر پگاهی

شمارهٔ ۱۳۵۶ : بر من بگذشت دی پگاهی

شمارهٔ ۱۳۵۷ : چندان بنالم هر صبحگاهی

شمارهٔ ۱۳۵۸ : پیام داد به من هاتف سحرگاهی

شمارهٔ ۱۳۵۹ : هرگز نکنی به ما نگاهی

شمارهٔ ۱۳۶۰ : بتی در خیمه ی دیدم چو ماهی

شمارهٔ ۱۳۶۱ : عشق است نه هر چنان که خواهی

شمارهٔ ۱۳۶۲ : من ز می کی توبه کردم این چه بهتان است هی

شمارهٔ ۱۳۶۳ : دریغ عمر که بی‌هوده صرف شد هی هی

شمارهٔ ۱۳۶۴ : عشق آمد و بر هم زد بنیادِ شکیبایی

شمارهٔ ۱۳۶۵ : به پای مردیِ عقل از رهِ شکیبایی

شمارهٔ ۱۳۶۶ : نه صبر ماند مرا بی تو نه شکیبایی

شمارهٔ ۱۳۶۷ : نه قرار داده بودی که شبی به خلوت آیی

شمارهٔ ۱۳۶۸ : دلم را دیده‌ام روز جایی و عجب جایی

شمارهٔ ۱۳۶۹ : ندارم محرمِ رازی که پیغامی برد جایی

شمارهٔ ۱۳۷۰ : نوشته یافتم رمزی به خطِّ خوب بر جایی

شمارهٔ ۱۳۷۱ : خاطرم باز به جایی شد و مشکل جایی

شمارهٔ ۱۳۷۲ : محرمی کو که پیامی برد از من جایی

شمارهٔ ۱۳۷۳ : صبا گر توانی گذر کن به جایی

شمارهٔ ۱۳۷۴ : فراق اگر چه مرا می‌کشد به دردِ جدایی

شمارهٔ ۱۳۷۵ : شبِ وصال نبردم گمانِ روز جدایی

شمارهٔ ۱۳۷۶ : در سر از وصلِ تو هر طایفه را سودایی

شمارهٔ ۱۳۷۷ : ما از غم تو شدیم سودایی

شمارهٔ ۱۳۷۸ : برفت و برد دل و دینم آن بخارایی

شمارهٔ ۱۳۷۹ : گر امشب هم چو دوش از در درآیی

شمارهٔ ۱۳۸۰ : بر امیدِ تو که روزی به سرم بازآیی

شمارهٔ ۱۳۸۱ : هنوزم می دهد زحمت میان سرو بالایی

شمارهٔ ۱۳۸۲ : مرا ناگاه پیش آمد بلایی

شمارهٔ ۱۳۸۳ : ای یار اگر تو یار مایی

شمارهٔ ۱۳۸۴ : اگر به گوشه چشم التفات فرمایی

شمارهٔ ۱۳۸۵ : امید هست که روزی جمال بنمایی

شمارهٔ ۱۳۸۶ : وقت نیامد که روی باز نمایی

شمارهٔ ۱۳۸۷ : دریغا روزگارِ عیش و ایامِ برنایی

شمارهٔ ۱۳۸۸ : ندارم در همه شهر آشنایی

شمارهٔ ۱۳۸۹ : ای در محیط کرده دعوی آشنایی

شمارهٔ ۱۳۹۰ : ای چشم مرا تو روشنایی

شمارهٔ ۱۳۹۱ : در باغ چنین سروی کی خاست به رعنایی

شمارهٔ ۱۳۹۲ : برفتم از برت ای دیده را چو بینایی

شمارهٔ ۱۳۹۳ : آمدم باز دلی مضطرب از دروایی

شمارهٔ ۱۳۹۴ : نشسته ام مترصّد به کنج تنهایی

شمارهٔ ۱۳۹۵ : ای مونس روزگار تنهایی

شمارهٔ ۱۳۹۶ : شب مفارقت و روز هجر و تنهایی

شمارهٔ ۱۳۹۷ : ز بی یاری و بی کاری و بی خوابی و تنهایی

شمارهٔ ۱۳۹۸ : خون شد دل مجروحم در گوشه‌ی تنهایی

شمارهٔ ۱۳۹۹ : ای بخت ندانم به سرم باز کی آیی

شمارهٔ ۱۴۰۰ : خوش است عالم آزادگی و خوش خویی

شمارهٔ ۱۴۰۱ : اگر از هر دو جهان برشکنی یک رویی

شمارهٔ ۱۴۰۲ : بر سر راهِ توام روز و شب آخر کویی

شمارهٔ ۱۴۰۳ : ساقیِ مجلسِ صفا چارهٔ ما به چاره‌ای

شمارهٔ ۱۴۰۴ : هر که جگرگوشه ای دارد و جانانه ای

شمارهٔ ۱۴۰۵ : آخر ای شمعِ روان پروانه ای

شمارهٔ ۱۴۰۶ : دیده‌ای در عشق چون مجنون دگر دیوانه‌ای

شمارهٔ ۱۴۰۷ : کیست پیرِ عاقلان در کویِ تو دیوانه‌ای

شمارهٔ ۱۴۰۸ : ساقی ز بامداد بیاور قِنینه‌ای

شمارهٔ ۱

پاکا منّزها متعالی مهیمنا

ای در درون جان و برون از صفات ما

از رحمت تو کم نشود گر به فضل خویش

منت نهی و عفو کنی سیّئات ما

دوران شرّ و فتنه و طوفان و حیرت است

ظلمت حجاب راه شد از شش جهات ما

نوح عنایت توبه به کشتی مغفرت

سعیی کند مگر به خلاص و نجات ما

آلایشی که رفت به آب کرم بشوی

تنزیه ذات پاک تو دارد نه ذات ما

مقصود ما حصول رضا و جوار توست

ورنه چه بیش و کم ز حیات و ممات ما

بی یاد تو اگر نفسی می رود هباست

آری خلاصه یک نفس است از حیات ما

هم تو دهی ز عقده ی تقلیدمان خلاص

ورنه زمانه حل نکند مشکلات ما

ما را ز هول زلزلت الارض باک نیست

حفظ تو بس معاون ما و ثبات ما

یک جرعه گر ز جام تو در کام ما چکد

تا روز حشر کم نشود مسکرات ما

توفیق ده که نام نزاری رود به خیر

بر یاد دوستان تو بعد از وفات ما

شمارهٔ ۲

کاش که من بودمی هم ره باد صبا

تا گذری کردمی وقت سحر بر سبا

نامه ی بلقیس جان سوی سلیمان دل

کس نرساند مگر هدهد باد صبا

گر بگشاید ز هم چین سر زلف دوست

بیش نبوید کسی نافه ی مشک ختا

بی هده جان می کنم خون جگر می خورم

این منم آخر چنین دوست کجا من کجا

مهر تو با جان من در ازل آمیختند

هجر ، مرا و تو را کی کند از هم جدا

آری اگر حاسدان تعبیه ای ساختند

شکر که نومید نیست بنده ز فضل خدا

ور بستاند ز من دنیی و دین باک نیست

بر همه چیز دگر غیر تو دارم رضا

یوسف جانم تویی زنده به بوی تو ام

چند کنم پیرهن در غم هجرت قبا

شمارهٔ ۳

به آب توبه فرو شستم آتش صهبا

ز توبه تازه شدم چون گل از نسیم صبا

اسف همی خورم و غصه می کشم شب و روز

که کرده ام به خطا روزگار عمر هبا

نه یک زمان بده ام بی مشقت غربت

نه یک نفس زده ام بی مضرت صهبا

ز شرب خمر چنان ناشکیب چون گویم

چنان مثل که خورشید شیفته ی حربا

نه هیچ راحتم از هم دمی و نه هیچ قرین

نه هیچ لذتی از چاشنی نه هیچ ابا

مدام رفته و خورده مدام با اوباش

همیشه کرده تبرا ز محفل ادبا

گهی به گونه ز بس احتراق صهبا لعل

گهی به چهره ز درد خمار گاه ربا

گهی به کنج خراباتیان گشاده کمر

گهی به پیش کم از خویش رفته بسته قبا

کشیده تیغ زبان بر ملامت مردم

نهاده پنبه به گوش از نصیحت بابا

طلاق داده به یک بار هر دو عالم را

طمع بریده ز چار امهات و هفت آبا

کنون که دارم بلقیس توبه را در بر

چه حاجت است که هدهد خبر دهد ز سبا

توقّعی که به اعمال خیر دارم نیست

جز این که هست تولّای من به آل عبا

نزاریا تو و تسلیم و بنده فرمانی

نه حارثی که کنی از قبول امر ابا

شمارهٔ ۴

همت مجنون نکرد جز به حبیب التجا

لاجرم اندر جهان نام ببرد از وفا

بوی عرق چین تو روح مرا هم چنانک

پیرهن نور دل دیده ی یعقوب را

روضه ی جانم بسوخت آتش حسرت چو نی

تا به کجا می کند آهوی چشمت چرا

آه نزاری بسوخت خرمن صبر و شکیب

ابر صفت کلّه بست دود دلم در هوا

محمل لیلی برفت طاقت مجنون نماند

چند کند احتمال چون نرود بر قفا

داور من عشق بس مظلمه آن جا برم

عشق برافتادگان ظلم ندارد روا

شمارهٔ ۵

دانی چه مصلحت را بل غاغ شد بخارا

تا این ستیزه گاران بی دل کنند مارا

زین قوم در خراسان الاّ بلا نخیزد

شکلی کنید و دفعی بنشستن بلا را

گفتم از آن جماعت یاری به چنگم آید

آن دل که داشتم نیز از دست شد قضا را

یاری چنان که باید دیدم ولی دریغا

گر التفات کردی در عشق مبتلا را

ترکی که گر به دعوی از خانقه در آید

از دین و دل بر آرد پیران پارسا را

گر زلف تاب داده باز افکند به گردن

از نافه ی نغوله مشکین کند صبا را

گر فرق او ببیند بالای ماه رویش

خط در کشد منجّم بر چرخ استوا را

در ملک خوب رویی آخر چه کم بباشد

گر بوسه یی ببخشد خشنودی خدا را

زر باید ای نزاری تا کی خروش و زاری

تمکین نمی کند کس درویش بینوا را

شمارهٔ ۶

توبه بشکستند ما را برسرجمع آشکارا

برسرجمع آشکارا توبه بشکستند ما را

خسرو فرخنده انجم حکم کرد و کرد پی گم

دیگری را این تحکّم زهره کی بودی و یارا

متقّی مخمر نشاید کارها را وقت باید

از لعاب اطلس نیاید جز به تدریج و مدارا

چون چنین افتاد سرده جامه ای پر بر کفم نه

بعد از این ترتیبکی ده کارک این بینوا را

هم به غایت شرمسارم هم قیامت در خمارم

چاره ی دیگر ندارم چاره ای در ده نگارا

صد بلا بر من گمارد عشق و یک جو غم ندارد

تا ملامت طاقت آرد کو دلی چون سنگ خارا

کی پذیرد استقامت اضطراب این قیامت

الندامت الندامت ای مسلمانان خدا را

عیب خود باید بدیدن پس زبان در ما کشیدن

ستر خود باید دریدن تا شود روشن شما را

بر نزاری عیب کردن رنج بیهوده ست بردن

خون رز دارد به گردن چون بگرداند قضا را

شمارهٔ ۷

چو عکس لعل تو بر دیده بگذرد ما را

خیال خال تو در حالت آورد ما را

کرامت می لعلت به معجزات خیال

نکرده چاشنیی هوش می برد ما را

مگر به صیقل جام وصال ساقی عهد

غبار از آینه ی سینه بسترد ما را

به غمزه ی تو نه این چشم داشتم کاخر

به گوشه ی نظری باز بنگرد ما را

غمت مباد که بر شادی حمایت تو

به جز غم تو کسی غم نمی خورد ما را

رقیب گفت مرا تا به کی ز بی خردی

که از تهتّکّ تو پرده می درد ما را

جمال حور بهشت و حریم حرمت خلد

رقیب را و نزاری بی خرد ما را

شمارهٔ ۸

چو به ترک تاز بردی دل مستمند ما را

به کمینه بندهٔ خود به از این نگر خدا را

اگر از سر عنایت به چو من نیاز مندی

نظری کنی به رحمت چه زیان کند شما را

وگرت به خواب بینم نکنم دگر شکایت

طمع وصال کردن به چه زهره و چه یارا

تو چو غنچه زیر چادر به هزار ناز خفته

من منتظر همه شب مترصدم صبا را

مشنو که از تو هرگز به جفا ملول گردم

قدمی ندارد آن کو نبرد به سر وفا را

من از این قضای مبرم نرهم به زندگانی

چه کند کسی که گردن بنهد چو من قضا را

مگرم شود میسر ز کنار تو میانی

به خدا که از نزاری نکنی کرانه یارا

شمارهٔ ۹

نه کسی که باز پرسد ز فراق یار ما را

نه غمی که می توان گفت به هر کس آشکارا

نه دلی که می پذیرد ز مصاحبان نصیحت

نه سری که بر در آرد به سکونت مدارا

نه به مردمی پیامی نه به دوستی سلامی

نظری به حال یاران به از این کنند یارا

نه عنایتی به حالم نه حکایتی به وصلت

نه تو را به لطف یاری نه مرا به گفت یارا

نه به کیسه سیم دارم نه به عقل هنگ و سنگی

تو بری چو سیم داری و دلی چو سنگ خارا

چو غزال غمزه ای کن به سگان کویت ای جان

اثری ز مهربانی نبود دل شما را

به کرشمه ای و غمزی به اشارتی و رمزی

چه شود به دست کردن دل بی دلی نگارا

نظری و التفاتی ز تو انتظار دارم

قَدَری موافقت کن به ستیزه ی قضا را

ز سر بزرگ واری نه ز روی خرده بینی

چه شود که بر نزاری گذری کنی خدا را

شمارهٔ ۱۰

گر هیچ دلی داری دریاب دل مارا

حال دل این بی دل مَپسند چنین یارا

جان نیست چنین کاسد کردیم بسی سودا

هم نیز رهی باید بیرون شوِ سودا را

گر عاشق بی چاره از جور نمی نالد

هم مرحمتی باید معشوقه ی زیبا را

هیهات که مظلومی در دامنت آویزد

امروز کند عاقل اندیشه ی فردا را

گر یاد کنی از من هم حیف بود بر تو

از وصل سخن گفتن کو زهره و کو یارا

ای گل بن باغ من از من دو سخن بشنو

یک بار نصیحت کن آن سرکش رعنا را

گو بیش نزاری را شاید که نرنجانی

گر سر ننهادستم آن بی سر و بی پا را

شمارهٔ ۱۱

به سرنمی شود از روی شاهدان ما را

نشاط و خوش دلی و عشرت و تماشا را

غلام سیم برانم که وقت دل بردن

به لطف در سخن آرند سنگ خارا را

به راستی که قبا بستن و خرامیدن

خوش آمده است ولیکن بلند بالا را

برو چو باز ندانی ترنج و دست آنجا

که یوسف است ملامت مکن زلیخارا

نه هرشبی که به روز آورم کسی داند

که هم ز درد دلی میبرم سویدا را

پدر مناظره می کرد گفتم ای بابا

در علاج مزن درد بی مدوا را

بیار باده که بر عارفان حرام نشد

حلال نیست ولی زاهدان رعنا را

عجب ز محتسب غلتبان همی دارم

که خود همی خورد منع می کند ما را

نزاریا نفسی جهد کن که دریابی

که دی گذشت و کسی درنیافت فردا را

شمارهٔ ۱۲

چنان به روی خود آشفته کرده ای ما را

که گل بنانِ چمن بلبلانِ شیدا را

قیامتی دگرآخر به فتنه برمفزای

مکن به سرمه سیه چشمِ شوخِ شهلا را

مبند زیور و زر بر چو سیم گردن و گوش

چه احتیاج به آرایه روی زیبا را

مگر به غارت و قتل آمدی از آن سوی آب

ازین طرف چو برانداختی بخارا را

بترس اگرچه بلندی زدود سینه ی خلق

که دود هرچه برآمد گرفت بالا را

دلم به روی تو تا دیده برگشاد ببست

به چار میخ وفای تو هفت اعضا را

پدر طبیب بیاورد تا مگر به علاج

برون کند ز دماغ بخار سودا را

به طعنه گفتم اگر من منم نباید برد

به هرزه این همه زحمت طبیب دانا را

به جان دوست اگر زنده گردد افلاطون

که اقتداست بدو جمله ی اطبا را

مگر به فضل خدا ورنه هیچ ممکن نیست

که چاره یی بود این درد بی مدوا را

رها کنید مرا در بلای عشق که کس

به دم شکال نکرده است نا شکیبا را

نزاریا به قضا ده رضا چو ممکن نیست

که از کمند بلا مخلصی بود مارا

عنان به عشوه مده عشق باز و عشرت کن

به روی یار موافق خلاف اعدا را

شمارهٔ ۱۳

چیست کز من یاد نآید هیچش آن محبوب را

خود وفا گویی نمی باید که باشد خوب را

گربه صبر آشفته کاران را غرض حاصل بود

بیش از این ممکن نباشد احتمال ایوب را

طالب وصلم ولیکن عمر ضایع می کنم

زآن که هست ازمن فراغت گونه یی مطلوب را

شادی جانش مرا خود این رضا کی دل دهد

کز من و احوال من باشد غمی محبوب را

نه ز نا دیدن شکیبا ام نه از دیدن به هوش

کی حجاب از پیش برخیزد چون من محجوب را

تا به نا محرم نیفتد ماجرا شب ها روان

کرده ام درصحبت باد صبا مکتوب را

طرفه نبود گر نزاری را به بویش باد صبح

زنده دارد همچنان کز پیرهن یعقوب را

شمارهٔ ۱۴

از من چه شد که یاد نیامد حبیب را

مردم ز درد و نیست غم من طبیب را

گو رنجه کن قدم به عیادت که خوب روی

نبود بدیع اگر بنوازد غریب را

برآستان دوست مجاور بدی سرم

گردست امتناع نبودی رقیب را

هرگز به هرزه دامن گل کی دهد ز دست

گر هیچش اختیار بود عندلیب را

رغم عدو چه تعبیه یی ساخت زلف دوست

در جیب صبح باد روان کرد طبیب را

جز یاد دوستان نرود در مسامعم

آن به که نشنوم هذیان خطیب را

پیرانه سر چو زاهد صنعان ز دست دل

درگردن افکنم به ارادت صلیب را

استاد من معلم کُتّاب عشق بود

بیهوده می کنند ملامت ادیب را

تسلیم عشق شو چو نزاری نه معترض

نقض معلمان نرسد مستجیب را

شمارهٔ ۱۵

عیبم مکن که دوست ندارم رقیب را

کز دست او به خواب نبینم حبیب را

گر من شکایتی کنم از غصه رقیب

از باغبان رسد گله ای عندلیب را

ای من غریب شهر تو دانی نه لایق است

گر جانبی نگاه نداری غریب را

من جهد می کنم به وصالت ولی چه سود

دولت مساعدت نکند بی نصیب را

بیمار عشق و دردِ دل و صحت و دوا

ممکن که در خیال نگنجد طبیب را

در مکتب معلّم عشق و مجال آن

باشد محال ابجد هوّز ادیب را

با دوست غم مدار ز دشمن نزاریا

با خویشتن مبر به مصلا صلیب را

شمارهٔ ۱۶

رفتم و دریافتم پیر خرابات را

باز نمودم بدو کلّ مهمّات را

گفت به من ای فلان وقت همی درگذشت

بیش عبادت مکن کعبه پرلات را

سینه نه پرداخته دیده نه بردوخته

چند پرستی چنین محض خیالات را

رفته برون از خیال محو شده در وصال

گر شده ای یافتی کلّ کمالات را

دست برآورده ایم گرچه درین باب نیست

حاجت دستان ما قاضی حاجات را

هم به ترحم کند عاقبت الامر کار

بر سر مستان کند جام مصافات را

چون بر او بود و برد جمله توان گفت نی

بار دگر طالبم عهد ملاقات را

در رصد این محل نیس نزاری ولی

منتخبی می کند شرح موالات را

تا نفسم می رود بر نفسم می رود

رفتم و دریافتم پیر خرابات را

شمارهٔ ۱۷

برخیز ساقیا بده آب حیات را

چون روح کن به معجزه احیا موات را

در حقّ من به ناحق اگر طعنه یی زنند

من نشنوم ز مدّعیان ترّهات را

کو روح معجزی که گر از من کند قبول

در وجه یک قنینه نهم کاینات را

یک ذره عشق بود که از ابتدای کَون

بر من فرو گرفت چنین شش جهات را

می مایه حیات وجودست قصّه چیست

بسط و فرح ازوست نفوس و ذوات را

بسیار در منافع او رنج برده ایم

هم آزموده حل کند این مشکلات را

می نوش بر نبات لب چشمه خضر

ذوقی دگر بود لب چشمه نبات را

رهبان اگر به خواب بدیدی جمال دوست

کی التفات کردی عزی ولات را

محمود تا جمال ایازش نمود روی

برهم شکست بت کده سومنات را

گر می کند نزاری بی چاره بی خودی

سرمایه دگر بود اهل ثبات را

فرتوت عشق را به سر خود چه اختیار

هرگز به خود سفینه سبب شد نجات را

شمارهٔ ۱۸

دیر شد تا دوست می دارم ترا

آخر ای بخت از درم روزی درآ

من به تو چون تشنه مستعجل به آب

تو چرا از من چنین سیری چرا

گر خطایی در وجود آمد ز من

جان غرامت می دهم بی ماجرا

تو جهان جانی و جان جهان

بی تو گر بر من سرآید گو سرآ

زلف پرتابت مرا دیوانه کرد

چند رنجانی من دیوانه را

هر چه در حسن تو خواهم کرد وصف

تو از آن هستی به خوبی ماورا

قوتی یابد نزاری راستی

گر کند بر سبزه خطّت چرا

شمارهٔ ۱۹

گر تو نگویی به من من به که دانم ترا

در نظر دیده ای دیده از آنم ترا

من به خود الا چو خود هیچ نبینم دگر

حیف بود گر زخود باز ندانم ترا

هستی من نیستی جز به وجود تو نیست

بود توانم به تو دید توانم ترا

هرچه تو گویی بیا آمدم از تو به تو

من کی ام اندر میان هم به تو خوانم ترا

هم تو نهی بر دلم دست و ترحّم کنی

از تو به بازوی خود کی بستانم ترا

من به جهان در که ام کالبدی نیم جان

گر تو نگویی که من جان و جهانم ترا

جان نزاری به تو زنده والّا نبد

با تو توان بودنی بی تو، چه دانم ترا

شمارهٔ ۲۰

ای با جفا در ساخته با ما نمی‌سازی چرا

روزی ، شبی ، وقتی ، دمی ، با ما نپردازی چرا

با غمزگان مست گو ، صلح است ما را با شما

بر زه کمان کردن که چه، وین ناوک‌اندازی چرا

گر نیستی در خون من ، خصم دل مجنون من

از زلف طرّاری که چه ، وز غمزه طنازی چرا

آشفته چون من بلبلی بر گل‌ستان روی تو

افتاده در بند قفس با این خوش آوازی چرا

سر پیش حکمت بر زمین، داریم و نامت بر نگین

بر عاجزان ممتحن این گردن افرازی چرا

نا کرده از شهد لبت روزی به عمداً چاشنی

شب‌های تا روزم چو شمع از سوز بگدازی چرا

با آن که داری روز و شب ، با من مصاف و عربده

من صلح را در می‌زنم، تو جنگ آغازی چرا

گه انتظارم می‌دهی گه نا امیدم می کنی

با چون نزاری واله‌ای  این بُلعجب بازی چرا

شمارهٔ ۲۱

شمع ما برخاست بنشان ای پسر مصباح را

ساقیا روح الامین با ماست در ده راح را

الصّلای خفتگان مست در ده پیش از آنک

دردمند از بام مسجد فالق الاصباح را

می بده اصحاب را تا در هم آمیزند باز

جز به می ممکن نباشد اتّصال ارواح را

خانۀ خم باز کن در، پیش تر زان کا فکند

دست روز اندر دهان قفل شب مفتاح را

هان سبک دوری بگردان ای پسر ز آب حیات

آن چنان کز یک دگر در نگسلند اقداح را

کاسه یی بر دست من نه سر سیه ز آب بقم

تا برون آرد ز نیل نفس من تمساح را

خانه پر حورست و اسباب طرب آراسته

در گشاده آسمان دریاب استفتاح را

خیز و در باد سحر در قلزم مجلس فکن

کشتیی کز آشنا عاجز کند ملّاح را

در چنین مجلس خصوصا کز طریق اتّحاد

کرده ام نام نزاری بی نشان اصلاح را

شمارهٔ ۲۲

از دست بدادم دل شوریده خود را

بر هم زدم احوال بشولیده خود را

گر دوست به پرسیدن من رنجه کند پای

در هر قدمی پیش کشم دیده خود را

ای دوست میازار دلم را و مینداز

در پای جفا هم دم بگزیده خود را

لا یلتفتی کردن و بر دوست شکستن

نادیده مکن دیده من دیده خود را

بس تربیتی باشد و اعزازی و لطفی

گر یاد کند یار نپرسیده خود را

هم گوشه چشمی به عنایت سوی ما کن

ضایع نگذارند پسندیده خود را

تا خاک درت گل شود از خون نزاری

خون بیش نده خاک نگردیده خود را

شمارهٔ ۲۳

تشنه ام ساقی بیاور کاس را

بیش نشنو قول هر نسناس را

تو بگردان دور خود دور زمان

گو بگردان بر سر ما آس را

بامدادان بر سر ما کن سبک

سرگران بر لب کشیده کاس را

تا مگر جانی دهد دل مرده را

یا مگر دفعی کند وسواس را

کس نیارد همچو ما در رزم عشق

طاقت پیکان چون الماس را

پیش تیر ناوک چشمان مست

حد خفتان کی بود قرطاس را

چون نمی‌آید به دستم یار جنس

لاجرم بر هم زنم اجناس را

تا نباید منت منعم کشید

زان سبب بگزیده‌ام افلاس را

می‌کند روشن نزاری عالمی

چون برآرد از دوات انقاس را

مالکی باشد که از روی حسد

معترض باشد مسیح انفاس را

شمارهٔ ۲۴

ساقی ز بامداد روان کن کئوس را

تا گردنان نهند به پیشت رئوس را

زنگار غم به صیقل می بستر از پگاه

صفوت چنین دهند ذوات و نفوس را

وقت سحر چو بانگ برآرد خروس صبح

تو نیز هم به بانگ درآور خروس را

کنج فراغ گیر که در کاینات نیست

شایسته تر ز می کده جایی جلوس را

زنهار می مده به گرانان تندخوی

بوسه چه لایق است و موافق دبوس را

از محتسب مترس که او نیز می‌خورد

عاقل به خویشتن ندهد ره فسوس را

مالک کند به حشر مکافات محتسب

رستم دهد جزا به سزا اشکبوس را

منسوخ کرد شیره رز در معالجت

سغمونیا و تربد و مقل و فلوس را

تا می فروش رام تو باشد نزاریا

یک جو مخر زمانه تند شموس را

فرمان نبرد و پی رو رای و قیاس شد

در خام از آن گناه گرفتند توس را

خودبین مباش و باد مینداز در دماغ

غیرت شجاع راست نه طبل و نه کوس را

شمارهٔ ۲۵

ره نباشد در حریم عشق هر اوباش را

طاقت خورشید ناممکن بود خفاش را

پادشاهی نیست جز درویشی و آزادگی

پس میسر نیست هفت اقلیم جز قلاش را

گر تفرج می‌کنی باری بیا طوفی بکن

عالم دردی کشان بی غم خوش باش را

دور باش از اهل دنیا زان که نا ایمن بود

روزگار از خوف سلطان حاجب و فراش را

نیک خواه و نیک باش و نیک بین و نیک دان

چون قلم رفته ست بر لوح ازل نقاش را

دم مزن با نفس ناقص مشورت با عقل کن

مرد عاقل کی به نامحرم برد کنکاش را

سینه خالی کن نزاری تا فرود آید ملک

گر نه کی بتوان کشیدن کینه و پرخاش را

آتش خشمت بریزد آب روی ایمن مباش

آب جوی است آب رویت در نظر فحاش را

شمارهٔ ۲۶

ای پیک مشتاقان بگو این بی دل مشتاق را

تا در چمن چون یافتی آن سرو سیمین ساق را

گر بر گلستان بگذری آنجا که دانی با منش

اکنون به بستان بیشتر خاطر کند عشاق را

گر باز بینیش ای صبا گو تا تو ما را دیده ای

کردیم از سودای تو از سر قدم آفاق را

با خویشتن همراه کن یک آه من تا پیش او

بر احتراق سینه ام شاهد بود مصداق را

دنیا و دین بر هم زدم تا نشکند پیمان من

ترسم که بدعهدی کند بر هم زند میثاق را

هرلحظه آتش می زند برق سخن بر دفترم

با آن که از درد دلم دل پاره شد اوراق را

آری نزاری برمکن خاطر به دوری از وفا

باشد که هم روزی ز ما یاد آرد استحقاق را

شمارهٔ ۲۷

در عشق اعتبار منه صلح و جنگ را

زیرا نشانه ی دگرست این خدنگ را

تا از خودی خود نبرندت برون تمام

از دامن تو باز نگیرند چنگ را

هر گه که گشته باشی در ذات دوست محو

دیگر حجاب تو نکند نام و ننگ را

چون نفس مطمئنه به مرکز قرار یافت

زان پس چه اعتبار شتاب و درنگ را

زان خاصیت که در سکنات غزال هست

هرگز به وقت حمله نباشد پلنگ را

روشن دلان به آینه محتاج نیستند

زیرا کز ابتدا بزدودند زنگ را

فرهاد کی فریفته ی بی ستون شدی

گر بر محک زدی دل شیرین و سنگ را

بی چاره جان نبرد ز شیرین عشق از آنک

با نوش شهد تعبیه دارد شرنگ را

پهلو چگونه ساید با پیل عشق ، عقل

کز نیل ، بی درنگ در آرد نهنگ را

گر زلف و روی دوست نبینی نزاریا

از هم چگونه فرق کنی صلح و جنگ را

شمارهٔ ۲۸

ساقی بیار از بامداد آن آب آتش رنگ را

بر هم زن و در هم شکن هم صلح را هم جنگ را

بوّاب خلوت خانه را گویید زنهار ای فلان

در مجلس ما آمدن رخصت مده دل تنگ را

یار قلندر پیشه را شاید که اینجا ره دهی

چون حلقه بر در زن ولی اغیار بی فرهنگ را

شوخی و شنگی خوش بود از خوبرویان راستی

دارم قبول از جان و دل هم شوخ را هم شنگ را

تا هیچ می ماند ز تو لاف سبک روحی مزن

دعوی وحدت کی رسد موقوف نام و ننگ را

عزمی متین کن ای پسر از عقل ناقص برشکن

چون برشکستی همچو من بر دوش می کش چنگ را

چون دف دورویی تا به کی چون نای تا کی دم مزن

یک رو شو و خالی مدار از چنگ یک دم چنگ را

زنهار می گیرد دلم زان آب می ریزم برو

هم صیقل می می برد آیینه ی دل زنگ را

بر نقطه ی خم روز و شب دوران کنم پرگارسان

چندان که در چنگ آورم از رشک، هفت اورنگ را

هان ای نزاری محو شو در دوست وز خود برشکن

وز شاهد دنیای دون دیگر مخر نیرنگ را

شیرین ز وحدت گر شدی ناظر به حال عشق او

از راه خود برداشتی فرهاد مسکین سنگ را

شمارهٔ ۲۹

عشق پیدا می کند تنها مرا

یار بر در می زند عذرا مرا

عقل کو تا از جنونم واخرد؟

وارهاند زین همه سودا مرا

عشق اگر سودا نکردی بر سرم

عقل کی بگذاشتی تنها مرا

مصلحت اندیش من در دست عشق

کاشکی بگذاشتی حالا مرا

عاقبت روزی ببیند در مراد

چشم شب بیدار خون پالا مرا

گوییا هر دم به دم در می کشند

تیره شب های نهنگ آسا مرا

صبر اگر بگریزد از من عیب نیست

عشق می آرد به سر غوغا مرا

عقل مسکین از جهان شد برکنار

کاش بودی طاقت او را مرا

تا کی از جور ملامت گر که کرد

در میان انجمن رسوا مرا

قسمت من بین و روزی رقیب

روز عید او را، شب یلدا مرا

با حبیبم گفته بوده ست آن لئیم

بیش از این طاقت نماند اینجا مرا

از درون شهر و درگاه حرم

یا نزاری را برون بر یا مرا

دشمنم را خود غرض این است و بس

تا ز وامق افکند عذرا مرا

شمارهٔ ۳۰

مگر حبیب کند چاره عن قریب مرا

در این مرض چه مداوا کند طبیب مرا

حیات محض شود موت تلخ در حلقم

ز نوش داروی لب گر کند نصیب مرا

اگر نظر کند از جنبش صبا جانی

دهم نسیم عرق چین او به طیب مرا

چو حب دوست، حمایت کند ندارم باک

به نیم حبه نباشد غم رقیب مرا

چو من نمی شنوم پند گو به حکم کرم

دگر به موعظه تلقین مکن خطیب مرا

که من معاینه لبیک دوست خواهم زد

اگر کشند چو حلاج بر صلیب مرا

به غیر رندی و می خوارگی چه آموزند

به مکتبی که نزاری بود ادیب مرا

زمانه گر نشود سازگار با عشاق

ز روزگار نمی آید این عجیب مرا

شمارهٔ ۳۱

تا می نمی خورم غمِ دل می خورد مرا

از دست غم هم اوست که وا می خرد مرا

یک دم به خوش دلی نزدم تا مکابره

زهد و ورع شدند حجاب خرد مرا

باشد کزین مشقت شاقم دهد خلاص

کو مشفقی که شقه به هم بر درد مرا

ساقی مگر به مصقله جام غم زده ای

زنگار زهد خشک ز دل بسترد مرا

زیرِ گِل از عظام رمیم آید الغیاث

بالای خاک بر سر اگر بگذرد مرا

بی احتراق آتشِ می از دبور دی

خون در عروق هم چو جگر بفسرد مرا

آه از ندامت آه که حرمان روزگار

هر شب هزار بار به جان آورد مرا

هرگز گمان که برد که صیّاد اعتبار

بر راه توبه دام بلا گسترد مرا

بر دست او ز توبه کنم توبۀ نصوح

این بار اگر پیاده به قاضی برد مرا

بر من زبان دراز شوند اهل اعتراض

گر محتسب به چشم رضا بنگرد مرا

آخر نزاریا نکنی با خود این قیاس

کآخر زمانه به هر چه می پرورد مرا

وقعت چو بشکنند نگویی که بعد از این

دیگر کس دگر به کسی نشمرد مرا

شمارهٔ ۳۲

تا می نمی خورم غمِ دل می خورد مرا

کو هم دمی که روی و رهی بنگرد مرا

بر من جهان خروشد و شور آورد و لیک

از دست غم هم اوست که وا می خرد مرا

دانی چرا به آتش صهبا بسوختم

تا زمهریر توبه چو یخ نفسرد مرا

آه از جفای چرخ که دردِ فراقِ دوست

روزی هزار بار به جان آورد مرا

خود می روم به غربت و بر بخت بی گناه

تشنیع می زنم که کجا می برد مرا

گر دوست را ز دست دهم لاجرم سزاست

ایّام اگر به پای جفا بسپرد مرا

چشم امیدوار به در بر نهاده ام

باشد که باز بخت به سر بگذرد مرا

تا مهر دوست پرورم و جان بدو دهم

ورنه زمانه بهر چه می پرورد مرا

ابدال سر به دنیی و دین در نیاورند

صاحب نظر ز بی قدمان نشمرد مرا

گفتی نزاریا به خرد باش و هوش مند

من والهم چه کار به هوش و خرد مرا

شمارهٔ ۳۳

یقینم که ضایع نماند مرا

زلالی به لب برچکاند مرا

اگر خواهد از تند بالای قهر

به قعر جهنم دواند مرا

و گر خواهد از پای گاه عدم

به فردوس اعلا رساند مرا

به سلطانیّ ام ملک باقی دهند

اگر بندۀ خویش خواند مرا

طفیل گدایان اویم اگر

به تخت کیی برنشاند مرا

که داند مگر دایۀ صنعِ او

که بهر چه می پروراند مرا

به کشتیِ همت نزاری مگر

ز بحرِ بلا بگذراند مرا

غلط می کنم زان که اوییِ او

ز ماییِ ما وا رهاند مرا

شمارهٔ ۳۴

بگویید ای مسلمانان که درمان چیست کارم را

که چشم بد رسید آخر نظام روزگارم را

نکردم شکر ایّامی که با آرام دل بودم

درین غم اوفتادم رغم جانِ غم گسارم را

نه روی وصل جانان را نه درمان درد هجران را

نه محرم راز پنهان را نه پایان انتظارم را

خلاصی گر چه مجنونم وصالی گر چه مهجورم

هنوز این چشم می باشد دل امیدوارم را

چه حاصل از منِ بی دل ز بی مهری و بی خویشی

چو عشق از دست نگذارد زمامِ اختیارم را

نماز شام وامانم به سرخی چون شفق ماند

که تا سر پر کند چشمم ز خون دل کنارم را

نه خوابم باز می گیرد نه روزم یار می باشد

دریغا گر کسی از من خبر کردی نگارم را

نزاری گر به صد زاری بمیرد در هوای تو

چه دولت بیش از این باشد سعادت باد یارم را

شمارهٔ ۳۵

برفت و بر سر آتش نشاند یار مرا

به پای حادثه افکند روزگار مرا

گر آشکار کند آب دیده راز دلم

میان آتش سوزان چه اختیار مرا

چنان نکرد کمند بلای عشقم صید

که قید عقل کند بعد از این شکار مرا

می فکن از نظر عزّتم چنین ای دوست

که دوستان همه بگذاشتند خوار مرا

زمانه را چه حسد بود در میانه ز من

که کنار تو افکند بر کنار مرا

من از تو هیچ دگر جز همین نمی خواهم

مباش بی من و بی خویشتن مدار مرا

تویی مرادِ من از کاینات و موجودات

به هر چه غیر تو باشد چه کار مرا

موکّلان خیالت نمی هلند دمی

که بی وجود تو جایی بود قرار مرا

دلی پر آتش و چشمی پر آب خواهم رفت

شهیدم ار بکشد دردِ انتظار مرا

به شفقت تو نزاری امیدها دارد

روا مدار چنین نا امیدوار مرا

شمارهٔ ۳۶

با یادِ دوستان ندهد هیچ کس مرا

بی یادِ دوستان نرود یک نفس مرا

مشتاقِ دوستانم تا می رود نفس

هرگز ز سر برون نرود این هوس مرا

لبّیکِ دوست می زنم و مست می دوم

گو خواه محتسب زن و خواهی عسس مرا

حاجت به تیغ نیست بگویید با رقیب

یک غمزه زان دو چشم پرآشوب بس مرا

با شاه گو بگوی که با دوستان دمی

خوش تر ز تخت گاه تو آید حرس مرا

برمن به جز ولی همه ملک ار شوند خصم

گو پوست در کشند زسر چون عدس مرا

من در قیامتم ز رقیبانِ کویِ دوست

حاجت به حشر نیست دگر زین سپس مرا

سیلی چنین که می رود از دیده در کنار

معذورم ار به چشم در آید ارس مرا

تا وارهاندم ز نزاری دریغ اگر

بودی به توبه کردن دل دسترس مرا

شمارهٔ ۳۷

خوشا مطالعه کردن جمالِ بستان را

به موسمی که صبا تازه می کند جان را

میانِ باغ خرامان گرفته دست به دست

نگارِ سیب زنخدانِ نار پستان را

قدح به دور بگردان دمادم ای ساقی

که نیست رویِ ثباتی سپهرِ گردان را

به مذهبِ صلحا شربِ آبِ رزنهی است

بده ، بیار ، ستیزِ صلاح جویان را

فغان زچنگ برآورد پیاپی ای مطرب

وز آن فغان مددِ روح بخش انسان را

خلافِ مدّعیان است التفات به چنگ

بزن به تار علی رغمِ جانِ نادان را

خوش است مجلس آزادگان که فرقی نیست

میانِ مجمعِ ایشان گدا و سلطان را

زوال دور مبیناد مجلسی که دروست

بتی که نیست چو او در بهشت رضوان را

نزاریا اگرت ره نمی دهند آن جا

عجب مدار که دفعی معیّن است آن را

سپندِ دل همه بر آتشِ دعا دارند

چه گونه چشم رسد روزگارِ ایشان را

شمارهٔ ۳۸

می بیارید و به می تازه کنید ایمان را

غم جنّات و جهنم نبود رندان را

ترک خود گیر که با خود به مکانی نرسی

که در آن کوی مجالی نبود رضوان را

عاقلان را به مقامات مجانین ره نیست

با چنین قوم که ماییم چه کارایشان را

راز مگشا و گر چاره نباشد این عهد

با کسی بند که باطل نکند پیمان را

هر چه درباره من گفت به جای خود بود

من ملامت نکنم معترض نادان را

ره به مجنون نبرد عاقل تدبیر اندیش

خبر از عالم انسان نبود حیوان را

هر که راه از حیوانی سوی انسانی یافت

بشنیده ست و بدانست که جان جانان را

همه دشواری وآسانی دل چندان است

که بدانست که موقوف که دارد جان را

مصلحت بین و به هم برزده لفظی است خلنج

کد خدایی نرسد بی سرو بی سامان را

ما نترسیم ز تهدید و وعید دشمن

دوست گر سر برود رد نکند فرمان را

گر چو من رانده یی قربت این حضرت یافت

نظر شاه جهان است که داند آن را

گر گدایی چو نزاری نبود ور باشد

هیچ نقصان نکند مملکت سلطان را

شمارهٔ ۳۹

زمانه باز جوان کرد پیرزالِ جهان را

بیار می که حیات از می است پیرو جوان را

مگر تتبّعِ من می کند سحاب به نیسان

که وقفِ طرفِ چمن کرد چشم ژاله فشان را

ببین بساطِ بساتین ز گونه گونه ریاحین

به چشم تجربه اعجوبهٔ زمین و زمان را

به چشم بر سرِ گل می کند نثار لآلی

صباح از آن صدفِ غنچه باز کرد دهان را

شکیب چند کند بلبل اختیار ندارد

اگر ز بی خبری فاش کرد رازِ نهان را

به باغبان که رساند سلامِ من که اجازت

نمی دهی که تفرّج کنند سرو روان را

دل ضعیف من از هول بانگ رعد بترسد

بیار و بر سر من کش سبک شراب گران را

حکیم می کده از بهر اعتبار اطبّا

به جام باده مداوا کند چنین خفقان را

ز دست حور وشی حالیا به نقد خوش آید

می و مشاهده ما را و نسیه اهل جنان را

ز تیر طعنه چه ترسم چرا سجود نیارم

کشیده تا بنِ گوش ابروانِ هم چو کمان را

من التفات ندارم به اعتراضِ مقلّد

که اعتبار نباشد مزخرفاتِ چنان را

نزاریا سر دار آمده ست افسر مردان

اگر نداری ای سر نگاه دار زبان را

شمارهٔ ۴۰

به کام دل بدیدم خویشتن را

گرفتم در بر آن سیمین بدن را

به دستم داد زلفی کز نسیمش

جگر خون گردد آهوی ختن را

ببوسیدم بنا گوشی که عکسش

طراوت داد برگ نسترن را

صنوبر قامتی کز رشک ساقش

به گِل درماند پا سرو چمن را

نه در پهلو که در چشمش نشاند

اگر چون گل دهد خاری سمن را

جهانی در شکر گیرد هرآن گه

که همچون پسته بگشاید دهن را

چو بنماید سر دندان به خنده

بریزد آبرو درِّ عدن را

ز بویش زنده وا باشد نزاری

به خاکش گر فرستد پیرهن را

اگر بر تربتش روزی نهد دست

بدرّد بر خود از رقّت کفن را

شمارهٔ ۴۱

چه شود گر بپذیری من تر دامن را

خشک مغزی ، خرفی ، ساده دلی چون من را

جان دریغ از تو ندارم اگرم راه دهی

چه محل در صف عشاق نهد دل تن را

هم دل ماست که بر ما به ستم می گرید

مثل این است که هم آهن شکند آهن را

با من ای یار اگر یار منی یاری کن

نه چو یاری که همه زخم زند هاون را

مردمان در حق من هر چه بتر می گویند

چه کنم پیش گرفتم به قفا گردن را

دوست داند که مرا با که سر و کار افتاد

سرِّ روح الله بس مریم آبستن را

من که ام کز تو سخن گویم و از قصّه ی خویش

راستی لافِ فصاحت نرسد الکن را

با رقیبان شده بر بوی توام هم خانه

هیچ کس دوست نبوده ست چنین دشمن را

کو نسیمی ز عرق چین تو تا بنماید

یوسف باد صبا مژده ی پیراهن را

ساقیا دیر مکن زود بده ساغرِ می

گر گرفته ست سرش خشت بر افکن دَن را

تازه رو باش و مینداز گره بر ابرو

به کدورت نتوان خورد می روشن را

از مجاریِ دماغم نرود دود بخور

مگر از آتش می بر فکنی روزن را

خویش را از نفس سوخته دل دار نگاه

که به یک آه بسوزند دو صد خرمن را

آیه ی خلّصه الله به که آمد دانی

به تهمتن که برآورد ز چه بیژن را

شد نزاری ز خیال تو چو سوزن باریک

چه خیال است که بگداخت چنین سوزن را

شمارهٔ ۴۲

طاقت بار ملامت نبود گردون را

وین شرف شیفتگان راست نه هر مادون را

من دل سوخته با این همه خامان چه کنم

نافه را بوی بود نی جگر پر خون را

ماه تا روی مبارک به کسی بنماید

بخت مسعود بباید نظر میمون را

هر که دیده ست ملامت نکند بر چو منی

بنده بودن حرکت های چنان موزون را

دانه ی اشک مرا بر سر کویش چه محل

پیش او قدر نباشد گهر مکنون را

ای که بیگانه ای از عشق مکن گستاخی

آشنا ناشده چون عبره کنی جیحون را

دل مجنون مرا هیچ مداوا نکند

گر خدا بار دگر جان دهد افلاطون را

من ندانم که رقیب از چه معذّب دارد

عاشق خسته دل از شهر شده بیرون را

زاهدی عیب نزاری به تعصب می کرد

که بباید چو سگان سوختن آن ملعون را

عاشقی گفت چه می خواهی از آن بیچاره

او خود آهنگ سفر کرده بود اکنون را

عاقلان این سخن آخر نشنودند هنوز

که خردمند نصیحت نکند مجنون را

شمارهٔ ۴۳

به زیر طاق دو ابرو ساحرند او را

که کرده اند مسخر عموم اردو را

مرا به خیره ملامت چی می کند بد گوی

چگونه دوست ندارند روی نیکو را

به سیل دیده ی من بنگرید اگر خواهید

که در عراق تفرج کنید آمو را

ندیده اند مگر روی آن بهشت آرای

جماعتی که صفت می کنند مینو را

به نقد وقت چو فردوس حاصل است امروز

چرا نه عیش کنم در بهشت با حورا

به غمزه یی دل و دینم چنان به هم بر زد

که چول کرد به کل هم دل هم اینجو را

فسون من چه زند پیش غمزه یی که کند

به یک کرشمه مسخر هزار جادو را

ز حسن او چه شود کم گر التفات کند

به چون منی و چه نقصان ز رشته لولو را

به بر فشاندن آستین و قهر رقیب

نزاریا مده از دست دامن او را

شمارهٔ ۴۴

مگر صبا برساند سلام یارو را

وگرنه با که بگویم حکایت او را

چو اعتماد نمانده ست جهل باشد اگر

محل راز کنم دوستان بد گو را

نه یار با من و نه دل چگونه بی دل و یار

توان برید به تکلیف راه اردو را

بیا شبی و در آغوش و در کنارم گیر

که بیش طاقت ازین نیست بی تو سعدو را

کسی که جان و دل و هوش ما با اوست

چگونه باز توانیم کرد ازو خو را

به جان تو که نزاری دگر به دیده و دل

نه زشت را متقبل شود نه نیکو را

شمارهٔ ۴۵

وقتی ز ما یاد آمدی هر هفته یی آن ماه را

اکنون ملال خاطرش بر ما ببست آن راه را

بی جرم غیرت می‌کند ور نیز جرمی کرده ام

هم چشم دارم کز کرم بردارد آن اکراه را

گر می کشد عین رضا ور نیز می بخشد روا

بر خون و مال بندگان حکم است و فرمان شاه را

عاشق ببودی جان بده تسلیم گرد و سر بنه

دست تصرف زین قبل در جان رسد دل خواه را

با اعتماد صابری با عشق کردم کافری

در پیش صرصر راستی وزنی نباشد کاه را

عشق جهان آشوب را بر هر طرف کافتد گذر

بانگ شبیخون برزند غارت کند بُن گاه را

بر مسندِ مصرِ دلم بنشست چون یوسف وشی

یعنی که بی مسند نشین رونق نباشد گاه را

قدرش نداند کس چو من یا چون زلیخا عاشقی

آری نباشد حاصلی از قدرِ یوسف چاه را

گفتم نزاری را مکن با زورمندان امتحان

بر شاخ بالا دست‌رس کمتر بود کوتاه را

اکنون ندامت می‌برد جان می‌کند خون می‌خورد

یارا ندارد لاجرم از دل برآرد آه را

شمارهٔ ۴۶

هرگز مه آزمای دگر آزموده را

زیرا محل بوده نباشد نبوده را

گر جاهلی ستایش جاهل کند ولی

نتوان ستود پیش خرد ناستوده را

بر هر کس اعتماد مکن زان که هرزه گوی

باور نکن که باز نگوید شنوده را

جانش بکاهد ار ندهی رخصتش به گفت

نتوان خموش داشت سخن بر فزوده را

قلاب را اگر ز خیانت گریز نیست

صرّاف نیک داند از زر، زدوده را

معقولِ عقل نیست که صرّاف چشم باز

با سرمه نسبتی دهد انگشتِ سوده را

خوش وقت عارفان محقق که نزدشان

چندان محل نباشد این خاکِ توده را

گه گه به گوش مالِ ادب بهرِ انتباه

واخواست واجب است تغافل نموده را

شمارهٔ ۴۷

کیست که چاره ای کند جانِ به لب رسیده را

باز به دست ما دهد پایِ دل رمیده را

کیست که او خبر کند یار مرا ز حال من

تا به دعا مدد دهد یارِ ستم رسیده را

هیچ خیال آن پری از نظرم نمی‌رود

کاج به خواب دیدمی آن به خیال دیده را

تفِّ سمومِ سینه ام تا به خیال کم رسد

هر نفس آب می‌زنم صحن سرای دیده را

باز اگرم به ره بوَد بخت،ز خاک کوی او

سرمه‌ی روشنی کشم دیده ی خون چکیده را

جان کند و جگر خورد هر که چو من به دستِ خود

سلسله‌ی ستم کند پای به سر دویده را

جز به خلافِ اهل دل سیر نمی‌کند فلک

قاعده نیست راستی این فلکِ خمیده را

یاد مکن نزاریا عهد گذشته تا دمی

در حرکت نیاوری درد نیارمیده را

عمرت اگر وفا کند باز رسی به دوستان

ور نرسی وداع کن عمر به سر رسیده را

شمارهٔ ۴۸

ساقیَکِ ظریف من جامکِ آبگینه را

بیش ترَک بده بیا بندگکِ کمینه را

زحمتک است هین که شد دردکِ سر ز حد برون

کاسَگکی بده کزو راحتک است سینه را

نازکک و خوشک بیا خوابک شب ز سر بنه

صبح گهک روانه کن قهقهکِ قنینه را

بادکِ سخت می وزد کشتیَکِ گران بده

خنبکِ بحر سینه کن لنگرکِ سفینه را

مجلسکی اساس نه چنگیکیِ طلب کزو

مهرکِ دل شود فزون رغمکِ اهل کینه را

چارگکی اگر کنی نیکک ورنه صرف کن

ماحضرک به وجهِ می جانکِ خود رهینه را

نقدکِ وقت بایدت زودترک نزاریا

خالیَک از قماش کن کنجک دل دفینه را

شمارهٔ ۴۹

نظر از جانب ما کن زکات زندگانی را

دلی ده باز ما را صدقة جان و جوانی را

به بوسی از سرم کردن توانی دفع صفرا را

به بویی از دلم بردن توانی ناتوانی را

چه بادش گر به دلداری دمی با بی دلی داری

نصیحت گوش کن عادت مکن نامهربانی را

به دندان می کنم دست از خلافِ وعده های تو

نباشد اعتبار الحق حدیث سر زبانی را

به جان و دل فرود آمد بلای عشق تو ناگه

نگرداند کسی از خود بلایِ آسمانی را

دل از من بستدی آری دل و جانم فدای تو

تفاوت در دلی دادن چه حاجت یار جانی را

نزاری گر به زاری خاک شد بر آستان تو

نباشد اعتباری چارچوب استخوانی را

شمارهٔ ۵۰

اگر تو تازه کنی با من آشنایی را

بر افکنی ز جهان رسم بی وفایی را

ز راه مرحمت آن دم که از وفا گویی

بسوز همچو دلم برقع جدایی را

اگر چراغ نباشد شبِ وصال چه غم

زشمعِ چهره برافروز روشنایی را

بیار ای بت ساقی می مغانه که من

ز سر به در کنم این خرقة ریایی را

ملامتم مکن ای پارسا که در رهِ عشق

به نیم جرعه فروشند پارسایی را

به خوانِ وصل تو هر کو نواله ای دارد

به ملک جم ندهد ملکت گدایی را

شمارهٔ ۵۱

خنک دلی که زمام رضا دهد به قضا

چو روزگار نگردد ز اقتضای رضا

به نوکِ کلک ازل هر چه بودنیست نگاشت

قضای کن فیکون بر صحیفة مبدا

نشان معرفتِ مرد صادق آن باشد

که اقتدا به توکل کند به خوف و رجا

به پای مردی عقل زبون چه دفع کنیم

مبارک است بلایی که روی کرد به ما

فلک چگونه موافق شود مبند خیال

قضا چگونه حمایت کند مپز سودا

چه نیک بخت بود بنده ای که در همه حال

سپاس دارد و راضی شود به حکم خدا

نزاریا به کلید طمع گشاده نشد

در سرایِ فراخ آسمانِ تنگ فضا

طواف کعبة مقصود کن که بی مقصود

بسی شد آمد کردی به فکر بی سر و پا

میسرت نشود جز به خلوت آسایش

مسلمت نشود جز به عزلت استغنا

زبون نگشت چو موسیجة خرف مرغی

که آشیانة عزلت گرفت چون عنقا

جهان و هر چه در او هست نیست جز فانی

کسی چگونه نهد دل بر این مقام فنا

شمارهٔ ۵۲

ما همانیم که بودیم و ز یادت به وفا

به جدایی متبدل نشوند اهل صفا

گر حجاب است میان من و معشوق رقیب

نتواند که کند از حرمش دفع صبا

حاجب خویشتن است او نه حجاب من و دوست

من خود از روی حقیقت نه ام از دوست جدا

می روم بی خود و گر جان جهان از پس نیست

به دل و دیده چرا پس نگرانم ز قفا

شرک باشد من و او هر دو به هم ماننده

من چنانم که از او باز ندانم خود را

نیست در مذهب عشاق نه هجران نه وصال

رنج راحت بود و غم فرح و درد دوا

معرفت اصل محبت بود و مرد محب

هیچ دیگر به جز از دوست ندارد اصلا

پر شد از رخت محبت همه اجزای وجود

حاش لله متعصب ز کجا ما ز کجا

هر چه جز اوست خیال است نماینده و نیست

هیچ پاینده جز او هر چه دگر هست فنا

در دریوزة درویش محقق در اوست

جز از این در نکند کدیه نزاری گدا

شمارهٔ ۵۳

یارب به عفو توست امید نجات ما

بپذیر عذر و در گذر از سیئات ما

اِرحم به فضل خود که ندارد تعلقی

الا به رحمت تو حیات و ممات ما

گر نه به حب آل نبی ممتلی بود

ناید به هیچ کار نفوس و ذوات ما

بر هرزه از عدم به وجود آمدیم نی

سرّی بود هر آینه هم در حیات ما

مولود ما ز نطفة امرست در وجود

ولدان به اصل باز برند امهات ما

دام غرور بر گذر ما نهاده اند

رای و قیاسِ منقلب بی ثبات ما

فریاد ما ز رای و قیاس محال ماست

نه نه قیاس و رای نه، عزی و لات ما

بست ها که در مخیلة ما مصورند

در سومنات نیست زهی ترّهات ما

شاید اگر چو لات پرستان لقب نهند

بت خانة مخیله را سومنات ما

پنجاه سال بی هده گفتی نزاریا

وز صد یکی هنوز نگفتی صفات ما

شمارهٔ ۵۴

ما برفتیم و تو دانی و دل غم خور ما

بخت بد تا به کجا می برد آبشخور ما

از نثار مژه چون گوش تو در دُر گیرم

قدم هر که سلامی ز تو آرد برِ ما

به وداع آمده ام هان به دعا دست برآر

که وفا با تو قرین باد و خدا یاور ما

فلک آواره چرا می کندم می دانی

رشک می آیدش از خلوت جان پرور ما

گر همه خلق جهان بر من و تو حیف کنند

بکشد از همه انصاف ستم داور ما

به سرت گر همه عالم زبر و زیر شود

نتوان برد هوای تو برون از سر ما

هر که گوید به سفر رفت نزاری هیهات

گو نزاری به سفر سر نبرد از در ما

شمارهٔ ۵۵

خیز ای غلام باده درافکن به جام ما

کز وصل توست گردش گردون غلام ما

گر لایق است چشمة خورشید را فلک

خورشید باده را فلکی کن ز جام ما

آن قاصد است باده که جان است مقصدش

جز وی به جان ما که رساند سلام ما

در بزم گه چو دست تو گردان کند قدح

گردان شود سپهر سعادت به کام ما

ما را ز عقل ما همه اندوه و آفت است

جز می ز عقل ما که کشد انتقام ما

می ده می ای غلام که از می در اوفتد

صد لذت و نشاط به راحت به دام ما

یک ره که در جهان نتوان زیستن مقیم

بی عشوه بی صواب نباشد مقام ما

نیکی کنیم و باده خوریم و عطا دهیم

تا اقتدا کنند به ما خاص و عام ما

وآنها که بد کنند نزاری چنین کند

این شعر ما بس است بدیشان پیام ما

شمارهٔ ۵۶

جای گنج است کنج خانهٔ ما

نقد وقت است در خزانة ما

راح بستان که روح قدس به فخر

می نهد سر بر آستانهٔ ما

تا کند مستی و برون آید

جرعه ای از می شبانهٔ ما

طبق سیم و زر اگر نبود

چه خلل در شرابخانهٔ ما

خم دهقان همیشه می دارد

به زر و سیم بر چمانهٔ ما

خوش بود یک زمان که هیچ زمان

نبود خوشتر از زمانهٔ ما

پادشاهی به ما رسید که باز

باز آمد به دستوانهٔ ما

نه که خود باز را نشیمن گاه

بود پیوسته آشیانهٔ ما

دین و دنیا به نزد ما دو زنند

سه طلاقند هر دوگانهٔ ما

ابلهان اهل جنّت اند اکثر

تو ندانی در ابلهانهٔ ما

تیر می افکن و کمان می پوش

بی نشانی بود نشانهٔ ما

بشنو ای یار از نزاری زار

زاری ما و زاریانهٔ ما

دمِ او گرچه دام مرغان است

نیست هر مرغ مرد دانهٔ ما

شمارهٔ ۵۷

اگر آدم نیفتادی برون ازجنت مأوا

وجودِ آدمی موجود کی بودی در این مأوا

یقین پس حکمتی دیگر درین باشد نه بر عمیا

برون کردندش از انهار خلد و سایة طوبا

چو پیدا کرد بی هنگام سِر باطن وحدت

هنوز آن صورت دعوی نمی گنجد در این معنا

چو فرزندان تعاقب بر تعاقب می رسند این جا

چنین رفت است از مبدا مدار حکمت اولا

حجاب راه او شد گندم و باز از پشیمانی

به استغفار نادانی به جنت باز شد مولا

به صُمّ عُمی از مبدا قلم رفت است بر اجزا

اصم چون بشنود اسرار و چون بیند به حق اعما

بباید ساخت هر کس را به رتبت با نصیب خود

خضر را چشمه ای داد و کلیم الله را افعا

نباشد همچو روح الله یهودا را دمی محرم

دمِ نامحرمان در ما نگیرد چون دمِ عیسا

مقرر کرد هر کس را نصیبی مطلق از مبدا

به حکم ظاهر و باطن قسیم فطرت اولا

دو کون است ار شوی یک روی آنگه روشنت گردد

شریعت جادة دنیا قیامت مبدا عقبا

نزاری گرد خود گشتن چو کرم پیله تن تا کی

شنید من علیها فان همه مولی هوالاعلی

شمارهٔ ۵۸

مرا دلی ست ز تیمار بی دلی در وا

معلق است به مویی چو ذره ای ز هوا

چو ذره مضطربم در هوای خورشیدی

که زیر سایة زلفش خرد کند مأوا

هلاک می شوم از دست و پای مال فراق

دریغ اگر بتوانست گفتمی سر وا

به لب نمونة آیات انگبین و شراب

به رخ خلاصة اولاد آدم و حوا

از آن نیافت سکندر که بود روزی ما

لبی که درد سکندر جز آن نداشت دوا

خراب کردة چشمانت ای نگارینم

که می کشند و به سر می برند با دو گوا

گرت به خواب بدیدی شبی عظیم و الروم

ز شمع روی تو پروانه وار ناپروا

سپاه شب نکشد از عدم دگر به وجود

به دست حسن تو گر برکشد زمانه لوا

ز حال من نظر لطف خویش باز مگیر

که بی تو از سر و کارم برفت نور و نوا

مریز خون نزاری چو در جوار توام

که نیست در حرم کعبه قتل صید روا

شمارهٔ ۵۹

کار ما بیرون شد از ساز و نوا

وقت تجرید است و کنج انزوا

آسمان ما را در اقصای زمین

یک زمان خوش دل نمی دارد روا

در زمین خود راستی ننهاده اند

آفرینش را بر این دارم گوا

نفی تهمت را منجم می کند

راستی نسبت به خط استوا

کاش باری آسمان منعکس

پشت کوژ خویش را کردی دوا

تا به دنیا در چه خیر آمد پدید

زین گروه ناحفاظ بی نوا

سر تهی چون طبل پر باد غرور

بر کشیده تا به علیین لوا

عاقلان شان سخرة رای و قیاس

جاهلان شان فتنة کام و هوا

باش از این غولان نزاری بر حذر

بت هنوز از غول بهتر پیشوا

گرد بت رویان حسن افزای گرد

بلبلی بر گلرخان می زن نوا

شمارهٔ ۶۰

گذشت بر سرم از دست دل قیامت‌ها

کشیدم از کس و ناکس بسی ملامت‌ها

علم شدم به علامات عشق در عالم

بلی به روز قیامت بود علامت‌ها

غلام عشقم و الحمدلله از سر صدق

بر آستان وفا کرده‌ام اقامت‌ها

محبت است و ارادت نه جبر و نه تکلیف

ز دل به رغبت خاطر کشم غرامت‌ها

مرا به زهد و صلاح و وَرَع مکن دعوت

بلای عشق به است از چنین سلامت‌ها

همین نه بس که نبایست خوردنم باری

ز عمر رفته چو افسردگان ندامت‌ها

نزاریا ز زمان گذشته بیش ملاف

بر اولیا نتوان بست از این کرامت‌ها

به صور عشق فرودم دمی چو زنده‌دلان

که در زمانه برانگیختی قیامت‌ها

شمارهٔ ۶۱

بسیار عمرها و بسی روزگارها

بگذشت و حکم ها بنگشت از قرارها

روز و شب است و سال و مه و جنبش و سکون

هر یک مسخرند به تکلیف کارها

وضعی نهاده اند ز مبدای کن فکان

کان وضع مندرس نشود در هزارها

در منجنیق دور بسی چرخ سیر کرد

برجی هنوز رخنه نشد زین حصارها

شد شش هزار سال که مستوفی سپهر

فرموش کرده بود حساب و شمارها

بر نقطة وجود که عشق است نام او

از شوق می کنند فلک ها مدارها

ای بس که امّتان ز ره برده جهل را

دادند انبیا به بهشت انتظارها

ناچار از برای صلاح عموم را

منبر نهاده اند و برآورده دارها

بسیار خشت کالبد و جان آدمی

بر هم نهاد دور و فرو ریخت بارها

دانی چراست این همه اضداد و اختلاف

تا عاقلان دور کنند اعتبارها

کز خاک خون سرشتة بیچاره آدمی

باد فنا چگونه برآرد دمارها

بر خاک ریز خون دو دیده نزاریا

چندان که بشکفد به زمین لاله زارها

عمر عزیز بیهده در نای و نوش صرف

کردی به جهل و بردی در سر خمارها

شمارهٔ ۶۲

جام پر جان کن بیاور ساقیا

بین که می گردد سرم چون آسیا

طبع را اکسیر می پر می کنم

می کنم حاصل از او این کیمیا

هم بدین اکسیر حاصل می شود

کیمیای معنوی از اسخیا

شرب من ام الخبائث کی بود

من به پاکی می خورم با ازکیا

راستی را هم حرام و هم پلید

هست و شد بر بی ثبات و بی حیا

بنگ را قومی به جای می خورند

ظلمت شب را چه نسبت به ضیا

آری آری هست آنجا نکته یی

بیخ حیوانات باشد در گیا

سود کی باشد کشیدن در بصر

خاک کر در همچو گرد توتیا

گر کسی را ناخوش آید باک نیست

راست می گوید نزاری بی ریا

منکران از جهل نشناسند باز

اطلس و نخ از حریر و بوریا

شمارهٔ ۶۳

در خرابات گدایان ز سر ناز میا

نشنیدی و ندیدی برو و باز میا

زینهار از تو که با ساز مخالف نروی

راست می ساز چو بازآیی ناساز میا

راه ما تا نکنی قطع مقامات مپوی

کوی ما تا نشوی خانه برانداز میا

جای در باختگان است و بد انداختگان

در مقامرکده بی حرمت و اعزاز میا

کنج ما گنج نهان است در او بنهفته

سوی ما تا نشوی معتمد راز میا

تا سرافرازی و گردن کشی از ما دوری

پس بنه گردن تسلیم و سرافراز میا

روی در کعبة وحدت نتوان با خود رفت

در چنین قافله با کثرت انباز میا

تا نخوانند به آن جا نتوانی رفتن

بر پی بانگ دعا باز خوش آواز میا

فاش مرغی است نزاری و چو بلبل بر گل

گو دگر بر سر این شاخ به پرواز میا

شمارهٔ ۶۴

ای جانِ به لب رسیده بشتاب

خود را و مرا به نقد دریاب

دل رفت و تو نیز بر سر پای

اندیشه نمی کنی در این باب

بر نسیه چه اعتبار زنهار

در حاصل نقد وقت بشتاب

تسلیم شو و ز خود برون آی

نزدیک رهی ست تا به بوّاب

اما چو ز خود نمی کنی سیر

وامانده ای ز جمع اصحاب

از همت دوستان مددخواه

باشد نظری کنند احباب

بینی که ز دیر کعبه سازند

وز چار سوی صلیب محراب

جانا چو نمی شود میسر

ما را ز غمت به هیچ اسباب

در بادیة جمال رویت

لب تشنه بمانده ایم بی آب

از ناله من اثیر پر سوز

و زسینة من زمانه پر تاب

فرزند ادای نقد ما باش

بشنو سخن نزاری ای باب

با نوح نشین که بحر طوفان

نه پایان دارد و نه پایاب

ما را غم عشق تو چو دشمن

در معرکه می کشد چو قلاب

در سلسله می کشند ما را

ما بی خبر از بهشت در خواب

شمارهٔ ۶۵

در سِتر ابر چند توان داشت آفتاب

ای رشک آفتاب برافکن ز رخ نقاب

خود برگرفته گیر نقاب از جمال خور

خفاش چون کند که ندارد توان و تاب

گر ذره ای ز نور تجلی کند ظهور

همچون کلیم کار ببازی مکن شتاب

گردون تراب بر سر آن تیره بخت کرد

کز دست داد دامن اولاد بوتراب

از مهر همچو ذره ندارد دلم قرار

سیماب را گزیر نباشد ز اضطراب

چشمم اگر خراب شد از اشک ژاله ریز

بر راه سیل زود شود خانمان خراب

اشکم اگر عقیق شد از تاب مهر دوست

از سنگ لعل پاره کند نور آفتاب

مغزم ضعیف گشت ز ماخولیای وصل

هم عاقبت هلاک کند تشنه را سراب

اکنون نزاریا که گریبان اختیار

از دست رفت بیش مکن گردن از طناب

بیهوده دست و پا مزن در محیط عشق

تن در هلاک ده که ز سر درگذشت آب

شمارهٔ ۶۶

غذا چون کنم دردی از آفتاب

موافق تر الحق می از آفتاب

بیا ساقیا ساغری ده به من

که عکسش بریزد خوی از آفتاب

سر خشک مغز پر آشوب من

به می گرم کن تا کی از آفتاب

خیالم ز ماه قدح لمحه یی

جدا نیست همچون فی از آفتاب

نه در جام کی می نمودی جهان

چه کم بود جام کی از آفتاب

ز جام صبوحی گریزان مباش

چو خفاش در هر پی از آفتاب

به می کن دوای نزاری مساز

چو حربا دواءالکی از آفتاب

شمارهٔ ۶۷

یاد آن شبها که بودی در کنارم آفتاب

بر لبم یاقوت لب در جام می لعل مذاب

هر چه مستظهر به تشریف حضورش گشتمی

کنج من چون کلبة عطار کردی مستطاب

در خرامیدی به حسن و بذله در دادی به لطف

تازه بنشستی و خوش از رخ برافکندی نقاب

آفتابی دیدمی بالای سرو سیم بر

خرمنی گل دیدمی در زیر کافوری حجاب

از حجاب چادر عفت چو بیرون آمدی

همچنان کاید برون از پردة شب آفتاب

در میان حله حوری دیدمی کز فرّ او

دیده چون خفاش بی طاقت شدی از اضطراب

در دم انفاس شیرینش خواص روح راح

در گریبان عرق چینش نسیم مشک ناب

روی شهرآراش عکس آفتاب از بس شعاع

زلف هم بالاش رشک سنبل از بس پیچ و تاب

غمزه مستش نهاده تیر ناوک در کمان

کز نهیب زخم او کردی زمانه اجتناب

عاقبت قهر زمانه ظالمی را بر گماشت

تا شد از بیداد او ملک وصال ما خراب

بخت حیران می کند در کار ما آهستگی

چرخ سرگردان به خون جان ما دارد شتاب

این همه جور از رقیبان است و ظلم ظالمان

فارغند اهل عقوبت در قیامت از ثواب

دانی از من ناشناسان را چه آتش در دل است

زانکه هستم خاک پای نقد وقت بوتراب

از لب می گون او تا کرد محرومش فلک

هر برآن نیت نزاری دوست می دارد شراب

خواب می گویی نزاری باز و گرنه در جهان

هیچ کس را آفتاب آمد به شب در جای خواب

تا نباید راست بر گفتن مقامات وصال

تشنه ام بر خواب بیداری چو تشنه بر سراب

شمارهٔ ۶۸

دوش می دیدم که بودی در کنارم آفتاب

داشتی بر کف گرفته تا به لب جام شراب

دوستکامی خورد و بر دستم نهاد و بوسه داد

گفت امشب از لبم انصاف خواه و کام یاب

گاه از خورشید چون خفاش حیران بودمی

گاه همچون ذره در هم رفته از بس اضطراب

گاه سر بنهادمی بر پاش همچون دامنش

گاه بر پیچیدمی زلفش به گردن چون طناب

گاه دستی کردمی آهسته در گیسوی او

بوسه ها بربودمی گاه از دهانش بر شتاب

گاه از بوی عرق چینش دماغم پر بخور

گه ز زلف عنبرینش دامنم پر مشک ناب

گه کنارم از میانش همچو کوثر پر زلال

گه دهانم از لبانش حلقه لعل مذاب

بر سرم کردی پیاپی چند جام آتشین

بر جمال عالم آرایش شدم مست و خراب

مست در آغوش او بودم که خوابم در ربود

بیش از این اگه نی ام اِمّا خطا اِمّا صواب

من ندانم یعلم الله تا به شب خورشید را

چون توان در بر به بیداری گرفتن یا به خواب

در مقامات محقق خوب و بیداری یکی ست

خوش نزاری خوش مقامی یافتی خیرالمآب

شمارهٔ ۶۹

ای در نقاب حسن نهان کرده آفتاب

خطّی بر آفتاب کشیده ز مشک ناب

آتش فکنده در جگر لاله عارضت

وز برگ نسترن بر و رویت ببرده آب

باد صبا ز بوی عرقچین نازکت

چون روضه از روایح فردوس مستطاب

لاله ز غیرت رخ گل گون تو به داغ

سنبل ز رشک گیسوی مفتول توبه تاب

گر بگذرد ز بغلتاق تو نسیم

بر گل ستان ز آتش غیرت شود گل آب

عیبت همین که دیر به ما می رسی و زود

بنیاد عهد می کنی و می کنی خراب

آرام نیست بی تو دل بی قرار ما

دانی به خون خویش چرا می کند شتاب

مشتاق را شکیب نباشد ز روی دوست

سیماب را گریز نباشد ز اضطراب

بی وجه بود خطّ تو بر وجه خون من

بر خون من چه حاجت خطی ست نا صواب

غوغای غمزه ی تو ز مغزم ببرد هوش

سودای نرگس تو ز چشمم ربود خواب

رنگ لب تو دارد برگ نشاط تو

زان فتنه شد نزاری شوریده بر شراب

شمارهٔ ۷۰

آدینه مست مرا دید محتسب خراب

می آمدم برون ز خرابات مست بی نقاب

آغاز کرد بی هده گفتن کی ای فلان

از چون تویی خطاست چنین کار ناصواب

آدینه چون به مجلس واعظ نیامدی

نشنیدی از خطیب که چون می کند خطاب

ای فارغ از بهشت نمی بایدت نعیم

وی غافل از جحیم نمی ترسی از عقاب

گفتم که احتساب خراباتیان که کرد

هرگز که دید کوی خرابات و احتساب

گر راست بشنوی ز خراباتیان بسی

راغب تری به شرب سر از راستی متاب

بر من چه اعتراض کنی دفع خویش کن

کز خود برون نرفته به زهدت چه احتساب

اینک بهشت اگر به قضا داده ای رضا

وینک جحیم اگر طمعی داری از شراب

از مجلسی چه می کنم اینجا که می کنند

هر دم روایتی درگر از آیت عذاب

من در بهشتِ مجلسِ اصحاب می خورم

بر بانگ چنگ و ضرب دف و نغمه ی رباب

آن جا نه جای تست نه میخانه راه تو

زهّاد را پدید بود مرجع ومآب

آن ها که سر به دنیی و دین درنیاورند

حلاج وار طوق ندانند از طناب

کردند اعتصام به حبل الله و زدند

دست وفا به دامان اولاد بوتراب

بی بال مانده ای نتوانی پرید از آنک

ناممکن است جلوه ی طاووس از غراب

مثل تو پاک تن نبد آن قوم پاکباز

گنجشک را رسد که کند پنجه با عقاب

ایشان منزّه اند و تو موقوف نام وننگ

ای گاو لاغری مفگن خر در این خلاب

منگر به عاشقان به حقارت که می کنند

شیران نر زه معرکه ی عشق اجتناب

افسرده را چه غم که نزاری در آتش است

ای دست گیر هان که ز سر درگذشت آب

یارب تو آگهی که محبّ ولایتم

روز جزا به قدر محبان دهم ثواب

شمارهٔ ۷۱

خوش بود بر طلوع صبح شراب

زود بشتاب ساقیا بشتاب

پیشتر زان که آفتاب کند

کلّه ی ما چو کوره ی پرتاب

آفتاب قدح کند روشن

کنج تاریک ما به برق شراب

دوست مطواع دوست در همه حال

یار هم رنگ یار در همه باب

پس بدین اعتبار باید بود

در جهانِ خراب مست و خراب

زاهد خشک مغزِ تر دامن

که نداند ره خطا زصواب

می خورد بنگ و می نمی نوشد

از سرِ آب می رود به سراب

ای به رای خود اقتدا کرده

کی کند هم حجاب رفع حجاب

خویشتن را بدان که هیچ نه ای

نص من عرف نفسه دریاب

تو نه ای هیچ و چون نباشی تو

هم بماند پس از سوال و جواب

وقت با بی خودان مست خوش است

ای که طوبی لهم و حسن مآب

چاره ای کن نزاریا بی خویش

به در آ زین محیط بی پایاب

شمارهٔ ۷۲

روز برف است بیایید و بیارید شراب

تا بنوشیم به شکرانه ی این فتح الباب

میر مجلس بنشین گو و به ساقی فرمای

تا سبک رطل گران پیش من آرد به شتاب

در چنین روز و جوارِ درِ نوروزِ شریف

وقت فرصت مکن اهمال و غنیمت دریاب

من نیارم کم یک هفته برون شد زین کنج

که درون نعمت و ناز است وبرون برف و گِلاب

گر میسر شودم عیش و طرب خواهم کرد

تا معلق بود این خیمه ی بی تیر و طناب

خلوت خویشتن آراسته می خواهم داشت

به حریف و به ندیم و به شراب و به کباب

مذهب ما نبود نسیه مگر نقد الوقت

من نه آنم که سر آب ندانم ز سراب

می حرام است به نزدیک فقیه آب حلال

می نه هم آب زر است آخر و هم آتش ناب

بر خلیل الله چون گشت ریاحین آتش

باز بر قوم نجی الله طوفان شد آب

نازکان را نبود مرتبه ی حرقت می

ریسمان را نبود طاقت آهن در تاب

در جهان گرچه خراب است چه نقصان آخر

من چه هشیار و چه معمور و چه مست و چه خراب

عاشقی چیست عذابی که درو راحت نیست

دوستی چیست محیطی که بود بی پایاب

راستی لطف سخن موجز و پر معنی راست

بیشتر زین نتوان کرد در این باب اطناب

مونسی ساقی و مجلس ز رقیبان خالی

درد نوشی چو نزاری و امینی بوّاب

مقطع شرط غزل ختم کنم بر مطلع

روز برف است بیایید و بیارید شراب

شمارهٔ ۷۳

وقف کردم هستی خود بر شراب

نیستی از من بمان گو در حجاب

بر لب کوثر نشستن روز بعث

ای مسلمانان از این خوش تر مآب

اهل فطرت مست از آن جا آمدند

هم چنان مستند تا یوم الحساب

من هم از آن جام مستی می کنم

تا نپندارید کز خمرم خراب

آب و خاک عشق بر هم کرده اند

پس سرشت من از آن خاک است و آب

آتش سودای عشقم آبم ببرد

از چه از بس تاب سوز و سوز تاب

چشم ما و طلعت دیدار دوست

چشم خفّاش است و نور آفتاب

آفتاب آن جا اگر چه ذره ایست

از ره تمثیل کردم انتساب

من چو حربا عاشقم بر عکس نور

نی چو خفاشم زخور در احتجاب

تا شوند احباب در محبوب محو

از وجود خویش کردند اجتناب

تا که خواهد طاقت انوار داشت

گر جمال از پیش بردارد نقاب

چشم امید نزاری روشن است

از طلوع نور نجل بوتراب

پرتوی بر جان من زان نور تافت

ذره وار افتاده ام در اضطراب

شمارهٔ ۷۴

ای دلم با تو چو در شیشه ی شفاف شراب

چون بود شیشه ی شفاف و درو لعل مذاب

آفتاب از اثر ابر شود پوشیده

نور فایض نشود نا شده بیرون ز حجاب

شیشه با آن که پر آب است به صورت به خواص

نشود مانع اشراق می روشن ناب

آب افسرده درو آتش تر ریخته چیست

روح محض است اگر بشنوی از من به جواب

شیشه هر گه که شود نیمه ز می دانی چیست

نیمه ای چشمه ی خضر است و دگر نیمه شراب

شیشه در اصل جماد است ولی ناطق را

مدد فکرت از او باشد و تدبیر صواب

زان دلم با دل تو صاف چو جان با بدن است

که میان من و تو جز من و تو نیست حجاب

طاعت و معصیت آن جا چه کند چون شد مرد

یک دل و یک جهت ویک صفت و یک محراب

خانه ی دل چو به عشق است مخلّد بنیاد

خواه معمور سرا گاه ِ جهان خواه خراب

مسند سلطنت اینجاست وگرنه آن جا

به چنین مرتبه قانع نشود گلخن تاب

جهد کن تا نشود فوت دم نقد الوقت

فرصتی بهتر از این نیست نزاری دریاب

شمارهٔ ۷۵

راحت روح شاهدست و شراب

فرح استماع چنگ و رباب

ساقیی طرفه تر ز آب زلال

مطربی تازه تر ز عیش شباب

خوش ترین جای چیست خلوت خاص

بهترین نقل چیست سیخ کباب

نی غلط رفت چاشنی کردن

از کجا از لب چو لعل مذاب

روی در روی دوست بر کف جام

دوش با دوش یار مست خراب

در فرو بسته بر عوام الناس

روی در روی مجمع الاحباب

چند گویی نزاریا ز بهشت

اینک اینک ببین ببین دریاب

بزم مخدوم شهریار انام

مشتری طلعت خجسته جناب

شادی روزگار یاران را

بر کف من نهید جام شراب

دوستان نقد وقت دریابید

ای که طوبی لهم و حسن مآب

شمارهٔ ۷۶

کاش برون آمدی یوسف ما از نقاب

تا به ملامت حسود بیش نکردی خطاب

نی چه حدیث است نی ما که و یوسف کدام

شب پره و احتمال در نظر آفتاب

کیست که انگیخت باز در همه آفاق شور

چیست که افتاد باز در همه خلق اضطراب

مطرب داوود لحن بر سر من کن سماع

ساقی عیسی نفس بر کف من نه شراب

تیغ چو آب از قفا زود ببیند رقیب

بی هده در خون ما چند نماید شتاب

حاسد بدبخت را با روش ما چه کار

گو قصب خویشتن دور بر از ماهتاب

ای که به تلقین عقل غیبت ما میکنی

جهل مرکب تو را می فکند در عذاب

دام شیاطین منه بر سر کوی ملک

رو به فضولی مکن خانه ی بختت خراب

تیغ زبان می کشی در حرم پادشاه

جان بدهی عاقبت سر نبری زین طناب

طاعت جزوی و بس کوثر و باقی طمع

تشنه بسی شد فرو در طلب این سراب

ما اگر از شرب مِی باز نداریم دست

نزد تو باشد خطا زان که ندانی صواب

نعمت دارالبقا گر تو نخواهی مخواه

دولت کشف الغطا گر تو نیابی میاب

بر چو منی گر شراب نیست حلال ای عجب

بر تو وبال است نان بر تو حرام است آب

عاشق یوسف نه ای عیب زلیخا مکن

آتش غیرت مدم جان نزاری متاب

نغمه ی داوود بس گوش و حدیث رقیب

یوسف بنشسته پیش چشم زلیخا و خواب

شمارهٔ ۷۷

ماه نو بنمود رخسار از نقاب

ساقیا در ده سبک جام شراب

آتش سی روزه را بنشان به آب

خاصه خوب آبی معطر چون گلاب

آتشین آبی که در جام بلور

می نماید راست چون لعل مذاب

جوهری پاکیزه اما بی عَرَض

آفتابی روشن اما بی حجاب

آفتابش گفتم و می دان که هست

آفتاب از عکس او در اضطراب

عکس می در چشم ما بودی چنانک

تشنه ای اندر بیابان در سراب

لاجرم امروز در خم می جهم

گرچه میکردم از او دی اجتناب

در خرابی می روم زیرا که هست

عالم معموری من در خراب

روز و شب مست و خرابم چون کنم

با فقیهان بحث در بعث و ثواب

عالمی می گفت در ماه صیام

تا نزاری چون رهد یوم الحساب

گفتم او گو خلق را از ره مبر

من خود آنجا در نمانم از جواب

شمارهٔ ۷۸

قیامت بر انگیخت ما را ز خواب

به محشر رسیدیم و خیر المآب

سرافیل وحدت فرو کوفت صور

ولی مرده دل در نیامد ز خواب

بر آورد از سوزناکان دمار

ز افسرده نه تف بر آمد نه تاب

قیامت در این حال ما منتظر

وگر بر نیندازد از رخ نقاب

به دیوان روز مظالم به حشر

بماند خجل از سوال و جواب

چه آن جا به کارست از این جا ببر

چو بردی ز فردوس بشنو خطاب

به زلزال ارض و به طی سما

چه حاجت تو را وقت خود بازیاب

وگر هم بر افتد زمان و زمین

مخور غم چو ایمن شدی از عذاب

به زاری نزاری فرومانده ای

چو مجرم میان ثواب و عقاب

حساب ار به اعمال و کردار ماست

خدایا مکن نا امید از ثواب

شمارهٔ ۷۹

وقت خواب است بینداز بتا جامه ی خواب

ساقیا بیش مده می که خرابیم و به تاب

هرچه سر برکند از جیب قصب ماه زمین

از رخ ماه قدح باید برداشت نقاب

مطلع ماه قدح چون بود از مشرق خم

هم چو خورشید که طالع شود از ظل حجاب

هم در این زاویه باید که مرتب باشد

همه اسباب صبوحی چو در آییم ز خواب

رفته بر طور طرب موسی عیسی انفاس

پیش تر زمزمه ای در دهد از عود و رباب

آتشی بر فکند زنده دلی تا ببرد

سرگرانی حریفان سبک از دود کباب

مجلس انس بیارای و بخوان یاران را

در ده از کوثر خم خانه به پیمانه شراب

خاصه هنگام بهارست و گل افشان صبا

مکن ای یار مکن غفلت و فرصت دریاب

دهن سبزه پر از لولوی شبنم گویی

سبزه گرد لب یارست و درو درّ خوشاب

بر من ای یار ملامت مکن و عیب مجوی

سر اخلاص بنه گردن از انصاف متاب

کم توانی بود ز زالی که به دستان هر سال

نو عروسی شود و تازه کند عهد شباب

خانه ی عاریت ای دوست بباید پرداخت

رخت از آن پیش برون بر که درآید سیلاب

تا چو افسرده دل از خواب نباید برخاست

آن به آید که نهندم به لحد مست و خراب

تا سر از پای خم میکده بر باید داشت

گر به خم خانه مرا دفن کنی ایت صواب

هرکس این رمز ندانند نزاری خاموش

مثَل است این مفکن گوهر حکمت به خلاب

متعصب چه کند هرچه بتر گو می گوی

نور بی ظلمت و صادق نبود بی کذّاب

شمارهٔ ۸۰

دوش مرا حالتی روی نمودی عجب

در نظرم آفتاب تا سحر از نیمه شب

نادره تر این که شب ، کرد ظهور آفتاب

من شده در پیش او ذره صفت مضطرب

بوده بس از اضطراب بی خبر از خویشتن

جاذبه ای بی کشش ، واسطه ای بی سبب

چشم من از نور خور حیران خفاش وار

روح من از راح شوق غرق نشاط و طرب

از خم تسنیم نوش کرده به تسلیم من

وز سر تعظیم پیش چشم ز روی ادب

آتش طور و کلیم لازمه ی حال ما

واقعه ای با هوس معجزه ای با طلب

رقعه بگسترد عشق مهره فروچید شوق

تعبیه ای جمع شد تفرقه در یک ندب

این همه در باختم خانه برانداختم

قصه کنم مختصر شرح کنم منتخب

هیچ دگر نیست هیچ جز همه او والسلام

پیش نزاری مگو از گهر و از نسب

هیبت آن شب چنان برد دل من که شد

بود من و حال من زار چو باد قصب

خلق زبان دراز کرده چو الماس تیز

طعنه دهی از قفا سرزنشی از عقب

بار ملامتگران می کشم و می برم

می گذرانم خوشی دور عنا و تعب

یافت نزاری به عشق از خودی خود خلاص

عشق عطیت بود نه هنر مکتسب

حمداً لله که من یافته ام نقد وقت

منتظر نسیه را هست خیالی عجب

ساقی وحدت بیار ، تا بزداید غبار

زآینه ی روح ما صیقل آب عنب

شمارهٔ ۸۱

مکن ملامتم ای شیخ اگر چه نیست ادب

صلاح و زهد و ورع لطف کن ز من مطلب

حلال خواره چو من نیست دیگری در عصر

به روی دوست از آن می خورم شراب عنب

عجب نباشد اگر بر من اعتراض کنند

که عاقلان جهان منکر من اند اغلب

حریف پای خم و یار دست جام می ام

مرا به سر نشود از نشاط و عیش و طرب

زمین به پای فرو کردم و زمانه به دست

شبی به کام نبردم به روز و روز به شب

مگر شبی که دل آرام داشتم در بر

مگر دمی که لب جام داشتم بر لب

اگر چه از می وصل و شراب هجر و خمار

به واجب از همه اسباب می شوند سبب

ولیکن ار نرود بر مراد ما کاری

ز آفرینش اضداد نیست هیچ عجب

حسود عیب کند بر من و عجب نبود

مریض محترق ار یاوه گوید اندر شب

بسوخت جان نزاری کرشمه ی ترکی

کز آفتاب عجم دست برد و ماه عرب

شمارهٔ ۸۲

مرا چو وصل تو تشریف بار داد امشب

بیار باده و گوهر هرچه باد امشب

کمند زلف تو وجام باده هر دو به کف

رقیب را چه بماند به دست ، باد امشب

مگر زمانه ببخشود بر من مسکین

که هم به وصل تو داد دلم بداد امشب

صبا کجاست که یعقوب صبح را گوید

که آفتاب چو یوسف به چه فتاد امشب

جهان ز مادر فطرت در آفرینش خاص

جز از برای تمنای من نزاد امشب

اگر نه روز معادست و من بهشتی چیست

که آسمان در فردوس برگشاد امشب

چو هیچ حاصلت از نقد دیّ و فردا نیست

نزاریا بستان از زمانه داد امشب

شمارهٔ ۸۳

دوش آمد بر سرم سرو خرامان نیمه شب

کیست گفتم آن که می آید بدین سان نیمه شب

خود به گوش او رسید آواز من گفت آشنا

آفتابی دیده ای ناخوانده مهمان نیمه شب

بی خبر بر جستم و در پایش افتادم که چیست

هم چنین تنها چرایی بی رقیبان نیمه شب

گفتم ای آرام جان چون آمدی از راه دور

مست و لایعقل چنین افتان و خیزان نیمه شب

گفت بنشین نقد را دریاب نادانی مکن

رغم فرداد داد عیش از عمر بستان نیمه شب

می بیار و جام در ده خوش برآی و جمع باش

زلف من پیرامن مه بین پریشان نیمه شب

خود رقیبان را که نتوانی به چشم از دور دید

چون به عمدا ابتدا کردی از ایشان نیمه شب

محرم مردان بود شب در میان نه راز او

هر کجا خواهی توانی رفت پنهان نیمه شب

رحمم آمد بر مناجات تو اینک آمدم

تا خلاصی دادمت از دست هجران نیمه شب

روز تر دامن بود خود را نگه می دار از او

سایه ی شب گیر می رو هم چو مردان نیمه شب

گر نداند کس نزاری گو مدان ماییم و بس

اتصال جان چنین باشد به جانان نیمه شب

شمارهٔ ۸۴

چو عشق پرده بر افکند و عقل شد محبوب

چه باک که از آن به دیوانگی شدم منسوب

به عشق پرتو خورشید عشق می جویم

وگرنه عقل چه بیند به دیده ی معیوب

قدم چو باز نگیرم همه به دست آرم

علی الخصوص چنین طالب و چنان مطلوب

به صدق دشمن جانیم و در نمی گنجد

محبت دگری با محبت محبوب

هزار سلسله بر هم شکسته ام آخر

که راست طاقت چندین شکایت از رخ خوب

فراق لیلی و بی صبری من مجنون

نسیم یوسف و خرسندی دل یعقوب

نزاریی که به دیوانگی سمر باشد

از او محال بود صابری هم از ایوب

شمارهٔ ۸۵

قیامت است سفر کردن از دیار حبیب

مرا همیشه قضا را قیامت است نصیب

به ناز خفته چه داند که دردمند فراق

به شب چه می گذراند علی الخصوص غریب

به قهر می روم و نیست آن مجال که باز

به شهر دوست قدم در نهم ز دست رقیب

پدر به صبر نمودن مبالغت می کرد

که ای پسر بس از این روزگار بی ترتیب

جواب گفتم از این ماجرا بس ای بابا

که درد ما نپذیرد دوا به جهد طبیب

مدار توبه توقع ز من که در مسجد

سماع چنگ تامّل کنم نه وعظ خطیب

به مکتب از چه فرستادی ام نکو ناید

گرفت ناخن چنگی به ضرب چوب ادیب

هنوز بوی محبت زخاکم آید اگر

جدا شود به لحد بند بندم از ترکیب

به اختیار نزاری سفر نکرد آری

ستم غریب نباشد ز روزگار غریب

شمارهٔ ۸۶

زهی قدر من گر وصال حبیب

دگر باره روزی شود عن قریب

چلیپای زلفش کنم طوق حلق

چنانش پرستم که رهبان صلیب

چو مجنون به عشق و چو لیلی به حسن

من و او قریبیم و هر دو غریب

ز حوران نگوید دگر وز بهشت

اگر چشم مستش ببیند خطیب

ز روح عرق چین خوش بوی او

ندارد گلاب نسیمی نصیب

عرق چین او هم چو انفاس روح

دهد مرده را زندگانی به طیب

به معجز مسیح است گویی که هست

لبش را همین معجزات عجیب

مرا از مبادی فطرت مگر

نیاموخت جز عشق بازی ادیب

مداوای عاشق عقاقیر عشق

علاج نزاری چه داند طبیب

به عشق ار کنی نسبت خود درست

چو تو کس نباشد حسیب و نسیب

شمارهٔ ۸۷

بیمار عشق را چه مداوا کند طبیب

تعلیم عاقلانه مده گو مرا ادیب

ما توبه در مقابل عصیان نیاوریم

تمکین عاقلان ز مجانین بود عجیب

زنّار اگر ببندم و ساکن شوم به دیر

ماییم و عشق و هرچه اشارت کند حبیب

در دین توبه مذهب ما هیچ فرق نیست

از طیلسان ملت اسلام بر صلیب

آری تو بر مراتب ابداع طالبی

اما تو را نصیب نکردند از آن نصیب

احول به هیچ وجه نبوده ست راست ببین

زین پیش گفته اند که اعما بود غریب

با مدعی بگوی نزاری که روی دوست

پوشیده نیست الّا بر دیده ی رقیب

شمارهٔ ۸۸

به وعده مده بیش از اینم فریب

که نازک دلان را نباشد شکیب

تو را هر چه می بینم از خوی تو

نمی بینم الّا ستیز و عتیب

جفا بر اسیران بی دل کنند

ولیکن هم آخر به حد و حسیب

اگر دل به دل می رود باک نیست

میان دو یک دل نباشد حجیب

به پای طلب در بیابان عشق

محلی ندارد فراز و نشیب

عنان چون بدادی نزاری ز دست

مگر پای داری کنی چون رکیب

به تسلیم در قلزم عشق رو

مدار از نهنگ ملامت نهیب

شمارهٔ ۸۹

ای شب هجران تو روز حسیب

زهره ی شیران بچکد زین نهیب

جمله تویی از خودی ام وارهان

در ره من نیست به جز من حجیب

با تو نخواهم به اضافت حضور

وز تو ندارم به مسافت شکیب

هر چه کنی حاکم مطلق تویی

خواه رعایت کن و خواهی عتیب

وصل امان کی دهدم بی خیال

عشق فرح کی دهدم بی فریب

درد و دوا چیست فراق و وصال

عشق و خرد چیست فراز و نشیب

گرچه بپیچی ز نزاری عنان

من چه کنم می رومت در رکیب

شمارهٔ ۹۰

ای باغبان سماع کن آواز عندلیب

رحم آر بر دل گله پرداز عندلیب

با سوز او بساز که هم بر تو واجب است

ده روزه ی رعایت اعزاز عندلیب

چون آه عاشقان ز جفای تو می رسد

در آسمان شکایت آواز عندلیب

بگذار تا بنازد بر روی گل دمی

هرچند باغبان نبرد ناز عندلیب

خوش خوش خروش می کند از سرّ غنچه گل

می بایدش که فاش کند راز عندلیب

چون راز عندلیب زگل فاش می شود

پس گل بود هر آینه غماز عندلیب

هرچند می نهد گل رعنا به طنز خار

رعنا تر است شیوه ی طناز عندلیب

راویّ گفته های لطیف من است او

این داستان یکیست زاعجاز عندلیب

من هم چو خضر ریخته در کام او زلال

تو هم چو سیل خانه بر انداز عندلیب

آهنگ زیر زار نزاریّ سوزناک

دستور ساخته ست مگر ساز عندلیب

بر گرد خم بود همه پرگار من چنانک

بالای گل بود همه پرواز عندلیب

شمارهٔ ۹۱

ز من سرگشته در کویِ خرابات

چه می خواهند اصحابِ کرامات

ز فطرت نیست بیرون آفرینش

یکی گنگ و یکی صاحب مقالات

ندایِ لَن ترانی چون شنیدی

مکن اصرار بر طورِ مناجات

مقامِ عاشقان جایی ست بی جای

ز خود بیرون شو و رفتی به میقات

اگر عاشق نیی زفتی فسرده

وگر هستی چه می خواهی ز طامات

به دوران در میفکن خویشتن را

وگر افتاده ای هیهات هیهات

ندانم تا کی ای آسیمه سر باز

برون آیی ز دورانِ سماوات

مجاریِ دماغ ار عقل داری

بپرداز از محالات و خیالات

وگر در بندِ خویشی چاره یی کن

برون آی از خیالات و محالات

وگر بیرون شدی یک باره از خویش

شدی فی الجمله مستغرق در آن ذات

به اِلّا گر رسیدی رستی از لا

ازین جا بازدانی نفی و اثبات

نزاری زنده دل را دوست دارد

نه میّت را چون رهبان عزّی ولات

دو چشم از هرچه غیرِ اوست بربند

اگر با دوست می خواهی ملاقات

شمارهٔ ۹۲

چون لبت مصرکی خیزد نبات

کز نباتت می چکد آبِ حیات

دوستانت ز آبِ حیوان بی نصیب

تشنگان جان داده نزدیکِ فرات

صانع از روی تو شمعی برفروخت

دفع ظلمت را میان کاینات

پیشِ نقشِ رویت ایمان آورند

بت پرستانِ زمینِ سومنات

شمارهٔ ۹۳

یک بوسه زان دو شکَرِ شیرین تر از نبات

ارزد به نزد من به همه ملکِ کاینات

خضر از کجا و خطِّ غبار تو از کجا

یک بوسه از لب تو و صد چشمه ی حیات

خواهد که احتراز کند از بلا خرد

لیکن به قولِ او نکند عشق التفات

دانم که احتمالِ مواعید واجب است

آری ولی نه صبر پدیدست و نه ثبات

تا بر بساط عشق نشستم بدیده ام

خود را به پایِ پیلِ غمت گشته شاه مات

تا آخرین نفس که به گرداب می رود

امّید منقطع نکند غرقه از نجات

ای رویِ خوبت از درِ بغداد خوب تر

یک غمزه کز دو دیده ی من می رود فرات

نقشِ رخِ تو گر سویِ هندوستان برند

دیگر کسی صنم نپرستد به سومنات

اسلامیان اگرچه به احکامِ مفتیان

جایز نمی کنند به بت خانه در صلات

گر هیچ روزی از درِ بت خانه بگذری

در پایت افتد از سر عِزّی تمام لات

هستم به اختصاص مپندار نیستم

مستظهر از عنایتِ شاهِ شریف ذات

آری به شرطِ محبّت ترا به حق

بر عضو عضوِ من توجّه شود زکات

بر هر دو چشم گرد گیرد و گردن نهد به طوع

خطِّ تو گر به خونِ نزاری کند برات

شمارهٔ ۹۴

گرم زمانه دهد از بلای عشق نجات

در فضول نکوبم دگر به هیچ اوقات

ولی نجاتِ من از عشق کی شود ممکن

گر آسمان چو زمین باز استد از حرکات

مرا نجات بود گر دهد ضلالت نور

مرا خلاص بود گر شود سراب فرات

بگردم از قدم او قطب را بود حرکت

بایستم ز فا گر کند زمانه ثبات

کنم سجود بتی را که مرده زنده کند

دگر به هرچه ارادت کنم کم است ازلات

بهشتیی به کف آرم به از هزار بهشت

چو مونسیم نباشد چه می کنم ز حیات

خوش است بر لبِ شیرین و پر نمک سبزه

بلی به گرد نمک ساز نا درست نبات

بلای جانِ منا آفت دلا ز تو ام

به حالتی که در آن باب عاجزم ز صفات

هوایِ عشقِ تو چون اوفتاد در سرِ من

نزولِ شاه به ویرانه ی گدا هیهات

برابرِ نظرم ایستاده ای به خیال

به هر طرف که به عمدا نظر کنم ز جهات

کنون که قدرت بخشایش است رحمت کن

هزار یاد نزاری چه سود بعدِ وفات

شمارهٔ ۹۵

ما را ز عشق کی بود ای دل به جانت نجات

روزی که نامِ عشق بر افتد ز کاینات

بگرفت چار سویِ وجودم بلایِ عشق

وز هیچ سو گریز ندارم ز شش جهات

ناممکن است کز دلِ احبابِ مهربان

بیرون شود محبّتِ یارِ شریف ذات

جانا ، دلا ،خلاصه ی عشقا به صد زبان

ناید کمالِ حسنِ تو در حیّزِ صفات

گر بشنود حسنِ تو آوازه بت پرست

رغبت کند به عزمِ زیارت به سومنات

سر پیشِ روی بت ننهادی به سجده باز

با لات اگر مطالعه کردی مطیعِ لات

خلقی به تشنگی چو سکندر بمانده اند

در ظلمتِ تحیّر از آن چشمه ی حیات

تا نیل بر کرانه ی ماهت کشیده اند

عشّاق را ز دیده روان کرده ای فرات

تا کی بود نزاریِ بی چاره ذرّه وار

سرگشته در هوایِ تو بی صبر و بی ثبات

شمارهٔ ۹۶

صبح دم خیز من النوم الصّلات

چون برآمد بر کفم نه هات هات

آتشی کز ملعمه ی اشراق او

در عرق مستغرق است آب حیات

آفتاب ار می کند نسبت بدو

تا بگویم کان کدام است از صفات

صفوتِ پاکش تعلّق می کند

ذاتِ این نسبت کند با آن به صفات

گر نه رز بودی غرض از بدوِ کون

بر ندادی در زمین هرگز نبات

نافرید ایزد تعالی وحده

جوهری نافع چو می در کاینات

توبه ی من نیست ممکن چون کنم

خوض نتوان کرد در ناممکنات

وصفِ می کردن مرا ادراک نیست

کو برون است از حدودِ مُدرکات

می پرست ار بت پرست است آن منم

می پرستی بهتر است از عزیّ ولات

مصلحان تشنیع بر من می زنند

کای فرو رفته سرت در فاسقات

با کسی چون در جدل آیم به جهل

کو نداند فاسقات از صالحات

می از اینجا می خورم تا می دهند

از نزاری هم نزاری را نجات

شمارهٔ ۹۷

چون دردمند به حیّ علی الصّلات

ساقی به دست من ده سرمایه ی حیات

دانی که بس ثوابِ جزیل است اگر کنی

دفعِ خمارِ سخت که جز وی ست از ممات

یک دم موافقت کن و در کارِ خیر باش

تا وارهانیم به سه کاسه ز شش جهات

تا بر لبِ تو نوش کنم می که خوش تر است

بر سبزه ی لبی که بود خوش تر از نبات

خطِّ سیاهِ مورچه بر عارضِ چو گل

خوب آمده است نه خطِ عامل به ترّهات

نه نه به حکمِ عزّت و حرمت خطِ لبش

هر شب مرا شبی دگر است از شبِ برات

ما و می و تحمّلِ طعن جهول اگر

صد بار بر زمین فتد این چرخ بی ثبات

بر مدّعی که عرضه کند از زبانِ من

کای مانده در تلاطمِ دریایِ مُهلکات

ناممکن است توبه ی من از حیاتِ محض

چیزی ز من مخواه که نبود ز ممکنات

جز خون رز به گردنِ من هیچ عهده نیست

من زنده ام به عشق مترسانم از موات

آن جا که موکبِ حسنات آشکار شد

آثار کی بماند از انواعِ سیّئات

تا کی ز«لا نسلّمِ» تو در قبولِ حق

لا در شهادت است به وجهی بتر زلات

بسیار چون تو گشت به طوفانِ جهل غرق

کشتیِّ نوحِ وقت طلب از پی نجات

سر ریز می روی ز برِ بت به انتکاس

وه وه که مکّه باز ندانی ز سومنات

شرک است ما و من من و ما کی رسد درو

پس ذاتِ بی صفت نشود قابلِ صفات

هرگز نیامده است و نیاید نزاریا

در حیّزِ صفاتِ تو معبود کاینات

وهمِ تو کی رسد به سرِ آن و عقل تو

آن جا که ذات پاک شود متحد به ذات

شمارهٔ ۹۸

گر گذر کردی بتِ ما بر دیارِ سومنات

توبه کردی بت پرست از سجده ی عزّی ولات

هیچ اگر کشف الغطایی کردی از اطرافِ سر

التفاتی هم نکردندی به چندین ترّهات

از کمالِ نفسِ انسان حاصل ست این اقتباس

آنکه استدلال می گیرند از روحانیات

چشم را گویی از اینجا لازم آمد انعکاس

بی صفت را چون توان آورد در تحتِ صفات

در سوادِ زلفِ یار ما طلب کن آبِ خضر

تا بدان آبِ مصفّا یابی از ظلمت نجات

خوش بود می بر کنارِ چشمه ی خضرِ لبش

خوش نباشد بر کنارِ چشمه ی حیوانِ نبات

در خراباتِ مصافات آی تا بنمایمت

صد هزاران خضر بر سر چشمه ی آبِ حیات

چشمه ی خضر ای پسر با توست و تو در جست و جوی

چون سکندر طالب آبِ حیات از شش جهات

جاودانی زنده گشتی شاه اسکندر چو خضر

گر به مردی و جهان گیری بر ستندی ز مات

بشنو از اربابِ تاویل این همه تشبیه چیست

آبِ حیوان باز نتوان بافت الّا از ندات

آری آری مقتدایِ عارفان قایم بود

قایمی امّا که باشد ذاتِ او قایم به ذات

گر تولّا می توانی کرد اینک مقتدا

پس مسلّم شو تبرّا کن ز کلّ کاینات

چون نزاری والهی مستی بباید لامحال

تا برون آرد مقاماتِ چنین از مسکرات

خاصه چون سیمرغِ جانش از نشیمن گاهِ قدس

بالِ حکمت بر گشاید بگذرد از ممکنات

شمارهٔ ۹۹

دوستان با جگرِ تشنه رسید آب حیات

کوریِ مدّعیان را به محمّد صلوات

شکرِ حق را که نمردیم و رسیدیم به کام

عاقبت هم اثری روی نمود از دعوات

ما به فروسِ ملاقات رسیدیم و حسود

تا به جاوید بماناد ولی در درکات

حق تعالی به کرم باز به ما در نگرید

وز سرِ مرحمت از دستِ بلا داد نجات

آن کشیدیم ز ایّام که گر شرح دهیم

نیست ممکن که مهندس کند ادراکِ صفات

چون دگر بی قدمان دست به هرکس نزدیم

عهدِ محکم نشکستیم و نمودیم ثبات

کارِ ما با نفسِ باز پسین آمده بود

همه دل ها بنهادیم ضرورت به ممات

خطِّ تسلیم بدادیم و طمع ببریدیم

بارِ دیگر ملک الموت بدل کرد برات

اگرت سیم و زری نیست نزاری به نثار

سر به شکرانه در انداز و بده جان به زکات

هرکسی را طمعی هست ولیکن ما را

چه به از دوست که آرند ز غربت سوغات

شمارهٔ ۱۰۰

یاد باد آن شب که خوش کردم شبت

گر چه ناخوش کرده بد آن شب تبت

کاسه ی تب خال بر می داشتم

نفیِ تهمت را به دندان از لبت

غایبی از چشم و در گوشم بماند

هم چنان آوازِ یا رب یاربت

یاد باد آن شب که مجلس روز کرد

عکسِ نورِ با فروغِ غبغبت

هم چو پروین اشک می ریزم ز چشم

در فراقِ زلفِ هم چون عقربت

سروبستان را تفرّج می کنم

از پی بالایِ شنگِ شبشبت

جان نخواهد برد می دانم چو روز

از شب هجران نزاری عاقبت

شمارهٔ ۱۰۱

دوش برقع ز روی باز انداخت

گفت باید مرا به من بشناخت

در خودی خودت بباید سوخت

با مراد منت بباید ساخت

تا درو جان جان نزول کند

خانه باید ز خویشتن پرداخت

سر تسلیم پیش گیر چو چنگ

متغیر مشو ز ضربِ نواخت

ایمنش کرد و فارغ از دوزخ

آتش عشق هر که را بنواخت

نکند اعتراض بر مجنون

هر که با عاقلان کند انداخت

چون نزاری پیاده شو ز وجود

تا توانی بر آفرینش تاخت

شمارهٔ ۱۰۲

مبصّری که تواند خس از گهر بشناخت

به عشق عشق و خرد را ز یک دگر بشناخت

سفر به عشق توان کرد مرد عاشق را

خرد به کار نیاید چو این‌قدر بشناخت

دلیل عاشق عشق است و عقل پندارد

که او طریق صواب از ره خطر بشناخت

تو را به عشق تو بشناختم به عشق، آری

گمان مبر که مگر عقل مختصر بشناخت

ولی به دیدهٔ جان دیده بودمت اول

چو باز دیدمت اینجا دل آن نظر بشناخت

دلی که با همه عالم برابرت نکند

به هجر قیمت وصل تو بیشتر بشناخت

کسی که طعم کبست و مذاق مَقَل چشید

حلاوت عسل و لذّت شکر بشناخت

نزاریی که نداند شناخت پا از سر

به روزِ عقل چو دیوانه شد مگر بشناخت

نه همچنان سخن ناشناخت می‌گوید

کجا ز هوش درآمد که پا ز سر بشناخت

شمارهٔ ۱۰۳

چه باشد ار دهدم روزگار چندان بخت

که روی دوست ببینم، دریغ کو آن بخت

گذشت عمر و برون نامد از وبال اختر

فرو شدیم به درد و نکرد درمان بخت

به سوز ناله و فریاد من نشد بیدار

دمی ز خواب تغافل زهی تن آسان بخت

نه بخت آن‌که کند توبه از فضولی دل

نه روی آن‌که شود بعد از این به سامان بخت

چگونه جمع بود خاطرم که می‌بینم

چو زلف دوست سر آسیمه و پریشان بخت

چنان نزار شدم در فراق دوست که عقل

دو چشم خیره بماند از من گریزان بخت

ستیزه می‌کند و می‌رود به طنّازی

ز دور بر من عاجز به خیره خندان بخت

ز بخت چند کنم استعانت اندر عشق

هنوز باش کزین ورطه چون برد جان بخت

نزاریا چو چنین شد صلاح دانی چیست؟

که امتحان نکنی عهد سست‌ پیمان بخت

ز خویشتن به در آی و به خویشتن بگذار

زمانه را و ازین بیشتر مرنجان بخت

شمارهٔ ۱۰۴

که دیده‌ای که چو من در فراق یار بسوخت

بسوخت آتش هجران مرا و زار بسوخت

مرا ببین و ز من اعتبار کن یارا

اگر کسی نشنیدی کز انتظار بسوخت

غم تو صاعقه‌ای در میان جانم زد

که ترّ و خشک وجودم به اعتبار بسوخت

سرشک دیده چنان می‌رود ز سوز جگر

که قطره‌ قطره چون ژاله در کنار بسوخت

نفس‌نفس که درآمد ز حلق پر دودم

ز تاب آتش آهم شراروار بسوخت

چنان دماغ دلم از تف سموم خیال

بسوختند که هم خواب و هم قرار بسوخت

بسوزد آتش دوزخ وجود عاصی را

چنان‌که جان نزاری ز هجر یار بسوخت

شمارهٔ ۱۰۵

آتش سودای تو جانم بسوخت

یک شررش هر دو جهانم بسوخت

سوخته را خوش بتوان سوختن

سوخته‌ای بودم از آنم بسوخت

طاقت خورشید وصالم نبود

حیرت از آن وسع و توانم بسوخت

از من و ما گر اثری بود، رفت

عشق به‌کل نام و نشانم بسوخت

قصد سخن کردم تا سوز دل

شرح دهم ، کام و زبانم بسوخت

خواستم از درد که احوال جان

وصف کنم، شرح و بیانم بسوخت

نامهٔ اندوه نهادم اساس

سوز سخن کلک و بنانم بسوخت

بس که چراغ نظر افروختم

مردمک چشم عیانم بسوخت

دود سخن روزن حلقم ببست

تفِّ جگر شمع روانم بسوخت

قصه دراز است نزاری خموش

گو همه پیدا و نهانم بسوخت

شمارهٔ ۱۰۶

تو را تا با تو باشد چون و چندت

نباشد راه درویشی پسندت

بروتی بر جهان زن کین زبون گیر

ندارد جز برای ریشخندت

دمی گر یا تو در سازد دگر دم

بسوزاند بر آتش چون سپندت

قلندر‌وار اگر مردی برون بر

که خوی خواجگی از بن بکندت

ز دست آرزو برخیز و بنشین

که دست آرزو شد پایبندت

هوا در خانه ی شهوت کشیدت

طمع در کوی رسوایی فکندت

ز خود گر ایمنی ره بی گزند است

در این ره هم ز خود باشد گزندت

به نقد امروز بی خود شو که فردا

پشیمانی نباشد سودمندت

نزاری با تو بر‌گفت آن چه دانست

پدر زین به نخواهد داد پندت

شمارهٔ ۱۰۷

همنشین درد باید شد چو درمان بایدت

ترک جان باید گرفت ار وصل جانان بایدت

وصل جانان در نیابی تا ز جان در نگذری

مرد جانان نیستی بی شبهه تا جان بایدت

تن به دشواری فرو ده تا به آسانی رسی

هست دشوارت که بی دشوار آسان بایدت

گر دل آسوده خواهی رنج بر باید گرفت

ورلب پر خنده خواهی دیده گریان بایدت

همچو اسماعیل باید پیش قربان سرنهاد

گر به تیغ بی نیازی نفس قربان بایدت

سال ها پیدا و پنهان راز باید جست باز

گر نشان سرّ این اسرار پنهان بایدت

رهروان عشق او از سر قدم سازند و بس

ابتدا از سر کن ار این ره به پایان بایدت

عشق او را با سر و سامان چه کارست ای پسر

نیستی عاشق چو سر خواهی و سامان بایدت

این و آن بگذار و جز او را مخواه در هر دو کون

او نخواهد مر تو را تا این و تا آن بایدت

چو نزاری کن خریداری هجرانش به جان

گر وصال دوست می خواهی و ارزان بایدت

شمارهٔ ۱۰۸

دل ز دست غم مده گر شادمانی بایدت

مرد جانان باش اگر جان و جوانی بایدت

رنج هجران کش ای اگر می وصل خواهی ای پسر

چون زمین شو پست اگر می آسمانی بایدت

وصل جانان را به جان باید خریدن بی مکاس

کی توانی یافتن تا رایگانی بایدت

اولین گامت قدم بر کام دل باید نهاد

مشکلا گر کام دل در کامرانی بایدت

هر دو می ندهند آن جا پس همی یک رنگ شو

این جهانی باز ده گر آن جهانی بایدت

هر دو بگذار و بمیر از پیش مرگ

گر همی در زندگانی زندگانی بایدت

شمارهٔ ۱۰۹

کسی از تو مرا می دهد به وصل بشارت

به مژده می دهمش گر کند به دیده اشارت

گرم عقوبت صد خون ناحق است به گردن

عذاب روز فراقت کفایت است کفارت

به یورت گاه تو تا کوچ کرده اند از این جا

هزار بار به روزی برفته ام به زیارت

نظر به جانب ما کن بیا که همت درویش

اثر کند به ضعیفان مبین به چشم حقارت

وجود هر که زبان در تو می کشند نپذیرند

اگر وضو کند از کوثرِ بهشت و طهارت

تو را به هرچه کنی سر نهاده ایم و مرادت

مسلّم است که صاحب ولایتی و امارت

بگوی گر همه تلخ است کز تو فحش نباشد

بدان دهان شکر خنده ی لطیف عبارت

به روزگار خراسان ِ خاطرم نپذیرد

خرابی‌یی که عراق فراق کرد عمارت

حساب هجر نکردم طمع به وصل نهادم

زیان بحر ندیدم ز حرص سود تجارت

به کدیه گر شکری می‌شود فتوحم از آن لب

چه جای سلطنت مصر پیش اهل بصارت

به این تحمل و طاقت نزاریا که تو داری

سفر مکن دگر ار زنده وارسی به دیارت

شمارهٔ ۱۱۰

هزار جان گرامی فدای خاک درت

هزار یاد لبان دهان چون شکرت

ندانمت که کجا از کجا شریف تر است

موافق دلم آمد زپای تا به سرت

چه آفتابی کز هر طرف که برگذری

همی رود دل خلقی چو سایه بر اثرت

که شیر داد به شفقت فرشته یا حورت

که پرورید به مهر آفتاب یا قمرت

در آرزوی دمی ام که بینمت چه کنم

چو ره نمی دهدم بخت بی وفا به برت

بسوختیم و همین غصه می‌کشد مارا

که می رویم و نباشد ز حال ما خبرت

هنوز با همه درد دل از تو خشنودیم

اگر به جانب ما ملتفت بود نظرت

هزار شکر بگویم چه جای بیداری‌ست

اگر به خواب ببینم زمانکی دگرت

مگر شبی آخر به روز دانم برد

به غربت ار بنمیرم بر آستان درت

ز کوی دوست برفتی نزاریا آری

برو ببین که چه آید به روی از این سفرت

شمارهٔ ۱۱۱

دلم چو زلف پریشان دوست پر تاب است

ز سوزناکی چو ماهیی که بر تابه‌ست

از آن زمان که بدیدم پر آب چشمانش

کنار من ز سرشک دو دیده غرقاب است

گزاف نیست ز سیلاب دیده گر گویم

به جنت بحر کنارم محیط پایاب است

چو پیش چشم بر استد خیال ابروی دوست

گمان برم که مرا روی در دو محراب است

محققان نپسندند بر دو قبله نماز

دو سکه بر درمی کار مرد قلّاب است

تهی شده ست دماغم ز فرط بیداری

ولی چه سود که بختم همیشه در خواب است

دگر کسان ز رقیبان دوست بگریزند

پناه جان نزاری جواز بوّاب است

شمارهٔ ۱۱۲

کنار من ز سرشک دو دیده غرقاب است

که از دو دیده سرشکم روان چو سیماب است

وداع کردم و پوشیده نیست بر عشّاق

که رستخیز قیامت وداع احباب است

انیس شیفته هم صحبت است در غم دوست

مرا بتر که عذاب از وجود اصحاب است

مگر مصاحب هم رنگ خویشتن باشم

چراغ خلوت من شمع دان مهتاب است

نمی خورم می و وقتی علی الضروره اگر

خورم کدام می آخر چه می که خوناب است

شب دراز و دماغ از خیال در تشویش

به خواب نیز نمی‌بینمش که را خواب است

رقیب معتکف حضرت است گو می باش

که مار بر در فردوس نیز بواب است

مجال نیست توقف مرا به فرصت و او

ز تاب مهر من از من همیشه در تاب است

نماز من نبود جز به روی دوست روا

نه قبله راست از آن سو بود که محراب است

مقلدان همه در اعتراض و غافل از آن

که من کجا ام و در حلق من چه قلاب است

نزاریا طمع از یار معتقد بگسل

شنیده ای که وفا در زمانه نایاب است

بساز با خود و گر مدعی زند دم صدق

غلط مشو که چو صبح نخست کذاب است

شمارهٔ ۱۱۳

مثل تو را دوست داشتن نه صواب است

این مثَل تشنه و فریب سراب است

وصل تو در یافتن خیال نبندم

ور متصور شود معاینه خواب است

در تو نخواهد رسید هدهد جهدم

ور به مثل آن که هدهدست عقابست

پرتو خورشید پیش نور جمالت

در بر طاووس هم چو پرّ غراب است

نیست مرا طاقت مطالعه کردن

فتنه همان مصلحت که زیر نقاب است

دل کششی می کند به صورت اگر نه

از ره معنی میان ما چه حجاب است

چند شکیبد دل ضعیف بر آتش

کو به تو مشتاق تر تشنه به آب است

بی تو نه ممکن بود فراغت خاطر

ملک وجود از فراق دوست خراب است

بی خبر است از عذاب روز جدایی

در شب گور ابلهی که گفت عذاب است

آتش دوزخ روا بود که بسوزد

گر جگرم در مفارقت نه کباب است

صید کمند افکنی بباش نزاری

آن که نباشد نه آدمی که دواب است

شمارهٔ ۱۱۴

بوی خوشت همره باد صباست

آن چه صبا راست میسر که راست

دوش چو بوی تو به گلزار برد

نالهٔ مرغان سحر خوان بخاست

گل چو نسیم تو شنید از صبا

گفت که این روی بهشت از کجاست

ای گل نو خاسته آگه نه ای

کاین اثر بوی دلارام ماست

دست من و دامن باد صبا

باز پی زلف نگارم چراست

باد کجا لایق سودای اوست

عشق و هوا هر دو به هم نیست راست

شمارهٔ ۱۱۵

عشق فرمانده موجودات است

هر چه نه زنده بدو شد مات است

طم‌طراقی که درو می بندند

آن نه عشق است همه طامات است

عشق نه شین و نه عین و نه قاف

عشق نوریست که بی ظلمات است

عشق امریست به حکم اکرام

حیرت خلق برین اثبات است

عقل چون شب پره در پرتو عشق

چون زبون است عجب حالات است

گرچه هر آن کس زانجا که وی است

در تصانیف بسی آیات است

زین طرف غالیِ با تقصیرست

زان قبل قاصر با علّات است

حق ز ما بین طلب کن کانجا

متحد ذات محق با ذات است

گردن افراشتن از عصیان است

دل نگه داشتن از طاعات است

حاضر وقت سعادت می باش

در حضورست نه در اوقات است

بی نصیب آمده از نقد الوقت

منتظر در خطر آفات است

هیچ جز دوست نزاری مپرست

هر چه دیگر بپرستی لات است

سست عزم است که هم‌چون ضعفا

غرض از طاعت او جنات است

شمارهٔ ۱۱۶

ما را به روی دوست همه رنج راحت است

مرهم ز دست غیر نه مرهم جراحت است

حسن جمال و روی نکوخوش بود ولیک

آن جاست ذوق عشق که صاحب ملاحت است

می در فراق مونس بیدل بود که می

سرمایهی سخاوت و اصل سماحت است

پس بیش تر خلایق عالم مباحی اند

گر رخصت خواص به می از اباحت است

بر اهل دل ملامت و تشنیع شرط نیست

این جا به جای حسن مروت قباحت است

در دامن شکیب کشیدم به صبر پای

سیر محققانه نه کار سیاحت است

دعوی مکن نزاری و دم درکش و خموش

این جا که را محل و مجال فصاحت است

صعب است نامرادی و ناکامی و فراق

دیدار دوستان سبب استراحت است

شمارهٔ ۱۱۷

مرا شدن به تماشای یار مصلحت است

ز هر مصالحم این اختیار مصلحت است

عقوبتم مکن ای یار مهربان به گناه

که یار اگر بکشد حیف یار مصلحت است

به باغ رفتن و می خوردن وطرب کردن

به موسم گل و فصل بهار مصلحت است

ز روی خوب چرا منع می کنند مرا

که احتراز ز پرهیزگار مصلحت است

گناه نیست به فتوی عشق اگر خوبان

رضا دهند به بوس و کنار مصلحت است

خوشا شبی که دلم میدهی و می گویی

بیار باده که دفع خمار مصلحت است

کنار و بوسه و لمس و نظر به مذهب عشق

اگر غرض نبود هر چهار مصلحت است

به زینهار تو باز آمدم که مجرم را

چو توبه باز کند زینهار مصلحت است

به یک نظر سخنی بر نمی توانم گفت

بیا که با تو به خلوت هزار مصلحت است

اگر به خون منت رغبت است و می دانی

که بر دلت ننشیند غبار مصلحت است

نزاریا شب قدرست قدرشب دریاب

که داد بستدن از روزگار مصلحت است

شمارهٔ ۱۱۸

ای یار برشکسته از ما این چه عادت است

آخر بیا که روی تو دیدن سعادت است

بیمار رنج برده ی دیرینهی توام

ما را چنان بپرس که شرط عیادت است

خود اشتیاق روی تو از هر چه در خیال

ممکن بود که شرح پذیرد زیادت است

مشنوکه مهرت از دل تنگم برون رود

بدگوی را هر آینه تخلیط عادت است

ایمانی من درست به بالای چست تست

در نفی لا نه اول حرف شهادت است

دیرینه دوستی تو هم راه جان ماست

ما راز بدو کون به تو این ارادت است

گر می کشد نزاری و گرمی نوازدت

تو مستفید باش که زو استفادت است

شمارهٔ ۱۱۹

بر من شب فراق چو روز قیامت است

در رستخیز عشق چه جای ملامت است

چون من گر آورد متنعّم شبی به روز

داند که بر محال مشنّع غرامت است

نا ایمن است راه ملامت گران عشق

آنجا مرو که حاصل ظالم ندامت است

تحویل ما ز کوی خرابات کی بود

باری هنوز نیت من بر اقامت است

تنها نه بر من است به تخصیص می حرام

آری به حکم شرع نبی بر تمامت است

چون است مطلقا مثل میل من به می

چون معتقد که پس رو نص امامت است

پرهیز کن اخی ز خلاف منافقان

دور از دری که عاقبتش بر وخامت است

عادت شده ست بی هده گفتن جهول را

تقلید علتی ست که جهلش علامت است

هم خانه ی نهنگ بلایی نزاریا

در موج قلزمت چه امید سلامت است

ره پر حرامیان و بیابان عشق پیش

جهل است هر که را هوس استقامت است

شمارهٔ ۱۲۰

بر من چرا وساوس شیطان به قوت است

زیرا که عقل در رهر عشاق علت است

گر بر تو نیست ظاهر و روشن نمی شود

تعیین این مقاسمه از بدو فطرت است

گرچه عنایت از طرف اکتساب نیست

توفیق اکتساب به وجه عطافت است

هم راه هر که شد نظر التفات حق

او را شبان تیره به مشعل چه حاجت است

آری همه ازوست چه گفتم همه خود اوست

کثرت چه کار دارد آنجا که وحدت است

من عَرَفَ نَفسَه برهاند تو را ز تو

ورنه همه تصور تو عین کثرت است

در ورطهی مجازی و انصاف را مجاز

دانند زیرکان که خلاف حقیقت است

مایی ماست آن که حجاب مراد ماست

خود بین به مذهب حکما بی بصیرت است

تو از کتابکی دو سه تلفیق کرده ای

چیزی که نزد دانا عین فضیحت است

بشنو که نکته های نزاری معتقد

در گردن قبول و ادای تو حجت است

اسرار در محبت آل است و السلام

بدبخت را به جای محبت عداوت است

این جا به حکم آن که نبی را حبیب خواند

مقصود از آفرینش اکوان محبت است

شمارهٔ ۱۲۱

میروم سویِ خرابات که پیرم آنجاست

جای دیگر چه کنم عذر پذیرم آنجاست

گر به شکلم تو جدا بینی و دور از برِ دوست

جان که از وی نفسی نیست گریزم آنجاست

نیست جایی دگر آن کس که ستم کرد و برفت

دامنش روزِ مکافات بگیرم آنجاست

دارم آنجا به غریبی و به تنهایی خوی

سپه و مملکت و تاج و سریرم آنجاست

گر ندارم خبر از خویشتن اینجا چه عجب

فهم و وهم و نظر و فکر و ضمیرم آنجاست

چند سرگشته روم در شب تاریکِ فراق

رفتم آنجا که رخ بدرِ مُنیرم آنجاست

به چه مشغولم ازین جا به چه آنجا نروم

که دل و جان نزاری فقیرم آنجاست

شمارهٔ ۱۲۲

ای بهشتی به بهشت آی که رضوان اینجاست

تو ز جایِ دگرش میطلبی و آن اینجاست

هرگز افسرده نبردهست از این مطبخ بوی

جایِ دیگر طلبد غافل و بریان اینجاست

دردِ دیرینهء دل جایِ دگر نتوان برد

قابلِ درد کدام است که درمان اینجاست

چند اثبات کنی معرفتِ دیو و پری

مُهر بر لب نه و تن زن که سلیمان اینجاست

همه تن گوش شو و چشم دو بینی بر بند

سخن از جان نتوان گفت چو جانان اینجاست

از پریشانیِ دورِ قمر ای خواجه حکیم

چند گویی قمرِ، دور به برهان اینجاست

بر قمر دورِ پریشانی اگر دیدهستی

ورنه اینک قمر و زلفِ پریشان اینجاست

همه دشواریِ تو بر تو توان کرد آسان

گر زخود بر شکنی کارِ تو آسان اینجاست

اگرش از پیِ این روز همی پروردی

بذل کن وقت بر افشاندنِ جانهان اینجاست

گویِ عشق از همه عشّاق نزاری بربود

هر که باور نکند مرکب و میدان اینجاست

شمارهٔ ۱۲۳

از دلم هیچ خبر نیست ندانم که کجاست

هر کجا هست چه آید ز چنان دل که مراست

در خمِ زلفِ بتی مانده باشد محبوس

هم مگر بادِ صبا زو خبری آرد راست

اعتمادی نبود بر دلِ هر جاییِ من

راست گویم که دل غافلِ نا پا برجاست

گر به انصاف رود داوریِ دیده و دل

گنه دیدهء شوخ است که دل قیدِ بلاست

این دگر هست که مشّاطهء فطرت ز ازل

نقشِ هر جنس به تقدیر چنان کرد که خواست

گر نمیخواست که مجنون شود آشفتهء عشق

رویِ لیلی ز پی فتنه چرا میآراست

من خود از دستِ رقیبان شدهام دیوانه

عاقلی کو که نه از عشق سرش پر سوداست

هر کجا بر سرِ کویی بنشستم عمدا

رستخیز آمد و طوفانِ ملامت برخاست

زاریی دارد و فریاد رسی میطلبد

بر نزاری چه ملامت که رقیبش به قفاست

شمارهٔ ۱۲۴

هان کجایی که ز هجرانت قیامت برخاست

فتنه بنشان که دگر باره ملامت برخاست

بی تو برخاست قیامت ز وجودم آری

هر کجا عشقِ تو بنشست قیامت برخاست

منم آن عاشقِ بیچاره مسکین که مرا

حاصلِ عمر ز عشقِ تو ندامت بر خاست

گفتم از کویِ تو برخیزم و کنجی گیرم

دل چو بشنید به تشنیع و غرامت برخاست

هر دو ممکن نبود عشق و سلامت که شنید

کز درِ عشق فلانی به سلامت برخاست

عقل جزوی به نصیحت چه کنم کز پیشم

هر چه جز وی بُد و کلّی به تمامت برخاست

من که هرگز به ملامت نشوم با تو دگر

خود گرفتم همه عالم به ملامت برخاست

قامتم پست چرا شد پس اگر در رهِ عشق

سرو را از سرِ آزادی قامت برخاست

به کرم یک نفسی پیشِ نزاری بنشین

که نه آخر زجهان رسم کرامت برخاست

شمارهٔ ۱۲۵

بس فتنه کز آن نگار برخاست

آشوب ز هر دیار برخاست

هر جا که دلیست صیدِ او شد

تا در طلبِ شکار برخاست

هرجا که چو گل به حسن بنشست

سرو از لبِ جویبار برخاست

خوبان همه روی در کشیدند

تا پرده ز رویِ یار بر خاست

هر کس به کنارهیی نشستند

تا او ز میانِ کار برخاست

بنشست به خلوت و قیامت

از خلق به زینهار برخاست

برداشت کرانهیی ز برقع

فریاد زِ روزگار برخاست

با عقل که صلح کرده بودیم

عشق آمد و کارزار برخاست

بر صبر قرار داده بودیم

شوق آمد و آن قرار برخاست

دیرست که در میان عشّاق

رسمِ خرد و وقار برخاست

بیچاره دلم که از سرِ جان

هر روز هزار بار برخاست

بر خاکِ درش نشست و طوفان

از حاسدِ خاکسار برخاست

گر خاک شود نمیتواند

زان خاک به صد غبار برخاست

نا دیده جمالِ گل نزاری

دیدی که هزار خار برخاست

ننشسته هنوز در میان یار

صد خصم ز هر کنار برخاست

شمارهٔ ۱۲۶

همین که از برم آن سروِ سیم بر برخاست

هزار نالهء دلسوزم از جگر برخاست

درآمد از درم اقبال چون بَرم بنشست

برآمد از سرم آتش چو از نظر برخاست

نه آتشیست که ساکن شود به آبِ سرم

که هر نفس که زدم شعله بیشتر برخاست

اگر به خانه نشستست وگر برون آمد

نهان و پیدا زو فتنهء دگر برخاست

عتاب گرم شد و جنگ سخت اگر بنشست

قیامت آمد و طوفان برفت اگر برخاست

برآرم از گهرِ چشم هر سحر طوفان

که دید طوفان کز کثرتِ گهر برخاست

به هرزه با کمرش در میان نهادم جان

چو کوه کن که هلاکش هم از کمر برخاست

همه خلافِ مرادست اقتضایِ قضا

زمانه از سر پیمانِ ما مگر برخاست

به پای مردیِ عقلم امیدها بودی

همین که عشق در آمد ز در به سر برخاست

نفس نفس که بر آمد ز روزنِ حلقم

ز دودِ آتشِ دل در هوا شرر برخاست

خنک وجودِ نزاری که در میانِ بلا

نشست ایمن و از معرضِ خطر برخاست

چه التفات کند بعد از این ز وصل و فراق

کنون که این حُجباتش ز رهگذر برخاست

شمارهٔ ۱۲۷

قیامت آن زمان از خلق برخاست

که شد حکمِ زمین با آسمان راست

بیا معلوم کن طیّ السّماوات

ببین تا دابهالارض از کجا خاست

اگر برخیزی از خوابِ جهالت

قیامت روشن و قایم هویداست

به نقد امروز اگر دیدی و گرنه

نصیبِ دیگران دان هر چه فرداست

چو پیدا شد جمالِ مشعلِ حق

که را با حاصلِ پروانه پرواست

تویی یوسف جمال خود نگه کن

اگر آیینهء جانت مصفّاست

فرود آ پایهیی چند از طبیعت

ثَرا اینجا که میبینی ثریّاست

سری دارم تهی دل پر محبّت

محقّق را سخن در دُرّ معناست

که میداند که این فرهادِ مسکین

ز شورِ عشقِ شیرین در چه سوداست

رضایِ دوست حاصل کن نزاری

بهشتِ سرمدی اینک مهیّاست

مفرّح خوردگان عشق دانند

که دردِ عشق را علّت مداواست

شمارهٔ ۱۲۸

آوازه آن جمال برخاست

ما را طمعِ محال برخاست

از حسنِ جمال او خبر شد

جانم ز پیِ وصال برخاست

در دیده خیالِ وصل بنشست

سودا همه زین خیال برخاست

بنمود جمال و باز پوشید

تا این همه قیل و قال برخاست

غوغایِ قیامتی دگربار

از حاسدِ بد سگال برخاست

ای دوست درآ و فارغم کن

کز خویشتنم ملال برخاست

عمرم ز بس انتظار بگذشت

صبرم ز بس احتمال برخاست

عشق آمد و رستخیز حیرت

از عقل شکسته حال برخاست

پندار نزار یا قیامت

پیش از تو به چند سال برخاست

مردانه ز پیشِ خویش برخیز

اینک حُجُب از جمال برخاست

هرگز نرسد به هیچ مقصد

هر کز قدمِ رجال برخاست

در بادیهء امید باید

تشنه ز لبِ زلال برخاست

شمارهٔ ۱۲۹

باد از طرفِ شمال برخاست

معشوقه مشک خال برخاست

آشفته سهیلِ نیم خوابش

ناگه ز خمِ هلال برخاست

باز آرزویِ صبوح کردش

بازش هوسِ زلال برخاست

از سینه عودِ سوزناکش

فریاد زگوش مال برخاست

بیتی دو سه در بدیههء فکر

ز آن طبعِ شکر مقال برخاست

باد از رخِ گل نقاب برداشت

بلبل ز پیِ وصال برخاست

پیرامن آب سبزه بنشست

از طرفِ چمن نهال برخاست

خرّم تنِ آن که از پیِ عشق

با صبحِ خجسته فال برخاست

چندین شر و شور اهلِ دل را

از فتنهء جاه و مال برخاست

سوداست همه جهان و سودا

از وسوسهء خیال برخاست

در دستِ هوا زبون نزاری

نتوان زِ سرِ محال برخاست

زاهد که به پایِ چنگ بنشست

از معرضِ احتمال برخاست

آنجا که اسیرِ عشق بنشست

سلطان به صفِ نعال برخاست

شمارهٔ ۱۳۰

دل ببردی و قیامت ز وجودم برخاست

دل بری دل ندهی باز چنین ناید راست

عقل و هوش و دل و دین بردی و جان در خطرست

هیچ ناداده به من جمله ز من نتوان خاست

عشق تو خانه بسیار کسان کرد خراب

گر طفیل دگران باشم گوباش رواست

شرط آن است که با من نکنی بیدادی

دادِ من گر بدهی در خمِ آن زلفِ دو تاست

ور به بازی نکنی غمزهء فتّان در کار

کاین همه فتنه از آن جادویِ بابل برخاست

تو به آرایشِ هر روزه نداری حاجت

رخِ زیبایِ تو مشاطهء فطرت آراست

در نمیبایدت انصاف ز خوبی چیزی

در دلت هیچ دریغا که نه مهر و نه وفاست

چون بود عاشقِ تنها و ملامت پس و پیش

ره و رویی به ازین خوش سر و کاری که مراست

تا به موعودِ قیامت برسیدن کو صبر

من کسی را نشناسم که به خود این پرواست

داوری نیست که مظلوم بر آرد فریاد

بر من از بهرِ خدا این همه بیداد چراست

عشق این است دگرها هوسی عاریتی

بر چنین عشق ملامت به همه وجه خطاست

گر نزاری همه از اهل عیان میگوید

آری آری که در این راه خلاف از من ماست

مردمان در حقِ ما هر چه بتر میگویند

آخر آن بیخبر آن چیست که بی حکم خداست

گو برو مدّعی و در پسِ پندار نشین

که تو بر ساحل و رختِ دگران در دریاست

بایدت بُود در این بحر چو لنگر ساکن

بادبان را سرِ پندار پر از باد هواست

شمارهٔ ۱۳۱

یار باریک میان تا ز کنارم برخاست

رستخیز از دل بی صبر و قرارم برخاست

چند گریم که ز طوفان دو چشمم هر دم

موج خوناب دل از بحر کنارم برخاست

واعظی بر سر منبر ز قیامت می گفت

آه من حُبّکَ آه از دل زارم برخاست

هیبتش صاعقه در خرمن جانم انداخت

عَلَم عافیت از جسم نزارم برخاست

خود من بی خبر این رمز نمی دانستم

کان زمان بود قیامت که نگارم برخاست

بروم سر بنهم تا عوض دل بدهم

سرسری از سر این کار نیارم برخاست

دوش مخمور بدم مست درآمد ز درم

تا بدانست که بنشست خمارم برخاست

پیش از این گفتم اگر دل به بخاری دادم

لاجرم این همه سودا ز بخارم برخاست

گر خطا کردم و گر نه دلم اکنون باری

گرم شد تا هوس مشک تتارم برخاست

قصد کردم که ز درد دل خود حرفی چند

بر زبان رانم و فریاد برآرم برخاست

گفتمش بشنو ز احوال نزاری دو سه بیت

خود نبودش هوس شعر و شعارم برخاست

شمارهٔ ۱۳۲

سرو کشمر که سمر گشت ز بستان برخاست

سرو سیمین بر ما از چمن جان برخاست

این چه روی است که از گوشه برقع بنمود

که قیامت ز نهاد من حیران برخاست

خط سبزش نگرید آمده در گرد لبش

اینک آن خضر که از چشمه حیوان برخاست

در میان آمد و بنشست و چو بیرون شد باز

این همه فتنه از آن سرو خرامان برخاست

کفر و اسلام به هم بر زد و کی بنشیند

رستخیزی که از آن زلف پریشان برخاست

دلبرا ذره به خورشید کند میل و مرا

طمع وصل تو در سر ز پی آن برخاست

من اگر سر برود با تو به سر خواهم برد

تا نگویند به عجز از سر پیمان برخاست

نتوان از سر پیمان تو برخاست ولیک

از سر جان به تمنای تو بتوان برخاست

ذره ای مهر تو در جان نزاری بنشست

این همه ولوله از خلق قهستان برخاست

شمارهٔ ۱۳۳

به عهد حسن تو بس فتنه کز جهان برخاست

مرا هوای تو ای ماه مهربان برخاست

مگر میان تو گفتم درآورم به کنار

نشد کنار و بسی فتنه از میان برخاست

خلیل وار توانم نشست بر آتش

ولیکن از سر کویت نمی توان برخاست

به جویبار چمن بر گذشت قامت تو

ز عکس سایه ی او سرو بوستان برخاست

صبا ز جیب عرق چین تو دمی در داد

دل من از سر جان آستین فشان برخاست

نسیم زلف تو تا در دماغ من بنشست

خیال خال تو تا پیش من عیان برخاست

ز شش جهات وجودم زمان زمان دم دم

هزار فتنه ز تاثیر این و آن برخاست

خیال روی تو در چشم عارفان بنشست

ز کنج صومعه فریاد الامان برخاست

ز در درآی و دمی در کنار من بنشین

که بی تو از همه اعضای من فغان برخاست

به گریه گرچه درآیم ز غایت رقت

ز چشم من مژه ها چون سر سنان برخاست

فسردگان خبر از سوز ما نمی دارند

میان ما و مُشَنّع خلاف از آن برخاست

به هر کجا که نزاری به سوز دل بنشست

فغان ز سدره نشینان آسمان برخاست

شمارهٔ ۱۳۴

همین که از برم آن سرو سیم تن برخاست

سحاب دیده خون ریز موج زن برخاست

چنان ز قلزم چشمم روانه شد طوفان

که موج تا به میان از کنار من برخاست

به هر مقام که شد از خروج خلق نفور

نفیر روز قیامت ز تن به تن برخاست

غلط شدم که نقاب از جمال خود برداشت

خروش روز قیامت ز انجمن برخاست

صبا ز جیب عرق چین او چو برخیزد

چنان دمد که نسیمی که از چمن برخاست

ز غنچه تا ورق نازکش برون آمد

هزار خار ز اطراف نسترن برخاست

خیال رویش از آنگه که در نظر بنشست

ندیده ام نفسی خوش که از بدن برخاست

من و محبت و آلایش بدن هیهات

چنبن محال ز افعال اهرمن برخاست

مگر منازعتی شد میان دیده و دل

به کار هر دو نزاری ممتحن برخاست

جمال شاهد جانان به داوری بنشست

میان دیده و دل این همه سخن برخاست

کمند زلف نمود از حجاب و گفت چنین

هزار فتنه ازین زلف پر شکن برخاست

شمارهٔ ۱۳۵

همین که از برم آن سرو نازنین برخاست

ز اندرون دلم آه آتشین برخاست

ز هر کجا که به جای دگر به طالع سعد

نزول کرد قیامت از آن زمین برخاست

نمود از طرف برقع آفتاب جمال

ز عاشقان جهان الغیاث ازین برخاست

به راستی که اگر چه نشسته در جان است

به قامت از چمن باغ دل چنین برخاست

به رغم اگر چه رقیبش نشسته هم پهلوست

ولی چه چاره که از خار انگبین برخاست

چه قادرست به تاراج جان و غارت دل

به ترک تاز چو یاغی که از کمین برخاست

هزار دل به در افتد چو زلف بفشاند

ز نیفه ها که از آن نافه های چین برخاست

به هر لطیفه که پیوست در محاسن او

ز بام سدره به تحسینم آفرین برخاست

زمانه در پی آزار من چنان که هلیل

به کینه در طلب هرمز حزین برخاست

نزاریا مخور اندیشه کاین همه شر و شور

به روزگار تو از رای خرده بین برخاست

شمارهٔ ۱۳۶

این سرو خرامان ز گلستان که برخاست

وین ترک پری‌وش ز شبستان که برخاست

این فتنه کزو خیره بماندند زن و مرد

در عهد که بوده‌ست و به دوران که برخاست

تا این بت کافر بچه با آن دل سنگین

در کشتن فرزند مسلمان که برخاست

زلف از پی بر هم زدن کار که بربست

خاص از پی خون ریختن جان که برخاست

آه این چه بلایی‌ست که را سوخت که را ساخت

در عهد که بنشست و ز پیمان که برخاست

شهری ز پی ا‌ش پیر و جوان منعم و مفلس

در درد فرو رفت به درمان که برخاست

چندی دلم از دست بلا گوشه‌نشین بود

بنگر که دگرباره به دستان که برخاست

ما از دل و دین دست بشستیم و ندانیم

تا در همه شهر از پی ایمان که برخاست

سوز که رسیده‌ست چنین در تو نزاری

دردی‌ست عجب از دل بریان که برخاست

این درد که بر جان تو بی‌چاره نشسته‌ست

هم فعل تو داند که ز دامان که برخاست

شمارهٔ ۱۳۷

چون جمله تویی بهانه برخاست

شکل دویی از میانه برخاست

پس من ز میان برون شوم به

کاین فتنه هم از دوگانه برخاست

عشق آمد و در میانه بنشست

فریاد ز هر کرانه برخاست

عکسی ز جمال دوست بنمود

تا شور و شر از میانه برخاست

از زخمهٔ زهرهٔ غزل‌خوان

این زمزمه‌ عاشقانه برخاست

کای بی‌خبرانِ خفته بلبل

از بهر گل شبانه برخاست

مرغ از پی کسب صید کردن

شب‌گیر ز آشیانه برخاست

پس طالب دوست را بباید

یک صبح مولّهانه برخاست

خود عاشق صادق از سر جان

در حال محققانه برخاست

مشنو که مجاورست هر کو

از تربت آستانه برخاست

عشق از تو نزاریا چو بستد

یک‌باره تو را بهانه برخاست

از خاطر نازکت به کلّی

اندیشهٔ احمقانه برخاست

شمارهٔ ۱۳۸

هرگزت روزی هوای ما نخاست

آخر این نامهربانی تا کجاست

ما به تو مشتاق و تو از ما ملول

عاشق تنها به حسرت مبتلاست

دل به دل گویند ره دارد بلی

چون حجاب از راه برخیزد رواست

لیک شخص ناتوان را نیز هم

از پی پیوند جسمانی رجاست

جان اگر جان می‌فزاید طرفه نیست

جسم باری در غم هجران بکاست

دوست کی دارد شکیبایی ز دوست

من نمی‌دانم که این طاقت که راست

سنگ‌دل باشد به هرحالی صبور

ور نه در هجران جان مانع چراست

با دلی چون آبگینه راستی

صابری کردن نه کار جنس ماست

یک دمه آسایش دیدار دوست

پیش دانا آفرینش را بهاست

ای نزاری تا به کی از قیل و قال

گفت و گو اندر ره وحدت خطاست

نام و ننگ و کفر و دین و هست و نیست

هرچه غیر از دوست می‌خواهی هواست

شمارهٔ ۱۳۹

ندانسته بودی تو ای دوست راست

که راه خدا پر نهنگ بلاست

نیرزد دو عالم به یک کاسه دوغ

ز فرط سخایی که در طبع ماست

دل و دین و جان و تن و مال و جاه

اگر در سر دوست کردی رواست

وگرنه حرام است بر تو چو خوک

ز من بشنو ای گرگ فرسوده راست

ز ما و من تست چندین خلاف

وگرنه یکی بس دویی از چه خاست

به گوشت فرو کوفت سد ره سروش

ندانی ولیکن که رمز از کجاست

معلق به مویی و غافل حریص

که چاه است و در قعر چاه اژدهاست

گریز از مقامی که در منزلش

فراق و وصال است و خوف و رجاست

نزاری مده پند مغرور را

که بر مار کر کردن افسون خطاست

رموز محقق مگو با جهول

سر و برگ بیهوده گفتن که راست

شمارهٔ ۱۴۰

قاعدهٔ روزگار پرورش ناسزاست

ورنه گداپیشه را دست تسلط چراست

عقل تبّرا کند از دل دنیاپرست

دل نبود گر نرفت بر روش عقل راست

دنیی و دین پیش ما هست مثال دو رعد

هر دو به هم برزدن شیوهٔ چالاک ماست

مرکب شبدیز نیست لایق هر خرسوار

در خور هر ناسزا هم به سزا ناسزاست

بر سر هر دون نهد چرخ کلاه مهی

پیرهن اهل دل زین حرکت‌ها قباست

ای که ز عقل مجاز ساخته‌ای مرکبی

بیهده می‌تازیش روز و شب از چپ و راست

شبههٔ عقل است این مطلق و تو مشتبه

وهم تو در پیش تو پیشرو و مقتداست

دنیی و عقبی به هم هر دو حجاب تو اند

باز تو و این و آن هر سه حجاب خداست

دیدهٔ خود دیده را طاقت آن نور نیست

هیچ ندیدن جز او مرتبهٔ اولیاست

معرفت او به دوست اوست که فی‌الجمله اوست

سرحد امکان عقل زین طرف کبریاست

چشمه اگر با محیط لاف احاطت زند

صورت دعوی محال نص تصور خطاست

معنی کثرت عیان باز نمایم به تو

چیست همین والسلام رای و قیاس شماست

شایبهٔ عیب‌جوی ظاهر اهل ریا

آینهٔ راست‌گوی باطن اهل صفاست

دوش درآمد سروش گفت نزاری بیا

جای تو این توده نیست سدرهٔ تو منتهاست

دنیی و دین نزد من جز هبل و لات نیست

پس تو اگر بعد از این بت نپرستی رواست

شمارهٔ ۱۴۱

عشق این است که ما راست دگرها هوس است

هر که چون ماست نشانیش ز معشوق بس است

در حضوریم به کویش ز شد آمد فارغ

شهر پندار که بی محتسب و بی عسس است

خود چه باک است اگر شهر پر از محتسب اند

یا چه بیم است ز هر چند که در دهر کس است

دوست گو خواه نهان باشد گو خواه عیان

اصل معنی طلبد عشق که سوزش هوس است

قدر عیسی نشناسد خر بفسرده نفس

چه شناسند که موسی دم و عیسی نفس است

عقل کشتی صفتان را به جهالت نوح است

عشق ره گم شدگان را به دلالت جرس است

ما که دیوانه عشقیم ز عقل آزادیم

هر که جایی رسد از پس رَوی عقل خس است

صید چون مرغ نگردیم به هر دانه که خود

نسر طایر به بر همت ما چون مگس است

عمر ما را چه تفاوت که اجل در پیش است

عشق ما را چه تفاوت که غرامت ز پس است

هیچ دیوانه درین ره به نزاری نرسد

به رسیدن نبود آن که بدو دست رس است

شمارهٔ ۱۴۲

مشتاق روی دوست که حالش مشوش است

گر پابرهنه بر سر آتش رود خوش است

از سوختن گزند نباشد خلیل را

گر زان که شش جهات جهان جمله آتش است

چون تیر بی حجاب شوم در سرای دوست

گر صد رقیب بر در و بامش چو آرش است

از فرش عار دارد و از عرش بگذرد

آن کو به بحر عشق درافکنده مفرش است

در چشمش آدمی همه دیوند هر که را

میل نظر به جانب یار پری وش است

عاقل رضای دوست به دنیا و دین نداد

ما فارغیم و خاک بر آن سر که سرکش است

ما و قرابه ی می و کنج خرابه یی

اینجا چه جای طاق و رواق منقّش است

درکش نزاریا سر از این طاق سرنگون

درخورد صحبت تو حریف قدح کش است

شمارهٔ ۱۴۳

آه مِن حُبّکَ مِن حُبّکَ آه این چه قضاست

بَلَغ السیل چه تدبیر کنم این چه بلاست

آتش عشق به هر بیشه که در می‌افتد

پیش او سنگ و گیا هر دو روان است و رواست

گرد بر دامن هر سوخته کز عشق نشست

رستخیز آمد و طوفان ملامت برخاست

غم مستغرق دریا نخورد بر ساحل

از کسی پرس که هم بستر خوابش دریاست

کس نداند که مرا با تو چه کار افتاده ست

گر بداند نکند عیب وگر کرد سزاست

لا محال از عقب عشق ملامت خیزد

از ملامت نگریزیم که خود شیوه ماست

به ملامت گر و تشنیع زن و عیب نمای

خاک بر فرقم اگر یک سر مویم پرواست

گر مرا عشق ز خلقیّت خود برهاند

چه بماند همه معشوق که در عین بقاست

چو حجاب است هم از پیش مگر برخیزد

بیش از این هیچ ندارم ز نزاری درخواست

راز خاصان نتوان کرد چنین فاش خموش

زان که در حوصله عام نمی گنجد راست

شمارهٔ ۱۴۴

جز عشق پیشوا نکند هر که عاشق است

زیرا که عاشقان همه را عشق سایق است

تسلیم راه عشق کند هر چه هست و نیست

وین کار عاشقی است که در عشق صادق است

گر بر عدم نباشد عاشق پسند نیست

آن گه که از وجود بپرداخت لایق است

ناممکن است عشق پرستی و عافیت

کاندر طریق عشق پرستی عوایق است

خوش می‌رسد ز دوست به ما هرچه می رسد

در عشق او جراحت و راحت موافق است

سهل است اگر در آتش هجران بسوختیم

خشنود می رویم که امّید واثق است

دم درکشیده ایم و زبان درکشیده اند

چون خالق آگه است چه باک از خلایق است

ما را بهانه نیست که اینجا نظرگهیست

عذرا نشانه ی نظر عشق وامق است

زین هر فسرده یی که نداند که عشق چیست

آوازه می کند که نزاری منافق است

شمارهٔ ۱۴۵

جهان در سایه خورشید عشق است

نهان در سایه خورشید عشق است

یقین در ذرّه ذرّه آفتاب است

گمان در سایه خورشید عشق است

چو جنّت را طلب گاری نشان خواه

جنان در سایه خورشید عشق است

روان کردیم دانش را که دایم

روان در سایه خورشید عشق است

مگویید آب حیوان درسیاهی ست

از آن در سایه خورشید عشق است

سکندر چشمه می جست و ندانست

که آن در سایه خورشید عشق است

سخن روشن ز نور آفتاب است

زبان در سایه خورشید عشق است

رکاب عقل اگرچه پای مال است

عنان در سایه خورشید عشق است

به نورالعین حق بنگر که الحق

عیان در سایه خورشید عشق است

گریز از آفتابِ ناتوانی

توان در سایه خورشید عشق است

نزاری نیّرین طالعت را

قِران در سایه خورشید عشق است

اگر نامت چو شمس آفاق بگرفت

نشان در سایه خورشید عشق است

شمارهٔ ۱۴۶

زبان بربسته ای با ما که جنگ است

نمی دانم دگر بار این چه ننگ است

دل صاحب دلان خون کردی آخر

چه دل داری کدامین دل چه سنگ است

سگ آهوی وصلت می توان بود

ولی خوی رقیب بد پلنگ است

شگفت است اینکه تو هرلحظه ما را

به دم در می کشی و او چون نهنگ است

دلم در عالمی با این مسافت

چرا گر چشم شوخت نیست تنگ است

به من گر زهر خواهی داد نوش است

و گر شهدم دهد غیری شرنگ است

عوام الناس می گویند کان شیخ

چرا مَی می خورد گر اهل رنگ است

به مسجد کی روم چون در خرابات

شراب و شاهد و آواز چنگ است

هر آهو چشم کز پیشم گذر کرد

دلم در پی چو سگ در پالهنگ است

به هم برزن نزاری نام و ننگت

که این چندین حجاب از نام و ننگ است

شمارهٔ ۱۴۷

می خور که بر اصحاب خرابات حلال است

گو زهر خور آن کس که بر او نوش وبال است

زان باده که گویی دمش از بوی بهشت است

گر نیز به دوزخ بروم توبه محال است

بسیار بکوشید خَضر تا که بدانست

آخر که حیاتش هم از این آب زلال است

از صحبت یاران دل افروز به نوروز

غایب نتوان بود که هنگام وصال است

آنچ از دم عیسی به روایت بشنیدیم

دیدیم که در قافله ی باد شمال است

عیبم مکن ای خام که افسرده نداند

تا سوخته ی عشق بر آتش به چه حال است

در گوشه ی محراب به تقوا بنشیند

آن را که نظر بر خم ابروی هلال است

از خانه برون آمدنم زهره نباشد

در خلوتم آن روز که آن محض کمال است

شوخی دگر از هر سر کویم که برآیم

چادر بگشاید ز قیامت که جمال است

روزی پدرم گفت برآنم که نزاری

از مطرب و می توبه کند این چه خیال است

معروف بود مردم دیوانه به توبه

بر من به جویی هر چه حرام است و حلال است

شمارهٔ ۱۴۸

هر کو نظرش به جاه و مال است

مستغرق قلزم ضلال است

خود را به محیط در مینداز

زیرا که خلاص از او محال است

نتوان به در آمدن ز گرداب

ور زان که طمع کنی خیال است

آن ها که به انزوا نشستند

دانی که چرا درین سوال است؟

تا در نکشد به بحرشان حرص

موجی که علاقه ی وبال است

آن نیز هم از عنایت اوست

ورنه که و چه که را مجال است

اسکندر جست آب و شد خاک

باری بنگر چه طرفه حال است

خضر از نظر مواهب حق

خوش بر لب چشمه ی زلال است

گر در یابی هنوز این راز

از نوع مراتب رجال است

با این همه فصحت نزاری

درشرح بیان هنوز لال است

شمارهٔ ۱۴۹

دل بی طاقتم از روی غمت چون خجل است

راست چون قطره ی شبنم که ز جیحون خجل است

سر تهی کردم از اندیشه ی سودای محال

گر دماغ متهتّک دل پر خون خجل است

سخت عیب است به پیرانه سرش میل به خمر

در گذشته سخنی نیست ز اکنون خجل است

چون وحوش از چه سبب میل به صحرا دارد

گر ز ارباب خرد خاطر مجنون خجل است

عقل من گر خجل از عقل فرومایه شود

ماورا از پی بی شرمی مادون خجل است

چون کشد بار غم عشق نزاری نزار

عشق باری ست که از حملش گردون خجل است

شمارهٔ ۱۵۰

دل و جانم آنجا که جان و دل است

به جانان که بی جان و دل مشکل است

غلط میکنم چند گویم ز دل

به جانان رسیدن نه کار دل است

ز مبدای فطرت برفته ست حکم

همین است و بس جان به جان مایل است

نه دنیا بمانده ست و نه دین به من

مرا از محبت همین حاصل است

گرفته نشیمن گه جان من

عقابی دلاور ولی بسمل است

نهنگی ست در قلزم آز من

و لیکن چو لنگر دو پا در گل است

بر امید یک قطره از بحر عشق

دو عالم به صد غصه بر ساحل است

ز بن گاه تقلید بربند رخت

که مقصد فراتر از آن منزل است

ندانی به خود هیچ دانا کسی ست

کر بر جمله دانندگان فاضل است

ندانست مستودع از مستقر

هر آن کو درین امتحان داخل است

نزاری ز مردان حق گو سخن

دگر هر چه گویی همه باطل است

شمارهٔ ۱۵۱

شاد باش ای دل دیوانه که دلبر با ماست

چه خطر گر همه عالم به خصومت برخاست

یک نفس نقد چو دریافته ای فوت مکن

غم فردا چه خوری بیهده فردا،فرداست

گر ملامت زده ی خلق شدی باکی نیست

هر کجا عشق گذر کرد ملامت ز قفاست

به عزا خانه ی کاشانه تفاوت نکند

عشق را میل به جایی ست که معشوق آنجاست

باغ فردوس به آرایش حوری خوب است

پس به هرگوشه که او هست بهشت دل ماست

ار به دوزخ بنشانندم با دوست خوش است

ور بهشت است که بی دوست بود عین خطاست

نه از آن طایفه ام من که فریبم به بهشت

یا از آن قول که در زحمت آسیب عناست

رنج و آسایش این هر دو به یک جو نخرم

که نه این یک بر من زشت و نه آن یک زیباست

راستی دوزخ مطلق به حقیقت آن است

که جگرسوخته ای از بر دلدار جداست

ممکن است از من دلسوخته باور نکنی

ز نزاری چه که در محضر این صدق گواست

شمارهٔ ۱۵۲

نکونامی و بدنامی کدام است

چو عشق آمد چه جای ننگ و نام است

نمی ترسیم در عشق از ملامت

ملامت در عقب بالا کلام است

هم از دل فارغیم اکنون هم از جان

که ما را جز غم جانان حرام است

در دیوانگی ها برگشادیم

که عقل از بس تمامی ناتمام است

بسی سودا درین سودا بپختیم

هنوز اندیشه ی این کار خام است

سر دیوانگی دارم ازین پس

که را با ما هوای این مقام است

به ترک خواجگی گفتیم و رندیم

اگر چه خواجگی با احتشام است

کسی را خواجه می خوانند بالله

که صد ره کمتر از کمتر غلام است

ز محنت کلبه ی فانی نزاری

به قصری شد که دولت مستدام است

شمارهٔ ۱۵۳

ره عاشقان سپردن نه به پای عقل عام است

همه عاقلان چو مرغ اند و طریق عشق دام است

همه علم ها فرو خوان و بر من آی تا من

بنشانمت به حجت که تمام ناتمام است

تو به هر عمامه پوشی که قدم نهاد پیشت

پس او درایستادی به نماز کاین امام است

نفسی جهان نباشد ز امام وقت خالی

بمرنج اگر برنجی چه کنم نص کلام است

تو امام وقت خود را به یقین اگر ندانی

به یقین بدان که بر تو سر و مال و زن حرام است

بفروشم آن امامت ز برای نقل مستان

که عمامه بر سر او گرو شراب و جام است

چو امام تو دو باشد به جواب من چه گویی

اگر از تو بازپرسم که امام تو کدام است

به جمال دوست گر تو به بهشت بازمانی

مخور آب حوض کوثر که چو خون من حرام است

کم ننگ و نام گفتم که حجاب راه من شد

همه ترس و بیم مردم ز برای ننگ و نام است

همه مفتیان عالم بدهند خط فتوی

ک نزاری مخمّر بترینِ خاص و عام است

نه ز کشتنم هراسی نه ز سوختن غباری

غم ریش کس ندارم که بروت جمله عام است

شمارهٔ ۱۵۴

مرا بی باده مستی بر دوام است

ز جایی دیگرم در سر مدام است

اگر عاشق به می مست است هیهات

هنوزش گر بجوشانند خام است

مرا باری ز ساقی هوش رفته ست

خنک او را که پروایش به جام است

کسی را دوست میدارم که نه می

که گر آبی خورم بی او حرام است

به ناکام از چه هجرت کردم از دوست

هنوزم بوی وصل اندر مشام است

چه میگویم که درعین وصالش

اگر من نیستم دل هست کام است

حجاب عاشقان زندان نفس است

که روزی چندشان در وی مقام است

از آن جا بگذری آری چه گویم

همین مقدار دانا را تمام است

خوشا اقلیم درویشی که دایم

چو ملک لایزالی بر نظام است

به همت ملک درویشی گرفتیم

کمال این است و بس دیگر کدام است

فراغت گوشه ایی از عالم عشق

به از ملک سحر تا ملک شام است

بنازم جان مستی را که گفته ست

چو عشق آمد چه جای ننگ و نام است

به جان مشتاق اویم تا شنودم

تو خورشیدی و سلطانت غلام است

دلم با من شبی گفت اندرین عهد

همام انصاف را صاحب کلام است

به دل گفتم مگر کز بدو فطرت

نزاری را تمنای همام است

شمارهٔ ۱۵۵

خوی ترکان همه مایل به جفا و ستم است

آزمودیم بسی، ترک وفادار کم است

این بلایی ست نه ترکی ست به دنباله ی چشم

دل ز ما برد و گر جان بجهد مغتنم است

پیش او هم چو منی را چه محل باشد و قدر

خاصه ترکی که چنین معتبر و محتشم است

همچو من صد بکشد طره ی ترکم روزی

آخر آن سرزده زنگی بچگان را چه غم است

گر کند مملکت حسن مسلم چه عجب

ترک را دست ظفر بر عرب و بر عجم است

گر رخ ترک پری چهره موذن بیند

نیمه شب بانگ برآرد که مگر صبحدم است

گر چه هم صحبت عفریت غریب است پری

نسبت ترک و رقیبش به وجود و عدم است

ترک را عادت و خو غارت و قتل است ای یار

هر که با ترک رود ترک سر اول قدم است

راه پیمای نزاری اگرت حج باید

گل ستان حرم و خار مغیلان به هم است

شمارهٔ ۱۵۶

آفتاب خُلد روی یار ماست

روضه ی جنات کوی یار ماست

آفتابِ چرخِ سرگردان، چنین

دائما ً در جست و جوی یار ماست

بر سر ِ هر چار سو در شش جهات

رستخیز از های و هوی ِ یار ماست

نی چه گفتم هر دو عالم کفر و دین

بسته در یک تار ِ موی ِ یار ِ ماست

حق و باطل هر زمان بر هم زدن

طُرفه کاری های خوی یار ماست

در بهشت معنوی باشد دلش

هر که را میلش به سوی یار ماست

فاش میگویم نزاری سرّ دوست

خود جهان پر گفت و گوی یار ماست

شمارهٔ ۱۵۷

دیر شد تا رسم قربان کیش ماست

بذل جان کارِ دلِ بی خویش ماست

چون ز دنیا بی نصیب افتاده ایم

گر همه قارون بود درویش ماست

این همه کثرت حجاب ما ز چیست

از خیال مصلحت اندیش ماست

نیش فصّاد قناعت نوشِ ما

نوش زهاد مقلد نیش ماست

ما به کفر و دین نداریم التفات

در مراتب بیش کم، کم بیش ماست

رازداری در دل ما غور کرد

آنکه هرگز سر نکرد آن ریش ماست

چون فرو شستیم از این مردار دست

گرگِ مردم خوار دنیا ، میش ماست

نور وحدت آفتاب روشن است

گر غمامی می نماید پیش ماست

هر که دارد با نزاری دوستی

گر همه بیگانه باشد خویش ماست

شمارهٔ ۱۵۸

یارب آن را که ز ما نیست خبر هیچ غم است

که بر آتش دلم از عارضه ی آن صنم است

صحتش باد خدایا که دریغ است به رنج

نازنینی که چو او در همه آفاق کم است

محرمی نیست که از من ببرد مکتوبی

پیش آن روضه که آن حور بهشتی حرم است

قصه ی درد جدایی به که گویم کو یار

هر که را دست گرفتم به وفا بی قدم است

هر که در حال چنین واقعه مسکینی را

دست گیرد که منم غایت لطف و کرم است

هم مگر سوخته داند که ز افسرده دلان

بر جگر سوختگان تا به چه غایت ستم است

عالمی از سخن عشق در آسایش و ذوق

فارغ از عاشق بیچاره که در چه الم است

عشق فرهاد ستم دیده درعالم انداخت

شور شیرینی شیرین که به عالم علم است

گر بهشت است در ایام جدایی خوش نیست

هر کجا دوست بود بادیه باغ ارم است

ای نزاری طمع از وصل مبر واثق باش

روز هجران و شب وصل در این ره به هم است

شمارهٔ ۱۵۹

می بیارید که می داروی درد حکماست

مکشیدش که نیاید مدهیدش که نخواست

می به تکلیف نباید به کسی داد به زور

جز به مخمور و به این قاعده تکلیف رواست

می به نزدیک بهائم چه بها ارزد هیچ

برو از زنده دلان پرس که جان را چه بهاست

دائم از ماهِ قدح در عرقِ تشویرست

چشمه ی نیّر خورشید که در عین ضیاست

راح بر طلعت محبوب بود راحت روح

مونس و هم دم آن نیز که از دوست جداست

صیقل زنگ زدای است ز مرآت وجود

روح بخشی که نسیمش حسدِ بادِ صباست

خویش را باز نمودیم معیّن که چه ایم

مدعی از پی ما عیب کنان بهر چه راست

سر طامات نداریم چو تقلید پرست

مذهب مدعیان زرق و نفاق است و ریاست

هرکسی را روشی باشد و رویی و رهی

راه و روی و روش ما به درِ اهلِ صفاست

جوهری صاف تر از می نبود ای صوفی

از نزاری بشنو تا به تو برگوید راست

شمارهٔ ۱۶۰

تا دور آفرینش و تا عمر عالم است

پیوند عشق و عاشق و معشوق با هم است

گر سرّ این رموز بدانی وجود عشق

پیش از سرشتن گِل حوا و آدم است

آدم تویی به نقد و گر ناقدی تو را

آغاز آفرینش عالم همین دم است

نه امّتان دور کمال پیمبریم

نه مصطفی ز مبدأ فطرت مقدم است

پس هر که راست آمد و بر جاده میرود

هم فطرت مقدّم فرخنده مقدم است

گو سقف آسمان و بساط زمین نباش

ماییم و سدّ عشق که جاوید محکم است

یکباره از وجود برون آی و محو شو

در عین عشق هر دو جهانت مسلم است

در معرض رضا سپر تیر عشق باش

عشاق را جراحت معشوق مرهم است

گر عاقلی نصیحت ضدان نکن قبول

پرهیز کن که صحبت ضدان جهنم است

دیوان آدمی صفت اند اهل روزگار

خود خاصه در زمانه ی ما آدمی کم است

در چشم دیو مردم از اکرام فارغی

آنجا که آدمی بنی آدم مکرّم است

هر جا که چند خر به فَرس بر سوار شد

ره باز ده که موکب صدر معظم است

ترتیب مسکرات محال است اگر حسود

نقضی کند مرا چه تفاوت که را غم است

در هر سخن ز رمزْ نزاری چو بنگری

صد نکته خوب تر ز دگر نکته مُدغم است

شمارهٔ ۱۶۱

آن را که در فراق صبوری مسلم است

آه از دلش که سخت تر از سنگ محکم است

بیچاره من که از تف دود دلم ز حلق

بر هر نفس که می‌رود آهی مقدّم است

گر سینه ام نه کورهٔ آهنگرست چیست؟

کز سوز اندرون نفسم آتشین دم است

هرشب خیال روی تو در چشم های من

چون عکس روز بر سر دریای قلزم است

دربند عشق دوست به دربند چون بود

دربند چه معاینه باب جهنم است

گویند هولناک بود روز رستخیز

یعنی شب فراق به تشویش از آن کم است؟

از غم اگر بمرد کسی در فراق دوست

آن کس به اتفاق منم وان غم این غم است

خرّم وجود آنکه ببیند تو را به خواب

یا خود بدان رسد که وصالش مسلم است

یادآور از نزاری محنت کشیده کو

هر جا چنان که هست به یاد تو خرّم است

شمارهٔ ۱۶۲

هر که را جانی‌ست با جانان ماست

جان ما چون او شود او جان ماست

هر دو عالم گر یکی بینی به او

آن یکی سرچشمه ی حیوان ماست

چشمه ی خضر و زلال زندگی

جمله در حرف سخنگویان ماست

در صفات نیستان گر آیتی

هست حمدالله آن در شأن ماست

آفتاب چرخ با آن فرّ و زیب

پرتو یک ذره از احسان ماست

آفتابی چون شود در ذره محو

این چنین کآثار آن برهان ماست

گاه سلطانی گدای کوی او

گه گدای کوی او سلطان ماست

گرچه ما هم از گدایان رهیم

هر کجا سلطان سری دربان ماست

هر که خواهی باش اصلا هیچ نیست

گر برون از عهدهٔ پیمان ماست

یک اشارت بس اگر گوید به رمز

داغ ما دارد نزاری آنِ ماست

شمارهٔ ۱۶۳

ابرِ نیسان دیده ی گریان ماست

دوزخ سوزان دل بریان ماست

چون ز درد سینه میگرییم زار

هرکجا دردی‌ست در دیوان ماست

سر ز جایی عاقبت بیرون کند

جنبشی کاندر میان جان ماست

گر مسلمانی‌ست این گر کافری‌ست

قبلهٔ ما هم رخ جانان ماست

عشق اگر نیک است اگر بد عاشقیم

یار اگر خوب است اگر زشت آن ماست

بندهٔ دیوانگان صادقیم

گرچه گردون بندهٔ فرمان ماست

کس نمی‌داند چو ما دیوانگی

کآیت دیوانگی در شأن ماست

ما نزاری نیستیم او کیست هیچ

قطره‌ای از بحر بی‌پایان ماست

شمارهٔ ۱۶۴

جهان پرفتنه از جانانهٔ ماست

فلک سرمست از پیمانهٔ ماست

تپان مرغ دل اندر بر ملک را

به بوی دام کاه و دانهٔ ماست

اگرچه از همه اکوان برون است

چو هست اندر درون هم خانهٔ ماست

خردمندان نه مرد این حدیثند

در این ره عقل کل دیوانه ی ماست

اگر تو طالب گنج نهانی

بیا کین گنج در ویرانهٔ ماست

به شب خورشید اگر حاضر ندیدی

بیا بنگر که در کاشانهٔ ماست

چه خورشید آن که خواهد شمع گردون

که گوید کمترین پروانهٔ ماست

عیان مطلوب و ما محجوب هیهات

حجاب از نفس نامردانهٔ ماست

برادر کآشنای کوی او نیست

برادر نیست او بیگانهٔ ماست

نزاری نقد وقت خویش را باش

سخن های دگر افسانهٔ ماست

شمارهٔ ۱۶۵

فراق دوستان کاری عظیم است

چه می‌گویم که دردی بس الیم است

اگر چه دوست با ما نیست یک دم

وصالش مونس و هجران ندیم است

اگر هجران، خیالش همنشین است

وگر وصل، اتصالش مستقیم است

به جز او هیچ دیگر دوستان را

به حمدالله نه امّید و نه بیم است

دورویی شرط مردان نیست اما

چه می خواهی دل ما خود دو نیم است

نیارم طاقت یک نکتهٔ خضر

برو گو مدعی گر خود کلیم است

تو هم بر جهل خود می‌باش محکم

مسلم گشته را دل ناسلیم است

ترا باد آن همه تا چند گویی

که در فردوس الوان نعیم است

مقاماتی که مردان راست درعشق

برون از حد فردوس و جحیم است

ندیده‌ست آن ممالک انقلابی

که ملک عاشقان ملکی قدیم است

تو خواهی ملحدم خوان خواه مشرک

اگر ناحق نداند حق علیم است

به نزد مدعی خود حق و باطل

به یک نرخ است و سودایی عظیم است

به نادانی نزاری را گروهی

چنان دانند کو مردی حکیم است

ولی من خویشتن را نیک دانم

ز حکمت ها دلم اندک حلیم است

شمارهٔ ۱۶۶

دریغ نیست وجودم که در عذاب الیم است

دریغ صحبت یاران و دوستان قدیم است

بسی مفارقت افتد میان اهل مودت

ولی شماتت اعدا ز هر کنار عظیم است

چو در حضور بود خاطر از فراق نترسم

قتیل تیغ بلا را ز تیر مرگ چه بیم است

گرم دو دیده بدوزند روی دوست ببینم

که اندرون مصفا چو دست پاک کلیم است

حجاب عقل محال است عشق را که بپوشد

چنان که نافة در جیب و طبل زیر گلیم است

مگر صفا ز گریبان یوسفم به در آید

که بوی پیرهن است آن که می دمد نه نسیم است

به بوستان همه کس مایل تفرج و بر ما

نه بوستان که جهان بی وجود دوست جحیم است

مزید دولت آن مقبلی که بخت مطیعش

بر آستانه صاحب دلی چو خاک مقیم است

رقیب را که چنین منع می میکند ز حبیبم

دگر رقیب نمیخوانمش که دیو رجیم است

چرا صبور نباشم مشنّعِ متهتّک

محل راز نداند که مرد عشق حلیم است

ز سنگ خون بچکد گر به دوست باز نمایم

که در فراق چو خون میخورم خدای علیم است

ز دوستان به ملامت نه ممکن است ملالت

دوای درد نزاری خلاف رای حکیم است

شمارهٔ ۱۶۷

مرا جانانه ای نامهربان است

ببرد از من دل و در قصد جان است

به صد دل دوست میدارم ز جانش

به حسن خویشتن مغرور از آن است

که داند عاقبت هم رحمت آرد

که در احکام فطرت کس ندانست

مگر هم در کنار آید چو با او

اگر جان است و گر دل در میان است

به لب شیرین تر از آب حیات است

به غمزه آفت خلق جهان است

به رشک آمد صدف در قعر دریا

از آن دردانه ها کش در دهان است

خجل گردد قمر از ماه رویش

که نیکوتر ز ماه آسمان است

سرش با ناتوانان در نیاید

نزاری عاشق تنها از آن است

نزاری از غم نادیدن او

به صد زاریّ و زار و ناتوان است

شمارهٔ ۱۶۸

رمضان میرسد اینک دهم شعبان است

می بیارید و بنوشید که برغندان است

ور بمانیم به روزی که نشاید خوردن

ساقیا باده بگردان که فلک گردان است

آن گه از صحبت نا اهل توان رست که می

آشکارا بخورندی که چه خوش دوران است

راستی مجلس با مشغله بی ترتیب

گر بهشت است به نزدیک خرد زندان است

باده پنهان خور و از عربده جویان بگریز

گوشه ای گیر که عیشی به فراغت آن است

گرت از رفتن و آوردن می باری هست

سهل باشد که نه دردی است که بی درمان است

من به نوک مژه نقبی بزنم تا سر خم

خم هم سایه که در زیر زمین پنهان است

من کی از ماه قدر دست بدارم یک ماه

که میان من و او صحبت جانا جان است

نکند توبه نزاری و اگر نیز کند

شیشة توبه که بر سنگ زنند آسان است

شمارهٔ ۱۶۹

این تویی کت هوس باغ و سر بستان است

بی وجود تو جهان بر دل من زندان است

هیچ بر جان منت رحم نباید زنهار

دل سنگین تو گویی مگر از سندان است

قادری گر بزنی، حاکمی ار بنوازی

چه کنم بر سر مملوک خودت فرمان است

تو که بر مسند آسایش و نازی نخوری

غم درویش که در بادیه سرگردان است

عاقلان گر به همین داغ گرفتار آیند

آتش عشق بدانند که چون سوزان است

غیرتم می کند از مردم نادان که مرا

متهم کرد به نادانی و خود نادان است

صورتی داشته باشد به همه حال کسی

که دل از دست نداده ست ولی بی جان است

به مداوای طبیب از دل ما درد حبیب

نتوان برد که دردی ست که بی درمان است

هر شبی را که به پایان برسد روزی هست

جز شب عاشق مهجور که بی پایان است

خبر روز قیامت که شنیدی رمزی ست

پیش مشتاق که مشتق ز شب هجران است

یار می آید و تو در قدمش می افتی

وز تو برخواسته فریاد قیامت آن است

بر سر آتش تیز است نزاری و به شرح

نیست محتاج که دود سخنش برهان است

شمارهٔ ۱۷۰

به قامت تو که تشویش سرو بستان است

به طلعت تو که تشویر ماه تابان است

به ابروی تو که جفت است و در جهان طاق است

به گیسوی تو که دلگیر تر ز قطران است

به سینه ی تو که از رشک اش آب گردد سیم

به غمزه تو که در سینه، جفت پیکان است

به عارض تو که از غایت لطافت او

عرق نشسته ز خجلت بر آب حیوان است

به ساعد تو که سر پنجة نگارینش

خضاب کرده به خون بسی مسلمان است

بدان دو نرگس جادو که در ممالک حسن

هزار فتنه و آشوب از آن دو فتّان است

به حلقه حلقة زلف از فراز خورشیدت

که طرّه هاش چو دور قمر پریشان است

به روشنایی خورشید عالم آرایت

که همچو ذرّه در او چشم عقل حیران است

به رایحات عرق چین نازکت که درو

خواص پیرهن و چشم پیر کنعان است

که بی تو شخص نزاری چنان نزار شده است

که ره فراسر کارش نمیتوان دانست

شمارهٔ ۱۷۱

مرا به دیدن تو اشتیاق چندان است

که تشنه را به بیابان ، به آب حیوان است

چنان به ذکر تو مشغول خاطرم شب و روز

که ورد نام تو بالای حرز ایمان است

مگر تو یوسف گم گشته ای و من یعقوب

که کنج کلبه من بی تو بیت احزان است

ز رستخیز قیامت کسی خبر دارد

که تا به روز شبی در عذاب هجران است

اگر به چاه درم با تو در گل ستانم

وگر به باغ روم بی تو همچو زندان است

شب وصال تو بوده ست گوئیا شب قدر

ولی چو قدر بشناختم چه درمان است

به خواب زلف تو گفتم مگر توانم دید

خیال می پزم این خواب هم پریشان است

کدام خواب ،که گر بر حریر می خسبم

به زیر پهلوی من نشتر مغیلان است

مگر خود این شب یلدا به روز دانم برد

کدام یلدا کاین شب هزار چندان است

هرآن که داغ جدایی ندید پندارد

که این مفارقت از دوست کردن آسان است

چو حلقه بر در جانان زنند و بگشایند

به اعتقاد نزاری درِ بهشت آن است

اجازت است که افسرده احتراز کند

حدیث سوخته با اندرون سوزان است

شمارهٔ ۱۷۲

اگر مفارقت ای دوست بر تو آسان است

دل تو را نتوان گفت دل که سندان است

اگر شکیب ندارد نیازمند وصال

بدش مگو که مشتاق روی جانان است

اگر گدایی عاشق شود خجل مکنش

به سرزنش که اسیر ایاز سلطان است

هر آدمی که پری پیکری به دست نکرد

هنوز حاشا در پای گاه حیوان است

در آن وجود که از عشق جنبشی نبود

بود معاینه چون صورتی که بی جان است

تورا عذاب شب گور هایل است و مرا

عذاب روز جدایی هزار چندان است

زباد رایحه ی شهرِ دوست می آید

مگر برید صبا هد هد سلیمان است

قیاس کن تو که فردوس مطلق است عراق

مرا چه فایده چون دوست در قهستان است

گریز کردن از اصحاب غیر مصلحت است

علی الضروره اگر عزمشان به ایران است

به اتفاق رفیقان مشوش احوال اند

نه هم نزاری و بس زین سفر پشیمان است

شمارهٔ ۱۷۳

روزگاریست که در خاطرم آشوب فلان است

روزگارم چو سر زلف پریشانش از آن است

در همه شهر چو افسانه بگفتند زن و مرد

قصه ی ما و برانیم که از خلق نهان است

هم چنان بر عقب روی نکو می رود م دل

گر همی خواهد وگرنه چه کند موی کشان است

آدمی را نبود چاره ز یاری متناسب

وانکه بی اهل دلی می گذراند حیوان است

دیگران در طلب مال جهان اسب جهالت

می جهانند و مرا دوست به از هردو جهان است

ما همانیم که بودیم ز یادت به ارادت

یار مشکل همه این است که با ما نه همان است

گنه از جانب ما می نهد و می شکند عهد

هرچه فرماید اگر چه نه چنان است چنان است

حاکم است ار بکشد ار بزند یا بنوازد

چه کنم بر سر مملوک خودش حکم روان است

داد خواهانم اگر کشته بر آرند به کویش

قاتلم را به اشارت بنمایم که فلان است

جهد کردیم که یاری به کف آوریم و به رویش

عمر خوش می گذرانیم که دنیا گذران است

خود قضا را به کسی باز فتادیم که او را

غم ما کم تر از آن است که مارا غم جان است

می رود غافل واز پس نکند یار نگاهی

که نزاری ز پی اش گریه کنان نعره زنان جامه درآن است

شمارهٔ ۱۷۴

اگر چه هر چه تو گویی صواب من آن است

ولی چو دل به خطا می رود چه درمان است

به روای ترکم اگر ترک جان بیاد گفت

ازو دریغ ندارم که خوشتر از جان است

مرا امید به هشیاری و صلاح نماند

که خاطر از پی ترکان مست چشمان است

ز عمر چیزی باقی نماند و ما فیها

هنوز تا نفس آخرین بر آن سان است

دلی ندارم و جمعیتی و غم خواری

عجب نباشد اگر خاطرم پریشان است

زغرقه بودن من فارغی درین گرداب

ترا که بر لب جویی نشسته آسان است

زهر صفت که کنند آفتاب گردون را

رخش هنوز به خوبی ،هزار چندان است

ز ناف آهوی تبّت دگر مگو که خطاست

هزار چین اش در زیر زلف پنهان است

غرض صلاح منش نیست مصلحت بین را

حسد دمار بر آرد از او غرض آن است

نزاریا به بلایی که مبتلا شده ای

اگر تو شرح دهی ورنه می‌توان دانست

شمارهٔ ۱۷۵

میان عاشقان سری نهان است

که الا عاشقان سرش ندانست

اگر خواهی که دانی عاشقی باش

که آن سر در میان عاشقان است

چه شاید کرد اگر از چشم بوجهل

مقامات حبیب الله نهان است

به زور و زاری و زر سر مردان

که حاصل کرد هرگز کس توانست

به خود تا هیچ باشی هیچ باشی

نشان بی نشانی این نشان است

بدو بشناختم اورا که چون است

درین حجت که می گویم بیان است

بدو بین تا یقینش دیده باشی

که خود بینی گمان اندر گمان است

مقاماتی کزو حق باز یابی

به نزدیک محقّق بس عیان است

بر این برهان نزاری معتقد باش

از این جا هر چه بردی با تو آن است

شمارهٔ ۱۷۶

بتی فربه سرین لاغر میان است

چه می گویم میانش بی نشان است

سخن تا بر لبش ناید ندانند

که در اصل آن شکر لب را دهان است

لبش را چون توانم کرد نسبت

به شیرینی که شیرین تر زجان است

نسیم لطف طبعش را چه گویم

که با باد سحرگه هم عنان است

جمال عالم آرایش به خوبی

نمودار بهشت جاودان است

زمان جز بر مراد او نگردد

از این جا نادر دور زمان است

اگر چه بس سبک روح است لیکن

غم او بر دلم بار گران است

مرا سودای او در سر چو آتش

که افتد در حریر و پرنیان است

نمی یارم گذر کردن به کویش

که سیلاب از کنارم تا میان است

خبر داری ز آتش دان گردون

تنور سینه ی من همچنان است

پری دیده ست پنداری نزاری

چنین با آدمی بیگانه ز آن است

شمارهٔ ۱۷۷

ما را به روی دوست شب تیره روشن است

خود زلف و روی او شب و روزی معیّن است

در شب گر آفتاب نبینند پس چرا

بر روز روشنش شب تاری مبیّن است

در آرزوی آن که ببینم خیال او

شخصم چو رشته یی که در آید به سوزن است

روشن ز ماه تابه ی خورشید طلعتش

این سقف تا به خانه که کیوانش روزن است

عاطر به عنبرینه زلف مسلسلش

مشک ختا که نافه ی آهوش مسکن است

حیران ز رشک دانه لولوی اشک من

درّ عدن که باطن دریاش معدن است

او آفتاب عالم و من ذره حقیر

الحق چنان حریف چنین بابتِ من است

دولت مساعدت کند ار نه ز روی عقل

هومان پیل تن نه به بازوی بیژن است

مرغی مقیدست دلم کز همه جهان

در خانه های حلقه زلفش نشیمن است

ماهی چنین که دید که خورشید آسمان

کز نور او سراسر آفاق روشن است

هر شام طیلسان شب از رشک روی او

در سرکشیده هم چو کشیشان ارمن است

ماهی لطیف صورت سروی شریف ذات

پاکیزه روی نادره پاکیزه دامن است

من بی وصال او تن بی جان مطلقم

و اوهم چو روح قدس همه جان بی تن است

چندان شگفت نیست که سر در سرش کنم

صد خونش هم چو خون نزاری به گردن است

آری همه نکوست چو بر وفق رای اوست

تسلیم عشق را چه غم از جور دشمن است

شمارهٔ ۱۷۸

صبر ما از دوستان ناممکن است

آشکارا و نهان ناممکن است

عشق بی تشنیع و بی تکلیف نیست

ور طمع داری همان ناممکن است

هیچ رحمش نیست بر فریاد من

خود رقیب مهربان ناممکن است

گرملامت رفت بر من گر جفا

عاشقی(بی) این آن ناممکن است

ورنه بار عشق بایستی کشید

احتمال از ناتوان ناممکن است

گر کسی را طاقت تسلیم نیست

از قضا کردن کران ناممکن است

چون عصای موسی اژدرها شدن

چوب دست هر شبان ناممکن است

آرزومندم ولی پیرانه سر

اتصالم با جوان ناممکن است

عاشقی، مستی ، ز دنیا فارغی

چون نزاری در جهان ناممکن است

جان جان ها چیست جام جان فزا

زندگی بی جان جان ناممکن است

شمارهٔ ۱۷۹

بده بیار که می مایه ی حیات من است

ز بدو خلقت من متصل به ذات من است

به وقت صبح درآیم زخواب و برخیزم

به بانگ چنگ که قدقامت الصلات من است

به نزد هر کس از آنجا که ذات ناقص اوست

هنوز زندقه از حیز صفات من است

مجال پس روی پیر عقل نیست که عشق

فرو گرفته حوالی شش جهات من است

گمان برم به خلاص از قوای نفسانی

که نیست ممکن و این هم ز ممکنات من است

زهم گشاده شوم چون نفس فرو بندد

عجب مدار که هم بند من نجات من است

سخن کرا نکند با مقلدان گفتن

هرآنچه گفته ام از محض ترهّات من است

چه می کنند ملامت مرا گناه از کیست

شکال پای من از عقل بی ثبات من است

ز بس که برنظرم جلوه می کند اصنام

اگر قبول کنی کعبه سومنات من است

چو من به من همه هیچ ام چو با توام همه تو

به حکم الا الله لا اله لات من است

به خواب دیده ام ای دوست در حلال و حرام

که فاسقات به امر تو صالحات من است

مرا چه غم که معاند ترش نشیند و تلخ

که زهر طعنه صاحب غرض نبات من است

حلاوت سخن من کجا نبات کجا

که شور بر همه عالم ز مسکرات من است

ز اسب نیک و بد خود چنان پیاده شوم

که پیل مست بر این نطع شاه مات من است

گهی زباران رشک ارس بدی چشمم

کنون زگریه ی وافر ارس فرات من است

عوام را به نزاری از آن تعلّق نیست

که نام هستی او در مسلمات من است

من از نتیجه آدم نیم که فطرت من

برون ز فطرت آبا و امهات من است

شمارهٔ ۱۸۰

اگر عنایت غم نیستی که یار من است

که را غم من و اندوه بیشمار من است

غم تو یک نفس از من نمی شود غایب

هم اوست در همه عالم که یارغار من است

مرا نه یار و نه اغیار جز تو یاری نیست

غمی دگر نخورم چون غم تو یار من است

به دام زلف تو افتادم و عجب تر این

که من مقیدم و دام من شکار من است

اگر به وصل نخواهی نواخت واویلا

که مالک غم هجران در انتظار من است

نهاده ام سر بیچارگی و مسکینی

همین دگر چه به بازوی اقتدار من است

به ترک هستی خود گفتن و به بودن نیست

نه مرد کار چنینم اگر نه کار من است

ز پیر عشق شنیدم که گفت هر حلّاج

نه رازدار انا الحق نه مرد دار من است

شدم ز دست وگر باورت نمی شود

به خاک پای تو سوگند استوار من است

ز بس که خون دل از چشم من فرو ریزد

گمان برند که یاقوت در کنار من است

رعایتی دگرم گر نمی کنی باری

همین قدر که نزاری زار زار من است

شمارهٔ ۱۸۱

نتیجه ای که زافکار نیم جان من است

وبال چشم و دماغ و تن و توان من است

به روزنامه ی سودای من چنین منگر

مداد او همه از مغز استخوان من است

روانیِ سخن از سرعت تفکّر نیست

که قطره قطره ی خون از رگ روان من است

عذوبت سخن ازآب سیل چشمم خاست

مداد سوخته از خامه ی روان من است

مراد من ز سخن طمطراق نیست بلی

غرض تسلیِ مرغ ِدلِ تپانِ من است

عجب مگر سر من در سر زبان نشود

یقین نه ام که چنین است در گمان من است

از آن که می شود از شیوه ی سخن معلوم

که آفت سرمن در سر زبان من است

چنین لطیف و گوارنده میوه ی سخنی

غذای اهل دل است و بلای جان من است

به کنج سینه ی من گنج شایگان و ازو

رسد به منفعتی هر کس و زیان من است

به شب چو خواب نمی یابم از هجوم خیال

زحل قیاس گرفتم که پاسبان من است

به روز چون سرخودنیستم چنان پندار

که زهره ی طرب انگیز میزبان من است

شنیده ای که شود در سرکسان سودا

سری که در سر سودا شده است آن من است

کنون که در سر سودای فکر کردم سر

چه سود اگر سر گردون برآستان من است

امان نمیدهدم یک زمان تکلف عشق

مگر خود این همه تکلیف در زمان من است

کمانِ ابروی خوبان کشیدمی وقتی

کنون به قوت بازوی من کمان من است

جواهری که کمر وار برمیان بستم

نثار کرده ی چشم گهرفشان من است

سواد کز پی شَعر نغوله شان کردم

سیاه کرده ی انفاس پر دخان من است

بسی به وصف لب لعل کانِ جان کندم

هنوز عادت جان کندن امتحان من است

ازین سپس من و ترتیب مسکرات الوجد

که گنج خانه ی سرّ دل نهان من است

اگر تفرّج مجنون به نجد بود اکنون

تفرجی ست که در وجد داستان من است

خبرز نام و نشان درمقام وجدم نیست

همین که نام نزاری برد نشان من است

غم وجود و عدم نیست هر چه بود و نبود

که داند آن که چه در سرّ کن فکان من است

به هرزه هم متلاشی نمی تواند شد

وجود من که ز جود خدایگان من است

شمارهٔ ۱۸۲

گر رقیبش دشمن جان است رضوان من است

ورهمه مالک بود در راه او جان من است

آب حیوانی کزو شد زنده ی جاوید خضر

گر زمن پرسند خاک کوی جانان من است

من چه غم دارم اگر بر چشم اهل روزگار

ترک نام و ننگ دشوار است آسان من است

از بهشت و دوزخ ار خواهی نشانی ای پری

روزهای وصلت و شب های هجران من است

مذهب من نیست بودن قابل زهد و ورع

پند دانشمند ننیوشم که نادان من است

کفر مطلق نیست می گویند جز در زلف دوست

حلقه ای زآن زلف میخواهم که ایمان من است

نیست در فرمان من دانی که دل در اصل نیست

چون کنم دعوی که دل در تحت فرمان من است

درد دارم درد آه از درددل ای دوست دوست

چون کنم هم دردی درد تو درمان من است

مطربی دیگر ندارم در تماشا گاه وصل

زاری مسکین نزاری صوت و الحان من است

شمارهٔ ۱۸۳

شراب خانه ی وحدت که انزوای من است

درو وساده ی تحقیق متّکای من است

کسی زمن نکند این سخن قبول ولی

ورای سدره اگر بشنوی سرای من است

فراز و شیب تعلق به معرفت دارد

از این قِبَل سرگردون به زیر پای من است

منم که لنگر کشتی قلزمِ عشقم

زفوج موج نترسم که آشنای من است

مرا برای غم دوست پروریده ستند

سعادت غم رویی که از برای من است

مرا زعالم بالا مدد دهند مدد

زکبریای خداوند کبریای من است

درون کنج نشسته همی کنم معراج

هزار رشک فلک راز ارتقای من است

قلم ز روی خرد بر صحیفه ی کاغذ

برآسمان دلم خط استوای من است

من ار مسخّر عشقم ولی مدبّر عقل

زدست فکر پراکنده مبتلای من است

مرا چه ستر حجاب و چه نام و ننگ بماند

میان خلق چو افسانه ماجرای من است

مرا مراد ز دریوزه چیست می دانی؟

همین و بس که نزاری همان گدای من است

قرار نیست مرا برزمین ز کثرت شوق

چه حاجت است قسم ، آسمان گوای من است

شمارهٔ ۱۸۴

سرّی که در اوصاف و مقامات جنون است

از باصره و سامعه و نطق برون است

در عشق جمالی و کمالی‌ست ولیکن

آن را نتوان دید و نه دانست که چون است

جانیّ و دلی هست ولی در ره عشاق

گر جانست همه آتش و گر دل همه خون است

در بند وجودی و وجودت عدم توست

عاشق به کف قدرت معشوق زبون است

بر عاشق مسکین چه کنی عیب که در عشق

سرّیست که چون حکم قضا کن فیکون است

در دارشفایی که بنا کرد محبت

هر لحظه دوا کم بود و درد فزون است

از بادیه ی عشق به مقصد نبری راه

بی درد که دردت به دوا راه نمون است

با عشق به هم صبر محال است نزاری

در خلقت ازیرا حَرَکت ضدّ سکون است

شمارهٔ ۱۸۵

گر بدانی لمن الملک این است

اطلبوا العلم ولو بالصّین است

هرچه در دایرۀ گردون نیست

همه در یک دلِ روشن بین است

گر تو را آن دلِ روشن باشد

مطلعِ صبحِ قیامت این است

مست باش ای دلِ دیوانه که مست

فارغ از عیب گر و تحسین است

هر که با دخترِ دوشیزۀ رز

متأهل نشود عِنّین است

عقل اگر حکم کند من نکنم

ترکِ می کآن سخنِ رنگین است

عکسِ رخسارۀ جانانۀ ماست

هر اشارت که به حورالعین است

هندوی ِرومیِ او یعنی خال

نقطه یی بر ورقِ نسرین است

زرهِ مُظلِم او یعنی زلف

عقل را ظلمت و ما را دین است

حلقه بر حلقۀ زلفش گویی

حبسِ خَم در خَمِ غسطنطین است

هیچ زندانی از او ره بیرون

نبرد گرچه رهش تعیین است

ورچه تو بودۀ در زندانش

حلقه در گوشِ درش مشکین است

بر دلم هیچ ملامت مکنید

گر خطایی رود اندر چین است

گرچه دل گیر بود خوش باشد

تن وطن گاهِ دلِ مسکین است

رمز می گویم و می گویم باز

آن چه در ضمنِ سخن تضمین است

غایتِ کار محبّت دارد

با نزاری همه را این کین است

پسِ دیوارِ قناعت بنشست

گرچه صاحب قدمی پیشین است

شمارهٔ ۱۸۶

دلی کآن دل به نور نفس بیناست

نظر گاهش رخ معشوقه ی ماست

ره ما دیر شد آمد ولیکن

در این ره مرد عاشق بی سر و پاست

نخست از خود تبرا کرده باشد

چو اصل عشق ورزیدن تبراست

ز خود فانی شود تا هست گردد

چو بی خود شد حجاب از راه برخاست

نهانش در نهان باشد ز هر کس

غلط کردم نهانش آشکاراست

چو شمعی زنده دل تا خوش بسوزد

ز بهر سر بریدن بر سر پاست

چو موسی در مناجات است در طور

اگر چون یونس اندر قعر دریاست

در آتش گر ببینی چون خلیلش

نشسته چون خضر بر فرش خضراست

وگر خال لبش بینی یقین دان

که این ماتم تماشا در تماشاست

وگر با خاک ره یکسان نماید

به معنی منزلش بر چرخ اعلاست

صفاتش از مشارق تا مغارب

کمالش از ثرا تا بر ثریاست

اگر در بند عشقی عشق این این است

وگر سودای عشقت نیست سوداست

مجوی از هیچ تارک روشنایی

کو گوهر در میان سنگ خاراست

نزاری هر چه دانستی بگفتی

زبان در کش که زین پس بیم غوغاست

شمارهٔ ۱۸۷

آنجا همه شیر و انگبین است

این جا بنگر که همچنین است

ساقی غِلمانِ ماه روی اند

شیر و می و شهد و حور عین است

از مجلس ما اگر درآیی

بینی که بهشت راستین است

ما را مشمر ز خودپرستان

شک ممتنع از پی یقین است

آن قوم که برفکندگان اند

آن شیوه برون از آن و این است

خودبینی و خود پرستی یار

این هر دو خلاف شرع و دین است

هر کو در نام و ننگ بربست

با حور بهشت همنشین است

ایمن نیی از فرشته نفس

تا لشکر دیو در کمین است

فی الوقت ز ملک مصر خوش تر

آن را که شکر لبی قرین است

بر معتقد نزاری مست

نفرین چه کنی که آفرین است

از عین یقین خبر ندارند

آن را خیال پیش بین است

فی الجمله خلاف در میانه

از غایت حقد و بغض و کین است

شمارهٔ ۱۸۸

کنون که قبله ی من روی آن نگارین است

سجود پیش رخ او کنم که راه این است

نماز من چو در این قبله طاعت است و قبول

ز خاک قبله ی خود ساختن چه آیین است

چو روی دوست بود فارغم ز قبله ی غیر

اگر چه کفر تو باشد ولی مرا دین است

چو دیر هست چه جویم نشان صومعه باز

که کنج صومعه ها مسکن مساکین است

نگنجد این سخن اندر دهان ناقص عقل

که این سخن نه برازای مرد خود بین است

نزاری و می و معشوق و کنج دیر مغان

طریق عاقل و مجنون بی غرض این است

شمارهٔ ۱۸۹

بتی لاغر میان فربه سرین است

که از سودای او خلقی حزین است

چه گویم از میان او؟ که وصفش

برو ز اندیشه‌ی باریک‌بین است

قبای حسن شد بر قد او ختم

سخن در قامت او راستین است

دو چشم مست شورانگیز او را

ندانم با خردمندان چه کین است

دو دل دزدند هر دو مست و خون‌ریز

نه دعوی می‌کنم عین‌الیقین است

ز عکس زیور آن خرمن گل

مگر گویی ثریا خوشه‌چین است

دلم بنشست خوش بر طاق ابروش

چرا با جفت مردم همنشین است

بسی شیرین‌تر است از جان شیرین

نمی‌گویم شکر یا انگبین است

اگر خاک است از خاک بهشت است

وگر ماء ست از ماء معین است

حجاب زلف بر خورشید رویش

مثال کفر و دین بل کفر و دین است

رموز عاشقان هر کس ندانند

نزاری را حقیقت این چنین است

شمارهٔ ۱۹۰

شاد کن جان من که غمگین است

رحم کن بر دلم که مسکین است

روی بنمای تا نظاره کنم

کآرزوی من از جهان این است

دل بیچارگان به وصل دمی

شادمان کن که نیک غمگین است

گه گهم یاد کن به دشنامی

سخن تلخ از تو شیرین است

بی رخت دین من همه کفر است

با رخت کفر من همه دین است

دل به تو دادم و ندانستم

که تو را ناز و کبر چندین است

ننوازی و بس بیازاری

آخر ای دوست این چه آیین است

کینه بگذار و مهربانی کن

که نزاری نه در خور کین است

شمارهٔ ۱۹۱

شب هجران تباه اندر تباه است

جهان برچشمِ من چون شب سیاه است

چه می گویم سوادچشمم آخر

چنین روشن نه زان رویِ چو ماه است

نبودم یک نفس از دوست خالی

وگر بودم خدابر من گواه است

چنانم هر چه فرمایی چنانم

چه گوید بنده حاکم پادشاه است

گر از من در وجود آید گناهی

نه آخر نورِ چشمم عذر خواه است

به سروِ قامتِ او بخش مارا

که طوبا اهلِ جنّت را پناه است

زمن بستان مرا تا بی تو با من

نماند هیچ وگر ماند تباه است

تو بپذیرم که بی بخشایش تو

عبادت خانه من پر گناه است

مرا اکنون خبر کردنداگر نه

محبت درمیان از دیر گاه است

نمی دانم چه می گویم چه گویم

حجابِ آتشِ سوزان گیاه است

نیازم هم رسد روزی به بالا

مسیح درد ناکان دودِ آه است

نزاری در مقامِ سرفرازی

ترابِ مقدمِ مردانِ راه است

کسی را گر معیّن نیست موعود

چه غم دارم بحمدالله مرا هست

شمارهٔ ۱۹۲

می بده که در دادنِ می یاری‌هاست

کار این است دگرها همه بیکاری‌هاست

هیچ آرامش و آسایش و آسانی نیست

در عنا خانه دنیا همه دشواری‌هاست

به خلافِ فقها پیر خرابات منم

که میانِ ورع و میکده بیزاری‌هاست

گو ملامت گرِ بی‌فایده خود را دریاب

در دل‌آزاریِ عشّاق گرفتاری‌هاست

نیک‌بخت است که بر وی نبود پوشیده

که عقوبت همه مشتق ز دل‌آزاری‌هاست

درد و رنج و غم و اندوه و ملامت بر دل

بارِ عشق است و بر او این همه سرباری‌هاست

تلخیِ شربت هجران و ترش‌روییِ صبر

شوربختا که چنین محتملِ خواری‌هاست

هر نزاری چو نزاری نبود بی‌زر و زور

چه کند زاری و خود پیشه او زاری‌هاست

شمارهٔ ۱۹۳

تشنیعِ خلق برمن ازین خاک ساری است

وین آب دیر شد که در این جوی جاری است

ما خوف راملامتِ افسرده کرده ایم

آری همیشه شیوه افسرده خواری است

ما بی خبر که عینِ بقا در فنایِ ماست

اصل جهاد قاعده جان سپاری است

زهّاد را امیدِ ثواب از عبادت است

معهودِ ما به دوست نیازست و زاری است

داند که از دیارِ که می آید این صبا

آن را که برمقالتِ ما استواری است

اسرار فاش می کنم و قاصرم و لیک

بی طاقتی نتیجه بی اختیاری است

الحق مقصّرم که قلم را به خدمتی

رخصت دهم که حاصلِ آن شرم ساری است

هرگز قبول کی کند از من سخن شناس

عذری که در مقابله نابه کاری است

معذور نیستم که به تاراج می دهم

گنجی که در خرابه کُنجِ نزاری است

بس مدّتی نماندکه بر تو نزاریا

فتوی روان شود که چو حلّاج داری است

شمارهٔ ۱۹۴

خوش ولایت ها که در تحتِ امورِ اولیاست

مصرِ استغنا و رومِ فقر و بغدادِ رضاست

بخشِ ایران قسمِ عشق و قسم توران بخش عقل

در میان آمویِ حکمت هم روان و هم رواست

هم خراسانِ سلامت هم عراق عافیت

این یکی دارالقناعه آن یکی دارالشّفاست

در حدودِ مشرقِ افلاس می دانی که چیست

چینِ عدل و خلّخِ انصاف و فر خارِ صفاست

ملکِ هفت اقلیمِ عالم شش جهاتِ کاینات

پیش شاهِ همّت مردان طفیل یک گداست

باری الحاصل نگینِ مُهرِ وحدت امرِ اوست

باری القصّه زمینِ معرفت در ضبط ماست

عاقلان در حیرت اند از غیرتِ قهاّر عشق

تا نزاری را چنین ملکِ مسلّم از کجاست

عالم وحدت برون از هرچه اسمِ شَی بروست

ز اوّل فطرت میانِ عقل و عشق این ماجراست

شمارهٔ ۱۹۵

با تو ما را اتّصالِ جانی است

وین حدیث از عالمِ روحانی است

عقل گفت او از کجا تو از کجا

من چه دانم قدرتِ ربّانی است

جز به چینِ زلفِ تو اقرار من

هر چه دانم غایت نادانی است

جز به سر گردیدن اندر پایِ تو

هر چه دیگر هست سر گردانی است

خویشتن بین گو مکن دعوی که کار

نه به زورِ پنجه و پیشانی است

گر کسی دستی کند در خونِ ما

زودیت خواهند کو قربانی است

در ضیافت گاهِ قتّالانِ عشق

جمله جانِ عارفان سر خوانی است

دینِ ما روشن به کفرِ زلفِ تست

روزِ روشن در شبِ ظلمانی است

نیست در فردوسِ اعلا چون تو حور

وین بلاغت نیز هم انسانی است

بیش از این در وصفِ تو ادراک نیست

غایتِ امکان چو بی امکانی است

خویشتن بینان مگر پنداشتند

کاقتضایِ عاشقی کسلانی است

ازشتر مستی در آموز ای پسر

خویشتن پرور خرِ کهدانی است

می کشد بار اشتر و در بی خودی

فارغ از دشواری و آسانی است

چون ندارد چاره یی در دستِ دوست

محو شد وین هم ز بی درمانی است

دست گیری کو که عقلِ پای مرد

چو نظر در معرضِ حیرانی است

کف ندارم خالی از جامِ الست

گرچه می در جامِ جان پنهانی است

گوش بر قالوا بلی بنهاده ایم

گرچه کارِ چشم خون افشانی است

نیست چون معلول معلولان راه

آری آری گوهرِ ما کانی است

درّ این اسرار پنداری مگر

ریزه ریزه گوهرِ عمّانی است

نی که در جنبش نباشد آفتاب

ذرّه یی با آن که چون نورانی است

شیر رز را گروهی اهلِ دل

گفته اند آری که روح ثانی است

جانِ جان است او فرو ریزش به حلق

گربه حجّت بشنوی برهانی است

روشن است اینک دلیلی روشن است

جانِ یاران است و یارِ جانی است

بر سخن هایِ نزاری جان بده

جانِ شیرین هم به جان ارزانی است

توگران باریِ جان او مبین

نا نپنداری بدین ارزانی است

مسکرات الوجد چیزی دیگرست

آن برون زین عالمِ حیوانی است

شمارهٔ ۱۹۶

عرق چین تو بویی بر صبا بست

صبا بر جنبش شریان ما بست

هزاران نافه ی آهوی تبّت

ز چین زلف بر مشک ختا بست

هزاران دل به صد ناز و کرشمه

دو چشمت برد و بر زلف دوتا بست

شدم آشفته بر فرق نگاری

که خط راستی بر استوا بست

عبای عاشقان معراج شوق است

ولی مرد هوایی بر هوا بست

ملامت گر به ما ظن خطا برد

خیالی بود کو بر جان ما بست

در این عالم که در بر ما گشادست

تمنای تو مارا کرد پا بست

عنان عشق نبساید که خود را

نه بر فتراک عشق از ابتدا بست

ز بهر چینه یی را آن چه مرغ است

که او خود را نه بر دام بلا بست

که داند تا ز مبدا نقش لیلی

قضا بر صورت مجنون چرا بست

به مسمار محبّت نعل عشقش

قضا بر جبهت این مبتلا بست

به زاری کشت جلاد فراقش

نزاری راو وصلش بر قضا بست

ولیکن از مبادی محبّت

نزاری همچنان مست و خراب است

سخن پوشیده میگوید محقق

ببین تا از کجا چون بر کجا بست

شمارهٔ ۱۹۷

گر از خیال مرا با تو دوش صورت بست

که در مقام وفا با منت نفاقی هست

شنیده باشی و دانی که در مثل گویند

حدیث مست نگیرند عاقلان بر دست

در این که ترک ادب کردم اشتباهی نیست

ولی درست شود شیشه باز چون بشکست

هزار بندگی ات کرده ام به یک تقصیر

ز دوستان وفادار باز نتوان جست

ز وصل و هجر بر ابنای روزگار به فخر

ز اتفاق شما کرده ام غلو پیوست

چنان مکن که زبان در کشند دشمن و دوست

که جوش و بوش نزاری به عاقبت بنشست

شمارهٔ ۱۹۸

یارب مرا خلاص ده از هر چه غیر توست

تا جز تو را نبایدم الّا هم از تو جست

هرچند بر قضای توام نیست اطّلاع

تا بر سرم چه حکم قضا کرده ای نخست

در خویش یافتم ز تو چیزی و هم به خویش

نتوانمی به شرح و بیان کردنش درست

دانم که هیچ نیست به خود هیچکس ولیک

خود را به یک حساب نباید گرفت سست

چون بندگان معتقد از فرط اتحاد

باید کمر به بندگی خواجه بست چست

تا ذکر و فکر هر دو به هم متحد شوند

اقلام سوخت باید و دفتر به آب شست

او را از او طلب کن و او را به او شناس

اینجا نهال معرفت از بیخ اصل رست

کاریست اوفتاده و باری نزاریا

تن دار باش و ثابت و مردانه باش و رست

شمارهٔ ۱۹۹

ای من غلام آنکه غلام غلام توست

در آرزوی جرعه ی جام مدام توست

جام جهان نمای جم و چشمه ی خضر

گر راست بشنوند زمن عکس جام توست

بر مقدم تو گر برود گو برو سرم

سرهای گرد نان جهان زیر گام توست

گر شد دل رمیده ی من رام عشق تو

نبود عجب که توسن افلاک رام توست

هرگز نه ممکن است که خواهد خلاص یافت

هر دل که قید سلسله ی همچو دام توست

جایی دگر کدام و پناهی دگر کجا

اینش نه بس که در حرم اهتمام توست

گر بگذرد نزاری بر یاد خاطرت

او را تمام اگر چه که او ناتمام توست

شمارهٔ ۲۰۰

تو در آ خانه کیا کیست دگر خانهٔ توست

من کی‌ام هیچ به جز تو همه بیگانهٔ توست

گرچه پروانه‌صفت مولع شمعیم همه

سوختن کار خلیل است که پروانهٔ توست

نفس و ارکان طبیعت به محل مجبورند

عقل خود شاهد حال است که دیوانهٔ توست

من آشفته نی‌ام محرم اسرار رجال

هرکه بیرون ندهد راز تو مردانهٔ توست

دانه از پنبهٔ حلاج جدا می‌کردم

پود و تارش همه آن است که در شانهٔ توست

کشتزاری‌ست جهان آب و زمینش همسان

حق و باطل همه از ریختن دانهٔ توست

ما نداریم دگر با دگری پیمانی

خود نزاریِّ گدا مست ز پیمانهٔ توست

شمارهٔ ۲۰۱

گر بدانی چه در قنینه ی توست

جام جم ساغر کمینه ی توست

در گلیم حکیم عشق گریز

که همه جزو و کل دفینه ی توست

با تو هم بسترست فرعونت

غلطم در درون سینه ی توست

گر تو مجموع نقد خود باشی

بحر و کان هر دو در خزینه ی توست

آب سیل قضای امروزی

تا به زانوی عقل دینه ی توست

عاریت نیست عشق من چه کنم

چون توان گفت در رهینه ی توست

دل غلط می کنم که گر سنگ است

پیش جام تو آبگینه ی توست

سینه چون جام کن نزاری صاف

جان کونین در قنینه ی توست

بادبان دماغ پرسود است

خانه ی نوح جان سفینه ی توست

خلق عالم چه دوست چه دشمن

هم ز مهر تو هم ز کینه ی توست

تویی آن مرغ آشیان شکار

که نجوم سپهر چینه ی توست

شمارهٔ ۲۰۲

دیر شد تا در سرم سودای تست

دل به صد جان واله و شیدای تست

چشم شب بیدار خون پالای من

بی قرار از نرگس شهلای تست

سرو بالای تو طوبای من است

بل بلای جان من بالای تست

لولوی لالاست دو لعل لبت

بل که لولو کم ترین لالای تست

جز تو با تو در نمی گنجد کسی

گر بهشتی هست خلوت جای تست

چون دو می بینی دویی در کثرت است

هم تو باشی گر کسی هم تای تست

آفتاب از پرتو شمع رخت

راست چون پروانه ناپروای تست

هر که را در سینه سوزی معنوی ست

عاشق روی جهان آرای تست

سد هزار آسیمه سر بر بوی وصل

چون نزاری عاشق شیدای تست

شمارهٔ ۲۰۳

ای دل بدان که درد دل تو دوای تست

بی درد دل مباش هم او مقتدای تست

دنیا نه جای تست مکان تو دیگر است

گرچه ز ابتدای مراتب سرای تست

مقصود ز آفرینش کونین و عالمین

گر بشنوی ز داعی مخلص برای تست

زین تنگنا بدر شو و حالی قرار گیر

بر تخت گاه سدره که آرام جای تست

بنشین به چار بالش سرمد به کام دل

گر زان که بر وساده ی حق متکای تست

این جا هوای هاویه بیرون کنی ز سر

آن جا هوای سدره نشینان هوای تست

الا هوای نفس چه می دید جم ز جام

اینک سفال ساغر گیتی نمای تست

ساکن مباش می رو و ایمن مباش نیز

بر ره هزار غول ز چون و چرای تست

تا زین همه عذاب و خطر وارهی به طبع

تسلیم کن به آن که به حق ماورای تست

آخر چرا متابعت دیو می کنی

دیو ای فرشته زاده نگویی کهای تست

تو پس رو اموری و او سخره ی غرور

ابلیس ناسزا به چه حجت سزای تست

هرگز به منتهای کمالات کی رسی

تا هم ورای ناقص تو پیشوای تست

بنگر به دست کار نزاری که چون بساخت

این داری مفید که شافی دوای تست

اخلاط حکمت است که ترکیب می کند

حبی محققانه که محض شفای تست

با کافران غزا چه کنی آری از نخست

دفع هوای نفس تو حد غزای تست

شمارهٔ ۲۰۴

قبله ی روحانی ما روی تست

کعبه ی دوجهانی ما کوی تست

گرچه ز شب راه بری نادرست

رهبر ره گم شدگان موی تست

دانش جز وی چه بود ،عقل کل

شیفته ی غمزه ی جادوی تست

پنجه ی عقل من و ما از کجا

مرتبه ی قوت بازوی تست

دولت آن کس که به پیوند عشق

حلق دلش بسته ی گیسوی تست

هان جگر سوخته ی بی دلان

زنده به بادی ست که از سوی تست

شادی رویت که دل عاشقان

جفت غم از طاق دو ابروی تست

هیچ کس از بند تو آزاد نیست

در همه آفاق هیاهوی تست

کیست نزاری که چو او صد هزار

بنده ی آزاده ی هندوی تست

شمارهٔ ۲۰۵

هر که از می توبه خواهد کرد تایب شد نخست

گو بیا تا من بیاموزم بدو شرط درست

گویمش چون دست گیرد قاضی شهرت به عهد

هم بر آن نیت که او کرده ست نیت کن نخست

توبه چون بر دست او کردی سبک بر پای خیز

توبه ی من گو مقدر بر ادای شرط تست

چون تو پنهان می خوری من نیز پنهان می خورم

عهد محکم کرده ام بر سنت قاضی نه سست

در حضور جمله در جامع به آواز بلند

عهده کن در گردن قاضی بدین الزام رست

چون برون آیی ز مسجد گر کسی پرسد بگو

کز نزاری یافتم تعلیم این بازی چست

توبه کاران را که با ما این قدم خواهند رفت

اقتدا باید به قاضی کرد و دست از توبه شست

شمارهٔ ۲۰۶

آخر دور ظلم و بیدادست

که جهان در تزلزل افتاده ست

روی ها در سجود بر خاک است

دست ها بر خدا به فریاد است

دل ظالم کجا و رحم کجا

بی ستون بی خبر ز فرهادست

گر جهان شد خراب باکی نیست

چون وطن گاه جغد آبادست

نیست یک آدمی به ده قصبه

که نمی آید آدمی بادست

همه ابلیس و دیو و عفریت اند

ز آدمی خود کسی نشان داده ست؟

تکیه از جهل می کند نادان

بر جهانی که سست بنیاد ست

هر که محجوب ماند از مطلوب

هم خود از پیش خود بر استاده ست

سست عزما که طالب جاه است

سخت جانا که آدمی زادست

خوش دلی در زمانه ننهادند

و ان طلب می کند که ننهاده ست

در چنین دور خاک بر سر آن

که بدین زندگی دلش شادست

باده می خور نزاریا و مخور

غم دنیا که سر به سر بادست

شمارهٔ ۲۰۷

گر تو نامحرمی ای یار بدار از ما دست

کار ما با نفس محرم عشق افتاده ست

یار باید که حجاب من بی دل نشود

دایم از صحبت نامحرمم این فریادست

بر سر از مبداء فطرت رقمی زد عشقم

اگر انصاف ز من می طلبی بی دادست

یک نفس بیش ندارد چه کند صاحب وقت

هر چه دیگر همه حشوست و خیال آبادست

جهد کن تا نفسی می رود اندر حلقت

مگر آری دلِ دلسوخته‌ای را با دست

شادی آن که در مرحمت و رافت و فضل

بر جماهیر گدایان غنی بگشاده ست

دنیی و عقبی اگر باز شناسی در وقت

همه در وقت حریفی ست که این دم شادست

ساکن وصل و امین باش سنایی گفته ست

آخر ای یار دل اهل دل از پولادست

نوعروسی ست جهان گر چه قدیم است و لیک

سهل باشد که چو تو ناخلفی دامادست

غایت رفق نزاری سخن شیرین است

شیوه ی سنگ پرستی روش فرهادست

مسکرات است نه ترتیب سخن پیرایی

زادهٔ فطرت وقت است همین دم زاده ست

شمارهٔ ۲۰۸

دستم نمی دهد که بدارم ز یار دست

او پای درکشید و مرا کرد پای بست

سوزش به دل برآمد و راه نفس گرفت

عشقش ز در درآمد و در کنج جان نشست

در عشق رازپوشم و معشوق پرده سوز

در هجر ناشکیبم و دل بر جفاپرست

گر ناسزاش دانم و گویم که هست نیست

ور بی وفاش خوانم و گویم که نیست هست

ای چشم عقل خسته ی آن غمزه ی چو تیر

وی پای خلق بسته ی آن زلف همچو شست

بر آسمان ز طلعت روی تو مه خجل

در بوستان ز قامت چست تو سرو پست

وصل تو جان دل شده را مایه ی حیات

هجر تو حلق غم زده را تخمه ی کبست

به زین نگاه کن به نزاری چو ناگهش

مست تمام کردی از آن چشم نیم مست

شمارهٔ ۲۰۹

پیر ما نعره زنان کوزه ی دردی در دست

روز آدینه به بازار درآمد سرمست

با مریدان به سر کوی خرابات کشید

با حریفان خرابات به مجلس بنشست

قدحی پر بستد تا سرو بر دست گرفت

گفت چه فاسق و چه زاهد و چه نیست و چه هست

صبغه الله به کار آید نی ارزق زرق

رنج بی هوده بود رنگ بر او نتوان بست

بانگ برداشت که تا چند ز کوته نظری

هان وهان عهد و وفا تازه کنید از سر دست

بت بود بت زر و سیم و رز و باغ و زن و زه

بت پرستی نکند هر که بود دوست پرست

دست بگشاد و حریفان همه را جامه بکند

باده در داد و مریدان همه را توبه شکست

هر که پیش آمد و تسلیم شد و بیعت کرد

از بروت خود و از ریش همه خلق برست

کرد از قاعده و عادت و رسم استغفار

برد یاران همه را بر سر پیمان الست

دعوت پیر چو بشنید نزاری و بدید

خود همین سنت و دین داشت نزاری پیوست

شمارهٔ ۲۱۰

وقت گل جام مروق نتوان داد از دست

جان من جان من الحق نتوان داد از دست

یار هم صحبت دیرینه به تزویر محال

که به هم بر نهد احمق نتوان داد از دست

سر گلگون می از دست مده حاضر باش

کان عنانی ست که مطلق نتوان داد از دست

تا رسیدن به تماشای گلستان بهشت

چمن باغ خورنق نتوان داد از دست

تا به چنگ آمدن زلف حواری حالی

دامن یار مرفق نتوان داد از دست

گل و مل حاضر و منظور نزاری ناظر

بر مجاز این همه رونق نتوان داد از دست

شمارهٔ ۲۱۱

به روزگار شبی گر دهد وصالم دست

خروس بانگ برارد سبک نباید جست

ستیزه ی شب وصل آمدست روز فراق

مدارِ دور بر این نقطه می رود پیوست

چو هیچ ماهرخی نیست بی رقیب و ذنب

چرا رضا ندهم بر قضا به حکم الست

میان ما و غم دوست در خروج و دخول

به جان دوست اگر هیچ امتناعی هست

رقیب گفت برفتی و توبه بشکستی

که دور چشم بد از توبه ی تو توبه پرست

ز درد طعنه ی او گفتمش تو را چه زیان

اگر درست بود توبه ی من ار بشکست

جهانیان بشنیدند و آفرین کردند

زهی نزاری قلّاشِ رندِ عاشقِ مست

قلندری ام وشنگوَلی و خراباتی

به زور، زهدی بر خود نمیتوانم بست

بسا که در حقِ ما محتسب چو صبحِ نخست

دروغ گفت ولیکن به راستی بنشست

همان به است که انصاف خویشتن بدهم

که بی جواز ره از باژخواه نتوان رست

شمارهٔ ۲۱۲

دلی که عاشق روی نگار دلبندست

نه ممکن است که با صابریش پیوندست

کسی که او به صفت صابرست عاشق نیست

به عشق و صبر نظر کن که چند در چندست

کدام عاشق صادق شنیده ای که ز هجر

ز عاجزی سپرِ صابری نیفکنده ست

چهارسوی نهادم ز رخت صبر تهی ست

که شش جهات وجودم به عشق در بندست

ز پند هیچ نیاید، نصیحتم مکنید

که مرد عاشق دیوانه فارغ از پندست

کمینه بنده ی اویم اگر قبول کند

به هرچه خواهد و فرمان دهد خداوندست

هزار توبه شکستم هنوز مردم را

طمع بود که مرا التفاتِ سوگندست

به مهر زن نکنم دامن دل آلوده

که پایبندیِ واماندگان ز فرزندست

نزاریا ره دیوانگان عشق سپر

طریق زهد ره مردم خردمند است

شمارهٔ ۲۱۳

خلاف وعده کردن ناپسندست

ببین کز وعده ی وصلِ تو چندست

مده دشنام ناخوش بوسه ای ده

چه زهرم می دهی آنجا که قندست؟

بترس از چشم شور و ابروی تلخ

که از نامحرمان بیم گزندست

به آتش برفشان گه گه سپندی

که دفع چشم بد دود سپندست

علاجِ دردِ بی آرامِ من کُن

ببخشا بر دلی کو دردمندست

به کوته دیده گویید ای مشنّع

بلای عقل بالای بلندست

مرا گویی مرو دنباله ی عشق

نمیدانی که در حلقم کمندست

خطیب از دوستانم گو حدیثی

کرا پروای چندین وعظ و پندست

که در بند بلای قامت دوست

همه عضو نزاری بند بندست

شمارهٔ ۲۱۴

مرا که با رگ جان شاخ مهر پیوندست

گمان مبر که دلم دل ز دوست برکندست

تنم به یک نفس از وصل یار خوشنودست

دلم به یک نظر از روی دوست خرسندست

غریب نبود اگر چشم جان به جانان است

عجیب نیست اگر میل دل به دلبندست

فغان کنند نصیحت کنان، نمیدانند

که بندِ پایِ دلِ مُستمندِ من پندست

ز فرقت تو به جان آمدم بیا ای جان

که جان من به جمالت بس آرزومندست

به خاک پای تو کز دیده غرق در خونم

به خاک پای تو گفتم، ببین چه سوگندست!

خلاف عهد نزاری مکن به سعی جفا

که در وفا و صفا بی نظیر و مانندست

شمارهٔ ۲۱۵

محبتی که میان من و تو موجود است

پس از من و تو بماند که پیش ما بوده ست

ز ابتدای ازل تا به انتهای ابد

قضا به حکم مرا با تو عشق فرموده ست

هنوز دیده ی معنی نکرده بودم باز

که گوش جان من آوازه ی تو بشنوده ست

وجود گو زِ مسافت مجاهدت می کِش

چو از ملازمت تن روان برآسوده ست

همین بس است که خشنودی تو حاصل شد

خدای خشم نگیرد چو دوست خوشنودست

ز عشق مستم و آن را که مست عشق بود

کجا خدای عقوبت کند که ماخوذست

پس از قیامت محشر هزار سال دگر

اگر به هوش درآیم هنوز بس زودست

کمال حسن تو چندین ز بی قراری ماست

ایاز را همه عزّت ز عشقِ محمودست

به اولین قدم ار سر رود نزاری را

کسی که از تو زیان کرده است برسودست

شمارهٔ ۲۱۶

من پیش از این که داشتمی پای دل ز دست

هرگز نرفتمی ز پی بی دلان مست

تا دل به دست بود ز دستم نرفت کار

واکنون که دل ز دست بدادم شدم ز دست

برخاست از سر همه اکوان کفرو دین

هرشیردل که بر سر کوی بلا نشست

نازک دلان بمانده در تیه حیرت اند

تا برکه راه بازگشادندو بر که بست

همّت بلند بایدو بازوی دل قوی

گرآسمان شود بمثل همچو خاک پست

در پشت امتحان دل آور نیامده است

از بار طعنه های ملامت گران شکست

چندان که مرد مولع جانست در بلاست

چون ترک جان گرفت ز دام بلا بجست

از دل چه لاف میزنم آخر کدام دل

آخر چه آید از بزه کاری هواپرست

از دوست قانعم که نسیمی رسد به من

هرکو ز هجر و وصل برون شد ز خود برست

ای باد از زبان نزاری بگو به دوست

کاخر شمامه ای ز عرق چین بما فرست

شمارهٔ ۲۱۷

ساقی سر خم زود برانداز که عید است

پژمان منشین بزم فروساز که عید است

تا کی ز نهان خوردن و در خفیه شمیدن

با خلق بگو روشن و سرباز که عید است

بردار نقاب از خم ابروی هلالت

بر بام شو و بانگ درانداز که عید است

گو از افق طرف تتق ماه دوهفته

بنمود خم ابروی طنّاز که عید است

امشب من و ابروی هلال و قدح می

فردا تو به بازار فرو تاز که عید است

بن گاه حریفان و طرب خانه یاران

از اقمشه روزه بپرداز که عید است

زین پیش اگرت مصلحتی بودو حجابی

زین بیش منه عذر و مکن ناز که عید است

از ما به نزاری برسان مژده که در حال

خلوت گهت أراسته کن باز که عید است

بگذشت مه روزه کنون مقدم شوّال

دارید به اکرام و به اعزاز که عید است

شمارهٔ ۲۱۸

دلم هنوز به پیرانه سر گرفتارست

هنوز در سرم آشوب عشق بسیارست

میی ست در سرم از جام روزگار الست

که حاجتم نه به خم خانه نه به خمّارست

دلم گریخته در تار تار زلف کسی ست

که رشک نافه ی مشک غزال تاتارست

دلی که جنبشی از عشق نیست در جانش

اگرچه کار جهان با وی است بیکارست

چه پادشا، چه گدا هرکه را حیاتی هست

شدن مسخّر فرمان عشق ناچارست

حیات مرده دل از اتّصال زنده دلی ست

که هرکه او بکسی زنده نیست مردارست

کمال عشق برون رفتن از وجود خود است

نکو ز من بشنو سرّ یار با یارست

تو چیستی همه او ، غیر او چه هیچ دگر

حکایت است نه حقّا که محض اسرارست

ز هیچ هیچ نیاید بلی بلی همه اوست

به خویش رفتن اقرار نیست انکارست

شمارهٔ ۲۱۹

گر از دل باز گویم بیقرار است

وگر از دیده خونش در کنارست

اگر عقل است سودای دماغ است

وگر خاطر پریشان روزگارست

نه روزم جز قلم کس همزبان است

نه شب الّا خیالم راز دارست

مگر هم سایه بامن همنشین است

مگرهم ناله با من سازگارست

وفا از هرکه جویم بی نشان است

جفا از هرکه گویم بیشمارست

عفا اللّه غم که با من در همه حال

میان آب و آتش یار غارست

نزاری پیش از این بودی به زاری

کنون باری به زاری های زارست

شمارهٔ ۲۲۰

فراق یار گرامی عجیب دشوارست

علی الخصوص کسی را که دل گرفتارست

چه اختیار بماند به دست مجنون را

که حسن لیلی بس شاهدی دل آزارست

قیامتی که بدان وعده میدهند الحق

فراق یار عزیزست و سخت دشوار است

در انتظار ملاقات دوستان به خیال

صبور بودن و قانع شدن بناچارست

دمی زآب سرم سوز دل نشد ساکن

از آنکه نایره ی اشتیاق بسیارست

بناز خفته چه داند میان نخّ و نسیج

که چشم من همه شب تا بروز بیدارست

بحبس ظلمت غربت چنان گرفتارم

که روز روشن بچشم من شب تارست

شمارهٔ ۲۲۱

قصد به جان کرده ای ای دل محنت پرست

دیده نهادی به صبر ، دوست بدادی ز دست

بس که بسر برزدی دست به حسرت ولیک

سود ندارد دریغ ، صید چو از دام رست

سینه ی مجروح را وصل چو مرهم نهاد

ضربتِ پیکان هجر ، باز جراحت بخست

رغبت دنیا مکن ؛ دوست بدنیا مده

هرکه ثباتیش هست دل بجهان در نبست

دور زمانت اگر تا بفلک برکشد

هم کُنَدَت عاقبت زیرِ گِل این خاک پست

یکدم اگر یافتی کُنجی و اهل دلی

حاصل آن یکدم است ، هرچه در ایٌام هست

بی هنر عیب جوی ، غیبت ما گو بگوی

کِی بملامت رود مهر که در دل نشست

روز قیامت بهوش ، باز نیاید هنوز

هرکه به حلقش رسد جرعه ی جام الست

چاشنی ای یافته ست بی سببی نیست هم

موجب شیرینی است ، شور نزاری مست

شمارهٔ ۲۲۲

چون بخواند حاسدم آتش پرست

چون مرا بیند چنین آتش بدست

ماهم اندر آتشیم از آب رز

گر خلیل اللّه در آتش نشست

گر بود بی آبرویان را مجال

از تعصّب در زنند آتش به مست

زاهد روبَه طبیعت را چه قدر

شیر با آن صولت از آتش بجست

چون نباشد دوزخی مست سخی

پس از آن آتش به این آتش بر است

ساقیا هین کز دم دی در دلم

گر نمی خون بود بی آتش ببست

نی چه میگویم که دور از روی او

زار میسوزم ز بس آتش که هست

دوش گفتی می لبم مجروح کرد

جان من یاقوت کی زأتش بخست

از نزاری رخ مپوش امشب که هست

بت پرست ، اخترپرست ، آتش پرست

شمارهٔ ۲۲۳

در حضور دوستان می پرست

این گواهی میدهم اندر الست

هرکه را دادند جام بی هُشی

مست و لایعقل شدو از خود برست

دل ز بدو فطرتم از دست رفت

لاجرم اینجا نمی آید بدست

چون ندادم دل به دلداری نِیَم

لایق و همصحبت اهل نشست

توبه ی توهم چو زلف یار ماست

پای تا سر پرشکنج و پر شکست

چیست عقل و نفس ما؟لات و هبل

پس چرائی معترض بر بت پرست

هم عنان جبرئیل حضرت است

هرکه را توفیق بر فتراک بست

عاقلان را حوصله ی این لقمه نیست

بر نزاری شان ولی انکار هست

خویشتن بینان کوته دید را

نیست حدّ خود براندازان مست.

شمارهٔ ۲۲۴

یک نفس با همدمی از هردو عالم خوش ترست

کنج خلوت خانه ای از ملکت جم خوش ترست

صحبت نامحرمان ناخوش تر از جان کندن است

آه از محرم که او جان یارمحرم خوش ترست

گرچه ما تنها نشینانیم و تنهائی خوش است

لیک گر یاری بود با یارهمدم خوش ترست

ساقیا رطل دمادم برزن و دم برمزن

کز طریق بیخودی رطل دمادم خوش ترست

یک قدح صاف صبوحی خوش تر از ملک دو کون

ور همه یک کوزه ی دردی بود هم خوش ترست

سوگوارانیم کز مشرق به ارض افتاده ایم

مرد عشرت نیستیم اینجا که ماتم خوش ترست

غم به ما شاد است و ما دیوانگان عالمیم

شادی دیوانگان ، دیوانه خرّم خوش ترست

عاشقانِ بی غرض خوانند مارا لاجرم

نیک با بد بهتر است و نوش با سم خوش ترست

مرهم جان نزاری زخم باید زخم عشق

زخم کز بازوی عشق آید ز مرهم خوش ترست

شمارهٔ ۲۲۵

جام تلخ از جان شیرین خوش ترست

جان رز در جام زرّین خوش ترست

خوش بود گل تا بود بی خار خوش

ارغوان بر برگ نسرین خوش ترست

عنبرو عودو عبیر ارچه خوش است

از همه بوی عرق چین خوش ترست

بوی زلف یار من گر بشنوی

بگروی گر ناف مشکین خوش ترست

زلف او و نافه ی آهوی چین

نیفه ی پرچینش از چین خوش ترست

ماه رویان را ز گوش آویخته

خوشه خوشه همچو پروین خوش ترست

چند از این تشبیه بشنو یک سخن

حسن پیش اهل تحسین خوش ترست

از خوشی هائی که دیدم در جهان

لعل می با لعل نوشین خوش ترست

آب خضر و آب رز این هردو آب

من نمیدانم کدامین خوش ترست

حالیا باری به نقد انصاف را

راست گویم آب رنگین خوش ترست

جام می برکف نزاری گفت راست

من گواهی میدهم کاین خوش ترست

شمارهٔ ۲۲۶

عشق پیدا از نهان لایق‌ترست

زآن که تحقیق از گمان لایق‌ترست

زن بود با رنگ و بوی ای بُل هوس

مرد بی‌نام و نشان لایق‌ترست

عاقلان با عاقلان، دیوانه را

صحبت دیوانگان لایق‌ترست

پادشاهی کار هر بیچاره نیست

روستایی پاسبان لایق‌ترست

سر نمی‌مالیم در بالین یار

روی ما بر آستان لایق‌ترست

عاقلان دیوانه می‌خوانندمان

خود نزاری را چنان لایق‌ترست

شمارهٔ ۲۲۷

گوش بر آواز و چشمم بر درست

شور از آن شیرین‌زبانم در سرست

دلستان و دل‌ربای و دل‌فریب

جان فدای او که از جان خوش‌ترست

زلف شهرآشوب او تا شهره شد

شش جهات شهر پر شور و شرست

خواب چون در چشم گنجد هر که را

خار بالین است و خارا بسترست

شاخ امّیدش چه برها می‌دهد

هرکه را این میوهٔ دل در برست

دشمنانم گر ملامت می‌کنند

اعتراض دوستان مشکل‌ترست

رقص چست و قامت چالاک او

راستی را رشک سروِ کشمرست

از لب شیرین شورانگیز او

بوسه‌ای چندم به غایت درخور است

چون کنم طاقت ندارم یک نظر

چشم من خفاش و روی او خورست

دانهٔ خال سیاهش بین که چون

خوش نشسته بر کنار کوثرست

هرکه بیند گوید آخر با خضر

هندویی چون در مراتب هم‌برست

پس نزاری هم بدین نسبت به دوست

ذره‌ای با آفتاب خاور است

شمارهٔ ۲۲۸

آن را که در فراق صبوری میسرست

عشقش همیشه بر هوس دل مقدر است

در عشق سوز باید و با سوز درد دل

آری هوس نه عشق بود کار دیگرست

عشق مجاز را ز حقیقت توان شناخت

آواز نوحه‌گر نه چو فریاد مادرست

آه از دلی که جان گرامی به عشق داد

با جان رفته آتش سوداش در برست

می‌سوزد و هنوز همان عاشق است زار

می‌میرد و هنوز همان مهرپرورست

شمارهٔ ۲۲۹

چه عیش‌ها دگر اصحاب را کزین سفرست

مگر مرا که وجود از حیات بی‌خبر است

نه یار با من و نه دل زهی دو دیدهٔ سخت

که با چنین سر و کارم عزیمت سفرست

من از جهان و جگرگوشه‌ای و غایب از او

وجود با من و دل پیش گوشهٔ جگرست

نه حاصلی و نه تکلیفی و نه مصلحتی

مرا بگوی که طوق عراق در چه خورست

به قهستان درم از دوستان شکایت نیست

ولی رقیب حبیبم ز دشمنان بتر است

اگر تو قصهٔ ما بشنوی دگر نکنی

حدیث لیلی و مجنون که در جهان سمرست

چه جان بکندم و خون خوردم و نمی‌میرم

دروغ نیست که عاشق ز سنگ سخت‌ترست

معاف دار که با خویشتن نپردازد

کسی که خاطر او در پی کسی دگرست

به سر نمی‌شود از شاهدی وگرنه مرا

خدای داند کز هرچه در جهان به سرست

رقیب گفت نزاری مکن نظر به غرض

بپوش دیده که ما را غرض همین نظر است

شمارهٔ ۲۳۰

گرچه در روح صبا مطلق حیاتی دیگرست

در عرق‌چین نگارم رایحاتی دیگرست

گر نبات مصر مشهورست در عالم به ذوق

رسته بر گرد لبش شیرین نباتی دیگرست

سرو بستان را که چندین شرح و وصفش می‌کنند

راستی سرو روانش را صفاتی دیگرست

در فراق روی چون فردوس آن خورشیدوار

چشم من بنگر که پنداری فراتی دیگرست

عقل را گرچه مقدم می‌نهند از ابتدا

هر زمان از عشق پیشش مشکلاتی دیگرست

در مقامر خانهٔ روحانیان پاک‌باز

بر بساط عشق هر دم شاه‌ماتی دیگرست

شهره شد کز بت پرستیدن نزاری توبه کرد

وآن خلاف استغفرالله ترهاتی دیگرست

بت‌پرست ار چون بت من می‌پرستد عیب نیست

گرچه هم گویند کاخر بی‌ثباتی دیگرست

ای مسلمانان گر از من گفت باور می‌کنید

قبلهٔ اسلام جانم سومناتی دیگرست

راز خود چون فاش کردم‌ با تو گفتم صدق حال

زان که در هر عضو من عزی و لاتی دیگرست

تا نزاری کی بود فارغ ز جمع مسکرات

از پی هر مسکراتش مسکراتی دیگرست

کی شود هشیار بر خم‌خانه‌های مسکرات

عقل را هر لحظه بر نامش براتی دیگرست

خود خط زیباش بر خون نزاری مطلق است

وین عجایب‌تر که بر مفلس زکاتی دیگرست

شمارهٔ ۲۳۱

بر جمال دوست ما را وجد و حالی دیگرست

عاشقان را چشم باطن بر جمالی دیگرست

بی زبان و حرفشان باشد به جان با جان سخن

در میان این جماعت قیل و قالی دیگرست

روح را با روح راح عشق از مبدای کون

هر نفس با یکدگر زان اتصالی دیگرست

تا به اکمال حقیقی کان مقام اولیاست

آن کمال نفس را در سر کمالی دیگرست

بر بهشت و حور موهوم این همه تکرار چیست

این هم ار انصاف می‌خواهی خیالی دیگرست

مستی ما کس نداند کز کدامین خم‌کده‌ست

در قدح مستان فطرت را زلالی دیگرست

تو چه دانی بر سماوات حقایق چون روند

مرغ این معراج را پرّی و بالی دیگرست

تو مبین خود را، همه او بین که او را در نقاب

جز به چشم معرفت دیدن خیالی دیگرست

تا نپنداری که او را انتقالی هست، نیست

ور چنان بینی چنان دان کانتقالی دیگرست

نازکان را طاقت بار گران عشق نیست

بختیان بارکش را احتمالی دیگرست

مردمان بر شیوهٔ طرز نزاری منکرند

آری آری بی‌زبانان را مقالی دیگرست

با کسی آخر چه می‌گویند کو را در حیات

از وجود خویشتن هر دم ملالی دیگرست

در مراتب نیز اگر دانی ز راه خاصیت

جام جم در جنب جام او سفالی دیگرست

شمارهٔ ۲۳۲

مرا عشق جانانه‌ای دیگرست

مپندار بیگانه‌ای دیگرست

اگر مستی‌ای می‌کنم باک نیست

که این می ز خم‌خانه‌ای دیگرست

پیاپی دمادم به مستان عشق

روان کرده پیمانه‌ای دیگرست

به دارالشفا گرچه محرور را

چو فردوس کاشانه‌ای دیگرست

ولیکن مقید به زنجیر عشق

به هر گوشه دیوانه‌ای دیگرست

حدیث محقّق مگویا جهول

که هر مرغ را دانه‌ای دیگرست

در اضداد جمعیت از اصل نیست

وگر هست افسانه‌ای دیگرست

ز خفاش بر نور خور کن قیاس

برین شمع پروانه‌ای دیگرست

ز کنج نزاری طلب گنج وقت

که نقدش ز ویرانه‌ای دیگرست

شمارهٔ ۲۳۳

نور رخ تو صاف‌تر از چشمهٔ خورست

خاک در تو پاک‌تر از حوض کوثر است

در هیچ بوستان نبود چون قد تو سرو

ور هست در زمانه مگر سرو کشمرست

یا رب بهشت تازه بود همچو روی دوست

نادیده روی دوست یقینم که خوش‌ترست

مقصود من تویی ز بهشت ای بهشت روی

بی روی خرم تو بهشتم چه در خورست

چون دوست حاضر است به شمع احتیاج نیست

آنجا که روی دوست بود شب منور است

عشقت چو جان من بستد مهر برگرفت

با جان مهرپرور من مهرپرور است

فرمان عشق را چو قضا حکم نافذست

لا بلکه عشق را ز قضا حکم برترست

بر عمر حجتی که دبیر قضا نبشت

گر بی‌نشان عشق بود هم مزور است

ما را قضای عشق تو باری به سر رسید

تا خود پس از نوشتهٔ عشقم چه بر سرست

آری هزار جان نزاری فدای دوست

جانی که خود به عشق دهی کار دیگر است

شمارهٔ ۲۳۴

یار ما را همچو روح الله دمی جان‌پرورست

گرد بر گرد لبش چون چشمهٔ خضر اخضر است

پستهٔ شور لبش خاصیتی دارد عجب

در ادای بوسه جان‌بخش است اگرچه دلبرست

سرو او بر می‌دهد شفتالو و سیب و انار

نیک ‌بختا هرکه را سروی چنانش در برست

آفتاب سرو قامت کس ندیده‌ست ای عجب

سرو ما را این عجب‌تر کآفتابش بر سرست

سرو نرگس چشم گل رخسار نسرین‌بر که دید

سرو ما این خاصیت‌ها دارد این نازک‌ترست

چشمه‌ها دیدیم زیر پای سرو بوستان

بر سر این سرو نادر آنکه چشمهٔ کوثرست

راستی بالای او مطلق بلای جان ماست

پس گریز اولی‌تر آن کس را که جانش در خورست

سر بزرگی کار خودبینان بود تسلیم کن

وارهان درباز با تو هرچه از خشک و ترست

عشق ما و حسن یار ما ز کس پوشیده نیست

با تو بر گفتم گرت قول نزاری باورست

عاشقان او را به نور چشم باطن دیده‌اند

چشم کوته دیده را قفل تحیر بر درست

گرچه هرکس آب گاهی دارد و نان‌پاره‌ای

مشرب و مأکول ما از خوان و جای دیگرست

شمارهٔ ۲۳۵

هر دل که ز مهر غرق نورست

با دوست همیشه در حضورست

از هستی خود چو گشت مستور

مستوری او همه ظهورست

دیرست که قالب محبت

برخاسته زنده از قبور است

پرنور شرار سینهٔ من

گر هست هم از ظهور نور است

خفاش ز نور در حجاب است

زیرا که از آفتاب دورست

حربا که نمی‌شکیبد از نور

از غایت شوق ناصبور است

آن درخور شیون است و ماتم

وین یک ز در سرور و سور است

الفت مطلب میان اضداد

کز آدمی آدمی نفور است

هم خوی فرشته باش زنهار

کاندر سر آدمی غرور است

زنهار که نقد را مکن فوت

بر نسیه که در بهشت حور است

امروز نظرگهی به دست آر

می خور که زمانه بس غیور است

مأمور ز بدو کون عقل است

عشق است که صاحب الامور است

آوازهٔ عشق تو نزاری

در شش جهت جهان چو صورست

همواره دلت بر آتش عشق

بی‌بهره چو عود از بخور است

شمارهٔ ۲۳۶

مرا از روی خوبان ناگزیرست

نظر بر شاهدان چشمم منیرست

برو خاطر به یاری ده که دایم

دلِ صاحب نظر جایی اسیرست

مریدی کو جوانی در بر آورد

عجب گر دیگرش پروای پیرست

نثارِ یک قدم در پایِ محبوب

اگر صد جان برافشانی حقیرست

تو گر باور نمی داری که بی دوست

بخواهی مرد ما را دل پذیرست

اگر بی دوست خواهد بود فردوس

هوایِ باغ طوبا زمهریرست

به جانان زندۀ باقی توان بود

که جان ها را از آن جا ناگزیرست

به صورت نقشِ شیرین داشت فرهاد

بلی بر سنگ و ما را در ضمیرست

نزاری دایه در خواب است و تو طفل

بگریی خون گرت حاجت به شیرست

شمارهٔ ۲۳۷

به دیدار توام چندان نیازست

که شرحش چون شبِ هجران درازست

دگر خوابم نمی گیرد که تا روز

همه شب چشمم از اندیشه بازست

نیازم در نمی گیرد همانا

درِ امّید مشتاقان فرازست

تو می دانی و من اسرار معلوم

کسی دیگر نداند کاین چه رازست

وفا می کن که جانِ اهل معنی

فدایِ راهِ یارِ پاک بازست

بناز از کام رانی بر جوانی

که بر ماهت به خوبی جای نازست

مرا بر صبر تلقین می کند عقل

ولیکن عشق می گوید مجازست

برآید کارها بی سعی مخلوق

نیاز بی دلان با بی نیازست

ز مولا استعانت کن نزاری

که در هر حال مولا کارسازست

شمارهٔ ۲۳۸

در کویِ خرابات کسی را که نیازست

هشیاری و مستیش همه عین نمازست

آن جا نپذیرند نماز و ورع و زهد

آنچ از تو پذیرند درین کوی نیازست

تا مستیِ رندانِ خرابات بدیدم

دیدم به حقیقت که جزین جمله مجازست

اسرارِ خرابات به جز مست نداند

هش یار چه داند که درین کوی چه رازست

خواهی که درونِ حرمِ عشق خرامی

در می کده بنشین که رهِ کعبه درازست

از می کده ها نالۀ جان سوز برآمد

در زمزمۀ عشق ندانم که چه سازست

در زلفِ بتان تا چه فریب است که پیوست

محمود پریشانِ سرِ زلفِ ایازست

زان شعله که از روی بت حسن برافروخت

جانِ همه مشتاقان در سوز و گدازست

هان تا ننهی پای درین راه به بازی

زیرا که درین راه بسی شیب و فرازست

چون بر درِ می خانه مرا راه ندادند

رفتم به درِ صومعه دیدم که فرازست

آواز ز می خانه بر آمد که نزاری

درباز تو خود را که درِ می کده بازست

شمارهٔ ۲۳۹

ز من مپرس که شب چند رفت و کی روزست

که را بود خبر از خود که در چنین سوزست

دو چشمِ مردم اگر خیره در جمال تو ماند

عجب مدار که خورشیدِ عالم افروزست

نشانِ ماه بود عید دیگران و مرا

نظر به روی تو هر بامداد نوروزست

چو از کمانِ تو باشد سپر نمی خواهم

به پیش تیرت اگر ناوک جگر دوزست

بده که دست کشِ جام شوق هش یارست

بزن که کشتۀ شمشیر عشق پیروزست

برو نزاری و سر در سرِ ارادت کن

اگر پدر به تو گوید مکن بدآموزست

شمارهٔ ۲۴۰

از ابتدا که لشکرِ ارواح برنشست

عقل از سپاهِ عشق هزیمت کنان بجست

اهلِ قیاس پس روِ عقلِ گریز پای

ما در بُلوک عشق فتادیم می به دست

در پوستینِ شیوۀ ما اوفتاده اند

قومی خیال بازِ هوس نا ِک خود پرست

گر می خوریم و گرنه تفاوت نمی کند

ما بر قرارِ خویش همان واله ایم و مست

از گل سرشته کالبدِ آدمِ صفی

ترکیب ما ز دُردیِ خم خانۀ الست

ما توبه بسته در سرِ زلفِ بتان و حسن

آورده باز در سرِ زلفِ بتان شکست

بر من چه اعتراض که مأمورِ فطرتم

ای مدّعی به دستِ کسی اختیار هست

تشنیع بر نزاری و او خود شکسته وار

هرگز به نام و ننگ نبوده ست پای بست

ماییم و کُنجِ فقر و می و گنجِ مسکرات

تا گنبدِ سپهر شود هم چون خاک پست

شمارهٔ ۲۴۱

عشقِ تو از در درآمد در میانِ جان نشست

دستِ بی رحمی گشاد و زیرِ پایم کرد پست

جامِ غم در داد و مستم کرد و با دیوانگی

چون بود دیوانه آن گاهی که باشد نیز مست

عشق مردِ پخته خواهد خام بودم من مگر

آتشی زد در وجودم تا ز خام و پخته رست

از خودم بیگانه کرد و با خودم کرد آشنا

لاجرم جستم هم از خویش و هم از بیگانه جست

بی خودم کردند کلّی زان که بودم پیش ازین

خود فریب و خودنمای و خودشناس و خودپرست

نام وننگ وفخروعار و ترّ وخشکم پاک سوخت

آز وحرص وخوب وزشت ونیک وبد برهم شکست

تا چه برقی سوزناک است این که نامش هست عشق

هستِ هستش نیستِ نیست ونیستِ نیستش هستِ هست

عشقِ تو عشق است و آن گه عشق این ها نیزعشق

لذّتِ شکر تواند داشتن هرگز کبست

تا نزاری با تو در پیوست بگسست از جهان

با که بندد عهد چون با عشقِ تو جاوید بست

شمارهٔ ۲۴۲

هرکه در حلقۀ عشّاقِ قلندر ننشست

رختِ ایّامِ خود از کویِ ملامت بربست

عشق بازی نتوان کرد به بازی ای دوست

پای در صورت معنی ندهد هرگز دست

تا ز صورت ننهی پای برون عشق مباز

اصل معنی ست به صورت چه نکوروی و چه گست

عاشقان هر چه خودی باشد از آن برخیزند

خودپرستی نکند عاشقِ معشوق پرست

نازکان را نبود مرتبۀ کارِ درشت

که شنیده ست که هرگز ز خیار آتش جست

عشق را مرد نه هر مرد که بسیاری مرد

به بلاغت نرسیدند به پنجاه و به شست

لافِ مردی زدن ای زن صفتان بازی نیست

که بلندی نه برازا بود از قامتِ پست

مهرۀ خر نکند نفعِ زمرّد هرگز

ذوقِ شکر ندهد چاشنیِ طبعِ کبست

عاشقی چیست تولّا و تبّرا کردن

نیستی از همگان با همگان بودن هست

هم چو ما تا به قیامت نکند مستی کم

هر که یک جرعه چشید از کفِ ساقیِ الست

عشق بیرون نتوان کرد به زور از سرِ ما

نگسلد سلسلۀ عشق چو درهم پیوست

سرزنش کردن و بد گفتنِ مردم چه کند

هر که در کار درست است نترسد ز شکست

فتنه گویند بر انگیخت نزاری ز جهان

فتنه انگیز بود عاشقِ شوریدۀ مست

شمارهٔ ۲۴۳

یارم برفت و از منِ دل خسته برشکست

یاری چنان دریغ که بگذاشتم ز دست

حیف است دست باز گرفتن ز مهربان

خاصه چه مهربان بتِ خوش باشِ خوش نشست

یک دم خیالِ او ز دو چشمم نمی رود

زیرا تمام مستم از آن چشمِ نیم مست

گر گویمش دمی ز نظر رفته هست نیست

ورگویم از غمش دلم آزرده نیست هست

هم چون زمین تحمّلِ بارِ غمش کنم

تا آسمان شود به قیامت چو خاک پست

بر ما قیامت آمد و بگذشت و منتظر

دیریست تا به موعدِ خلدست پای بست

ای باز از زبانِ فلان گوی با فلان

گر هیچ یادت آید از صحبتِ الست

باز آ که در فراقِ تو زان ها که دیده ای

شوریده تر شده ست نزاریِ می پرست

ورنه جواب ده که به ما در سلوکِ عشق

آن کس رسد که کلّی از خویشتن برست

شمارهٔ ۲۴۴

هم چو من هرگز خراباتِ الست

مستِ لایعقل به دنیا آمده ست

تا سرِ عقل از گریبان برکند

دامنِ آشفتگان ندهد ز دست

خواهم از دنیا برون شد هم چنان

مست تا بازم بر انگیزند مست

انتظارِ صورِ محشر داشتن

عمر ضایع کردن است ای بت پرست

نسیه کارِ مردِ صاحب وقت نیست

هر که از خود برشکست از بت پرست

طالعم بر بی دلی و بی خودی ست

چون کنم نتوانم از طالع بجست

چون ایازی می دهندش در عوض

هر که چون محمود بت در هم شکست

بت که می گویند جز وهمِ تو نیست

بت توئی چیزی دگر مشنو که هست

تا به موعودِ حواری و ظهور

در نیارم بر می و معشوق بست

پس نزاری و حریف و پایِ خم

هم چنین بی کار نتواند نشست

شمارهٔ ۲۴۵

خوشا وقتِ دیوانگانِ الست

که بی دل دلیرند و بی باده مست

بهشت و جهنّم زده پشتِ پای

ز دنیا و دین کرده کوتاه دست

ز اضداد توحید صورت مبند

که این رشته دیرست کز هم گسست

ز پیوندِ مبداست این اتّصال

که آن جا جدا شد عسل از کبست

در ابداع از آن جا که نیک است و بد

بلندش همان قدر دارد که پست

از آن جا که معشوق و عاشق یکی ست

برون آمد از جان و در جان نشست

اگر تو برون رفتی از خویشتن

جزو منگر ای یار تا هیچ هست

مقاماتِ تو سدرة المنتهاست

چه باشی درین خاک دان پای بست

دل هر که با عشق پیوند یافت

ز بیغارۀ عقل باری برست

خنک آن برافکنده بنیادِ خویش

که یک باره از کفر و دین برشکست

نمود اوّل و باز در پرده شد

نزاری از آن روی شد بت پرست

شمارهٔ ۲۴۶

بر یادِ صبوحیانِ سر مست

خواهم سر و پایِ توبه بشکست

ما آدمی ایم و رختِ توبه

باری ست که بر خران توان بست

سرمایۀ پاک باز خمرست

نتوان به قمار شد تهی دست

تو از سرِ نام و ننگ برخیز

طوفانِ بلا و فتنه بنشست

ای خواجه دماغت آسمانی ست

بر مرکزِ دل محیط پیوست

گر بر شکنی زهر دو بینی

چون نقطۀ مرکز آسمان پست

این است مطوبّات اطباق

کس هم چون من این بیان نکرده ست

جور از متعصّبان بی داد

سهل است اگر قیامتی هست

مالک ز پس و صراط در پیش

عذرا ز میانه چون توان جست

کردی چو کمان نزاریا تیر

هفتاد فزوده گیر بر شست

از حال نصیبِ خویش بردار

وز پیش کفافِ نسیه بفرست

هش یار مرو به خاک زنهار

تا برخیزی ز خاک سر مست

شمارهٔ ۲۴۷

درآمد از درِ من دوش هاتفی سر مست

صبوحیانه گرفته صراحی یی در دست

دلِ ضعیف من اوّل چو واله ای مدهوش

ز هول و هیبت آن امتحان ز جای بجست

سجود کردم و چندان به خاک غلتیدم

که هم چو خاک شدم پیشِ آستانش پست

نهفته زمزمه یی خوش به زیرِ لب می کرد

به چشمِ من زبر جامه خواب من بنشست

غذایِ روح فرو ریخت در پیاله و گفت

همین بود چه دگر نوش کن شراب الست

به دوست کامی جامی دو بر سرم پیمود

از آن سپس که به الزام توبه ام بشکست

نهاد بر دلِ من دست و گفت با خویش آی

که با تو مارا صد گونه مصلحت ها هست

دگر به کون و مکان هیچ التفات مکن

ز غیر ما ببُرد هر که او به ما پیوست

معیّن است و مبرهن که هر وجود که او

به ما رسید ز حالاتِ مستعار برست

نزاریا به تولّایِ ما تبّرا کن

ز کاینات و دگر خود مباش و خود مپرست

اگر وساوسِ شیطان گذر کند باید

سبک به قوّت لاحول راهِ دیو ببست

شمارهٔ ۲۴۸

منم نزاریِ قلاّشِ رندِ عاشقِ مست

هر آدمی که چو من شد ز ننگ و نام برست

دلم ز خرقۀ ناموس زاهدان بگرفت

مریدِ خم چه عجب گر ز خانقاه بجست

برو تکی ز پَسَم می زنند و می گویند

که شیخ باز شرابک بخورد و توبه شکست

به گردنِ من اگر خونِ توبه نیست حلال

حرام زاده چرا طعنه می زند پیوست

اگر به زرق روم ازرقی توانم داشت

و گر چو سرو نباشم قبا نیارم بست

نصیحتم مکن ای یار لطف کن برخیز

محبّت است و لیکن به دشمنی بنشست

کنون محّبِ جوانم مریدِ پیر نی ام

غلامِ زاهده ام بعد ازین نه زهدپرست

گهم به خانقه آرند با قبا هش یار

گهی ز می کده با خرقه می کشندم مست

به پیشِ شحنه برند این غزل اولام اولام

ز بعدِ آن که بگرداندند دست به دست

ز بهرِ آن که چو یک شاخِ طاعت است چرا

نخست شاخ ز شهدست و آن دگر ز کبست

چرا ز فرقت هفتاد و سه یکی ناجی ست

چه گونه دوزخی اند آن دگر ده و دو و شست

شمارهٔ ۲۴۹

جماد بی خبرست از خروشِ بلبلِ مست

به باغ باده خورد هر که را حیاتی هست

ز عیش بهره ندارد کسی که وقتِ بهار

به پایِ گل نگرفته ست جامِ باده به دست

خوش آن خورد که به شب خیزد و به گه خفتد

نه آن که روز برآید ز خواب باز نشست

صبوح سنّتِ اهلِ دل است خاصه چنان

که آفتاب بر آید فرو شود سرمست

شکستِ ما مکن ای عاقل آبگینۀ خود

ز سنگِ عشق نگهدار کانِ ما بشکست

بیار ساقیِ مجلس که زهر نوش کنیم

که انگبین بود از دستِ تیره روی کبست

یکی دو پایه فرود آی و عارفان را بین

بلی بگفته و برکف گرفته جامِ الست

نزاریا نظر از بودِ خویشتن بردار

به قبله معتقدی پس به جهل بت مپرست

تو مردِ لاف نیی هر درخت را نرسد

که هم چو سرو بلندی کند به قامتِ پست

شمارهٔ ۲۵۰

دوش رفتم در خرابات از نماز شام مست

مجلسی دیدم درو جمعی علی الاتمام مست

مست آدم مست حوّا مست فرزندان در او

زاهد معصوم مست و رند درد آشام مست

مست دربان مست رهبان مست مریم مست روح

ابن مست و بنت مست و اخت مست و مام مست

مست پرده مست ساقی مست مطرب مست رود

خنب مست و کوزه مست و باده مست و جام مست

مست مجمر مست منقل مست عنبر مست عود

شیخ مست و شاب مست و خاص مست و عام مست

مست چنگ و مست نای و مست عود و مست دف

رفته مست و خفته مست و پخته مست و خام مست

عقل مست و نفس مست و صبر مست و هوش مست

فخر مست و عار مست و ننگ مست و نام مست

آب مست و نار مست و خاک مست و باد مست

وقت مست و حال مست و صبح مست و شام مست

مست ظاهر مست باطن مست دنیا مست دین

جمله مست القصه از آغاز تا انجام مست

عاشق و مستی نزاری نیک و هر منکر که هست

در صفات عشق مست ، اوصاف مست اوهام مست

شمارهٔ ۲۵۱

خرابم از آن نرگسِ نیم مست

تمام اختیارم برون شد ز دست

توقّع مکن کز کمان‌دار تیر

اعادت کند چون برون شد زشست

به دیرِ مغان می‌پرستیده‌ام

ز بس می پرستی شدم بت پرست

اگر بت پرستی در اسلام نیست

کسی را ندانم در اسلام هست

که رویِ بتی دید و پوشید چشم

که مکروه دید و مقابل نشست

بیا بگذر ای خواجه از زهدِ خشک

موحّد ز تردامنی باز رست

دری هست بیش از مبادیِ عقل

که بر عشق بازست تا بر که بست

ز تو هیچ نگشاید از خود ببُر

مجرّد ز هم راهِ بد بر شکست

چو افسرده خام است و عاشق بسوخت

ملامت مکن بر نزاریِ مست

شمارهٔ ۲۵۲

مست آمدیم و باز چنان می‌رویم مست

کز هر چه نیست بی‌خبرانیم و هر چه هست

ای مدّعی تو وهم‌پرستی و ما حبیب

بنگر که از دوگانه کدامیم بت پرست

در ما مکش زبان به تعصّب ببند لب

ای بی‌خبر میاز به دنبالِ مار دست

مشنو که مسکراتِ من از شیرهء رزست

کاین مستیِ من است زخم خانهء الست

گر دیگران ز شیرهء انگور سرخوش‌اند

ما از شرابِ عشق چنین والهیم و مست

می را چه اعتبار به نزدیکِ ما اگر

یک لحظه‌ای کند ز حرارت دماغ مست

می مونسی‌ست غم زدگان را که هم بدو

یک دم توان ز محنتِ ایام باز رست

تشنیع می‌زدندی بر من که پیش ازین

می‌کرد توبه باز و دگر بار می‌شکست

زان می که ما به ساغرِ اَشواق می‌خوریم

بر ما به ریسمان نتوانند توبه بست

آن‌ها که پرورش ز میِ عشق یافتند

اندر مذاق ایشان چه شهد و چه کبست

خوش روزگارِ عمر عزیزان که هیچ وقت

در روزگار عمر ازیشان دلی نخست

خرّم وجودِ آن‌که بشوید به آبِ عفو

از ما اگر غباری بر خاطرش نشست

ما را نزاریا متواتر به وحیِ عشق

از گنجِ کُنجِ خانه خود تحفه‌ای فرست

با سوزِ خویش ساز که عیبی بود اگر

گویند از ملامتِ افسردگان بجست

در ناقص الوجود نباشد کمالِ نفس

این رمز پیشِ اهلِ حقایق مقرّرست

شمارهٔ ۲۵۳

چه کنم با دلِ شوریدهٔ دیوانهٔ مست

که دگر باره سرآسیمه شد و رفت از دست

پیش از این گر به‌جوانی قدمی می‌رفتی

گفتمی آری در طبعِ جوان شوری هست

باز پیرانه سرم واقعه‌ای پیش آورد

که نخواهد ز بلایی که در افتاد برست

گفتمش توبه کن ای غافل از این دل‌بازی

کرد و ناکرد همان است و همان باز شکست

التفاتش نه و شرمش نه و تیمارش نه

کارش این است و جزین کار ندارد پیوست

بر دلِ هر دلی آخر چه مُعوَّل باشد

مگس است این مثلِ عام که بر مار نشست

چه کند در خمِ ابرویِ کمان افتاده

هیچ دل جان نبرد عاقبت ارغمزه پرست

غصّه‌ها دارم از آن رفته و برگشته زمن

غبنِ صیّاد بود صید که از دام بجست

صبغه‌الله نتوان کرد به تزویر دگر

نقشِ آموخته از ما نتوان بر ما بست

بر کسی هیچ حرج نیست نزاری خاموش

همه مستیِّ قدیم است ز مبدایِ الست

شمارهٔ ۲۵۴

مستم امروز چنین مستی ‌مست

که زمن نیستی آمد در هست

گرنه پیوسته چنین باید بود

پس چرا عاشق و مستم پیوست

بر من انکار چرا چون همه‌‌اند

عاشق و شیفته و دوست پرست

محتسب مست و مشنِّع بر من

که دگر باره فلان توبه شکست

ای مسلمانان از بهر خدای

کیست کو نیست چو من عاشق و مست

هیچ کس نیست در آفاق که نیست

زیر پای هوسی دیگر پست

از سرِ دنیی و عقبی برخاست

هر که در کنج خرابات نشست

عاقبت در سرِ دل کردم جان

جان و دل هر دو بدادم از دست

دارم از شیخ سوالی موجز

نکته‌ای نادره بر خواهم بست

آن که زو روح بیاساید به

یا از آن کو دلِ دل‌داده بخست

با صبا گفتم اگر بتوانی

که ز سر تازه کنی عهدِ الست

اگر از ظلمتِ بیت الاحزان

روی آن هست که بتوانم جست

راه بر مصرِ نزاری کن زود

بویِ پیراهنِ یوسف بفرست

شمارهٔ ۲۵۵

چون جان و دلم ملازمِ اوست

بنشست به جایِ جان و دل دوست

بویی‌ست بمانده در دماغم

از دوست حیات من از آن بوست

یارم چو به حسن بی‌نظیرست

گوباش اگر به طبع بدخوست

خوی بد اگر چه عیب ناک است

چون لایقِ طبعِ ماست نیکوست

در آرزویِ جمالِ رویش

از آبِ دو چشمِ من روان جوست

تر خواهم داشت دیده از اشک

تا خشک شود بر استخوان پوست

خود چشمهء چشمِ من چنان گیر

کز کثرتِ گریه آبِ آموست

بر ساقش اگر نمی‌رسد سیل

از قدِّ بلندِ قامتِ اوست

مولایِ دو چشمِ ترکِ اویم

ترک است ولیک با دو هندوست

هندوچه که هر دو جاودان‌اند

اندیشهء من ز چشمِ جادوست

نی‌نی غلطم کدام جادو

فریاد از آن دو چشمِ آهوست

بربویِ وصالِ او نزاری

مسکین همه ساله در تکاپوست

آری که رقیبِ حضرتِ او

تیرِ مژه و کمانِ ابروست

شمارهٔ ۲۵۶

جانم فدایِ آن که دلم مبتلای اوست

جان و جهان و هر چه دگر از برای اوست

آبِ حیات در قدحِ جان فزایِ او

انفاسِ روح در دمِ معجز نمایِ اوست

هرگز دگر خلاص و نجاتش کجا بود

حلقی که قیدِ طره مشکل گشایِ اوست

مرغ دلِ تپانِ مرا چون کبوتران

پروازِ شوق بر سرِ بامِ سرایِ اوست

شادیّ جان ما غم عشق است هم چنانک

بیمار را طبیبِ شفا احتمایِ اوست

مغزش عجین به علّتِ ماخولیا بود

در هر سری که نه همه محضِ هوایِ اوست

از غایبان غریب بود دعویِ حضور

خرّم وجودِ آن که به دل آشنایِ اوست

عشق آمد و نزاریِ شوریده حال را

از خانه کرد بر در و بنشست جای اوست

ترک مراد و وایهء دنیا گرفته‌ایم

مقصودِ ما به دین و به دنیا رضایِ اوست

بر امر و نهیِ عشق که نافذتر از قفاست

ما را چه اختیار بود رای رایِ اوست

شمارهٔ ۲۵۷

اقبال قاصدی که رسد از جنابِ دوست

فرخنده طالعی که ببوسم خطابِ دوست

ای پیک اگر هزار مهم فوت می‌شود

چندان مرو که باز نویسم جوابِ دوست

گر دوست را به خونِ محبّان ارادت است

گردن نهیم و سر نکشیم از صوابِ دوست

با دشمنان که غاشیهء جهل می‌کشند

گو دستِ ما و دولتِ پا و رکابِ دوست

ای ساقی مسیح صفت بهرِ تشنگان

جامی فرست تا بچشند از شراب دوست

در سینه حاضرست گر از دیده غایب است

بر دوستان حجاب نباشد نقابِ دوست

حوضِ بهشت و سایهء طوبا چه می‌کنم

گر پرتوی به ما رسد از آفتابِ دوست

مقری به بام بر شو و قامت بزن بگوی

کز قبله کرد روی نزاری به بابِ دوست

شمارهٔ ۲۵۸

صباح بر سرم آمد خیالِ طلعتِ دوست

چنان نمود مثالم که خود معاینه اوست

خیال بین که مرا بر خیال می‌‌دارد

من آن نی‌ام که بدانستمی خیال از دوست

چنان ز خویش برفتم که در تصرّفِ من

نه عقل ماند و نه هوش و نه مغز ماند و نه پوست

درین میانه شنیدم که گفت با ما باش

ز خویشتن به درآ آخر این چه عادت و خوست

نگفته‌ایم که از هر چه غیرِ ما باز آی

به دستِ وسوسه دادن زمامِ دل نه نکوست

جحیم وسوسهء شیطن است پس ز جحیم

ببر کآخر کم‌تر عطایِ ما مینوست

به دفع شیطنه لا حول گوی و لا قوّه

به غیر الّا بالله دگر چه راه و چه روست

نزاریا همه از بهرِ ما و با ما گوی

سخن سرای که از ما نگفت بی‌هده گوست

شمارهٔ ۲۵۹

بس است مونسِ جانم خیالِ طلعتِ دوست

که قانعم به خیالش ببین که رخ چه نکوست

به هر چه در نگرم رویِ دوست می‌بینم

مگر به دیده درون است بل که دیده خود اوست

نسیمِ دوست رساند به من صبا هر شب

حیاتِ جانم از آن خوش نسیمِ عنبر بوست

دلم ز شوقِ تو یک تاست در وفاداری

ولیک قامتم از محنتِ فراق دو توست

به گل نگه نکند باز بلبلِ عاشق

ز پرده گر به در آید بتم چو غنچه ز پوست

چرا زخویِ بدش سرزنش کنند مرا

بتی بدان همه خوبی چه باشد ار بدخوست

عذابِ شیفتگان نیز مصلحت بین است

که بی غرض نبود سرزنش ز دشمن و دوست

به هیچ وجه ندارم سرِ نصیحتِ خلق

ملامتِ دلِ عشّاق نیز بی‌هده گوست

ز مردمان چه حکایت کنم به نا واجب

که هر چه بر دل و جانِ نزاری است ازوست

شمارهٔ ۲۶۰

که باشد آن‌که ترا بیند و ندارد دوست

بدت مباد کَت از پای تا به فرق نکوست

کس آدمی به چنین لطفِ طبع نشنیده‌ست

ندانم این که تو داری چه سیرت است و چه خوست

به گوشه‌ای بنشین تا بلا نینگیزی

از آن دو چشم که چندین هزار دیده دروست

دلم نیامد و عیبش نمی‌توانم کرد

که جانبِ تو گرفته‌ست و حق به جانب توست

مرا به دستِ تو می سلسبیلِ فردوس است

که با وجودِ تو فردوسِ اهلِ دل آن‌روست

روا بود که دگر ذکرِ هیچ کس نکنم

که هر که از تو نگوید حدیث، بی‌هده گوست

مقامِ درد نمی‌دانی ای طبیبِ دوا

که مرهمی بنهادی و زخم زیر رکوست

رقیب گو دلِ چون آهنِ مرا چندین

مزن به سنگِ ملامت که دل نه هم چو سبوست

نزاریا نتوانی که احتمال کنی

جفای سیم بران بر دلت مرو برِ دوست

تو مردِ عرصهء میدان نیی چه می‌گویی

بکن تفرّجِ چوگان گرت تحمّل گوست

شمارهٔ ۲۶۱

ای که جانم به فدایِ قد خوش منظرِ دوست

کاش صد جان دگر داشتمی در خور دوست

روزها میگذرد تا خبرش نشنیدم

چون کنم، با که بگویم که فرستم برِ دوست

دشمن اربا من ازین روی ترش خواهد داشت

بس که من بوسه شیرین خورم از شکّرِ دوست

گر همه خلقِ جهان دشمنِ عاشق باشند

هیچ غم نبود اگر دوست بود یاور دوست

ساقیا باده به یارانِ دگر ده نه به من

که مرا باده نباید مگر از ساغرِ دوست

یاسمن مشکن و گل پیش میاور که مرا

سرِ جان نیست درین باغ به جان و سرِ دوست

مطربا چنگ مسازید و مگویید غزل

که سر زهره ندارم به رخِ ازهرِ دوست

هرکه را حادثهیی افتد اگر واقعهیی

مرجعی دارد و بی چاره نزاری درِ دوست

شمارهٔ ۲۶۲

دِلا به عالمِ معنی طلب وصال از دوست

وصالِ عالمِ صورت بود محال از دوست

نظر به دیده جان کن به دوست تا ببینی

که عین وصل بود صورتِ خیال از دوست

کدام صورت و معنی به دوست هیچ طمع

مکن که باز نیابد کسی مجال از دوست

نفس نفس به غمش بیشتر تقرّب کن

چه دل بود که به دیدن شود حلال از دوست

گرت رسد سرِ پایی به سنگِ ناکامی

صبور باش به هر امتحان منال از دوست

زدستِ دوست نزاری بریز خون از چشم

که هست خون چنین ریختن حلال از دوست

شمارهٔ ۲۶۳

ما دوست نداریم دگر هیچ به جز دوست

گر دوست نه با دوست بود دشمنِ ما اوست

چه دشمن و چه دوست به جز او همه هیچاند

گر اوست همه اوست و گر دوست همه دوست

خاکِ در او چیست مرا ماءِ معین است

کنجِ غم او چیست مرا روضه مینوست

گر بار دهد یار وگرنه بکشم بار

تا بار دهد بارکشی شیوه خوش خوست

آن را که خبر نیست زخود هرچه ازو گفت

بیهوده دراییست اگر چند سخن گوست

مشنو که نصیبی ز وجودست عدم را

از مغز چه گوید که ندارد خبر از پوست

ای باد از آن زلفِ پر از چین که نسیمش

در نیفه هرچین حسدِ نافه آهوست

زان رایحه هر سوخته را آرزویی هست

مارا هم ازو حاصلِ این مرتبه مرجوست

بویی به نزاری برسان هین که معیّن

دردِ دلِ او را نفسِ پاکِ تو داروست

شمارهٔ ۲۶۴

رایحه عنبرست بویِ بناگوشِ دوست

خاصیتِ کوثرست در لبِ چون نوشِ دوست

یاد نمیآورد از من و از حالِ من

دوست مبادا چنین گشته فراموشِ دوست

شرحِ مقاماتِ من چون همه دردِ دل است

قصّه احوالِ من دور به از گوشِ دوست

پا نهمی از شرف بر سرِ کیوان به فخر

یک شبی ار کردمی دست در آغوشِ دوست

وهم پرستان شدند غرّه به زهد و ورع

من به خلافِ خرد واله و مدهوشِ دوست

بر لبِ شیرین خوش است سبزه خطّ غبار

گرچه به خونِ من است خطِّ شکرنوشِ دوست

بیش نزاری مباش از در حق نا امید

حامیِ ما بس بود عفوِ گنه پوشِ دوست

شمارهٔ ۲۶۵

آرزویی بود و شد محو در اوصافِ دوست

هیچ ز من مانده نیست هرچه بماندهست اوست

جامِ می و کنج و یار هر چه دگر جمله هیچ

شش جهتِ کاینات بر سرِ این چارسوست

موسی و ثُعبان و چوب سامری و عجلِ زر

او نکند التفات موسی اگر تندخوست

پیشِ من و پشت اگر نیک و بدی میرود

هرچه از آنجا بود جمله بدیها نکوست

بیهده سودا مپز از پیِ نام و حطام

مغز تهی میکنی خیز و برون آز پوست

باطنت ار با خداست کعبه خراباتِ تست

فقر چو نورِ درون خرقه چو مشتی رکوست

قاصر و غالی نیم راهِ مشنّع کجاست

مرتبه حدِّ من پیشِ مقصّر غلوست

بیش نزاری مرو بر پیِ نفسِ دنی

بر زن و در هم شکن سنگ سزایِ سبوست

دولتِ من گر ز من باز ستانی مرا

از تو همین التماس از تو همین آرزوست

گنج به کُنجِ خراب مینهی و در طلب

انجمِ افلاک را کار همین گفتوگوست

شمارهٔ ۲۶۶

کُشتی از بس انتظارم آه دوست

بیش از این طاقت ندارم آه دوست

با تو می دانی که چون خو کرده ام

بی تو پس چون طاقت آرم آه دوست

تا تو رفتی از کنارم بود و هست

پر سرشکِ خون کنارم آه دوست

چشمِ بد ناگاه بر هم زد چنین

همچو زلفت روزگارم آه دوست

چون شوی پیوند جان از ما مبُر

آخرت دیرینه یارم آه دوست

بر من از آشفتگی ها عیب نیست

چون کنم بی اختیارم آه دوست

از نزاری زاری ای مانده ست و بس

هم چنین تا چند زارم آه دوست

شمارهٔ ۲۶۷

بدان خدای که مثلت نیافرید ای دوست

که در فراقِ تو کارم به جان رسید ای دوست

زمانه آنکه مرا دست می برید از تو

خوشا حیات اگرم سر نمی برید ای دوست

فراقت از که درآموخت رسم قصّابی

که پوست از منِ بیچاره در کشید ای دوست

در آفرینشِ من وقتِ صنعِ جان ایزد

نخست مهرِ تو در کالبد دمید ای دوست

ز من چرا برمیدند عقل و صبر و شکیب

اگر وحوش ز مجنون نمی رمید ای دوست

مگر کسی که دلش نیست ورنه رقّت کرد

هر آفریده که فریادِ من شنید ای دوست

به روزگار حکایت کند نزاریِ زار

قیامتی که ز نادیدن تو دید ای دوست

شمارهٔ ۲۶۸

ز حد گذشت وز اندازه انتظار ای دوست

هَلاک می شوم آخر روا مدار ای دوست

ز دیده در قدمِ صورت خیالِ تو دوش

هزار دانه ی دُر کرده‌ام نثار ای دوست

شبی که بی تو به روز آورم به صد زاری

به خون دیده بگریم هزار بار ای دوست

دلم که معتکفِ قبله ی سلامت بود

شده ست چون سرِ زلفِ تو بی قرار ای دوست

مرا مگوی که اسرارِ عشق محکم دار

نداشتم دلِ خویش آخر استوار ای دوست

دلم ببردی و جان می بری ببر چه شود

دریغ نیست چه داری دگر بیار ای دوست

مرا ز رویِ تو کآرامِ جانِ ممتحن است

ضرورت است جدایی نه اختیار ای دوست

فراغت است بحمدالله از وجودِ منت

که گشته ای تو به از من هزار بار ای دوست

عجب که نام نزاری چنین که مغروری

به خاطر تو درآید به روزگار ای دوست

شمارهٔ ۲۶۹

یارب آن خلدست یا رویِ جهان آرایِ دوست

یارب آن سروِ خرامان است یا بالایِ دوست

یارب آن عشق است یا مهرست یا شوق است چیست

بند بر بندم چنین در بندِ سر تا پایِ دوست

دل دمی خرّم نباشد گر نبیند رویِ یار

دیده در عالم نبیند گر نباشد رایِ دوست

دوست را بر جانِ من حکم است گو در جان نشین

کز میانِ جان کنم بر دیده و دل جایِ دوست

فارغم از وعدهٔ فردا چو حالی حاضر است

کی بود دیوانگان را طاقت فردای دوست

گر دمی ابرو ترش دارد به شیرینی رواست

شورشی دارد به غایت تلخیِ صفرایِ دوست

دشمنم گو خونِ دل می خور که من در زیر چنگ

باده خواهم خورد بر رویِ جهان آرایِ دوست

خلق می گوید نزاری زندگی پر مشغله ست

راستی پروایِ خلقم نیست جز پروای دوست

شمارهٔ ۲۷۰

آخر بدین صفت که منم مبتلایِ دوست

ممکن بود ز من که نجویم رضای دوست

با عاشقان مجاز بود عشقِ عاشقی

کو ترکِ هر دو کون نگیرد برایِ دوست

کردم به عشق زیر و زبر خان و مان دل

تا هیچ کس دگر ننشیند به جایِ دوست

تسلیمِ راهِ دوست شوم چون به نزدِ من

چیزی نیافرید خدا ماورایِ دوست

جاوید زنده مانم و باقی شوم چو خضر

گر سجده ایی به من رسد از خاکِ پایِ دوست

هر دم قیامتی ز ملامت بدیده ام

نادیده یک نفس به ارادت لقایِ دوست

تا جان بود مرا بکشم از میان جان

جنگ و ستیزِ دشمن و جور و جفایِ دوست

نی نی به عینِ صدق نزاری خطا مبین

خالی شمر ز جور و جفا ماجرایِ دوست

شمارهٔ ۲۷۱

من که باشم که تورا دوست ندارم ای دوست

با که افتاد نگه کن سر و کارم ای دوست

دل سپردم به تو و هیچ تفاوت نکند

گر رسد کار به جان هم بسپارم ای دوست

در کنارِ منی از روی حقیقت شب و روز

از میانِ تو جدا نیست کنارم ای دوست

آخر ای دوست چو من دوست مکن دشمن کام

شاید ای دوست که فریاد برآرم ای دوست

چون رقیب است حجاب گلم آن هم شاید

که شود در قدم از دستِ تو خارم ای دوست

زهره ام نیست که از دوست کنم فریادی

از نزاری بشنو ناله ی زارم ای دوست

شمارهٔ ۲۷۲

گمان مبر که ز یادِ تو غافلم ای دوست

که نیست یادِ کسی جز تو در دلم ای دوست

به جانِ تو که اگر بگسلد ز تن جانم

که من ز مهرِ تو پیوند نگسلم ای دوست

کسی دگر به دل و دیده در نمی آید

که ایستاده تویی در مقابلم ای دوست

وصال داشتم امیّد چون نگه کردم

خیال بود ز وصلِ تو حاصلم ای دوست

به آبِ مهرِ تو بوده ست خاکِ عشق مگر

کسی که کرد به قدرت عجین گلم ای دوست

محبّتِ تو وجودم فرو گرفت چنان

که خون نماند دگر در مفاصلم ای دوست

به اختیار نزاری نبود عزمِ سفر

قضا ز کویِ تو برداشت منزلم ای دوست

شمارهٔ ۲۷۳

به جان رسید دلم در فراق هان ای دوست

ترحّمی کن اگر هیچ می توان ای دوست

اگر تو برشکنی دشمنان به کام رسند

به دوستی که مکن ترکِ دوستان ای دوست

بر آن قرار برفتی که زود بازآیی

بیا به قول وفا کن بدین نشان ای دوست

به وصل اگر زمیانِ توم کناری نیست

کنارِ من ز سرشک است تا میان ای دوست

خبر چه گویمت از جانِ خسته و دلِ تنگ

چو در کنارِ دلی در میانِ جان ای دوست

من از میان بروم چون تو در کنار آیی

من و تو مَجمعِ اضداد و یک مکان ای دوست

من و تو هر دو به هم شرک و وحدت اینت محال

و گر به شکل بوم با تو توأمان ای دوست

همان نزاریِ شوریدۀ توم زنهار

اگر مشابهتی گفتم الامان ای دوست

درونِ جانی و بل جانِ جان و می کوشم

که مدّعی نبرد بر من این گمان ای دوست

شمارهٔ ۲۷۴

آفتِ جانِ من است طرّۀ جادوی دوست

کرد مرا جفتِ غم طاقِ دو ابرویِ دوست

رهزنِ خون ریز کیست غمزۀ غمّاز یار

دامِ دل آویز چیست حلقۀ گیسویِ دوست

غارتِ جان می کند در حرمِ دل مگر

عادتِ ترکان گرفت طرّۀ هندوی دوست

راحتِ جان بایدت رنج کش از زخمِ عشق

فرق منه در میان درد ز دارویِ دوست

سّرِ معانیِ دوست باز شناس آن گهی

سر مکش از عشقِ یار لاف زن از رویِ دوست

دشمنم آن بی نمک گر جگرم خون کند

باز نگیرد دلم پشت ز پهلویِ دوست

توبه پذیرد ز عشق هر نفسی دل و لیک

غیرِ طبیعت گرفت قاعدۀ خویِ دوست

عهد کند برخلاف راست که چون بنگرم

عهدِ درستش یکی ست با شکنِ مویِ دوست

بس که به میل نیاز چشمِ نزاری کشید

روشنیِ دیده را خاکِ سرِ کویِ دوست

شمارهٔ ۲۷۵

باز دیدم خویشتن را در بهشتِ کویِ دوست

آبِ حیوان نوش کردم بر جمالِ رویِ دوست

دست در کش خفته لب بر چشمۀ حیوان یار

طوقِ گردن کرده مار حلقۀ گیسویِ دوست

در غلط می افکنم خود را و می گویم به دل

کاین منم بارِ دگر بنشسته هم زانویِ دوست

دوش در زنجیرِ زلفش داشتم تا صبح دست

باز می جستم دل از یک یک شکنجِ موی دوست

چشم برکردم دلِ گم بوده را دیدم به حبس

معتکف بنشسته بر طاقِ خمِ ابرویِ دوست

گفتمش ای دل بیا گفتا نمی بینی خموش

در کمان پیوسته تیرِ غمزۀ جادویِ دوست

طاقتِ خونِ جگر خوردن ندارم در فراق

من دگر جایی نخواهم رفت از پهلوی دوست

دشمنم گوید نزاری گوشۀ عزلت گزین

تا توانم هست خواهم کرد جست و جوی دوست

شمارهٔ ۲۷۶

بار دگر هوایِ نشابورم آرزوست

بر کف گرفته شیرۀ انگورم آرزوست

خوش در کنارِ دوست میان نخ و نسیج

تا روز خفته در شبِ دیجورم آرزوست

او از پیِ عیادتِ من رنجه کرده پای

بنهاده دست بر دلِ رنجورم آرزوست

لولویِ زیرِ حُقّۀ لعلِ لبش نهان

پیدا ز حقّه لولویِ منشورم آرزوست

تا گوش من بگیرد و در حلق ریزدم

افتاده هالک و شده مخمورم آرزوست

آوازۀ رقیب که دردِ سرم ازوست

چون بانگِ نا خوشِ دهل از دورم آرزوست

می خواهمش به حلق در آویخته ز دار

نه نه دو نیم کرده به ساطورم آرزوست

از قهستان شده به خراسان زمان زمان

آوازۀ نزاریِ مهجورم آرزوست

شمارهٔ ۲۷۷

سرِ آن دارم و در خاطرم این رغبت هست

توبه برهم زدن و باده گرفتن بر دست

با خود آورده ام این قاعده از بدوِ الست

هر چه هم ره نشد این جا نتوانم بربست

نیست بر مستیِ من عیب و گر هست چه غم

خود همین است و همین خاصیتِ جامِ الست

خردۀ عشق برون است ز ادراکِ خرد

میوه بر شاخِ بلندست و مرا قامت پست

عشق در مکتبِ تسلیم ز مبدایِ وجود

به من آموخت و زان جا به وقوفم پیوست

با کسی باش که محتاج نباشد به کسی

توبه خود هیچ نِی غیر خودی چیزی هست

جا نمانَد من و ما را چو درون آید دوست

بنده را باید برخاست چو سلطان بنشست

او درآید به همه حال برون باید شد

هم به خود از خودیِ خود که تواند وارست

ترکِ عزی نکند بی خبر از عّزِ عزیز

لاجرم الّا بالا نبود لات پرست

ای نزاری چو کمان گوشه گرفتن تا کی

تیرِ قدّت چو به هفتاد رساندی از شست

هم اگر چند نزاری شده قربان اولا

توز شد رویت و پشتِ چو کمانت بشکست

رخت بر کنگرۀ منظر شست آوردی

آخر از رخنۀ هفتاد کجا خواهی جست

شمارهٔ ۲۷۸

دل در خمِ ابرویِ تو بر طاق نشسته ست

دانی که چرا خایف از آن غمزۀ مست است

در پای مینداز سرِ زلفِ دل آویز

آهسته که پیکانِ غمت در دلِ خسته ست

چون زلفِ تو در گردن مظلوم نزاری

صد توبه بود کز سرِ زلفِ تو شکسته ست

چون چشمِ تو بر چشمِ تو شوریده و مستم

وین مستیِ من خود ز مبادیِ الست است

بر بویِ قبولِ نظرت مستِ مدامم

تا چشمِ تو دیدم که چنان مست پرست است

عشق آمد و چون صاعقه خشک و ترِ من سوخت

افسرده چه داند که ازین حادثه رسته ست

خوش بودم و آسوده بلا بر سرم آمد

آری ز قضا هیچ دل آسوده نجسته ست

رحمت کن و این سوخته دل را ز سرِ لطف

دستی به سر آور اگرت هیچ به دست است

هم تو نظری کن که به بازویِ نزاری

کاری که گشاید همه در لطفِ تو بسته ست

شمارهٔ ۲۷۹

این ذاتِ مطهّر مگر از نور سرشته ست

وین سروِ خرامان مگر از باغِ بهشت است

با این همه شیرینی و چالاکی و چستی

خوش خُلق و نکوسیرت و پاکیزه سرشت است

با صورتِ زیبایِ چنین آینه سیما

از آیینۀ چرخ مگویید که زشت است

هرگز پدر و مادرِ گیتی نشنیدم

فرزند بدین شیوه که پرورد و که کشته ست

بگذار سرم تا برود در قدمِ دوست

خود بر سرم اندر ازل این حکم نوشته ست

گو شحنه به زندان مفرستم که وجودم

از دیدۀ سوزن به درآید که چو رشته ست

گویند چنان شیخ چنین شوخ نباشد

آری که بسی مسجد جامع که کنشت است

گو هردوجهان زیر و زبر شو که نزاری

با یاد تو یاد همه از دست بهشسته ست

شمارهٔ ۲۸۰

ز مستی تا دل‌آرامم برفته‌ست

همه رونق ز ایّامم برفته‌ست

به دوران‌ها نیاید در گلستان

چنان مرغی که از دامم برفته‌ست

ثبات و عقل و تمییزم نمانده‌ست

قرار و صبر و آرامم برفته‌ست

نمی‌خواهم دگر صهبا و صحرا

نشاط از مشربِ جامم برفته‌ست

چمن بر من چو زندان است و گلزار

جهنّم تا گلستانم برفته‌ست

چراغِ مطلعِ صبحم نشسته‌ست

فروغِ مقطعِ شامم برفته‌ست

شکیبم از چنان رویی نکو نیست

برو گو گر به بدنامم برفته‌ست

بزرگان بر نزاری گو مگیرید

خطایی گر بر اقلامم برفته‌ست

شمارهٔ ۲۸۱

چنین ز دستِ دلم اختیار از آن رفته‌ست

که دوستی تو در مغز استخوان رفته‌ست

ره از بر تو فراتر نمی‌توانم برد

که از بدایت فطرت برین نشان رفته‌ست

براتِ عشق چو برنام تست من چه کنم

که این حواله ز مبدای کن فکان رفته‌ست

نه دل نه دیده ز بو بر نمی‌توانم داشت

سموم در دل و در دیده گر سنان رفته‌ست

به نوک غمزه دلم سفته‌ای بیا بنگر

معیّن است که این تیر از آن کمان رفته‌ست

بر آتشم منشان دم به دم که دود نفس

توان شناخت که از حلق ناتوان رفته‌ست

بلایِ عشق و دل رفته و شکیبایی

چنین چگونه کنم چون قضا چنان رفته‌ست

چه فتنه‌ها که ز من در گذشت و معلومم

نشد هنوز که بر من چه امتحان رفته‌ست

ز خویشتن نتواند ممیّزی بر ساخت

که صیت عشق نزاری همه جهان رفته‌ست

شمارهٔ ۲۸۲

هیچ طبیبم دوایِ درد نگفته ست

درد که درمان پذیر نیست شگفت است

هر کسَم از علّتی بگفت علاجی

نیش به ظاهر زدند و ریش نهفته ست

بر که کنم اعتماد و با که بگویم

کاین دلِ بی چاره را چه درد گرفته ست

هم برِ لیلی برم حکایتِ مجنون

آن شنود ماجرایِ شب که نخفته ست

تا ز کجا سر برآرد این همه سودا

کز دلِ غافل در اندرون بنهفته ست

بویِ گلی می برم که گل بُنِ فطرت

هرگز از آن تازه تر گلی نشکفته ست

قبلۀ اهلِ دل است از آن دلِ نا اهل

روی به محرابِ طاقِ ابرویِ جفت است

خاک بر آن سر بود که خاکِ زمین را

در قدمِ نازنین به دیده نرفته ست

این همه سهل است ترهاتِ به تقلید

جهلِ مرکب نگر که در پذرفته ست

هیچ سخن گفته اند نیست نگفته

این که تو گفتی نزاریا که نگفته ست

باش که در دُرجِ سر به مُهرِ گهرها

هست که الماس کس هنوز نسفته ست

شمارهٔ ۲۸۳

از آن زمان که زمان در تحرّک استاده ست

زمانه با تو مرا عهدِ دوستی داده ست

اگر نه با تو مرا اتّصالِ روحانی ست

خیالِ روی تو پییشم چرا بر استاده ست

به غم وجودِ مرا پروریده دایۀ عشق

که غم ز مادرِ فطرت برایِ من زاده ست

به دامِ زلف در افتاده ام ز دانۀ عشق

دلم ببین به کجا از کجا در افتاده ست

به دانه می نگرد دامِ غم نمی بیند

عذاب جان من از غفلتِ دل ساده ست

مرا که جان به لب آمد ز آرزویِ لبت

مگر مُقسّمِ فطرت نصیبه ننهاده ست

نمی رود ز سرم خار خارِ جامِ الست

هنوز رنجِ خمار از بخارِ آن باده ست

که بود روزِ نخستین حریفِ مجلسِ انس

دریغ باز چه بودی که آمدی با دست

درونِ جانِ نزاری روایحِ غم اوست

ذخیره ای که ز مبدایِ کون بنهاده ست

شمارهٔ ۲۸۴

اشتیاقم به کمال افتاده ست

وین هم از حسنِ جمال افتاده ست

عشق تا در رگِ جانم بنشست

عقل در تیه ضلال افتاده ست

این چنین واقعه ها در رهِ عشق

دم به دم حال به حال افتاده ست

حاجبی نیست میانِ من و دوست

بخشِ ما جمله وصال افتاده ست

از کجا می کنم این گستاخی

یار بس خوب خصال افتاده ست

شورِ او در سرِ من دانی چیست

شکرش طرفه مقال افتاده ست

سبزه بر طرفِ لبش پنداری

خضر بر آب زلال افتاده ست

هندویی بر لبِ کوثر دارد

راستی نادره حال افتاده ست

سرِ بی مغزِ نزاریِ نزار

روز و شب در چه خیال افتاده ست

که شبی روز کند با خورشید

در چه سودای محال افتاده ست

شمارهٔ ۲۸۵

کار ما با نفسِ بازپسین افتاده ست

آخر ای دوست همه مهرِ تو کین افتاده ست

تا مگر رسمِ عیادت ز جهان برخیزد

در میان این همه تعویق ازین افتاده ست

نه همانا که ز تأثیرِ مرض رنجه شود

هر که را هم نفسی چون تو قرین افتاده ست

ندهد خاصیتِ چشمۀ نوشینِ لبت

حوضِ کوثر که درو ماءِ معین افتاده ست

بر درِ روضه که دیده ست زمانی بوّاب

با رقیبِ تو مرا راست همین افتاده ست

من و بی داد کشیدن تو و شلتاق و عقاب

آری از بدوِ ازل حکم چنین افتاده ست

چارمیخِ غمِ عشقِ تو بمانده ست دلم

راست در حلقۀ زلفِ تو نگین افتاده ست

غمِ تنهایی و اندوهِ جدایی هیهات

این همه قسمِ نزاریِ حزین افتاده ست

شمارهٔ ۲۸۶

مرا با دوست کاری اوفتاده ست

که دل با او به جانم در نهاده ست

ولیکن اختیاری نیست این کار

که خشت از کالبد بیرون فتاده ست

جمالش از دماغم هوش برداشت

خیالش پیشِ چشمم ایستاده ست

به جز می مونس دیگر ندارم

دلِ غم گین به می پیوسته شادست

مراد از هر دو عالم گر بدانی

حضورِ دوستان و جام باده ست

وگرنه هر چه بیرون زین دو قسم است

به نزدیکِ خرد فی الجمله بادست

چو موعد زان جهان حور و شراب است

مرا این هر دو این جا دست داده ست

نخواهم انتظارِ نسیه بردن

بهشت نقد بر ما در گشاده ست

نزاری مریم رز را نکو دار

که می او را مسیحی پاک زاده ست

شمارهٔ ۲۸۷

مرا خدای تعالی ولایتی داده ست

ولایتی ست که نامش قناعت آبادست

ولایتی که درو نه عوان و نه ظالم

ولایتی که درو نه ستم نه بی دادست

ولایتی که جمالش مثالِ حورِ بهشت

ولایتی که بلادش چو خلد بنیادست

ولایتی که درو دستِ آز نرسیده ست

ولایتی که درو حرص پای ننهاده ست

ولایتی که درو صد هزار مریم هست

که صد مسیح به هر شب ز هر یکی زاده ست

ولایتی ست که در ملکِ آفرینشِ او

غلام و خواجه و مخدوم و بنده آزادست

ولایتی نه چو دنیایِ بی وفا که درو

بسی ملوک و سلاطین زمانه را یادست

ولایتی ست که در جنبِ عرصۀ ملکش

همه ممالکِ عالم محقّر افتاده ست

ولایتی نه که مردم درو ز قبض و فرح

گهی غمین بود از روزگار و گه شادست

ولایتی ست ز تغییر و انقلاب ایمن

درو نه خاک و نه آتش نه آب و نه بادست

درو نه عربده یی از رنود و اوباش است

درو نه ولوله یی از خروش و فریاد ست

کسی بقاعِ متینش به جور نگرفته ست

کسی قلاعِ حصینش به عنف نگشاده ست

نزاریا اگرت ره بدان ولایت نیست

خودی تست که او پیش تو بر استاده ست

اگر دلت به ولایِ ولّیِ حق ره نیست

چه دل بود که تو داری نه دل که فولادست

شمارهٔ ۲۸۸

مرا سودایِ تو دیوانه کرده ست

ز خویش و آشنا بی گانه کرده ست

فغان از چشمِ دل دزدت که چشمم

چو گوشَت معدنِ دُردانه کرده ست

خطی آوردی و با من همان کرد

که سوزِ شمع با پروانه کرده ست

از آن مستم که ساقّیِ محبّت

پیاپی بر سرم پیمانه کرده ست

نخواهد هرگز از می توبه کردن

دلم عزمی چنین مردانه کرده ست

عبادت خانه یی دارند هر کس

نزاری قبله از می خانه کرده ست

شمارهٔ ۲۸۹

حرام بر من و بر هر که بی تو می خورده ست

بر آن که خورد حلالش حرام کی کرده ست

به حکمِ عقل حرام است نان و آب برو

که ناحق از خود هر دم دلی بیازرده ست

به غیرِ خمر و زنا و ربا و غیبت و قتل

حلال داند وین رخصتش که آورده ست

هنوز لحمِ خنازیر خوردن اولاتر

بر آن که تن به طعام یتیم پرورده ست

به خمر خانه رو و خمر خواه و حالی خور

که فرشِ عیش و بساطِ نشاط گسترده ست

به رغمِ عادتِ بدگوی نیک بخت به طبع

ز بامداد گرفته ست جامِ می بردست

خوشی درآ به خراباتِ عشق و فارغ شو

ز هرچه بر زبر و زیرِ این سرا پرده ست

کسی که بوی نبرده ست از شمامۀ عشق

گرش چو عود بسوزی هنوز افسرده ست

لطیفه هایِ نزاری حقایقِ محض است

تو عفو کن به بزرگی که در سخن خرده ست

شمارهٔ ۲۹۰

قدت بر ماهِ تابان سر کشیده ست

چنین سروِ خرامان کس ندیده ست

تعالی الله خداوندی که از خاک

چنین نازک وجودی آفریده ست

خنک دستی که از طوبایِ قدّت

به شفتالو گرفتن بر رسیده ست

دلی پرنارِ غیرت نارِ بُستان

زرشکِ نارِ پستانت کفیده ست

ز سودایِ خطِ سبزِ تو شب ها

قلم در دستِ من بر سر دویده ست

دهانت چشمۀ خضرست از آن روی

که گردش سبزۀ خط بر دمیده ست

کنارم عاقبت پر شد ز یاقوت

ز بس خوناب کز چشمم چکیده ست

نزاری را که بر تست از جهان چشم

غبارِ خاکِ کویت کحل دیده ست

شمارهٔ ۲۹۱

هیچ می دانی در آن حضرت کیان را بار هست

من نمی دانم و لیکن هم چو من بسیار هست

دیده می باید که بیند رویِ سلطان روزِ بار

با لله ار کوه احد را طاقت دیدار هست

هیچ دیگر نیست الّا او و لیکن دیده کو

شاید ار کژ دیده را بر دیده ور انکار هست

یارِ ناهموار گو تشنیع میزن! باک نیست

خود ملامت از پیِ صاحب دلان هم وار هست

ضّدِ آدم بیش ابلیسی نبود و این زمان

صد هزار ابلیسِ آدم رویِ دعوی دار هست

حقّ و باطل در برابر می نماید ز ابتدا

با سبک روحان گرانی در میان ناچار هست

گرچه باطل را وجودی معنوی در اصل نیست

ور به دعوی لا نسلّم می کنی پندار هست

چون وجودت رویِ امکان در عدم دارد چه سود

کار کن این جا کزین جا تا بدان جا کار هست

راهِ خودبینان مرو زنهار بنگر پیش و پس

امتحان کن تا جهنّم هم برین هنجار هست

رمز می گوید نزاری می زند پشکی به غمز

عاقبت هم بشنود در خانه گر دیّار هست

شمارهٔ ۲۹۲

مرا مسکراتی به تخصیص هست

نه از شیرۀ رز ز جامِ الست

چه مستی بود کز بخاری شود

دماغی مشوّش سری گشته پست

شرابِ محبّت کزو جرعه یی

کند مرد را نا به جا و به دست

که خود را به شورید گانِ طهور

نیارند خمّاریان بازبست

به حجّت نکرده درست التزام

نشاید محق را به مبطل شکست

کسی را که زان جام دادند می

به کلّی و جزوی ز خود بازرست

تبّرا کن از خویشتن پروری

که از بت پرستی بتر خود پرست

تو باید که بیرون شوی از میان

که با خود محال است با او نشست

کسی را خبر نیست از حالِ من

که مسکین دلم را چه ضربت بخست

خیال از درِ حجره یعنی سروش

همین تا درآمد دل از جا بجست

نزاری ملول از ملامت مباش

چو در دوستی دست دادی به دست

چنین تا به کی بازپوشی کمان

که این تیر بیرون شد از قیدِ شست

شمارهٔ ۲۹۳

ما را سخنِ مولّهانه ست

تو پنداری مگر فسانه ست

گرچه سخنی رود دو وجهی

لیکن زدویی یکی یگانه ست

این یک به اضافت است و کثرت

وآن یک بنگر موحّدانه ست

عقل ار چه مقدّم است لیکن

او نیز مسخّرِ زمانه ست

بشنو که مدارِ عشق بر چیست

وین موعظه یی محقّقانه ست

بر نقطۀ امرو نقطۀ جان

بر مرکزِ عمرِ جاودانه ست

بحری متغیّرست و دروی

نه عمق پدید و نه کرانه ست

در آرزویِ لب و کناری

یک نکته عجب درین میانه ست

هان تا بزنیم دست و پایی

تا خود چه یقین درین گمانه ست

عشق است و می و می و نزاری

دیگر همه حیلت و بهانه ست

هر جا که زمرحلی برفتیم

منزل گه ما شراب خانه ست

در سایۀ قصرِ او نشستیم

هر مرغ مقیمِ آشیانه ست

ما لایقِ صدرِ او نباشیم

آری سر ما و آستانه ست

شمارهٔ ۲۹۴

چون جزو نیست ای همه پس چیست

گر همه اوست پس همه کس کیست

برو و جان بدو سپار و بمان

ورنه بی او چه گونه خواهی زیست

هر چه او نیست نقدِ وقت همه

انتظارِ پریرو وعدۀ دی ست

عالمِ آفرینشِ مخلوق

منزلِ جنّ و انس و دیو و پری ست

ما در آن عالمیم مستغرق

کز دو عالم منزّه است و بری ست

واحدِ مطلق است و هر چه جزو

همه دیگر منافقی و دوئی ست

وَحدهُ لاشریکَ له گفتند

پس موحّد چه کارۀ ثنوی ست

علّتِ علمِ تست عادتِ تو

ورنه چندین حجاب و شبهت چیست

بت پرستی و بت گری یارا

چیست دیگر همه منی و توئی ست

توبه زاری مبین نزاری را

دل و پشتش به حبِ آل قوی ست

آن که [او] بی حجاب می گوید

اعتقادش به اهلِ بیتِ نبی ست

پادشاه است بر ممالکِ فضل

زان که مملوکِ خاندانِ علی ست

شمارهٔ ۲۹۵

آخر ای دوست بمردم ز غمت درمان چیست

رازِ دل فاش کنم یا نکنم فرمان چیست

جور و بی داد مکن بیش و بترس از داور

کشتۀ عشق توم خونِ مرا تاوان چیست

ظاهرم می نگری مجتمعم می بینی

بی خبر زان که ز هجران توم بر جان چیست

بوسه یی بخش به من تا بدهم جان به عوض

گرچه داند همه کس فرق ازین تا آن چیست

تیرِ خون ریزِ مژه بر هدفِ جانم اگر

نه تو انداخته ای بر جگرم پیکان چیست

بت پرستم به همه حال چو در بند توم

پس چو کافر شدم اندیشه ام از ایمان چیست

گر ز ادراکِ بشر نیست برون کعبۀ عشق

عقلِ بی چاره فرو مانده چه و حیران چیست

عالمی خلق فرو رفت و نیامد بر سر

کس ندانست که این بادیه را پایان چیست

عشق با حاسدِ من گفت که ای بی معنی

سرزنش کردن و تشنیع زدن هم سان چیست

گر به جانت رسد از دودِ نزاری اثری

روشنت گردد کاین صاعقۀ سوزان چیست

شمارهٔ ۲۹۶

بهارِ تیر ماهی خوش بهاری ست

و لیکن عشق موقوفِ نگاری ست

حضورِ یارِ همدم در مه دی

اگر حاصل شود خوش نوبهاری ست

به واجب روزگارِ عمر دریاب

اگر دریافتی خوش روزگاری ست

گلِستانی ست امّا مشکل این ست

که در پیراهنِ هر برگ خاری ست

اگر مردانه عزمِ دوست داری

به ترکِ وایه گفتن سهل کاری ست

همین است و بس ار دانی که با دوست

وفایِ عهد محکم یادگاری ست

مرا در داستانِ عشق سرّی ست

که در هر حرف مرموز اعتباری ست

نزاری ترکِ انکار و تصرّف

که در هر گوشه ای بینی تو یاری ست

محیطِ موج و طوفانِ قیامت

که را این جا مجالِ اختیاری ست

نشاید آشنایی کرد با موج

خنک بی گانه ای کو بر کناری ست

شمارهٔ ۲۹۷

خنک وجودِ کسی کِه ش نظر به هم نفسی ست

که بویِ هم نفسی یافته ست هر که کسی ست

نمی شود به سر از همدمی دمی آن را

که اندکی به گریبانِ عقل دست رسی ست

بیا که گر بروی تا هزار سال از تو

هنوز در دلم انسی و در سرم هوسی ست

به هوش باز نیاید دلم که مستیِ عشق

نه آن بود که به هر مهلتیش وابرسی ست

به جز خیالِ تو چیزی به دیده در ناید

مرا که کوهِ اُحد در نظر کم از عدسی ست

هنوزم ار رمقی هست بی تو معذورم

که مرغِ جانِ چو سنگم در آهنین قفسی ست

رقیبم از درِ او گو بران من از شیرین

بدین قدر نگریزم که با شکر مگسی ست

بلی منم نه عسس مانع شد آمدِ خویش

به کویِ دوست که هر عضو بر تنم عسسی ست

نزاریا نفسی تازه روی و خوش دل باش

که انقلاب محالاتِ نفس در نفسی ست

بهشت طالبی آوازه بشنوی ز بهشت

که جز مسخَرِ بانگِ میان تهی جرسی ست

شمارهٔ ۲۹۸

دو ده گذشت ز ماه و ده دگر باقی ست

شکایت از ده باقی ز فرطِ مشتاقی ست

که می دهد سه قدح از پیِ دوگانۀ فرض

که عقل منتظرِ یک اشارتِ ساقی ست

ز برقِ پرتو مَی خاست جوهرِ آتش

وگرنه از چه درو روشنی و برّاقی ست

کسی که خوشۀ انگور می کند آونگ

به حکمِ فتویِ من کُشتنی و معلاقی ست

چراست سرزنشِ سیر خوردگان بر من

همین که عادتِ بیهوده گوی ایقاقی ست

زِ نان و آب دهان بسته و گشاده زبان

به فحش و غیبت و بد گفتن این چه رزّاقی ست

کهی حشیش فروریخته به وقتِ سحر

که فاضل از همه معجون هایِ تریاقی ست

من آخر آدمی ام تا کی انکر الاصوات

که گوشِ رغبتِ من بر نوایِ عشّاقی ست

محاسباتِ نزاری برون ز دفترهاست

حدیثِ عشق نه افسانه هایِ اوراقی ست

اگر متابعِ امری در آفرینشِ خاص

به خلق هیچ تصرّف مکن که خلّاقی ست

شمارهٔ ۲۹۹

خنک مرا که خرابات و خانقاه یکی ست

گدا و خواجه و درویش و پادشاه یکی ست

چو جاهلانِ دگر هر جهان پناهی را

جهان پناه نخوانم جهان پناه یکی ست

چو از بروتِ خود و ریشِ کس نیندیشم

اگر سرم ببرَد باد اگر کلاه یکی ست

چو دوست سایۀ خود بر سرِ من اندازد

مرا درختِ بهشت و بنِ گیاه یکی ست

چو هم نشینیِ یوسف بود زلیخا را

فرازِ مسندِ مصر و نشیبِ چاه یکی ست

عجب چو هر سه و هفتاد اهل اسلام اند

چه گونه از سه و هفتاد اهلِ راه یکی ست

نزاریا ببُر از خویش و در کسی پیوند

که گر به خود بروی طاعت و گناه یکی ست

شمارهٔ ۳۰۰

خراباتِ مردان خرابات نیست

در آن مصطبه عزّی ولات نیست

در اوقاتِ دیوانگانِ الست

مهم تر ز مستی مهمّات نیست

به عین الیقین دیده اند اهلِ راز

کراماتِ مردان ملاقات نیست

دو وجهی بود نه یکی محض شرک

اگر ذات مستغرق ذات نیست

همه مات باشند و در دوست محو

سرِ خویش گیر ار سر مات نیست

بلی خودپرستان همه میّت اند

ولی زنده دل را غم مات نیست

اگر خود پیاده ست و گر شه سوار

مجالِ توقّف در اوقاف نیست

به الّا الله از لا اگر بگذری

دگر حاجتِ نفی و اثبات نیست

برون رفتگان راز کونِ خودی

محالاتِ دنیا مبالات نیست

نزاری برون کن محال از دماغ

که طامات کردن مجالات نیست

چو دعویّ آن می کنی در سلوک

که الّا به فقرم مباهات نیست

فقیر ار نباشد ملامت پذیر

یقین دان که جز مرد طامات نیست

اگر با تو بد می کند بد خموش

بد و نیک خود بی مکافات نیست

شمارهٔ ۳۰۱

دانی مرا به توبه چرا التفات نیست

زیرا که روی توبه ما در ثبات نیست

در آتش فراغ اگر می نمیخورم

تسکین التهاب به آب فرات نیست

گو گرد راز آتش باکو شنیده ای

کز سوختن به غربت قلزم نجات نیست

دودی سیه به جای نفس میرود ز حلق

عهد فراق و مدت هجران حیات نیست

با شاهدان مجالست و توبه برقرار

این خود حکایتی است که در ممکنات نیست

در صحبت رنود خرابات و متّقی

چیزی طمع مدار که در کاینات نیست

با شاهدان کوی خرابات های و هوی

زین بت پرست حاجت عزّی و لات نیست

مایل به روح و راح چو حاجی به کعبه ایم

این جا مجال شرح و محل صفات نیست

آنجا که پرتو حسنات مهیمن است

ماهیّتی ز مظلمه ی سیئات نیست

ماییم و پای خنب نزاری و دست دوست

از ما ببر اگر سر پیوند مات نیست

تن در زفان خلق ده و ترک توبه کن

ممکن نمیشود سر این قصه هات نیست

شمارهٔ ۳۰۲

عذابی چو مهجوری از دوست نیست

خیال ار تصور کنی اوست، نیست

و گر تو بر آنی که از روزگار

سر و کار من بی تو نیکوست ، نیست

چنان زار شد از نزاری تنم

که بر استخوانم به جز پوست نیست

مکن این تصور که مسکین دلم

بر آن طاق جفت دو ابروست، نیست

مرا گر برانی به جانت قسم

که هیچم به جایی ره و روست ، نیست

وگر بر خیالت گذر میکند

که خصمی بتر زان دوجا دوست نیست

وگر نیز گویی که درد مرا

به جز از وصل تو داروست، نیست

نزاری مپندار و صورت مبند

که روزی به نیروی بازوت نیست

شمارهٔ ۳۰۳

جان است و هرچه نه همه جان است هیچ نیست

هر چیز کان به جمله نه آن است هیج نیست

زانجا هر آن جمله هست چنین است جمله هست

زینجا هرآنچه نیست چنان است هیچ نیست

الّا جز او همه هیچند هرچه هست

بی او اگر بهشت جنان است هیچ نیست

دانسته ایمن است و ندانسته غافل است

هر مجتهد که نی همه دان است هیچ نیست

کثرت نما بسی نکند روی در عدم

پول سیاه اگرچه روان است هیچ نیست

پیر ضعیف اگر به مصاف مبارزان

دعوی کند که مرد جوان است هیچ نیست

هر دو جهان بده به نزاری به یک قدح

نیک و بد جهان چو جهان است هیچ نیست

شمارهٔ ۳۰۴

شاد به روی تو ام گرچه دلم شاد نیست

شادی دل خود مرا در غم تو یاد نیست

فریاد از دست تو داد بده داد داد

وه که مرا بیش از این طاقت فریاد نیست

گر به تماشای سیل رغبتت افتد بیا

چشمه ی چشمم کم از دجله ی بغداد نیست

بود ثباتی مرا در غم تو پیش از این

عاجزم اکنون که شد صبر ز بنیاد نیست

هندوی جادوی تو زیر و زبر کرد شهر

در همه بابل دگر همچو تو استاد نیست

عشق تو ملک جهان کرد خراب و بیاب

در همه شهر ای عجب ، خانه ی آباد نیست

شاهد شیرین بسی در همه اطراف هست

عاشق صادق یکی شیوه ی فرهاد نیست

خاطرم از هست و نیست ، غیر تو بیزار شد

همچو نزاری تو را بنده ی آزاد نیست

هرچه خلاف مراد میرود از بخت ماست

بر من اگر نه ز تو هیچ به جز داد نیست

شمارهٔ ۳۰۵

عقل اگر گوید به وصل عشق حاجتمند نیست

راست میگوید که ضدّان را به هم پیوند نیست

بندگی کن تا بود در حضرت عشقت قبول

پادشاهان را به استحقاق خویشاوند نیست

امر و نهی عشق جاویدست در ملک وجود

طمطراق عقل حالا بیش روزی چند نیست

دوست چون از در درآمد خانه خالی شد ز غیر

خانه ی دل غیر جای خلوت دلبند نیست

گر شدم شوریده ی زنجیره ی زلفین دوست

بند فرماییدش آن را کش قبول پند نیست

پالهنگ شوق باید گردن مشتاق را

آهنی بر پای نادانی نهند این بند نیست

زین شکر نی کز زمین قهستان برخاسته ست

خوب تر در مصر اگر انصاف خواهی قند نیست

الحق از جان هیچ شیرین تر بود شیرین تر است

خود لبش میگوید آنک حاجت سوگند نیست

چون نزاری تشنه ای وز چشمه های چشم سر

در میان بحر غرقاب است و هم خرسند نیست

شمارهٔ ۳۰۶

چون کنم با دل که هیچش با خرد پیوند نیست

هرچه میگویند تمکینش به چون و چند نیست

عمر در سودای دلبازی به غفلت کرده صرف

وین عجب کز نا به کاری ذره ای خرسند نیست

راستی را بر سبک روحان نازک دل به جور

از گرانی بار توبه کمتر از الوند نیست

توبه خود هرگز نخواهد کرد اینک بررسند

خود گواهی میدهد بر معترف سوگند نیست

یار شیرین است و من فرهاد و از افسردگان

هیچ تلخی در مذاق عاشقان چون پند نیست

ابروی تلخ رقیب از سم بسی قاتل تر است

ور نه شیرین چون دهان تنگ خوبان قند نیست

دین براندازان دنیا دشمن اند آنان که هیچ

التفاتیشان به حالات زن و فرزند نیست

گرچه عشق از جمله ی انسان نگیرد هر که را

دل به زنجیر سر زلف بتی در بند نیست

دولت روشن دلی کز مال و ملک این جهان

چون نزاری جز به جام باده حاجتمند نیست

توبه از می چون کنم کز اختصاص منفعت

در جهان گر هست چیزی، اوست کش مانند نیست

شمارهٔ ۳۰۷

دلم را که جز با تو پیوند نیست

به دنیا و دین هیچ در بند نیست

به صد وعده هر دم فریبش دهم

ولیکن به یک ذره خرسند نیست

چه حاصل ز تعلیم و تنبیه من

چو هیچش قبولیّت پند نیست

چه تدبیر سازم که دامان صبر

به دست من آرزومند نیست

اگر بیش طاقت ندارم رواست

که بارم کم از کوه الوند نیست

مقلد بود بنده ای معتقد

که تسلیم حکم خداوند نیست

تو دانی که بر قول خود صادقم

وفادار محتاج سوگند نیست

به عهد و وفا و به حسن و جمال

مرا و تو را هیچ مانند نیست

دلم را به حال نزاری نظر

بگو اندکی هست اگر چند نیست

شمارهٔ ۳۰۸

گر زبان در من کشند انکار نیست

مدعی را حد این اسرار نیست

قصه ی مجنون هم از مجنون شنو

عاقلان را با مجانین کار نیست

گر زبان طعن شد بر من دراز

چون کنم کوته نظر را بار نیست

در نمیگنجد کسی با او جز او

در حریم عاشقان دیّار نیست

تا بننمایند نتوانی شناخت

علم و عقل آنجا به جز پندار نیست

تا که را روشن کند توفیق چشم

ورنه کس را زهره ی دیدار نیست

احتمال سِرِّ صاحب درد را

یار می باید و لیکن یار نیست

عاشقان هستند در کویش ولیک

بنگر اکنون چون نزاری زار نیست

خواب اگر بر دیده بیند همچو نعل

جز مژه در چشم او مسمار نیست

شمارهٔ ۳۰۹

ما را ز تو یک نفس به سر نیست

الا در تو دری دگر نیست

از منزل تو گذر ندارم

گر هست برون شوی وگر نیست

از تو چه نشان دهد به وجهی

آن را که ز خویشتن خبر نیست

در بی خبری به وجه دیگر

سرّی است عجب که هست ور نیست

با بی خبرانِ با خبر باش

تعلیمی از این شریف تر نیست

بشتاب که سالک محقق

موقوف ولایت بشر نیست

در معرکه ی سپاه اشواق

جز تیغ نیاز کارگر نیست

بر خیل خیال نازک دوست

جز سوزن فکر را گذر نیست

خفاش و شعاع نور خورشید

این مرتبه حد بی بصر نیست

جر محو شدن دگر چه تدبیر

آنجا که مجال یک نظر نیست

با دوست مضایقت به جانی

از جانب ما بدین قدر نیست

نی نی کششی بود از آنجا

وین بیّنه زان دگر بتر نیست

بی پرتو آفتاب نوری

در صورت مظلم قمر نیست

از گلبُن امتحان نصیبت

جز خار نزاریا مگر نیست

خوش باش که برفکندگان را

میلی به جهان مختصر نیست

در پیش خدنگ غمزه ی دوست

جز سینه ی بی دلان سپر نیست

شمارهٔ ۳۱۰

مشتاق دوست را ره مقصد دراز نیست

تسلیم کرده را زبلا احتراز نیست

هیچش ز روزگار نباشد تمتّعی

آن کس که مبتلای بتی دلنواز نیست

هرجا که در محامد محمود دم زنند

بی آفت کرشمه ی حسن ایاز نیست

سر گرچه نزد عقل شریف است و زر عزیز

این بی شکنجه نبود و آن بی گداز نیست

کس را چه اختیار ،همه اوست، غیر او

این لقمه جز به حوصله ی اهل راز نیست

خوش روزگار سوختگان نیازمند

زاد طریق صدق و صفا جز نیاز نیست

من عاجز و حسود مسلط ولی چه سود

روزی به زور بازوی گردن فراز نیست

سیر قضا چو کن فیکون است در نفاذ

هیچ اش تعلّقی به نشیب و فراز نیست

تدبیر بد نکرد کس از بهر خویشتن

بیچاره چون کند که به خود چاره ساز نیست

گر من شکایتی کنم از دشمنان به دوست

ننگی چنین کشیدنم آخر ز ناز نیست

فریاد دف هر آینه از ضربتی بود

عیبش مکن که ناله ی نی بر مجاز نیست

بنشین نزاریا که به زاری و زور و زر

از شهر بند عشق کسی را جواز نیست

در کعبه باش و قبله به هر سو که خواه کن

هرجا که هست مرد خدا بی نماز نیست

شمارهٔ ۳۱۱

پیوند عشق را به جفا انقطاع نیست

با دوست در مطالبه ی جان نزاع نیست

میراث فطرت است که لیلی همی برد

با هیچکس دگر دل مجنون مشاع نیست

مقصود او تمام به لیلی سپردن است

ورنه غرض ز وحشت مجنون سباع نیست

آتش در او فتاد ، ز خرمن طمع ببر

آنجا که حکم عشق برفت امتناع نیست

بتوان کشید جور رقیب از برای دوست

می روح پرور است ولی بی صداع نیست

ممکن نمیشود که کند دل به صبر خوی

اضداد را به هیچ وجوه اجتماع نیست

طوفان رستخیر که گویند هایل است

گر هست جز قیامت روز وداع نیست

هرگز زبون عشق نگشتی خرد ولیک

کس را بر اقتضای قضا اطّلاع نیست

هیچ از خرد قبول نصیحت نمی کنم

دانی چرا که گوشم بر استماع نیست

با دیو نفس کوش وگرنه نزاریا

هر صف شکن ز روی حقیقت شجاع نیست

هر دم میار قلب به بیّاع گاه عشق

کز قلب کم عیار تو کمتر متاع نیست

شمارهٔ ۳۱۲

گر سخنی میرود در حق ما باک نیست

مریم دوشیزه را باک ز ناپاک نیست

راه به مقصد نبرد، حد عزیزان نداشت

هر که بر آن آستان خوار تر از خاک نیست

غایت ممثول ماست این مثل سر به مهر

آری مقدور را قدرت ادراک نیست

لایق تازَندگی نیست به میدان عشق

هرکه سر آرزو بسته به فتراک نیست

خاروگلی مینهد، داد و ستد میکند

تخت فریدون نگر درخور ضحاک نیست

همچو حبیب اللهی باید معراج را

بولهب ناسزا ،لایق لولاک نیست

هیچ نیی هیچ نه تا به خودی مشتغل

گر چو توئی فی المثل در خم افلاک نیست

هر که تولّا به دوست کرد و تبّرا ز غیر

زهر به خود خورده را حاجت تریاک نیست

چشمه ی خنب رز است ، مایه ی آب حیات

سعی سکندر چه سود ، جستن ازآن جاک نیست

نظم نزاری همه حکمت محض آمده ست

سفتن در سخن،صنعت حکّاک نیست

بر قلمش گر به سهو رفت خطایی رود

دامن بحر عمیق بی خس و خاشاک نیست

شمارهٔ ۳۱۳

ما را اگر عدو بکشد هیچ باک نیست

تسلیم وحدتیم ، در این اشتکاک نیست

با اوست هرچه دارم و گویم نه با عدو

در اهتمام او ز عدو هیچ باک نیست

با درد او خوش است که بیمار عشق دوست

کی بر طبیب گردد اگر دردناک نیست

ما را بهشت و دوزخ و دنیا و دین یکی است

در عرصه ی سلوک، بلند و مغاک نیست

موقوف کفر و دین نشود مرد راه دوست

وامانده را ز قافله الّا هلاک نیست

غسلی برار و توبه کن از پیر زال حرص

بر پاک شوی عیب مکن مرده پاک نیست

او را شناس و بس که دگر هرچه هست و نیست

در اتصال وحدت حق اشتراک نیست

روشن به نور معرفت آن را که نیست چشم

دعوا کند که هست، به حق خدا ک نیست

بادش به دست ماند فردا نزاریا

در پای دوستان خدا هرکه خاک نیست

شمارهٔ ۳۱۴

اگر دوست با ما بود باک نیست

طریق محبت خطرناک نیست

سرا پای عاشق به خون است غرق

ولیکن به خونی که ناپاک نیست

گریز از ثعابین عشق ای پسر

که این زهر را هیچ تریاک نیست

بپالود مغزم ز سودای دوست

سویدای من مار ضحاک نیست

چو زر باد در خاک تیره سری

که زر پیش چشمش کم از خاک نست

سخی باش زیرا که در آدمی

نکوهیده عیبی چو امساک نیست

گران مایه نقدی است در آدمی

که در کان و ارکان و افلاک نیست

ظهورش بود در زمان و مکان

ولیکن در اقسام ادراک نیست

زلال خضر از سکندر مخواه

چه می جویی ای ابله آنجا ک نیست

حبیب خدا راست این مرتبه

ابو جهل در خورد لولاک نیست

چو دیدی نزاری به عین الیقین

پس آنجا مجال شک و شاک نیست

شمارهٔ ۳۱۵

می ده که در خواص کم از سلسبیل نیست

رغم جماعتی که بر ایشان سبیل نیست

بی می مرو طریق محبت که هم چو می

روشن دلی دگر سوی مقصد دلیل نیست

گر می پرست ناخلف است و حرام زاد

پس در همه قبیله ی آدم اصیل نیست

می شاهدست اگر نبود همدم خمار

هرچند ازهرست ولی بی هلیل نیست

اقبال آن که دارد و خوش میخورد به طبع

بدبخت چون کند که به دست بخیل نیست

بی هرزه عمر میگذرانیم و حاصلی

جز آفت دماغ و دل از قال و قیل نیست

هر چیز را به عمر توان یافتن بدل

جز روزگار عمر که آن را بدیل نیست

از دوست قاصدی که پیام آورد به دوست

انصاف میدهم که کم از جبرئیل نیست

چون مور اگر ضعیف نباشیم ممکن است

بار فراغ دوست به بازوی پیل نیست

ما را چه التفات به نمرودیان دهر

مقصود ما از اینهمه الا خلیل نیست

مردار میرود به حقیقت نزاریا

هرکو به تیر عشق چو مجنون قتیل نیست

شمارهٔ ۳۱۶

جام می پر کن که جز جام می ام انجام نیست

تا به کام او شوم کاین کار جز با گام نیست

ساقیا ساغر دمادم کن مگر مستم کنی

زان که در هجر دل آرامم مرا آرام نیست

دی به سردی رفت و فردا خود ندانم چون کنم

عاشقی ورزیم و به زین در جهان خود کام نیست

دام واره ی جسم را دامی نهاده بر رهیم

ای نزاری کیست آن کو بسته ی این دام نیست

شمارهٔ ۳۱۷

بی تو ای آرام جان یک ساعتم آرام نیست

وز تو ام حاصل به جز هجران نافرجام نسیت

گر من از آشفتگی شوری کنم معذور دار

هر که را دل بر سر آتش بود ارام نیست

دوزخی در سینه دارم زاتش هجران و دل

گر بسوزد گو بسوز الحمدلله خام نیست

شیشه ی ناموس اگر بر سنگ بدنامی زنم

شیشه گو بشکن به حمدالله کفم بی جام نیست

مردمان بی التفاتی های ما را منکرند

در مراتب منزلی کمتر ز ننگ و نام نیست

عقده ی امّید را از راه خود برداشتم

از جهنم تا به جنت بیش و کم یک گام نیست

من بتی را میپرستم سیم تن ، تو سنگ و خاک

ای ملامت گر پری رویی کم از اصنام نیست

تا بت چون سرو من در باغ حسن آید به بر

صبر باید کرد کین فرصت به هر ایام نیست

عاشق صادق نزاری با مراد دل به دوست

دست در کش کی کند گر ثابت الاقدام نیست

شمارهٔ ۳۱۸

محنت سرای دهر چو جای مقام نیست

آسایشی در او ز حلال و حرام نیست

بی سور و ماتم و غم و شادی در این جهان

شامی به صبح رفته و صبحی به شام نیست

گر ملک کائنات به خورد کسی دهند

از فرط حرص و آز هنوزش تمام نیست

هم هیچ کار بهتر اگر نیک بنگری

از خدمت حریف و صراحی و جام نیست

در سنگ لاخ حرص مران توسن غرور

آهسته تر که بر سر مرکب لگام نیست

خوش منزلیست عالم دنیا ولی درو

دوران زندگانی ما بر دوام نیست

غبنا و حسرتا که به بازوی اجتهاد

کاری چنان که دست دهد بر نظام نیست

هرجا که شاهدیست رقیبیش ناظرست

مه بی محاق نبود و خور بی غمام نیست

مردی برون ز خود شده مجنون صفت کجاست

لیلی بسی است ، عاشق بی ننگ و نام نیست

بی رحمی هلیل حجاب وصال شد

گرنه شکیب کردن مزهر به کام نیست

این جا وصال دوست طمع چون کند کسی

کز شنعت رقیب مجال سلام نیست

مشرک هنوز و دعوی وحدت نزاریا

انصاف ده که سوخته ای چون تو خام نیست

تو از کجا و شیوه ی تحقیق از کجا

در گل ستان مرو که سرت بی زکام نیست

شمارهٔ ۳۱۹

علم الله که دگر طاقت هجرانم نیست

بی وجودت فرحی در تن بی جانم نیست

جمع چون باشم و آسوده دل و خوش خاطر

دیر شد تا به کف آن زلف پریشانم نیست

شدم از نقش خیال تو چو سوزن باریک

میکشم درد و سر رشته به فرمانم نیست

گر اشارت بود از دوست چه باک از دشمن

روی در کعبه بود خوف بیابانم نیست

به سر خویش نی ام ساکن این کنج چو گنج

جز تحمل چه توان کرد چو درمانم نیست

نیست با مذهب و دین دگرانم کاری

کافرم گر به سر زلف تو ایمانم نیست

دارم از غایت تشویش ، سری سودایی

ور شود در سر سودات پشیمانم نیست

از تو محروم روا نیست چو من مظلومی

گوی تقدیر ولی در خم چوگانم نیست

سخت کاری است پس از عهد وفا ، نومیدی

راستی قطع توقع ز تو آسانم نیست

تو مرو از سر پیمان نزاری و اگر

برود بر سر من تیغ، غم آنم نیست

شمارهٔ ۳۲۰

مرا به صبر نمودن ، ثبات ممکن نیست

که بی تو زنده دلان را حیات ممکن نیست

بر آستان تو تسلیم گشته ایم چو خاک

سفر ز کوی تو در ممکنات ممکن نیست

بسی بگشتم و بسیار خوب رو دیدم

ولی به لطف تو در کاینات ممکن نیست

به سومنات اگر از صورت تو نقش برند

دگر که سجده کند پیش لات ممکن نیست

خلاص چشم نمیدارم ار بخواهی کشت

که از کمند تو کس را نجات ممکن نیست

ز سینه آتش عشق تو باز ننشید

به آب سر که به آب فرات ممکن نیست

تو فارغی و از این جانب آرزومندی

به غایتی است که آن را صفات ممکن نیست

خلاف عهد تو میگویدم عدو که بکن

فریب من به چنین ترّهات ممکن نیست

گمان مبر که نزاری دل از تو بردارد

نه در حیات که بعد از وفات ممکن نیست

شمارهٔ ۳۲۱

کیست کز سودای تو از خان و مان آواره نیست

آخر ای جان آن دلِ سنگت ز سنگ خاره نیست

بی دلان در عرصه ی کوی تو سرگردان عشق

هم چو من هستند امّا هم چو من بیچاره نیست

میرِ دادی نیست ور باشد مجال آن که راست

کز تو فریادی کند مظلوم را این یاره نیست

در جهان هستند قتّالان بی رحمت بسی

لیک همچون چشم مست شوخ تو خون خواره نیست

عاشق صادق نباشد در مراتب هر که را

همچو ستر توبه ی من دامن صد پاره نیست

در فراق یار نتوان دوست گفتن هر که را

اشک خونین بر زریز صفحه ی رخ ساره نیست

خوش نماید در تماشا گاه ساحل روی بحر

خوف بر مستغرق دریاست بر نظّاره نیست

فیض عشق است آن که صادر می شود از عقل کل

در مسیح است آن کمال نفس درگهواره نیست

با خرد گفتم که در میدان تسلیم و رضا

چیست آن کز وقت مردان کار هر عیّاره نیست

گو مکرر شو قوافی ، بانگ بر من زد خرد

گفت تا در خود نگردی محو مطلق ، چاره نیست

ما و سوز سینه و درد دل و سودای دوست

معتقد چون نقظه ی ثابت بود سیّاره نیست

ما گدایان در شاهیم و در ملک وجود

شاه ما محتاج تاج و تخت و طوق و یاره نیست

با رقیب از در در آمد دوش و بر زد دوش و گفت

مجلسی آزادگان را از گرانان چاره نیست

گفتمش نه زور و نه زر دارم الّا زاریی

در چنین محنت نزاری از در بیغاره نیست

تا به کی داری چنین ش سخره ی وهم و خیال

همّتی هم راه او کن تا شود یک باره نیست

شمارهٔ ۳۲۲

تو را سری که به پیمان من درآری نیست

مرا دلی که به دست غمش سپاری نیست

سر تو دارم اگر تیغ می زنی و تو را

دلی که کار غریبی چو من بر آری نیست

شبی دمی قدمی رنجه کن اگر چه مرا

به قدر عزّت تو دست حق گزاری نیست

نه زر که در قدمت ریزم و نه دست که دل

به زور باز ستانم ورای زاری نیست

علاج درد دلم مرگ می کند چه کنم

که سخت جانم و جان دادن اختیاری نیست

بساز با من بی چاره چون بسوختی ام

بسوزی و بنسازی طریق یاری نیست

به چشم خوار مبین در من ای چو دیده عزیز

که همچو بنده عزیزی سزای خواری نیست

تو را اگر چه بسی عاشقان مسکین اند

یکی ز جمله به مسکینی نزاری نیست

شمارهٔ ۳۲۳

رهِ عشّاق سپردن به دل آزاری نیست

جز به دل سوزی و دل جویی و دل داری نیست

چه کنم با دل شوریده که از بدو وجود

مست جامی ست که امّید به هشیاری نیست

چون تبرّا و تولّا به مشعبد گهِ عشق

بازیی نیست که از حقّه برون آری نیست

چاره تسلیم و رضا بیش مگو از من و ما

هیچ تدبیر دگر تا که بنسپاری نیست

ما به جان حاضر وقتیم و به دل ناظر دوست

سیر عاشق به گرانی و سبک باری نیست

آب و غربال بود دعوی بی معنی و هیچ

خاک بر یاری یاری که همه یاری نیست

از نزاری تو به زاری نکنی بیزاری

شرط آزار بر آن است که بیزاری نیست

شمارهٔ ۳۲۴

خوش تر از عشق پرستی به جهان کاری نیست

جان ندارد که دلش از پی دل داری نیست

هم دم دیو به از مونس خود ، خود بودن

آدمی نیست حقیقت که پری داری نیست

نشود عافیت و عشق مسلّم کس را

هر دو با هم مطلب ، نیست به هم آری نیست

هر کجا نی شکری زهر گیاهی با اوست

هیچ گل نیست که بر دامن او خاری نیست

مار اگر بر سر گنج است چه شاید کردن

گنج بی مار بود نیک مرا باری نیست

یار شایسته ندارد کس وگر دارد نیز

اغلب آن است که بی صحبت اغیاری نیست

من خودم آن روز نخواهم که شب آید بر من

کان شب اندر نظرم تا به سحر یاری نیست

خون بخورده ست نزاری و نخورده ست بری

شاخ عشق است که از عیش بر او باری نیست

عشق بگذار گر آسایش خود می طلبی

زان که در عشق ز آسودگی آثاری نیست

شمارهٔ ۳۲۵

ای جا که منم تا به خرابات بسی نیست

لیکن چه کنم محرم این راز کسی نیست

بر سر بتوان رفت به منزل گه محبوب

سهل است پیاده بروم گر فَرَسی نیست

پنداشتم اوّل که مرا خاص مرایی

در هیچ سری نیست که از تو هوسی نیست

بی دوست بهشتم به چه کارست و نه مردم

گر بر دل من هر دو جهان جز حرسی نیست

بر چشمه ی چشمم بنشین تا بگشایی

خوناب چو سیلاب که کم از ارسی نیست

چه کاه برِ همّت مردان چه کُهِ قاف

عنقای تو در چشم نزاری مگسی نیست

شمارهٔ ۳۲۶

ای هم نفسان لایق من هم نفسی نیست

در خورد من آخر چه کسم من که کسی نیست

دارم هوس هم نفسی در سر و جانی

بر دوش سری نیست که در وی هوسی نیست

فرهاد صفت بر لب شیرین بدهم جان

لیکن به مرادم به لبش دست رسی نیست

بر من چه ملامت که کنم میل به شیرین

خود آدمیی کم به قیاس مگسی نیست

زنهار مکن فوت نزاری نفس نقد

خود عمر به کار آمده الا نفسی نیست

شمارهٔ ۳۲۷

گر تو بر کشتن من حکم کنی باکی نیست

هیچ دلبستگی از بهر چو من خاکی نیست

ور به زهرم بکشی باز لبم بر لب نه

بهتر از چشمه ی نوشین تو تریاکی نیست

هر کجا سروقدی بود به عمدا دیدم

در همه شهر به بالای تو چالاکی نیست

محترز باش ز آلایش ادناس هوا

پاک رو را بتر از صحبت ناپاکی نیست

عقل اگر خواست که در موکب حسن تو رود

هیچ کس نیست که بر بسته به فتراکی نیست

نه که من در غم عشق تو گرفتارم و بس

از تو در هیچ مکان نیست که غم ناکی نیست

هر چه در حسن جمال تو نزاری گفته ست

بیش از آنی و ازین برترش ادراکی نیست

شمارهٔ ۳۲۸

یک نفس خیل خیال از نظرم خالی نیست

ناودان مژه از آب سرم خالی نیست

تا قضا کرد کنارم ز میانش خالی

دامن دیده ز خون جگرم خالی نیست

آستانش به زیارت نتوانم دریافت

کز رقیبان منافق گذرم خالی نیست

بویش از باد که بر می گذرد می یابم

عکسش از هر چه در آن می نگرم خالی نیست

کنج می گیرم و گویم ز غمش بگریزم

چون گریزم که غم از بام و درم خالی نیست

با خود اندیشه همی کردم و گفتم با او

فرصتی جویم و سوگند خورم خالی نیست

زر و سیمی نه که بر کار توان کرد ولی

سیم اشک از ورق روی زرم خالی نیست

تا که گفته ست حزین باد نزاری که چنین

دود آهش نفسی از شررم خالی نیست

شمارهٔ ۳۲۹

هر چه نسیه ست جز خیالی نیست

پس خیال تو جز محالی نیست

هر را نقد وقت نیست به دست

روی او بیش در ضلالی نیست

ملک باقی طلب که باقی را

ابد الآبدین زوالی نیست

عدمی مطلق است ناقص را

اگرش روی در کمالی نیست

گر قناعت کند بیاسوده ست

هر که را مالی و منالی نیست

عاشقانیم و عقل ناقص را

در مقامات ما مجالی نیست

بی خود از در در آ و او را بین

زین پسندیده تر وصالی نیست

هر که او را به چشم او بیند

جام جم پیش او سفالی نیست

بستان جام ما که در چشمه

خضر را هم چنین زلالی نیست

هم ز جایی ست این اشارت ها

بشنو سرسری مقالی نیست

ای پسر بر امید نسیه مباش

هر چه نسیه است جز خیالی نیست

چون نزاری همیشه بی خود باش

زان که در بی خودی وبالی نیست

مرد آینده و گذشته نه ایم

واندرین حال نیز حالی نیست

نقد را باش اگر همه نفسی ست

آن دگر بیش قیل و قالی نیست

شمارهٔ ۳۳۰

ایبها العشّاق این کار به آسانی نیست

عشق کآسودگی تن طلبد جانی نیست

میل دل را نظر خاطر جان کی باشد

نفس بل هوسی چون دم رحمانی نیست

حجّتی نیست که خاصیت روحانی چیست

آن که در علّت روحانی و انسانی نیست

جوهر عشق تو کی بی غرض آمد کز عشق

کلّ مقصود تو جز شهوت شیطانی نیست

از محمّد چه زنی لاف که در باطن تو

روش بوذری و سیرت سلمانی نیست

صورت کج نتوان گفت بود سیرت راست

به مسلمانی کاین راه مسلمانی نیست

گو نه خضرست هر آن کس که بود خضراپوش

رند بودن به صفت زاهد یزدانی نیست

آخر ای دیو صفت فرش چه می آرایی

هر سلیمانی را فرّ سلیمانی نیست

بوش کم کن که گر از کبر توان سلطان بود

در سر هیچ گدا نیست که سلطانی نیست

پیش احمق مبر این رمز نزاری کان جا

هیچ دانستنی یی با تو چو نادانی نیست

سخن عشق ترا حوصله ای می باید

مرغ اسرا تو در هر قفس ارزانی نیست

شمارهٔ ۳۳۱

شب فراق که را طاقت شکیبایی ست

عذاب مردم عاشق بلای تنهایی ست

در آمدیم ز پا ای فراق مردم خوار

به پنجه ی تو که را بازوی توانایی ست

غراق و ارمن و ایران به پا فرو کردم

هنوز در سرم آشوب آن بخاراییست

خبر نمی رود از حال من که فریادم

به گوش خلق رسد کان غریب سودایی ست

به یک دگر بنمایند هر کجا که روم

که آن شکسته ی عشق این جوان شیدایی ست

به یک دگر بنمایند هر کجا که روم

که آن شکسته ی عشق این جوان شیدایی ست

امید نیست که جایی قرار گیرد یار

اگر چه ننگ ندارم ز نام هرجایی ست

به لطف خویش خدا را ببخش و بنوازم

که وقت بنده نوازی و بنده بخشایی ست

گمان برند که با خویشم اختیاری هست

تو واقفی که نه خود بینی و نه خودرایی ست

مه خرقه و مه دو تایی که پشت طاقت من

دو تا چو پشت معبّد ز بارِ یکتایی ست

نفس چه میزنم ای خاک بر سرم که دمی

که با مسیح دمی نیست باد پیمایی ست

نمی دهند رضا عاقلان به شیفتگی

مراد دانش ایشان خلاف دانایی ست

نشان یوسف معنی کسی تواند کرد

کز اندرون و برون صورتش زلیخایی ست

ز دست خانه نشینان نزاری مسکین

همی گریزد از آن هم چو وحش صحرایی ست

شمارهٔ ۳۳۲

آه و واویلا کم برگ شکیبایی نیست

هیچ مشکل بتر از محنت تنهایی نیست

پشتم از بار فراق تو دو تا شد چه عجب

که ز بی قوّتی ام قوت یکتایی نیست

من و سودای تو من بعد که جاهل باشد

هر خردمند که عاشق شد و سودایی نیست

شاهد لاله رخ و یار صنوبر بالا

همه جا هست و مرا خاطر هر جایی نیست

سپر تیر ملامت شده ام چتوان کرد

با کمانی که به بازوی توانایی نیست

عشق دردیست که در تربیت درمانش

مرهمی نیست وگر هست به خودرایی نیست

عاقلان بار خدایا همه عاشق گردند

تا بدانند که این کار به دانایی نیست

شیب و بالا و نظر نقش خیالت چه شود

یوسفم را چو غم سوز زلیخایی نیست

از چنان روی به آوازه ی خوبی خرسند

گر کسی هست نزاری به شکیبایی نیست

شمارهٔ ۳۳۳

هر کجا بی دلی و برناییست

مانده در دام عشق زیباییست

من اگر دوست را ندارم دوست

پس همه عمر من تمناییست

لایق درد عشق شیرینی

هم چو فرهاد درد پیماییست

متنعّم چو خسروِ پرویز

پس رو عشق نیست خودراییست

عدم مطلق است در باطن

گر به ظاهر وجود ماناییست

آسمان هم چو ذره سرگردان

از پی صحبت دل آراییست

بل که هر ذره یی که می بینی

دل مجروح نا شکیباییست

طمع استقامت اندر عشق

راستی را محال سوداییست

نقد را باش از آن که آینده

حالیا وعده یی به فرداییست

باش گو منتظر به پروانه

هر که را مهلتی و پرواییست

پنجه ی عشق را فرو بردن

نه به بازوی هر تواناییست

گر چنین نیست پس به هر گوشه

از چه هر روز تازه غوغاییست

آخرای دوستان نزاری زار

گر دمی می زند هم از جاییست

گر چه خفاش وار محجوب است

مولَعِ آفتاب سیماییست

شمارهٔ ۳۳۴

رجب آمد سه ماه باید داشت

شرط طاعت نگاه باید داشت

دست از ناسزا بباید شست

با خدا سر به راه باید داشت

خدمت شرع و حرمت اسلام

هر دو بی اشتباه باید داشت

توبه ی تن درست باید کرد

بر شکستن گناه باید داشت

از پی آب روی در محشر

گونه این جا چو کاه باید داشت

راه پهلوی چاه می گذری

نظری هم به چاه باید داشت

پیش محراب بر زمین نیاز

به تضرّع جباه باید داشت

چشم باید گرفت بر واعظ

گوش بر انتباه باید داشت

گراز این ها نکرد خواهی هیچ

سر ما گاه گاه باید داشت

زود رفع خمار باید کرد

می به دست از پگاه باید داشت

چون نزاری سپیده دم بر کف

قدحی سر سیاه باید داشت

شمارهٔ ۳۳۵

مرا ز دوست به زنجیر باز نتوان داشت

به دفع وعده و تاخیر باز نتوان داشت

رها کنید مرا عاقلان چه میخواهید

قضای رفته به تدبیر باز نتوان داشت

مریض را که اجل می برد مترسانید

ز موج بحر که تقدیر باز نتوان داشت

مرا اگر همه عالم به قصد برخیزند

به تیغ از آن قد چون تیر باز نتوان داشت

به روز اگر ز در دوست باز دارندم

به شب ز آه جهان گیر باز نتوان داشت

خوشا ز کار نزاری که از چنین سوداش

به عرضه کردن توفیر باز نتوان داشت

شمارهٔ ۳۳۶

رمضان سلّمه الله به سلامت بگذشت

می بیارید که طوفان ملامت بگذشت

ساقیا عارض توعید من است و غم دل

عَلَم عید که آنک به علامت بگذشت

ساقیان اند به حق مکرم و بس در عالم

کو دگر کس که براو بوی کرامت بگذشت

حق علیم است که در مدت یک مه صد بار

هر نفس بر من بی چاره قیامت بگذشت

دیر بیدار شدیم از می غفلت افسوس

دولت عمر که بر ما به غرامت بگذشت

پیش بت خمر بخوردیم و سجود آوردیم

کار ما بر در طاعت ز اقامت بگذشت

هیچ باقی نگذاریم چو می باید رفت

تا نگویند نزاری به ندامت بگذشت

شمارهٔ ۳۳۷

دریغ عمر که بی روی دوستان بگذشت

چو باد صبح که بر طرف بوستان بگذشت

دریغ سود ندارد چو اختیار از دست

برفت هم چو خدنگی که از کمان بگذشت

بهار عمر جوانی و بی غمی افسوس

که هم چو قافله ی باد مهرگان بگذشت

تو خود قیاس کن ای بی خبر که در دل ما

چه آتش است که دودش ز آسمان بگذشت

بسوخت حلق من از بس که برق آه دلم

ز سینه هم چو براق سبک عنان بگذشت

هنوز دیده به هم می نهم تعالی الله

ز هر چه بر سرم از گردش زمان بگذشت

چه حاصل از سفر بی مراد هیچ همین

فسانه ای که فلان آمد و فلان بگذشت

نزاریا چه کنی چاره نیست تن درده

به جور چرخ که کار تو زین و آن بگذشت

شمارهٔ ۳۳۸

چه فتنه بود که در عید گه جنان بگذشت

سواره بر من مسکین ناتوان بگذشت

سلام کردم و پرسید کای فلان چونی

همین بگفت و به شبدیز بر ، روان بگذاشت

چه گویمت ز سخن گفتنش که شیرینی

بغایتیست که آخر بدان دهان بگذشت

به سرو چون کنم ش مشتبه چه گویم

من این خطا نپسندم که بر زبان بگذشت

به خواب دوش بلا دیده ام نگاه کنید

به اعتبار که ام روز بر چه سان بگذشت

نظر به دست و کمان داشتیم و شست هنوز

گرفته بود که تیر از میان جان بگذشت

حواس ظاهرم اندر نماز بود و لیک

نفس نفس که زدم بر دلم نهان بگذشت

نهان نمی شود از آدمی و می گذرد

کسی ندید که هرگز پری چنان بگذشت

حلال کرد بر اصحاب خانقاه نظر

به چشم رغبت هر پیر کان جوان بگذشت

از آن نماز چه حاصل که از عُلو خیال

بت از برابر چشمم زمان زمان بگذشت

دریغ عمر نزاری که در گذشت ازو

چو باد صبح که از طرف بوستان بگذشت

کسی که زنده به عیسی دمی نباشد اگر

خضر بود به عدم رفت کز جهان بگذشت

شمارهٔ ۳۳۹

جانا بیا که مدت هجران ز حد گذشت

تشویش روزگار پریشان ز حد گذشت

چند احتمال و صبر توان کرد چاره یی

کاین درد را توقف درمان ز حد گذشت

امّید وصل هم نتوان کرد منقطع

هر چند انتظار فراوان ز حد گذشت

بگذشت عمر و هیچ تدارک نکرد یار

صبر من و جفای رقیبان ز حد گذشت

جمعیتی پدید نیامد هنوز و هجر

بر وعده ی مخاف جانان ز حد گذشت

کو کشتی وصال که در قلزم فراق

موج بلا و آفت طوفان ز حد گذشت

بر من نکرد رحم و نبخشود و راز من

شد آشکار و ناله ی پنهان ز حد گذشت

دل در تنور سینه ی پر آتشم بسوخت

نبود عجب چو آتش سوزان ز حد گذشت

ای پیک عاشقان نفسی رنجه کن قدم

دانی که محنت من حیران ز حد گذشت

با یار گو نزاری شوریده حال را

هم جانبی بدار که نتوان ز حد گذشت

شمارهٔ ۳۴۰

بر دست چون بود می و صبح و کنار کشت

با دوستان همدم و یاران خوش جهشت

گر بشنوی وگرنه به احکام معنوی

اینک کنار کوثر و اینک در بهشت

با جاهلان معامله در بحث معرفت

باشد چنان که بر سر جیحون زنند خشت

خرم وجود ساقی شب خیز خوش نشین

کز باقی شبانه به ما باقیی بهشت

ماییم و احتمال ملامت گر و وبال

نیکو خصال را چه تعلق به بد سرشت

گر حق نکو کند به جهودان خیبری

در اختصاص کعبه ی مطلق شود کنشت

بر عفو غافرست معوّل نه بر عمل

نزدیک ما چه خیر و چه شرّ و چه خوب و زشت

این نام بس مرا که خریدار یوسفم

من پای مرد دارم و آن زال دست رشت

آزاد کرده ایست نزاری ز ابتدا

وین شرط نامه کاتبِ وحی از ازل نوشت

جز پهلوی نشاید و تسلیم عشق را

در خورد پهلوی نبود مردم وبشت

شمارهٔ ۳۴۱

هزار یادِ بر و گردن و بناگوشت

هزار یاد سر و دست و بازو و دوشت

دریغ اگر نفسی دیدمی به بیداری

چنان که بودم و دیدم به خواب چون دوشت

تو آفتاب زمینی و آسمان به شرف

غلام جمله غلامان حلقه در گوشت

اگر در آینه بینی و چشم سرمه کنی

به یک کرشمه کنند آن دو فتنه بی هوشت

چرا اگر همه چون آتشی به گاه عتاب

ز آب دیده ی من کم نمی شود جوشت

به دست باد صبا بوسه ای فرست و بکن

نبات مصر کساد از لب شکر جوشت

سفر بدان خوشم آید که باز آیم تو

به پرسش آیی و من درکشم به آغوشت

شکایت شکرآمیز می کنی تو و من

به بوسه ای کنم از گفت و گوی خاموشت

اگر تو یاد نزاری کنی و گر نکنی

من آن نی ام که ز خاطر کنم فراموشت

شمارهٔ ۳۴۲

دوش با جمعی حواری باده خوردم در بهشت

مجلسی دیدم همه عیسی دم و مریم جهشت

جمله شیرین پاسخ و شیرین لب و شیرین دهن

جمله نیکو سیرت و نیکو دل و نیکو سرشت

سیب و نارنج و ترنج و نرگس از پیرامنش

ماه رویان صبوحی بی نگهبانان زشت

چار سوی بزم هم چون جنّت از بس فر و زیب

بر ارم کرده تفاخر همچو کعبه بر کنشت

خوی بر رخساره ی اوراق گل هر یک چنان

قطره ی شبنم بود بنشسته بر اطراف کشت

بزمی القصه چو فردوس برین آراسته

بیش از این بر صفحه ی کاغذ نمی یارم نوشت

پیش کردم سر که بستانم ز حوری بوسه ای

دست کردم پیش تا در گردنش آرم نهشت

در هراسیدم ز خواب و خواب خوش بر چشم من

آتش حسرت سبک بگداخت چون در آب خشت

حاضر و غایب نزاری خواب و بیداری یکیست

باز می گو با حواری دوش بودم در بهشت

شمارهٔ ۳۴۳

اگر فراق نباشد چه دوزخ و چه بهشت

چو اصل صورت معنی بود چه خوب و چه زشت

اگر نه بی تو بمانم چه ترسم از دوزخ

وگر نه روی تو بینم چه می کنم ز بهشت

نه واقفم متقبل نه جاهلم منکر

نه اهل مسجد و محراب و کعبه و نه کنشت

کنشت و کعبه تعلق به وجه صدق کند

رواست از همه جانب نیاز پاک سرشت

کجاست خواجه مجال تصرف اندر غیب

که داند آن که قضا بر سر من و تو نوشت

به آن که آمده ای رغبتت بر آن دارد

به جهد تو نشود مهره ی بلور انگشت

طمع مکن که به کوشش درست باز آید

به جای خویش چو از کالبد برون شد خشت

ولی شرایط ما نیست نا امید شدن

که هیچ بنده به یک بار نا امید نگشت

نزاریا به نفس تازه دار جان امید

که صد هزار درود و یکی ز جمله نکشت

شمارهٔ ۳۴۴

هر که با دوست آشنایی یافت

ز آفت خویشتن رهایی یافت

هر که خود را ز راه خود برداشت

راه در عالم خدایی یافت

ببر از خویشتن که طالب دوست

لذت وصل در جدایی یافت

هر که غواص وار جان درباخت

عاقبت گوهر بهایی یافت

در ضلالت مجوی را که خضر

روشنایی ز روشنایی یافت

فخر در فقر کن که سلطانی

عقل پوشیده در گدایی یافت

نام باقی و نعمت ابدی

ابن ادهم ز بی نوایی یافت

تا نگویی نزاری این شهرت

در جهان از سخن سرایی یافت

نه که در بست بر سرای سخن

تا خلاصی ز ژاژخایی یافت

شمارهٔ ۳۴۵

آوخ آوخ که جگرگوشه دگر بار برفت

دل به جان آمد از آن روز که دلدار برفت

یا رب این بار چنان رفت که باز آید باز

یا دلش سیر شد از ما و به یک بار برفت

یا رب از کوفتگی های ره آسایش یافت

وز تن نازک خود پرورش آزار برفت

نفسی با که زنم وه که فروبست دمم

غم دل با که خورم آه که غمخوار برفت

عکس رویش به خیال از دل من غایب نیست

خواب سهل است که از دیده بیدار برفت

صبر بیچاره بسی دیده ی لک بازنهاد

آخرالامر چو درماند به ناچار برفت

عمر درباختم افسوس که ایام گذشت

بودنی بود چه تدبیر کنم کار برفت

رخت بربند نزاری که سر آمد مدت

بخت برگشت و دل از دست شد و یار برفت

شمارهٔ ۳۴۶

دریغ عمر که بی روی آن نگار برفت

در انتظار شد و ایام و روزگار برفت

سزا همین بود آن را که یار بگذرد

ولی چه فایده کز دستم اختیار برفت

به قهستان در، از آرام دل جدا گشتم

چنان که خون ز دو چشمم هزار بار برفت

بر اعتماد جگرخواره ای دگر بودم

خبر رسید که او هم ز سبزوار برفت

کنار من چه شود گر ز دیده پر خون است

که این چنین دو دل آرام از کنار برفت

زمن قرار و شکیب و سکون و صبر به کل

چو هر دو یار برفتند هر چهار برفت

چرا به شیفتگی سرزنش کنند مرا

که دل نماند و جگر خون ببود و یار برفت

کسیم گفت که او بازخواهد آمد زود

هنوز شکر کنم گر برین قرار برفت

نزاریا چه توان کرد با قضا مستیز

چو بودنی به ضرورت ببود و باید رفت

شمارهٔ ۳۴۷

چه جای دشمنی است آن که یار کرد و برفت

به اختیار سفر اختیار کرد و برفت

نظر به غیر چرا ی کنم جزای من است

که خون دیده ی من در کنار کرد و برفت

مرا به درد دل و سوز سینه ی مجروح

اسیر حادثه ی روزگار کرد و برفت

شکایتی بود آری نمی توانم گفت

که هیچ خصم نکرد آن چه یار کرد و برفت

قرار کرد که بعد از دو هفته باز آیم

بدین قرار مرا بی قرار کرد و برفت

فریب دادن دل را گمان برم که برو

همان عزیزم اگر چند خوار کرد و برفت

دریغ و درد نزاری نگر به درد و دریغ

که عمر در هوس انتظار کرد و برفت

شمارهٔ ۳۴۸

گرمرا در بی هشی با دوست کاری رفت رفت

بی دلی را گر زدستش اختیاری رفت رفت

نا به کاری ، مبتلایی در بلایی ماند ماند

ور خردمندی خطایی کرد و کاری رفت رفت

گر مراد از باغ دیدن چیدن گل بود بود

بلبل شوریده را در سینه خاری رفت رفت

همت مجنون اگر جانی به لیلی داد داد

ور سری در مقدم زیبا نگاری رفت رفت

کشتی یی گر در محیط افتاد و سیری کرد کرد

تخته یی از موج دریا بر کناری رفت رفت

گر مرا او با رقیبش در مقامی دید دید

در میان با دوست گر بوس و کناری رفت رفت

گر دلم از آتش آن زلف مشکین سوخت سوخت

وز بخورش در دماغم گر بخاری رفت رفت

در زیارت گاه در دم گر نیازی هست هست

سوزناکی گر به زاری در مزاری رفت رفت

عشق اگر در بی قرای جان ما را داشت داشت

از پشیمانی چه حاصل گر قراری رفت رفت

آفت جان نزاری رغبت دل بود بود

نیم جانی در سر دل رفت آری رفت رفت

گنج اگرچه دیر دیدم رنج ضایع نیست نیست

چون وصالی یافتم گر انتظاری رفت رفت

شمارهٔ ۳۴۹

از آن سبب دل من ترک خورد و خواب گرفت

که صبح و شام و شب و روز با شراب گرفت

بهانه می کنم آخر شراب باری چیست

که دل ز مشعله ی مهر دوست تاب گرفت

هنوز هیچ ندیدم مرا زمن بستد

چه خوب رفت و موافق ره صواب گرفت

اگر نه بهر خلاص از عذاب هجران است

چرا چنین به رحیل خودم شتاب گرفت

امید خیر بباید برید و استخلاص

ز تشنه یی که چو من بر پی سراب گرفت

گرت مجال بود از عذاب خلق گریز

که جغد خانه ازین غصّه در خراب گرفت

به آفتاب نگه کن که از حیا هر شام

به زیر چادر شب روی در نقاب گرفت

چو صور عشق فرو کوفتم ز هیبت آن

کسی نماند که از من نه اجتناب گرفت

که راست طاقت نور تجلی شب طور

شنیده ای که کلیم از چه اضطراب گرفت

ز تاب مهر دلم در پناه زلف گریخت

چو سایه دید فرو آمد و مآب گرفت

از آن بسوخت نزاری که طبع خود رایش

مقام دیده و دل نزد آفتاب گرفت

شمارهٔ ۳۵۰

دلم از تو دل برنخواهد گرفت

پی یار دیگر مخواهد گرفت

اگر دسترس باشدش تا به حشر

ز پای تو سر بر نخواهد گرفت

به پای رقیبت درافتم به مهر

اگر کینه از سر نخواهد گرفت

وگر نه کنم پیکرش ریز ریز

مکان بر دو پیکر نخواهد گرفت

پس قاف اگر چه کم از قاف نیست

چو عنقا مجاور نخواهد گرفت

زتو بر گرفتن دل آخر که راست

که دل چون تو دل برنخواهد گرفت

گرفتم ز جام تو جانی چنان

که رضوان ز کوثر نخواهد گرفت

دریغا وفا گر نه کس در کنار

چو تو نازپرور نخواهد گرفت

نزاری تو و زاری و درد دل

به زور و به زر در نخواهد گرفت

مکن بیش جهد و مزن آتشی

که در برزه ی تر نخواهد گرفت

شمارهٔ ۳۵۱

بوی عرق چین تو باد صبا برگرفت

یا زخواص بهار نشو و نما برگرفت

گویی عطار صبح کرد معنبر جهان

نافه ی چین برگشاد مشک ختا برگرفت

بوی گل بی وفا در سرش افکند شور

بلبل شوریده سر راه نوا برگرفت

کرد دماغ خرد ممتلی از بوی خوش

از اثر آن نسیم سیر ز ما برگرفت

عقل سراسیمه شد صبر درآمد ز پای

از سر ما لطف تو دست چرا برگرفت

دل که ز ما برشکست سیر شد از ما دگر

قاعده ی نو نهاد خوی شما برگرفت

هم به کناری امید داشتمی پیش ازین

حسن تو خود از میان رسم عطا برگرفت

بر تو ملامت کند هر که به گوشش رسید

کز تو نزاری چرا راه رجا برگرفت

گفتمش آنِ توام گفت تو آن خودی

من ز کجا گفتمش او ز کجا برگرفت

شمارهٔ ۳۵۲

تا دل مجنون ما راه قلندر گرفت

هر چه نه لیلیش بود از همه دل برگرفت

سر به گریبان عشق برزد و مردانه وار

جان به میان برنهاد دامن دل برگرفت

عشق چو از کنج غیب راه کمین برگشاد

دل ز سر جان برفت سر کم افسر گرفت

باز چو برخاستم از روش نام و ننگ

بار دگر طعنه زن ولوله از سر گرفت

بی خبران را چه بیم از اثر برق عشق

عشق نه آن است کو با همه کس درگرفت

در حق هر بی هنر عشق نظر کی کند

خضر به مقصد رسید رنج سکندر گرفت

سوز نزاری ز جان بس که علم برکشید

قبّه ی مینا بسوخت گنبد اخضر گرفت

شمارهٔ ۳۵۳

خیال دوست ز من خورد و خواب بازگرفت

بسوخت وز جگر تشنه آب بازگرفت

گر اندکی به شراب و سماع میلم بود

سماع باز ستاند و شراب بازگرفت

به من بر ید محبت ز ابتدای ازل

پیام عشق بداد و جواب بازگرفت

چو مرغ شب نظرم تاب آفتاب نداشت

و گر نه چند ره از خور نقاب بازگرفت

نداشت طاقتِ نور تجّلی شب طور

کلیم از آن ورق اضطراب بازگرفت

عجب دهنده ی بخشنده یی ست حاتم عشق

که هر چه داد به کس بر شتاب بازگرفت

به دامنش نتوان دست زد مگر وقتی

که آستین به رخ آفتاب بازگرفت

همای عشق به هر سر که سایه برگسترد

و گرچه صعوه بود ار عقاب بازگرفت

خلاف نیست نزاری ز هرچه گیرد باز

ولی ز دوست نشاید خطاب بازگرفت

فرو شود به همه حال هرچه دست سخاست

نثار فیض عمیم از سحاب گرفت

شمارهٔ ۳۵۴

ما دگر بوی کسی برنتوانیم گرفت

هر زمان شیوه ی دیگر نتوانیم گرفت

در وفای تو اگر سر برود از سر دست

شرط عهدی دگر از سرنتوانیم گرفت

گر ز هر گوشه هلیلی به درآید ماییم

که چو از هر کم مزهر نتوانیم گرفت

آفتابی تو و ما سایه از آن در عقبیم

که قدم از قدمت برنتوانیم گرفت

ما ضعیفیم و سبک دل تو گرانی مشمر

گر میانت چو کمر در نتوانیم گرفت

یار چون لشکری افتاد مسافر گشتیم

ترک دنباله ی لشکر نتوانیم گرفت

روی در روی خیال تو کنم اولاتر

که ازین روی نکوتر نتوانیم گرفت

رنگ رخ ساره چنین زرد از آن می داریم

که بر سیم تو بی زر نتوانیم گرفت

به گریبان هوای دل خود در زده چنگ

دامن دوست عجب گر نتوانیم گرفت

تکیه بر صبر نزاری نتوان کرد ای دل

نه که آرام بر آذر نتوانیم گرفت

شمارهٔ ۳۵۵

به هیچ انجمن داستانی نرفت

که از حال من هم چنانی نرفت

دربن مدت از ما نکرده ست یاد

کسی کو ز یادم زمانی نرفت

ز بی داد او هیچ روزی نشد

که آوازه یی در جهانی نرفت

به بالا برآهی زمان تا زمان

ز حلق چو من ناتوانی نرفت

به چین عرق چین او دم به دم

ز فریاد من کاروانی نرفت

ز ضدان طمع داشتن یک دلی

قبولی نکردم ضمانی نرفت

مسیحی ز هر مریمی برنخاست

همایی ز هر آشیانی نرفت

به غیر دل الحمدلله هنوز

اگر نیست سودی زیانی نرفت

مراد من اندر حجابی نماند

یقین من اندر گمانی نرفت

تفاوت نکرد ار دل از دست شد

سخن نیز در نیم جانی نرفت

همین گفت بر خود ببخش ای سقیم

دگر با نزاری نشانی نرفت

شمارهٔ ۳۵۶

عقل نه این دید نه آن باز گفت

عشق به من نام و نشان باز گفت

آن چه بدیدم نتوان بازدید

وآن چه شنیدم نتوان باز گفت

عشق فراگوش دلم برد سر

گر سخنی داشت نهان باز گفت

چشم نظر کرد و پذیرفت دل

سامعه بشنید و زبان باز گفت

گر ننهی با دگران در میان

سر نهان خانه ی جان باز گفت

می شنوی راست نزاری نخست

راز ندانست از آن باز گفت

شمارهٔ ۳۵۷

نگارم را ز جان خوشتر توان گفت

لبش را چشمه کوثر توان گفت

ز چالاکی که دیدم سرو آزاد

به جز او را به ایزد گر توان گفت

مرا گویند اگر اسلام خواهی

به ترک قبله ی آزر توان گفت

ولیکن با چو من صورت پرستی

حدیث کفر و دین کمتر توان گفت

وفا داری کنم با دوست چندان

که چون افسانه تا محشر توان گفت

وفای دوستان تا باز گویند

حدیث ازهر و مزهر توان گفت

فدای عشق را در جان سپاری

نکوبخت بلند اختر توان گفت

نه آن اندیشه دارم در دل از دوست

که هرگز با کسی دیگر توان گفت

چو می دانی نزاری کین سخنها

کخ در جان است با جان بر توان گفت

برو با جان به لفظ جان سخن گوی

که حق فی الجمله با حق ور توان گفت

شمارهٔ ۳۵۸

موذّن فالق الاصباح می گفت

گمان بردم که هات الراح می گفت

بر افکندم ز خواب آن دل ستان را

که می را مونس الرواح می گفت

سر ده را مسیح وقت میخواند

طلوع صبح را صبّاح می گفت

بدو گفتم چه می گوید موذّن

مگر رمزی در این اصلاح می گفت

قدح پر کن که چون کردی قدح پر

نباشد حاجت مصباح می گفت

به لفظی دیگرش می خواند جان بخش

به دیگر قوّت اشباح می گفت

وجوهی نقد می باید که بگشاد

در می خانه بی مفتاح می گفت

نمی گفت از طلوع صبح باری

همه در لمعه ی اقداح می گفت

در افکن کشتی ای در بحر مجلس

که پندارم تورا ملّاح می گفت

نزاری گفت قیدی هست در راه

ولی مقری هوالفتاح می گفت

شمارهٔ ۳۵۹

به جفت چشم ِ سیاه و به ابروی طاقت

که در فراق توام نیست بیش از این طاقت

هلاک می‌شوم آخر بیا و دستم گیر

که پاد‌زهر دل است آن لب چو تریاقت

مگر هم ایلچیِ آه صبح‌گاهیِ من

بر تو آید و باز آورد ز ییلاقت

به زندگانی خویش از تو راحتی نبود

مرا اگر بنمیرد رقیب ایقاقت

پری‌وشا تو چه ترکی که کم فرشته بود

به شکل و شیوه و خوی و سرشت و اخلاقت

مگر در آینه بینی وگرنه ممکن نیست

به نیکویی که نظیری بود در آفاقت

به باغ سرو در آرد به پای‌بوس تو سر

اگر ز موزه به عمدا برون کنی ساقت

کلاه بر نه و زلفت به دوش باز انداز

نهان مکن که دریغ است زیر قلپاقت

خوشا که حلقه بجنبانم و تو گویی کیست

نزاری آه بر‌آرد که من زِ عشّاقت

به زینهار که با حسنِ طلعتی که توراست

به چشمِ پاک نظر کی کنند عشّاقت

به دفع چشم بد از روی بر مگیر نقاب

که بس عجایب و خوب آفرید خلّاقت

اگر چه سرمه شود استخوانم اندر خاک

بود روان نزاری هنو‌ز مشتاقت

شمارهٔ ۳۶۰

غایب نشد زمانی از خاطرم خیالت

در پیش چشم دارم آیینهٔ جمالت

هر بامداد دیدن رویت خجسته باشد

فرخ کسی که گیرد بر خویشتن به فالت

سر بر خط ارادت داریم و دیده بر در

تا کی دهند ما‌ را پروانهٔ وصالت

دل‌ها نثار پایت جان‌ها فدای نامت

گر خون ما بریزی این نیز هم حلالت

با نقش بند اول صورت کند نیفتد

از نوک کلک قدرت یک نقطه همچو خالت

عیسی نفس نیارد با معجز دهانت

موسی نظر بدوزد از پرتو جلالت

وقتی که خشمناکی‌، با ما عتاب می‌کن

بر هم‌ مزن جهانی کز ما بود ملالت

گفتم همه تو را ام خود را طلاق دادم

تا بو که محو گردم در هستی کمالت

گفتا قدم نداری تا کی دم ای نزاری

بس کن که در نگیرد با ما به قیل و قالت

شمارهٔ ۳۶۱

خوش است اگر بگذارد در این سرا اجلت

ولی اگر چه برنجی نباشد این محلت

چو باد می گذرد عمر و پیش تو با دست

نه عمر ، باش که جای دگر کند خللت

چو صرف می کنی از عمر هر نفس چیزی

رواست گر نکنی مستزاد بر املت

غلّو مکن به تنعّم ز مرگ باز اندیش

که در نگیرد اگر بر فلک شوی حیَلت

به عقل تیغ چو مریخ بر مکش که به قهر

ز اوج ذروه ی گردون بیفکند زحلت

ز پای عمر گره باز کن به عشق که عقل

به سد قران نکند مشکل زمانه حلت

نه بت پرست کند ارتجا به لات و هبل

حذر زنفس که هم لات توست هم هبلت

به نام زشت و نکو روزگار ممثول است

چنان بزی که به نام نکو زند مثلت

نزاریا به نعیم خدای واثق باش

که صد گناه ببخشد خدا به یک عملت

گناه اگرچه عظیم است توبه باز آرد

میان مغفرت از بارگاه لم یزلت

قناعتی کن و بیشی مجوی و جهد مکن

به قسمتی که کرامت نکرد در ازلت

شمارهٔ ۳۶۲

هر که ببیند تو را بدین قد و قامت

باز نیاید به هوش تا به قیامت

جان و دل و دانش و خرد به تو دادیم

در حق ما بوسه ای نرفت کرامت

تا تو در آیی به باغ اگرچه ادب نیست

پیش تو بر پای ، سروکرده اقامت

درد سرم می دهد پدر ز رندی

دست بدار این چه علت است و علامت

بر عقب نیکوان مرو که نباشد

حاصل شاهد پرست غیر ندامت

گفتم اگر قدرت خدا به تفرّج

می نگرم بی غرض بر این چه غرامت

طلعت یوسف ندیده ای پدر آخر

سَترِ زلیخا چه می دری به ملامت

عشق برون تاخت از کمین و به تکلیف

مملکت دل فرو گرفت تمامت

تن به بلا ده نزاریا که نبرده ست

هیچ کس از کوی عشق سر به سلامت

شمارهٔ ۳۶۳

خوش آید پاک بازان را ملامت

ز خود بیرون شدی اینک قیامت

طمع بگسل که معدوم الوجود است

اگر در عشق می خواهی سلامت

بباید جان به تیر عشق دادن

اگر شکرانه خواهد از غرامت

به رغبت بر در تسلیم باید

به پای بندگی کردن اقامت

به ترک وایه های خویش گفتن

موحّد را همین باشد علامت

مبین خود را چو خود بینان که خود را

نهند از جمعِ اربابِ کرامت

نزاری مشورت با عقل کردن

نه کار توست پرهیز از ندامت

مشو معجب به رای خویشتن هین

که دور است این فتور از استقامت

شمارهٔ ۳۶۴

اگر عاشقی سر متاب از ملامت

غذا کن نه از آب و نان از ملامت

که دارد چو من طرفه بزمی که دارم

حریف و شراب و کباب از ملامت

همه نعمتم حاصل است و نباشد

کسی هم‌ چو من کامیاب از ملامت

ز هرچ آن توان کرد با او اضافت

جفا کرده ام انتخاب از ملامت

موحّد خریدار باشد به جانش

مقلّد کند اجتناب از ملامت

اگر مایه ای بر سرش گستراند

تحاشی کند آفتاب از ملامت

به یک ذره بر من نیاید اگر خود

محیطی نباشد خراب از ملامت

نی ام زان شکایت کنان شتر دل

که ماند خرم در خلاب ملامت

من و بعد از این توبه در هم شکستن

خراب از نصیحت یباب از ملامت

به کنجی نشسته چو گنج از قناعت

به سر در کشیده نقاب از ملامت

نزاری مرو در خرابات مردان

و گر می روی سر نتاب از ملامت

شمارهٔ ۳۶۵

مرا چه غم که مرا سرزنش کنند و ملامت

که من معاینه دیدم جمال روز قیامت

اگر تو نیز طلب گار آن شوی که ببینی

ز بود خود به در آیی کفایت است و کرامت

نه در میان بلایی که بر کنار ، پس این جا

مکن به هرزه طمع در بلای عشق سلامت

امید منقطع از وصل دوست شرط نباشد

بر آستان رجا از لوازم است اقامت

نثار کردن جان خود ضرورت است و فریضه

اگر به موجب شکرانه ور بود به غرامت

نزاریا نکنی التفات اگر چه شده ستی

میان خلق فضیحت به صد هزار علامت

تو را چو غایت مطلوب حاصل است و معین

به صرف کردن عمرت در این بلا چه ندامت

شمارهٔ ۳۶۶

گر بر آرد عشقت از جانم قیامت

من نخواهم کرد بر عاشق ملامت

دیگران را جامه می سوزد مرا جان

بر من مسکین چه می آید غرامت

در بلای عشق می خواهم همیشه

من نمی خواهم در این طوفان سلامت

من ندانم در کدامین وجه باشم

چون ز بالای جهت برخاست قامت

عالمی در علت رشک از من و تو

بر قد و بالای ما بود این علامت

زلف آرامیده ی من چند شوری

نیست در تشویش کس را استقامت

هر چه در هستی ما از خشک و تر بود

رغم ما را بستند از ما تمامت

گر نخواهد کرد جان در کار عشقت

سود کی دارد نزاری را ندامت

شمارهٔ ۳۶۷

مخوان بعد از این داستان قیامت

بیا و تفرج کن این قد و قامت

اگر چینیان این صنم را ببینند

برند از پرستیدن بت ندامت

هر آن کس که این قد و قامت ببیند

نگیرد دگر کار او استقامت

به فتوای عشّاق پیش چنین بت

حلال است بر بت پرستان اقامت

سجود چنین بت کنند ای مسلمان

به ایزد که واجب نباشد ملامت

خنک آن که در بت پرستی علم شد

زهی خوش علامت زهی خوش علامت

مپیوند با عشق اگر نه به کلی

ببر چون نزاری امید از سلامت

شمارهٔ ۳۶۸

بکشم گر همه کوه است وز آهن ستمت

بر ندارم به جفا چشم امید از کرمت

تا بمیرم زغمت روی نتابم هرگز

وین تفاخر نه بس آخر که بمیرم ز غمت

در وفای تو نشینم که توانم بر خواست

از سر سر که سرم باد فدای قدمت

عیب گویند که در پای تو افتم آخر

که به بت خانه روی سجده نماید صنمت

تا سلامی به تو آرد به رقیبت فرمای

تا صبا را نبرد ناز بسی از کرمت

قادری گر بزنی گر بنوازی ، اما

آن کن ای دوست که از کرده نباشد ندمت

یاد داری که چه عهد است میان من و تو

تا بدانی که فراموش نکردم قسمت

در کشیدم ز همه خلق جهان دامن دل

بو که چون پیرهنت تنگ به بر در کشمت

جهد کن در طلب وصل نزاری خوش باش

عاقبت دست دهد دولت این نیز همت

شمارهٔ ۳۶۹

گر بیایی به سر چشمه ی حیوان برمت

پای کوبان به تماشا گه رضوان برمت

شرط آن است ولیکن که هم از گام نخست

دست بر دست رضا با سر پیمان برمت

چشم بر هم نه و بر بند زبان از سر صدق

جان به شکرانه بده تا بر جانان برمت

آرزومند وصالی و به غایت محروم

به من آ تا به در از ورطه ی هجران برمت

بارکش مور صفت باد چه می پیمایی

گر بیایی به سر تخت سلیمان برمت

جبرئیلم نه من و نه تو رسولی اما

رخت بر تخت گه سدره نشینان برمت

زهره داری که بیندیشی و رخصت یابی

گر نه من بر سر گنجینه ی سلطان برمت

گر سر بندگی آل محمّد داری

تا بیاموزمت اول بر سلمان برمت

ور تمنای مقیمان سماوات کنی

بی نزاری چو بیایی بر ایشان برمت

شمارهٔ ۳۷۰

یک نفسی بیا که بر دیده و سر نشانمت

چند به زاری و شفاعت بر خویش خوانمت

روزی اگر قدم به بیغولهٔ بنده در نهی

جان و دلی به صدق در هر قدمی فشانمت

هر چه خلایقند اگر قصد کنند مجتمع

با همه دیده وا نهم وز همه وا ستانمت

این همه لاف می زنم بو که ز در نرانی ام

این همه جهد میکنم بو که به خود رسانمت

شرح جمال و لطف تو خانه به خانه می کنم

بر همه خلق جز چنین جلوه نمی توانمت

با دل خام گفتم ای سوخته دل چو خون شدی

باش که قطره قطره از دیده برون چکانمت

یک دو سه هفته ی دگر در پس پرده صبر کن

تا چو کشنده ی منی نیک بپرورانمت

هاتف عشق گفت هان خشم مکن نزاریا

دل شد و گر نُطُق زنی از همه وارهانمت

شمارهٔ ۳۷۱

بیا و بوسه بده از آن لبان خندانت

که در دلم زدی آتش به آب دندانت

به ابروان خوش آشفته کردی ام با خود

چه دید خواهم از آن چشم های فتانت

مرو دمی بنشین تا شکستگان‌ فراق

خبر کنند ز حال دل پریشانت

کسی برای خدا با تو بر نمی گوید

که چند ناز کنی بر نیازمندانت

امید نیست که رحمت کنی و نرم شود

به آتش دم گرمم دل چو سندانت

مگر شبی چو زبان داده ای به روز آرم

به خلوت ار نکند بخت من پشیمانت

چه باشد ار ز سر مرحمت نزاری را

شبی به خانه بری یا دمی به بستانت

شمارهٔ ۳۷۲

الغیاث از جفت و طاق ابروانت

دین و دل شد در سر آن هر دوانت

آخر از چشمان مستت چند نالم

نیست ممکن مَخلَصم زان جادوانت

بی حیا بر خون من الله اکبر

چون گواهی می دهند آن هندوانت

هر چه از سر پنجه ی سیمین بکردی

باز می خواهند عذرش بازوانت

گر مرا پیرانه سر افتاد کاری

تو مدارایی کن از بخت جوانت

آخر ای مسکین نزاری دین و دنیا

هر دو شد در وصف خال نیکوانت

چون بگردانی زخود بیچاره آری

هر چه از فطرت روان شد با روانت

هر کجا حالی حوالت شد نصیبت

می برد تقدیر عشق آن جا دوانت

شمارهٔ ۳۷۳

جانا دلی چه سوزی کان هست جای گاهت

ماها تنی چه کاهی کان هست در پناهت

با دیده ی پر آبم با سینه ی پر آتش

زآن سینه ی سپیدت زآن دیده ی سیاههت

هر روز بامدادان کایی برون ز خانه

باشند صد هزاران بی دل گرفته راهت

زان پس که با تو بودم بی گاه و گاه گشتم

راضی بدان که بینم در راه گاه گاهت

در محنت درازم زآن گیسوی درازت

با قامت دوتاهم ز آن ابروی دو تاهت

چون سرو خشک زارم چون ماه نو نزارم

ز آن قد هم چو سروت ز آن روی هم چو ماهت

رنجی ست عاقلان را هاروت جرم کارت

گنجی است عاشقان را یاقوت عذر خواهت

ناهید خیره گردد وقت سماع دورت

خورسید سجده آرد پیش جمال و جاهت

پوشی سلاح کینم سازی سپاه جنگم

هر ساعتی روا نیست اندیشه سال و ماهت

آگه نه ای که باشد در کین و جنگ بر من

چشم دژم سلاحت زلف به خم سپاهت

سوزان شود نزاری از عشق تو هر آن گه

کاراسته ببیند در بزم پادشاهت

شمارهٔ ۳۷۴

به دیدار تو مشتاقم به غایت

ندارد آرزومندی نهایت

اگر خواهی توانی تافت بر ما

عنانی از سر لطف و عنایت

بیا بنشین دمی با ما چنان کن

که شوری بر نخیزد زین حکایت

شنیده ستی که در افواه باشد

گِل نم دیده را آبی کفایت

برآوردی دمار از من فراقت

خیالت گر نمی کردی حمایت

شبی تا روز می خواهم که با تو

کنم هر گونه از هجران شکایت

نکردی جانب مسکین نزاری

به اندک مایه بیش و کم رعایت

مکن شوخی که چندین بی وفایی

به بد نامی کند آخر سرایت

شمارهٔ ۳۷۵

ای حقه ی نقد جان بر طاق دو ابرویت

وی حلقه ی جان و دل پیرامن گیسویت

تشویش خردمندان از باد صبا بودی

گر هیچ گذر کردی بر سلسله ی مویت

از پیرهن یوسف تا بیش نگوید کس

بر باد فشان یک شب سامک چه ی خوش بویت

شاید که کند دعوی کز خلد همی آیم

آن را که گذر باشد بر خاک سر کویت

وصف لب شیرینت چون من که کند الّا

هنگام شکر خوردن طوطی سخن گویت

چون جام به کف گیری با آن همه گیرایی

گرمی نکند صهبا با نازکی خویت

تا چشم زدم بر هم بربود مرا از من

ختم است فسون کردن بر غمزه ی جادویت

جز با تو نمی باشم زیرا نتوان بودن

در مظلمه ی هجرت بی مشعله ی رویت

بی چاره نزاری را مرجع تو و ملجأ تو

عیبش نتوان کردن گر میل کند سویت

شمارهٔ ۳۷۶

گلبن فراز تخت چمن بر نهاده تاج

بستان به حکم باده ز ملک وجود باج

پیراهن وجود نزاری ز دست شوق

کردم قبا چو غنچه برون آمد ازدواج

طبع از صبا چو مریم دوشیزه حامل است

لابد تولدی کند آخر ز ازدواج

ماییم و خرقه یی و چه باشد که در صبوح

کِسرا گرو کند به وجوه شراب تاج

من صید ساقیی که کمند نغوله را

در گردن افکند زبُنا گوش همچو عاج

فریاد من ز کاکل و پیشانی چو سیم

افغان من ز قامت و بالای همچو ساج

آن کو نمی دهد دل ناقص به دل بری

با نفس خویشتن به ستم می کند لجاج

نقل از کسی طلب که به بادام چشم مست

بستاند از نبات به یک غمزه سد خراج

در سینه ای که نیست در او آتشی ز عشق

تاریک تر بود به شب از خانه بی سراج

الا به روی دوست به دنیا و آخرت

مارا به هیچ وجهه دگر نیست احتیاج

ما کعبه در درون دل خویش یافتیم

شاید که اقتدا به نزاری کنند حاج

شمارهٔ ۳۷۷

هر گدایی نتواند که نهد بر سرتاج

لایق دار انا الحق نبود هر حلاّج

بی خود از خانه برون آی که نتوانی کرد

با خود آنجا که کنند اهل قیامت معراج

از حجاب خودی خویش برون آی و مکش

در سر عجز به دست من و ما بیش دواج

کی تواند به کف آورد ز معدن اصداف

آن که خوفش بود از قلزم و بیم از امواج

دوستی می کند از روزن اخلاص ظهور

راست چون باده گل رنگ ز اطراف زجاج

سینه بی معرفت خاص نباشد روشن

خانه تاریک بود بی اثر از نور سراج

هم چو بهلول ز دیوانگی از عقل ببُر

مثل است اینکه خرابی بود ایمن ز خراج

راه نا رفته به مقصد نتوان کرد نزول

حج بنگزارده هرگز نتوان بود از حاج

هیچ جمعیتی از مشغله حاصل نشود

خانه آن به که برافکنده نهد در تاراج

تا تو مستغرق اصنام خیالی چه عجب

حجر الاسود اگر بازندانی از عاج

پسرو آل نبی باش که ذریت اوست

غایت مقصد و زنهار مگرد از منهاج

تا شود فطرت ما ظاهر و آید در فعل

حکمت این است وگرنه غرض از ازواج

ای نزاری چه کنی بیهده گفتن عادت

مدت عمر مکن در سر تشنیع و لجاج

دل قوی دار و به تسلیم و رضا تن در ده

تا نباشی به کسی هم چو خود آخر محتاج

شمارهٔ ۳۷۸

همین که بانگ بر آید که فالق الصباح

غذای روح طلب کن بخواه کوزه راح

اگر جماد نیی جنبشی کن ای غافل

مباش کم ز وحوش و طیور وقت صباح

برای دفع مخالف گر اتفاق افتد

روا بود که پیاپی روان کنند اقداح

اگر نه کی کند افراط طبع مرد حکیم

که در شراب گران نیست هیچ خیر و فلاح

طلاق دختر رزجز حرام خواره نخورد

منش قبول کنم تا بود حلال و مباح

ز عقد خم به در آگو که من به کاوینش

همه جهان بدهم تا درآرمش به نکاح

اگر مخالف حق عاقل است و دون زاهد

خلاف عقل صواب است و ترک زهد صلاح

که را جراحت عشق است گو مدار امید

که التیام پذیرد به صنعت جرّاح

چو آشنا شده ایم از مبادی فطرت

به اتصال فزون می کنند میل ارواح

فروغ شمع چنان است پیش طلعت دوست

که در مقابل خورشید آسمان مصباح

چه کار با نظر آفتاب عقل آن را

که مرغ عشق در آرد به زیر ظلّ جناح

نزاریا تو و تسلیم بس که نگشاید

در سعادت کلّی مگر بدین مفتاح

شمارهٔ ۳۷۹

شبنم نشسته بر ورق گل علی الصباح

خواهی که روح تازه برآید بیار راح

جهّال نشنوند ولی ممتنع بود

جز از خواص راح طلب کردن ارتیاح

از گردن خروس صراحی بریز خون

قبل الحدیث کرده به بسم الله افتتاح

جنبان و چست باش و سبک روح و تازه روی

زیرا که در فسرده نه خیرست و نه صلاح

فریاد عندلیب برآید ز گل ستان

مرغ سحر چو باز گشاید ز هم جناح

آواز چنگ و ضرب و اصول و حریف جنس

با راح بس موافق حال است هر صباح

از مونسی گزیر ندارم که می کنم

هر دم لطیفه دگر از طبعش اقتراح

گه می کند غرایب اشعارم استماع

گه می دهد عوایب ابیاتم اصطلاح

می خانه بی نزاری و پروانه بی چراغ

شاخیست بی شمایل و فالیست بی فلاح

شمارهٔ ۳۸۰

باده خوریم ز اول شب تا دم صباح

مستی کنیم چون شتران علم جناح

زاهد که دل به شاهد دنیا دهد کجا

در خانقه بماند و در خلوت و صلاح

با دوست بایدم که چو بی دوست هیچ نیست

آسایشی ز زندگی و راحتی ز راح

گویند می مخور که حرام است بل که خوک

بر مستحق به وقت ضرورت بود مباح

ما آب خوریم و تو خون می خوری به جهل

عین عقوبت است و گمان می بری فلاح

عهد وفا ز مردم ناکس طمع مدار

هرگز تو بوی مشک شنیدی ز مستراح

قلاّش خوان مرا نه نزاری و لایق است

این نام عاشقانه که خود کردم اصطلاح

شمارهٔ ۳۸۱

راحت روح من است رایحه روح راح

تا به صباح از مسا تا به مسا از صباح

ساقی طاووس فر طوطی شکّر شکن

مرغ سحر را بگو باز گشاید جناح

خواب گران تا به کی خیز سبک می بده

اهل دل از می کنند وقت سحر افتتاح

از الم حادثات جز به می البتّه نیست

هیچ خلاص و فرج هیچ نجات و فلاح

هر چه شدی تنگ دل پر قدحی نوش کن

کز نفحات قدح روی دهد ارتیاح

گر نه به خاص و به عام مشتمل است از چه شد

در خم امّت حرام بر کف حمزه مباح

معجزه روح خواه از من اگر عاقلی

شعری شعاری شدی چند کنی اقتراح

نیست از آب حیات بی خبر و بی نصیب

حاشا للّسامعین بوی خوش مستراح

سرزنش مدّعی عین خطا و زَلَل

عزم نزاری به می محض صواب و صلاح

شمارهٔ ۳۸۲

مرو درو که محیطی ست عشق پر تمساح

فرو نشین چو نزاری به عزلت ای سبّاح

گرت ز خویش به در آورد به کشتی لا

ازین محیط به الّا الله ت برد ملاّح

کسی ز عالم ظلمت نیامدی بیرون

اگر نه عشق فرا پیش داشتی مصباح

اگر چه هست عزازیل عامه مالک موت

محقّقان را عشق است قابض الارواح

چو کرد ما خلق الله ندا به عقل از آن

شدم به مرتبه نفس بر معارج راح

به اربعین گل آدم سرشته گشت و نشد

تراب عشق مخمر به شش هزار صباح

سر از مقاتله ی عشق می کشی یعنی

که در مقابله عقل می روم به صلاح

به آتشِ ترِ می زهدِ خشک بر هم سوز

که در فسرده دلان نیست هیچ خیر و فلاح

ز دست چون بدهم جوهری که در شب تار

بر آسمان فکند عکس پرتو از اقداح

چو جام صافی روشن دلم که پوشیده ست

همای دولت خسرو سرم به ظلّ جناح

ولیِّ آل محمد جهانِ علم علی

که جود اوست درِ رزق خلق را مفتاح

می مروّق صافی بده نزاری را

همین که بانگ برآید که فالق الاصباح

شمارهٔ ۳۸۳

خواص باد بهشت است در نسیم ریاح

همین که بانگ برآید بخواه کاسه ی راح

صبوحیانِ مشوّق به های و هوی کنند

ندای صبح و موذّن به فالق الاصباح

همین فریضه ی وقت است سنّت حکما

دوگانه یی به فلاح و سه کاسه ای به صلاح

شب سیاه نقاب از رخ قدح بردار

چه حاجت است به مشعل مباش گو مصباح

چو آفتاب بر آید عجب مدار اگر

به زینهار درافتد به سایه اقداح

نمی خورند گروهی و می کنند انکار

جماعتی دگرش باز می نهند مباح

عجب مدار نخواندی تناکرِ اضداد

غریب نیست ندانی تعارف ارواح

ز جوهری چومی آخر چرا کنم پرهیز

که حاصل است ازو سد هزار استرواح

شراب خانه اگر محتسب کند مختوم

نیاز با در مولا برم هو الفتاح

زبحر خنب به کشتی کشم شراب گران

به رغم محتسب آن سهمگین تر از تمساح

پیام من که تواند به محتسب بردن

که از زیان نزاری ترا چه خیر و صلاح

زباده خوردن پنهان او ترا چه ضرر

چو گنج کنج گرفته ست بعد ازین سیاّح

به موج فتنه مبر کشتی مزلزل خویش

درین محیط فروشد چو تو بسی ملاّح

شمارهٔ ۳۸۴

ترا که صحبت اهل دلی نکرده فتوح

بقای خضر چه دانی چه بود و کشتی نوح

شود چو چشمه خورشید نور بخش دلت

گرت ز جام صفا می دهند وقت صبوح

چو راح در سرت افتد به راه عقل مرو

که راح آفت عقل آمده ست و راحت روح

خوش است مستی و رندی بیا و می در ده

که ما ز زهد و ورع توبه کرده ایم نصوح

رعایت دل عشّاق کن که وقت نیاز

جهان خراب کند گوشه دل مجروح

مرا به شرح مگو کین بهشت و آن دوزخ

که مرد اهل ز دیوانه نشنوند مشروح

لطیفه های نزاری نگر زخمریّات

چه می کنی زمقامات مادح و ممدوح

شمارهٔ ۳۸۵

پیغام دوست راحت جان است و راح روح

هان تا طرب کنیم به شکرانه ی فتوح

بر یاد دوستان حقیقی شراب شوق

بر کف نهیم بر زده بر توبه ی نصوح

رغم مخالفان خفقان فوآد را

تسکین اضطراب دهیم از غذای روح

مست اند و نیست روی که هشیار وا شوند

آن ها که کرده اند ز بدو ازل صبوح

بر کف نهیم باده به کشتی و در رویم

مردانه وار هم چو نزاری به بحر نوح

شمارهٔ ۳۸۶

ساقی ز بامداد بیاور غذای روح

ماییم و هر دو عالم و توزیع یک صبوح

بر یاد دوستان حقیقی علی الخصوص

می بر طلوع صبح علی الله زهی فتوح

گویند رفت پنجه در شصت توبه کن

من توبه کرده ام ز چه از توبه ی نصوح

مرد آن گهی ز خود به در آید که مطلقا

داند که چیست چشمه و کشتی و خضر و نوح

بر مطلع اختصار کن این جا نزاریا

ساقی ز بامداد بیاور غذای روح

شمارهٔ ۳۸۷

مرده گر زنده شد از معجز انفاس مسیح

خم می دارد بر معجزه ی او ترجیح

او اگر کرد یکی مرده به عمری زنده

من به می مرده بسی زنده کنم لال فصیح

بوی درز در می خانه نسیم است ز خلد

روح را تازه کند رایحه راح به ریح

با من تشنه جگر کرد می روشن دل

آن چه با مزهر عاشق به وفا کرد صحیح

اهل تزویر بر آنند که تائب شده ام

توبه بر من نتوان بست به بهتان صریح

مردمان در حق من هرچه بتر می گویند

عشق بی علت وتحسین نبود بی تقبیح

معرفت باید و اخلاص که بی صدق و صفا

کم ز زنار و صلیب است ردا و تسبیح

غفر الله نزاری که زمیدان جهان

گوی برده ست به چوگان سخن های ملیح

شمارهٔ ۳۸۸

خوش است مجلس اخلاص امّتان مسیح

شراب های مصفّا زساقیان ملیح

مباد مدرسه و خانقه که بیزارم

ز عالمان شنیع و ز زاهدان قبیح

خطیب بر سری منبر چه ژاژ می خاید

عجب که شرم نمی دارد از دروغ صریح

فسانه یی دو ز بهر فریب کرده زبر

کجا کلام محقق کجا کلام صحیح

چو علم داند و بر جهل می کند اصرار

میان عالم و جاهل کجا بود ترجیح

فغان اهل دل از زاهدانِ معترض است

دل از پی دو درم سیم و زر، به کف تسبیح

ز تیغ عشق مکش گردن ای فقیر که شیر

به عجز سر بنهد هم چو گوسفند ذبیح

ز کف منه چو نزاری مفرّحی که به حکم

شوند بی دل و ابکم ازو شجاع و فصیح

غلام ساقی خویشم اگر غلام من است

که مرده زنده کند باز هم چنان که مسیح

شمارهٔ ۳۸۹

کس نداند که مرا با که سر وکار افتاد

گر چه در عشق چنین واقعه بسیار افتاد

غرّه بودم به شکیبایی و خود بینی عقل

برق عشق آمد و در خرمن پندار افتاد

شوق غالب شد و وجدم به خرابات کشید

لاجرم ولوله در خلق به یک بار افتاد

حسن در مکتب عشق آمد و بر لیلی تافت

سوز در سینه مجنون گرفتار افتاد

پرتو شمع جمالش چو برو تافت بسوخت

هم چو پروانه و افسرده در انکار افتاد

یار سرمست به بازار برآمد روزی

راز سر بسته ما بر سر بازار افتاد

مکن ای یار ملامت که چو من بسیاری

از عبادتکده ناگاه به خمّار افتاد

طعنه خلق و جفای فلک و جور رقیب

همه سهل است اگر یار وفادار افتاد

به قضا تن ده و بی فایده مخروش ای دل

همه تدبیر بود بیهده چون کار افتاد

کعبه آسان ندهد دست زیارت کردن

سیر پا آبله در بادیه دشوار افتاد

سر ازین ورطه نزاری نبری تن در ده

چاره ای نیست که این حادثه ناچار افتاد

شمارهٔ ۳۹۰

چه شور از آن لب شیرین که در جهان افتاد

ز قامتت چه قیامت که در زمان افتاد

میان ما و شما وعده ی کناری بود

تو با کنار شدی فتنه در میان افتاد

بسوخت صفحه رویم ز آب گرم سرشک

که آتشم ز تو در مغز استخوان افتاد

مگر غم تو که یک دم نمی شود غایب

به قرعه بر من مسکین ناتوان افتاد

به یک کرشمه که کردی ز گوشه برقع

هزار بی دل بی چاره در گمان افتاد

دریغ نام تو آلوده دهانِ خسان

به خاص و عام رسد هر چه در زبان افتاد

اگر ز حسن تو آوازه در جهان افکند

به اختیار نزاری نبد چنان افتاد

سوال کرد و به من گفت دوستی که بگو

تویی که بویِ عبیر ِتو در جهان افتاد

شمارهٔ ۳۹۱

دوش مرا صبحدم آمد و آواز داد

گفت که خواهد تو را راه به من باز داد

کرد برون ز آستین شیشگکی پر شراب

بر لب جام آنگهی بوس به اعزاز داد

داد به من جام و گفت نوش کن و دم مزن

جام چنین داد کی آن که به دم ساز داد

تربیتم کرد عشق راهبرم عشق بود

نوبت انجام کرد خلوت آغاز داد

شبپره را ره نداد در نظر آفتاب

قلب فرو مایه را در دهن گاز داد

شاه فرو ناورد سر به در هر گدا

زشت بود عکّه را مرتبه ی باز داد

سر به در آرد ز جیب مایه ی دیوانگی

هرکه پیامی به آن سلسله ی راز داد

هرکه نزاری صفت دل نه به حق در دهد

نقد به قلاب برد راز به غماز داد

شمارهٔ ۳۹۲

قد قامت الصّلات برآمد ز بامداد

برخیز ساقیا بستان از مدام داد

گر بر حلال زاده حرام است خون رز

پس آب و نان حرام بود بر حرام زاد

بگذار تا نماز کند اقضی القضات

برنه پیاله ای به کفش تا سلام داد

بسیار در محامد رز شعر گفته اند

من نیز هم ولیک ندارم تمام یاد

دهقان که در عمارت رز سعی می کند

عمرش مدام باشد و بختش مدام باد

از خنب خانه می دمد این خوش نفس نسیم

یا از بهشت می وزد این خوش خرام باد

شادم به قرض دادن و دادن به وجه می

چون من کسی که دید که باشد به وام شاد

کلّی طمع ببر ز عوانان نزاریا

رو کرد کان دهر نه این ها کدام زاد

شمارهٔ ۳۹۳

مصحف به فال باز گرفتم ز بامداد

برفور السلام علیکم جواب داد

کردم از این سعادت کلی سپاس و شکر

گشتم از این بشارت عظما عظیم شاد

بختم از این نوید برآورد سر ز خواب

عقلم بر این دلیل اساسی دگر نهاد

بر نام قاصدی که فرستاده ام به دوست

فالی زدم که مقدم قاصد به خیر داد

من خود نیازمندی خود عرضه میکنم

هر روز چند بار به دست ، بر یدِ باد

این بس که یاد ما گذرد بر زبان دوست

ما را چه حد آن که از ایشان کنیم یاد

ما را ز دوستان خدا یک نظر تمام

آن است هر چه هست اگر تن دهی به داد

بختش دگر ز خواب عدم بر نداشت سر

هر کو ز چشم همت ایشان بیوفتاد

با خود نیامده ست نزاری مستمند

زان شب که یار مست کمینی برو گشاد

زان وقت باز عکس خیال جمال دوست

تا چشم باز کرد به پیشش برایستاد

شمارهٔ ۳۹۴

کجا رفتی بیا ای سرو آزاد

که رحمت بر چنان بالا و بر باد

به طلعت از تو غیرت برده خورشید

به قامت از تو حسرت خورده شمشاد

نه آزر چون رخت نقشی دگر کرد

نه مادر چون تو فرزندی دگر زاد

شبی بر ناله ی زارم ببخشای

به فریادم رس آخر چند فریاد

اگر چشمت سر ابرو ترش کرد

ز جان شیرین تری کت جان بماناد

از آن پایم گل آلودست در هجر

که سنگی بر گذر دارم چو فرهاد

اگر خونم بریزی سر نپیچم

ز خونی عشق بر نگرفت و ننهاد

گرفتم شاهدی خونی بریزد

توان گفتن که داد از دست بی داد

نزاری گر به زاری خاک گردد

ز کویت بر نه انگیزاندش یاد

شمارهٔ ۳۹۵

خدای با تو کسی را دل آشنا مکناد

وگر کند چو من از خان و مان جدا مکناد

چو من ضعیف و حزین و نزار مرغی را

به دام و دانه ی عشق تو مبتلا مکناد

اسیر عشق تو کردم دل از طریق صواب

کس از طریق صواب این چنین خطا مکناد

امید هاست مرا کز خودم جدا نکنی

وگر تو قصد جدایی کنی خدا مکناد

اگر وفای تو تا زنده ام خلاف کنم

امید من ز تو بخت بدم وفا مکناد

زمانه تا به اجل نگسلد نفس ز تنم

غم تو دامن جانم دمی رها مکناد

روا مدار که کام دلم روا نکنی

روا کنی تو ولیکن دلت روا مکناد

بترس کز تو بنالم به کردگار شبی

که کردگار به سوز منت جزا مکناد

نزاری از تو بد افتاد و گرچه بد کردی

خدای با تو همان کرده ی تو وامکناد

شمارهٔ ۳۹۶

زمانه گرچه بسی بر سرم نهاد

کمند زلف تو باری دگر به دستم داد

خوشا حیات به رویت که زنده زان نفسم

که با تو باز ملاقاتم اتفاق افتاد

بلی حصول مراد از حیات جسمانی

دمیست در نظرِ همدمی ، دگر همه باد

رفیق همدم ما در سفر خیال تو بود

که آفرین خدا بر رفیق همدم باد

بهشت اهل صفا چیست ؟ راست گویم نیست

مگر دری که به دیدار دوستان بگشاد

دهان به چشمه نوش تو تا درآوردم

از آن زمان ز لب کوثرم نیامد یاد

به بندگی تو تا کرده ام قدم ثابت

به قامت تو که هستم ز هرچه هست آزاد

نخست طالب حج ترک سر گرفت آن گه

قدم به عزم متین در طریق کعبه نهاد

طمع به صحبت شیرین خطا بود کردن

به ترک جان گرامی نکرده چون فرهاد

نزاریا به ثبات قدم مکن دعوی

که خانه بر گذر سیل می نهی بنیاد

محل پنجه صبر تو پیش بازوی عشق

چنان که موم بود در برابر پولاد

شمارهٔ ۳۹۷

یارم که ز من نمی‌کند یاد

جان است و ز تن نمی‌کند یاد

بگذشت صبا مگر به کویش

دیگر ز چمن نمی‌کند یاد

برگشت مگر به کوی یوسف

از بیت حَزَن نمی‌کند یاد

با لؤلؤ آبدارِ دندانش

از دُر عدن نمی‌کند یاد

از گریه زار و اشک شورم

آن پسته‌دهن نمی‌کند یاد

مسکین دل من برفت و دیگر

از کنج وطن نمی‌کند یاد

انکار مکن اگر نزاری

زان عهدشکن نمی‌کند یاد

شمارهٔ ۳۹۸

فریاد نمی رسند فریاد

از دست ستمگران بیداد

جان در سر عشق کرد و شیرین

در گوش نکرد شور فرهاد

اطراف جهان پر از پری روی

چون دیده بدوزد آدمیزاد

مسکین چه کند دگر گرفتار

تسلیم چو در کمند افتاد

تا صبر حجاب عشق گردد

عقل آمد و پیش من بَراِستاد

ناگاه فتاد آتش عشق

در خرمن عقل و داد بر باد

من می خواهم که دامن صبر

از دست دهم نمی توان داد

بدنامی دل نمی پسندم

در صحبت صبر سست بنیاد

تا جان داری نزاریا بیش

هرگز نکنی ز دل دگر یاد

خود می دانی که در همه عمر

یک لحظه نبوده ای از او شاد

شمارهٔ ۳۹۹

ای ترک ما گرفته و از ما نکرده یاد

یاران چنین کنند نه هرگز چنین مباد

آبم به روی کار برفته ست و دل ز دست

زان گه که آتشم ز تو در خرمن اوفتاد

گه گه اگر کنم به ادای نماز عقد

حالی خیال روی تو پیشم برایستاد

پس چون کنم چه چاره توان کرد با خیال

انصاف من که می دهد اینجا به حق وداد

سلطان عشق مملکت جان فرو گرفت

دل را مجال آنکه حدیثی کند نداد

تسلیم پیش کرد و ملامت ز پس روان

انصاف آنکه قاعده ی معتبر نهاد

گرنه ستیزه ی دل ما بودی از بهشت

در بر سرای عالم دنیا که می گشاد

دل خود درست شد که ز ما بر شکست و رفت

با جای خود نیامد و از ما نکرد یاد

هر دم به محنتی دگرم مبتلا کند

هرگز نبوده ام ز دل بی قرار شاد

هر روز می کنند گل دیگرم در آب

کس همچو من به دیده و دل مبتلا مباد

بی دل تر از نزاری شوریده روزگار

از مادر زمانه بر آنم که کس نزاد

شمارهٔ ۴۰۰

دیر شد تا ز ما نکردی یاد

طرفه رسمی نهاده ای بنیاد

الله الله نمی کنی تقصیر

آفرین آفرین مبارک باد

توبه توبه ز یار بی آزارم

آوخ آوخ ز یار سست نهاد

آب سر می زنم بر آتش دل

خاک بر سر همی کنم چون باد

بر شکستی و عهد بشکستی

چه توان گفت چشم بد مرساد

با تو باری به باد بر دادم

جان شیرین به هرزه چون فرهاد

تا دگر عاشقان چگونه رهند

از جفای تو ظالم بیداد

کژ نشین راستگوی تا کی و کی؟

از تو بودیم یک نفس دل شاد

چند خون ریزی از خدای بترس

به تو جبریل وحی نفرستاد؟

عاشقان را به غمزه ی جادو

چشم بربسته ای زهی استاد

تا ترا لا اله الا الله

ای نزاری چه چشم زخم افتاد

شمارهٔ ۴۰۱

تا نیستی در آمد و هستیِ ما ستد

هم صبر در حجاب شد از ما و هم خرد

ما عاشقانِ کویِ خرابات دم زنیم

کز زاهدانِ صومعه بویِ وفا نزد

از حرص و آز تن به عنا در نداده ایم

هم چون درختِ توت لگد خورده از قفد

دیوانگانِ ملکِ خداییم و خلق را

در ما ز راهِ عقل تصرّف نمی رسد

ما را به رنگ و بوی تفاوت نمی کند

گر اطلس است پوشش و گر پارۀ نمد

محرابِ دینِ ما خمِ ابرویِ او بس است

یک وجه اگر دو قبله کند کی روا بود

چون دوست در نظر بود از حور فارغیم

با نور آفتاب کجا شمع در خورد

الّا رضایِ دوست نجویم ز خیر و شر

الّا برایِ دوست نگویم به نیک و بد

در عشق واجب است دلیلی نزاریا

هرگز به منتها نرسد هیچ کس به خود

شمارهٔ ۴۰۲

مرا دلی ست که هر لحظه در بلا افتد

به دستِ خیره کُشی چون تو مبتلا افتد

مرا خیال بر آن داشته ست و ممکن نیست

که گوهری چو تو در دستِ هر گدا افتد

به یادگار دلی داشتم فرستادم

مده ز دست که چون زلف زیرِ پا افتد

به جای دیدۀ مایی هنوز نا دیده

چه گونه باشد اگر دیده بر شما افتد

کمالِ عشق بود بی توسّطِ نظری

که خاطری به دگر خاطر آشنا افتد

به جهد در نفکندیم صیدِ صحبتِ تو

امیدوار توقّف کنیم تا افتد

بود که واسطه ای گردد این غزل وقتی

بدین بهانه مگر خاطرت به ما افتد

بدین دیار در انداختیم شرحِ غمت

هنوز باش که این قصّه تا کجا افتد

به نامه ای مکن از لطفِ خویش محرومم

که محرمی چو نزاری به عمرها افتد

شمارهٔ ۴۰۳

گر دگر باره مرا با تو ملاقات افتد

اتّفاقی عجب از محضِ کرامات افتد

با رقیبانِ خیالت که نگه بانِ من اند

هر شبم بر سرِ کویِ تو مقالات افتد

بر من آخر چه ملامت که ملک در ملکوت

در سجود از پیِ وصلت به مناجات افتد

همّت آن است که از جانبِ ما میل کنی

هیچ باشد که ارادت به سویِ مات افتد

زاهد آن است که از راهِ حقیقت چون من

از صوامع به در آید به خرابات افتد

عشق می ورز نزاری که بباید کوشید

در مهمّی که مهمّ تر ز مهمّات افتد

شمارهٔ ۴۰۴

دلم به دامِ تمنّایِ عشق چند افتد

شکالِ پایِ من از عقل ناپسند افتد

گناهِ دیدۀ شوخ است این که هر ساعت

دلم چو صیدِ زبون در خمِ کمند افتد

چه خوش بنازم اگر دامنِ وصالِ فلان

به کام در کفِ چون من نیازمند افتد

چه سرو خوانمت آخر کدام نی شکری

بدین حلاوت ممکن بود که قند افتد

اگر به باغ درآیی ز رشکِ قامتِ تو

چو بید ولوله بر عرعرِ بلند افتد

اگر مرا بکشند از محبّتِ تو چه باک

محال باشد اگر عشق بی گزند افتد

نزاریا به زه آور کمانِ آه و بنال

چنان که تیرِ فغانت به بیرجند افتد

شمارهٔ ۴۰۵

نه آن مرغی ست معشوقم که در هر آشیان گنجد

کدامین آشیان کاندر زمین و آسمان گنجد

نه در عقل و نظر آید نه در جای و جهت باشد

نه در وهم و خیال افتد نه در کون و مکان گنجد

خیال است آن که می خواهی که در سمع و بصر آید

محال است آن که می گویی که در نطق و بیان گنجد

نه ذاتش منکسر باشد نه وجهش منعکس گردد

نه وصفش در صفات آید نه نامش در زبان گنجد

تو گردانی چنان دانی که او در عقلِ حسّ آید

تو گر بینی چنان بینی که او در جسم و جان گنجد

به علمِ او شوی عالم به نورِ او شوی بینا

وگرنه دانش و بینش کجا در بی نشان گنجد

میانِ جان و جان این جا حجابی هست می دانم

وگرنه مبدعِ جان ها کجا در این و آن گنجد

وگر در عین معیونی نمی گنجد چنین باشد

درین معنی چه شک باری عیان اندر عیان گنجد

نزاری تا کی از خامی چه سودا می پزی والله

اگر یک ذرّه زان خورشید در هر دو جهان گنجد

ازین ها هر چه برگفتی که گنجد یا نگنجد چه

مگر هم او بود هم او که با او در میان گنجد

شمارهٔ ۴۰۶

تولّا بی تبّرا در نگنجد

دوالک بازی آن جا در نگنجد

به ما و من ، مکن دعوی که آن جا

که او باشد من و ما در نگنجد

مصافِ عشق و زخمِ تیغِ وحدت

در آن معرض محابا در نگنجد

اگر در دوست مستغرق نباشی

ز تو قطره به دریا در نگنجد

به احبابِ محقّق التجا کن

کزان پس کیدِ اعدا در نگنجد

چرا با مرده در گنجد دمِ روح

ولی با زنده قطعا در نگنجد

ز الزامِ محق دورست مبطل

که با جاهل مدارا در نگنجد

درونِ کعبۀ اسلام الحق

کشیشِ دیر حاشا در نگنجد

طبیبی بایدت حاذق که علّت

چو مزمن شد مداوا در نگنجد

همه دم تا به کی این جا که آن جا

دِم ام روز و فردا در نگنجد

نزاری گر شوی مویی به زاری

به الّا الله الّا در نگنجد

شمارهٔ ۴۰۷

درونِ مجمعِ مردان پریشان در نمی‌گنجد

محبّت خانه خالی کن که جز جان در نمی‌گنجد

به ترکِ خویشتن داری بگو گر دوست می‌خواهی

که در میدانِ سربازان تن‌آسان در نمی‌گنجد

اگر تو در میان باشی بود او بر کنار از تو

برو شرکت پذیرفتن به امکان در نمی‌گنجد

به درویشی قناعت کن اگر سلطانی‌ت باید

که در خلوتگه سلمان سلیمان در نمی‌گنجد

جهودِ نفسِ ناقص را کجا آن منزلت باشد

که تا از خود برون ناید مسلمان در نمی‌گنجد

اگر در حضرتِ عزّت نزاری ره نمی‌یابد

گدایی را چه حد باشد که سلطان در نمی‌گنجد

شمارهٔ ۴۰۸

چه چاره سازم اگر آن نگار برگردد

نهان شود ز من و آشکار برگردد

حجاب کردم با خود ز بیمِ طعنه و لیک

به طعنه کی دلم از غم گسار برگردد

از آن حجاب نمایم چو یار مستورست

که چشمِ بد رسد و روزگار برگردد

اگرچه دولتم از دولت است با من یار

ولی مباد که دولت ز کار برگردد

اگر زیاریِ اقبال بر نمی گردم

روا بود که ز اقبال یار برگردد

وفا نکوست از آن دامن وفا گیرم

که بی وفا را یار از کنار برگردد

مرا ز عالمیان اختیار آمد یار

به اختیار کسی ز اختیار بر گردد

مقامِ زهد گرفتم چو زاهدی بودم

به زهد و توبه هرگز خمار بر گردد

نه زهد خواهم و مقصود زاهدست مرا

ز زهد هرکه چو من شد به عار برگردد

نزاری از می و معشوق بر نخواهد گشت

اگر محیطِ سپهر از مدار برگردد

شمارهٔ ۴۰۹

چه می کنم ز دلی کو ز یار برگردد

روا بود که چنان دل ز دیده در گردد

مرا نباشد از آن دل که گر به جان آید

ز جورِ دوست بنالد ز عهد برگردد

دلم ز پایِ تو ای دوست بر نتابد سر

اگر ز دستِ تو در پایِ غم به سر گردد

نگردد از تو دلم گر به خونش گردانی

مگر ز دیده فرو گردد از تو گر گردد

دلِ [مرا] دلِ آن کی بود معاذالله

که با تو گر جگرش خون کنی دگر گردد

نزاریا سخنت تازه دار و کاغذ و کلک

که خود حدیثِ تو اندر جهان سمر گردد

شمارهٔ ۴۱۰

اگرم باز ملاقات میسّر گردد

بخت باز آید و ادبار ز من برگردد

گرچه با هم چو منی وصلِ تو از رویِ قیاس

صورتی نیست که در عقل مصوّر گردد

هم بکوشم که به هر گاه که یک روی کنند

هر چه مطلوب بود زود میسّر گردد

نیک بخت است که بر خاکِ سر کویِ حبیب

رخصتی یابد و چون خاک مجاور گردد

بختِ من بین که رقیبم چو ببیند از دور

با گران جانی در حال سبک بر گردد

سرِ مویی نکند در دلِ سنگینش اثر

گر به سیل آبِ سرم خاک به خون تر گردد

گردِ کویِ تو به بویِ سرِ زلفت گردم

هم چو پروانه که بر شمعِ معنبر گردد

گوشه یی بر فکن از برقع و طلعت بنمای

تا به دیدارِ توم دیده منوّر گردد

روزگاری ست که بر ماهِ تو مهر آوردم

دلِ حر با صفتم ز آن همه بر خور گردد

هر که را آرزویِ مهر و وفا خواهد کرد

چون نزاری ز پیِ ازهر و مزهر گردد

شمارهٔ ۴۱۱

دلم ز جورِ تو خون گشت و برنمی‌گردد

ز راهِ دیده برون گشت و برنمی‌گردد

چه سخت‌جان است این آهنین‌صفت دلِ من

که در فراقِ تو خون گشت و برنمی‌گردد

به پایِ هجر در افتاد و برنمی‌افتد

به دستِ عشق زبون گشت و برنمی‌گردد

ز چاه محنتِ بختم خلاص روزی نیست

که چرخِ وصل نگون گشت و برنمی‌گردد

خرد ز حلقۀ زلفت که پای بندِ دل است

جهان نمایِ جنون گشت و برنمی‌گردد

نزاریا دگر از دل مگوی و گر گویی

جزین مگوی که خون گشت و برنمی‌گردد

شمارهٔ ۴۱۲

خانۀ تست بخفت ار سرِ خوابت دارد

تا که را زهره و یارا که عذابت دارد

گر شرابت کم و بیش است به ساقی فرمای

جامکی تا به مرادِ تو شرابت دارد

و گرت مصلحتی نیست کسی مانع نیست

اختیارِ همه کنکاج صوابت دارد

به اجازت جگری دارم و گرم است تنور

رد مکن گر هوسِ بویِ کبابت دارد

چه شود بنده نوازی کن و ساکن بنشین

امشبی گر سرِ این کُنجِ خرابت دارد

آبِ انگور مگر در سرت افکند آتش

زان چنین بر زبرِ آتش و آبت دارد

وقتِ رفتن نرسیده ست و چنان مست نیی

آخر ای جانِ نزاری چه شتابت دارد

شمارهٔ ۴۱۳

به دست آورده ام یاری که رویی چون قمر دارد

دهانی چون لبِ شیرین لبانی چون شکر دارد

کجا شد عیسیِ مریم بیا گو معجزِ دم بین

که در هر حرف پنداری نهان جانی دگر دارد

نظر تا بر وی افکندم ز سر تا پای در بندم

سرِ او دارم از عالم ندانم اون چه سر دارد

چه داند هر هوس ناکی کمالِ حسنِ لیلی را

کسی داند که چون مجنون دلی صاحب نظر دارد

اگر صادق بود عاشق به تیرِ طعنۀ فاسق

نه روی اندر گریز آرد نه پروایِ سپر دارد

بگو ای پیکِ مشتاقان بدان خورشید کاین مسکین

همه شب دیدۀ بیدار و حیران بر سحر دارد

لگد کوبِ فراقت گر مرا خاکی کند شاید

مگر بازآورد بادی که بر کویت گذر دارد

چرا باید نزاری را نظر جز بر تو افکندن

روا نبود جهان دیدن به چشمی کز تو بر دارد

کسی کش هم دمی باشد ازو چندی جدا ماند

عجب می دارم ار هرگز دگر عزمِ سفر دارد

شمارهٔ ۴۱۴

هم چو من دل بری که جان دارد

کس ندانم که در جهان دارد

دل برِ من مگر همه جان است

نه چو انسان که جسم و جان دارد

چشم او گر نه سر به سر شوخ است

پس چرا هم چو روح آن دارد

باده و انگبین و آبِ حیات

هر سه اندر یکی مکان دارد

ور نداری ز من قبول آنک

کوثر اندر لب و دهان دارد

به حقیقت اگر بگویم راست

صفت و صورتِ جنان دارد

سخت بد خوست با نکورویی

راستی عادتی چنان دارد

چون نزاری هزار مملوکش

سرِ خدمت بر آستان دارد

هر چه در چشمِ پاک بازآید

تا به جان جمله در میان دارد

شمارهٔ ۴۱۵

فراقِ یارِ سفر کرده رویِ آن دارد

که قصدِ جانِ منِ زارِ ناتوان دارد

دلِ سبک سرم از جان ملال خواهد کرد

مگر که بختِ سبک سارِ سرگران دارد

غلامِ هم نفسی ام که یک نفس با من

فرو نشیند و رازِ دلم نهان دارد

وصال پای ز من در کشید و یار برفت

فراق بر منِ بی چاره دست از آن دارد

چه صعب تر ز جدایی بود میانِ دو دوست

که این بر آن دلِ مشتاقِ مهربان دارد

به جان رسیده ام ای دوست جانِ مشتاقم

کجا شدی که روان نظر روان دارد

ز مرگ بی تو نترسم خدای می داند

بلی که بی تو مرا زندگی زیان دارد

بیا که دیده جگر بی تو در کنار نهاد

ببین که با تو کنارم چه در میان دارد

کنارِ وصلِ توم از میانِ دل باید

غمِ میانِ توم از میانِ جان دارد

فضایِ کلبۀ من بی تو دوزخ است بلی

بهشت نور ز دیدارِ دوستان دارد

همین و بس که نزاریِ خویش خواندی ام

مرا دگر چه غمِ دوزخ و جنان دارد

شمارهٔ ۴۱۶

فروغِ طلعتِ رویِ تو آفتاب ندارد

نسیمِ ناقۀ زلفِ تو مشکِ ناب ندارد

عجب که سایۀ زلفِ تو گر رسد به جمادی

که هم چو ذرّه به خاصیّت اظطراب ندارد

تو خود به جانبِ ما هیچ التفات نداری

مرا خیالِ تو یک لحظه بی عذاب ندارد

چو حلقه هایِ سرِ زلفِ بی قرارِ تو یک دم

دو چشمِ ژاله فشانم قرار و خواب ندارد

مگر که لایقِ گوشِ تو نیست ورنه به قیمت

چو گوهرِ صدفِ چشمِ من سحاب ندارد

ندانم اهلِ دلی در بلادِ ملکِ خراسان

که دل بر آتشِ این امتحان کباب ندارد

کسی نبینم از ابنایِ خویش کو چو نزاری

به خونِ دل رخِ چون کهربا خضاب ندارد

دل شکستۀ من مشکل این که در همه عالم

به هیچ کویِ دگر مرجع و مآب ندارد

شمارهٔ ۴۱۷

که دست از هوایِ تو بر سر ندارد

که چشم از فراقت به خون تر ندارد

جمادست نه جانور هر که شوری

ز شیرینِ عشقِ تو در سر ندارد

درین آشیان خانه مرغی نبینم

ز شوقِ تو بر بالِ جان پر ندارد

دگر در خرابات رندی ندیدم

که بر کف ز یادِ تو ساغر ندارد

مبیناد چشمی که از خاکِ راهت

به خونابۀ دل مخمَّر ندارد

مرا از تو دردی ست در دل عجایب

ولی با که گویم که باور ندارد

چه دردست شوقت که ساکن نگردد

چه بحریست عشقت که معبر ندارد

در آن بحر رفتی نه مسکین نزاری

که این زهره شیرِ دل آور ندارد

شمارهٔ ۴۱۸

چرا افسرده معذورش ندارد

که یاری از سرِ دردی بزارد

برون آمد ز خود عاشق و لیکن

ز کویِ دوست بیرون شو ندارد

نخواهم تا چه خواهد کرد دیگر

دلی دارد به دل داری سپارد

عجب از زاهدِ دل مرده دارم

که خود را هم ز مردم می شمارد

اگر خود سینۀ عاقل اثیرست

به سوزِ عاشقان نسبت ندارد

کسی را حّدِ انده خوردنِ اوست

که زهرش هم چو مَی خوش می گوارد

مگر مستی زند در زلفِ او دست

خرد پیشانیِ افعی نخارد

دلم بی دوست چون ماهی ست بی آب

معافش دار اگر طاقت نیارد

خیالش هر چه در عالم رقیب است

به عمدا بر سرِ وقتم گمارد

خوشا وقتِ نزاری کو چو فرهاد

به رغبت جانِ شیرین وا گذارد

مجالِ راز گفتن نیست شاید

که حالا بر زبان دندان فشارد

زبورِ عشق بر کر چند خواند

زلالی بر سرابی چند بارد

سخن در عقدِ گوهر نیست لیکن

کسی باید که در گوشش گذارد

شمارهٔ ۴۱۹

نه پسته چون دهنِ تنگِ یارِ من دارد

نه باغ چون رخِ گل رنگِ یارِ من دارد

به حسن و ناز و به غمز و کرشمه سرو به باغ

همی خرامد اگر [ سنگِ ] یارِ من دارد

خروش زهره ز بامِ سیم فلک به صبوح

گمان برم که شش آهنگِ یارِ من دارد

هزار صید بر آویخته ست فتنۀ عشق

به هر کمند که بر چنگِ یارِ من دارد

دگر تحمّلِ خون خوردنم نخواهد بود

که طاقتِ دلِ چون سنگِ یارِ من دارد

مرا حدیثِ نزاری خوش آمده ست از آنک

حلاوتِ دهنِ تنگِ یارِ من دارد

شمارهٔ ۴۲۰

جمادست آن که دل داری ندارد

یقین می دان که جان باری ندارد

تو آن منگر که صاحب دولت این جا

به جز عیش و طرب کاری ندارد

اگرچه ملک و مال و جاه دارد

ولی چون یارِ من یاری ندارد

ز من باور مکن گر چینِ زلفش

دلی در زیرِ هر تاری ندارد

ز من مشنو اگر از غمزۀ او

خرد در هر قدم خاری ندارد

چو از هر گوشه تُرکِ چشمِ مستش

نظر بر خونِ هشیاری ندارد

کمند اندازِ گیسویش به هر جا

رسن در حلقِ عیّاری ندارد

تو هم مشنو ز من گر این گواهی

به نزدیکِ تو مقداری ندارد

دروغ است این سخن گر از هر اعضا

نزاری نالۀ زاری ندارد

شمارهٔ ۴۲۱

چه دردست این که آرامی ندارد

چه دورست این که انجامی ندارد

نگه کردم به دنیا ذرّه یی نیست

که از خورشید اعلامی ندارد

ندیدم هیچ صاحب دل ندیدم

که بر کف هم چو جم جامی ندارد

به واجب عزّتِ درویش می دار

که سلطان است اگر شامی ندارد

مکن بر مردمِ عاشق ملامت

که بیش از عاشقی کامی ندارد

جمادست آن به معنی جانور نیست

که خاطر با دل آرامی ندارد

به انسان کی کند ترجیح وحشی

که گردن بستۀ دامی ندارد

چه می خواهی نزاری را که بینی

نزاری جز همین نامی ندارد

سری دارد فدایِ مقدمِ دوست

به گردن بیش از ین وامی ندارد

شمارهٔ ۴۲۲

نه بخت با منِ مسکین سری به ره دارد

نه یارم از منِ بی چاره یاد می آرد

بیا و بر ورقِ رویِ زعفرانم بین

که دیده ژاله به رخ بر چو لاله می بارد

مراد حاصل و من غافل و همین باشد

سزایِ آن که شبِ وصل شکر نگزارد

شبِ وصال تو بوده ست قدر و من مدهوش

خیال مست نباشد چنان که پندارد

تو در کنار و منی واله از میان رفته

محبّ چه گونه شود محو اگر نه بسپارد

توانی از لبِ چون انگبین شفا دادن

گرم فراق به نیشِ جفا بیازارد

مجال نیست که رویت به خواب بینم باز

وگر به چشم درآیی سرشک نگذارد

به ناز خفته ز خود بی خبر شبانِ دراز

چه غم خورد که نزاریِ زار می زارد

ز ژالۀ مژه چشمش چو ابرِ تر دامن

سوادِ خاکِ قهستان به خون بیاغارد

شمارهٔ ۴۲۳

یاری چو من از جملۀ عشّاق که دارد

بر سرو به هم افعی و تریاق که دارد

دل دار و دل آرام و دل آرای نگاری

با آن همه حسن این هم اشفاق که دارد

گو خلق ببینند که دل هایِ اسیران

آویخته از چنبرِ معلاق که دارد

زیرِ ورقِ سیم و فرازِ طبقِ گل

جفتی که در آفاق بود طاق که دارد

بر بامِ فلک ماهِ زِره موی که دیده ست

در باغِ جهان سروِ سمن ساق که دارد

ماهی که دهد پرتوِ رویش به فلک نور

در دایرۀ گردشِ آفاق که دارد

دیگر نکند سرزنشم زاهد اگر هیچ

داند که زمامِ دلِ مشتاق که دارد

بر شمعِ شبِستانِ محبّت چو نزاری

پروانه صفت طاقتِ احراق که دارد

شمارهٔ ۴۲۴

غمزۀ شوخِ تو شیرین حرکاتی دارد

کشتۀ هر مژه فرهاد صفاتی دارد

در خورِ توتیِ جان در چمنِ باغِ جمال

چشمۀ خضرِ لبت تازه نباتی دارد

بوسه یی گر بدهی خیر بود باز مزن

این فقیری ز تو امّیدِ زکاتی دارد

خازنِ وصل بگو تا بدهد دادِ دلم

که ز دیوانِ ازل بر تو براتی دارد

بی تو بنشستن و خاطر ز تو باز آوردن

کارِ آن است که صبری و ثباتی دارد

خواب در دیدۀ پر خونِ دلش کی گنجد

هر که بر چهره ز هر چشم فراتی دارد

هم به صبر از شبِ یلدایِ فراقت روزی

دلِ محنت کشم امّیدِ نجاتی دارد

صبرِ بی طاقتم از پای درآمد نی نی

شادیِ غم که قدومش برکاتی دارد

عقل و هوش و دل و دین در سرِ زلفت کردم

گو بفرمای دگر گر خدماتی دارد

از زبانِ من اگر گوش کنی بادِ صبا

با تو یک لحظه به خلوت کلماتی دارد

از دهانِ تو سخن گفت نزاری چه عجب

که حدیثش چو دهان ِتو حیاتی دارد

شمارهٔ ۴۲۵

هر کس نظرِ خاطر با خوش منشی دارد

آری دلِ مشتاقان با جان کششی دارد

از طعنۀ بی حاصل بدخواه چه می خواهد

او عاقل و من عاشق هر کسی روشی دارد

گر تو بروی امّا در پردۀ زهّادی

این رندِ خراباتی هم پرورشی دارد

صرّافِ وجودِ ما خونِ دلِ رز باشد

خود سنگِ محک گوید هر زر که غشی دارد

ما ریخته خونِ رز در حلقِ و حسودِ ما

خونِ دل خود خورده هر کس خورشی دارد

گفته ست نزاری را ناگاه بسوزانم

من نیز رضا دادم گر یخ تبشی دارد

شمارهٔ ۴۲۶

یکی را دوست می دارم که چون من سد رهی دارد

ندانم تا ز حالِ من کم و بیش آگهی دارد

گرم سر می رود نتوانم از کویش گذر کردن

خداوندست و بر جان و دلم فرمان دهی دارد

خیالِ محض بین باری کزو وصلی طمع دارم

محال اندیش را سودا چنین بر ابلهی دارد

چو رشکِ آفتاب و غیرتِ سروست چون گویم

جمالِ آفتاب و قامتِ سروِ سهی دارد

که دیده ست آرزومندی چو من مظلوم کز هجران

درونی از شکایت پر ولی مغزی تُهی دارد

صبا گر فرصتی یابی بگو آرامِ جانم را

نزاری چشم بر راهت به امیّدِ بهی دارد

وگر باور نمی داری بیا بنگر به چشمِ خود

که از سودایِ شفتالوت رویِ چون بهی دارد

شمارهٔ ۴۲۷

دولتِ آن کس که عمر با تو گذارد

هر که نه در بندِ تست بخت ندارد

آن که زیارت کند ترا به ارادت

حاجتِ آن نبودش که حج بگزارد

نی غلطم بر تو مدّعی به محبّت

بر نخورد گر چه تخمِ مهر بکارد

عمر بباید که باغ بان چو تو سروی

در چمنِ باغِ روزگار بکارد

عیب کنندم که دل بدو مده از دل

کس چه کند گر به دل بری نسپارد

قدرتِ رفتن ز پیش صیدِ زبون را

نیست که صاحب کمند می نگذارد

با چو تو زور آزما که راست نگویی

قوّتِ بازویِ آن که پنجه فشارد

باده به من ده که مه صلاح و مه تقوا

با تو کس از نام و ننگ یاد نیارد

زاهدِ صد ساله را ز دست تو سیکی

در رمضان هم چو انگبین بگوارد

نفس مپرور نزاریا که محقّق

اهل هوا را هم از دواب شمارد

سینه چو صافی کنی مقیمِ خرابات

باش که طاهر نظر به خیر گمارد

شمارهٔ ۴۲۸

عمری که مردِ عاشق بی دوست می گذارد

هرگز روا نباشد کز زندگی شمارد

بی ذکرِ او وبال است گر یک سخن بگوید

بی یادِ او حرام است گر یک نفس برآرد

حاسد به طعنه گوید کز دوست می شکیبد

من می روم و لیکن بختم نمی گذارد

سنگین دلان بخندند از بی قراریِ ما

رضوان اگر ببیند رویِ تو حالت آرد

گر تلخ گفت شیرین فرهاد می پسندد

ور زهر می فرستد چون نوش می گوارد

قاضی چه کار دارد با اعتقادِ عاشق

گو از پسِ قضا رو گر شرع می گذارد

در آتشِ جدایی بس معجزی نباشد

بر آبِ چشمِ عاشق گر سیلِ خون ببارد

با آن که در حضورم اثبات جهل باشد

پنداشتم به غیبت کز ما خبر ندارد

تنها مرو نزاری زیرا کسی بباید

کو را به ما نماید ما را بدو سپارد

شمارهٔ ۴۲۹

نه محرمی که پیامی به یار بگذارد

نه هم دمی که دمی خاطرم نگه دارد

چنان ستیزه نداند سپهرِ بی رحمت

که خون ز دیدۀ من دم به دم فرو بارد

جهانِ سست قدم ار شکسته حالی را

دمی ز سینه بر آرد به بام بگذارد

گر از درونِ پر آتش بر آورد آهی

به هر دو دست قضا در گلوش بفشارد

شدند دشمنِ من عالمی و یار هنوز

به دوس داریِ من سر فرو نمی آرد

محّبِ معتقد آن است کز برایِ حبیب

به هر ستم که کند روزگار بسپارد

نزاریا مطلب در زمانه آسایش

که گر دلت بنوازد تَنت بیازارد

شمارهٔ ۴۳۰

کس نمی دانم که پیغامی برد

یک قدم با ما به یاری بسپرد

بندگی ها عرضه دارد و آن گهی

از دل آ [ رامم ] سلامی آورد

تا به وصلم کی مجالی می دهد

باز پرسد روی و راهی بنگرد

الله الله غفلتِ بی اختیار

بر من از بی التفاتی نشمرد

زاریی می آورد از من به دوست

مرغ اگر بالایِ بامش می پرد

خدمتی می آورد با اشتیاق

گر برو بادِ سحر گه بگذرد

دفعِ سودا را نزاری تا به کی

خونِ جان با آبِ رز برهم خورد

در تعجّب مانده ام تا هیچ کس

دشمنِ جان چون نزاری پرورد

هم گران باشد اگر او را کسی

از غمِ دنیا به یک جو واخَرَد

شمارهٔ ۴۳۱

منکر می خواره از حد می برد

پرده خلوت نشینان می درد

محتسب تشنیع های معتبر

می زند با آن که خود هم می خورد

می فروشد جامه تقوا به می

مردم آزاری به جان وا می خرد

خرمن اوقات غارت می کند

دام تزویر و حیل می گسترد

این همه احداد بی توجیه نیست

کز کنار او در میان می آورد

هم بدو عاید شود افعال او

چون پس و پیش عدالت ننگرد

مردمی باید که در سر و علن

چون نزاری خون خورد جان پرورد

مست باشد از سماوات العلا

بر براق همت آسان بگذرد

مرغ جان بر سدره دارد آشیان

کو به بال شوق جانان می پرد

شمارهٔ ۴۳۲

عشق آب از روی کارم می برد

رونق از صبر و قرارم می برد

رازپوشی می کند وز عقل و هوش

نام و ننگ و فخر و عارم می برد

هیبت عشق از شکوه سلطنت

دست و دل از کار و بارم می برد

می نهد اسرار با من در میان

وایه من از کنارم می برد

روزگاری در محیط وهم خویش

غرق بودم با کنارم می برد

هرچه فی الجمله پسند عشق نیست

از نهان و آشکارم می برد

جان و دل خود برد و در بازار سر

غیر سودا هر چه دارم می برد

مستی ای می آرد وخودبینی ای

از دماغ هوش یارم می برد

عقل را از خاطر مشغول من

تا دگر یادش نیارم می برد

قاید تسلیم را بر من گماشت

تا به یغما رخت و بارم می برد

آشنایی می دهد فطرت به من

با سر آن روزگارم می برد

آمده ست ام سال و رغم عقل را

با سر پیمان پارم می برد

از بخار خمر بودم سر گران

ساقی فطرت خمارم می برد

از نزاری باز می گیرد مرا

زاریی آخر که زارم می برد

شمارهٔ ۴۳۳

هر که با سابقان قدم سپرد

هر دو عالم به یک درم نخرد

گو جهان بر خلاف مذهب باش

موقن البته هیچ غم نخورد

غلط احول است قرابه

بود و نابود را به هم شمرد

به همه حال هست مطلق را

نیست بیند چو از عدم نگرد

عقل چون زخم امتحان خورده است

بر سر کوی عشق کم گذرد

سخره دل مشو که نفس شریف

از فرومایگان ستم نبرد

پیش ما خود نزار یا نسزد

هر که با سابقان قدم سپرد

شمارهٔ ۴۳۴

بر یاد دوستان نفسی می زنم به درد

خوش وقت دوستان که کسی یاد ما نکرد

ای باد بگذر امشب و با دوستان بگوی

تا می خوردند می که خردمند غم نخورد

گر فرصتی درافتد و باشد مجال آن

کز دوستان دو حرف توانی سوال کرد

گو یاد ما کنید و به همت مدد دهید

وآن گه به گرد هیچ مزاحم دگر مگرد

تا دوستان ملول نگردند و سر گران

رمزی سبک ادا کن و طومار درنورد

نگذاردت زمانه زمانی به خانه ای

اینجا نمونه ای است به صد اعتبار نرد

هان تا به یاوران برسی بیشتر که بس

در خانه مخاطره ای مهره وار فرد

در زمهریر آزی و عریان ز ستر راز

گر نیست برگ بردت از این مرغزار برد

هست از سرشک روی نزاری همیشه سرخ

ورنه بود هر آیینه رنگ نزار زرد

یک هفته عیش و از پی آن مدتی فراق

آری خمار و خار بود با نبید و ورد

آسایش از حیات همان چند روز بود

بی روی دوست بر دل ما شد حیات سرد

با روزگار بیش چه کوشی نزاریا

دانی که با زمانه نکرده ست کس نبرد

شمارهٔ ۴۳۵

حلقم بگیرد آن دم اگر شاد بگذرد

کاندیشه خیال تو از یاد بگذرد

گفتم بنالم از تو چنانم که در نفس

چندان مجال نیست که فریاد بگذرد

گفتم به پیش تیر غمت دل سپر کنم

پیکان غمزه تو ز پولاد بگذرد

بر هر که بگذری ببری جانش ای عجب

سروی و سرو همچو تو آزاد بگذرد

شیرین به ناز خفته و در شرط عشق نیست

گر خواب بر دو دیده فرهاد بگذرد

پند پدر نمی شودم استماع وگر

حرفی غلط به سمع درافتاد بگذرد

سی نارسیده عمر چرا توبه می کنم

ور نیز هفت بار ز هفتاد بگذرد

استاد ماست واعظ عشق و ستوده نیست

شاگرد کز نصیحت استاد بگذرد

غافل مشو ز کعبه پیمان ما که عمر

تا بنگری چو غافله باد بگذرد

در نزع رحلت است نزاری دمی بیا

تا چون نفس به قطع رسد شاد بگذرد

شمارهٔ ۴۳۶

آخرت وقتی به عمری یاد ما بایست کرد

بود چندین عهد وپیمانت وفا بایست کرد

خستگانت را به بویی مرهمی بایست ساخت

دوستانت را به رویی آشنا بایست کرد

گر نمی بایست تعیین کرد میعادی به وصل

درد هجران را به مکتوبی دوا بایست کرد

یا خطابی یا سلامی کم زکم ور اعتماد

بر کس دیگر نکردی بر صبا بایست کرد

بی نسیمی کز گریبانت به ما آید چو گل

هر سحر گه پیرهن بر تن قبا بایست کرد

دوستان با دوستان معتقد زین ها کنند

شرم دار آخر به انصاف جفا بایست کرد

بی گناهی راستی چندین عقوبت شرط نیست

رحمتت نامد نمی گویی چرا بایست کرد

ورخطایی در وجود آمد زما بی اختیار

لطف خویشت عذر خواه آن خطا بایست کرد

ما چو شوخی کرده ایم آخر به قول دشمنان

دوستی با شر عقوبت ماجرا بایست کرد

بر نزاری دیگری بگزیدی ای کوته نظر

باری آخر دوست از دشمن جدا بایست کرد

شمارهٔ ۴۳۷

چو بلبل دگر باره آواز کرد

به رویم در خوش دلی باز کرد

به بیغوله خلوت اباد من

چو زهره به خنیاگری ساز کرد

به فریاد و افغان و زاری ز بس

که تدبیر انجام واغاز کرد

میان گلستان بر اطراف خار

به صد حیله خود را دمی کاز کرد

بر آورد دستان به تشنیع گل

که چون تو بسی خواجه پرواز کرد

هم از غایت حسن گل مست شد

فرو ماند از بس که پرواز کرد

سر انجام حظی ندید از حیات

اگر هفته ای در چمن ناز کرد

به نرگس نگه کن که باد صبا

اگر چند روزش سر افراز کرد

بدو در زمستان نگر کز وجود

روانش به سوی عدم باز کرد

مرا عشق در خانه امتحان

بپرورد و ره داد واعزاز کرد

وزان پس که در خانه ساکن شدم

به یک حمله خانه بر انداز کرد

نزاری اگر دیده باشی کسی

که غماز را محرم راز کرد

چنان دان که از قوم نصرانیان

چلیپا کسی جکسه ی باز کرد

شمارهٔ ۴۳۸

عشق تو در خرابه جانم نزول کرد

وز هرچه غیر تست دلم را ملول کرد

گویند کنج سینه تو جای عشق نیست

مصرست هر خرابه که سلطان نزول کرد

ما را چه اختیار ،مطیعیم و بنده ایم

فرمان عشق را که تواند عدول کرد

با پادشاه امید امان منقطع کند

درویش بی نوا که طمع در وصول کرد

اقطاع تست ملک دلم حجت این که عشق

جان را به من ز مبدا فطرت رسول کرد

مردانه خورد غوطه دلم در محیط عشق

دولت مساعد آمد اگر نه فضول کرد

هر کو به قول عقل نه آهنگ عشق ساخت

قانون عمر در سر آن بی اصول کرد

عنین ست در طریقه مردان به حکم عشق

با دختر رز آن که نه هر شب دخول کرد

اثبات در فنون جنون کن نزاریا

چون پیر عشق ما همه ترک عقول کرد

شمارهٔ ۴۳۹

یارم ز در درآمد و بر من سلام کرد

درباب التفات بسی احترام کرد

دل خود نبود با من و جانم ز بس شتاب

بر پای جست و از سر عزت سلام کرد

پیشش به سر دویدم ودر بر گرفتمش

حالی فرو نشست و هوای مدام کرد

گفتم به خون رز مشو آلوده زینهار

حیزی چه می کنی که خدایش حرام کرد

گفتا حرام کرد ولی بر حرام خوار

کو اقتدا به پختن سودای خام کرد

بر مردم خبیث حرام است از آن سبب

ام الخبائثش ز پی خبس نام کرد

بر پاک نفس پاک رو پاک زاد کی

آب حیات نهی خلاف کرام کرد

هر کو نهاد پای ادب در حریم عشق

تعظیم یک قنینه به صد احتشام کرد

در ده بیار از آن که به تاثیر خاصیت

بسیار گردنان را سر زیر گام کرد

آن صیقلی که از دل و چشم جوان وپیر

بزدود زنگ ظلمت و ایینه فام کرد

صاحب حمایتی که ز بهر پناه خلق

خم خانه را به مرتبه دارالسلام کرد

القصه چون به حجت و برهان معنوی

رمزی به من نمود و بر آن التزام کرد

جامی به دست دادمش از شیشه وشراب

بر فوز کاسه یی دوسه پی هم تمام کرد

عزم نشاط کرد و سر طوف باغ داشت

درد خمار داشت مداوا به جام کرد

چون گرم شد دماغش از آن آتش روان

یاد بساط حضرت مولی الانام کرد

از روی ماه پرتو وان زلف قیر فام

نظاره گاه من صفت صبح و شام کرد

بر پای خاست از سر تعجیل و گفت هان

رفتم که پیش ازین نتوانم مقام کرد

بیدار باز بودم و گفتم نزاریا

هرگز کسی به حبل خیال اعتصام کرد

خوابی چنین خوش است ولی بر خلاف وصل

هجران بسی ستم ز پی انتقام کرد

شمارهٔ ۴۴۰

وداع یار گرامی نمی توانم کرد

که احتمال سفر زار وناتوانم کرد

زدوستان شفیقم که می رسد فریاد

ز دست دل که دگر باره داستانم کرد

ز کارنامه افعال دل یکی این است

به اعتبار که صد بار قصد جانم کرد

نه سهو می کنم از دست دل نه می نالم

که پای بند بلا یار مهربانم کرد

کنار من چو صدف پر شده ست تا به میان

ز بس نثار که چشم گهر فشانم کرد

مجال صبر ندارم ز روی خویش و عقل

هزار بار درین ورطه امتحانم کرد

مگر مربی فطرت چو پرورش می داد

به جای مغز محبت در استخوانم کرد

خرد شبی به تفرج در آمد از در ما

دمی ز دور تماشای دل ستانم کرد

چو بازدید مرا گفت حق به جانب تست

برو که بر تو ملامت نمی توانم کرد

رقیب دوست چو دشمن به کار ما برخاست

روا نداشت که ساکن شوم روانم کرد

ز شهر گفت نزاری چنان روان کنمت

که اعتبار کنند از تو وچنانم کرد

چو باد می روم اکنون اگر چه یک چندی

زمانه معتکف خاک استانم کرد

شمارهٔ ۴۴۱

وداع یار گرامی نمی توانم کرد

که بیش زَهرِ جدایی نمی توانم خورد

چه طالع است مرا بر سفر چنین همه سال

که روزگار سفر کار ما به جان آورد

چو حاصل دگرم نیست جز عذاب فراق

زمانه بی هده چندین مرا چه می پرورد

طبیب جهد بسی کرد بهرِ علت هِجر

ولی چه سود که درمان نمی پذیرد درد

چو باد می برد آبشخورم ز خاک به خاک

زمانه می کند این ، با زمانه چِتوان کرد

مرا مگوی که دل را نصیحتی می کن

به دم نمی شود این کوره ی پر آتش سرد

وصال دوست چنان مطلق العنان رفته ست

که مسرعان نیازش نمی رسند به گرد

نزاریا چو همه سال فارغی ز وطن

به قول عقل تو البته گِرد عشق مگرد

ز رنج محنت غربت هر آنکه خواست خلاص

چو گنج کنج سلامت گرفت فارغ و فرد

شمارهٔ ۴۴۲

نگه به قول خرد زین سپس نخواهم کرد

که زندگانی بی هم نفس نخواهم کرد

خرد ز باختن عشق می کند منعم

زهی خیال من و توبه پس نخواهم کرد

نه طاقت و نه دماغ و نه دل نه عقل و نه هوش

قبول صبر بدین دسترس نخواهم کرد

چه آشنا و چه بیگانه زحمتم مدهید

که احتمال نصیحت ز کس نخواهم کرد

به ترک مستی و زاهد پرستی و رندی

اگر هوای دل است از هوس نخواهم کرد

به اعتقاد نزاری همی خورم سوگند

که هرگز از می و معشوق بس نخواهم کرد

شمارهٔ ۴۴۳

گر ز دل آهی برون خواهیم کرد

عالمی را سرنگون خواهیم کرد

سوز هجران است بل کاین تیره شب

رستخیز است آه چون خواهیم کرد

در فراقت کان عذاب مطلق است

دیده و دل هر دو خون خواهیم کرد

گر تو شفقت کم کنی سهل است ما

مهربانی ها فزون خواهیم کرد

اقتراح از طبع در خواهیم خواست

اشتباه از دل برون خواهیم کرد

عشق بی آلایشی خواهیم باخت

نفس سرکش را زبون خواهیم کرد

عقل اگر مانع شود ما دفع او

از مقامات جنون خواهیم کرد

روی در محراب جان خواهیم داشت

پشت بر دنیای دون خواهیم کرد

چون نزاری هرکه درس از ما گرفت

در جنونش ذوفنون خواهیم کرد

شمارهٔ ۴۴۴

عید آمد و عزم مَی خواهیم کرد

عمر شد پس عیش کَی خواهیم کرد

گر دهد پندار ، نهد بند اوستاد

ما خلاف رای وَی خواهیم کرد

جرعه ای در کام جان خواهیم ریخت

مرده ای را باز حَی خواهیم کرد

تا به کی از شیء و لاشی ، هان که ما

خاک را در چشم شَی خواهیم کرد

آسمان را گر حجاب ما شود

چون بساط عقل طَی خواهیم کرد

تا بسوزد بُن گه زهد و ورع

خانه تقوا ز نَی خواهیم کرد

مرکب اندیشه‌ء بهبود را

تا نگیرد پیش پَی خواهیم کرد

وین تفاخر بر همه کون و مکان

از قبول شاه کَی خواهیم کرد

سینه ریش نزاری تا به کی

هر زمان از غصه کَی خواهیم کرد

کی زند دیگر برو ابلیس راه

ور زند غسلش به مَی خواهیم کرد

شمارهٔ ۴۴۵

هجر با روزگار من آن کرد

که صفت جز به وصل نتوان کرد

به دو زلفت که روزگارِ مرا

گاه مجموع و گه پریشان کرد

به دو چشمت که ملک پیمان را

گاه معمور و گاه ویران کرد

به کمان دو ابرویت که مرا

بر دل از غمزه تیر باران کرد

به دو لعل لبت که جوهر عقل

لقبش رشکِ زاده کان کرد

به دهانت که معجز دو لبش

خاک در چشمِ آب حیوان کرد

به نسیمت که همچو روح الله

در تن مرده از نفس جان کرد

که جهان بی وجود خرم تو

بر نزاری زمانه زندان کرد

بی جمال حیات بخش تو هجر

مرگ بر خاطر من آسمان کرد

شمارهٔ ۴۴۶

اگر تو را سر ما نیست عیب نتوان کرد

ز جانب تو رضا نیست عیب نتوان کرد

پری به آدمی ار سر فرو نمی آرد

بلی سزا به سزا نیست عیب نتوان کرد

ولی چو در رصدِ امتحان تسلط عشق

به طاقت عقلا نیست عیب نتوان کرد

اگر به مذهب اهل دل اعتقاد کنند

نظر رواست چرا نیست عیب نتوان کرد

چو در پناه تو آمد دلم رعایت کن

به کعبه صید روا نیست عیب نتوان کرد

فضای عشق چو نازل شود ملالت چیست

جز اقتضای قضا نیست عیب نتوان کرد

زمانه می کند این با نزاری مسکین

چو در زمانه وفا نیست عیب نتوان کرد

شمارهٔ ۴۴۷

مرا مسخّر عقل مجاز نتوان کرد

که رند را به ستم توبه باز نتوان کرد

من آن نیاز کنم در شبی به می خوردن

که در نماز به عمر دراز نتوان کرد

کجا فسرده دلان را سماع ذوق دهد

چو سوز سینه نباشد نیاز نتوان کرد

شدم به مسجد و گفتم نماز بگزارم

که هم به کُل در طاعت فراز نتوان کرد

خیال دوست به من گفت روی برگردان

که در دو قبله به یک دل نماز نتوان کرد

ملالت از عقبِ عاشقان کنند ولی

ز پیش حکیم ازل احتراز نتوان کرد

بهشت نسیه نمی بایدم به طاعت نقد

که این معامله با اهل راز نتوان کرد

به زعم مدعیان ، عیش تازه خواهم داشت

که خوز هم دم دیرینه باز نتوان کرد

فدای دوست کند جان نزاری و محمود

چه جان بود که فدای ایاز نتوان کرد

شمارهٔ ۴۴۸

وه چه غم بود که بختم به تو منسوب نکرد

صبر از این بیش که من می کنم ایوب نکرد

این ملامت که من از هجر تو با خود کردم

در فراق پسر گم شده یعقوب نکرد

قلم از جور تو بر حرفِ غمی ننهادم

کِم خیال تو سیه روی چو مکتوب نکرد

ساغری می که به من داد به یاد لب تو

که ز بس گریه کنارم می مقلوب نکرد

آخر ای دیده حجاب از من مسکین چه کنی

در مثل خوب نگویند که نا خوب نکرد

روی من آینه از آهن چینی پندار

روی زیبا کسی از آینه محجوب نکرد

با که گویم که رقیب آنکه مرا دشمن بود

کرد بر درد دلم رحمت و محبوب نکرد

من بدین واقعه خاصم ، نه که کس در رهِ عشق

پای ننهاد که سر در سر مطلوب نکرد

سر ز بیداد نزاری چه کشی تن در دِه

کو دلی کز ستم عشق لگد کوب نکرد

شمارهٔ ۴۴۹

هرکه را درد عشق داغ نکرد

نبوَد مرد اگرچه باشد مرد

مردِ مرد آن گهی ببوَد که عشق

از وجودش همی برآرد گرد

عشق با سوز و درد می آید

[پیش] با جوش و بوش و بردابرد

هیچ افسرده را نباشد سوز

هیچ آسوده را نباشد درد

سوزناکان به دوست مشغولند

نه چو افسردگان به خواب و به خورد

متناسب نکرد هیچ بصیر

نفس سوزناک با دم سرد

عشق و معشوق و عاشق صادق

هر سه چون جمع گشت باشد فرد

عقل پوشیده بُد نزاری را

عشقش از پرده با میان آورد

شمارهٔ ۴۵۰

یک ره برآورد ز تو هم روزگار گرد

بسیار چون ترا که سزا در کنار کرد

یارا ، محققان غم دنیا نخورده اند

مجنون حقیقت است که اندوه یار خورد

آتش که بر خلیل نبی کرد گل ستان؟

آن کو ز وَرد خار برآرد ز خار وَرد

تن در ده ای حریص و ز دارالشفای عشق

درمان مجوی تا نکنی اختیار درد

هرگز گمان مبر که کند در سلوک عشق

جز بر خلاف گرم روان هیچ کار سرد

چند از تکثرات که بر نطع امتحان

بیرون نیامده ست یکی از هزار مرد

یک هفته عیش از پی آن مدت فراق

آری خمار و خار بود با نبید و ورد

آسایش از حیات همان چند روز بود

بی‌روی دوست بر دل ما شد حیات سرد

با روزگار بیش چه گویی نزاریا

دانی که با زمانه نکرده ست کس نبرد

شمارهٔ ۴۵۱

جانم فدایِ قاصدی کز دوست مکتوب آورد

پیغامِ یوسف ناگهان نزدیکِ یعقوب آورد

کو دستگاهِ صابری تا پای در دامن کشم

از دوستان عیبم مکن کین طاقت ایّوب آورد

چندین که پیرِ خانقه بی هوده وعظم می کند

گو خادمی را حکم کن تا شاهدِ خوب آورد

تا هم چنان با خود رود طالب به مقصد کی رسد

هم رهروِ صاحب نظر این پی به مطلوب آورد

این پارسا را بین که چون انکارِ رندان می کند

بر ریشِ خود خندد کسی کو عیبِ معیوب آورد

این دم نزاری زنده شو پیش از قیامت جهد کن

این کز لحد خاکت صبا با کویِ محبوب آورد

نیک و بد و پاک و پلید از زاهدان عارف برد

گر عشقِ ظاهر تاختی بر عقلِ محجوب آورد

شمارهٔ ۴۵۲

تا عشق مرا گردِ خرابات برآورد

از مسجد و محراب و مناجات برآورد

با عقل به ضدیّت و انکار و تعصّب

از جیب فتاوی و سجلاّت برآورد

عشق از غضب و نخوت و غیرت چو نهنگی

در تاب شد و بانگ به هیهات برآورد

از آتشِ غیرت که بر افروخت به گردون

دودِ شغب از خرمنِ طاعات برآورد

ما پس روِ امریم نه غالی نه مقصّر

قاصر نظر آشوب ز علّات برآورد

چون یک سرِ مویش خبر از صدق و صفا نیست

سد چلّه گرفتم ز کرامات برآورد

مشغول به خود کرد مرا یارم و بی خود

حاجات روا کرد و مهمّات برآورد

در پایِ غمش هرکه لگد کوبِ عنا شد

از خاکِ درش سر به سماوات برآورد

تا عقل بگسترد بساطِ لمن الملک

پنداشت که دستی به مباهات برآورد

عشق آمد و تا مهره فرو چید و فرو کرد

در حال بزد نعره و شهمات برآورد

یک نکته بیان کرد ز تسلیم و تسلّم

فریاد ز اربابِ مقالات برآورد

هر کز خودیِ خویش به در شد چو نزاری

یک باره دمار از هُبل ولات برآورد

استادِ حقیقی به سرِ سوزنِ تعلیم

از پایِ دلم خار محالات برآورد

شمارهٔ ۴۵۳

امروز که باده می توان خورد

یک هفته بهانه می توان کرد

هان تا به موافقت برآریم

از مغزِ خمِ گرفته سر گرد

هر کو سرِ پایِ خم ندارد

گو هم چو زمانه گردِ سر گرد

چون لاله کنیم از پیاله

رویی که شده ست چون گلِ زرد

زان می که ز عکسِ پرتوِ او

از چوبِ سیه برون دَمَد ورد

زان می که پلنگِ هیبت او

با عقل کند چو شیر ناورد

بر سنگ زدیم شیشۀ نام

از ننگِ وجودِ ناز پرورد

چون فایده نیست چند نالیم

از جورِ رقیبِ ناجوان مرد

هیهات که صرصرِ ملامت

طوفان ز وجودِ ما برآورد

ما پختۀ کارگاهِ عشقیم

گو عقل مکوب آهنِ سرد

بیزار شدیم از نزاری

ماییم و حریفِ دُردیِ درد

شمارهٔ ۴۵۴

مرا مادر به شیرِ عشق پرورد

پدر تعلیم در دیوانگی کرد

ز تن با جان برون آید چنین شیر

ولیکن تا که را دادند و که خورد

گر آبا واسطه گرامّهات اند

ز فطرت هر کس آورد آن چه آورد

چه می خواهد ز رندان مصلحت جوی

برو گو هم به گِردِ صالحان گَرد

دماغِ هرکه برد از خاکِ ما بوی

بر آرد عشق از مغزِ سرش گرد

زنان را فرق باشد بر فسرده

اگر عاشق نمیرد کی بود مرد

تنورِ سینه ی پر آتش من

به طوفانِ ملامت کی شود سرد

ملامت گر به عیب از ما نگوید

اگر یک شب به روز آرَد درین درد

مسلمانان نمی بینید آخر

سرشکِ سرخ بر رخ ساره ی زرد

خدایا حق گزارش باد هر کو

دلِ ریشِ نزاری را نیازرد

شمارهٔ ۴۵۵

دولتِ آن کس که ترکِ جاه بگیرد

یوسفِ جان را ز قعرِ چاه بگیرد

هم چو من از طاعت و گناه نپرسد

ترکِ خرابات و خانقاه بگیرد

دل به جگر گوشه یی دهد که دو چشمش

مملکتِ جان به یک نگاه بگیرد

ای که به جز غمزۀ تو باک ندارد

زلفِ تو هر دل که در پناه بگیرد

چند رقیب از برابرِ تو یه استد

راست چو فرزین که پیشِ شاه بگیرد

او چو سپر گو حجاب شو که به فرصت

تیرِ نظر خود نشانه گاه بگیرد

دام برافکن ز چشم و روی مپوشان

رسم نباشد که روز ماه بگیرد

بوسه به من می دهوبه گردنِ من کن

هرچه خدایت بدین گناه بگیرد

می کُشی و می روی بترس که ناگه

مظلمه ی عاجزی ات راه بگیرد

دامنِ آلودۀ تو خونِ نزاری

روزِ قیامت به داد خواه بگیرد

شمارهٔ ۴۵۶

در دهر کسی که یار گیرد

یاری چو من اختیار گیرد

از خوبی تو خرد به دندان

انگشت به اعتبار گیرد

خاک قدم تو سعد اکبر

بر دیده به افتخار گیرد

نا خورده می از دو چشم مستت

هُشیاران را خمار گیرد

آن را که تو در میان جانی

از کل جهان کنار گیرد

با من نفسی درآی و بنشین

تا خاطر من قرار گیرد

بگذار دل ستیزه خو را

تا عادت روزگار گیرد

آن را که دماغ و دل نباشد

هرگز سر انتظار گیرد

در چنگ فراق اگر نزاری

آهنگ چو زیر زار گیرد

شک نیست که آتش دم نی

در سوخته‌ء نزار گیرد

شمارهٔ ۴۵۷

زمانه عهد و وفا عاقبت ز سر گیرد

مفارقت ز میان من و تو برگیرد

مرا تو جان و جهانی و خاک بر سر دل

اگر به جای تو هرگز کسی دگر گیرد

چو دل هر آینه در کار دوست خواهد شد

چرا به هرزه کسی یار مختصر گیرد

محب صادق هم خانه بلا باشد

فدای دوست چرا از بلا حذر گیرد

به وصل دست نمی گیردم فراق حبیب

که داند آری عاقبت مگر گیرد

عجب مدار که انسان کشته زنده شود

که گر سرش برود دوستی ز سر گیرد

حذر ز مشعله عشق کز حرارت شوق

به یک شرر در و دیوار عقل در گیرد

نزاری از صدف سینه هر زمان بی دوست

چو ابر دامنِ افلاک در گهر گیرد

شمارهٔ ۴۵۸

مشتاق لقا روی نظر باز نگیرد

هرگز قدم از بیم خطر باز نگیرد

جز دیدن خوبان ندهد باصره را نور

کس دوستی از دیده‌ء سر ، باز نگیرد

صاحب نظر آن است ست که چشم از همه عالم

بردوزد و از یار نظر باز نگیرد

پاکان که نظرشان همه خیرست ز فرزند

لیکن پسری میل ز سر باز نگیرد

ما را مکن ای مدعی از روی نکو منع

کز کبک حذر کردن ، در باز نگیرد

تا زنده شود دوست به بوی نفس دوست

نوش از دهنِ همچو شکر باز نگیرد

حکمی ز ازل رفت یقین دان که چنین حال

گردون به قضا نیز و قدر باز نگیرد

فرزند که عاشق شد از او کار نیاید

در گوشِ دلش پند پدر باز نگیرد

بر بادیه‌ء آتشِ عشق آنکه گذر کرد

آب از دهن تشنه جگر ، باز نگیرد

در پای نزاری مشِکن نیزه تشنیع

کو دست ز دامان سحر باز نگیرد

باری ز من این پند درین شهر بگویید

تا خانه نشین بار سفر باز نگیرد

شمارهٔ ۴۵۹

میانه بخت دلم گر کرانه‌ای گیرد

بلای صحبت خوبان بهانه‌ای گیرد

خلاص یابد و پیرانه‌سر بیاساید

به طبع زاویه خنب خانه‌ای گیرد

ولی چگونه رود در رکاب سلطانی

که عالمی به سرِ تازیانه‌ای گیرد

زمان چو می گذرد از گذشته غم نخورد

محققانه ز نو سر زمانه‌ای گیرد

نظر گهی‌ش به عین الیقین شود حاصل

که از خیال مصور نشانه‌ای گیرد

ز گنج طبع به هر دم دفینه‌ای بخشد

ز کنج فقر به هر دم خزانه‌ای گیرد

به بال شوق برآید به اوج سدره عشق

ورای قاف خرد آشیانه‌ای گیرد

من و مجاورت آستان میخانه

مراد آن که مرید آستانه‌ای گیرد

غلام همت آنم که چون نزاری مست

پس از دوگانه واجب سه‌گانه‌ای گیرد

غنیمتی شمرد نقد وقت را امروز

نوید حاصل فردا فسانه‌ای گیرد

شمارهٔ ۴۶۰

آتش عشق چو در سینه شرار اندازد

مرد را از زبر تخت به دار اندازد

عشق بر هر طرف از مملکت دل که زند

همچو موجی ست که دریا به کنار اندازد

عاشق آن است که گر بر سر کویش محبوب

بگذرد در قدمش سر به نثار اندازد

پدرم گفت که هم زخم هلاکت بخورد

خویشتن هرکه چنین بر سر نار اندازد

گفتم از مدعیان باک مدار ای بابا

چه توان سوخت از آتش که چنار اندازد

دوستان بر سر دیوار سرا بستانش

باغبان را مگذارید که خار اندازد

چه شود گر بگذارند رقیبان حرم

که نزاری نظر از دور به یار اندازد

شمارهٔ ۴۶۱

یارِ ما ولوله در عالمِ راز اندازد

گر نقابی که برانداخته باز اندازد

خوشش آن قامت و بالا که خود استادِ ازل

کسوتِ حسن به بالایِ دراز اندازد

ساقیا باده دمادم ده و با چنگی گوی

تا ز آهنگِ عراقم به حجاز اندازد

دشمنِ سختِ من است آن که حدیثِ من و دوست

نه به عکسِ روشِ عقل فراز اندازد

بارها خواستمش گفت که یک حلقه از آن

زلف در حلقِ ملامت گرِ راز اندازد

غیرتم باز پشیمان کند و داند عقل

که خیالم به چنین فکرِ مجاز اندازد

چشم بر هم مزن ای دیده که برخواهد خاست

فتنۀ تازه به هر غمزه که باز اندازد

واعظی گفت به مقصد نرسد الّا آن

که به مسجد رود و سر به نیاز اندازد

خود خیالِ تو نزاریِ خراباتی را

نگذارد که مصلاً به نماز اندازد

هر که محمود بود بر همه عالم بندد

درِ آن دیده که بر رویِ ایاز اندازد

شمارهٔ ۴۶۲

دلی که پیشِ غم از صابری سپر سازد

غذایِ دل مگر از گوشۀ جگر سازد

به رنجِ هجرِ تو در ساختم چو ممکن نیست

که با کسی به مدارا غمِ تو در سازد

دلِ زمانه بسوزد ز سوزِ من چو دلم

نوایِ عشقِ تو با نالۀ سحر سازد

مرا به عشقِ تو تقدیرِ چرخ راه نمود

اگر نه عقل ز پیشِ بلا حذر سازد

ولی چو حکمِ قضایِ سپهر نازل شد

گمان مبر که کسی دافعِ قدر سازد

دلم وصالِ ترا باز اگر اجل برسد

به هر حیل که بود چارۀ دگر سازد

اگر چه کار نزاری زمانه با تو نساخت

امیدوارم آری خدا مگر سازد

شمارهٔ ۴۶۳

آن ترک که با ما قدم از صدق و صفا زد

یاغی شد و بر یُرت گهِ عهد و وفا زد

اوّل به وفا گرم تر از برق درآمد

آخر به جفا صاعقه در خرمنِ ما زد

بُل غاغ شد از لشکرِ غم ملکِ وجودم

تا دستِ تطاول به گریبانِ جفا زد

هر آه که از سینۀ من دود برآورد

آتش ز نفس در جگرِ بادِ صبا زد

خاطر به که پیوست که ببرید ز ما مهر

در خیلِ که افتاد و سرا پرده کجا زد

گر جور کند بر من و گر تیغ زند یار

با کس نتوان گفت چرا کرد و چرا زد

بر هر چه کند دوست سخن نیست نزاری

چون می رسدش گر بزند یا بنوازد

شمارهٔ ۴۶۴

گر مرا دل نواز بنوازد

رایتِ دولتم برافرازد

خود دگر بار از آن همی ترسم

که به دیدار ما نپردازد

راستی را بر آفتابِ سپهر

رسدش گر به حسن می نازد

مهرۀ مهر بر بساطِ نشاط

نیست ممکن که کس چو او بازد

لیک یک عادتِ دگر دارد

همه با رایِ خویشتن سازد

عاشقان را ز خویش بستاند

خان و مان شان به کل براندازد

دوستان را بر آتشِ هجران

چون نزاریِ زار بگدازد

شمارهٔ ۴۶۵

همین که چشم ز خوابِ خمار بر هم زد

همه ولایتِ صبر و قرار بر هم زد

به یار گفتم بر هم مزن سرو کارم

جزین حدیث نگفتم که یار بر هم زد

گر از سبک سری و بی دلی زدم درِ وصل

هزار بن گهِ صبر انتظار بر هم زد

کجا رسم به کنار از میانِ او که خیال

به موجِ عشق میان و کنار بر هم زد

به یک کرشمه که کرد از کرانۀ برقع

همه نهانِ من و آشکار بر هم زد

به روزگارِ من والتقاتِ او هیهات

هزار هم چو مرا روزگار بر هم زد

دمِ گریز و درِ توبه می زند اکنون

چو روزگارِ نزاریِ زار بر هم زد

شمارهٔ ۴۶۶

خرد را که می ننگ و نامش بسوزد

بده تا حلال و حرامش بسوزد

به بد گفتن ما فقیه فسرده

زبان در مکش گو که کامش بسوزد

مدام از پی ما چه تشنیع دارد

بیا گو بخور تا مدامش بسوزد

اگر عشق در جانش اندازد آتش

رکوع و سجود و قیامش بسوزد

اگر زآهن و سنگ باشد وجودش

به یک شعله خود برق جامش بسوزد

از این آب آتش صفت گو دو کاسه

به افسرده ده تا تمامش بسوزد

خلاصش دهد از خیال مصور

تمنای سودای خامش بسوزد

نسیمی اگر از دماغش برآید

ز تف حرارت مشامش بسوزد

زمانه اگر بر مرادم نگردد

ز دود نفس صبح و شامش بسوزد

به آهی که از اندرونم برآید

تر و خشک ما لا کلامش بسوزد

چنان در وجود نزاری زن آتش

که خون در عروق و مشامش بسوزد

شمارهٔ ۴۶۷

دلم ز سوز جگر دم به دم بمی‌سوزد

کدام دل که ز سر تا قدم بمی‌سوزد

عجب ز مردمک دیده مانده ام که مدام

میان آب دو چشم است و هم بمی‌سوزد

ز آه من دمِ باد صبا نمی فسرَد

ز سوز من نفس صبح دم بمی‌سوزد

ز می که مونس جان بود بر شکست دلم

که در عروق ز اندیشه دم بمی‌سوزد

ز جام جم چه کند مفلسی که در شب تار

به دود آه سحر ملک جم بمی‌سوزد

به من نماند ز هستی و نیستی چیزی

که برق عشق ، وجود و عدم بمی‌سوزد

اگر بسوخت تنم از سموم غم چه عجب

که آدمی ز بس افراط غم بمی‌سوزد

بسوختیم و دمی در رقیب ما نگرفت

بلی بلی مگر افسرده کم بمی‌سوزد

ز بس که شعله آهم به شعر در پیچد

مداد وقت کتابت قلم بمی‌سوزد

حذر ز سوز نذاری کز آتش سینه

به چنگ بر نفس زیر و بم بمی‌سوزد

شمارهٔ ۴۶۸

مرا دلی ست که بر خویشتن بمی‌سوزد

چنان که جانم از آن سوختن بمی‌سوزد

درون سینه عجب نیست گر بسوزد دل

چو از برون تنم پیرهن بمی‌سوزد

به نامه شرح فراقش نمی توانم داد

که نوک خامه ز دود سخن بمی‌سوزد

چنان بسوخته ام در غم جدایی دوست

که چرخ را دل بر جان من بمی‌سوزد

بسوخت جانم از این پس نفس نخواهم زد

ز سوزناکیِ آهم دهن بمی‌سوزد

ز آتشِ غم ، نفتِ فراق نزدیک است

که هر کجا که نشینم وطن بمی‌سوزد

عجب مدار از این سان که گشته ام بر من

دلِ نزاریَ کِ ممتحن بمی‌سوزد

شمارهٔ ۴۶۹

هرکه در عشق چو ما از سر جان برخیزد

نه همانا که ز آسیب بلا پرهیزد

عشق گویند بلایی ست حذر کن ز بلا

پس رو عشق تو از پیش بلا نگریزد

عاشقم ، عاشقم ای یار ملامت چه کنی؟

لا محال از عقب عشق ملامت خیزد

عشق بی زخم ملامت نبود من چه کنم

چه کند عاشق و با عشق چه رنگ آمیزد

عشق چون دام بیندازد دانش چه زند

مرغ زیرک نشنیدی که ز حلق آویزد

دلم از مهر تو خالی نشود جان عزیز

نه که با جان دلم از مهر تو کین انگیزد

آه کز عشق تو سد عاشق بیچاره چو من

در فراق تو دل از دیده برون می ریزد

دی به نزدیک نزاری شده بودم مسکین

دست برداشته بود از غم و بر سر می زد

شمارهٔ ۴۷۰

این چنین صورتی از خاک زمین برخیزد

نه همانا مگر از خلد برین برخیزد

نطفه امر الاهی چه تعلق دارد

با موالیدی کز ماء معین برخیزد

که نه هر حامله یی همچو مسیحی زاید

شنعت از مریم بی شوی از این برخیزد

معترض حوصله رمز ندارد چه کند

پیر بیچاره ضرورت به سرین برخیزد

عقل اینجا چو فرو ماند به عزلت بنشست

هرکه با عشق درافتاد چنین برخیزد

نتوانم به جفا از سر پیمان برخاست

دلم آن مهر ندارد که به کین برخیزد

هر کجا عکس خیالش بنشیند حالی

ناله زار نزاریِ حزین برخیزد

شمارهٔ ۴۷۱

این همه فتنه از آن سرو خرامان خیزد

عجبا سرو کزو فتنه ی دوران خیزد

آن چنان حور محال است که باشد به بهشت

و آن چنان سرو نه ممکن که ز بستان خیزد

کی به هر سنگی در نفع زمرّد باشد

یا ز هر چوبی کی معجز ثعبان خیزد

به تمنای تو گر تشنه بمیرم خوش تر

از بهشتی که درو چشمه حیوان خیزد

معده ی آن که به سد لقمه نباشد خرسند

پر نگردد ز خلالی که ز دندان خیزد

نفس روزن گلخن به خوش آمد نبود

چون نسیمی که ز اطراف گلستان خیزد

هر که عاشق نبود مست نخیزد در حشر

همچنان کافتد از اول هم از آن سان خیزد

هر که در خاک لحد کافر بی دین خفتد

نیست ممکن به قیامت که مسلمان خیزد

این نه شعر است گر انصاف دهی دانی چیست

آنکه از مخزن گنجینه ی عمّان خیزد

هر دو یک جوهر و یک معدن پاک اند اما

در ز دریا و نزاری ز قهستان خیزد

شمارهٔ ۴۷۲

کسی که هم چو من از پیش یار بگریزد

سزا همین بودش کز دو دیده خون ریزد

غبارناکم از او ور نه بیم دشمن نیست

که مبتلای حبیب از بلا نپرهیزد

ضرورت است گرفتار عشق را که جفا

به اختیار تحمل کند نه بستیزد

نه ممکن است خلاصی به هیچ وجه آن را که

به دام زلف کمند افکنی در آویزد

کسی که ذوق مقامات عشق یابد باز

محال باشد اگر باهوس در آمیزد

محبّ صادق اگر خاک می شود ایام

ز کوی دوست به طوفانش برنینگیزد

غلام همت آنم که در وفای کسی

فرو نشیند و از نام و ننگ برخیزد

علم به کوی خرابات میزنند زین پس

نزاریی که دم از عالم صفا میزد

شمارهٔ ۴۷۳

می به کسی ده که قدر می‌ بشناسد

مرتبهٔ جان جماد کی بشناسد

آنکه بداند که می حرام چرا شد

منزلت می‌پرست وی بشناسد

من نشناسم مرا چه غم که منجم

منقلبات بهار و دی بشناسد

صاحب من پیر میکده‌ست و توان کرد

پس روی آن که کل شی بشناسد

خواهی تا ره بری به چشمهٔ حیوان

دیده‌وری پیشه کن که پی بشناسد

این هم از آن می که خورده‌ام به الست است

صاحب خُم‌خانه می ز می بشناسد

آری صاحب‌نظر ز روی فراست

گمشدهٔ خویش را به کی بشناسد

مست شراب الست همچو نزاری

خاصیت سر جام کی بشناسد

ور نه ندارد فسرده معرفت آنک

روضهٔ خُلد از جحیم غیّ بشناسد

شمارهٔ ۴۷۴

نوبت پاس وصل تو بو که شبی به ما رسد

سلطنتی چنان عجب گر به چنین گدا رسد

ما ننشسته یک نفس باهم و شهر پر سخن

قصه ماجرای من تا پس از این کجا رسد

کار به جان رسید و تو هیچ به ما نمی رسی

زین به نواتر آشنا با سر آشنا رسد

گر چه نمی رسد به ما نوبت اتصال تو

هم به امید حالیا صبر کنیم تا رسد

جهد کنیم سال‌ها تا تو دمی به ما رسی

صبر کنند عمرها تاچو تویی فرا رسد

گر بکشی و بعد از این بر سر کشته بگذری

از نفس نسیم تو روح به شخص ما رسد

چند ستم کشم ز دل دیده چرا نمی کَنَم

جرم من است راستی هر چه به ما جزا رسد

آینه ی افق چنان تیره کند که بخت من

دود دل پر آتشم گر به دم صبا رسد

یا برسی به کام دل یا نرسی نزاریا

گر نرسد جفا به سر عمر به منتها رسد

شمارهٔ ۴۷۵

نه هیچ خلقم از اندوه یار می‌پرسد

نه یارم از ستم روزگار می‌پرسد

کس از غم دل این بی‌قرار برنرسد

ولی همیشه غمم برقرار می‌پرسد

کسی دگر متعاقب چو تب نمی‌دانم

که گرم گرم مرا زار زار می‌پرسد

وگر کسی به ملامت زبان کشد در من

به طنز گه‌گهم استادوار می‌پرسد

مگر به مزد ملامت خلاص خواهد داد

محاسبم چو به روزِ شمار می‌پرسد

نهان خلق نمی‌پرسدم حبیب ولی

رقیبم از همه شهر آشکار می‌پرسد

مثال عاشق و افسرده هم چنان باشد

که شرح غرقه کسی بر کنار می‌پرسد

نزاریا به شکایت زبان دراز مکن

ترا کسی به چه موجب چه کار می‌پرسد

برین بسنده کن [ار از رهت] نیاید دوست

خیال هر نفست چند بار می‌پرسد

شمارهٔ ۴۷۶

چه محنت است که در عاشقی به ما نرسد

کجا رویم که صد فتنه در قفا نرسد

به رویِ ما همه رنجی رسید درغمِ دوست

مگر که راحتِ رویش به رویِ ما نرسد

فراغِ دل من از آن داشتم که یک چندی

که عشقِ او به سر و جانِ مبتلا نرسد

طمع به وصلِ چو اویی حماقتی ست عظیم

که پادشاهیِ عالم به هر گدا نرسد

اگر ز عشق ملامت به ما رسد چه عجب

بلا و سرزنشِ عاشقی کجا نرسد

ز هجر و وصل چه نقصان کمالِ مجنون را

اگر به خلوتِ لیلی رسد یا نرسد

نزاریا چو تو رفتند رهروان بسیار

که یک رونده در این ره به منتها نرسد

شمارهٔ ۴۷۷

منتظرِ هدهدم تا ز سبا کی رسد

وز طرفِ گل سِتان پیکِ صبا کی رسد

گرچه ز حد شد برون مدّتِ هجران ولی

دست به سروی چنان از سرِ پا کی رسد

گرنه بریدِ صبا واسطه باشد دگر

بویِ عرق چینِ دوست بیش به ما کی رسد

صبر کنم حالیا تا ز طبیبِ امید

چشمِ رَمَد دیده را کشفِ غطا کی رسد

از درِ حق نا امید بازنگشته ست کس

هم برسد بخشِ من آری تا کی رسد

وسوسۀ انتظار بی طمعی نیست هم

تا به سرِ وقتِ ما بخت کجا کی رسد

مشورتی با خرد کردم و گفتم بگوی

وصلِ فلانی به من از تو هلا کی رسد

گفت نزاری خموش شیفته رایی مکن

چشمۀ حیوان به تو ساده دلا کی رسد

زان که تو دانی و من آن چه تو داری امید

شاه سکندر نیافت پس به گدا کی رسد

گفتمش آن جا که من می رسم آخر هزار

هم چو سکندر رسد نی به خدا کی رسد

شمارهٔ ۴۷۸

چشم بر راهم که جانان کی رسد‌؟

با چمن سروِ خرامان کی رسد‌؟

نافۀ آهویِ چین کی آورند

وز سبا مرغِ سلیمان کی رسد

هر دمم از عشق صفرا می‌کند

دردِ این سودا به درمان کی رسد

این معمّا را به می باید گشاد

تا مرادِ بی نوایان کی رسد

یا رب این باد از گلستان کی وزد

یا رب این سیب از سپاهان کی رسد

کی به ما آید نسیمِ زنده‌رود

پیکِ صبح از باغ کاران کی رسد

از عراق آید نمی‌دانم نسیم

یا ز اطرافِ خراسان‌، کی رسد

از ختن یا از ختا یا از تتار

تحفۀ یاری ز ترکان کی رسد

گرچه دوراندیشم و باریک‌بین

وهمِ من در وصفِ ایشان کی رسد

کی بشارت‌نامهٔ روز آورند

وین شبِ یلدا به پایان کی رسد

او که گفت آنم که فریادت رسم

ز اشتغالِ خویش با آن کی رسد

غبغب و زلفی عجب دیدم به خواب

تا به من آن گوی و چوگان کی رسد

هان نزاری هم‌چنان می‌گوی باز

چشم بر راهم که جانان کی رسد‌؟

شمارهٔ ۴۷۹

ایلچیِ بادِ صبا می‌رسد

پیکِ سلیمان ز کجا می‌رسد

زهره ندارم که برید صبا

راست بگویم ز کجا می‌رسد

مُنهیِ عشق است که جبرئیل‌وار

دم به دم از غیب فرا می‌رسد

تا به که دادند زمامِ مراد

ورنه به تخصیص که را می‌رسد

نیک به بد می‌نرسد بد به نیک

زان که سزا هم به سزا می‌رسد

جاذبهٔ سابقهٔ فطرت است

هرچه به اخوانِ صفا می‌رسد

بر که عیان است بهشتِ برین

تا که به سر وقتِ رضا می‌رسد

هر نفس از سدره به گوشِ دلم

بی‌لغت و حرف ندا می‌رسد

زار همی نال نزاری که زار

نالهٔ عشقِ تو به ما می‌رسد

شمارهٔ ۴۸۰

من آزاد آمدم زان دوست کز دشمن بتر باشد

به ظاهر معتبر گوید به باطن مختصر باشد

حضور و غیبتِ یاران مخلص مختلف نبود

حذر اولاتر از یاری که در غیبت دگر باشد

نه از بی دانشی بود این که دشمن دوست دانستم

ازین بازی بسی افتد قضا را این قدر باشد

نباید عهد پیوستن به شوخی باز بشکستن

دلِ صاحب نظر خستن خطایِ معتبر باشد

بدان می آردم غیرت که دل پیش سگ اندازم

که هر کو دل به ناکس داد از دشمن بتر باشد

محّبِ صادقِ یک دل دو چشم از غیر بر بندد

به هر کس باز نگشاید مگر صاحب نظر باشد

حریفِ صورت از شاهد مرادِ خود کند حاصل

چو بر صورت نظر دارد ز معنی بی خبر باشد

نزاری بعد ازین معنی به صورت در نپیوندی

گرت از عالمِ صورت برین معنی گذر باشد

شمارهٔ ۴۸۱

زان پیش که یارم را آهنگِ سفر باشد

خوش باشد اگر وصلی یک بارِ دگر باشد

در پایِ وی افتادن گر جان طلبد دادن

در معرضِ جان بازان جان را چه خطر باشد

بی دوست به سر بردن دشوارتر از مردن

دل میل به جان دارد تن زنده به سر باشد

من دوست کسی دارم ای دوست که بر سَروش

هم مشتری و زهره هم شمس و قمر باشد

گر هیچ شود روزی سر در سرِ آن کارم

هر دم عَلَم بِختم افراخته تر باشد

باری بتوان گفتن کز عشقِ که کشتندم

بر من ظفرِ دشمن می شاید اگر باشد

بر صورتِ حالِ خود دل شیفته می باشم

نه هم چو خطا بینان میلم به صور باشد

از ترس رقیبان را نفرین نکنم هرگز

دانی که چرا؟ از بد بسیار بتر باشد

آن جا که خیالِ او بنمود جمالِ او

نه گوش و خبر ماند نه چشم و بصر باشد

روزی که ببخشاید و ز پرده برون آید

مشنو که نزاری را پروایِ نظر باشد

جایی که کند لیلی در پردۀ دل میلی

بر هم زدۀ مجنون را از خود چه خبر باشد

شمارهٔ ۴۸۲

اگر به جایِ تو ما را کسی دگر باشد

به جز خیال نه ممکن بود اگر باشد

سری که در قدمت می رود به حکمِ قضا

دریغ نیست به دستِ من این قدر باشد

چو بالِ نسر بسوزد ز پرتوِ خورشید

اگر مقابل رویت جمالِ خور باشد

دل از نشیمنِ جان در هوایِ طلعتِ تو

سریع سیر تر از مرغِ تیز پر باشد

کنارِ وصل و به سد جان مضایقت هیهات

میانِ زنده دلان شیوۀ دگر باشد

کسی که هیچ نباشد نبیند الّا دوست

نظیرِ دوست ندارد گرش نظر باشد

به هرزه پس رویِ عقلِ مختصر نکند

مگر ز مرتبۀ عشق بی خبر باشد

به کویِ دوست مگر سخرۀ رقیب شود

به پیشِ تیرِ ملامت مگر سپر باشد

کلاه گوشۀ قدرس بر آفتاب رسد

سری که در قدمِ عشق پی سپر باشد

دگر به خانقهِ عارفان نیارامد

گرش به کویِ خراباتیان گذر باشد

نزاریا نبرد جان کس از تهمتنِ عشق

به عقل اگر همه دستان چو زالِ زر باشد

چه جایِ جان و دل است ای پسر که وقتِ شمار

دو کون در نظرِ دوست مختصر باشد

بکوش تا نشوی منعکس چون خودبینان

طریقِ عالمِ تسلیم پر خطر باشد

شمارهٔ ۴۸۳

نه چنان نیازمندم که صفت پذیر باشد

به هزار نامه شرحش که دهم قصیر باشد

نشدی دمی فراموش اگر از نظر نهانی

رقمِ خیال نقشی ست که در ضمیر باشد

تو نظاره گاهِ حُسنی و من انتظار برده

نه مرا نظر به غیری نه ترا نظیر باشد

اگرم ز در برانی بروم ولی به نامت

چه کند کسی که او را ز تو ناگزیر باشد

به جهنّم ار بسوزم به از آن که بی تو باشم

که مرا هوایِ فردوس چو زمهریر باشد

شبِ خلوت ار بیایی نبود به شمع حاجت

که به آفتابِ رویت شبِ ما منیر باشد

نه حریفِ خانقاهم من و خاکِ کویِ رندان

که مریدِ پارسا را سرِ وعظِ پیر باشد

ز متاعِ این جهانی که بود سری ست ما را

نتوان نثار کردن که سری حقیر باشد

چه خطر که دوستان را پس و پیش خصم گیرد

به کسی پناه دارند که دست گیر باشد

ز خلافِ بدسگالم چه غم ار ضعیف حالم

به خدا کنم توکّل که خدا بصیر باشد

نه ز محتسب هراسم نه ز شحنه باک دارم

به کسی که عشق فرمان بدهد امیر باشد

به عیادتِ نزاری قدمی نه ار چه دانم

چو تو پادشاه را کی سرِ این فقیر باشد

شمارهٔ ۴۸۴

یار آن است که با یار موافق باشد

ایمن و ساکن و صافی دل و صادق باشد

یک جهت باید و یک دل که بود صاحبِ وجد

دو سری و دو دلی کارِ منافق باشد

هر چه پیش آیدش از نیک و بد و خوف و رجا

یار آن است که با یار موافق باشد

بی کم و کیف به هم داند و تسلیم کند

دوست را هر چه پسندیده و لایق باشد

بل که گر جان طلبد هیچ تفاوت ننهد

گر نهد عذر و کند دفع نه عاشق باشد

لایقِ عشق و محبّت نبود خاصه دلی

که سرآسیمه به انواعِ علایق باشد

عاشقِ سوخته خرمن چو نزاری باید

که به تشنیع در افواهِ خلایق باشد

همه شب بر سرِ کویِ صَنَمی گل رخ سار

با دلِ سوخته در خون چو شقایق باشد

شمارهٔ ۴۸۵

تا با منت این ملال باشد

کی با منت اتّصال باشد

هر چند که صحبتِ گدایی

با پادشهی محال باشد

نتوان دانست هم بکوشم

باشد که مگر وصال باشد

گر حسن کند شگفت نبود

آن را که چنین جمال باشد

جز خاکِ درِ تو آتشِ دل

ننشاند اگر زلال باشد

اندیشه نمی کنی که چندین

بی داد و ستم وبال باشد

از کویِ تو جان برد نزاری

هرگز نبرد خیال باشد

شمارهٔ ۴۸۶

به ترک دوستی کردن نه کار اهل دل باشد

ز روی اهل دل پیوسته نامحرم خجل باشد

ز بُن گاهِ محبّت سویِ وحدت ره توان بردن

و لیکن عالمِ وحدت برون از آب و گِل باشد

اگر صد جان برافشانی و خود را در میان بینی

چه باشد کثرت و کثرت ز وحدت منفصل باشد

میانِ عقل و عشق البتّه اصلاحی نخواهد شد

وگر این ماجرا از حکمِ صد قاضی سجل باشد

چو ما را پس رویِ عشق فرمودند از مبدا

همان اولا بود که عقل پیش از ما بحِل باشد

چو شد تسلیم و بیرون آمد از خود عاشقِ صادق

چه خواهد بود اگر نه بردبار و محتمل باشد

دلِ پاکت صراطِ تست و فردوست رضایِ حق

سزایِ غُل بود غولی که در وی غش و غل باشد

نباشد دل که بازاری ست پر سودا کدامین دل

که در چشمش خیالِ لعبتِ چین و چگل باشد

به وجهی بر کسی ما را چه انکارست اگر اصلا

معادِ خلق تا مبدا به رجعت متصّل باشد

نزاری جان و دل دارد فدایِ آن جوان مردی

که دائِم همّتش بر خیر و خوبی مشتمل باشد

شمارهٔ ۴۸۷

چو رویِ یارِ من زیبا نباشد

قمر در خانۀ جوزا نباشد

چه می گویم که تابِ ماهِ رویش

فروغِ مهرِ گردون را نباشد

چو خدّش لالۀ حمرا نروید

چو خطّش عنبرِ سارا نباشد

نباشد چون لبش لعلِ بدخشان

چو دندانش دُرِ دریا نباشد

سیه چشمانِ فردوسِ برین را

به خلوت خانۀ او جا نباشد

اگر او نگذرد بر طرفِ بازار

میانِ شهریان غوغا نباشد

نباشد عیب اگر نازک دلان را

شکیب از یارِ بی هم تا نباشد

ملامت بر نزاری نیست جایز

سرِ شوریده بی سودا نباشد

شمارهٔ ۴۸۸

تیغ کز دستِ دوستان باشد

زخمش آسایشِ روان باشد

یک اشارت ازو به گوشۀ چشم

خون بهایِ هزار جان باشد

چشمِ او آن کند به یک غمزه

کاعتبارِ جهانیان باشد

ترکِ جان عینِ زندگی ست ولیک

بر گران ترکِ جان گران باشد

بگذارد به سُم پرستان خر

هر که را غزمِ آسمان باشد

هر که بر دوست سود خواهد کرد

گو بکن تا که را زیان باشد

همه ای دوست آن گهی باشی

کز تو نه نام و نه نشان باشد

بر کنارِ وصال ننشینی

تا ز تو هیچ در میان باشد

اگر از خود نزاریا برهی

هر چه باقی بماند آن باشد

چون ازین عمرِ عاریت برهی

بعد از آن عمرِ جاودان باشد

شمارهٔ ۴۸۹

مرا اگر چو دو چشمت هزار جان باشد

چو حلقۀ کمرت با تو در میان باشد

گر استخوانِ تنم هم چو سرمه خاک شود

هنوز بویِ تو ام در مشامِ جان باشد

چه گونه صورتِ شیرین هنوز در سنگ است

خیالِ رویِ تو در چشمِ من چنان باشد

کمندِ زلفِ تو در گردنم همی تابد

چو خون به گردنِ ظالم که جاودان باشد

من از میان بروم چون تو در میان آیی

محبّتِ ازلی را همین نشان باشد

جهان به رویِ چو ماهِ تو خرّم است و به لطف

مقابلِ تو نه ممکن که در جهان باشد

دهانت ار به حلاوت نبات نیست چرا

چو چشمۀ خضرش سبزه بر کران باشد

لبش هر اینه کی باشد از خضر خالی

کسی که چشمۀ حیوانش در دهان باشد

به رغمِ من سرِ زلفت به دستِ بادِ صبا

مده که غیرتِ من بیش تر از آن باشد

بپوش روی ز کوته نظر که صحبتِ او

گران بود پس اگر چند رایگان باشد

مکن در آینه رویِ نکو نگاه بسی

که عاشق از پیِ معشوق بد گمان باشد

به دوستی که وصالِ توم چنان باید

که هم چو صورتِ جان از نظر نهان باشد

قبول کن ز نزاری حدیثِ عشق ومگوی

که لافِ مدّعیان بر سرِ زبان باشد

به گوشِ جان بشنو کز میانِ جان گوید

حکایتی که درو سرّ عاشقان باشد

شمارهٔ ۴۹۰

مرا محبّتِ تو در میانِ جان باشد

نه هم چو مدّعیان بر سرِ زبان باشد

گر اتّصال نباشد به جسم چتوان کرد

خلاصۀ دل و جان با تو در میان باشد

تمام عشقِ تو باری مرا ز من بستد

محبّتِ ازلی را همین نشان باشد

تویی نهانِ من و آشکارِ من چه غم است

گر آشکار شود راز اگر نهان باشد

نظر چه گونه ز روی تو برتوانم داشت

گرم به هر مژه در دیده سد سنان باشد

نفس چه گونه زند با کسی دگر هرگز

کسی که هم نفسش چون تو مهربان باشد

نسیمِ پیرهنِ یوسف ار چه در معجز

میانِ خلق چو افسانه داستان باشد

ولی خواصِ عرق چینِ نازکِ تو نداشت

که نکهتش مددِ عمرِ جاودان باشد

گر التفات کنی یک نظر تمام بود

خجسته بختِ کسی کش قبولِ آن باشد

زهی سعادت و دولت اگر نزاری را

محّلِ بندگیِ حضرتی چنان باشد

ز آبِ دیده کند بر درِ تو فرّاشی

اگر چو خاک مجالش بر آستان باشد

شمارهٔ ۴۹۱

چنین سروِ روان دیگر نباشد

بر و بالا ازین خوش تر نباشد

چو تو سروی اگر آید در آغوش

کسی را این هوس در سر نباشد

که را باشد چنین ماهی که چون او

خورم سوگند ماه و خور نباشد

بدین شکل و شمایل آدمی زاد

اگر باشد مرا باور نباشد

قراری می دهم که الّا به کویش

قرارم بعد ازین دیگر نباشد

مکن عیب ار نزاری بی قرارست

شکیبِ مزهر از ازهر نباشد

شمارهٔ ۴۹۲

تماشایِ او کردن آسان نباشد

مرا دیدۀ دیدنِ آن نباشد

چو خورشید طالع شود مرغِ شب را

نظر قابلِ عکسِ لمعان نباشد

من آن جا خود از حیرت افتاده باشم

چو شخصی که در جسمِ او جان نباشد

ز چشمِ گهرپاشِ من هر سرشکی

کم از دانۀ دُرِ عمّان نباشد

چرا با پری کرده ای آشنایی

شکیب از پری کردن آسان نباشد

پشیمانم از کرده و مردِ عاقل

ز بد کردنی چون پشیمان نباشد

به دعوی غلوّ می توان کرد امّا

ز دعوی چه حاصل چو برهان نباشد

چنان گنج کی در چنین کُنج افتد

گدا پیشه را جایِ سلطان نباشد

دلا از تو تا با تو باشد پشیزی

رهت در مقاماتِ مردان نباشد

مباش ایمن از نفس معذور باشی

که آخر ز دشمن هراسان نباشد

ز صورت برون شو که مجموعِ معنی

دگر باره هرگز پریشان نباشد

معاذ الله ار علّتِ جهل داری

که این درد را هیچ درمان نباشد

نزاری فدایِ رهِ دوست کردن

کم از نیم جانی فراوان نباشد

ندانی [که] با دوستان دوستان را

به یک جان سخن بل به صد جان نباشد

شمارهٔ ۴۹۳

در مذهبِ ما کعبه و بت خانه نباشد

اندیشۀ خویش و غمِ بیگانه نباشد

هر کس روشی دارد و رایی و مرادی

ما را به جهان جز غمِ جانانه نباشد

آخر برِ ما آی که خلوت گهِ سیمرغ

آسوده تر از گوشۀ می خانه نباشد

می بر تنِ ناپاک حرام است بلی تو

با اهلِ صفا خور که حرامانه نباشد

با ما سخن از چنگ و دف و مطرب و می گوی

نه وعظ که ما را سرِ افسانه نباشد

ظاهر همه در مسجد و باطن به خرابات

مردان نپسندند که مردانه نباشد

گویند که دیوانه ببوده ست نزاری

این راز کسی داند و دیوانه نباشد

از غایتِ [حبّ است] وگرنه نظرِ شمع

بر کشتنِ بی حاصلِ پروانه نباشد

شمارهٔ ۴۹۴

شرابِ تلخ هنی تر ز انگبین باشد

به خاصه کز کفِ سروِ سمن سرین باشد

نه در بهشت شراب است و شاهدست اینک

شراب و شاهد ازین خوب تر همین باشد

حریفِ مجلسِ ما بین به نقد و نسیه مگو

که در بهشت تماشایِ حورِ عین باشد

مدار چشمِ ریاضت ز ما برایِ بهشت

مگر برای بهشتی که در زمین باشد

بهشتِ مکتسبی گو خدا بدان کس ده

که شکر و منّتِ او را به جان رهین باشد

مرا بس است که حالی علی المراد به نقد

شرابکی مُعَد و یارکی قرین باشد

به صدق گفتم و دانم حسود خواهد گفت

که مذهبِ حکما بر خلافِ دین باشد

ولی مرا چه غم است از عدو که بد گوید

بگوی گو روشِ عاشقان چنین باشد

صراطِ عشق سپردن به پایِ اعما نیست

کسی نگفت که کژ دیده راست بین باشد

درین مقام نگنجد قدم گران جان را

وگر مثل به محل هم چو انگبین باشد

طریقِ عشق نشاید به چشمِ شک بردن

مگر کسی چو نزاری علی الیقین باشد

شمارهٔ ۴۹۵

مردِ دنیا نه اهلِ دین باشد

بدگمان منکرِ یقین باشد

عارفان ساکنِ خرابات اند

هم چو گنجی که در زمین باشد

هر که مست آمد از شرابِ الست

ابدا دایما چنین باشد

مستی و بی خودی کند پیشه

کارِ شوریدگان همین باشد

در سرایِ مجاز نیست عجب

زهر اگر یارِ انگبین باشد

نوش بی نیش نیست در دنیا

غنچه با خار هم نشین باشد

آن سرایِ بقاست کاندر وی

مهر بی انتقامِ کین باشد

دل که باشد چو موم نقش پذیر

حلقۀ عشق را نگین باشد

سنگ را دل مخوان که سنگین دل

دومِ حارثِ لعین باشد

حالیا نقدِ وقت او دارد

هر که را هم دمی قرین باشد

دوستان را به چشمِ دل دیدن

کارِ مردانِ راست بین باشد

باز ماند ز اتّصال به دوست

هر که موقوفِ حورِ عین باشد

محو در ذاتِ دوست باید شد

تا فراغت ز کفر و دین باشد

هر کسی را تصوّری دگرست

اعتقادِ نزاری این باشد

شمارهٔ ۴۹۶

ترا خود رسمِ دل داری نباشد

جز آیینِ جفا کاری نباشد

ازین ها به بده ما را کزین ها

که با ما می کنی یاری نباشد

مکن با اهلِ دل نا التفاتی

عزیزان را دلِ خواری نباشد

تو خود انصاف ده تا خاطرِ یار

نیازارند اغیاری نباشد

نمی دانی که اندر مذهبِ عشق

گناهی چون دل آزاری نباشد

میانِ دوستان آزار باشد

ولیکن رسمِ بیزاری نباشد

به زور و زر بر آید کارِ عاشق

نزاری را به جز زاری نباشد

شمارهٔ ۴۹۷

خوش وقتِ کسی کو را محبوب قرین باشد

ما را بکشد باری گر هجر چنین باشد

مسکین چه کند عاشق جز دردِ دل و زاری

از دوست جدا افتد ناچار حزین باشد

ای دوست بیا بنگر تا چون منِ دل خسته

در عشقِ کسی هرگز سوزان تر ازین باشد

بر جانِ من از غمزه تا تیر روان کردی

ابرویِ کمانت را پیوسته کمین باشد

از زلفِ تو یک حلقه وز چشمِ تو یک غمزه

بر هر دو جهان ما را والله که گزین باشد

گر باز کشند از هم گیسوچۀ مفتولت

در هر شکن از چینش سد نافۀ چین باشد

من هیچ نمی گفتم گو مدّعی م بنگر

تا خوب تر از رویت بر پشتِ زمین باشد

از رویِ تو نشکیبم گر حور و پری یابم

بر کویِ تو نگزینم گر خلدِ برین باشد

فرهاد چنان شوری در داد به شیرینی

دانم که سرانجامم در عشق همین باشد

از خونِ نزاری بین خاکِ درت آغشته

تا روزِ ابد زین خون آن خاک عجین باشد

شمارهٔ ۴۹۸

هر که را عشق هم نشین باشد

جامۀ خوابش آتشین باشد

خانه خالی که دوست ننشیند

در وجودی که مهر و کین باشد

بی نمازی بود که در رهِ عشق

التفاتش به کفر و دین باشد

دوستان در چنین بلا که منم

صبرم از دوست بیش ازین باشد

عاقبت غم در آرد از پایم

بارِ هجران اگر چنین باشد

کم ز کاهی بود به بازویِ عشق

گر همه کوهِ آهنین باشد

بر سرِ خاکم ار به رستاخیز

گذرِ یارِ نازنین باشد

بر کشد تا به آسمان فریاد

استخوانم که در زمین باشد

عزمِ غربت نزاریا نکند

هر که را مقبلی قرین باشد

بر نخیزی دگر ز خاکِ درش

اگرت بخت هم نشین باشد

شمارهٔ ۴۹۹

فراقِ یارِ سفر کرده گر چنین باشد

هلاکِ عاشقِ مسکین علی الیقین باشد

سری به عجز نهادم به پیشِ صبر امروز

بلی قضایِ چنین روزِ واپسین باشد

به طعنه دوش به دل گفتم ای که می دیدم

ز ابتدا که سرانجامِ کارت این باشد

به هم برآمد و با من به طیره گفت خموش

که عاشق است نه عاقل که پیش بین باشد

ز دل برآمد و جان هم به دوست خواهم داد

کمالِ مرتبۀ عاشقان چنین باشد

شمارهٔ ۵۰۰

مرا در سینه گر رازی بود هم رازم او باشد

چو با او باشد اسرارم سر و کارم نکو باشد

ترا چشمی دگر باید گر آن بینی که او بیند

ترا جانی دگر باید که آن باشی که او باشد

انا الحق گوی چون حلّاج ترکِ خویش بینی کن

برون زو هر چه خواهی دید اَز او آرزو باشد

خرابات است و مردان اند و خمّارند و خنبِ می

مناجات است و تسبیحم صراحی و سبو باشد

شش ابریشم مرا و چاریک دارد همه عالم

ممالک شش جهت دارد طبایع چارسو باشد

مرا جانی ست وآن بی من فدای دوست خواهد شد

و گر تقصیر خواهد کرد در عینِ علو باشد

ترا با این همه انکار و استکبار کاری نه

چو غیری در نمی گنجد هوایِ دوست هو باشد

گرو بپذیردم شاید وگرنه هیچ نگشاید

برایِ خود نزاری را به رویِ او چه رو باشد

چو توقیفش شود همره به مقصد ره توان بردن

وگرنه سالکان را کی مجالِ جست و جو باشد

سخن باید که جان گوید که تا در جان فرود آید

نه هم چون بلبلِ شوریده سر بیهوده گو باشد

شمارهٔ ۵۰۱

که را طاقت امتحان تو باشد

مگر آن کسی را که آن تو باشد

چو من عاجزی مستمندی حزین را

کجا طاقت امتحان تو باشد

ترا عاشقی دین برافکنده باید

چنینی چو من کی چنانِ تو باشد

ترا پاکبازی مجرد بباید

که سر دفتر داستان تو باشد

ز دُنیی و عقبی گرفته کناری

میانِ بلا پهلوان تو باشد

به دعوی تواند برون آمدن نی

کسی خاصه کو ناتوان تو باشد

رموز تو در یافتن نیست ممکن

مگر ترجمان هم زبان تو باشد

همه عمر چیزی نگفتم نکردم

که شایسته آستان تو باشد

اگر تو نگویی نزاریِ مایی

نزاری مسکین کیان تو باشد

شمارهٔ ۵۰۲

مرا در سینه سودای تو باشد

سواد دیده در پای تو باشد

چه می خواهی بیا بنشین زمانی

خوشا آن دل که یغمای تو باشد

اگر باشد درین عالم بهشتی

جمال عالم آرای تو باشد

چه در گنجد دگر در آشیانی

که در وی مرغ سودای تو باشد

محبت می کند یارا وگر نی

که را حدِ توانای تو باشد

نزول پادشاه و کنج درویش

چه گویی بنده را جای تو باشد

مراعاتِ دل شوریده بختی

توانی کرد اگر رایِ تو باشد

چراغ خانه جانِ نزاری

رخ آیینه سیمای تو باشد

تمنایی ست هرکس را به محشر

مراد من تماشای تو باشد

شمارهٔ ۵۰۳

دلبر ما فرشته خو باشد

روح ما را فرح ازو باشد

دلبر ما می است می که چو روح

همه خاصیتی درو باشد

بد اگر بد خورد نباشد نیک

هرکه نیکو خورد نکو باشد

هرچه ناحق خوری حرام بود

آب رز هم چو آبِ جو باشد

یار عفریت خو چه باشد مار

دلبر ما فرشته خو باشد

سخن اینست و بس که را چندین

سر بیهوده گفت و گو باشد

توبه یارب نزاری و توبه

راست چون سنگ بر سبو باشد

شمارهٔ ۵۰۴

به لطف تو نبود گر بسی نکو باشد

کسی نگفت که ترک فرشته خو باشد

عجایب از تو فرو مانده ام که تا شخصی

بود که اینهمه اخلاق خوش درو باشد

شمایل تو بیا گو ببین ملامت گر

اگر چو من نشود حق به دست او باشد

مرا به سنگ ملامت نمی زنند که دل

نه دل بوَد ، پس اگر بشکند سبو باشد

به چاه گویِ زنخدانت ار نگاه کنند

هزار دلشده سرگشته همچو گو باشد

اگر به دوش براندازی و نپوشانی

جهان ز نافه زلف تو مشک بو باشد

نصیب من ز تو اندیشه ای تمام بود

مرا چه زهره و یارای گفتگو باشد

نزاریا تو خود انصاف خود بده تا حیف

بود که چون تو کسی را نظر برو باشد

شمارهٔ ۵۰۵

گر یاد کند یک شبَکم یار چه باشد

تا شاد شوم زو من غمخوار چه باشد

خندان و خرامان ز درم مست درآید

جامی دهدم زان میِ رخسار چه باشد

یک بوسه به من بدهد و جانم بستاند

هرچند که ارزان بود این بار چه باشد

گویند مرا جان چه کنی در سر کارش

مقصود تو آنگاه ز دیدار چه باشد

گر دست دهد دولت این کار برآید

در هر دو جهان خوش تر از این کار چه باشد

جان با گل وصلش [ به جز از ] خار نیاید

آنجا که گل آید عدم خار چه باشد

آنجا که بود قامت و رخسار نگارم

چه سروِ چمن یا گلِ گلزار چه باشد

جایی که کند غارت ایمان سر زلفش

چه جای چلیپا ست که زنار چه باشد

گفتم لب لعلش بگزم گر بکشندم

یا نه ببرندم به سر دار چه باشد

این قطعه [ مجازات بد ] ان آمد کو گفت

(( گر بر دل من رحم کند یار چه باشد))

باید که به گفتار نکو غره نباشی

کردار نکو باید ، گفتار چه باشد

شمارهٔ ۵۰۶

دلم تا کی چنین دیوانه باشد

چراغ عشق را پروانه باشد

به وجهی چون سرش سودا گرفته

روا باشد اگر دیوانه باشد

به دیگر وجه رندی پاک باز است

که کنج گلخنش کاشانه باشد

جم وقتم ولی در مسند عشق

نه چون جغدم که در ویرانه باشد

کسی را دوست می دارم که با من

همیشه همدم و هم خانه باشد

مرا باید که در پیمان من یار

چو می لب بر لب پیمانه باشد

اگر خواهی که باشی پهلوانی

ز خود بگریز تا مردانه باشد

نزاری محو شو در ذرات محبوب

سخن این و جز این افسانه باشد

کسی را اقتدار عشق بایست

که چون من با خرد بیگانه باشد

شمارهٔ ۵۰۷

مشنو که مرا جز تو یاری و کسی باشد

باتو ز جهان خوشتر گر خوش نفسی باشد

گر مار سر زلفت بر پای کسی پیچد

طاووس بهشت اینجا همچون مگسی باشد

من روی وفا از تو هرگز بنگردادم

سر در قدمت بازم گر دست رسی باشد

تا رای تو چون باشد یا روی تو چون بیند

از وصل تو در هر سر هرجا هوسی باشد

دوزخ چه و جنت که هیچ اند همه بی تو

گر بی تو بود جنت بر ما حرسی باشد

از تو همه تو باید نه جنت و نه طوبی

بیمار خسیسی کو موقوف خسی باشد

ارّان چه و شروان چه بیچاره نزاری را

از هر مژه بر رویش بی تو ارسی باشد

شمارهٔ ۵۰۸

گر دگر باره مرا با تو وصالی باشد

خوش ملاقاتی و بس نادره حالی باشد

جان و دل همرهِ اوی‌اند مگر عرضه کند

حال مسکینیِ من گرچه محالی باشد

جز صبا معتمدی نیست که در هر سحری

بگذرد بر در و بام تو مجالی باشد

محرمی را چه شود گر بفرستی گه گه

باشد آخر که مرا از تو سوالی باشد

گر کنی سوخته ای را به سلامی دل شاد

عُهده در گردن من گرت وَبالی باشد

یک شبم بار ده و چند قدح بر سر کن

آب انگور ز دست تو زلالی باشد

پاک رو باش تو وز تهمت جاهل مندیش

کان به نزدیک خردمند خیالی باشد

حاسد و خصم بود بر عقبش بسیاری

هرکه را نادره تر حسن و جمالی باشد

روشنایی بهشت است که می افزاید

نظری پاک که بر چشم غزالی باشد

هیچ بدگوی ز ما نیک نیفتاد آری

خود در این باب نزاری زده فالی باشد

شمارهٔ ۵۰۹

من که باشم که مرا چون و چرایی باشد

یا چه مرغم که مرا با تو هوایی باشد

شدم از دست خیال تو چو سوزن باریک

سر آن رشته هم القصه ز جایی باشد

گرنه سر در سر کار تو کنم پس دیگر

چه به تدبیر چو من بی سروپایی باشد

می نمایند به یکدیگرم از دور عوام

هرکه عاشق شود انگشت نمایی باشد

چون زبان در دهن خلق فتادم آری

برود بر سر هرکس که قضایی باشد

نشود هیچ خردمند از این سان که منم

سخره‌ء عشق مگر شیفته رایی باشد

همه تشنیع کسان بر سر می خوردن ماست

پیش ما خوردن می سهل خطایی باشد

ببرم زنگ کدورت به می از طبع فقیه

گر میان من او هیچ صفایی باشد

سر سودا زده‌ای را چو نزاری جز می

نیست ممکن که دگر هیچ دوایی باشد

شمارهٔ ۵۱۰

ساربان هشیار و اشتر زیر محمل مست شد

کاروانی چون شتر منزل به منزل مست شد

نه غلط کردم که زیر دست و پایش هر کجا

برگذشت از خاصیت هم آب و هم گل مست شد

کیست آن خورشید در ابر عماری می به دست

کآفتاب از رشک آن شکل و شمایل مست شد

چاک زد چون دامن گل پرده اهل صلاح

کز خمار نرگسش هشیار و عاقل مست شد

بوی لیلی می کند آشفته مغز اصحاب را

عیب نتوان کرد اگر مجنون بی دل مست شد

از نسیم چین زلفش می شود بی هوش و عقل

راست چون دیوانه کز بوی سلاسل مست شد

بر نزاری گر کند آشفته رایی عیب نیست

بی دلی بر بوی گل همچون عنادل مست شد

شمارهٔ ۵۱۱

چشمه خضر دهانی‌ست که جان می‌بخشد

روح را معجزه روح روان می‌بخشد

ما خرابیم و یبابیم* و مقامات کمال

به خراباتی بی‌نام و نشان می‌بخشد

با من و تو به جز از عشق بر او چیزی نیست

طاق ابرو و مژه تیر و کمان می‌بخشد

با من و با تو به جز بخشش او چیزی نیست

فطرت است این چه توان کرد چنان می‌بخشد

این نه میراث من و توست نه حق من و تو

هرچه او خواسته باشد به تو آن می‌بخشد

غیرتِ قدرت حق بین که عصای چوبین

می‌کند افعی و معجز به شبان می‌بخشد

هرکه افسرده عشق است از او ناید هیچ

عشق پیری‌ست که او بخت جوان می‌بخشد

دم به دم بشنو تا با تو چه می‌گوید عشق

نقد توفیر دهد نسیه زیان می‌بخشد

زین چه منت برم ای خواجه نمی‌خواهم اگر

به نزاری گدا ملک جهان می‌بخشد

اگرم بر نفس باز پسین رحم کند

کار آن است ضمان کرده امان می‌بخشد

در جوار خودم ار بار دهد اینم بس

خاصه خود خواجه ما گنج روان می‌بخشد

شمارهٔ ۵۱۲

با دل از دست رفت و کار دگر شد

بخت ز من برشکست و یار دگر شد

روی نمود از نقاب و باز نپوشید

عهد نهان کرد و آشکار دگر شد

با دل بد عهد چون کنم که برانداخت

قاعده صلح و کارزار دگر شد

چشم خلاصی که داشتم ز بلاها

خود نه چنان بود و انتظار دگر شد

من چه کنم بر وصال یار بد آموز

کار دگر گشت و آن قرار دگر شد

بخت سرآسیمه باز شیوه دگر کرد

با من سرگشته روزگار دگر شد

نقطه پرگار انتظار بگردید

مرکز امید با مدار دگر شد

غم نخورم ار نزاریا ز زمانه

با تو چو بخت ستیزه کار دگر شد

این همه دل می کند نه بخت که با من

از سر پیمان هزار بار دگر شد

شمارهٔ ۵۱۳

پیرانه سرم کاری پیش آمد و مشکل شد

ناچار چنین باشد هرکو ز پی دل شد

جان و دل و دین دادم بر باد ز دست دل

بنگر که مرا از دل چه مرتبه حاصل شد

من بر سر کوی او تسلیم شدم مطلق

بازش غم جان نبوَد هر مرغ که بسمل شد

با عقل همی گفتم اندیشه بهبودی

عشق آمد و بر هم زد کار آمد و مشکل شد

زین پیش ندانستم تا با که درافتادم

بر هرکه فتد کاری آنست که غافل شد

ما پرتو آن نوریم ار نه به چه ضدیت

هر کو نفس از ما زد با خاک مقابل شد

آری نفس مردان بر سدره کند جولان

تا چشم زدی بر هم حاصل همه واصل شد

گر عقل چنین باشد با نفس که در پیش است

بی واسطه‌ء اول در مرتبه عاقل شد

پس هیچ نه درپاید چون عقل تمام آید

کو کیست که نه این جا بی واسطه کامل شد

بر من به ملامت گر تشنیع زند جاهل

جهل است و گناه من در گردن جاهل شد

عقلم ز پی نسبت بیچاره نزاری را

می خواست که بستاند عشق آمد و حایل شد

شمارهٔ ۵۱۴

من از در تو به جایی دگر نخواهم شد

به تیغ تیز ز کویت به در نخواهم شد

چنین که مستم از آن هر دو چشم مخمورت

به رستخیز قیامت خبر نخواهم شد

نظر به من کن اگر عشق پاک خواهی باخت

که من متابع کوته نظر نخواهم شد

من از حرارت شیرین چنان بسوخته ام

که بعد از این به هوای شکر نخواهم شد

پدر عتاب همی کرد کز جنون تو من

به نزد مردم عاقل دگر نخواهم شد

جواب دادم بابا مگر تو پنداری

کزین که هستم دیوانه تر نخواهم شد

گریز چون کنم از حکم اوستاد ازل

به نردبان ز برِ چرخ بر نخواهم شد

نه مرد عقلم و تحصیل عشق خواهم کرد

به قول مدعیان بی هنر نخواهم شد

ز ننگِ آن که نزاریِ عاقلم خوانند

دگر به عشق چو مجنون سمر نخواهم شد

شمارهٔ ۵۱۵

هر دل که مقیم لامکان شد

در عالم امر قهرمان شد

فارغ ز قبول کفر و دین گشت

بیرون زحدود جسم و جان شد

او نیست ولی به حکم وحدت

هر چیز که اوست مطلق آن شد

در غیب سخن نمی توان گفت

وز غیب به در نمی توان شد

آنکس بدید بی بصر گشت

وآنکس که شنید بی زبان شد

سریست میان اهل باطن

کز عینِ عیان ما نهان شد

چون کرد ظهور در بطون باز

بر چشم عیان ما نهان شد

از ذات و صفات هرکه شد محو

مستغرق ذات بی نشان شد

گویند نزاریِ هوایی

از عقل بگشت و در هوان شد

دنیا به خران دهر بگذاشت

عیسی به طواف آسمان شد

شمارهٔ ۵۱۶

پای هر کس که در آن سلسلهٔ مشکین شد

فارغ از قاعده و سنت اهل دین شد

نافه مشک که از باد صبا می‌زد لاف

چین زلف تو بدید و رخش پر چین شد

گل مگر بر رخ چون ماه تو افکند نظر

ورقش از عرق شرم و حسد پروین شد

سرو را رفتن چالاک تو خوب آمد ، گفت:

چابکی بر قد و بر قامت تو تعیین شد

دست سیمین تو محتاج نبودی به خضاب

تا چه می خواست که در خون من مسکین شد

لب شیرین تو کآفاق از او پر شور است

اضطراب دل مجنون مرا تسکین شد

علم الله که دگر طاقت هجرانم نیست

بسکه از دست تو فریاد به علیین شد

رحم کن بر من بیچاره علی رغم رقیب

از کی ات کشتن و بیداد کسان آیین شد

حاسدم گفت نزاری سخنت را اینقدر

از کجا خاست که صیتش به جهان چندین شد

گفتمش خسرو خوبان بت شکر لب من

بوسه ای داد به من زان سخنم شیرین شد.

شمارهٔ ۵۱۷

دوست می دارم فلان را راست است آری چه شد

من شدم دیوانه ی لیلی ترا باری چه شد

من کسی را دوست می دارم که دشمن را مجال

نیست جز جان کندن و ار نیز هست آری چه شد

چون ندارد از من بی من خبر جان رقیب

گر ملامت کرد بر چون من گرفتاری چه شد

هرکه شد از بهر گل چیدن به باغ وصل دوست

سهل باشد گر بگیرد دامنش خاری چه شد

شمارهٔ ۵۱۸

گر دلم شد مبتلای عشق عیاری چه شد

سهل باشد زین بسی بوده ست بسیاری چه شد

گل سِتانی پیشم آمد در چمن بگذشتمش

بر رهم افتاد ناگه از گلی خاری چه شد

چاره ی دیگر ندارم جز به جان کردن رجوع

جان من گر شد فدای دوست ناچاری چه شد

از دوتار زلف او ضحاک وقتم چون کنم

گر شبی در گردن من حلقه شد ماری چه شد

یار می باید که از دنیا و عقبی بگذرد

دین و دنیا ناگه ار بر هم زند یاری چه شد

تا نبینم هیچ دیگر جز دو لعل و ابرو اش

گو بزن بر چشم من از غمزه مسماری چه شد

نی محبت ز ابتدا رفته ست ای کوته نظر

زان نظر گر شد ز روی کشف اظهاری چه شد

در ازل ارواح را بوده ست با هم یک نظر

غافل است از سوز ما افسرده را باری چه شد

گر اناالحق گفت هم خود گفت کو دیگر کسی

صورت حلاج را کردند بر داری چه شد

بر نزاری گر خطا بینان ملامت می کنند

عاشقم عاشق صواب این دیده ام آری چه شد

بندگیِ شاه را اقرار کردم باری چه شد

حاسدم بر جهلِ خود کرده ست اصراری چه شد

شمارهٔ ۵۱۹

مقری صبوح کرده بر مناره شد

آوازه منادیِ او بر ستاره شد

در داد الصلات که هان ای صبوحیان

خیزید هین که دور حریفان سه باره شد

از بس که می کشند ز پس قاضی و خطیب

دستارهای سد چله شان پاره پاره شد

شب از پی پیاله و روز از پی خمار

این در جوار حیله و آن در غراره شد

قاضی معاف شد به قراتمغه از قلان

مقری به آل تمغا وضع از شماره شد

ضرب اصول محتسب و لحن دل گشای

در گوشِ هوش اهل طرب گوشواره شد

وا حسرتا که گردن و گوش صلاح و خیر

از شومی عوانان بی طوق و یاره شد

صدری معظم است و امیری ممکّن است

هر خر بطی که بر دو رکابی سواره شد

آری به اختلاف زمان از مدار چرخ

بسیار یک سواره امیر هزاره شد

دیریست تا خدنگ مرا از کمان کام

بیرون ز شستِ حیله و بازوی چاره شد

از جمع ضد خویش خرد را نزاریا

باید ضرورتا ز میان بر کناره شد

شمارهٔ ۵۲۰

چو ماه از گنبد خضرا برآمد

به عذرا از درم عذرا برآمد

عرق بر خرمن ماهش نشسته

چو شبنم برکنار کوثر آمد

فرو هشته دو گیسوی مسلسل

که هر یک زان کمند دیگر آمد

در آن گرمی ز تنگی دهانش

نفس پیچیده از حلقش برآمد

گرفتم برکنارش تنگ اگرچه

میانش در کنارم لاغر آمد

ببوسیدم بنا گوش چو سیمش

عجب کز سیم بویِ عنبر آمد

بدو گفتم عجب می دارم الحق

که یادت از من غم پرور آمد

به من گفت ای فلان از فرط مستی

جهان گویی مگر بر تو سرآمد

بحمدالله فراغت داری از من

که یک جامت به صد جان خوش تر آمد

به سر در پاش افتادم که زنهار

سر شوریده از خوابم برآمد

نزاری هم مگر بینی به خوابش

به بیداری که را کی باور آمد

محال عقل باری نیست مارا

که کس را نیم شب در بر خور آمد

شمارهٔ ۵۲۱

مرا که جان به دهان از فراق یار برآمد

هزار بار فرو شد هزار بار برآمد

چه می کنم ز چنین روزگار بی تو دریغا

که در فراق ز جان و دلم دمار برآمد

دلم ز مهر و وفا رفت خانه خانه هم چون مهر

وفا ندید بسی گرد هر دیار برآمد

کنار تا به میان چون برآمده ست ز چشمم

که از میان تو شوری هزار بار برآمد

گره گره شود از خونِ بسته دل ریشم

نفس نفس که ز حلقم به اضطرار برآمد

فرو شده ست مرا خار عشق بر رگ جانم

دمار از رگ جانم ز خار خار برآمد

اگر برآمد خار از کنار یاسمن تو

بدیع نیست که گل هم ز نوکِ خار برآمد

بلای عشق تو ما را کمند عشق به گردن

برهنه کرد و به بازار روزگار برآمد

نه هم نزاری مسکین به بحر عشق فرو شد

که چون نزاری از این دست صدهزار برآمد

شمارهٔ ۵۲۲

از این حیات چه حاصل که در فراق سرآمد

بیا که جان نزاری ز اشتیاق برآمد

سر چه داری و رایِ کجا ، که از سر رحمت

نیامدی به سرم باز و وعده ها به سر آمد

نیازمندی جانم به التقای جمالت

ز هرچه شرح توان کرد و وصف بیشتر آمد

چه ابتهال و تضرع به حق نمودم و کردم

هر اجتهاد که در وسع و طاقت بشر آمد

چه سود جهد چو دولت مساعدت ننماید

به هرچه فال زدم قرعه شیوه‌ء دگر آمد

ز عمر و عیش ندارم نه لذتی و نه ذوقی

چنین بود چو نحوست به روزگار درآمد

نظر به وجهه نکردم به روی کار چه گویم

که هرچه با سرم آمد ز آفت نظر آمد

به هرکجا که نشستم برایستاد خیالت

ز هر طرف که برفتم غم تو بر اثر آمد

گر التفات نمایی همین بس است که گفتم

بیا که جان نزاری ز اشتیاق برآمد

شمارهٔ ۵۲۳

هین که هنگام نای و نوش آمد

بلبل مست در خروش آمد

آتش عشق گل درو افتاد

همه اعضای من به جوش آمد

باد چون هدهد سلیمان شد

باغ چون قصر سبز پوش آمد

با زبانی کشیده همچون تیغ

سوسن آیا چرا خموش آمد

در میان های خواب بیداری

دوش ناگه به من سروش آمد

گر نزاری مست لایعقل

باز چون عاقلان به هوش آمد

مگر آواز بلبلان سحر

وقت قدقامتش به گوش آمد

شمارهٔ ۵۲۴

باز پیرانه سرم واقعه یی پیش آمد

با که گویم که چه پیشِ من بی خویش آمد

رفته بودم پس کار خود و دل بنهادم

ناگهم واقعه‌ ای صعب چنین پیش آمد

عشق با شاهدِ سلطان سر ظالم زینهار

این بلایی ست که پیش من درویش آمد

غافل از غمزه طمع در لب شیرین کردم

بدل نوش علی رغم دلم نیش آمد

مرغ زیرک مثل است اینکه به حلق آویزد

مرهم صبر مداوای دل ریش آمد

چه کنم چاره همین است که تسلیم شوم

مرهم صبر مداوای دل ریش آمد

بی غم عشق نبوده‌ست نزاری آری

عاشقی مذهب و شوریدگی اش کیش آمد

شمارهٔ ۵۲۵

ساقیا خیز که گل باز به بستان آمد

بلبل مست دگر باره به دستان آمد

می بگردان که برین تشت نگون سار فلک

دم به دم چون قدح دور تو گردان آمد

در چنین دور به بستان رو با خانه میا

تا نگویند که خود باز به زندان آمد

سبزه بر آب روان باز بدان می‌ماند

که خضر باز سوی چشمه حیوان آمد

مرده با خویش عجب نبود اگر وقت بهار

از خروشیدن مرغان سحر خوان آمد

این بخوری ست که بر مجمر عطار افتاد

یا نسیمی ست که از روضه رضوان آمد

روی کُهسار چنان است که کس پندارد

بر سرش برگ گل و لاله چو باران آمد

هر جواهر که بپرورد و نهان کرد فلک

از دل کوه مگر بر زبرِ کان آمد

بعد از این تو سپری پیش نظر قایم دار

برکش از غنچه بادام که پیکان آمد

وقت عیش است در اطراف گلستان که سحاب

راست چون طبع نزاری گهر افشان آمد

شمارهٔ ۵۲۶

چنانت دوست می دارم که جانم بر دهان آمد

نگفتم با کس این معنی که تا جان بر زفان آمد

چه سودا پخته ام شبها که روزی در میان آیی

جگرها خورده ام تا با تو حرفی در میان آمد

چه محنت ها که مجنون برد و برنا خورد از لیلی

به حیرت هم چنین رفتیم و بر ما بیش از آن آمد

اگر خسرو نیاز آرد حرارت با شکر باشد

وگر شیرین ترش گوید رطب با استخوان آمد

غلام قامت آنم که گر بخرامد از خجلت

به سر در پایش افتد سرو چون در بوستان آمد

در فردوس بگشادند و ره دادند پنداری

که چندین حور روحانی ز جنت در جهان آمد

نظر پوشیده می دارند معصومان مگر زیرا

مرا باور نمی باشد که با دل برتوان آمد

پدر می گوید ای فرزند دل را بازخوان ، کبکی

که صید باز شد هرگز دگر با آشیان آمد

نزاری گوهر خاطر نثار اهل دل کردی

چو شیرین گفته‌ای داری که هم پیوند جان آمد

گر از خود گفتمی لابد سخن را علتی بودی

به تکلیفش نیاوردند کان جا هم چنان آمد

شمارهٔ ۵۲۷

جماعتی که به اصرار جهل منسوبند

مثال شب پره از آفتاب محجوب‌اند

جمال یوسف در سَترِ غیب پوشیده

جهانیان همه در انتظار یعقوب‌اند

کسان که خیر ز دنیا و آخرتشان نیست

که محو مطلق در عین ذات محبوب‌اند

مثال شیفتگان آهن است و مغناطیس

به حکم جاذبه بی اختیار مجذوب اند

مقلدان که به رای و قیاس مغرورند

اگرچه دعوی غالب کنند مغلوب‌اند

کسان که سرزنش بی دلان کنند چرا

به ترک عیب نگیرند از آنکه معیوب‌اند

چنان که سرّ نبوت به سحر شد منسوب

محلّ راز به انواع زرق منسوب‌اند

چنانکه عاشق و معشوق هر دو یک روی‌اند

به وحدت ازلی طالب‌اند و مطلوب‌اند

نزاریا متصرف مباش در ابداع

اگر چنانکه همه زشت ار همه خوب‌اند

برو ز کیسه اینان مجوی نقد ، الوقت

مخالفان مثل تازیانه و چوب‌اند

شمارهٔ ۵۲۸

محققان که ز خُم‌خانهٔ ازل مستند

نخست نیست بباشند و بعد از آن هستند

روندگان حقایق برسته‌اند از خود

که هم ز گام نخستین به دوست پیوستند

ز پا فرو ننشینیم تا به دست آریم

بسا که بیهده برخاستند و بنشستند

به میوه زان نرسیده دست بدبختان

که شاخ نیک بلند ست و عاجزان پست‌اند

گره از آن نگشادند باز از این رشته

که هر گروه دگر صورتی دگر بستند

سر مقام نداریم و فارغیم ز گنج

بسی چو ما ز چنین کُنج ها برون جستند

به نزد ما چه خطا توبه‌ء مزلزل را

هزار توبه محکم درست بشکستند

بیا به کوی خرابات عارفان را بین

به می نشسته و هر یک دو جام بر دست اند

شراب شوق بخورند و مست لایعقل

چنان شدند که از هر دو کون وارستند

نزاریا ببُر از خود که بت پرستیدن

به مذهب من از آن به که خویش بپرستند

شمارهٔ ۵۲۹

مگر صبا به فلانی سلام ما برساند

که راز ما نکند فاش چونکه نامه بخواند

به قاصدی چه توان گفت خاصه قصه دری

که گر به کوه بگویم ز غصه خون بچکاند

کسی که درد جدایی ز دوستان نکشیده ست

هنوز تا نکشد قدر اتصال نداند

اجل کجاست که بر جان ما زند به شبی خون

مرا ز خویشتن و خلق را ز من برهاند

مرا مگوی پدر کز حبیب باز ستان دل

بلی که جان بدهم نیز اگرچه دل بستاند

محبتی که موکد بود میان دو مشفق

هنوز بعد قیامت هزار سال بماند

ضرورت است که فرزند پند بشنود آری

ولی قبول پذیرفتن ای پدر نتواند

ترا فراغت و مارا درون سینه جراحت

به تیر غمزه‌ء شوخی که از سپر بجهاند

کسی که دل به جگر گوشه ای نداد حیاتش

حرام باد که عمری به هرزه می گذراند

کنار دوست کسی را میسر ست گرفتن

که دامن از همه آلایش غرض بفشاند

ضرورت است نزاری جفای دوست کشیدن

چو سایه بر عقبش میرو ار ز پیش براند

شمارهٔ ۵۳۰

چه خواهی دید جز خود را گرت در پیش بنشاند

به چشم خود کسی او را تواند دید نتواند

خیال محض می دانی چه باشد ، خویشتن بینی

نمی داند که نادان است و پندارد که می داند

در آن معرض که مردان خدا بین اند خودبین را

به یک جو بر نمی آید اگر صد جان برافشاند

ارادت چیست تسلیم و مسلم کیست ؟ مستغرق

به طوفانت دهد تسلیم و وز تکلیف برهاند

در آن کشتی نشین یارا در آن دریای بی پایان

که نه بیمش ز طوفان است و نه موجش بگرداند

نه بر ساحل نه بر دریا قضا دیگر نخواهد شد

توکل بر خدا چون ناخدا کشتی فرو راند

ز کثرت در گذر ار نه ابالیس از تو نشکیبد

به رغبت جان بده ار نه عزازیل از تو بستاند

من و تو مشترک باشد موحد کی شود مشرک

مگر وقتی که لوح من علیها فان فرو خواند

اگر خواهی که جمله حشر و نشر بشناسی

نزاری را طلب تا او قیامت با تو بشناسد

شمارهٔ ۵۳۱

کسانی که ما را ندانسته‌اند

زبان‌ها به ما درکشانسته‌اند

دورویی حوالت به ما می‌کنند

عداوت بدان جا رسانسته‌اند

ندانسته‌ای آنکه مردان حق

تصرف در اکوان توانسته‌اند

ز هر دو جهان سوزناکان عشق

دل و جان خود را رهانسته‌اند

چه گویی در ایشان که رخش جهاد

به کون و مکان در جهانسته‌اند

نیارست مجنون به خویش آمدن

مرا هم ز من واستانسته‌اند

عفاریت اگر آدمی صورتند

حقیقت به مردم نمانسته‌اند

بگو بال منکر برون آورند

خیالی که در سر نشانسته‌اند

نزاری به مقصد کسانی رسند

که مقصود خود را ندانسته‌اند

منه بر عنان گروهی عنان

که بیهوده مرکب دوانسته‌اند

شمارهٔ ۵۳۲

سر به سر رازی که با من گفته‌اند

با که بر گویم که مردم خفته‌اند

پاکبازان خانهٔ وهم و خیال

پاک کردستند و بیرون رفته‌اند

بنگه دیوانگان عشق او

زان سبب در هم دگر آشفته‌اند

رغم جانان راست کین افسردگان

جام جان‌پرور به کف بگرفته‌اند

دولت باقی به مبطل کی دهند

بر مغیلان نسترن نشکفته‌اند

با کسی چون بازگویم کاولیا

راز پنهانی ز خود بنهفته‌اند

همچو حلاجند بر دار قبول

هرکه را در ابتدا پذرفته‌اند

گوهر اسرار دور کشف را

هم به الماس نزاری سفته‌اند

شمارهٔ ۵۳۳

دامن چشمانش آلودست خونی کرده‌اند

یا مگر دوشینه تا وقت سحر می خورده‌اند

بر جمالش نقطه‌ای دیدم عجب آمد مرا

تا چرا بر روی خورشید آن سیاهی کرده‌اند

گفتم آن خال سیه بر روی خوبت چیست؟ گفت:

دانه فلفل ز هندستان به روم آورده‌اند

رویش ار در خط شود روزی عجب نبود از آنک

چشمه خضر است در تاریکی‌اش آورده‌اند

غمزهٔ مستش ببین خون به ناحق ریخته‌ست

ور نداری باور اینک شاهدان در پرده‌اند

در تماشاگاه جان جز قامت چالاک تو

راستی حرفی‌ست کز لوح ازل بسترده‌اند

احتمال طعنه یابد کرد از دشمن که دوست

غم نخواهد خورد اگر آسوده ور آزرده‌اند

عاقلان کردند بر مجنون در آن عهد اعتراض

بعد ازین دیوانهٔ عاقل بدو بسپرده‌اند

من چو مجنون گر نظرگاهی به دست آورده‌ام

هر زمان بر خون من دعوی به قاضی برده‌اند

گر زیان در سینهٔ پُرآتش من می‌کنند

باش گو آن‌ها که شنعت می‌کنند افسرده‌اند

شد دلم چون جوز مهر ماه گندمگون دوست

بیشتر شیرین‌زبانان اندک‌اندک مرده‌اند

چون نزاری مهره مهر وفاداری که باخت

تا بساط حسن خوبان در جهان گسترده‌اند

شمارهٔ ۵۳۴

عاقلان بسیار از من احتراز آورده اند

پیش از این اکنون همان آوازه بازآورده اند

احتراز از خلق برامرست انکاری صحیح

کس نمی داند که از فطرت چه راز آورده اند

هر کسی را هست بازاری و قدر و قیمتی

نیست آن نقدی که اینجا بر مجاز آورده اند

در میان نامرادی هست رازی سر به مهر

کان نهان از گرد نان سرفراز آورده اند

خلق نازک معده را چون طاقت این نقد نیست

لاجرم بر راز دانا احتراز آورده اند

ناشناسان هر کس از رای و توان خویشتن

ابلهانه قصه ای دور و دراز آورده اند

ترک آنها کن که می آرند پیش بت نماز

سجده آنجا کن که بت را در نماز آورده اند

آفرین بر همت آزادگان کز ابتدا

بر خلاص خویشتن خط جواز آورده اند

این همه حوران فردوسی به صحرای جهان

از برای عارفان پاک باز آورده اند

نیست شو در خود نزاری ترک سوز و ساز کن

کفر و دین را از برای سوز و ساز آورده اند

محو می باید شدن در دوست چندین قصه چیست

جان در این منزل ز بهر دلنواز آورده اند

بنده بخشایا به مردانی که وقف امتحان

سر برون از پای مال حرص و آز آورده اند

بی سر و پایی تهی دستم نیازم در پذیر

خود تهی دستان به درگاهت نیاز آورده اند

شمارهٔ ۵۳۵

ساکنانی که قدم در ره مقصد زده اند

دست در دامن اولاد محمد زده اند

ساکن خطه خاکند ولی از ره قدر

خیمه بر طارم این سقف زمرّد زده اند

در نظرشان نرود دنیی و عقبی جز دوست

گره عهد برین عزم موکد زده اند

گر سر کثرت اشغال ندارند رواست

باده در مجلس عشاق مجرّد زده اند

بانگ وحدت چو نزاری به جهان در دادند

وین منادا ز پی ملک مخلد زده اند

شمارهٔ ۵۳۶

بیار باده و ما را ثلاثه ای در بند

که عزم توبه نداریم بعد از این یک چند

بساز مطرب مجلس اساس خوش عملی

که من نمی شنوم قول هزل دانشمند

حریف اهل تکلف نی ام که ایشان را

حجاب عقل نماید به ذوق چون گل و قند

ز زاهدان مقلد ببر گرت باید

که عمر خوش گذرانی به لولیان پیوند

غلام مجلس بربط زنان شنگولم

که همچو چنگم در گردن افکنند کمند

مرا حریف مخالف ز پرده عشاق

چنان بساخت که در پرده عراق افکند

چو چشم بد بکنیدم ز روی نیکو دور

گرم بر آتش سوزان نهند همچو سپند

هنوز ترک نصیحت نمی کند پدرم

چه می کند پدر مشفق از چنین فرزند

مرا غرض دف و چنگ است و رقص بذله و نای

ز لولیان دگرم هیچ نامده ست پسند

نه مرد صحبت اهل دلست گر زاهد

به دیدنی چو نزاری نمی شود خرسند

شمارهٔ ۵۳۷

مکر و تزویر به هم در بستند

به ستم توبه ما بشکستند

من به اسلام ندارم ایمان

اگر این قوم مسلمان هستند

تا ببرند سر توبه ی من

گردنی چند به هم بر بستند

گردن شیر ژیان زیر کنند

که قوی سرکش و بالادستند

نه همین قوم زمستان در کوی

از بس افراط و ورع می جستند

عیب شوریده سران می جستند

دل صاحب نظران می خستند

همه در جهل چو عالی علم اند

گر به معنی چو مقصر پستند

خویش را محتسبی ساخته اند

روز هشیار و همه شب مستند

گر در آیند به بت خانه عشق

چو نزاری همه بت بپرستند

رند و زاهد همه یکسان بینند

عارفانی که ز خود وارستند

شمارهٔ ۵۳۸

یاد یارانی که با ما عهد یاری داشتند

برشکستند از وفاداری و باد انگاشتند

حق حرمت حق عزت حق نان حق نمک

جمله ناحق بود پنداری همه بگذاشتند

خود وفا در اصل گویی بود معدوم الوجود

بر صحیفه چرخ این صورت مگر بگذاشتند

تا مرا سرسبز می دیدند در بستان جاه

چون کدو در دوستی گردن همی افراشتند

تا خزان طالعم شد از نحوست برگ ریز

روی همچون باد شبگیری ز من برگاشتند

کی بود در استحالت استقامت لاجرم

پس محقق شد که مبطل را محق پنداشتند

دانه امیدشان در خوید و خرمن بر نداد

زان که با ما تخم عهد بی وفایی کاشتند

از سر حسرت نزاری همچنین می گوی باز

یاد یارانی که که با ما عهد یاری داشتند

شمارهٔ ۵۳۹

هزار بار از آن بهتری که می گفتند

خنک وجود کسانی که با غمت جفتند

نه آدمی که دوابند راستی آنها

که این جمال بدیدند و در نیاشفتند

به جای دیده ی ما بوده ای که نادیده

زمین به یاد تو یاران به دیده می رفتند

تو بر حریر بیاسوده فارغی ز آن ها

که با خیال تو تا روز بر زمین رفتند

نه مفلسند کسانی اگر چه بی درمند

که گنج مهر تو در کنج سینه بنهفتند

عجیب داشتمی پیش از این که عقلم بود

ز عاشقان که نصیحت نمی پذیرفتند

هنوز در حرم عشق پای ننهادم

که شهر بند وجودم ز عقل بگرفتند

میان طایفه ی عشق رمزها باشد

که عاقلان به سر وقت آن نمی افتند

نزاریا غزلی باز گوی کین همه گل

برای بلبل توحید عشق بشکفتند

شمارهٔ ۵۴۰

از مبادی که مرا سر به جهان در دادند

هیچ شک نیست که بی فایده نفرستادند

جام و جان هر دو ز یک میکده همره کردند

عشق و می هر دو به من ز اول فطرت دادند

دولت راه روانی که رسیدند به عشق

شادی جان کسانی که به من دلشادند

حکم لشکر کش ارواح مبدل نشود

تا در آن تفرقه هر کس به کجا افتادند

ما چه دانیم که بر ما چه قلم رانده اند

ظاهر آنست که در باطن ما بنهادند

آفرینش چو برینست ز مبدای وجود

بنده لاله رخانم که چو سرو آزادند

گرنه از بهر جگر خوردن و جان کندن ماست

امهات این همه دل درد چرا می زادند

عاقلان در پی لیلی صفتان مجنوند

عاشقان بر لب شیرین سخنان فرهادند

زاهدان در خبرند از من و یاران که چو من

مست از رایحه راحِ کدیر آبادند

طاقت بار ملامت نبود هر کس را

خاصه قومی که درین مرتبه بی بنیادند

مظلم ام روز منم وای بر آن ها فردا

مَثَل تخته و شاگرد و سر استادند

تو و خلوتگه احباب علیرغم عدو

باده پیمای نزاری دگران بر بادند

شمارهٔ ۵۴۱

دکانِ رازِ من گویی به سر بازار بنهادند

مرا با یار پنداری خلافِ یار بنهادند

چو با او در نمی‌گنجد جز و من کیستم باری

ز گردن در مبادی گر]د[ نان این بار بنهادند

خیال و عقل و وهم و دانش و بینش اگر زین پیش

مجالی داشتند اندر دماغ این بار بنهادند

نمی‌بارم بگردیدن ز حال خود که بنیادم

ز بدوِ آفرینش هم برین هنجار بنهادند

کسی را نیست از رویِ حقیقت بر کس انکاری

که داند تا چه در هر دل ز نور و نار بنهادند

من ار بی طاقتی کردم چنین آمد تو رحمت کن

که در جنبِ گناه خلق استغفار بنهادند

اگر طاقت ندارم در فراقِ دوست معذورم

سرِ بی‌چارگی این‌جا چو من بسیار بنهادند

چه سنجد قطره‌ای در معرضِ دریایِ بی‌پایان

ولی در پهلویِ یک برگِ گل صد خار بنهادند

اگر چه آفتابِ عشق از کونین می‌تابد

ولی در فطرتِ هر ذرّه صد دیدار بنهادند

به باغی مشتبه کردند خلدِ جاودانی را

گروهی منظرِ خاطر ازین پندار بنهادند

بهشتِ عدن خواهی نیست دیگر جز رضایِ او

همه تنزیل و تاویل از پیِ این کار بنهادند

بهشت ای یار اگر هشت است و گر و هشتاد پنداری

دو عالم از برایِ یک دلِ بیدار بنهادند

محبت در میانِ دوستان پیوسته خواهد بود

بنایِ آفرینش گرچه ناهموار بنهادند

بلی در کثرت وحدت یکی غیرست و دیگر او

اگر غیرت برم شاید که با اغیار بنهادند

نزاری هم تو بوده‌ستی که پیشِ خود براستادی

ندانستی حجابی هست چون دیوار بنهادند

برو در عالمِ کثرت به حلاّجی مکن دعوی

که اسرارِ انا الحق بر فرازِ دار بنهادند

شمارهٔ ۵۴۲

مرا به دردِ دل از دوستان جدا کردند

چه بد که با منِ درویشِ مبتلا کردند

به دل جدا نتوان کرد دوست را از دوست

که دوستان را یک دل ز ابتدا کردند

ز فرطِ حسنِ دل‌آویزِ خوب‌رویان بود

جماعتی که تقرّب به انزوا کردند

به هرزه واسطه دردِ من چرا گشتند

خلافِ قاعدهء اهلِ دل چرا کردند

ز طرّه‌هایِ پریشان به یک کرشمهء حسن

هزار شیفته آشفته تر ز ما کردند

کمر به بندگیِ دوست بر میان بستم

عوام پیرهن سَتر ما قبا کردند

جهول ترکِ من و مایِ خود نمی‌گیرد

که هم به رای و قیاسِ خود اقتدا کردند

به نیم جو غمِ دنیا و آخرت بر من

بهشت و حور گرفتم که پر بها کردند

دو وجه لازم حال‌اند انتظار و فراق

که پشتِ طاقتِ صبر و خرد دو تا کردند

هزار بار برانداخت خان و مانِ ورع

ستیزهء عقلا عقل را فدا کردند

به دوست گفت نزاری شبی به وجهِ سوال

که در جنود مرا با تو آشنا کردند

جواب داد که آری مرا نمی‌دانی

که عشق را متصرّف نه عقل را کردند

چو عقل و نفس بدیدند در بدایتِ کار

که حال چیست سبک ترکِ ماجرا کردند

ورایِ عشق و فرودِ خرد چه می‌خواهی

ترا میانهء این هر دو کون جا کردند

شمارهٔ ۵۴۳

هر چند که می حرام کردند

رمزی‌ست که در کلام کردند

امّا چه کنم اگر حلال است

می خوردن اگر حرام کردند

با ما سخن از مبادیِ کون

در کُن‌فیکون تمام کردند

گر زان که حلال نیست باده

از چه لقبش مدام کردند

چون صورت جان بدید در جام

زان نسبت جم به جام کردند

در حک بدید احمدِ جام

زان ___ به جام کردند

چه جام و چه جم برو که رندان

سلطانان را غلام کردند

بر سر کردند جام و جان را

سکرانِ علی‌الدوام کردند

صیدِ من و ما شدی نزاری

مردان کم ننگ و نام کردند

اسرارِ بهشت و دانه آدم

صید از من و از تو دام کردند

لا حول مگو اگر ملایک

بر تو هر دم سلام کردند

گر تو نه تو ای سر نهادی

بر سجدهء تو قیام کردند

شمارهٔ ۵۴۴

جماعتی که محبت ز فطرت آوردند

شرابِ شوق به جامِ یگانگی خوردند

عدو مبین که یکی‌اند جمله در توحید

بدان دلیل که فرمان‌برانِ یک مردند

تو نیز سجدهء بت کن به طوع اگر بینی

که اقتدا به کنشت و کلیسیا کردند

ازین گروه کسانی شدند سویِ بهشت

که سایه بر سرِ طوبا به حسن گستردند

به چشمِ خوار مبین جانبِ عزیزانی

که دایگانِ ازل‌شان به عشق پروردند

مسیحِ دور کمال‌‎اند در سلوک چو خضر

نشسته ساکن و در بر و بحر می‌گردند

امیدِشان نه به درمان و بیمِ‌شان نه به درد

نه کس ز خویش نه خویش از کسی بیازردند

سموم شوق نیفتاد در فسرده‌دلان

چو سوزِ عشق ندارند خام و دل سردند

نزاریا به تکلّف طریقِ عشق مرو

که طالبانِ بقا سالکان پُر دردند

اگرچه محتملِ کَون و کثرتِ عددند

چو بنگری به حقیقت به ذاتِ او فردند

شمارهٔ ۵۴۵

یا خود همه کس فتنهء بالای بلندند

بر عادتِ من چون گران مولعِ قندند

ای شمعِ جهان‌سوز به رغبت نظری کن

با جانبِ جمعی که بر آتش چو سپندند

از خیمه برون آی و ببین منتظران را

دیوانه و عاقل زچپ و راست که چندند

دانند که بودن نه صلاح است و نیارند

از پیش تو رفتن که گرفتار کمندند

حیف است که این روی به هرکس بنمودی

تا بی‌نظران نیز نظر بر تو فکندند

گویی همه سحر است سراپای وجودت

کز دستِ تو خلقی به سراپای به بندند

این است قیامت که بگفتند و بدیدیم

گو خلق ببینند گر از ما نپسندند

یوسف چو ببینی نکنی عیبِ زلیخا

ای مدّعی آخر ز سرت دیده نکندند

یاران و رفیقانِ سفر بیش مگریید

بر من که بر آشفتنِ دیوانه بخندند

با خلق مگویید کنون جز سخنِ دوست

گرهم چو نزاری همه کس دشمنِ پندند

ای باد پیامی ببر از ما به قهستان

کایشان به فلان جای گرفتارِ کمندند

شمارهٔ ۵۴۶

آن‌ها که به دوست راه دارند

اسرارِ نهان نگاه دارند

در سیر و سلوک شرطِ عشّاق

آن است که سر به راه دارند

بی‌دوست اگر دمی برآرند

آن دم سرِ هر گناه دارند

هر جا که روند دوستان‌اند

دانی به چه داغِ شاه دارند

مشهور بود جنودِ ارواح

پیوسته از آن سپاه دارند

کردند به ترک‌ ترکِ دنیا

زان ترک چنین کلاه دارند

بر ترکِ حطامِ نام [و ناموس]

سد محضر پرگواه دارند

آن‌جا که به عرصۀ مظالم

فریاد به دادخواه دارند

آن روز مگر تو را نزاری

از هاویه در پناه دارند

شمارهٔ ۵۴۷

حور چشمان ملایک منظرند

آن که بر عذرا دل از ما می‌برند

زین هوس ناکان‌ِ تر دامن چو گل

نیستند این‌ها گروهی دیگرند

می از آن خم‌خانه کایشان می‌کشند

پس بدان پیمانه کایشان می‌خورند

شوق می‌آرند و حالت می‌کنند

روح می‌بخشند وجان می‌پرورند

عقل را از خانه بر در می‌نهند

پرده ناموس و نامش می‌درند

نفس را دستار در گردن‌کشان

از سر بازار بر می‌آورند

پارسایان را خراباتی کنند

گر شبی بر خیل ایشان بگذرند

در حریم راستانِ پاک‌باز

اهلِ دل إلّا به حرمت ننگرند

بر کمالِ حسنشان صاحب‌دلان

چون نزاری هر زمان واله‌ترند

شمارهٔ ۵۴۸

این حوریان مگر ز سماوات می‌رسند

یا خود ز خیل خانۀ جنّات می‌رسند

گویی مگر گریخته‌اند از بهشتِ عدن

مستعجلان ز بهرِ ملاقات می‌رسند

یا از برای طوف به دنیا درآمدند

یا از پیِ وفورِ مهمّات می‌رسند

نی‌نی قرینه‌ای دگرست این سئوال را

مهمانِ ما ز محضِ کرامات می‌رسند

بسیار برده‌ایم به حاجت نیازِ خویش

بر موجبِ قبولِ مناجات می‌رسند

ما خود به حقِّ خود برسیدیم و لا محال

با حقِّ خود به وجهِ مکافات می‌رسند

هر قوم را که می‌گذرانند ازین مقام

قومی دگر ز عالمِ طامات می‌رسند

آری چنین بود که بدایات دورها

با سر برند چون به نهایات می‌رسند

اوّل ز لااله به ألّا الله آمدند

از نفی بگذرند و به اثبات می‌رسند

ماییم و پیرِ خویش و خراباتِ عاشقان

هم عارفان به سرِّ خرابات می‌‌رسند

آن‌ها که در بدایتِ فطرت بمرده‌اند

مشکل به زندگی‌ِ قیامات می‌رسند

نی مشکلاتِ سرّ و علن می‌کنند حلّ

نی در رموزِ بحثِ مقالات می‌رسند

در ذاتِ دوست محو شو آخر نزاریا

هم ذاتِ کامل‌اند که در ذات می‌رسند

شمارهٔ ۵۴۹

آن کدام‌اند و کیان‌اند و کجا می‌باشند

کز خرد دور و برانگیخته با اوباش‌اند

گرچه آزرده و رنجور شود دل‌هاشان

از جفای دگران سینۀ کس نخراشند

برِ این کِشته گر ابلیس خورد گر آدم

هم‌چنان مجتهدان دانۀ خود می‌پاشند

گر به دربانیِ دل نصب شوی قانع باش

ماه و خورشید در این پرده‌سرا فرّاش‌اند

نیست با مردمِ نادان سخنِ منکر حق

که ندانی که گدایانِ خدا قلّاش‌اند

خویشتن را ز خدا دان و منافق بشمار

اغلب اربابِ حقایق به جهالت فاش‌اند

واعظ آن است که اثبات کند نفیِ وجود

گز ز من راست بپرسی دگران فحّاش‌اند

صلح کرده‌ست و سپر بر سرِ آب افکنده‌است

با نزاری همه زان در جدل و پرخاش‌اند

شمارهٔ ۵۵۰

گر همه عالم به بد گفتن زبان در من کشند

من چه غم دارم اگر با من خوش‌اند ار ناخوش‌اند

خودپرستان می‌رمند از ما که ما مَی می‌خوریم

ز آدمیّت‌شان نصیبی نیست یا مستوحش‌اند

این همه شوریدگی و مستی و دیوانگی

جرعۀ جامی است کز مبدایِ فطرت می‌چشند

اهل کثرت غافل‌اند از خلد و غافل از بهشت

وز حسد فی‌الجمله باری در میان‌ِ آتش‌اند

در میانه هیچ‌نه خود را همه پنداشتند

حسرتا غبنا که این مشتی گدا سلطان‌وش‌اند

تا کدامین قوم را بینند در توحید محو

آن گروه‌اند از همه عالم که در غلّ و غش‌اند

گفته‌اند این کز پریشانی چه غم مجموع را

پای‌مالان را چه نقصان گر بر ایشان بر کشند

زهره را باری بر انجام‌دوست می‌دارم دگر

هیچ‌ دیگر نیست با سیّارم ار هفت ار شش‌اند

خوب‌رویان را برای عاشقان آورده‌اند

دل به ایشان می‌دهم الحق که زیبا و کش‌اند

گیسوان‌شان بین که پنداری کمند رستم‌اند

ابروان‌شان بین که پنداری کمانِ آرشند

من نمی‌دانم نزاری را چه سودا در سرست

این همی‌دانم که مستان محقّق بی‌هُش‌اند

شمارهٔ ۵۵۱

عشق چون ره بزند عقل چه تدبیر کند

مهر چون کم نشود سوز چه تقصیر کند

گم شده یوسف و یعقوب به بیت الاحزان

هم دم و هم نفس از ناله شبگیر کند

جهد کردیم و هم آخر متغیر گشتیم

آری از حکم خدا جهد چه تدبیر کند

دی دل سوخته را دیدم و پرسیدم از او

محض تحقیق همین است که تقریر کند

گفتم ای سوخته دل چیست که با ما کردی

گفت من هیچ نکردم همه تقدیر کند

رفع دیوانگی ما نتوان کرد به عقل

یا به زنجیر که نه عقل نه زنجیر کند

توبه کردیم به صدق دل یک تا محکم

نه مزور که به دل توبه ز تزویر کند

هر که را رغبت سودا چو نزاری باشد

عشق بستاند و جان بدهد و توفیر کند

شمارهٔ ۵۵۲

شب هجران که دلم نوحه گری ساز کند

با خیالت گله هجر تو آغاز کند

آنچنان زار بگریم ز پریشانی دل

که اجل تا به سحر صد رهم آواز کند

ای بسا فتنه که از چشم تو در آفاق است

تو چه کردی همه آن خانه برانداز کند

محرمت کردم و انگشت نمایم کردی

بی دل آنکس که تو را معتمد راز کند

با تو در باخته‌ام بود و وجود و سر خویش

بازی چست چنین عاشق جان باز کند

گر نزاری ز تو لافی زند آن عین خطاست

او چه مرغی ست که بر شاخ تو پرواز کند

شمارهٔ ۵۵۳

اگر وصال تو دفع مفارقت نکند

زمانه ریش دلم را معالجت نکند

هزار سال وصال از تصوری که مراست

کرای یک دم روز مرافقت نکند

مکن به خون من بیگناه سعی که یار

به قتل یار موافق مبالغت نکند

به حسن غره مشو با شکستگان آن کن

که ایزدت به قیامت مطالبت نکند

مپوش روی ز صاحبنظر که او خود اگر

حرام باشد هرگز مشاهدت نکند

بود که شاهد پاکیزه روی با درویش

به یک دو بوسه سزد گر مضایقت نکند

خلاف اهل نظر گفته اند اهل صلاح

فرشته دیو صفت را متابعت نکند

اگر خلاف نمودی به خوب رویان میل

نظر بدوختمی تا مطالعت نکند

نزاریا نظر بی غرض کنی که خدای

همین گناه کسی را مؤاخذت نکند

شمارهٔ ۵۵۴

در سرم شوری تقاضا می کند

رغبت دیوانگی ها می کند

من نمی دانم چه دارد در حساب

راز پنهان آشکارا می کند

می نماید روی و می پوشد جمال

امتحان است این که با ما می کند

عشق یعنی پادشاه ملک و دین

حکم بر اعضا و اجزا می کند

رازدار خاص سلطان ستر او

زهره کی دارد که پیدا می کند

خویشتن پوشیده می دارد ز خلق

وان نه بر تقلید و عمیا می کند

هر که دارد سینه پرگوهر مقام

چون صدف در قعر دریا می کند

پای در ره نه نزاری مردوار

استعانت حق تعالی می کند

هیچ کس هرگز به خود کاری نکرد

ورکند کاری از آنجا می کند

شمارهٔ ۵۵۵

تو را عشق اگر رهنمایی کند

ز پیوند عقلت جدایی کند

همه استحالت صلاحی دهد

همه استفادت خدایی کند

ز عقل درونت خلاصی دهد

که او حکم های ریایی کند

بیاموزدت پس بیاندازدت

فریبت دهد خودنمایی کند

وگر قول کردی و یابد قبول

به تدبیر در سست رایی کند

وگر اندک اندک ز تو زلتی

تولد کند حق ستایی کند

چو ره بازیابد به حل و به عقل

جهانگیری و کدخدایی کند

چو درماند از جمله تدبیر و رای

حریصت چو سگ بر گدایی کند

از او آشنایی چنان کن قیاس

که بیگانه را آشنایی کند

اگر نه نزاری شوریده را

چرا هر زمان پیشوایی کند

شمارهٔ ۵۵۶

مکن چندین ملامت ای خردمند

من دیوانه را بگذار در بند

زمام عقل من در دست عشق است

رضا از بنده و حکم از خداوند

نمی دانم گناه خویشتن را

دلی دارم به جانان آروزمند

جفا بردن ز نیکوروی تا کی

تحمل کردن از بدگوی تا چند

چه می خواهی ز من ای مرد عاقل

نمی دانی که مجنون نشنود پند

منه ساقی دگر بر آتش تیز

بپرس از سوز عشق ای یار مپسند

به پاکانت کز این آلایشم پاک

ولی باور نمی دارند سوگند

سری دارم سبک چون باد صرصر

غمی دارم گران چون کوه الوند

چو سایه بر اثر می بایدم رفت

که با خورشیدم افتاده ست پیوند

اگر بر گریه ی زار نزاری

به شوخی ناسپاسی میزند خند

چه شاید کردن آن را کش خبر نیست

ز سوز مادران کشته فرزند

شمارهٔ ۵۵۷

مجاوران صوامع مگر نمی دانند

که ساکنان خرابات عشق مردانند

قلم به حرف خطا می کشند در قومی

که بر جریده محصول حاصل ایشانند

بهشت و دوزخ ایشان حضور و غیبت اوست

اگر نه غافل از اینند و فارغ از آنند

رحیق و کوثر و حور و قصور و طوبی را

به یک نظر بدهند و غنیمتی دانند

چه حاجت آتش دوزخ که خویشتن از دوست

به اختیار بسوزند اگر جدا مانند

مجاهدان مترصد نشسته اند که جان

فدای دوست چو فرمان دهد برافشانند

فغان ز قصه زرّاقیان زهد فروش

جهود باشم ار آن کافران مسلمانند

برون نه از حد هستی و از وجود قدم

که بازماندگان خویشتن پرستانند

نزاریا بده انصاف خود چه می دانی

که گر تو خود بدهی ورنه از تو بستانند

شمارهٔ ۵۵۸

به قول نکردی وفا چنین نکنند

شدی به شعبده در خون ما چنین نکنند

گنه به جانب ما می نهی و عهد وفا

به قصد می شکنی ماجرا چنین نکنند

خلاف صلح کنی و به عذرخواه عتاب

بهانه دگر آری صفا چنین نکنند

روا مدار ستم بر ستم نیفزایند

مکن مکن که جفا بر جفا چنین نکنند

مرا به کام حسود ای عزیز خوار مکن

به دوستی که نداری روا چنین نکنند

در وصال به رویم مبند و فرمان بر

که با شکسته دلان دلبرا چنین نکنند

چه واجب است مکافات مستحق کردن

سزای رحمت و عفوم چرا چنین نکنند

دل شکسته خود در تو بسته ام زنهار

مبر ز من که جزای وفا چنین نکنند

جفا و جور کنی بر نزاری مسکین

مکن چنین و بترس از خدا چنین نکنند

شمارهٔ ۵۵۹

خوش وقت حال زنده دلانی که با تو اند

وه وه کمال زنده دلانی که با تو اند

هجران بسوخت ما را در غیبت شما

طوبی وصال زنده دلانی که با تو اند

هر کو نمی شود متصور نفوس را

غمگین زوال زنده دلانی که با تو اند

بی تو حرام محض بود هر چه خواه باد

الا حلال زنده دلانی که با تو اند

پیوسته در مقابل چشمی برون نه ای

هیچ از خیال زنده دلانی که با تو اند

بسیار باز جست سکندر ولی نیافت

آب زلال زنده دلانی که با تو اند

ممکن نمی شود که توان کرد شرح داد

وصف جلال زنده دلانی که با تو اند

با رب بده نزاری شوریده را به لطف

خو و خصال زنده دلانی که با تو اند

شمارهٔ ۵۶۰

مرا تا با تو افتاده ست پیوند

نه در گوشم نصیحت رفت نه پند

دلم بر می جهد هر لحظه از جای

به دیدارت چنانم آرزومند

ندارم صبر اگر باور نداری

بگیر اینک بیا دستم به سوگند

که نه رسم محبت من نهادم

برفته است از ازل حکم خداوند

ز بام آسمان استاد فطرت

برآمد دیر تا این تشت بفکند

دلم چون است در سوگ وصالت

چو مادر در فراق کشته فرزند

اگر در زجر می کوشید هر بار

فراق این بارم از بنیاد برکند

هزاران چشمه از چشمم روان است

که سنگین تر غمی دارم ز الوند

دهانی دارم از هجران به تلخی

چو حنظل از لبی شیرین تر از قند

خدایا ناسپاسی نیست لیکن

ندانم هجر تا کی، صبر تا چند

بر آتش باد جانش کز تعصب

نمک بر ریش مجروحم پراکند

نباشد جان مشتاقان بی دل

ز جانان بیش از این مهجور خرسند

نزاری را تویی جان گرامی

تن بی چاره بی جان بیش مپسند

شمارهٔ ۵۶۱

که دیده ست چشمی که دریا بود

همه گرد دریا ثریا بود

که دیده ست بحری که پیرامنش

مزین به لولوی لالا بود

محیطی که قعرش نباشد پدید

در او مردم دیده پیدا بود

گرین است پیدا بیا گو ببین

که نبود محیطی چنین یا بود

منم آن که پیوسته از آب چشم

چنین فتح بابم مهیا بود

به چشمی چنین جز به دیدار دوست

میسر نباشد که بینا بود

دلی دارم از آب زر ناشکیب

ولیکن در آتش شکیبا بود

که دیده ست آخر نشانی چنین

که هم آب و آتش به یک جا بود

کسی را که بر شمع رخسار دوست

زده در سر آتش ز صهبا بود

اگر ملک رومش مسلم شود

چو پروانه فارغ ز پروا بود

چو پروانه بشکفت اگر پر بسوخت

برین شمع پروانه عنقا بود

که شمع فلک در شبستان عشق

سرآسیمه پروانه آسا بود

ز ما هیچ ناید بلی هیچ کم

مگر خاطر دوست با ما بود

مرا نیست با بود و نابود کار

نزاری طفیل تولا بود

بگویید تا سر اسرار من

رموز محقق معما بود

شمارهٔ ۵۶۲

نزاری که نیازش به اهل راز بود

چه گونه توبه کند ور کند مجاز بود

چو من کسی که بود می پرست و شاهدباز

مرا قبول نباشد که توبه باز بود

مگر که دیده بدوزی ز روی خوب ار نه

نظر نظاره کند تا دو دیده باز بود

به هر کجا بخرامد تذرو رفتاری

همای خاطر من بر قفا چو باز بود

بر آبگینه دردم هنوز باقی هاست

چو با صفا نبود توبه بی نماز بود

روا بود که چو من خمری خراباتی

ز مجلس می و مطرب در احتراز بود

به کعبه قبله کند منزوی برای نماز

ولیک قبله آزادگان نیاز بود

شبان تا به سحر محتسب چه می داند

که دوستان را با دوستان چه راز بود

اگر به مرتبه سلطان شود نزاری عشق

چو حاکم است همان بنده ایاز بود

شمارهٔ ۵۶۳

مهر تو ای یار بی وفا همه کین بود

عهد تو و قول استوار همین بود

چشم تو ما را به غمزه در غلط افکند

گر چه دلم بر خلاف عهد یقین بود

زلف تو ما را به دام فتنه گرفتار

کرد سزای دل فضول من این بود

از تو طمع داشتم وفا و ندیدم

حکم ز مبدا مگر چنان نه چنین بود

وایه ی ما با زمانه راست نیامد

کوشش مقسوم آسمان و زمین بود

باز گشادم شبی کمند دو زلفش

در خم هر یک هزار نافه ی چین بود

سلسله در پای و طوق عشق به گردن

هم چو دل من هزار گوشه نشین بود

چشم وفا داشتن از آن صنم ای دل

جهل نخستین یار و عقل پسین بود

شادی وقتی که در برابر رویش

ساغر می بر کفم چو ماء معین بود

شکر نکردی نزاریا که چه شب ها

تا به سحر با تو آفتاب قرین بود

یاد شبستان او که رشک تراز است

یاد گلستان او که خلد برین بود

شمارهٔ ۵۶۴

کی به عشق افسرده اولی کی بود

خام را این سوز یعنی کی بود

گر ترا عین الیقین حاصل شود

با منت من بعد معنی کی بود

عقل را در آفتاب امتحان

طاقت نور تجلی کی بود

خویشتن بینی و لاف معرفت

هر دو با هم این چه معنی کی بود

نور شمع و ظل شب در خاصیت

مختلف در چشم اعمی کی بود

تا نگیرد ترک استحرام لاف

رجعت مولی به مولی کی بود

منکران را طاقت اقرار نیست

در اوابی هم خودآری کی بود

هر عصایی نیل نتواند کشافت

هر شبانی حد موسی کی بود

کی بود سوز نزاری خام را

در یهودا صدق عیسی کی بود

شمارهٔ ۵۶۵

بیا که مهر تو با جان ز جسم ما برود

محبت ازلی کی چنین ز جا برود

میان اهل صفا گر ز آه خشم و عتاب

کدورتی بود آن هم به ماجرا برود

به دست عقل نباشد زمام عقل آری

حجاب عقل شود عشق تا قضا برود

شکایتی که مرا از تو و تو را از ماست

همان به است که آخر کنیم تا برود

تحمل سخنت می کنم به دیده ی سخت

که سست عهد بود هر که از جفا برود

هزار بار منادی به شهر دردادم

که خاک بر سر آن کز سر وفا برود

تو جمع باش که این خسته پریشان حال

به سر به پیش تو آید اگر به پا برود

چو قادری چه توان، اختیار باید کرد

اگر هزار جفا بر سر از شما برود

ز اعتقاد نزاری به صد پریشانی

نعوذ بالله اگر هرگز این صفا برود

شمارهٔ ۵۶۶

مرا که خون دل از دیده همچو آب رود

چه گونه بر مژه ممکن بود که خواب رود

دلم بر آتش و خوناب از دو دیده روان

غریب نیست که خوناب از کباب رود

برفت عقلم و از من به خشم سر برتافت

چو دلبری که ز دلداده ای به تاب رود

چه می رود مثلا بر وجود من ز فراق

همان که بر قصب از فعل ماهتاب رود

کنار من چو شفق غرق خون شود هر شام

که آفتاب جهان تاب در نقاب رود

حیات جان من از عکس روی خورشید است

از آن چو ذره به دنبال آفتاب رود

درین طلب که منم عاقبت هلاک شوم

چو تشنه ای که به جهد از پی سراب رود

هزار خون به ستم کرده را کفارت بس

که در وجود روانم درین عذاب رود

محبت تو نزاری چنان موکد نیست

که نقش از ورق جان به هیچ باب رود

شمارهٔ ۵۶۷

هیچم غم تو از دل پر خون نمی‌رود

سودای لیلی از دل مجنون نمی‌رود

مهرت ز سینه تا نفسی خوش برآیدم

بسیار جَهْدْ کردم و بیرون نمی‌رود

افسانه‌ها که بر سر دل می‌کنم ولیک

دردی‌ست در دلم که به افسون نمی‌رود

از چشمه‌های چشم من اندر فراق تو

شب نیست تا به روز که جیحون نمی‌رود

در محنت فراق تو هم چاره‌ای به صبر

می‌رفت پیش ازین ولی اکنون نمی‌رود

هرچ از تو بر سرم برود تن بداده‌ام

خاطر به جور با تو دگرگون نمی‌رود

هم زاریی به حق بر و عجزی نزاریا

با روزگار زور مکن چون نمی‌رود

شمارهٔ ۵۶۸

ای دل به اختیار تو کاری نمی رود

کاری به اختیار تو باری نمی رود

می بایدم که با تو قراری رود به صبر

با صبر هیچگونه قراری نمی رود

پر شد کنار تا به میانم ز آب سر

خود در میان حدیث کناری نمی رود

گفتم در این میانه مگر با کنار دوست

کاری رود نمی رود آری نمی رود

گفتم ز حال خویش کنم عرضه شمه ای

بختم نکرد یاری و یاری نمی رود

در هیچ گوشه نیست که بر سدره نیاز

از سوز سینه ناله زاری نمی رود

گر صد هزار جان برود در مصاف عشق

بر خون کس حساب و شماری نمی رود

گفتم نزاریا نروی در محیط عشق

رفتی و زورقت به کناری نمی رود

خو کن به نامرادی و تن زن به عاجزی

اکنون که بر مراد تو کاری نمی رود

شمارهٔ ۵۶۹

قضای عشق چو نازل شد احتراز چه سود

چو دل برفت مراعات دلنواز چه سود

به پای آبله نتوان ره دراز برید

چو قاصر است معانی سخن دراز چه سود

چو ترک جان نتوان گفت عشق نتوان باخت

نگفته اند که با روی دوست ناز چه سود

چو عشق مملکت جان و دل به هم برزد

به هرزه تعبیه عقل چاره ساز چه سود

نه دیده بان وجود است دیده غماز

ولی چو یاور دزدست دیده باز چه سود

مراد حج تو ای دل نیازمندی توست

چو قبله بازندانی ز بت نماز چه سود

نزاری از بگدازد مرا ز یار چو زر

خلاص روی ندارد ز بس گداز چه سود

شمارهٔ ۵۷۰

قضا ز عشق چو نازل شود گریز چه سود

دلم مکابره از دست شد ستیز چه سود

به گریه گر چه مدد می دهد بسی چشمم

چو دیده می رود از اشک لاله ریز چه سود

مگر به وقت کند دوست رحمتی ور نی

چو شد عظامم در خاک ریز ریز چه سود

به صبر وعده دهد ناصحم نمی دانی

که خفتگان عدم را ز رستخیر چه سود

چو نقد عشق نزاری به دار ضرب رسید

پس از مبالغت عقل خاک بیز چه سود

شمارهٔ ۵۷۱

چون نه با مایی اگرچه خاص ما رایی چه سود

خاص ما را باش اگر نه زان که با مایی چه سود

سال ها کردم شکیبایی و هم سودی نداشت

گر نخواهی رحمتی کردن شکیبایی چه سود

گفته بودی روی بنمایم دمی امّا چرا

بعد از آن کز جان برآیم روی بنمایی چه سود

رحم کن بر جانِ من جانا که وقتِ رحمت است

چون ز رحمت در گذشتم رحم فرمایی چه سود

آبِ رویم در وفایِ خاکِ کویت باد شد

پس مرا بر خاکِ کویَت بادپیمایی چه سود

گفتم آخر هم به دانایی سری بیرون برم

چون غلط پنداشتم با عشق دانایی چه سود

چون شدی در آتشِ هجران نزاری سوخته

گر به جایِ آب خون از دیده بگشایی چه سود

شمارهٔ ۵۷۲

ما را نه ممکن است که از تو به سر شود

گر حکمِ آفرینشِ عالم دگر شود

آرام نیست یک نفسم در فراقِ تو

صبرم میسّر از تو دریغا اگر شود

گر جرمِ آفتاب بپوشد شگفت نیست

از دودِ آهِ من که به بالایِ سر شود

نامِ تو بر زبانِ قلم می دهم برون

بگذار تا سرم به سرِ خامه در شود

هر جان که دل به ابرویِ هم چون کمان دهد

باید که پیشِ تیرِ ملامت سپر شود

کو همّتی که بر شکند از وجودِ خویش

تا قصّۀ مطوّلِ ما مختصر شود

می بایدم که محو شوم در کمالِ دوست

زان پیش تر که مدّعیان را خبر شود

جانم در آرزویِ جمالت ز بس شتاب

هر دم گمان برم که ز قالب به در شود

تا پس نه دیر زود در اطرافِ کاینات

حسنِ تو هم چو نامِ نزاری سمر شود

شمارهٔ ۵۷۳

هیچم دلِ شکسته موافق نمی شود

خود هیچ هفته نیست که عاشق نمی شود

چندان که پند می دهمش تا شود صبور

البتّه ناشکیب موافق نمی شود

چندان که بیش تربیت و جهد می کنم

باری برون ز پیشِ عوایق نمی شود

این یک دقیقه هست که کس در زمانه نیست

تا مبتلا به قیدِ علایق نمی شود

یک نکتۀ دگر که پسندِ سلوک نیست

هر کو جهان نمایِ خلایق نمی شود

وین مشکل است نیز که طالب به هیچ وجه

خرسند بر نصیبۀ سابق نمی شود

عذرا نمی شود ز بلا هیچ کس برون

تا قیدِ دامِ عشق چو وامق نمی شود

القصّه خرقه پوش نباشد چو بایزید

تا پس روِ ولایتِ صادق نمی شود

مردانه برشکن ز دو عالم نزاریا

دنیا و دین حجابِ محقّق نمی شود

از گوشت پاره ای چه شکایت کنی مگوی

هیچم دلِ شکسته موافق نمی شود

شمارهٔ ۵۷۴

خوشا که عید به ما وعدۀ وصال دهد

نمازِ شام افق مژدۀ هلال دهد

غلامِ همّتِ آنم که چون بدید هلال

پیا پی ام دو سه ساغر میِ زلال دهد

می ای به ساغرِ سیمین نه حّدِ من باشد

رهینِ منّتم ار نیز از سفال دهد

وجودِ من چو درختی ست در سراچۀ خاک

که آبِ تلخِ رزش قوّتِ نهال دهد

پس از مجاهدۀ روزه محتسب وقت است

که ترکِ درّه و آمد شدِ محال دهد

فراقِ باده به سی روز آن قفا دادم

که روزگار مگر در هزار سال دهد

ببین چه مایۀ دیوانگی ست گرسنگی

که خاطرِ عقلا را زجان ملال دهد

کسی به پایِ ریاضت بر آسمان نرسد

و گر مثل چو زمین تن در احتمال دهد

زوالِ عمر و کمالِ بقا به طاعت نیست

به بخششیست که توفیقِ لایزال دهد

نزاریا مده از دست جامِ مالامال

جهان مخور که فلک زود پای مال دهد

صبوح محضِ فریضه ست خاصه در شبِ عید

چنان که وقتِ نمازت فراغِ بال دهد

شمارهٔ ۵۷۵

از یارِ خشم کرده نشانم که می دهد

یا ز آن ز دست رفته عنانم که می دهد

یارم ز دست رفت به دستانِ روزگار

از دستِ روزگار امانم که می دهد

از من به گوشِ او که رساند حکایتی

مُزدش به خیر باد زبانم که می دهد

تحسینِ اشکِ دّرِ یتیمم که می کند

انصافِ چشم ِاشک فشانم که می دهد

تا شرح دادمی به قلم قصّۀ فراق

کاغذ به دستِ جان و جنانم که می دهد

تا از طبیبِ درد بپرسم دوایِ دل

تسکینِ اضطراب ندانم که می دهد

ای کاش دانمی ز که نالم کجا روم

دادِ نزاری از که ستانم که می دهد

شمارهٔ ۵۷۶

آهِ ندامت ز شیخ وشاب بر آید

آری چندان که آفتاب بر آید

عشق دمی در دمد به صورِ محبّت

بو که سرِ خفتگان ز خواب برآید

از جگرِ منتظر نوایرِ حسرت

در جسدِ آلِ بوتراب بر آید

هیچ نمانده ست کز خزاینِ ظالم

بانگ به تاراجِ انقلاب برآید

برقِ محبّت محیطِ عقل بسوزد

آتشِ عشق از میانِ آب برآید

صاعقۀ عشق اگر شود متواتر

دود ازین تودۀ خراب برآید

حاسد اگر قرعه یی زند به تفال

در حقِ او آیۀ عذاب برآید

در حقِ ما هر که بد سگالد و گوید

روزِ مکافات از ثواب برآید

آتشِ آهم اگر به دیر درافتد

دود ز خُم خانۀ شراب برآید

ما و خراباتِ عشق رغمِ عدو را

جان ز تنش تا به تفت و تاب برآید

مجلسِ ما خوش تر از بهشت که هر دم

حوروشی دیگر از نقاب برآید

پیشِ رباب از فراقِ دعد بنالد

زاریِ زیرش چو از رباب برآید

بخت دگر باره گر دری بگشاید

کامِ نزاری ز فتحِ باب برآید

آری اگر فطرتش مناسبِ حال است

دعوتِ مظلوم مستجاب برآید

دولت اگر خود مساعدت نکند هیچ

فتنه ز تسکین به اضطراب برآید

شمارهٔ ۵۷۷

قیامت از جهان باری برآید

چنین سرو ار به گلزاری برآید

نقاب از روی اگر خواهی برانداخت

ازین آشوب بسیاری برآید

مرا گویند بی کاری مکن پیش

بکوشم هم مگر کاری برآید

چو سوزن شد وجودم در خیالش

ز پایم عاقبت خاری برآید

امیدی نیست سوزن را که روزی

سرش از حبیبِ دل داری برآید

چه کم گردد ز دل داری که باری

دمی گردِ دلِ یاری برآید

چه خواهد کرد جز تسلیم مظلوم

اگر دستِ ستم گاری برآید

به هر کویی که بگذشتم رقیبی

به رویم هم چو دیواری برآید

نظر بر ماهِ تابان گر فکندم

به چشمم آدمی خواری برآید

نزاری حاجتی داری به زاری

نکو زن فال گو آری برآید

شبی گر در کنارم آرم میانش

همه امیّدِ من باری برآید

شمارهٔ ۵۷۸

آخر شبِ جدایی روزی مگر سرآید

وان آفتابِ وصلت از جانبی برآید

تو سر کشیده و من طوقِ وفا به گردن

ساکن که اسبِ حسنت ناگه به سر درآید

ای سروِ باغِ جانم بخرام تا به بستان

کز قامتِ بلندت خم در صنوبر آید

درمان چه می کند دل درد از تو راحت آمد

مرهم چه می نهد جان زخم از تو خوش تر آید

در عشق مردِ صادق هم چون خلیل باید

تا وقتِ آزمایش آتش برو برآید

آن جا که بی محابا تیرِ بلا روان شد

مردی تمام باید تا در برابر آید

ای پای مال کرده بی خود نزاری ات را

آری چو بر سر آیی باشد که بر سر آید

شمارهٔ ۵۷۹

هیچ باشد که سفر کردۀ ما بازآید

به جفا رفت همانا به وفا باز آید

ترسم آن تُرکِ ختایی به خطا میل کند

چون ختایی ست نباید به خطا بازآید

شرمم آید ز خیالش که به کس در نگرم

مُهر بر دیده و دل دارم تا بازآید

نامه ای از دلِ پردرد روان خواهم کرد

تا مگر حاجتم از راه روا بازآید

دستِ امیّد به دامانِ سحر باید زد

برم ار یار بیاید به دعا بازآید

صبحدم دوشی پیامی به صبا دادم و رفت

انتظارست که هر لحظه صبا بازآید

چند بر آتشِ محنت جگرم خواهد سوخت

بو که آبی به رخِ دولتِ ما باز آید

دولت از فضلِ خدا یافته بودم چو برفت

چشم دارم که هم از فضلِ خدا بازآید

چند گویم که نزاری ز فلان باز آمد

به کجا رفت نزاری و کجا باز آید

شمارهٔ ۵۸۰

نشسته ام مترصّد که یار باز آید

قرارداد مگر به قرار بازآید

چو حلقۀ کمرش در میان کنم دستی

گر به وعدۀ بوس و کنار باز آید

مگر موافقِ بختم شود چو اخترِ سعد

خلافِ قاعدۀ روزگار بازآید

رقیب مانع او شد ولی مگر هم زود

چو بگذرد دیِ هجران بهار باز آید

اگرچه دیر شد از رفتنش ولی دارم

امّیدِ آن که پس از انتظار باز آید

یکی چو با شۀ حسنش شکارگر نبود

اگر به جکسۀ بختم هزار بازآید

بگو به یارِ سفر کرده ای صبا زنهار

به خونِ ما نخورد زینهار بازآید

هنوز بر پیِ دل می روم ز بی کاری

بدان امید که روزی به کار باز آید

رباب وار کشم گوش مالِ دعدِ فراق

مگر به چنگِ نزاریِ زار بازآید

دلی پر از گله دارم ز دوستانِ دو روی

تهی کنم اگرم رازدار بازآید

شمارهٔ ۵۸۱

زهی مراد اگر از دست رفته بازآید

به دست وانۀ امّیدِ من چو بازآید

ستیزِ عیب کنان را وفایِ عهد کند

خلافِ مدّعیان را به صلح بازآید

مرا ز من بستاند زبس که بنوازد

خیالِ او چو به بالینِ من فراز آید

عذابِ روزِ قیامت همین بود که دلم

هزار بار به جان از شبِ دراز آید

اگر به بت کده ای در شود عجب نبود

که پیشِ او هُبل از طاق در نماز آید

گل از طراوتِ رویش خجل شود در باغ

چو سروِ قامتِ حسنش در اهتزاز آید

از آن گروه که هم راه و هم وثاقِ وی اند

مسافرانِ دگر را هزار ناز آید

به کاروان گهِ حسنش چو خیمه بیرون زد

رقیب ره ندهد هر که بی جواز آید

یقین که زود به بی گانگی بر آرد سر

کسی که هم رهِ او از سرِ مَجاز آید

برون شوش ز بلا جز همین نمی دانم

که اعتراض نیارد در احتراز آید

به بد دلی نتوان بر بساطِ عشق نشست

مگر در اوّلِ این باخت پاک بازآید

خلاصم از غمِ او بی خودی ست شادیِ آنک

مرا صباح به یک چاره چاره ساز آید

علاجِ دردِ نزاری همین و هیچ دگر

نیازمند به درگاهِ بی نیاز آید

شمارهٔ ۵۸۲

آن بر شکسته از ما باشد که باز آید

این جا دری گشاید آن جا رهی نماید

ما منتظر نشسته برخاسته قیامت

روزی که بار باشد بر ما که در گشاید

هی هی چه گفته آخر با دوست در حضورم

آن جا که دوست باشد چیزی دگر نباید

دنیا و آخرت را بر هم زدیم کلّی

چیزی نمانده این جا حاسد چه بر فزاید

تسلیم شو محقّ را پرهیز کن ز مبطل

بی گانه چون برن شد خانه کیا درآید

این کار را بباید گُردی و پهلوانی

نازک مزاجِ بد دل تسلیم را نشاید

منکر مباش چندین گر در مقامِ وحدت

دوشیزه یی چو مریم روح اللّهی بزاید

نَبوَد شگفت اگر چه بد گو نکو نگوید

عادت بود که عقرب بر سنگ می گزاید

شوریدنِ نزاری چون بلبل است عمدا

کز فرطِ شوق چندی بر گل بُنی سراید

دو کَون در برابر یک ذرّه یی نسنجد

آن جا که غمزۀ او ما را ز ما رباید

شمارهٔ ۵۸۳

این چه بویی‌ست که از بادِ صبا می‌آید

وین چه مرغی‌ست که از سویِ سبا می‌آید

قاصدِ حضرتِ لیلی چه خبر می ‌گوید

بویِ پیراهنِ یوسف ز کجا می‌آید

گویی این بادِ دل آویز بدین خوش‌بویی

از سرِ زلفِ جگرگوشهٔ ما می‌آید

امشب ای هم نفسِ صبح گر از من پرسد

گو هنوزش نفسی هم به رجا می‌آید

به چه مشغول بباشم که فراموش کنم

یار و از هرچه کنم یاد که وا می‌آید

من بر آنم که به محشر چو برانگیزندم

همچنان از لحدم بویِ وفا می‌آید

به دو ابرویِ کمانت که به سر بازآیم

پیشِ آن تیر که از شستِ شما می‌آید

تلخ و شیرین که از آن دست بود فرقی نیست

هرچه احباب فرستند عطا می‌آید

تا به بالایِ تو در می‌نگرم باکی نیست

گر ز بالایِ سرم سنگِ بلا می‌آید

آن که مشتاقِ تو باشد اگر بر سرِ تیغ

رفته باشد چو تو گویی که بیا می‌آید

معتقد باک ندارد که در آتش چو خلیل

اگرش دوست بگوید به رضا می‌آید

مردِ این راز نبودیم ولی سنگِ نیاز

همه برپا و سرِ بی سر و پا می‌آید

گو سپر هم چو نزاری به سرِ آب انداز

هرکه را تیرِ ملامت ز قفا می‌آید

شمارهٔ ۵۸۴

ز بس که در نظرم آفتاب می‌آید

ز چشمِ مردمکِ دیده آب می‌آید

همی‌گذشت به تعجیل و خاطرم می‌گفت

فرو گریز که مستِ خراب می‌آید

کبوتری که نشیمنگهش هوایِ دل است

به صید کردنِ جان چون عقاب می‌آید

حیا نمی‌کند از مردم و نمی‌ترسد

ز چشمِ بد که چنان بی‌نقاب می‌آید

خدنگِ غمزۀ او بر دلم خطا نشود

وگر خطاست مراهم صواب می‌آید

دلم بر آتش و افسردگان نمی‌دانند

که بویِ سوختگی زان کباب می‌آید

فراق سخت کریه است و صبر مستعجل

متاع نازک و خر در خلاب می‌آید

نه سینه را به چنین روز عشق می‌سازد

نه دیده را به چنین دیده خواب می‌آید

سر و دماغِ گران جانیِ نزاری نیست

مرا که طوقِ گریبان طناب می‌آید

شمارهٔ ۵۸۵

ز باد بویِ عرق چینِ یار می‌آید

خصوص آن که نسیمِ بهار می‌آید

چو سر ز جیبِ عرق چین برآورد گویی

نسیمِ خلد ز دار القرار می‌آید

کدام آهویِ مشکین که در رکاب ِبهار

سپاهِ تبّت و چین و تتار می‌آید

چه موسم است و چه معجز که مَرغ زارِ بهشت

بدین جهان ز پیِ اعتبار می‌آید

بهار ساقیِ بزمِ مخدّراتِ چمن

مشاطه‌وار به رنگ و نگار می‌آید

به کف پیاله و لاله گرفته می‌طلبد

بنفشه را که به دفعِ خمار می‌آید

درو دمد دمِ بادِ سَحَر به سحرِ حلال

وگرنه بید چرا مشک بار می‌آید

فضایِ باغ بیاراست فرشِ زنگاری

که ابر بر سرِ گل پرده‌دار می‌آید

شکوفه باز به طرفِ چمن درم‌ریزان

فرازِ سبزه به رسمِ نثار می‌آید

نثارِ موکبِ حسنِ غزال چشمان را

کم از سری بود آن هم به کار می‌آید

ز چنگ نیست که آوازِ زیر و زاریِ او

ز ناله‌هایِ نزاریِ زار می‌آید

در آرزویِ لبِ یارِ مهربان هرشب

ز سینه جان به لبم چند بار می‌آید

ز نوکِ خارِ مژه اشکِ لاله‌گون بچکد

چو یادم از گلِ رخسارِ یار می‌آید

شمارهٔ ۵۸۶

حذر ز فتنۀ آن ترکِ مست می باید

چنان که هر که بگیرد ز دست برباید

که زهره دارد از آن سنگ دل که برباید

مگر کسی که به جان التفات ننماید

دلی به هر سرِ مویی ز زلف بر بندد

اگر گره ز کمندِ نغوله بگشاید

میانِ راه بیا تا بگیرمش دامن

به دادخواه ببینم کزو چه می آید

چو دل برفت به یک بوسه التفات کنم

و گر سرم برود نیز گو برو شاید

ز رویِ خوب چو اخلاقِ زشت قاعده نیست

بدین قدر نه بر آنم که منع فرماید

یقینم ار همه جز آبِ زندگانی نیست

به خونِ هم چو منی دست در نیالاید

به حسن غّره نباشد مگر چو می داند

که گل به باغ پس از هفته یی نمی پاید

که در زمانه بر آساید از حیات دمی

کسی که یک نفس از عیش بر نیاساید

نزاریا دو سه روزی که هست تازه بر آی

که از حیات حصولِ مرا دمی باید

شمارهٔ ۵۸۷

ملامت نیست گر گویم مرا با دوست می باید

مگر قاضی بدین فتوا جوابی باز فرماید

چو مجنون از غمِ لیلی اگر زاری کنم زیبد

چو فرهاد از لبِ شیرین اگر شوری کنم شاید

از آن ترسم که قاضی گوید این از شرع بیرون است

بترسد او هم از طعنه درین فن سعی ننماید

به رویِ مردمان گوید که شرطِ عشق آن باشد

که هر شب دودِ حسرت تا به روز از دیده پالاید

ز پا ننشیند و بر سر زنان در شهر می گردد

به آهِ آتشین از آسمان سیّاره برباید

دمی بر وجد نجد آرد زمانی با سبع گردد

میان بر بیستون بندد کمر بر کوه بگشاید

به شرحِ عقل و قهرِ عشق پژمان است و پوشیده

که هر کو دل بداد از دست بیش از خود نیاساید

نزاری را به جز زاری نمانده ست ای مسلمانان

نزاری چون کند مسکین چو کارش بر نمی آید

مگر هم عاقبت باری به زر روزی دهد او را

بدین صیقل ز رویِ خاطرش زنگار بزداید

شمارهٔ ۵۸۸

بی خبری گر به هوش باز نیاید

هیچ خلل در جهانِ راز نیاید

معترفم معترف که عقل ندارم

عقل پرستی و عشق باز نیاید

عقل به یاسایِ عشق زهره ندارد

هیچ کبوتر به پیشِ باز نیاید

سوخته داند نیازمندیِ عشّاق

آن که فسرده ست ازو نیاز نیاید

آتش اگر در وجودِ شمع نیفتد

مومِ بیفسرده در گداز نیاید

از منِ بیدار دیده پرس اگر امشب

بر دلِ کوته نظر دراز نیاید

کافرم از بُت ببیند ابرویِ جفتش

پیشِ وی از طاق در نماز نیاید

عیب کنند ار بنالد از تو نزاری

کیست کش از دل نواز ناز نیاید

دل به کسی داده ام که جان نبرم زو

خود به ازین جان به کار باز نیاید

شمارهٔ ۵۸۹

خیز و به یرغو بده زود ایاغِ نبید

هین که ز اردویِ باغ ایل چیِ گل رسید

سبزه به اشجار بر حلّۀ اخضر فکند

لاله به کُهسار در چادرِ اطلس کشید

خاک مثالِ هوا غالیه فرسای گشت

باد گریبانِ گل تا بُنِ دامن درید

کلبۀ عطّار شد ساحتِ گیتی ز بس

بویِ ریاحین که باز وقتِ سحر در دمید

چارصفت کرده ام وقتِ بهار اختیار

شاهد و دیدارِ گل سایۀ بید و نبید

آن که ثباتیش هست در قدمِ ما برفت

و آن که حیاتیش هست شیوۀ ما برگزید

فرقتِ احباب عیش می برد از طبعِ ما

ورنه که کرده ست فوت صحبتِ عیشِ رغید

آن که ز غفلت نداشت دامنِ عیش استوار

بس که ز جورِ فراق دست به دندان گزید

رنجِ شبِ گور برد آن که شبی روز کرد

وان که به شب برد باز روزِ قیامت گُزید

بویِ سلامی نداد بادِ قهستانِ ما

ورنه ز ما نامه برد مرغ کزان سو پرید

پیشِ حبیب ای صبا حالِ نزاری بگو

غم که به رویش رسید خون که ز زخمش دوید

شمارهٔ ۵۹۰

خوش آید به آوازِ بلبل نبید

سحر کاسه یی دو بباید چشید

جمادی بود گر نجنبد ز جای

که آواز بربط به گوشش رسید

دمِ نقد را دان که داند که باز

که خواهد ز ما سالِ آینده دید

چو بَر شد ز آوازِ بلبل سماع

صلاتِ مؤذّن که خواهد شنید

چو شد ممتلی مغزت از خند ریس

چنان دان که ایزد جهان نافرید

ز بالایِ منبر میِ صاف را

نباید شکستن بباید شمید

دری کان ز بدوِ ازل بسته اند

چه گویی که آن در ندارد کلید

سکندر ز ظلمت نمی رست اگر

ز آبِ خَضر جرعه یی می کشید

فرو رفت بر هرزه شوریده کار

از آن گه که گردِ جهان بر دوید

ندانست کان قطرۀ آب چیست

چو ماهی از آن آرزو می تپید

به دورِ نزاری اگر می فتاد

نمی گفت مسکین نمی آرمید

شمارهٔ ۵۹۱

ما را به سرِ کویِ خرابات برآرید

این کارِ مهم تر ز مهمّات بر آرید

گو مدّعیان از سرِ تشنیع و شماتت

شوری ز میان خانۀ طامات بر آرید

این پیرِ ملامت زده را سلسله در حلق

خلقی ز پی اش گردِ محلّات بر آرید

و آن گه به سرِ دارانا الحق چو حسینش

بر موجبِ محضر به سجلّات بر آرید

امروز ملامت که چنین منکر عشقید

فردای قیامت همه هیهات برآرید

ای بی خبران تا به درآیید ز خلقی

یک سر به خدا دستِ مناجات برآرید

گردن مکشید از لگدِ عشق به تسلیم

وز چاهِ طبیعت سرِ مافات برآرید

از اهلِ هُدا عذرِ محاکات بخواهید

و آن گه سرِ همّت به سماوات برآرید

پایی به وفا در رهِ اخلاص بکوبید

دستی به صفا گردِ موالات برآرید

از خود به درآیید و ملاقات ببینید

تسلیم بباشید و مرادات برآرید

دست از من و ما و خودیِ خویش بدارید

دود از هبل و برهمن و لات برآرید

یا بر گهرِ سفتۀ من عیب مگیرید

یا زین دُرر را ز بحرِ مجابات برآرید

گر پندِ نزاری بنیوشید سرِ فخر

از ذروۀ گردون به مباهات برآرید

شمارهٔ ۵۹۲

چه محنت است که در عاشقی به ما نرسید

کجا شدیم که صد فتنه از قفا نرسید

به رویِ ما همه رنجی رسید در غمِ دوست

مگر که راحتِ رویش به رویِ ما نرسید

فراغتِ دل از آن داشتیم یک چندی

که عشقِ او به سرِ جانِ مبتلا نرسید

طمع به وصلِ چو اویی حماقتی ست عظیم

که پادشاهیِ عالم به هر گدا نرسید

اگر ز عشق ملامت به ما رسد چه عجب

بلایِ سرزنشِ عاشقات کجا نرسید

ز هجر و وصل چه نقصان کمالِ مجنون را

اگر به خلوتِ لیلی رسید یا نرسید

نزاریا چو تو رفتند ره روان بسیار

که یک رونده درین ره به منتها نرسید

شمارهٔ ۵۹۳

مرا نماز نبوده ست هوش یار به عید

بیا که وقتِ نیازست می بیار به عید

ثوابِ آخرتت را دو گانه ای بگزار

سه کاسه یی به صبوحی به من سپار به عید

شبِ برات گرفتم بهانه می کردی

چو روزۀ رمضان تا کی انتظار به عید

چرا که مست نباشم چنان که بنمایند

به یک دگر همه خلقم هلال وار به عید

کجاست مطرب و چنگ و دف این چه رسوایی ست

ازین نباشم هرگز به اختیار به عید

خطیب مست شبانه ست و مقرّی ک خاموش

ز الصّلاتِ تو کی بشکند خمار به عید

ز دستِ ساقی و شاهد نه او که شیخ اسلام

فرو برد به تبّرک می آشکار به عید

ثلاثه یی بدهش تا فرازِ منبرِ وعظ

فصاحتی کند این پیرِ شرم سار به عید

صبوح اگر چو نزاری روی به لطفِ کلام

درآمدی و بکردی شکر نثار به عید

شمارهٔ ۵۹۴

زان گوشۀ دهن که شکر می کنی نثار

یک بوسه بی مِکاس بده جانِ من بیار

گردن مکش نغوله بده کودکی مکن

در چاشنیِ بوسه غرض نیست سر در آر

لایق بود بر آمده تا بر لبِ تو می

من هم چو چشمِ مستِ تو افتاده در خمار

کوته مدار دستِ من از لب که دور باد

گل زارِ عارضت ز زبانِ درازِ خار

نی نی که هست عارضِ تو سبزه زار جان

نه سبزه بردمد ز لبِ چشمه نو بهار

گر پرسد از تو مدّعی ای کآن خطِ سیاه

بر عارضِ تو چیست مشو طیره زینهار

گو عنبرست بر طبقِ سیم کرده حل

یا مشکِ سوده بر ورقِ سرخ گل نثار

گو گِردِ رویِ چون قمرم نقش بندِ حسن

خواهد کشید دایره یی آفتاب وار

یا شبنم است بر طرفِ برگِ نسترن

یا کوثرست و بر لبِ کوثر بنفشه زار

یا کوزۀ نبات میانِ گلاب دان

یا چشمۀ حیات سیاهیش برکنار

وین حجّت ار قبول ندارد بگو که هست

دودِ دلِ نزاریِ شوریده روزگار

شمارهٔ ۵۹۵

باز اوفتاد در سرم از عشق خار خار

ای دل ترا که گفت سر آخر به خار خار

خاری دگر چه می کنم آخر مگر هنوز

در پایِ دل شکسته ندارم هزار خار

دارم به جایِ گل همه شب خار در کنار

هرگز کسی نکرد چو گل در کنار خار

زین پیش تر زمانه به ره بر نمی نهاد

اکنون به عکس می نهدم روزگار خار

شب هایِ تا به روز به عمدا همی کند

بر خواب گاه و بستر و بالین نثار خار

خوابم کجا که از مژه ها خار ساخته ست

تا راهِ خواب کرد چنین استوار خار

حاجت به خار نیست که در خواب گاهِ من

هر موی بر تنم شود از انتظار خار

موی از بخارِ مهر شود خار بر تنم

تا دفعِ خواب می کند از چشم خار خار

سهل است گو ز پایِ من این خار بر میار

آه ار برآید از رخِ آن گل عذار خار

مغرورِ حسن را چه عجب گر ز برگِ گل

ناگاه بر دمد از پیِ اعتبار خار

گو از شبِ ضلالتِ زلفم مده خلاص

ور نورِ دیده می خلدم گو بیار خار

جانا روا مدار که در نو بهارِ حسن

از گلسِتان رسد به نزاریِ زار خار

چو عمر صرف شد ندهد لذّتی حیات

چون عهدِ گل گذشت نیاید به کار خار

شمارهٔ ۵۹۶

ز دوستانِ قدیمی نظر دریغ مدار

ز کویِ ما به طوافی گذر دریغ مدار

قبول کردۀ خود را به عیب باز مده

عنایتی ز منِ بی هنر دریغ مدار

مرا به رسمِ عیادت بپرس و رحمت کن

طبیبِ درد تویی گل شکر دریغ مدار

به جامِ وصل خمارِ مفارفت بشکن

ز تشنه آب وز عاشق نظر دریغ مدار

نه نامه ای نه سلامی ز دوستی اثری

نمی نمایی باری خبر دریغ مدار

نگویمت که مثالی به طم طراق فرست

سه چار حرف ز من مختصر دریغ مدار

سماعِ نالۀ من کن شبانِ تا به سحر

نگویمت که ز من خواب و خور دریغ مدار

به دوستی که به چشمِ موافقت نظری

ز دوستانِ حقیقی دگر دریغ مدار

نزاریا چه کنی دستِ ما و دامنِ دوست

ز آستانۀ تسلیم سر دریغ مدار

اگر مطالبۀ جان کند تفاوت نیست

مرادِ دوست بده ما حضر دریغ مدار

شمارهٔ ۵۹۷

ساقیا تا خاطرم گیرد قرار

بیش تر هین هان بده کاسی سه چار

اضطرابِ خاطرِ مجروح را

جز به می تسکین نیاید می بیار

تا شود ساکن زمانی دردِ سر

دست گیرم باش یک دم پای دار

تو مرا معذور دار ار من تو را

رنجه می دارم به حکمِ اضطرار

بی قرارم از چه از بس دردِ دل

تو درین آتش ممانم بی قرار

میخِ مجلس بودن از کسلانی است

در گرانان در فرو بند استوار

از ملامت می شود مغزم تهی

با گران جان نسبتی دارد خمار

خونِ رز در گردنِ هر کس دریغ

احتراز از خونِ ناحق زینهار

می خوری چندان مخور کز دستِ عقل

جهل بستاند زمامِ اختیار

ما و می بر یادِ رویِ دوستان

با کسی دیگر نزاری را چه کار

حالیا غلمان و حوران حاضرند

بر امیدِ نسیه تا چند انتظار

شمارهٔ ۵۹۸

به هیچ بندگیی گرچه نیستم در کار

تو شرطِ بنده نوازیِ خود فرو مگذار

ز جنسِ عیب و هنر نیست آدمی خالی

من ارچه بی هنرم هم نظر دریغ مدار

جزاین گناه ندارم که دوست می دارم

تورا و گرنه به جایِ خودست استغفار

وگر جریمه ای از بنده در وجود آمد

به زلّتی نتوان شد ز دوستان بی زار

ز من زمانه بگردید و روزگار گذشت

وگر تو نیز عنایت دگر کنی زنهار

تو در کنارِ من انصاف را چنان باشی

که در میانِ خَزَف عِقدِ لؤلؤ شه وار

ولی چو هستم از اوّل عزیز کردۀ تو

عزیز کردۀ خود را چنین مگردان خوار

درست شد که ز من بر شکسته ای آری

به روزگارِ عنایت چنین نبود قرار

چو نی نزار شده ست از درِ ملامت نیست

اگر بنالد و زاری کند نزاریِ زار

از آستانۀ شاهِ جهان چنین محروم

تنی مریض و دلی مبتلا زهی سر و کار

شمارهٔ ۵۹۹

هم چنین عمری ست تا دیوانه وار

دست بر سر می زنم از عشقِ یار

آتشی در جانِ ما بر سوختند

تا برآورد از نهادِ جان دمار

چند ازین دریایِ نا پایان پدید

چند ازین وادیِ نافرجام کار

عشق بی نقصان و عاشق بی غرض

راه بی پایان و دریا بی کنار

مرد را عشقی بباید معتبر

عشق را مردی بباید نام دار

سوز کو گر داغِ یارت کرد عشق

درد کو گر زخمِ عشقت زد نگار

اشکِ خونین ریز در صحرایِ درد

تا بود کز دیده بنشانی غبار

چون نزاری میل در کش عقل را

تا ببینی سّرِ پنهان آشکار

شمارهٔ ۶۰۰

ای صنمِ خرگهی خیمه برون زد بهار

گر ز جهان آگهی بادۀ نوشین بیار

خیز به بستان خرام باده همی خور مدام

گشته جهانی به کام دست ز شادی مدار

در دلِ لاله ز باد عنبرِ سارا فتاد

دستِ صبا چون گشاد نافۀ مشکِ تتار

ای پسرِ سیم تن گشت شکفته سمن

وز خوشی آخر چمن زار شد و مستعار

خیز نزاری و شو باغ نو و یارِ نو

نغمۀ مرغان شنو از سرِ هر شاخ سار

شمارهٔ ۶۰۱

بویِ بهشت می‌دمد از بامِ نوبهار

هان تا به سر بریم خوش ایّامِ نوبهار

خفتن حرام اگر هم چو عندلیب

پیوندِ صبح دم نکنی شامِ نوبهار

باد صبا به وقتِ سحر می‌کند نثار

بر فرقِ سبزه دِرهمِ بادامِ نوبهار

دستِ قضا ستیزۀ خورشید می‌کشد

بر آسمان علاقۀ اَعلامِ نوبهار

خون است در پیالۀ لاله نه چیست پس

لعلِ مذاب ریخته در جامِ نوبهار

سوسن نگر که بر طرفِ جوی می‌کشد

باز از نیامِ نامیه صمصامِ نوبهار

گل‌ بین که بر سرش ز پیِ دفعِ آفتاب

از ابر سایه‌بان زده خیّامِ نوبهار

بلبل فراز منبرِ سرو آمده است تا

در نشر خطبه تازه کند نامِ نوبهار

هم چون سهیل و زهره و شِعرا و مشتری

آراسته‌ست باغ به اَجرامِ نوبهار

عام است بر خلایقِ عالم چو صیتِ عدل

کس بی‌نصیب نیست ز انعامِ نوبهار

با این همه طراوت و لطف و جمال و حسن

هم عاقبت فناست سرانجامِ نوبهار

تلخ است بر نزاریِ شوریده روزگار

زهرِ فراقِ دوست در ایّامِ نوبهار

هر صبح دم‌ سحاب ز لؤلؤیِ چشمِ من

پر می‌کند چو بطنِ صدف کامِ نوبهار

شمارهٔ ۶۰۲

باغ چو دیباوشی‌ست در قدم نوبهار

نالۀ مرغان خوش است بر رخِ گُل زار‌ زار

چون ز نسیمِ صبا گشت معطّر هوا

فاخته شد با نوا بر سرِ هر کوه‌سار

خیز و دو سه باده‌خور پردۀ خود را بدر

پس کن ای خوش پسر راز نهان آشکار

از طربِ بلبلی خفته به زیرِ گلی

مست چو لایعقلی خرمنِ گل در کنار

عیش همین یک نفس باش نزاری و بس

در رهِ دیگر هوس خاصه به فصلِ بهار

شمارهٔ ۶۰۳

فراموش کردم بلاد و دیار

که برگشت‌ بخت و بیفتاد کار

گرفتار گشتم به دامِ بلا

چه دامی بلایی سیه تاب‌دار

کمندش لقب باشد و زلف نام

خطِ استوا بر پسِ پشتِ یار

به مارِ سیاهش تشّبه کنند

اگر چه گزاینده نَبوَد چو مار

به شب نیز هم انتسابش کنند

ولیکن شبی دل گرفته‌ست و تار

نمی‌گویم از خال و لب کز شکر

برآورده از رشک و غیرت دمار

ز چشمانِ مستش چه گویم که کرد

به هر ناوکِ غمزه صد دل فگار

کنارش گرفتم چنان در میان

که گویی ندارد میانش کنار

به صد رنگ دستان برون آورد

ز دستانِ سیمیان به رنگ و نگار

قضا چون چنین می‌رود بر سرم

ز دستم برون می‌رود اختیار

درین ورطۀ مشکل ای مدّعی

ملامت مکن بر نزاری‌ِ زار

شمارهٔ ۶۰۴

تا تو را عشق به کلّی نکند زیر و زبر

کی شود جانِ تو از عالمِ ارواح خبر

عشق اوّل ز تو این جان و جهان بستاند

بعد از آنت بدهد جان و جهانی دیگر

هستیی بخشدت آن گه که فنا نپذیرد

در امانیت نشاند که نترسی ز خطر

عشق را مردِ قدم باید نه مردِ غلو

عشق را مردِ سفر باید نه مردِ حضر

عاشقان ره به توکّلتُ علی‌الله سپرند

پس تو هم جز به توکلت علی‌الله مسپر

گر تو تدبیر کنی ور نکنی حکمِ قضا

نه به خیر از تو بگردد به حقیقت نه به شر

ور قبولی به تو وجهدِ تو حاجت نبود

ور نه‌ای چون نکند سود حِیل رنج مبر

سوزنی را که بدان دیده بدوزند ترا

چون نظر شد چه ز آهن زده سوزن چه ز زر

راست چون سرو مجّرد شو و یک تا می‌باش

کز دوتایی‌ست گرفتارِ فنا حلقۀ در

چون ندادی خطِ تسلیم و ارادت مطلب

کم ز پروانه توان بود به پروانه نگر

چون امانت بسپردی تو برو او داند

عهده بیرون فکن از گردن و اندیشه مخور

به میان در نه تو بر هیچی و نه من بر هیچ

کار تقدیم قضا دارد و تقدیرِ قدر

با تو بر گفت نزاری روشِ مذهبِ خویش

راهِ دیوانگی این است تو دانی دیگر

شمارهٔ ۶۰۵

غمِ جانانۀ ما بر دلِ ما اولاتر

دلِ دیوانۀ ما بندِ بلا اولاتر

هر وفایی که نه با دوست به اخلاص کنی

جور لایق‌تر از آن است و جفا اولاتر

گر مسلمانی و گر گبر ریا واجب نیست

کافری کردنِ مطلق ز ریا اولاتر

کعبه جستن به ریا کافریِ پنهانی‌ست

بت پرستیدن پیدا به صفا اولاتر

لوحِ وسواس چه خوانی چو قلم بشکستند

حکم کز دستِ قضا رفته رضا اولاتر

عاشقان را که ز اسلام و سلام آزادند

روی در قبلۀ جان پشت دوتا اولاتر

عقل با عشق مصاحب نتواند بودن

پنبه از آتشِ سوزنده جدا اولاتر

ذوالفقارِ کفِ حیدر به شبان لایق نیست

شک نباشد که شبان هم به عصا اولاتر

زاهد و صومعه ورند و خراباتِ مغان

عاشق و عشق‌سزا هم به سزا اولاتر

نقدِ هر کان به مکانی دگر اولا باشد

زر به مخلوق و نزاری به خدا اولاتر

شمارهٔ ۶۰۶

بهر لِلّه امشب ای بادِ سحر

بر سوادِ شهرِ قاین کن گذر

روشنایی بخشِ جانم را ببین

وز منش با خود زمین بوسی ببر

گو ز رویِ تربیت ما را بپرس

گو به چشمِ مرحمت ما را نگر

باز اگر تشریف خواهی داد هان

باز اگر دریافت خواهی بیش‌تر

آرزومندم به غایت یک قدم

سخت مشتاقم به رحمت یک نظر

گر تو می‌آیی برم منَت به جان

ور مرا فرمان دهی آیم به سر

با خودم هرگز نخواهد بود خوش

وز توام هرگز نخواهد شد به سر

زان نگارم کس نمی‌آرد پیام

زان دیارم کس نمی‌گوید خبر

هم به الطافِ تو ای بادِ صبا

رونقی گیرد سر و کارم مگر

شرمسارم از تو امّا چون کنم

چون ندارم محرمِ رازی دگر

نیم‌جان دارم فدایِ راهِ تو

بیش از این چیزی ندارم ماحضر

گرچه کارِ عاشقان زاری بود

زاریِ مسکین نزاری زارتر

شمارهٔ ۶۰۷

ای دل اگر عاشقی از سرجان درگذر

تیغ غمِ عشق بین قصّه مخوان الحذر

بوی سلامت مبر در صفِ عشّاق از آنک

سینۀ عاشق بود تیرِ بلا را سپر

بی سر و پا شو چو گوی در خمِ چوگانِ عشق

بر سرِ میدان بری گویِ سعادت مگر

با خودیِ خود مرو در حرمِ عاشقان

قطره به دریا مریز زیره به کرمان مبر

دعویِ معنی مکن بستۀ صورت هنوز

ناشده در بحرِ عشق باز نیابی گهر

تا نشوی از وجود پاک بپرداخته

بر تو نیفتد ز عیب پاک‌روان را نظر

عشق هر اوباش را ره ندهد در حرم

زآن که سزوار نیست عشق به هر محتضر

گر به نزاری رسی عشق بیاموز ازو

ور نه ز اسرارِ عشق لاف مزن بی‌خبر

شمارهٔ ۶۰۸

بی‌دوست این منم که چنین می‌برم به سر

ای خاک بر سرِ من و خاکستر از زبر

این است وبیش ازین و بتر زین سزایِ من

از کویِ دوستان نکنم بعد از این سفر

عقل از کجا و من ز کجا کز دلِ فضول

بیزارم از قبولِ نصیحت کند دگر

از غبن و غصّه خوردن و ناچاره دم زدن

دیوانه می‌شود دل و خون می‌شود جگر

چشمم به راه‌ و گوش بر آوازِ پیکِ دوست

جانم فدایِ آن که ز جانان دهد خبر

ای باد قاصدی شو و پیغامِ او بیار

وی بخت چاره‌ای کن و تیمارِ من ببر

باشد که باد لطف کند تا به سعیِ باد

بویی بما رسد زِ عرق چینِ او مگر

از من هزار خدمت و اخلاص می‌برد

بادی که بر دیارِ نزاری کند گذر

خرّم وجودِ آن که ز تأثیرِ بختِ نیک

بر آستانِ دوست چو خاک است بی‌سپر

شمارهٔ ۶۰۹

وقت وقتی گر شوم شوریده‌سر

عیب نَبوَد بر من ای کوته ‌نظر

راست باش و راست بین و راست رو

گو جهان زیر و زبر شو غم مخور

گرت باید تا دلی آری به دست

بایدت خوردن بسی خونِ جگر

تا شوی مستغرق از حق در محق

در سلوک از حقّ و باطل در گذر

گر نظر برگیری از خود مرحبا

در جمالِ دوست بی‌خود می‌نگر

محو باید شد درو مردانه‌وار

تا کی از تعظیمِ اشخاص و صور

عشق اگر نا‌گه درآید از درت

بُن گهِ عقلت کند زیر و زبر

پرتوی باید ز نورِ معرفت

تا برون‌آیی ازین ظلمت مگر

گوش کن پندِ نزاری گوش کن

بشنو ای فرزندِ جانی از پدر

پس‌روِ رأی و قیاسِ خود مباش

الحذر از بت‌پرستی الحذر

شمارهٔ ۶۱۰

دل از دست دادم به پیرانه سر

بلا را برانگیختم معتبر

که با خود کند این‌که من کرده‌ام

کسی عشق بازد به پیرانه‌سر

دلی‌ رفته از دست هر دم چنین

که دیده‌ست آخر به اوّل نظر

کسی از قضا نیست ایمن بلی

بدانسته‌ام از قضا این قدر

وگرنه پس از روزگارِ نشاط

جوانی و دل‌بازی ا‌ِم در چه خور

ز عقدِ کمندِ نغوله گریز

پدروار پندی‌ست هان ای پسر

بدان حلقه حلقت اگر قید شد

خلاصت محال است هرگز دگر

ز چشمانِ خون‌ریز پرهیز کن

اگر عقل‌ داری ز مست الحذر

تحاشی کن از غمزۀ چشمِ مست

که آن تیر را سینه باشد سپر

هنوز از میِ شوق مستم چنان

که از هستیِ خود ندارم خبر

نزاری به زاری بنه بنده‌وار

سرِ عذر بر آستانِ سحر

که تیرِ نیازِ سحر بر هدف

کند بیش‌تر در اجابت اثر

ملامت ز پیش و ملامت ز پس

خدایا ازین امتحان در گذر

شمارهٔ ۶۱۱

یار با ما نه چنان بود که هر بارِ دگر

ترک ما کرد گرفته‌ست مگر یارِ دگر

وعدۀ وصل همی‌داد و نمی‌کرد وفا

داشت هر روز بیاراسته بازارِ دگر

گفته بود از منش این‌بار دری نگشاید

گو برو از پیِ یاری دگر و کارِ دگر

از خدا شرم ندارد که روا می‌دارد

هر نفس بر تنِ رنجورِ من آزارِ دگر

می‌روم دامنِ دل‌چاک و گریبانِ وصال

تا کجا و کی و چون دست دهد بارِ دگر

من به صد جور از او روی نپیچم گرچه

هرکس از رویِ دگر می‌کند انکارِ دگر

زاریِ زارِ نزاری بکند هم اثری

زارتر خود ز نزاری نبود زارِ دگر

شمارهٔ ۶۱۲

هرگز گمان مبر که کنم با تو دل دگر

با تو بر آن سرم که برم دوستی به سر

ما را به اختلافِ زمان التفات نیست

بر ما به هیچ نقصِ مودّت گمان مبر

نه‌نه روا مدار که بعد از وفایِ عهد

هرگز کند خلافی تو بر خاطرم گذر

گر اقتضایِ دور کند هفته‌ای خلاف

تشنیع بر قضا نتوان زد بدین قدر

در بابِ عرضِ بندگی ات گر مقصّرم

آن به که با مشاهده اندازم این سمر

با لطفِ خود بگوی که چون زابتدا مرا

کردی قبول باز مگیر آخر آن نظر

تا حاسدان گویند از بی‌قدم گریز

تا طاعنان نگویند از بی‌وفا حذر

روی و ریا نه کارِ محبّانِ صادق است

هر جا محبّت است دل از دل دهد خبر

گر بند بند باز گشایند چون قباش

صادق چو کوه بسته بود در وفا کمر

سالک درین منازل و مرحل کسی بود

کز خویشتن به پای ارادت کند سفر

آری نزاریا من و ما چیست جز حجاب

از خویشتن به در شو و از خود به در نگر

تا بر تو باز صورتِ فطرت شود عیان

وز برزخِ مخیّله بیرون شوی مگر

ماییم و دوستی غمِ دشمن نمی‌خوریم

مَی می‌خوریم نه غم تو نیز غم مخور

شمارهٔ ۶۱۳

آخر مرا به جایِ تو باشد کسی دگر

نه‌نه به دوستی که نباشد گمان مبر

مشنو که حقِّ صحبتِ شب‌هایِ تا به روز

بر من شود فرامش و خاطر کنم دگر

تهمت مبر که عشقِ تو از سر شود برون

باور مکن که مهرِ تو از دل شود به در

در انتظارِ بادِ صبایم که گفت دوش

فردا شبت ز حالِ گلِستان کنم خبر

هرک آوَرَد به من ز عرق‌چین او نسیم

در پایِ او کشم صدفِ چشمِ پرگهر

دستم گرفته‌ای و قسم یاد کرده‌ای

کز عهد بر نگردم و پیمان برم به سر

با ما چو روزگار نکردی وفا نیست

از دوستی و یاریِ ما بر دلت اثر

تا خود تو را که گفت علی‌رغمِ ما که باز

هرگز دگر به کویِ نزاری مکن گذر

محکم نصیحتی‌ست که در گوش کرده‌ای

ای نورِ دیده مرحمتی کن به یک نظر

شمارهٔ ۶۱۴

روزی به ما رجعت کند آن مشتری سیما مگر

هم باز پرسد عاقبت از ما بتِ زیبا مگر

با ما نمی‌افتد مگر ما را بیفکند از نظر

یا خایف است از دشمنان یا شد ملول از ما مگر

بی‌هوده جانی می‌کنم دل را تسلی می‌دهم

هر روز گویم صبر کن کاری شود فردا مگر

می‌بود وقتی مونسم من بعد منعم می‌کند

نپسنددم در دستِ غم آخر چنین تنها مگر

بادِ صبا را گفته‌ام تا پیش‌ِ او زاری کند

بر یادِ او هر صبح‌دم رخصت دهد صهبا مگر

تلخ است مِی کز خاصیت در شور می‌آرد مرا

شیرینِ من زان می‌ند ابرو ترش آیا مگر

هر لحظه صفرا می‌کند از شورِ آن شیرین‌لبم

فرهاد را شیرین از آن کرده‌است در صفرا مگر

هیهات اگر آرد صبا بویِ عرق‌چینش به ما

هم باد ازین معجز کند اموات را احیا مگر

دل بر بلا بنهاده‌ام تن در ملامت داده‌ام

باشد که او یاد آورد روزی نزاری را مگر

شمارهٔ ۶۱۵

یار با ما یک زمانی در میان آید مگر

پرده از رویِ جهان‌آرای بگشاید مگر

چشمِ آن دارم که هم‌چون روی شهرآرایِ خویش

کلبۀ احزانِ ما یک شب بیاراید مگر

با سرِ پیمانۀ فطرت شود هم عاقبت

یک شبی تا روز با ما باده پیماید مگر

محرمی می‌بایدم کز من پیامی می‌برد

هم جوان‌مردی کند تشریف فرماید مگر

قامتِ چالاکِ او آمد خرامان از درم

و آن قیامت را که می‌گویند بنماید مگر

قصدِ جانم گر ندارد بر دلم رحم آورد

همّتش را سر به خونِ من فرو ناید مگر

چون نه زر داری و نه زور ای نزاری هم چو زیر

زاریی می‌کن که دانم هم ببخشاید مگر

شمارهٔ ۶۱۶

به آواز تو خرسندم که باری بشنوم دیگر

چنان بیداریی خواهم که بی‌تو نغنوم دیگر

چنان مستغرقم در تو که خود را وا نمی‌یابم

به رأیِ خویشتن هرگز چو خود بین نگروم دیگر

جهان را آزمودم عاریت جایی‌ست می‌دانم

که‌ام روز آمدم این‌جا و فردا می‌روم دیگر

شنیدم تا که آدم را به گندم مبتلا کردند

نباشد منّتِ دنیا و عقبا یک جو ام دیگر

دلم از عشق و جان از عشق و نفس از عشق دیگر چه

همه عشق است پس بی‌عشق زنده کی‌ بوَم دیگر

معاذ الله معاذ الله معاذ الله معاذ الله

که من هرگز به حالاتِ دنی دیگر شوم دیگر

بر آنم کز نزاری در قبول توبه از باده

نصیحت نشنوم دیگر نصیحت نشنوم دیگر

شمارهٔ ۶۱۷

هرگزم عشق نشد از سرِ پُر سودا دور

عشق از مشعلۀ نار برانگیزد نور

من نه بر قاعدۀ عقل و خرد سیر کنم

که منم شیفته و شیفته باشد معذور

طاقتِ نورِ تجلّی و چو من مسکینی

نشنیدی صفتِ حالِ کلیم‌الله و طور

نظری از طرفِ سَتر برون کرد و مرا

بی‌خبر کرد چنین در صفتِ کشف و ظهور

من و پروایِ کسی این چه حدیث است خموش

آخر آن‌جا که تواند که کند میل به حور

از من آن حال مپرسید که چون بود و چه رفت

مست و لایعقلم از جرعۀ آن جامِ طهور

نه از آنم که به غیری متعلّق باشم

مغز را گرم کند عاقبت‌الامر غرور

مردۀ جهل نشد زنده وگرنه نافخ

دیر شد تا به جهان در بدمیده‌ست این صور

من و کنجِ خود و گنجِ سخن و نقدالوقت

تو و موعودِ می و منتظرِ حور و قصور

آه از دستِ نزاری که سری پر سودا

می‌کند رازِ دلم فاش و نترسد ز غیور

خوش دلم زان که نباشند محبّان خَصمم

روزِ محشر که برآرند سر از خاکِ قبور

شمارهٔ ۶۱۸

بس که خوردیم تازیانۀ دور

پا کشیدیم بر کرانۀ دور

قندِ شیرین و زهرِ تلخ به هم

هر دو دیدیم در خزانۀ دور

گه‌گهی شوقِ عشقِ پوشیده

جلوه می‌کرد در میانۀ دور

عاقبت آمد از کمانِ مراد

تیرِ امّید بر نشانۀ دور

تا گوارنده خنبکی باقی

مانده بود از شراب‌خانۀ دور

تا به اکنون به کوزه می‌پیمود

بیش و کم قابض زمانۀ دور

هین که زین پس رسید کوزه به دُرد

شد تهی خنبِ باقیانۀ دور

منقطع شد بهانۀ ساقی

ختم شد مقطعِ فسانۀ دور

حالیا لامحاله زود نه دیر

متبدّل کند یگانۀ دور

خود نزاری چو مرغ تسلیم است

بود فارغ ز دام و دانۀ دور

شمارهٔ ۶۱۹

ای دل ز خوابِ جهل برآور سر غرور

تا بو که بگذری به سلامت ازین فتور

گر بایدت که حشرِ تو با صالحان بود

در موقفِ جزا که بود موعدِ نشور

این جا ز خود بمیر و به حق زنده باز شو

حاجت نباشدت به سرافیل و نفخِ صور

گر بشنوی به گوش ارادت حدیثٍ صدق

افعالِ ماست مالک و اشخاصِ ما قبور

گر هیچ صبر داری تا ساقی بهشت

فردا نهد به دستِ تو بر ساغرِ طهور

نیکو و گرنه حالی خالی مدار کف

زان آبِ آتشین که بخارش بود بخور

راحی که هست رایحۀ او حیاتٍ محض

روحی که هست جاذبۀ او غذایِ حور

نوری که هست مقتبس از شمعِ آفتاب

بل آفتاب کرده ازو اقتباسِ نور

گویند در بهشت شراب است و شهد و شیر

تا خود که را دهند ولی آخرالامور

هر کو بهشتِ وایۀ خود می‌کند طلب

پس غیبت از خودیِ خودش بهتر از حضور

ای خودپرست بیش مشو مشتغل به خویش

نزدیکِ خود مباش که افتی ز دست دور

پندِ محقّقان نکند نیک‌بخت رد

بر من ز حاسدان مشنو افترا و زور

من وعظ می‌کنم نه جدل می‌زنم چه غم

گر مدّعی قبول کند ور شود نفور

صبر و ثبات عادت و خو کن نزاریا

باشد ظفر هر آینه از جانبِ صبور

شمارهٔ ۶۲۰

باز آمدیم در سر از آشوبِ عقل شور

بر آتش از حرارتِ دل سینه چون تنور

ما بس نیازمندِ وصالیم و راه نیست

آری گران‌بهاست مراد و مرید عور

مارانِ موش حرص رقیبانِ کویِ دوست

هر چند عیشِ شیرین بر ما کنند شور

آیا به کامِ ما بود آن درجِ لعل‌پوش

یارب به دستِ ما رسد آن حقّۀ بلور

آری رقیب گو به تسلّط بر آردست

تو آن نگر که کینه‌کش آمد ز شیر مور

معهود نیست دیو به دربانیِ ملک

سلطان نه لایق است به غم‌خواریِ ستور

آن‌جا که جلوه کرد خیالِ جمالِ او

نه شمعِ مهر نور دهد نه چراغِ هور

او را کسی ندید مگر هم به چشمِ او

یوسف قیاس کن که نشسته‌ست پیش‌ِ کور

آن‌جا نیاز عشق نه آز و امل برند

زاری نزاریا چو نه زر داری و نه زور

شمارهٔ ۶۲۱

در جهان دبدبهٔ عشقِ من افتاد چو صور

شد چنین قصّهٔ من در همه عالم مشهور

من چنین ساکن و آزاد و شکیبا و صبور

متّهم گشته به تفلید و به بهتان و به زور

رؤیتی هست مرا راست بگویم با نور

رؤیتی کز نظرِ اهلِ ریا باشد دور

هر نظر طاقتِ آن نور ندارد به ظهور

دیده‌ور دارد نادیده‌وران را معذور

ناید از راهِ نظر در نظرِ ما منظور

سَترِ ما پاره و او از نظرِ ما مستور

خلقِ عالم شده مستغرقِ دریایِ غرور

طالبِ گوهر و گنجور نهنگانِ غیور

شمارهٔ ۶۲۲

مرا ز کوی تو آواره کرد بخت نفور

ز روی خوب تو دورم که چشم بد ز تو دور

به کام دشمنم از کوی دوست آواره

ز دوستان حسود و ز دشمنان غیور

به اتفاق امم حور در بهشت بود

ولی بهشت من آنجا بود که باشد حور

شمایل تو در آیینهٔ دو چشم من است

به حکم عشق نه تو غایبی نه من مهجور

کدام یک تویی اینجا کدام من هیهات

کدام نیست تویی ناظر و تویی منظور

دگر به روی که بینم نظر چگونه کنم

به مهر و مه چو ز چشمم برفته باشد نور

اگر چو زلف تو درهم شدم ز تاب فراق

که دیده‌ای که بر آتش حمول بود و صبور

وگر چو چشم تو دور از لبت شدم بیمار

که خورد می که سرانجام ازو نشد مخمور

خراب کردهٔ چشمان می پرست توام

که گاه مست خرابم کنند و گه مخمور

و گر شکیب ندارد نزاری معتوه

مباش گو و بدارید عاقلان معذور

از آن تتّبع عاقل نمی‌کند مجنون

که عاقلان همه در تیه غفلت‌اند و غرور

شمارهٔ ۶۲۳

خمار چشم تو داده‌ست چشم‌ها را نور

تو چشم خویش نگه‌دار تا شود مستور

مگر که چشمهٔ حیوان ندیده‌ای جانا

چو خضر باش طلب گر که هست بادیه دور

تو عالمی و علمدار تو‌ست شیطانی

تو عِلم گوی که شیطان شود ز تو مقهور

چو راست گفتی و دیگر مکن تو کذّابی

که جای این بر نارست و جای آن بر حور

ز چشم چشمهٔ معنی گشای و نیکوبین

که چشمه‌ها همه از چشم ما شود معمور

چو چشم خویش وطن ساز از تکِ ظلمات

که راهِ‌وی به بهشت است نزد حور و قصور

بگیر دستهٔ نرگس نزاریِ خوشگو

بخور تو بادهٔ مستانه از لبِ خَنّور

شمارهٔ ۶۲۴

ز نامردی ندارم طاقت نور

بدین عذرم که خواهد داشت معذور

دگر بار ار بود با او حضوری

وگر بی من بود نورٌ علی نور

چنان خواهم که مستغرق بباشم

در آن نور تجلّی بی کُهِ طور

حجابش طور بُد گویی از آن شد

کلیم الله به رای خویش مغرور

ندای لنت ترانی منزلی بود

که آوردش برون زان وادیِ دور

حجابی دیگرش در نفی و اثبات

خَضِر بود و ازو هم ماند مهجور

اگر تسلیم گشتی ماورا را

مطیع امر باید بود و مأمور

وگرنه چارهٔ دیگر ندارد

گر از فطرت نیاورده‌ست مفطور

نزاری هر چه آوردی تو داری

چو مردان در خرابی باش معمور

طمع بگسل که در تحصیلِ نابود

اگر آسوده باشی به که رنجور

شمارهٔ ۶۲۵

زان پیش کآفتاب ز مشرق کند ظهور

آثار فیض حق متجلّی شود ز طور

ای ساقی‌ای که رشک برند و خجل شوند

از قامت تو طوبی و از طلعت تو حور

زآن آب ده کز آتش طبعش به خاصیت

سقف دماغ پر کند از دودهٔ بخور

بر آتشم زن آبی کز عکس برق او

گردد سواد سینهٔ مخمور غرق نور

تا من به کام دل غزل حسب حال خویش

اینجا ادا کنم چو سرایندهٔ زبور

شد خاطرم به تربیت عاقلان نفور

دیوانه می‌شوم ز محال دل صبور

از ناصحان مصلحت اندیش دوربین

نزدیک شد کز اسلام افتم به کفر دور

از زاهدان عهد نیاموختم مگر

فسق و فساد و فحش و فسون و فن و فجور

باری نصیحتی نکنندم جماعتی

کافتاده‌اند و بوده چو من در چنین فتور

من در قیامتم ز ملامت‌گران عشق

کو در دمید قصّهٔ من در جهان چو صور

تا چند خاطر از می و مطرب فریفتن

بر بوی آنک خیر بود آخر الامور

چون اهل روزگار نی‌ام سخرهٔ مجاز

نه راغب حواری و نه طالب قصور

آزادم از بهشت اضافی و فارغم

از هر که دل فریفته گردد بدین غرور

گر دوزخ و بهشت ندانی نزاریا

تأویل آن زمن بشنو غیبت و حضور

شمارهٔ ۶۲۶

ساقی بیار می که فلک می‌کند ظهور

زان می که گیرد از اثرش آفتاب نور

مطرب بساز چنگ که از چنگ روزگار

کس جان نبرد جان من آخر پس از غرور

آواز چنگ تربیت روح می‌کند

هم‌چون دماغ را که دهد تربیت بخور

بی می صباح بر دلِ ما می‌شود مسا

بی‌چنگ روح در تن ما می‌شود نفور

هر خفته کز ترنّم بلبل خبر نیافت

در حشر زنده باز نباشد به نفخ صور

آن‌ها که در بدایت فطرت نمرده‌اند

کی بر کنند روز قیامت سر از قبور

ضایع مکن حیات به آوازه ی بهشت

آوازه‌ای خوش است مَثَل این ولی ز دور

غافل مشو که هست به از ملک کاینات

با همدمی دمی که میّسر شود حضور

چندین ریاضت از پیِ آن می‌کشند خلق

تا بر بساط خلد نشینند در صدور

بر خاک کوی زنده دلی ای نزاریا

بنشین که جمله بی‌خبرند از بهشت و حور

شمارهٔ ۶۲۷

گر مرا عقل کشد پای و سر اندر زنجیر

نیست از کوی توام یک نفس ای دوست گزیر

میل هر چیز به اصل و مرا میل به تو

هم‌چنان است که آتش متعلق به اثیر

هرچه جز قامت تو گر همه اوج فلک است

راستی در نظر همّت من هست قصیر

این توان گفت که خورشید غلام رخ توست

در نکویی به تو چیزی نتوان کرد نظیر

گر به دامن کشی‌اش تربیتی فرمایی

هر شب از چرخ ببوسد قدمت بدر منیر

از سر زلف به عطّار صبا ده تاری

تا دماغ من بی‌مغز کند پر ز عبیر

ناف آهوی خَتن خشک شود در شکمش

گر به چین برگذرد باد ز کویت شب گیر

مرده از بوی عرق‌چین تو جان یابد باز

قرطهٔ یوسف یعقوب نکرد این تأثیر

هم ز جایی بود آشوب نزاری آری

بلبل شیفته بر هرزه نیاید به نفیر

شمارهٔ ۶۲۸

هین که به جان آمده‌ام دست گیر

رحم کن و بار دگر در پذیر

هر چه کنی من نکنم اعتراض

بر من اگر رفت خطایی مگیر

تیغ ز بازوی تو و سر ز من

گردن تسلیم نپیچد اسیر

بس که کمان گوشهٔ ابروی تو

بر دلم از غمزه روان کرد تیر

شد تُتُق سینهٔ من جعبه‌ای

جعبه نکرده‌ست کسی از حریر

بر دل پر آتش من رحم کن

دل چه حدیث است تنور اثیر

بر مژه ی چشم پر آبم ببخش

چشم غلط می‌کنم ابر مَطیر

ناله ی زارم بشنو هم چو نی

گونه ی زردم بنگر چون زریر

عقل ز من گشت جدا از جنون

خلق ز من گشت نفور از نفیر

هم نظری کن به نزاری زار

چند کند ناله به زاری چو زیر

شمارهٔ ۶۲۹

یار با ما امتحانی کرد باز

لیک با بیگانه نتوان گفت راز

گر چه می‌کوشیم و جهدی می‌کنیم

تا کنیم از خودنمایی احتراز

خود اگر در خانه آبی می‌خوریم

بر سر بازار می‌گویند باز

مردمان گویند خودبینی مکن

راست با ما در میان آ کژ مباز

آن یکی گوید بیا رویت مکن

وین دگر گوید برو خود بر مساز

دیگری گوید نزاری نیست آن

کو طریقی پیش گیرد بر مجاز

راست می‌گویند هم آن و هم این

باطنی برلات و ظاهر در نماز

ای مسلمانان مسلمانی کجاست

می‌شتابم در طلب شیب و فراز

گو که می‌گوید که دارد گو بگوی

با من است ای یار گرد سر متاز

پای مردی گر به دست آید چنین

یافتم رضوان و حاصل شد جواز

ورنه دست از دامن کوته کنید

معرفت باید نه دستار دراز

ای دریغا گر نزاری داشتی

محرمی مشفق، امینی دل‌نواز

چون ندارد لاجرم برداشته‌است

از سر بی‌چارگی دست نیاز

شمارهٔ ۶۳۰

بلای عشق تو ناگه ز در درآمد باز

مدار دور سلامت مگر سرآمد باز

حُبوب مهر تو در کشت زار سینهٔ من

برست و تخم پراکند و در برآمد باز

خدنگ غمزهٔ تو بر دلم به نسبت حال

هزار بار زهر بار خوش‌تر آمد باز

دلم اگر چه برفت از ستیز تو یک چند

ولی به عجز چو خسرو ز شکر آمد باز

گمان مبر که ز کویت دل ستم‌کش من

به ترّهات رقیب ستم گر آمد باز

رقیب گو به ملامت مبالغت می‌کن

مرا چه غم چو دل آرام در برآمد باز

گذشت نوبت هجران نزاریا خوش باش

که دور وصل و زمان طرف درآمد باز

شمارهٔ ۶۳۱

مرا چیزهایی نمودند باز

که آن است اسرار مردان راز

به شرطی که جز در محل قرار

مقامات مردان نگویند باز

به تسلیم فرمان‌بری سر بنه

نه چون حارث مُرّه گردن فراز

به هر حال باشد بلیسی دگر

که از امر اول کند احتراز

اگر جان نداری فدای حبیب

بیا بشنو از من برو دل مباز

به خود حاکم نور و ظلمت نه‌ای

به عمدا ز خود حارثی بر مساز

نیاری به مقصد برون برد راه

به رای محال و به عقل مجاز

رهت بر صراط است و پای آبله

برین پل نیابی گذر بی‌جواز

به معراج حلّاج کن التجا

به پای تقرب به دست نیاز

مترسان براکفنده را در سلوک

ز هول بیابان و راه دراز

به پای شتر خاصه مست خراب

محلی ندارد نشیب و فراز

نزاری تو در پنجهٔ شیر عشق

چنانی که بنجشک در چنگ باز

بحمداللهت نیست هیچ اختیار

اگر در شرابی وگر در نماز

شمارهٔ ۶۳۲

آمد بهار و کرد جهان مشک‌بار باز

ای باد مشک‌بار که آمد بهار باز

از نو بهار من چه خبر می‌دهد صبا

گو شرح باز ده ز گلستان یار باز

از راه لطف بندگی‌ای گو ز من ببر

هر گه که می‌شود به سوی آن دیار باز

در گوش گویدش که به چشمان مست خویش

از ما نسیم زلف معنبر مدار باز

از عقل برکنارم و با عشق در میان

تا کی کشم به کام دلش در کنار باز

گفتم که باز بر سر کاری شود دلم

بیزارم از دلی که نیاید به کار باز

ای دل چه کار با سرم آورده‌ای دگر

تا خود کجا رسد سر و کارم به یار باز

دوران هجر کی به سرآید که طالعم

افکند در مجاهده انتظار باز

گل وعده داد باز که خواهم جمال داد

در انتظار وعدهٔ اویم ز یار باز

با گل مباز عشق نزاری چو عندلیب

گر عاشقی معاینه با نوک خار باز

خون ریختن قاعده کرده‌ست چشم او

کی خو کند طبیعت ترک از شکار باز

شمارهٔ ۶۳۳

ای دل تن و جان و عقل در باز

گر پیش وصال می‌روی باز

خواهی که جمال شاه بینی

بر هم دوزی دو دیده چون باز

نی نی ز من ای دو دیده بشنو

این بربندی و آن کنی باز

خود این همه قصه چیست کلّی

هر چیز که آن جزوست در باز

چون موکب عاشقان روان شد

خود را به طفیل در ره انداز

سر بر قدم محققان نه

کردن ز مقربان برافراز

در مقدم دوست خاک شو تا

بر دیده نشاندت به اعزاز

به زین همه یک حدیث بشنو

ای از همه کاینات ممتاز

او باشی اگر تو خود نباشی

رو خانهٔ او ز خود بپرداز

عیبش مکنید اگر نزاری

از خلق نگه ندارد این راز

با سنگ اگر این حدیث گویند

ای سنگ‌دلان برآرد آواز

شمارهٔ ۶۳۴

چشمی که داشتم به امید وصال باز

بر هم فتاده شد به ضرورت خیال باز

برقع فرو گذاشت به رویم خیال دوست

تا رغم من نقاب گشاد از جمال باز

بسیار چون سکندر محروم نا امید

ناچاره تشنه گشت بر آب زلال باز

در امتحان عشق ندانم که عقل و صبر

تا طاقت آورند و کنند احتمال باز

هم دارم از عنایت حق چشم آن که زود

روزی کند اعادت آن اتّصال باز

مجموع نیستم ز پریشانی فراق

آری بس اتصال که شد انفصال باز

بی‌چاره حالیا به بلا مبتلا شده‌ست

تا چون شود نزاری شوریده حال باز

شمارهٔ ۶۳۵

مرا که دست به روی خرد نهادم باز

به تَرهاتِ دگر مشتغل ندارد باز

ترا ز من چه خبر در مقام وجد که درد

به حضرت ملکی می‌برم که داند راز

نفاذِ امر به جز عشق را مسلم نیست

چه بانگ چنگ به نزدیک کر چه بانگ نماز

به هرزه عمر گران مایه می‌کنی ضایع

مکن که مرگ یقین بهتر از حیات مجاز

عنان به مرکب توسن مده مگر به حساب

به چکسه باز نیاید چو اوج گیرد باز

ازین نشیب نشیمن طلب گذر که مگر

بر آشیانهٔ وحدت پری به بال نیاز

بر آستانی و با راستان نه‌ای هیهات

اگر به سیم نه‌ای ملتفت چو زر مگداز

به خویشتن چه شوی معجب ای مجاز پرست

سری به دست که آنگاه گردنی بفراز

مصاحبی طلب اندر مسالک تحقیق

که جانب تو رعایت کند به صد اعزاز

اگر ز پای در آیی ز دست نگذارد

و گر ز چشم بیفتی نظر نگیرد باز

نزاریا نظر از اهل روزگار ببر

به صبر خو کن و با درد خویشتن می‌ساز

شمارهٔ ۶۳۶

راز سر بسته اگر راست نمی‌گویم باز

جملهٔ خلق بدانند به تسبیح و نماز

گر بدانند که بی او همه هیچ‌اند همه

پس چه اقرار حقیقی و چه انکار مجاز

چون همه اوست من و تو که و چه ای همه او

عالمی نیست که دارد خبر از عالَمِ راز

از تو چون هیچ نماند چه بماند جز او

زیر خایسک چنین رمز که می دارد گاز

در فضای لِمن الملک بکن طَیْرانی

مرغ جان چند کند بر سر قالب پرواز

تا تو با خویشتنی هیچ نیاید از تو

چشم بر بند و بیاموز ادب از شهباز

سر تسلیم بنه گردن ابلیس مکش

پیش گردن شکنان سر به تهوّر مفراز

چاره آن است نزاری که زبان مُهر کنی

گر چه بی‌فایده باشد چو برون شد آواز

این همه کثرت شرک از نظر احول ماست

یک جهت باش که واحد نپذیرد انباز

شمارهٔ ۶۳۷

ما را به دام عشق درافکند دیده باز

باری نکردمی به کس این شوخ دیده باز

بی‌چاره دل ز دیده گرفتار می‌شود

ای دیده چند گویمت آخر نظر مباز

دل خود برفت و جان برود نیز لامحال

آنجا که از نظر نرود هیچ احتراز

آری چه دل چه سر که همه کاینات را

مقدار نیست در نظر یار پاک باز

در عشق فتنه باشد و در عقل عافیت

آری ولی کجا به حقیقت رسد مجاز

عیب و هنر یکی نشود پیش مدعی

تا ننگرد به دیدهٔ محمود در ایاز

ما همچو حلقه بر درو خوش در حرم رقیب

حیف است دست مردم کوته نظر دراز

گفتم که با فراق شکایت کنم ز وصل

هرگز که کرد سینهٔ دشمن محلِّ راز

صد ساله از مطالعهٔ خلد خوش‌ترست

یک لحظه در مشاهدهٔ یار دل نواز

مشرق ز قبله باز ندانم که در خیال

مستغرقم چه گونه به مسجد برم نماز

من خود به جان دوست که هرگز نخواستم

از بی‌نیاز حور و قصور و نعیم و ناز

پر کن قدح بده به نزاری که مست عشق

از دوزخ ایمن است و ز فردوس بی‌نیاز

شمارهٔ ۶۳۸

پردهٔ عشّاق ساخت بلبل شوریده باز

کرد بر آهنگ من نالهٔ شب گیر ساز

او زده دستان به قهر من زده دستان به شوق

او ز گل بی‌ثبات من ز غم دل‌نواز

نالهٔ دل سوز او چون سخن عشق زار

قصّهٔ اندوه من چون شب هجران دراز

قاعدهٔ عشق من ظاهر و باطن قدیم

واسطهٔ شوق او صورت و معنی مجاز

شاهد بدعهد او با همه کس همنشین

یار وفادار من از همه کس بی‌نیاز

آن که نظیرش به حسن در همه آفاق نیست

می‌رسدش گر کند بر همه آفاق ناز

آن چه غمش می‌کند با من پر خون جگر

با دل دنیا پرست آن نکند حرص و آز

صحبت نامحرمان قربت افسردگان

خون دلم می‌خورد هم چو شب دیر باز

سینهٔ پر درد من موج سخن می‌زند

آه دریغا کجاست محرم حرفی به راز

از همه عالم مراد روی کند سوی او

هر که در دل کند بر همه عالم فراز

جان نزاری نگر در خم ابروی دوست

دولتِ محمود بین در سر زلف ایاز

شمارهٔ ۶۳۹

این چه ننگ است که آوردی باز

دست می‌گیر و ز پا می انداز

ننگ شد نام تو از بدعهدی

آشکارا مکن ای عاقل راز

بده انصاف و مکن بی‌دادی

ببُر از دشمن و با دوست بساز

که کند در غم تو این همه صبر

چون من از تو که کشد این همه ناز

تو و فارغ ز من و خوش در خواب

من و بیداری شب‌های دراز

تشنهٔ سوخته در ماه صیام

چون بود منتظر بانگ نماز

من همه شب مترصّد تا کی

بر در از حلقه برآید آواز

چه کنم چاره همین دارم و بس

من و درگاه خداوند و نیاز

بنده‌ای همچو نزاری دارد

ای اگر یار بود بنده نواز

زاریی دارد و نه زور و نه زر

گو درین بوته به زاری بگداز

شمارهٔ ۶۴۰

اگر چنان که تو دانی و من به خلوت راز

شبی دگر به مراد دلت ببینم باز

هزار بار به پایت درافتم از سر درد

به دیده خاک درت بستُرم به سد اعزاز

تو همچو خرمنِ گل پیش و من چو بلبل مست

به لابه می‌کنم از سوز سینه غم پرداز

مرا نماز به محراب طاق ابروی توست

به هیچ شرع روا نیست در دو قبله نماز

مرا اگر چه نیاز از بهشت دور انداخت

تو را رسد که کنی بر نژاد آدم ناز

مقرّرست علی العاقبه که فاش کند

دو چشم مست تو رازم به غمزهٔ غمّاز

چرا دو دیده بدوزند باز را دانی

که تا چو رام شود دیده را نجوید باز

اگر ز باد صبا بشنوی حدیث من است

که نرم نرم برون آید از درخت آواز

و گر قیاس کنی مرغ نیم جان من است

کبوتری که به بام تو می‌کند پرواز

نزاریا شده‌ای مبتلا دگر باره

نگفتمت که نه‌ای مرد راز عشق مباز

زمانه بُل عجبی می‌کند که هر ساعت

مشعبدی دگر آرد برون ز پردهٔ راز

شمارهٔ ۶۴۱

گر خدا دولت و بختم دهد و عمر دراز

دیده روشن کنم از خاک سر کوی تو باز

آستانت به تضرع ز خدا می‌خواهم

که نکرده ست کسی جز به نیاز این در باز

کس ندانم که در این ورطه مرا چاره کند

من و درگاه خداوند تعالی و نیاز

روی در روی تو می‌خواهم و کنجی همه عمر

بر همه خلق جهان کرده در انس فراز

من تعصب نکنم هرکه مرا عیب کند

قول بدگوی یقینم که محال است و مجاز

آتش سوخته از خام نپرسید آری

منکر عشق ندارد خبر از عالم راز

جگرم خون شد از اندیشهٔ بی هم‌نفسی

محرمی کو که بدو قصه توان کرد آغاز

بلبلان را بود آخر که بنالند به حال

من خود آن زهره ندارم که برآرم آواز

سر خود نیز همم نیست که از سایهٔ خود

هستم از بیم گریزنده و چو تیهو از باز

دوش با دل ز پریشانی خود می‌گفتم

تو بدین محتشم افکنده‌ای از نعمت و ناز

گفت آری که نه همواره شب وصل بود

روزکی چند صبوری کن و با هجر بساز

کس نیارد به حیل دامن تقدیر به کف

دست تدبیر چه کوتاه نزاری چه دراز

میل مرغ از طرف دانه و غافل که قضا

به سر دام بلا می‌بردش در پرواز

شمارهٔ ۶۴۲

کاروان بربست بار و ره دراز

برگ راه و توشهٔ منزل بساز

در سلوک امتحان بی عذر و دفع

رهنوردی چست باید چشم باز

تا نماند از رفیقان بازپس

بیشتر حاصل کند خط جواز

درد بی‌درمان که می‌گویند حرص

راه بی‌پایان که می‌گویند آز

کوته است ایام عمر بی‌ثبات

منزل آز و امل دور و دراز

پس روان اهل آرا می‌کنند

از مقامات کمالات احتراز

پیشوایانشان به اسفل می‌برند

ز آن نمی یارند بودن سرفراز

دعوی عصمت محال است از جنب

زشت باشد بر مصلا بی‌نماز

غارت و تاراج و قتل و معتقد

عدل و انصاف و امان و ترک تاز

در میان حلقهٔ پاکان حق

خویشتن را کی تواند کرد گاز

نعل پیشانی چو سندان پیش دار

ورنه نتوان کرد و دعوی بر مجاز

شمارهٔ ۶۴۳

دوش یار آمد به بالینم فراز

گفت ای خوش خفته شب‌های دراز

ای به خود مشغول چون رهبان به بت

گوییا ما را نخواهی دید باز

اعتبار از ما ز خود کن اعتبار

احتراز از ما ز خود کن احتراز

کشتی بی نوح را تدبیر چه

سر فرودادن به گرداب مجاز

دست در دامان نوح وقت زن

بگذر از طوفان به کشتی نیاز

همچو لنگر تا به گردن در گلی

بادبان عشق را کن سرفراز

نفس را در پای مالیدن چو خاک

شخص را چون روح پروردن به ناز

گر به پای جان توانی حج گذارد

هر سحر در کعبه بگذاری نماز

حرف حرص از صفحهٔ خاطر بشوی

تا نباشد حاجت خط جواز

ترک این‌ها کن نزاری قصه چیست

محو شو در دوست اینک مخ راز

شمارهٔ ۶۴۴

مگر یاری درافتد محرم راز

که مرموزی توان گفتن بدو باز

ولی ترسم که گفتستند نتوان

به خورد صعوه دادن لقمهٔ باز

توانم آشنایی داد با دوست

گرم روزی دگر روزی شود باز

حدیث دوست هم با دوست گویم

که جز با او نیارم گفتن این راز

بباید ساختن با روزگارم

اگرچه روزگارم هست ناساز

بهشت این است و بس پس می‌برازد

اگر بر تخمهٔ آدم کنم ناز

من و روی تو دیدن الله الله

به رویت دیده آخر چون کنم باز

نیارم دیده در خورشید کردن

من و خیل خیالت در تک و تاز

ملامت گر برآرد بانگ تشنیع

اگر بیرون برم از پرده آواز

اگر مشرک نی‌ام در راه وحدت

کسی با دوست چون گیرم به انباز

قیامت می‌کند هر دم نزاری

به نقد الوقت تا انجام از آغاز

شمارهٔ ۶۴۵

شادی به روزگار شناسندگان راز

جان‌ها فدای مقدم مردان پاک‌باز

بگذاشتند دنیی و بگذشت از صراط

آن‌ها که یافتند ز دیوان حق جواز

دیدند در سلوک که ابلیس بر ره است

از منزل مخاطره کردند احتراز

از خود شدن برون و شدن در حبیب محو

آورده‌اند با دو سخن قصه‌ای دراز

دارالبقا به عینِ یقین دیده چون خَضِر

یک‌باره بر شکسته ازین عالم مجاز

ز آن چشمهٔ زلال که در عین ظلمت است

آب حیات خورده و پوشیده کرده راز

چشمی پرآب رفته و دستی تهی به راه

با خویشتن نبرده به درگاه جز نیاز

چشم از برای دیدن دیدار دوستان

گوش از پی شنیدن آواز دل‌نواز

فارغ شده ز منقلبات مدار دور

گه زیردست بودن و گاهی زبر فراز

حمال بار ناقه و سیّار راه فقر

نه دل به نام و ننگ و نه خاطر به برگ و ساز

در کعبهٔ حضور چو دیگر مجاوران

همواره در عبادت و پیوسته در نماز

دامن کشیده در قدم و چون مسافران

گاه از ختای خوانده خبر گاه از حجاز

گر دامنی چنین به کف آری نزاریا

بر آستین همت مردان شوی طراز

شمارهٔ ۶۴۶

نه محرمی و نه یاری موافق و دم ساز

غم تو با که خورم با که برگشایم راز

بر آسمان به تضرع گرفته‌ام همه‌شب

گهی دو دیده امید و گه دو دست نیاز

دماغ خشک و زبان الکن و قدم مجروح

شبِ دراز و حدیثِ دراز و راهِ دراز

ز بس گره گره و بند بند بر نفسم

ز اندرون به دهن بر نمی‌برد آواز

اگر ز واقعهٔ خود نفس زنم بر من

به کفر و زندقه فتوی دهند اهل مجاز

ز چارسوی طبیعت گذر نیابد خام

مگر چو سوختگانش دهند خط جواز

زمام من دگری می‌کشد نمی‌دانی

که من به خود نروم در چنین نشیب و فراز

به پای عقل مرو در ولایت عشّاق

مقام شب‌پره را جای آفتاب مساز

به چکسه پرده به چشمش از آن فروبندند

که طاقت نظر پادشه ندارد باز

نزاریا بنشین بر بساط عشق دلت

به یک ندب همه هستی و نیستی در باز

گرت به بارگه عشق بار می‌یابد

همین و بس همه در باز تا شود در باز

شمارهٔ ۶۴۷

ز پندار خود رهبری بر مساز

مرو ای برادر چنین بر مجاز

اگر روی داری به روی محق

به بت‌خانه حق است کردن نماز

وگر با خود از خود بری چون مسیح

سر سوزنی از تو جویند باز

به خود ناقصی کاملی کن طلب

ز من بشنو ای بی‌خبر مُخِّ راز

مکن هیچ اضداد را تربیت

که عنبر نسازد کسی از پیاز

ز دروازهٔ شهر دنیا به خود

برون کی توانی شدن بی‌جواز

به صبح هدایت توانی رسید

به انوار روز از شب دیرباز

که من تا ز ظلمت برون آمدم

بسی روز کردم شبان دراز

نزاری به پای هوا و هوس

دویدی بسی در نشیب و فراز

کنون از تک و پوی ایمن شدی

مرو بیش ازین در پی حرص و آز

طمع بگسل و بیش از این وا مگیر

ز دامان امید دست نیاز

شمارهٔ ۶۴۸

می بایدم که بشنوم آواز دل‌نواز

تا بار دیگرم شود امید تازه باز

در بارگاه نفس بهیمی بمانده‌ام

باشد که در خلاص دهندم خط جواز

تا کی توان شنید محالات و باز گفت

افسانهٔ میان‌تهی و قصهٔ دراز

بسیار در کشاکش ایام بوده‌ام

گه زیردست مدعیان گه زبرفراز

ما به اعتراض مشنّع چه التفات

خو کی توان ز همدم دیرینه کرد باز

هم عاقبت به سدره رسد مرغ آه من

نبود حجاب بر گذر مرغِ با نیاز

در ابتدا قبول اجابت نیافته

هرگز گمان مبر که نمازی بود نماز

محمود رفت و مظلمه برد از جهان و ماند

باقی میان خلق خردمندیِ ایاز

دست از جهان بشوی و طمع بگسل از حیات

نزدیک پادشاه چو گشتی محل راز

خفاش در حجاب بماند از جمال خور

سرّی بود هر آینه در چشم بندباز

حربا ز حیرتی که بر او غالب آمده است

از تاب خود نمی‌کند البته احتراز

گر قافیه دوباره شود شوق غالب است

آری نزاریا تو و درگاه بی‌نیاز

تا کی هوا کنی چو شتر هر زمان مده

از کف زمام عمر گران‌مایه بر مجاز

شمارهٔ ۶۴۹

پیاپی بده ساقیا شیرهٔ رز

که دارد نشاطی عصیر زبان گز

اگرچند فرق است بر شیره می را

چو از رنگ بسّد به تخصیص بر کَز

ولیکن به وقت ضرورت به پشمین

قناعت کند صاحب اطلس و خز

فروماندگان را چه می‌آزمایم

که مهتاب را مرد نادان کند گز

ز کیف و کم صرف و نحوش چه حاصل

هنوز آن که ابجد نخوانده ست و هوّز

حجاب تو گر بشنوی نیست جز تو

هم از خود به خود بر متن گر نیی قز

به قلاشی افسر به سر برنهادن

قبایی است بر قامت من مطرّز

مرا چشم بر دور ساقی گرفتن

همان موج بحرست و امید از خز

نزاری و جام می و جان شیرین

سخن ختم کردم به الفاظ موجز

شمارهٔ ۶۵۰

اگرچه دل به کسی داد، جان ماست هنوز

به جان او که دلم بر سر وفاست هنوز

ندانم از پی چندین جفا که بر من کرد

نشان مهر وی اندر دلم چراست هنوز

به لابه با دل گفتم ز خاطرش بگذار

جواب داد فلانی مگر کجاست هنوز

چو مرده باشم اگر بگذرد ز خاک لحد

هزار نعره برآرم که جان ماست هنوز

کجاست خانهٔ قاضی که در مقالت عشق

میان عاشق و معشوق ماجراست هنوز

عداوت از قبل آن شکسته پیمان است

وگرنه از طرف ما همان صفاست هنوز

نیازمندی من در قلم نمی‌گنجد

قیاس کردم از اندازه ماوراست هنوز

بیا و روی ز من بر متاب و دستم گیر

که در سرم ز تو آشوب و فتنه‌هاست هنوز

سلام من برسان ای صبا به یار و بگوی

که خاطر از سر عهد تو برنخاست هنوز

حکایتش کن اگر پرسد از نزاری زار

که چون به درد تو بی‌چاره مبتلاست هنوز

شمارهٔ ۶۵۱

امید بستم و نگشاد هیچ کار هنوز

در اوفتادم و یاری نکرد یار هنوز

گذشت عمرم و بختم نشد موافق طبع

که برخلاف مرادست روزگار هنوز

میان قلزم هجرم غریق و نیست پدید

کنار وعده و پایان انتظار هنوز

به هیچ خوف و رجا منقطع نخواهد شد

امیدم از شرف وصل آن نگار هنوز

کجایی ای که بکشتی ز انتظار مرا

جهان بگشت و فریب تو برقرار هنوز

ز خون دیده برآمد کنار تا به میان

نیامده ست میان تو در کنار هنوز

روا بود که تو نامهربان وفا نکنی

به یک قبول پس از وعدهٔ هزار هنوز

رعایتی اگرت دل دهد توانی کرد

به دست مرحمت توست اختیار هنوز

پس از هزار جفا مقدم نزاری بین

که هست بر سرعهد تو استوار هنوز

شمارهٔ ۶۵۲

نوبهارست و صبا عنبر بیز

روح خواهد که شود راح آمیز

در چنین وقت خوش آمد پیوند

نازنینا مکن از ما پرهیز

صلح پیش آر و صفا کن گرچه

از شگرفان نه بدیع است ستیز

دلم از زلف درآویخته‌ای

کس ندارد به ازین دست‌آویز

عشق تو در رگ جانم پیچید

هم چو در پنبهٔ خشک آتشِ خیز

قیس وحشی شد و هم چاره نداشت

کی میسر شود از عشق گریز

از بناگوش نباتش بچکد

خوی به آوازهٔ تو در تبریز

لب شیرین تو بیرون بردی

شور شیرین ز مذاق پرویز

گَردِ حسن تو ندیدی شیرین

گرچه از باد گذشتی شبدیز

عیش شیرین نزاری لب تو

تلخ کرد از شکر شورانگیز

سر فدای قدم تست بیا

تازه کن رسم قیامت برخیز

شمارهٔ ۶۵۳

خوش وقت صبوحیان شب‌خیز

بر دست گرفته آتش تیز

آتش نه که آب زندگانی

آبی است ولیکن آتش انگیز

تلخی و هزار جان شیرین

جانی و هزار ملک پرویز

ای دوست بیا به‌رغم دشمن

گر خون من است در قدح ریز

تا می به معاد خود رسد باز

با خون دل منش برآمیز

ناگه گیرد اجل گریبان

از دامن دوستان درآویز

پرهیز مکن ز می بیاموز

عیش و طرب و ز خود بپرهیز

جان است به جانی آرزومند

دریاب نزاریا و مستیز

بنشین پس کار خویش بنشین

برخیز ز هرچه هست برخیز

شمارهٔ ۶۵۴

آخر ای دل چیست چندین رستخیز

عشق و میدان و تو ای غافل گریز

از صراط عاشقان پرهیز کن

نیست آنجا جز گذر بر تیغ تیز

چارهٔ دیگر نداری جز همین

اشک در دامان و می در جام ریز

دست در نای صراحی زن به عشق

چون مؤذن بانگ بردارد که خیز

ای که در بستان جانم شاخ مهر

دست در هم داده چون بیخ فریز

هم چنان بوی محبت می‌دهد

چون شود در گِل عظامم ریزریز

بوی خون آید ز خاک مست من

ای عجب گر در نشورد خاک نیز

ای نزاری هم صبوری ممکن است

نه ز اصل اصفهان خیزد حجیز

شمارهٔ ۶۵۵

خون رز بر خاک می‌ریزی مریز

می‌کنی در خون خود با ما ستیز

یار باشی به گران‌جانی مکن

بیش ازین منشین سبک‌تر باش خیز

حاضرِ فرزندِ وقتِ خویش باش

گر نداری طاقت ای بابا گریز

بر بساط بزم مستان الست

چون نزاری پاک باز و خصل ریز

تو چه دانی چون کند از هم جدا

هالک و ناجی به روز رستخیز

تا ز خاک تیره چون خیزد ز حشر

استخوان پوده پوده ریز ریز

قارنِ میدانِ مردِ عشق باش

نه چو قارون بر سر هم نه جهیز

شمارهٔ ۶۵۶

بده به یار می خوش گوار شورانگیز

عقیق‌رنگ، معنبر نسیم، مشک آمیز

زمانه بر روش دور خویش می‌گردد

نه سازگاری او معتبر بود نه ستیز

گرت به دوست تقرب خوش آمد از خود دور

وگر به عشق تعلق کنی ز عقل گریز

شراب تلخ حرام است بی لب شیرین

حلال‌خواره ازین هر دو کی کند پرهیز

بلی جواب دهد گر کسی سؤال کند

ز استخوان بریزیده ی ملک پرویز

بیار خاک و در آن دیدهٔ مقلّد پاش

بیار آب و بر این سینهٔ پرآتش ریز

به خودپرست که می‌گوید از ره شفقت

که از سر هبل و لات درگذر برخیز

بخور که فردا آسان‌ترت بود ز امروز

اگر به تقدمه ادمان کنی در آتش تیز

ز پای خنب نزاری دگر مشو غایب

که حالیا به ازین نیست هیچ دست‌آویز

شمارهٔ ۶۵۷

ساقی به جان و سر که به جان دارمت سپاس

قد قامت الصلات برآمد بیار کاس

از می چه می‌هراسد می خواره محتسب

گو از حرام و فسق و ربا و زنا هراس

دل با خدای دار و به بت‌خانه راز گوی

در حشر کی خرند ز ما لابه و مکاس

تو هیچ نیستی به قیاس و همه تویی

کی آن گهی در همگی محو شد قیاس

ز اول بکوش تا نکنی پی رویّ و هم

بر راست کی روی چو شدی خود در انتکاس

هر روز آفتاب کند در نسیج و نخ

صحن جهان و شب به سرش درکشد لباس

یعنی که برحمایت من اعتماد نیست

گه برکنم ز بیخ، به ناگه نهم اساس

دنیاپرست گر به مثل هم چو سنبله

بر آسمان پرد نبرد سر ز زخم داس

منت نزاریا ز خدا واجب است و نیست

یک‌ذره خیر در سر بی‌مغز ناسپاس

بی‌ آب رز مباش که در خنبِ روزگار

خون می‌رود نه روغن ازین نیلگون خراس

شمارهٔ ۶۵۸

رسید وقت سحر ساقیا بگردان کاس

زمانه بر سر ما گو به خون بگردان آس

ز هم‌نشین موافق طلب حصول حیات

در سرای فرو بند بر عوام‌الناس

حذر ز صحبت جاهل که صفحهٔ کاغذ

سیاه‌روی شد از هم‌نشینی انقاس

اگرنه بر گل و سنبل گذر کند به بهار

نسیم باد صبا کی شود مسیح انفاس

دکان عطر فروشان طلب در این بازار

که بوی مشک نیاید ز خانهٔ کنّاس

برای ضبط اقالیم صبح غرّه مشو

که بحر عشق فرو برد ازین بسی اجناس

ملوک اگرچه جهان را به تیغ ضبط کنند

به عاقبت چه برند از جهان دو گز کرباس

شمارهٔ ۶۵۹

زبان تیز دارم همچو الماس

ز الماسم بترسید ایّهاالناس

ملامت تا به کی خواهم کشیدن

ازین مشتی خطا بینان نسناس

خدنگ آه من از چرخ بگذشت

چو تیز ناوک از اوراق قرطاس

دوای درد من داند طبیبی

که فربه بازبشناسد ز آماس

چه داند آن‌که از دکّان عطّار

نداند فرق کردن خانه کنّاس

تواند مرده زنده کرد هرگز

فسرده هم چو روح‌الله به انفاس

فروافتاد تشتِ نام و ننگم

ز بام گنبد این نیل گون آس

صدای عشقم از صندوق گردون

برآمد تا فتاد این مهره در تاس

مرا در بزم فطرت عشق در حلق

دمادم ریخته کاس از پی کاس

اگر مستی کنم بر من مکن عیب

ز مستی من ای هشیار مهراس

برآوردم درون خنب غسلی

فرو شستم وجود از چرکِ ادناس

غلام مرد دهقانم چه بودی

که بر خم‌خانه شب می‌داد می پاس

نزاری خوشه‌چین خرمن اوست

اگر پشتش شود چون ماه نو داس

شمارهٔ ۶۶۰

به من نظر مکن ای بی‌خبر به چشمِ قیاس

که سر عشق نهان است بر عوام النّاس

ز سوز برق محبّت فسرده را چه خبر

حدیث عطرفروش است و قصّهٔ کنّاس

گر از جمال سخن هیچش آگهی بودی

که داشتی خبر از سرِّ عشق چون قرطاس

جماعتی که ز مکشوف رازها دارند

دلیر باز نگویند جز به وجهِ هراس

برادران نشنیدی که چون فروماندند

ز رمز یوسف و بربستنِ حدیث به تاس

اگر تتبّع ارباب معرفت خواهی

مقام عشق تهی کن ز کثرت اجناس

نخست تا بشناسی که تو نیی همه اوست

عرض شناختن تست خویش را بشناس

مراد تربیتِ نفسِ آدمی بوده است

ز ابتدا که جهان را نهاده‌اند اساس

بسی بگویی و از خویش ره برون نبری

مگر که درگذری از سر عقول و حواس

گرفت پور سیاوش به ترک هفت اقلیم

به نیم جرعه که دادندش از خم افلاس

نزاریا چو به مقدور خلق چیزی نیست

همیشه باش به توفیق حق به شکر و سپاس

شمارهٔ ۶۶۱

زاهد مخمور را راهِ مناجات بس

عارف مجموع را کنج خرابات بس

شاهد ما گو درآی تا نظری خوش کنیم

بی‌غرض عشق را ذوق ملاقات بس

زهد مورز ای فقیه باده ‌خور و عشق باز

گر دم ما می‌زنی هم روش مات بس

معرفت کردگار وصف کن ار عارفی

ور نه کرم کن خموش چند کرامات بس

ز آن چه تو گم کرده‌ای باز نیابی به بانگ

نعره مزن تا به کی زین همه طامات بس

رمز نزاری نگر تا که بدانی که چیست

یعنی اگر طالبی رهبرِ دانات بس

شمارهٔ ۶۶۲

آخر ای نامهربان فریادرس

بیش از پیشم مران فریادرس

در کنارم آی بر خونم کمر

چند بندی بر میان فریادرس

سوختم آبی بر آتش زن بیا

یک‌دم آخر یک زمان فریادرس

چون رکابم چند داری پای مال

بازکش یک‌دم عنان فریادرس

چند کوشم تا بپوشم راز دل

آشکارا شد نهان فریادرس

تا نباید خواست از دستور داد

از فراقم ده امان فریادرس

هرگزم فریاد اگر خواهی رسید

آمد اکنون وقت آن فریادرس

گر نزاری را بدین زاری نیی

پس که رایی در جهان فریادرس

شمارهٔ ۶۶۳

رخ بنما ای صنم پرده فکن یک نفس

بهر خدا رحم کن بر من و فریاد رس

در هوس روی تو عمر به پایان رسید

آه که جان می‌دهم در هوس این هوس

گر شب خلوت مرا بار دهی باک نیست

با رخ چون روز تو کار ندارد عسس

شبهِ خطِ خوبِ تو ماه ندیده ست خلق

شکل قد شَنگِ تو سرو ندیده ست کس

چند نصیحت کند دوستم از نیک و بد

چند ملامت کند دشمنم از پیش و پس

بی‌سبب درد نیست ناله و فریاد من

جنبش چیزی بود موجبِ بانگِ جرس

آه نزاری زُدود آینهٔ روح را

آینه گرچه که آه تیره کند از نفس

شمارهٔ ۶۶۴

تویی یار دیرینهٔ هم‌نفس

نباشد به جای توام هیچ‌کس

وصال توام آرزو می‌کند

نمی‌آید از سر برون این هوس

دلم می‌رود بر پی سوز عشق

رود کاروان بر خروش جرس

گناهی به جز عاشقی چیست هیچ

گنه‌کار را جای باشد حرس

جفاها که بر بنده‌ات می‌کنی

کسی با تو هرگز نگوید که بس

ز سیلاب چشمم تغیّر کند

اگر باز گویند پیش اَرس

ز جانم نمانده ست جز یک رمق

اگر می‌توان هیچ فریادرس

زمان تا زمان منقطع می‌شود

کدامین زمان بل نفس تا نفس

نزاری اگرچند خوش بلبلی ست

به دستان نیابد خلاص از قفس

ز معتوه معنی و صورت مجوی

سراسیمه نه پیش بیند نه پس

شمارهٔ ۶۶۵

عاشق ازین شیوه نگشته ست کس

خود نه محبّت نه همین است و بس

تا غم دل شرح دهم یک زمان

تا به رخت در نگرم یک نفس

روز نباشد درِ من بی‌رقیب

شب نبود کوچهٔ من بی عسس

گر هوست بر سر من می‌زنند

در سر من جز هوست نیست بس

می‌بدهی تا نکنم بی‌خودی

مهر کنی قند ز دست مگس

بلبل شوریده نباشد خموش

باغ همان است و همانش قفس

گر سرش از مغز نبودی تهی

آن‌همه فریاد نکردی جرس

هرکه به قید تو گرفتار شد

تا ندهد جان نرهد زین حرس

رخ به جفا در نکشم وز وفا

برهمه عشّاق دوانم فرس

هر دو ز بحرند به نسبت ولیک

دُر ز صدف یافت شود نه ز خس

کرد و کیاییِ نزاری تویی

خواه به کارش رس و خواهی مرس

شمارهٔ ۶۶۶

هلال ابروانش بین مقوّس

کشیده گرد مه خطی مطوّس

به هم دادند ما را اتّصالی

ز بدوِ فطرت ارواحِ مجّنس

ترا بر طاق جان من نشاندند

چو می‌بستند این طاق مقرنس

نه آن مستم ز چشم پرخمارت

که دارم روی هشیاری ازین پس

خبر افسرده را از سوختن نیست

ندارد آتش عاشق مهوّس

ولی‌عهدِ محبّت عاشقانند

ندادند این ولایت را به هرکس

شبان تا روز در بیغولهٔ درد

اگرچه دوستان داری مجلّس

نداری سوزناکی چون نزاری

خیالت شاهد حال است بر رس

اگر گویی نزاری بندهٔ ماست

مرا در هر دوعالم این شرف بس

شمارهٔ ۶۶۷

دریغ صحبت یاران و دوستان انیس

دریغ عمر گرامی و روزگار نفیس

مدارِ دور به هم برزد استقامتِ من

ز گفته‌های شنیع و ز کرده‌های خسیس

مگر شنیده نبودم که در بهشت برین

به مکر و شعبده با بوالبشر چه کرد ابلیس

هوای هاویه بر من مگر مسلّط شد

که شد مدبّر عقلم مسخّر تلبیس

زمانه داشت مجنّس حساب ما یک‌چند

کنون به تفرقه خطّی نهاد بر تجنیس

امید نیست که باز آورد به هیچ سبیل

بریدِ باد نسیمی ز روضهٔ بلقیس

به بی معامله سودا چه می‌پزند کسان

که نیست نقد وفایی زمانه را در کیس

تراب و رمل به سر بر چه سود اگر ریزم

چو در مقامه ی هفتم دوباره شد اِنکیس

چو احتراق زحل جان من بسوخت چه سود

ز استقامت تیر و سعادت برجیس

تراب بر سرِ من گر سرم فرود آید

به هندویی که بر افلاک و انجم است رئیس

نزاریا که نگویم دگر ز انجم و چرخ

خطی چنین به گواهی انجمن بنویس

شمارهٔ ۶۶۸

یک امشبی که درافتاده‌ای بیا خوش باش

به رای خویش مرو هم به روی ما خوش باش

به بینوایی ما امشبی قناعت کن

چو هیچ ساز دگر نیست با نوا خوش باش

اگرچه لایق قدر تو صدر سلطان است

دمی به کلبهٔ احزان این گدا خوش باش

مترس اگرچه رقیبان تندخو داری

به نسیه غم نتوان خورد حالیا خوش باش

برای دوست ز دشمن جفا تحمّل کن

ز دوست وا نتوان گشت بر قفا خوش باش

گذشت دی و بخواهد گذشت فردا نیز

غنیمتی شمر ای دوست وقت را خوش باش

چو روزگار ندادت ثبات عمر و مجال

قلم برفت ز فطرت نزاریا خوش باش

شمارهٔ ۶۶۹

ای دل سودازده عاشق تنها مباش

با خود اگر می‌روی همره سودا مباش

همره سودا و تو شرط عظیم است نی

پس تو حجاب خودی پس تو در اصلا مباش

مقصد باقی طلب راه رو و دم مزن

هیچ توقّف مکن منتظر ما مباش

کاهلی و غافلی هر دو حجاب ره‌اند

کار خود امروز کن سخرهٔ فردا مباش

آفت راه تو چیست رای و قیاس محال

باز بگویم که چه پس‌روِ آرا مباش

غایت اشفاق بین زین همه تنبیه چیست

مرهم دل‌خسته باش صخرهٔ صمّا مباش

خوش‌منش و تازه رو باش چو لفظ ملیح

پر گره و صلب و زَفت هم چو معمّا مباش

منت هر ناسزا بیش تحمّل مکن

طالب لؤلؤ نیی تابع لالا مباش

دامن ملاح گیر تا به درآیی ز موج

باش چو کشتی حمول طیره چو دریا مباش

سدره رها کرده‌ای آمده‌ای در مغاک

بر در دون همّتان بیش به عمدا مباش

منکر اهل یقین معترض کفر و دین

بوده نیی بیش ازین نه نه حقا مباش

چیست نزاری چنین راز برون می‌دهی

نقد تو داری خموش بیهده گویا مباش

شمارهٔ ۶۷۰

پند داعی بشنو پس‌رو پندار مباش

تخم شیرین ز پی مائده دو شوره مپاش

مشرکان دعوی توحید نکردندی کاش

چه کند طاقت خورشید ندارد خفّاش

فقها بیهده گویند و مشایخ فحّاش

همه ادرار ربایند و همه وقف تراش

باش یک‌روی و قوی باش و موافق کنکاش

گاه مرهم منه و گاه جراحت مخراش

من اگر چند نی‌ام زاهد و هستم قلّاش

هستم آزاد و نی‌ام بندهٔ اسباب معاش

پاک‌رو را چه غم ار عیب کنندش اوباش

زان که مردانِ خدای‌اند به بدنامی فاش

شمارهٔ ۶۷۱

گر به جانان زنده ای جان گو مباش

هجر باشد وصلِ جانان گو مباش

درد را هم درد درمان است و بس

دردِ ما را هیچ درمان گو مباش

ما ز منزل فارغیم اینک قدم

راهِ ما را هیچ پایان گو مباش

تا قیامت مستِ او خواهیم بود

عشقِ ما را هیچ نقصان گو مباش

مردِ ترتیب و تکلّف نیستیم

کارِ ما را هیچ سامان گو مباش

شمعِ ما را هیچ نوری گو مبخش

کفرِ ما را هیچ ایمان گو مباش

چون ز ما برخاست تکلیفِ قلم

حرفِ ما را هیچ برهان گو مباش

خلدِ درویشانِ صادق خلوت است

خلدِ ما را هیچ رضوان گو مباش

چون نزاری هست ما خود نیستیم

مٌهر اگر باشد سلیمان گو مباش

شمارهٔ ۶۷۲

خوش است عالمِ رندان و صحبتِ او باش

بیا دمی به علی رغمِ عاقلان خوش باش

درون به کعبه فرست و برون به می کده آر

نیاز می کن پنهان شراب می خور فاش

ز آفتابِ قدح کور دیده بگریزد

کز آفتاب تحاشی نکرد جز خفّاش

چو ذوقِ باده ندانی ز مستیِ ام مخروش

چو زخمِ عشق نخوردی جراحتم مخراش

نزولِ عشقِ حقیقی طمع مدار هنوز

نکرده خانۀ دل خالی از خیالِ قماش

ملامتِ دگران می کنی به فتویِ عشق

خطا چراست چو با عقل می رود کنکاش

اگر به عقلِ مجرّد کفایت است چو من

به عقل می روم آخر چه می کنی پرخاش

وگر زمام به دستِ ارادتِ دگری ست

برو به هرزه دلیلی ز عقل بر متراش

ز رویِ صورت اگر بر نیفکنند نقاب

درونِ پرده که داند چه می کند نقّاش

دمی به مجلسِ روحانیانِ راح پرست

دلت قرار نگیرد ز حرصِ کسبِ معاش

بهشتِ نقد و شرابِ طهور و ساقیِ حور

بیار خاک و به رویِ صلاح و تقوا پاش

لبم چو پردۀ دل خشک شد ز بی آبی

قدح به دستِ نزاری که داد کی کو کاش

اگر چو ظاهر باطن به خلق بنمایند

کسی چه فرق کند زاهد از منِ قلّاش

شمارهٔ ۶۷۳

دلا سر پوشِ خوانِ سّرِ او باش

مکن تا او نگوید سرِّ او فاش

به چشمِ دوست رویِ دوست می بین

همه تن دیده شو بی دیده می باش

به چشمِ خود چه خواهی دید خود را

خودی از پیشِ خود برداری ای کاش

نهان شو چون صدف در بحرِ اسرار

[گهی] می پوش گوهر گاه می پاش

به دستی شمعِ اِلّا الله برافروز

به دیگر دست لا را دیده بخراش

درِ او می زنی از خود به در شو

کسِ او باش و ایمن شو ز اوباش

نزاری طاقتِ نورِ خورت نیست

برو سر در گریبان کش چو خفّاش

شمارهٔ ۶۷۴

مرا گر عقل گوید متّقی باش

نیارم بود با رندانِ اوباش

وگر ناگاه عشق از در درآید

کند خالی مقام از عقل و ای کاش

رقیبم گو ترش منشین مکن شور

که من مجروحم و یارم نمک پاش

سزد گر دیدۀ افعی نخاری

به طعنه سینۀ عشّاق مخراش

مرا باری اگرچه می گزاید

نمی ترسد ز تابِ زلفِ جَمّاش

تو با ما گر به صلحی گر به جنگی

تو دانی نیست ما را با تو پرخاش

نزاری دم به دم می سوز خوش باش

نمی گویم چو خام افسرده می باش

ولیکن رازِ ما پوشیده می دار

مکن اسرارِ پنهانی مکن فاش

مده ره دزد را بر گنج سلطان

محبّت خانه خالی کن ز اوباش

شمارهٔ ۶۷۵

جانم آن جاست که او گو تنم این جا می باش

ای دلِ شیفته مردانه شکیبا می باش

با تو گر چون سرطان کژ رود ایّام چه باک

تو به اخلاص کمر بسته چو جوزا می باش

نیست آسایشت از سایۀ دیوارِ کسی

هم چو خورشید سفر می کن و تنها می باش

تا توانی چو صدف دُرِ ثمین می پرور

پس پذیرندۀ هر جنس چو دریا می باش

نقد را باش و گر چون دگران موقوفی

بنشین منتظرِ وعدۀ فردا می باش

نامِ نیکو نتوان کرد توقّع در عشق

هم چنین گو درِ تشنیع و جدل وا می باش

لافِ تسلیم زدی صورت و معنی بگذار

مددت دوست بود فارغ از اعدا می باش

تا همه روی به رویِ تو کند مطلق دوست

راست چون آینه یک روی و مُصفّا می باش

عشق در گوشِ دلم گفت نزاری تا کی

برشکن بر خود اگر مردی و با ما می باش

عاقلان با تو اگر در من و ما بوش کنند

تو چه می خواهی ازین دَمدمه شیدا می باش

شمارهٔ ۶۷۶

دلا خاک در دیدۀ عقل پاش

نه از خویشتن عاقلی بر تراش

اگر اهلِ دنیا زبون اند و خوار

تو باری گدایی ازین خیل باش

و بالِ تو در آفرینش تویی

نبودی تویِ تو در اصل کاش

بر افکنده را چون درو محو شد

توان کرد تصدیقِ نسبت به ماش

به جانی دگر زنده اند اهلِ دل

غذایِ محقّق نه نان است و آش

ملامت گرِ مدّعی گو مدام

به طعنه دلِ اهلِ دل می خراش

اگر پوستت چون نخود در کشند

نشاید که صفرا کنی هم چو ماش

ندانی ندانی که مردانِ حق

نکردند اسرارِ پوشیده فاش

کجا گر درآید نشیند سروش

مگر خانه خالی کنی از قماش

تو مخلوقی و آفریننده را

ندانی نبینی به عقلِ معاش

که را بینی ار او نگوید ببین

که را باشی ار او نگوید بباش

شمارهٔ ۶۷۷

ای دلِ دریا نشین گوهرِ دریا مپاش

در قدمِ بی قدم لؤلؤ لالا مپاش

سدره طلب باش نه سخرۀ دنیایِ دون

از مژه ها در ثری عِقدِ ثریّا مپاش

برزگرِ عشق باش نیک و پژوهیده کار

آب به هر جو مبر تخم به هر جا مپاش

لایقِ بی دیدگان نیست نثارِ دُرت

هر چه به دست آیدت بر سرِ این ها مپاش

حکمِ حق و مستحق نیک نگه دار هان

تخمِ چنان تخمه یی هرزه به صحرا مپاش

بر سرِ پاکان حق در رهِ نیکانِ دین

تیغ به عمیا مزن خاک به عمدا مپاش

چشمۀ خضرست خم زادۀ چشمه مسیح

خاکِ تعصب در آن چشمۀ خضرا مپاش

کیست که فرعون را گوید کای بی خبر

گَردِ سرِ کویِ کفر بریدِ بیضا مپاش

ای همه تو ما که ایم هیچ و همه تو و لیک

خرمنِ امّیدِ ما بر دمِ نکبا مپاش

کیست نزاری که او لافِ محبّت زند

چینۀ بنجشک گو از پیِ عنقا مپاش

شمارهٔ ۶۷۸

از آنم خلق می خوانند قلّاش

که در شورم چو بینم زلفِ جَمّاش

نگین در حلقه چون باشد گرفتار

منم در حلقۀ رندانِ قلّاش

مرا با دوستان صلح است و با من

همیشه دوستان را جنگ و پرخاش

قبولِ پندِ خودبینان ندارم

ازین جا می کنند اسرارِ من فاش

رقیبم گو به سوزن دیده بر دوز

حسودم گو به نشتر سینه بخراش

محبّت از دلم نتوان برون برد

چه غم دارم ز بدگویانِ فحّاش

چه حاصل عقل را از صحبتِ عشق

شعاعِ آفتاب و چشمِ خفّاش

مرا این کار با عشق اوفتاده ست

تو باری حالیا از عقل خوش باش

سرم پر شورِ عشق از ماه رویی ست

که در بزمش سزد صد زُهره فرّاش

ولی او پادشازاده ست و من رند

عجب گر سر فرود آرد به اوباش

منم دیوانۀ زنجیرِ زلفش

که بودی حلقه یی در حلقِ من کاش

نزاری فخر کن بر سر فرازان

اگر دستت دهد بوسیدنِ پاش

پیاپی از نثارِ کلک و دیده

گهر می ریز و مروارید می پاش

شمارهٔ ۶۷۹

جمالِ رویِ هم چون آفتابش

شبی گر باز می بینم به خوابش

به شمشیر از منش نتوان جدا کرد

در آغوش ار کشم مستِ خرابش

چه خوش باشد بدان شیرین زبانی

که در شور آورد بر من شرابش

نه آخر زان دهان باشد خوش آید

اگر تلخ است اگر شیرین جوابش

دلم کرده ست دندان بر لبش تیز

به خونِ جانِ خود دارد شتابش

خیالِ قامتش سرویست پیشم

که هست از چشمۀ چشمانم آبش

قرارم نیست بر بی دل ببخشند

که بی دردی نباشد اضطرابش

فراقم هم دری در وصل دارد

زجایی می کشد چندین عذابش

نزاری بس که کانِ جان بکندی

ندیدی رنگ از لعلی مذابش

حسودت بر حماقت می کند حمل

که کوثر می کشد هم چون شرابش

شمارهٔ ۶۸۰

چو صرف شد همه اوقاتِ عمر در طلبش

نه ممکن است که دل باز گردد از عقبش

چو خضر خاصیتِ آبِ زندگی یابم

اگر چنان که به عمدا لبم رسد به لبش

دلم نه بر پیِ آن می رود به تاریکی

که هست چشمه درونِ دو زلفِ بُل عجبش

مقررّست که از زلفِ او برون ناید

ز کنجِ سینه برون کرده ای بدین سببش

و گر چنان که به جایی دگر کند میلی

خیالِ دوست به تلقینِ من کند ادبش

وگر شود ز خواصِ سواد سودایی

طبیبِ عشق کند دفعِ احتراقِ تبش

برون از آن حَرَسِ خود کجا تواند شد

که بسته اند به زنجیرِ زلف روز و شبش

گواه باش نزاری که دل دلِ من نیست

درست نیست به من هیچ نسبت و حسبش

ز ناشکیبی و بی طاقتی که بود دلم

کسان به طعنه نهادند هر دری لقبش

گرو نهادم و با عشق بر بساط نشست

ببرده اند ز من هم در اوّلین نَدَبش

شمارهٔ ۶۸۱

وَه وَه از جانِ به لب آمده بر بویِ لبش

وزتنِ مانده خیالی ز خیالِ قصبش

زلف و رویش هبل ولاتِ منِ مجنون اند

شب و روزِ منِ آسیمه سر از روز و شبش

ز ابتدا بی دلی و شیفته رایی کردن

از کجا خاست مرا با تو بگویم سببش

بوسه یی چند به من داد وز آن وقت چنین

جگرم گرم شده ست از لبِ هم چون رطبش

زندگانیِ من و عمرِ گرامی آن است

که بقایایِ بقا صرف کنم در طلبش

گر دلم برد نگارا به سرِ زلفِ تو دست

من نیارم تو بفرمای به واجب ادبش

گر چه بی وجه بود عیب و ملامت کردن

بی دلی را که بود آرزویت مستحبش

شرحِ حسنِ تو به تفضیل نمی یارم گفت

گاه گاه از پیِ تخفیف کنم منتخبش

گر جهان خلد برین است نزاری را بس

سرِ کویِ تو مقاماتِ نشاط و طربش

شمارهٔ ۶۸۲

ز گردِ چشمۀ حیوان برآمده ست نباتش

درونِ چشمۀ حیوان لبالب آب حیاتش

هلاکِ مطلقِ خود را کسی حیات نگوید

وگرچه این دو صفت نیست از حسابِ صفاتش

هزار تشنه بر آن چشمۀ حیات فرو شد

به اختیار و یکی آرزو نکرد نجاتش

چه جهد کردم و هم از قضایِ عشق نجستم

چه اختیار کسی را که رفت صبر و ثباتش

کسی که دامنِ طاعات می کشید ز شبنم

بیا ببین که ز سر درگذشت آبِ فراتش

خیالِ رویِ تو جانا بتِ من است بتِ من

من و خیالِ تو و بت پرست و عزّی ولاتش

ز بت پرستیِ من در رسومِ شرع چه نقصان

همین قدر که دریغا ثوابِ صوم و صلاتش

اگر تو خط بنمایی به خونِ خلق بدارند

معبّدان همه تعظیم هم چنان که بر آتش

بیا بده ز لبت کامِ من به رغمِ عدو را

به مستحق برسان حقّ که واجب است زکاتش

به کامِ خویش ببینم رقیبِ سوختنی را

به دادخواه گریبان گرفته در عرصاتش

ز دستِ او نفسی برنیامده ست ز من خوش

که صد هزار بلا بر وجودِ ناقصِ ذاتش

بهشت رویا امشب اجازتم ده و فردا

بسوز گو که وجودم دریغ نیست در آتش

به نقدِ وقت زمانی به حالِ ما نگران شو

هزار یادِ نزاری چه سود بعدِ وفاتش

شمارهٔ ۶۸۳

درونِ سینه یی دارم پر آتش

دلی از آتشی چون آبِ رز خوش

به هم اضداد را چون ممتزج کرد

تعالی الله به یک جا آب و آتش

عجب خاصیّتی دارد از اوّل

بود بیگانه امّا آشنا وش

به آخر می کند اضداد را جمع

اگرچه ز ابتدا دارد مشوّش

به وجهِ می گرو کن هر چه داری

کلاه و موزه و قربان و ترکش

همه جز دوست کّلِ آفرینش

حجابِ تست باید کرد ترکش

من و یک هم نفس کوهست و من نه

زمین گو هفت می باش و جهت شش

هوایِ حرص و آز الحمدلله

نزاری را ندارد در کشاکش

شمارهٔ ۶۸۴

دوست می دارم خمارِ چشم مستش

و آن نگار و نقش بر سیمینه دستش

از کجا گویم که از سر تا به پایش

در نکویی هر چه بتوان گفت هستش

سرو را با آن بلندی غیرت آید

از قیامت کردنِ بالایِ پستش

گر نموداری به چین افتد ز رویش

قبله سازد مردمِ صورت پرستش

هر که را برخاست از سودایِ او دل

دم به دم مهری دگر در جان نشستش

ای دریغا توبۀ ده سالۀ من

گرچه محکم بود هم در هم شکستش

خلق می گوید نزاری را چنین دل

در چنان شوخی نمی بایست بستش

از قضایِ عشق نتواند بجستن

بس که جان از طعنۀ دشمن بخستش

شمارهٔ ۶۸۵

که را کشتند دی چشمانِ مستش

که هست امروز خون آلوده دستش

منم آن کشتۀ حی بازگشته

به بوسی از لبِ کوثر پرستش

دلی کو کز کمندِ زلفِ او جست

که نی چشمش به تیرِ غمزه خستش

اگر زان دستِ سیمین می فرستد

مرا خوش تر ز نوش آید کبستش

هلال از بهرِ آن شد ماهِ گردون

که چون ماهی برآویزد به شستش

به عکسِ قامتِ سروِ سرافراز

قیامت می کند بالایِ پستش

مرا گویی مرو در کویِ یاری

که هر دم با کسی باشد نشستش

چه افتادی به دستِ گل عذاری

که خاری از تو در دامن نبستش

ملامت بر نزاری تا کی آخر

روا نبود مکن چندین شکستش

نزاری از کسی بیمی ندارد

به غیر از غمزۀ چشمانِ مستش

نصیحت با کسی گویند کو را

غمِ دنیا و دین یک ذرّه هستش

شمارهٔ ۶۸۶

خدایا ازین مسکراتم ببخش

به مردانِ خود سیّئاتم ببخش

چو بس تشنۀ رحلتم ای کریم

گران شربتی ز آن فراتم ببخش

چو خاصانِ مخلص به آزادگی

ز دیوانِ خود یک براتم ببخش

به کشتیِ نوحِ عنایت درون

ز طوفانِ غفلت نجاتم ببخش

چو زین قلزمم داده باشی نجات

ز گردابۀ مهلکاتم ببخش

چو فرزین اگر چند کژ رفته ام

تو رحمت کن از شاه ماتم ببخش

تو آورده ای و تو پرورده ای

خطای نفوس و ذواتم ببخش

خلاصم ده از بت پرستیِ خود

به الّا الله از لایِ لاتم ببخش

مرا خوش روان کن چو خوش داشتی

به یک لمحۀ التفاتم ببخش

از آن پیش کز پس درآید اجل

برون بر ازین مشکلاتم ببخش

قسم بر تو استغفرالله لک

به فضلت که پیش از وفاتم ببخش

شمارهٔ ۶۸۷

نمی زنم نفسی تا نمی کنم یادش

که بختِ نیک به هر حال هم نشین بادش

گشاده خاطر وز اندیشه فارغ آن روزم

که تازه روی ببینم به خواب دل شادش

دمی ز چشمِ پرآبم نرفت و می دانم

که یادِ من به زبان نیز در نیفتادش

مرا ز خاکِ درش گردشِ فلک بربود

چو پشّه یی که به عالم برون برد بادش

سعادتی به همه عمر اتفاق افتاد

نحوستی به عوض در برابر استادش

که را کنارِ وصالی دمی میسّر شد

که روزگار سزا در کنار ننهادش

ز روزگار شکایت طریقِ دانش نیست

چو اختیار نباشد به داد و بیدادش

رواقِ منظرِ طالع بلند و پست آن کرد

که از مبادیِ فطرت نهاد بنیادش

به صبر کوش نزاری که قیدِ محنت را

رسد چو وقت رسد لطفِ حق به فریادش

شمارهٔ ۶۸۸

مسکین دلِ بی چاره کز دست بشد کارش

در واقعه یی بینم هر روز گرفتارش

توبه نکند هرگز ور نیز کند روزی

شب را ز قضا باشد بشکسته دگر بارش

هر شوخ که پیش آید وز غمزه کند میلی

باید شدنش بر پی بی چارۀ ناچارش

گفتم نتوان پیری بربست به برنایی

تا چند ز دل بازی مِن بعد نگه دارش

گفتا بشنو پندی کز عمر بری بهره

پرهیز کن از عقلی کز عشق بودعارش

در عشق ریاضت کش وز راحت او برخور

تا در نرسد میوه شیرین نبود بارش

قاصر نظران باشند آشفتۀ صورت ها

خودبین نتواند شد مستغرقِ دیدارش

زلف و خط و خال و لب هست آیتی از قدرت

آن جا همه او بیند گر عشق دهد بارش

بی شمعِ شبِ تاری روشن نشود خانه

اعما چو نمی بیند چه روشن و چه تارش

بی چاره نزاری را در پختنِ این سودا

کرده ست بدین زاری اندیشۀ بسیارش

شمارهٔ ۶۸۹

فکن ای بخت یک ره استخوانم زیرِ دیوارش

که غوغایِ سگان از حال من سازد خبردارش

به سینه داغِ بالایِ الف سوزم که پیشِ او

چو سر پیش افکنم بینم در آن آیینه رخ سارش

به عالم می فروشد هر دمم سودایِ زلفِ او

که هست از تابِ خورشیدِ رخ او گرم بازارش

همه شب سنگِ غم بر سینه می کوبم که گر روزی

رقیبِ او زند سنگِ جفا کم باشد آزارش

شد از کشتن به نامم قرعۀ محنت چنان سوده

که دوران بهرِ تسکینِ دلِ ما ساخت طومارش

درین بستان مشو مغرورِ حُسن گل چه می دانی

که هست آلودۀ زهرِ جدایی نوکِ هر خارش

نزاری مرد در کویش به زاری شامِ غم گویی

که دیگر هیچ گه نامد به گوشم نالۀ زارش

شمارهٔ ۶۹۰

که می آرد به دل پیغامِ یارش

که باد از صدقِ دل جانم نثارش

نیارامد دلم تا روزِ محشر

مگر آن شب که گیرم در کنارش

غلامِ نکهتِ بادِ صبایم

که دارد بویِ زلفِ مشک بارش

گلش گر در چمن بیند نشیند

سنانِ رشک در پهلویِ خارش

که باشد نرگسِ رعنا که خود را

کند نسبت به چشمِ پر خمارش

بماند زادۀ کانِ بدخشان

خجل از رشکِ لعلِ آب دارش

خلافِ سرو اگر بالا نماید

گریزد ز آن بلا در زینهارش

عجب نبود اگر در روضه طوبا

زمین بوسد نه سرو جویبارش

بلرزد از حسد سروِ پیاده

چو برطرفِ چمن بیند سوارش

عجب چابک سواری وین عجب تر

که قلبِ دوستان باشد شکارش

نه زر دارم نه زور و هیچ غم نیست

ز زاریِ نزاریِ نزارش

شمارهٔ ۶۹۱

هنوز اگرچه جفا دیده می روم ز برش

وفا کنم به دو چشم از میانِ جان به سرش

چنان که تشنه ز آبِ حیات نشکیبد

نمی شکیبم از آن مایلم به خاک درش

گرم به تیرِ جفا خسته کرد باکی نیست

به تیغ باز نگردم ز رویِ چون سپرش

به نفخِ صور چه حاجت مرا که برخیزم

اگر به خاک فرو گویدم کسی خبرش

مهِ دو هفته که باشد که آفتابِ منیر

روا بود که رود هم چو سایه بر اثرش

دلِ ضعیف چه باشد هزار جانِ عزیز

به یک کرشمه برند آن دو چشمِ شیوه گرش

مشامِ بادِ صبا مشک بوی کی بودی

اگر نبودی بر چینِ زلفِ او گذرش

هزار صوفیِ صافی نه هم چو من رندی

ز راهِ دین ببرد التفاتِ یک نظرش

نزاریا تو و زاری خلاف می گویند

که جز به زر نتوان کرد دست در کمرش

شمارهٔ ۶۹۲

کیست شیخ الوقت تا فریاد دارم بر درش

زان که خلقی در ضلالت برد زلفِ کافرش

آن که گر یک بوسه با بادِ صبا هم ره کند

در خروش آید نباتِ مصر و شهد از شکّرش

وان که از رویِ شرف لؤلؤیِ لالا در صدف

خط به لالایی دهد با لعلِ گوهر پرورش

وان که گر بر عارضِ سیمینش اندازد نظر

سر نهد بر خّطی عنبر بویِ مشکِ اذفرش

از گلابِ عشق بِسرشته ست گویی فطرتش

وز برایِ فتنه پرورده ست گویی مادرش

گر ز من پرسد کدامین است گویم آن که عشق

در مراتب می نهد جان و جهانی دیگرش

گو بده فتوا که در وی بت پرستیدن رواست

یا بکن کوتاه دست از ملّتِ پیغمبرش

ورنه پیشِ شحنه بردارم فغان از محتسب

دادِ من بستاند از چشمانِ مستِ دل برش

ور شوم نومید ازو باید ضرورت داد خواست

بر درِ مخدوم و بنشستن مجاور بر درش

مشکلی دارم که از یرغوچیان آن شوخ را

هر که خواهد دید خواهد شد به عمدا یاورش

تا نزاری را بلایِ عشق چون آمد به سر

عاشقی سربازیی صعب است در پیران سرش

آری آری هر که عاشق نیست نزدِ اهلِ دل

جان ندارد گرچه جان می ماند اندر پیکرش

شمارهٔ ۶۹۳

فرخنده روزگارِ گدایانِ خارکش

چون اشترانِ مستِ تنگ خوار و بارکش

آخر شتر به قوّت و شوکت چنان که هست

داده ست اختیار به دستِ مهارکش

گر شد دوباره قافیه امّا دو شاهدند

تو هر دو را سبک ز میان در کنار کش

از تو چه منفعت که شترمرغِ مطلقی

نه بالِ بر پریدن و نه پشتِ بارکش

ای سال خورده بر نود و صد کشیده گیر

وآن گه قیاس کرده ز صد بر هزار کش

چون عاقبت نهایت اعمار لازم است

باری به نقدِ وقت میِ خوش گوار کش

مهر از زمانه بگسل و دل در جهان مبند

زین بر کمیت می نه و تنگ استوار کش

از اهلِ روزگار مکن احتمالِ جور

باری چو می کشی ستمی هم ز بار کش

دنیا که هست مزرعه الآخرت درو

آسایش و مجاهده از نور و نار کش

نیک و بد و حلال و حرام و نشاط و غم

در می نخست عیش کن آن گه خمار کش

از طاعتِ مزوّرِ خود بیش ازین مناز

این می ز جامِ مرحمتِ کردگار کش

آزست و بس زبانۀ دوزخ نزاریا

نیلِ نیاز بر رخِ زردِ نزار کش

یا رب نیازمند به بخشایشِ توام

پاک از میانِ معصیتم بر کنار کش

خّطِ جواز ده به نزاری که بی حجاب

آزاد وار رخت به دار القرار کش

ای ناگزیر رحم کن و خّطِ مغفرت

در سیَئات بنده به روزِ شمار کش

شمارهٔ ۶۹۴

معطّرست دماغم ز بوی ِ یرلیکش

ملازمم به دل و جان ز دور و نزدیکش

ز بختِ من نظرِ دولتی قوی باشد

که در کنارِ من آید میانِ باریکش

از آن دو هندویِ جادو به زیرِ ابرویِ طاق

شدند بنده به صد دل مغول و تازیکش

بر آستانۀ او آفتاب فخر کند

اگر محّلِ یکی باشد از ممالیکش

چو شب سیاه کند از سپید کاریِ خویش

جهانِ روشن بر من چو زلفِ تاریکش

دلِ نزاریِ مسکین چنان مسلّم کرد

که هم چو مملکتِ خویش کرده تملیکش

شمارهٔ ۶۹۵

هیهات نزاری بنگر بوسه ستانش

زلفش بکش و لب بگز و بوسه ستانش

با آن که چنین است مشو غرّه به حسنش

بی کار چرا باشی مگذار چنانش

مگریز ز تیرِ مژۀ مستش اگرچه

تا گوش کشیده خمِ ابرویِ کمانش

تا از لبِ شیرینش بوسه نستانی

شیرین ست چه می دانی یا شور دهانش

تا بویِ نمک دارد یا لذّتِ شکّر

جز آن نشناسد که مکیده ست دهانش

سر در سرِ شیرینِ لبش کرد چو فرهاد

با هر که نویدِ شکری داد زبانش

آن کس که ببوسید گمان است یقینش

وآن کس که نبوسید یقین است گمانش

از تیرکشِ غمزۀ او روی نپیچید

گر هر مژه در دیده شود هم چو سنانش

بی چاره نزاری چه حکایت کند از وصل

هرگز به کناری نرسیده ز میانش

شمارهٔ ۶۹۶

گفتم آیا در کنار آرم میانش

خود سبک در تاب شد و آمد گرانش

خواستم تا بوسه یی گیرم ز لعلش

بی دُرِ دندان نشد پیدا دهانش

قفلِ لب بگشاد و خندان شد به خنده

از دهان آن گه پدید آمد نشانش

چون رکابش پای بوسی چشم دارم

گر به دست من دهد دولت عنانش

منعمان و بستر و بالینِ نازک

ما و خاکِ کوی و خشتِ آستانش

هر که را شد جیبِ نام و ننگ پاره

بعد ازین دامن نگیرد این و آنش

گر شود در دوست مطلق محو نَبوَد

بیم و امیّد از جهنّم وز جنانش

ور برانگیزندش از خوابِ قیامت

بویِ عشق آید به حشر از استخوانش

از دلِ چون کوره گر آهی بر آرم

چشمۀ خور باز پوشاند دخانش

ناصحِ افسرده آگاهی ندارد

از تنورِ سینۀ آتش فشانش

یار شیرین است و دل فرهاد و خسرو

عشق خواهد زود کردن قصدِ جانش

گرچه ترکِ سینۀ سیمین نگیرد

می کند حالی به سنگی امتحانش

فارغ از پندست و آزاد از نصیحت

چون کند چون دوست می دارد چنانش

گردِ بدمستان چه می گردی نزاری

الحذر از چشم های ِناتوانش

از بلا پرهیز اولا تر نگه کن

تیرِ غمزه در کمان ِابروانش

هر که انسانیّتی دارد نزاری

ناگزر باشد ز یارِ مهربانش

تا چه کار آید چه خواهد کرد ممسک

گر نباشد جان فدایِ دل ستانش

شمارهٔ ۶۹۷

هر که ما را دوست دارد خلق گردد دشمنش

ترک خود باید گرفت آن را که باید با منش

هرکه گامی زد درین ره اختیارش شد ز دست

وآن که سر پیچید ازین در خون خود در گردنش

این قبول از دوست می باید که باشد قصّه چیست

بخت چون برداردش گر دوست گوید بفکنش

عیسی از امّت چو شد بیزار ترسا را چه سود

گر چو رشته بگذرد بر چشمۀ سوزن تنش

گر زبان در می کشد جاهل مشو در خشم ازو

رحم کن بر چشمِ نابینا و طبعِ کودنش

مفلس ار داند که این دُر از کدامین بحر خاست

خوش کند کامِ نهنگ اندر به دست آوردنش

خشک مغز از همّتِ صاحب ولایت غافل است

در شود وز موجِ دریا تر نگردد دامنش

گنبد فیروزۀ گردون چو شب گردد سیاه

دودِ آهِ عاشقان گر بگذرد بر روزنش

قمریِ طوبا نشین و دانۀ دنیایِ دون

بالله ار جمله جهان در چشمِ جان یک ارزنش

دل برین وحشت سرایِ دهر ننهد معتقد

چون بود روح القدس را کنجِ گلخن مسکنش

هر که شد حاشا کُم الله زالِ دنیا را زبون

مرد نَبوَد بل که کم دانند مردان از زنش

شیشۀ بایست و نا بایست را چون زلفِ دوست

گر نمی خواهی که باشی زن صفت بر هم زنش

یار بت روی است و می گوید نزاری غیرِ من

گر همه میثاقِ اسلام است چون بت بشکنش

مَرغ زارِ دهر پر شیرست و ناممکن بود

بی سمومِ قاتل ار خواهی نسیمِ گلشنش

شمارهٔ ۶۹۸

مرغِ دلم که زلفِ تو باشد نشیمنش

کی آرزو کند هوسِ سینۀ منش

هرگز وی التفات به زندانِ تن کند

روحی که زیرِ سایۀ طوباست مسکنش

خورشید اگر ز گوشۀ برقع کند نگاه

زلفت ز رشک تیره شود چشمِ روشنش

ور بت پرست رویِ تو بیند به اعتقاد

لازم شود چو توبۀ من بت شکستنش

روح الامین اگر تنِ او بیند از خیال

هم در خیالِ آن چو خیالی شود تنش

وصلت که دید چون به خیالت نمی رسد

کس تا نمی کند غمِ هجرت چو سوزنش

صیدِ کندِ زلفِ تو شد هر کجا دلی ست

لطفی بکن به دوش دگربار مفکنش

گر ماه در کمندِ تو باشد غریب نیست

خورشید نادرست کمندی به گردنش

رویت ز بیمِ فتنه که غوغا شود مگر

با خلق از آن سبب بنمایی نهفتنش

اشکم ز شوقِ حلقۀ گوشت برون جهد

از دیده هر زمان و بگیرم به دامنش

عکسِ خیالِ تست جگر گوشۀ دلم

ز آن بر کنارِ دیده نشانم مُمکَنش

نقشِ توام ز دیدۀ ظاهر نمی رود

الّا به می که بی خبرم می کند فنش

گلشن کند چو می به نزاری رسد ز شوق

یادِ تو کلبۀ دلِ تاریک روشنش

شمارهٔ ۶۹۹

بیار ای بادِ جان پرور نسیمی از عرقچینش

خجل کن نافۀ چین را ز بویِ زلفِ پر چینش

شبی در شو به خرگاهش برافکن برقع از ماهش

تفرّج کن گلِ ستانی ز سنبل گِردِ هر چینش

ببین پیراهنِ نسرین تَرازِ طرّۀ مشکین

نهان در نیفۀ هر چین هزاران نافۀ چینش

به خوابش هم نمی بینم که دارم آتشین بستر

تو باری می توانی هر زمان رفتن به بالینش

مرا آن بخت کی باشد که چون بادِ صبا هر شب

نقاب از رخ بر اندازم ببوسم عقدِ پروینش

به یک ره بر شکست از ما و شرطِ عهد بر هم زد

جفا بر دوستان کردن نمی بایست چندینش

نصیحت کردم این دل را که ای دل تَرکِ تُرکان گیر

منه دل خاصه بر تُرکی که یغما باشد آیینش

ولیکن اختیاری نیست فرهادِ سبک دل را

ضرورت کوه می باید برید از بهرِ شیرینش

نزاری بر ندارد چشم از روی نکورویان

مگر وقتی که بر بندد قضا چشمِ جهان بینش

شمارهٔ ۷۰۰

هزار یادِ سرِ پنجۀ نگارینش

هزار یادِ بناگوش و عِقدِ پروینش

کنار من شود از اشک تا میان پرخون

چو یادم آید از آن پنجۀ نگارینش

ز بس تپیدنِ دل چون گِره شوم درهم

چو یادم آید از آن زلفِ عنبر آگینش

ز دیده زر طبقِ روی در گهر گیرم

چو یادم آید از آن سینه هایِ سیمینش

چو نافِ آهویِ چین در دلم بسوزد خون

چو یادم آید از آن طرّه هایِ پرچینش

نسیمِ پیرهنِ یوسفم رسد به دماغ

چو یادم آید از آن نکهتِ عرق چینش

برآیدم به دماغ آتش از حرارتِ مهر

چو یادم آید از آن غمزه هایِ پرکینش

شود رخِ چو زریرم ز اشکِ سیم اندود

چو یادم آید از آن حلقه هایِ زرّینش

از آبِ شور سرم گریه تر کند دامن

چو یادم آید از آن خنده هایِ شیرینش

هزار بار برآید ز غصّه جان به لبم

چو یادم آید از آن رسم و راه و آیینش

همین خوش است که از وقتِ یاد کردنِ دوست

خوش است وقتِ نزاریِ زارِ مسکینش

شمارهٔ ۷۰۱

آن را که گمان شود یقینش

برخاست همه جهان به کینش

آن را که ز بود خود برون شد

بر سدره کنند آفرینش

آن امر که عقل از اوست فایض

عشق است ولی مگو چنینش

آن مهر که داشتی سلیمان

دانی که چه بود بر نگینش

تو هیچ مباش تا بباشد

محکوم تو کل آفرینش

از خویش به در نمی شود عقل

تا عشق نمی شود قرینش

جانانه ما وصال کرده ست

اما تو به چشم خود مبینش

او را نتوان به چشم شک دید

الا که به دیده یقینش

ای باد صبا ز ما فرو گوی

حرفی به دو گوش نازنینش

مردیم و ز ما نمی کند یاد

بر گوی حکایتی از اینش

چون حلقه رسد مگر به گوشش

زاری نزاری حزینش

شمارهٔ ۷۰۲

ز دست مدعیان یک زمانکی شبِ دوش

شرابکی دو سه در خدمتت نکردم نوش

به روزگار شبی دیگر اتفاق افتد

که پای بوس تو حاصل کنیم و دست آغوش

بر آتش جگرم ریز یک دم آب وصال

کز اندرون وجودم به سر برآمد جوش

قبا مکن چو گریبان غنچه پرده ی من

که همچو بلبل مستم در آوری به خروش

غم تو هرچه درآیم که با تو برگویم

شکیب می نهد انگشت بر لبم که خموش

چه باک اگر ز پسم مدعی جفا گوید

منت به پیش برم چون غلام حلقه به گوش

بیا که عمر گرامی برفت یار عزیز

مکن سعادت امشب مده ز دست چو دوش

بیار باده صافی که با تو در رمضان

فرو برد به صفا صوفی مرقع پوش

نخست خود بخور آن گه به دوست کامی پر

بده به دست نزاری و بر فلک زن دوش

شمارهٔ ۷۰۳

مشتری و زهره در عین قران بوده ست دوش

بوسه و می تا سحر با هم روان بوده‌ست دوش

طالع سعد از از وبال آمد برون گویی که باز

در معارج با سعادت هم عنان بوده‌ست دوش

عارض خوبش که همچون صبح روشن آفتاب

در شب تاریک زلفینش نهان بودست دوش

بی غبار ابر تاریکِ رقیب تیره روی

تا سحر خورشید مجلس در میان بوده‌ست دوش

از لب جام لبالب قوّتِ دل تا به روز

وز لب ساقی پیاپی قوت جان بوده‌ست دوش

عاشق و معشوق مست و کرده در آغوش دست

آب و آتش ممتزج در یک مکان بوده‌ست دوش

از عرق چینش نسیمی با صبا همراه شد

باد ازین جا در چمن عنبر فشان بوده‌ست دوش

غنچه دلتنگ از رشک صبا زد قرطه چاک

بلبل بیچاره در تشویش از آن بوده‌ست دوش

خضر چون بودست بر سر چشمه‌ء آب حیات

بر لب کوثر نزاری همچنان بوده‌ست دوش

شمارهٔ ۷۰۴

پیر خرابات به من گفت دوش

ای پسر از خویش مگوی و خموش

گر سر ما داری و پروای ما

ناز مکن درد کش و دُرد نوش

سوخته باید که بود مرد کار

خام بود هرکه نخورده‌ست جوش

ساکن و تن دار و گران بار باش

نی چو سبک مغز برآور خروش

مرد برانداخته دنیا و دین

محرم راز آمد و اسرار پوش

هیچ ندانند و همه مدعی

رای پرستان عبادت فروش

پس رو رندان خرابات باش

باز نمانی ز رفیقان بکوش

شیوه چالاک مجانین خوش است

بی خبر از مصلحت عقل و هوش

ترک زبان آوری و قصه گیر

چشم رضا بر کُن و بگشای گوش

هیچ نیی خواجه نزاری برو

بیش ز ابلیس مگو وز سروش

شمارهٔ ۷۰۵

کمند است آنکه افکنده‌ست بر دوش

ندانم یا نغوله بر بنا گوش

کمند افکندن زلفش نه بس بود

که بر دنبالش ابرو می کشد غوش

لبان باده فامش ناچشیده

چه معنی را ز مردم می برد هوش

برو بالا از این خوشتر ندیدم

ز یاغ کیست این سرو قبا پوش

غلام کیست آن کز زلف کرده‌ست

فلک را چون غلامان حلقه در گوش

بیا تا بی حیا در پایش افتیم

که سر بر پایِ او بهتر که بردوش

مرا با این همه کوتاه دستی

چنین سروی کجا گنجد در آغوش

همی کوشم کزو کم یادم آید

ولیکن خود نمی گردد فراموش

چنین شوریده خاطر زانم امروز

که در خلوت به خوابش دیده ام دوش

دگر بیچارگان طاقت ندارند

چو یوسف گو برو برقع فرو پوش

چو زاری در نمی گیرد نزاری

ملامت می کند منظور خاموش

برو تا بر نخیزد فتنه بنشین

چو پایت بر سر گنج است مخروش

شمارهٔ ۷۰۶

با شمع درآمد از درم دوش

می در سر و سر ز می پر از جوش

افکند کمند مشک بر عاج

یعنی که نغوله بر بنا گوش

پر بر کف من نهاد جامی

گوشم بگرفت و گفت هین نوش

گفتم به یکی معاف دارم

گفت این چه سخن یکی دگر نوش

القصه چو کاله جوش ره یافت

در کاسه کله دعا گوش

فریاد برآمد از حسودم

هم عقل ز من برفت و هم هوش

گفت ار نظریت هست با ما

بر روی نیفکنی در آن ‌کوش

بی خویشتنی مکن بیارام

بر ما به ستم جهان بمفروش

در دوستی من ار به تیغت

دشمن بزند منال و مخروش

گفتم به حیا نباید آمد

در حلقه عارفان مدهوش

عیبی نبود گرفته عاشق

معشوقه خویش را در آغوش

تا با تو فتاده ایم خود را

کردیم نزاریا فراموش

شمارهٔ ۷۰۷

آمد بر من نگار من دوش

افکنده دو زلف شست بر دوش

با من به عتاب و ناز می گفت

ای کرده وفا و عهد فرموش

گویی ز کجایی و چرایی

با مدعیان ما هم آغوش؟

من می‌خورم از تو زهر غصه

تو می به خلاف من کنی نوش

تقصیر نمی‌کنی چو مردان

در نقض وفا و عهد می‌کوش

شرمت نبود ز من زهی چشم؟

دردت نکند سخن زهی گوش؟

گفتم سخنان تلخ گفتن

حیف است از آن لب شکر نوش

دستانِ چنین مبند بر من

بهتانِ چنین مگوی، خاموش!

دشمن چو خلاف دوستان است

بر ما سخن رقیب منیوش

ور نیز ز ما خیانتی رفت

دامان عنایتی بر آن پوش

از خواب در آمدم چو مستی

مستی و چه مست رفته از هوش

دل گفت به من که ای نزاری

اسرار نگاه دار و مخروش

در خواب خیال‌های مشکل

بینند مولِّهانِ مدهوش

نقدی ست گران‌بها که دیدی

ارزان ارزان به هیچ مفروش

شمارهٔ ۷۰۸

ای لبت عقلم به غارت داده دوش

وی دو چشم مستت از من برده هوش

تاختن کردی چو یاغی بر سرم

در چریک صبرم افکندی خروش

نا شکیبایی و بی صبری ببرد

از سر رازی که ما را بود دوش

عشق ما در گرد شهر افسانه شد

هرگز این دریا بننشیند ز جوش

جز مگر آنچ از تو می گویند و بس

کفر و دینم در نمی آید به گوش

مهربان یارا دریغا گر دمی

راه بر ما گیریی‌ امشب چو دوش

تا به کام دل دمادم کردمی

بر جمالت یک صراحی باده نوش

کاشکی باری جوانمردی کند

ترک ما گیرد رقیب زن فروش

زین کمندم روی استخلاص نیست

کز قدم رفتم درین گل تا به دوش

هم رجا واثق نزاری صبر کن

تا مراد دل بدست آری بکوش

زاریی می کن که شیر اندک دهد

مادر مشفق به فرزند خموش‌

شمارهٔ ۷۰۹

سرمست درآمد ز درم نیمه شبی دوش

ماهی که به یک غمزه ببرد از دل ما هوش

برجستم و گفتم که به بر در کشم او را

گفتا نه کنار است و نه بوس است و نه آغوش

از ما چه خطا رفت وفای تو همین بود

ای عهد خود و عهده‌ء ما کرده فراموش

درپای وی افتادم و گفتم که زمانی

بنشین به سرم تا بنشیند دلم از جوش

برخاست چو بنشست قیامت ز وجودم

آهسته به من گفت که ساکن شو و مخروش

وآن گه به سوی دست کسی کرد اشارت

گفتا چه درو می نگری باده بدو نوش

بر باده یکی شیشه برون کرد که در حال

خلوتگه من کلبه عطار شد از بوش

گفتم رمضان گفت که امشب شب قدر ست

بستان و مکن خرخشه آغاز و سبک نوش

تو تشنه دیرینه و من ساقی مجلس

عیدی به از این عذر مگو بیهده خاموش

آرام دلم حاضر و دولت شده ناظر

بر طاعت و عصیان و بد و نیک زدم دوش

گه نار برش بردم و گه سیب زنخدان

گه مَی ز لبش خوردم و گه خَوی ز بنا گوش

او ایمن از آسیب رقیبان خوش و خندان

من بی خبر از هر دو جهان واله و مدهوش

کس چون تو شبی روز نکرده ست نزاری

ور با تو کسی گفت که کرده ست تو منیوش

شمارهٔ ۷۱۰

ای دل از گردش ایام مخالف مخروش

با قضایی که ز تدبیر برون است مکوش

غم بگذشته و اندیشه ی آینده هباست

حال دریاب و مخور بیهُده اندوه می نوش

دوش بگذشت و مبر رنج که نو باز آری

نتوان ساختن امروز ز سرمایه ی دوش

من اگر می نخورم ور بخورم هر دو یکی ست

با من شیفته نه عقل بماندست و نه هوش

صبر نیک است ولیکن ننشیند واله

پند خوب است ولیکن ننیوشد مدهوش

رنگ چون گیرم و چون توبه به تزویر کنم

من نه آنم که مزوَّز خرم از زرق فروش

من ز تصنیف معاند متغیر نشوم

هم مگر باز برد هرزه سوی هرزه نیوش

تا مصفا نشود مرد نباشد صوفی

تو که اسما ز مُسما نشناختی خاموش

گر به صوف است و صفا کیست که او صوفی نیست

کار خام است مگر پخته شوی پاک به جوش

آیت توبه ز مبدای ازل خوانده ام

هرچه خود وقت درآید به من آیند سروش

وای از دست نزاری که سبک بار چنین

برگرفت از سر اسرار نهانی سرپوش

هر زمانم نگریده ست به عین الله چشم

دم به دم می رسدم بانگ انالحق در گوش

شمارهٔ ۷۱۱

نگارا پری زاده ای یا سروش

اگر آدمی زاده ای رخ مپوش

ز چین عرق چین مشکین تو

ختا در فغان است و چین در خروش

درون لبت چشمه روح بخش

خَضِر بر کنار و میان پر ز نوش

دل اهل دل را پریشان مدار

به آزردن بی گناهان مکوش

گذشت از فلک ناله داد خواه

تو در خواب و از غفلت آکنده گوش

بر افتادگان مرحمت واجب است

ز فریاد خواهان سخن می نیوش

مرا رایگانی بدادی ز دست

بود رنج نابرده ارزان فروش

چو من هرکه مست از الست آمده

به صور قیامت نیاید به هوش

نشان گروهی که هم فطرت اند

چو بیند مرا باز بیند دروش

بدم دوش تا روز در رستخیز

بسا شب که تا روز بودم چو دوش

کنارم شود تا میان پر سرشک

به موج از میانم برآید به دوش

چو عکس خیالت درآمد ز در

همین تا بدیدم برفتم ز هوش

چو خور برزند سر ز جیب افق

نظر را نماند نه تاب و نه توش

نزاری نیی مرد میدان عشق

و گر گویم افسرده ای بر مجوش

محیط محبت ندارد کران

مکن دعوی آشنایی خموش

شمارهٔ ۷۱۲

به گوش هوش شنیدم که بر زبان سروش

به من ندای فقروا الی الله آمد دوش

که ای به چاه طبیعت چنان درافتاده

که تخت یوسف جان کرده ای چنین فرموش

چرا چنین به خیالات گشته ای مشغول

چرا چنین به محالات داده ای دل و هوش

بسوختند چو عودت هزار بار ای خام

بر آتش آخر از آن سوختن یکی بر جوش

تویی حجاب تو از پیش خویشتن برخیز

بکوش تا به در آیی ز بود خویش بکوش

نشسته بر سر گنجی نگاه دار از دزد

جمال شاهد و اسرار ما ز خلق بپوش

زبان چشم نگه دار تا غلط نکنی

ز عکس پرتو ما در مشور و در مخروش

اگرچه طاقت این می نیاورد دریا

ز دست ساقی ما جرعه جرعه می کن‌ نوش

همین که در نظر آییم چشم بر هم نِه

همین که در کلمات آمدیم بگشا گوش

نزاریا بشنو نکته ای اگر خواهی

که راز با تو بماند زبان گفت و خموش

شمارهٔ ۷۱۳

بیا جانا جهان بر من بمفروش

بیا تا یک دمت گیرم در آغوش

گهت لبها گزم گاهی زنخدان

گهت بازو گزم گاهی بنا گوش

چو می دانی که مست از جام عشقم

اگر شوری کنم بر من فراپوش

لبت تا چاشنی کردم به بوسی

نشد آن لذتم هرگز فراموش

چو پایم بستی از دستم بدادی

شدم بیمار در تیمار من کوش

همین تا چشم برکردم به رویت

ز تاب مهر خونم می زند جوش

ز می مست‌اند هشیاران دیگر

من از چشمان مخمور تو مدهوش

صبوری می کن و می ساز با غم

ملامت می کش و می باش خاموش

نزاری چون درافتادی به زاری

چه شاید کرد با تقدیر مخروش

شمارهٔ ۷۱۴

بهشت است خمخانه می فروش

فرو مایه چون شیره گو بر مجوش

نه در خلد جوی شراب است پاک

قیامت از آن کرد خواهند نوش

چو بر یاد اهل قیامت خوریم

چه غم محتسب گو برآور خروش

ز مشتی گدا پیشه خود ستای

عداوت خران عبادت فروش

چه آید به جز فحش و فسق و فجور

نگهدار خود را از ایشان بکوش

جهان دیده گان اند نادیده هیچ

همه هرزه گوی و فسانه نیوش

در این نیز سرّی بود تا چرا

کر و کور باشند با چشم و گوش

حقیقت ندانند بازار مجاز

ندانند ابلیس باز از سروش

اگر مرد عارف بود در میان

چه در نخ نسیج و چه پشمینه پوش

مرا در خرابات مردان طلب

چنین گفت بامن به الهام دوش

نزاری مرو بیش گستاخ وار

نمی ترسی از فاش کاری خموش

اگر می خوری می به ترتیب خور

نه چندان که زایل کند عقل و هوش

شمارهٔ ۷۱۵

آن موی بریده بر بنا گوش

کشته ست مرا و کرده مدهوش

نغزت برِ روی و غمزه و چشم

خوبست سرِ دست و بازو و دوش

گر می خواهی که عالمی خلق

زان زلف کنند حلقه در گوش

مِعجر بنه از سر و کله دار

دُرّاعه بیفکن و قبا پوش

ای ترک پری صفت حدیثی

زین هندوی خود به لطف بنیوش

بوسی که هزار جان بیرزد

آسان آسان به هیچ مفروش

گر آمده بوده ای ز فطرت

خاص از پی خون من در آن کوش

تا جان ببرم مگر چو کردم

ترک دل و دین و دنیی و هوش

دادی بستانم از تو گر هیچ

سرمست درآرمت به آغوش

آنرا که به یاد توست زنده

یکباره چنین مکن فراموش

زآن یک نفسی که دیدمت دی

تا روز نخفتم از غمت دوش

گویند نزاریا چه بودت

وین گریه و ناله چیست خاموش

ای بی خبران بر آتش عشق

می سوزم اگر نمی زنم جوش

شمارهٔ ۷۱۶

ای زلف تو تکیه کرده بر گوش

وی جعد تو حلقه گشته بر دوش

ای کرده تنم ز عشق مفتون

وی کرده ولم ز رنج مدهوش

چون رزم کنی و بزم سازی

ای لاله رخ سمن بنا گوش

گویند ترا مه قدح گیر

خوانند تورا بت زره پوش

گیرم که شبی مرا به خلوت

تا روز نگیری اندر آغوش

نیکو نبود که بیگناهی

یک باره کنی مرا فراموش

هر گه که کنم عتاب با تو

عمدا ببری ز خویشتن هوش

گیرم ندهی جواب من خوش

باری سخنی به طبع بنیوش

می کرد نزاری تو تا صبح

از ناله من جهان پر از جوش

یارب شب تو مباد هرگز

زان گونه که من گذاشتم دوش

شمارهٔ ۷۱۷

تا صبح قیامت نشود ذوق فراموش

آن را که کند با تو شبی دست در آغوش

نقاش اگر این روی ببیند متحیر

چون صورت دیوار بماند ز تو خاموش

برمردم دیوانه چه انکار که عاقل

تا در دهنت می نگرد می رود از هوش

سیم است نمی دانم اگر عاج کدام است

کان را بر و گردن نتوان گفت و بنا گوش

آخر چه بلایی و چه آشوب و چه آفت

شهری ز تو پر فتنه و شهری ز تو بر جوش

جور و ستم و حیفِ رقیب اینهمه سهل است

از یاد تو باید که نباشیم فراموش

یاران خبرم نیست ملامت مکنیدم

افتاده چو بینید چه پرسید ز مدهوش

با کس نتوان گفت که کشته است که قاتل

مجروح بکرده ست و دهن بسته که مخروش

گویند که ایام گل و موسم نوروز

در خانه و بال است به بستان رو و می نوش

خاطر به گلستان نکند میل که در شهر

دیوانه بکرده‌ست مرا سرو قبا پوش

جایی دگر از کوی دلارام نزاری

خوشتر نبود هرکه بگوید تو بمنیوش

شمارهٔ ۷۱۸

درد عشق است ای ملامت گر خموش

نیست این بحری که بنشیند ز جوش

چاشنی کن گر نداری ذوقِ می

طالب دردی درآ و دُرد نوش

روز و شب جانت به جان می پرورد

بیش از این جرمی ندارد می فروش

ای که می گویی نصیحت کار بند

هرگز او خود در نمی آید به گوش

منزلی باشد که هوش آنجا بود

گو کدام است این نشانم ده به هوش

با که برگویم که زان حضرت به من

هر زمان پیغام می آرد سروش

راست می گفتم وگرنه از کجاست

در جهان افتاده چندینی خروش

هم نمی گویم که مردم گفته اند

سرّ سلطان تا توانی بازپوش

عقل با من گفت کای کوته نظر

بیش از این در کسب بدنامی مکوش

عشق می گوید فضولی می کند

گو نمی دانی زبان ما خموش

گر نزاری را نمی دانی که چیست

داغ او دارد ببین اینک دروش

شمارهٔ ۷۱۹

خوش عالم عاقلان مدهوش

خوش وقت سخن وران خاموش

با عشق خوش است خاصه مفرد

با یار خوش است خاصه مدهوش

مردان که در آمدند بی چشم

از خانه برون شدند بی گوش

رسوا شد و فاش هرکه برداشت

از خوان چه‌ ی سرّ دوست سرپوش

کی طاقت بار عشق دارند

نازک دلکان بی تن و توش

گو دور شو از مصاف بد دل

ور نه چو دد بهیمه مخروش

در گردن دیگران مکن دست

تا با تو شود وفا هم آغوش

در باغ جهان ز نامرادی

رز کار نزاریا و می نوش

بر آتش تیز عشق می باش

تا پخته شوی تمام برجوش

شمارهٔ ۷۲۰

دگر باره اگر بینم جمال عالم آرایش

چو دامن بر نمی دارم سر شکرانه از پایش

زبخت رفته خوش خندم ز عمر رفته خرسندم

اگر در سال ها باشد به من یک لحظه پروایش

ز خاکم سرو و گل آخر به جای خار و خس رستی

اگر بر خاک برخونم فکندی سایه بالایش

ز آشوب رقیبانش تفاوت نیست چندانی

تواند چاره ای کردن ولی تا چون بود رایش

نزاری بعد از این جانا ندارد طاقت هجران

بیا بنمای قامت را قیامت بیش منمایش

شمارهٔ ۷۲۱

می در ده و دردِسر مده بیش

چون مست شوم دگر مده بیش

یک بوسه به من ده و همه عمر

گر شور کنم شکر مده بیش

هر روز به حاجب وصالت

پروانه‌ ی یک نظر مده بیش

اندیشه ی ترک ما گرفتن

بر خاطر خود گذر مده بیش

بر زاری زار من ببخشای

دل خون کردی جگر مده بیش

چندان که به وسع طاقت ماست

یاری کن و بیشتر مده بیش

وین لعل مذاب تا توانی

البته به بی بصر مده بیش

ما را به شراب نسیه در خلد

گو موعظه گو خبر مده بیش

جانی که غذای اهل معنی ست

زنهار به کون خر مده بیش

کو طاقت انتظار بردن

گو وعده به ما حضر مده بیش

اسرار مکن نزاریا فاش

من بعد سخن به در مده بیش

شمارهٔ ۷۲۲

همه را شادی و مارا غم جانانه خویش

همه با همدم و ما با دل دیوانه خویش

مبتلای غم و محنت زده هجرانیم

آشنا ناشده با دلبر بیگانه خویش

بر سر آتش و آبیم ز چشم و دل خود

چند سوزیم در این تنگ قفس خانه خویش

هر دم این سوخته پروانه ما یعنی دل

جان به کف بر نهد از همت مردانه ی خویش

راست چون جغد گرفتم به خرابی مسکن

نه که چون گنج نهانیم به ویرانه خویش

گر زمانی ز پس پرده برون آید دوست

پیش آن شمع بسوزیم ز پروانه خویش

مرد اگر معتکف خاک در دوست بود

به که بر مسند تعظیم به کاشانه خویش

سال ها شد که به دریای عدم غواصیم

تا وجودی به کف آریم ز دردانه خویش

هان نزاری مطلب صاف ز خم خانه دهر

چونکه در دُرد زدیم اول پیمانه ی خویش

شمارهٔ ۷۲۳

منم و گوشه تنهایی و بی یاری خویش

گشته مشغول به کار خود و بیکاری خویش

ساکن کنجم و دیوانه شده‌ستم از چه

از دل آزاری اصحاب و سبک باری خویش

شیوه ای هست مرا بی غرض از ای هم نفسان

زود در هم شوم از فرط دل آزاری خویش

التفاتم نه به خود باشد و نه هم به کسی

لاجرم ساخته ام با دل و دلداری خویش

من ز مبدای ازل مست و خراب آمده ام

نتوانم که زنم لاف ز هشیاری خویش

بس که خواهم دل اصحاب بدست آوردن

دل خود را یله کردم به جگر خواری خویش

با خرد راست بگوییم شده ام بیگانه

از چه از کثرت اصحاب و ز بسیاری خویش

نه گرفتار چنانم که خلاصم باشد

خجلم راستی از روی گرفتاری خویش

وای من تا به کی از دفتر و دیوان سیاه

راستی سیر شده‌ستم ز سیه کاری خویش

از کسی نیست مرا شکر و شکایت خالی

با نزاری نفسی می زنم از زاری خویش

شمارهٔ ۷۲۴

مردانه وار بر گذر از آرزوی خویش

دیگر مبین به دیده خود دیده سوی خویش

روی دل کسان نتوان دید و روی دوست

گر روی دوست خواهی منگر به روی خویش

ور برگ ترک خویشتنت نیست در سلوک

بیرون مشو ز جدول پرگار کوی خویش

دعوی دوستی تو در دوستی دوست

آنگه مسلم است که باشی عدوی خویش

تا از نسیم دوست شوی ممتلی دماغ

باید که بر نتابی از باد بوی خویش

بگذشتن از مراتب اکوان دیو چیست

باز آمدن به خوی ملایک ز خوی خویش

برخوان نزاریا که صموت از جواب به

تا وا رهی ز مظلمه گفتگوی خویش

شمارهٔ ۷۲۵

بیا که فصل ربیع است و وقت عیش و نشاط

چو سبزه باز بگستر میان باغ بساط

به بوستان ز برای تفرج عشاق

عروس نامیه را جلوه می دهد مشاط

ز بس شقایق گویی خزانه دار فلک

به گرد دامن کهسار می کشد سقلاط

بیار باده که بر اتفاق حالت ما

فرشتگان سماوات می کنند نشاط

شراب می خورم و راست می روم فارغ

تو نیز راست رو و مست بر گذر ز صراط

خطیب شرم ندارد نشسته بر سر چوب

زبان به هرزه درایی گشاده چون وطواط

خرابه‌ ی دلِ اهل دلی کنی معمور

فریضه تر که بسازی هزار حوض و رباط

اگر طهارت باطن کنند اولاتر

که در عبادت ظاهر همی کنند افراط

محققان به جمال عیان علی التحقیق

نظر کنند و دگرها به وجهِ استنباط

مرا عوام به سنگ ملامت و شنعت

چنان زنند که قاروره بر عدو نفّاط

ولی چه سود که بر قامت نزاری دوخت

قبای شیفته رایی زمانه خیاط

مگر به طلعت لیلی وگرنه بر ناید

علاج یک دل مجنون به دست سد بقراط

که می کشد خط چون مشک بر عذار چو سیم

هزار بوسه دهم بر خط چنان خطاط

ز بهر درد سر خشک مغز عشاق است

وگرنه مشک به گل بر چه می کنند اخلاط

شمارهٔ ۷۲۶

با دل در احتسابم و با دیده در نزاع

از بیم روز هجر و نهیب شب وداع

سودای عشق بازی و قلب پس آمده

ننگ محققان ز کساد چنین متاع

از هم جدا دگر نتوان کرد عشق و دل

ملکی ست عشق و دل که بود تا ابد مشاع

تا دیده بر بگشایم و بینم جمال دوست

و رنه فوایدی ز نظر نیست جز صداع

تا هم ز دوستان شنوم نام دوستان

ور نه چرا به کار شود سمع و استماع

مجنون برگرفته ز چشم غزال چشم

در چشمش آدمی ننماید به جز سباع

نتوان گرفت اگر همه در بزم جنتی

نه چشم بر نظاره و نه گوش بر سماع

در رستخیز چند توان بود منتظر

تا کی شود میسرم اسباب اجتماع

بیچاره چون کند که به تکلیف می برند

تقدیر اشتیاقش و زنجیر التیاع

در جان ما محبت یوسف نهان چنانک

دربار ابن یامین و اویی خبر زصاع

ای دوست بر نزاری مسکین مگیر عیب

بر حال او هنوز نیفتاده اطلاع

غره مشو به شوکت و قوت حمول باش

کاندر مصاف عشق فرو شد بسی شجاع

شمارهٔ ۷۲۷

بیا که می کند از مشرق آفتاب طلوع

بیار باده و بگذار عذر نا مسموع

حرام‌ نیست به دینِ حکیم خمر بیار

حکیم خود نکند هیچ کار نا مشروع

که را رسد که کند فرق در حلال و حرام

مگر کسی که خبر دارد از اصول و فروع

زبان طعنه چرا می کشند در قومی

که جز به میکده ایشان نمی کنند رجوع

چنانم از شَرهِ باده‌ ی کهن تشنه

که نوجوان رمضان مشتهی ز غایت جوع

من از تعصب صاحب غرض نیندیشم

که کف برآورد از خشم راست چون مصروع

نیاز می کن و با دوستان قدح می کش

که اهل راز درین شیوه کرده اند شروع

سجود پیش ملایک سزد که استاده ست

در آرزوی زمین بر شش آسمان به رکوع

ادای نظم نزاری ز معدن جان است

بصیر گوهر کانی بداند از مصنوع

سخن حقیقت و حکمت بود چو دُر باید

الخصوص که باشد مهذب و مطبوع

شمارهٔ ۷۲۸

خروس بانگ برآورد و صبح کرد طلوع

صبوح لازم حال است در اصول و فروع

گزیر نیست ز شرب مدام و مادامم

که اهل راز درین شیوه کرده اند شروع

حکیم نیست که گوید نمی خورم باده

به نزد عقل روا نیست عذر نا مسموع

چو بوی می به دماغم رسد دلِ مستم

شود کف افکن از اضطراب چون مصروع

غلام همت آن نیک نفس خوش نفسم

که خاطری متفرق همی کند مجموع

ز درد پا نتوانم ز پای خم برخاست

شدم به حکم حرج فارغ از سجود و رکوع

بیاورید و به پیکار در کشید مرا

که من ز نسخه دیوان فطرتم موضوع

چو مست آمدم از خنب خانه مبدا

مکن ملامتم این جا مگوی نا مشروع

در اعتقاد نزاری خلاف جایز نیست

که گفته اند که با اصل خود کنند رجوع

شمارهٔ ۷۲۹

بوی بهشت می دمد از جویبار باغ

افکند سایه بر سر گل شاخسار باغ

طاووس سدره در طرب آید چو بشنود

آواز بلبل از سر سرو و چنار باغ

آب حیات و حله فردوس حاصل است

اینک نگاه کن به میان و کنار باغ

حوضش چو ‌کوثر است و گل و سبزه چون حُلل

اینک بهشت نقد ببین در جوار باغ

اموات را به رایحه احیا همی کند

چون ساغر طهور می خوشگوار باغ

بر سبزه بین که چون گل بادام می کند

پیرانه سر به روز جوانی نثار باغ

می زیبد ار ز عالم بالا کند نصیب

رضوان خلد را که بود استوار باغ

زاهد اگرچه صایمِ دهر ست و متّقی

نبود حلال خواره چو مرسوم خوار باغ

انگور مریم است به معنی و می مسیح

رز پرورنده کیست دگر حق گزار باغ

پیرست باغبان و نزاری مرید او

ما هر دو لایقیم به تکلیفِ کار باغ

شمارهٔ ۷۳۰

برخیز تا کنیم صبوحی هوای باغ

کز فیض ابر گشت منور فضای باغ

خوش وقتِ اهل فیض که بر گردن آورند

هر بامداد رخت سوی تخت جای باغ

در نیفه های غنچه نهادند نافه ها

تا مشک بیز کرد نسیمش هوای باغ

شادی روی آنکه به شادی علی الصباح

بر ما کند گشاده درِ دل گشای باغ

دهقان نگر که گه گه در تاب آفتاب

تا سی سه چار آب برد از برای باغ

الوان نعمتش دهد الحق جزای آنک

خاری به روزگار برآرد ز پای باغ

می نیست آب رز که مسیح است در خواص

انگور چیست مریم دوشیزه زای باغ

دیوار ها بلند چرا برکشیده اند

وز خار تیغ ساخته پرچین های باغ

تا هر زمان به گل نرسد دست ناصواب

از بیم زهر خار مخالف گزای باغ

خوار و خجل بماندی اگر داستان من

بر گوش بگذراندی دستان سرای باغ

آیا نزاریا بودت بخت آنکه باز

با دوستان صبوح کنی در سرای باغ

از بیرجند دورم و چون بی دلان مست

مشتاق بانگ بلبلم و مبتلای باغ

شمارهٔ ۷۳۱

دلی می خواهم از هر کار فارغ

زنام و ننگ و فخر و عار فارغ

مرا باید که در گلزار باشم

به گل مشغول لیک از خار فارغ

چنان فارغ ز محنتها به یک بار

که هست از محنت من یار فارغ

چو چالاکان ز خلد و دوزخ آزاد

چو ناپاکان ز نور و نار فارغ

خمار آلوده چون محتاج راح است

نمی یارد شد از خمار فارغ

عدو یک لحظه کی بوده است هرگز

ز دعوی های نا هموار فارغ

دلا گر بشنوی یک نکته از من

شوی از هفت و پنج و چار فارغ

اگر خواهی که باشی شادمانه

ز غم خوردن مرا بگذار فارغ

نزاری از بلای نفس ناقص

شود هم عاقبت یک بار فارغ

شمارهٔ ۷۳۲

مدعیان می نهند پای برون از گزاف

بی خبران می زنند از حرم عشق لاف

آری از آنجا که اوست هیچ دگر نیست دوست

ما و خرابات و می حاج و منا و طواف

عین حیات است عشق غرق در آن عین شو

در سخن می فشان چون قلم از شین و قاف

بیش مباش ای پسر طالب درمان دل

دردی دل آمده است داروی دلهای صاف

گردن اخلاص نه زیر لگدکوب عشق

سر چه کشی زین طناب جان نبری زین مصاف

ای که به خود ناقصی دست بشوی از وجود

مرد کمالی ولی کرده ازو طرح کاف

هیچ ندانی خموش بیش به شوخی مکوش

شرح مودت مگوی شعر محبت مباف

گر ننشینی ز پای عاقبت آری به دست

طالب مقصود را جنبش دردی کفاف

چند کنم بی زبان چند زنم بی فغان

ناله ی آهن گداز نعره ی گردون شکاف

کرد دماغ جهان پر ز بخار و بخور

کلک نزاری به حبر آهوی چینی زناف

شمارهٔ ۷۳۳

بوی بهار می دهد باد صبا ز هر طرف

سبزه دمید عیش کن ساغر می منه ز کف

موسم تاب خانه رفت از پی گل به باغ رو

بر لب جویبار بر شیشه ی می ز طاق و رف

پیش که سر نهی به گل باده بخور به پای گل

گر ز جهود بایدت کرد یکی به ده سلف

دامن دوستان مده گر برود سرت ز دست

بخت مران چو من ز در عمر مکن چو من تلف

تا نخوری به جای مل خون جگر به وقت گل

سینه مکن چنان که من تیر فراق را هدف

من به کدام دلخوشی می خورم و طرب کنم

کز پس و پیش خاطرم لشگر غم کشیده صف

هست غم جهان مگر وقف دل خراب من

مادر روز و شب نزاد از پی غم چو من خلف

الحذر از دم صبا زان که درو زد آتشی

آه نزاری نزار از نفس سموم تف

شمارهٔ ۷۳۴

دوستان آه از فراق آه از فراق

الغیاث از اشتیاق از اشتیاق

دفع غم را جز می استعداد نیست

کم ترک می افتد آن هم اتفاق

وقت وقتی جرعه ای گر می چشم

زهر می گردد ز تلخی در مذاق

سیر کرد از زندگانی غربتم

چند گردم در خراسان و عراق

صبر من بگریخت از غوغای عشق

هم چنان کز حمله ی تنّین براق

آه اگر دولت اجابت می دهد

وقت رجعت بگذرم همچون براق

گر نبینم آفتاب روی دوست

ماه امیدم بماند در محاق

بلعجب کاری و مشکل حالتی

دیده در غرقاب و تن در احتراق

قصه کوته کن نزاری بازگوی

دوستان آه از فراق آه از فراق

شمارهٔ ۷۳۵

به جفت چشم تو در جهان و ابرو طاق

که نیست مثل تو در گردش همه آفاق

نظر به روی تو کردن کراست طاقت آن

مثال دیده ی خفاش و پرتو اشراق

توراست با همه حسن و جمال و غنج و دلال

هزار بار شرف بر فرشته در اخلاق

حلاوت شکر وشهد و لذت لب تو

بسی لطیف تر و خوش تر این از آن به مذاق

صفات حسن تو نتوان به صد زبان کردن

پیاده وقت گرو کی رسد به گرد براق

تو بنده پرور مسکین نواز و خوب سیَر

مرا نه سابقه ی خدمتی به استحقاق

عنایت تو چو در حق بنده می بینند

ز رشک لرزه ی غیرت فتاده بر عشاق

حسد برند که این منزلت نه در خور توست

نصیب بنده چنین کرد واهب الارزاق

فسرده را چه خبر زان که من به آتش عشق

بسوختم ز چه از بس تغلب اشواق

به رغم مدعیان کز وصال در حسدند

مرا خدا برهاند از عذاب روز فراق

سر نیاز من و خاک آستانه ی تو

چه باک اگر غرضی می کنند اهل نفاق

نظر دریغ نداری که لطف شامل توست

دوای درد نزاری به مرهم اشفاق

شمارهٔ ۷۳۶

صراحی می زند بانگ اناالحق

بیا ساقی بده جام مروق

من از حلق صراحی می ننوشم

به وقت صبح تسبیح مصدّق

ببین بر چهره ی خوبان که از می

عرق چون می زند بر گل معلق

می و شاهد به غایت سازگار است

ولی با خاطر پاک محقّق

حدیث عاشقان این است بی شک

برین هم عاقلان دارند صدّق

مرا باری از این معنی به سر نیست

به پیش جمله می گوییم مطلّق

به مشتاقان می صافی حلال است

دریغ افسردگان را آب خندق

نزاری کو که بی رخسار جانان

ندارد کار ما سامان و رونق

شمارهٔ ۷۳۷

گر نسبت خرقه نبرد شیخ به صادق

نی شیخ بود زرق فروشیست منافق

و نیز به نسبت ببرد دلق مرقع

سودش نبود گر نبود عاشق صادق

بر خرقه ی تسلیم زن از سوزن اخلاص

یک رقعه ز پرکاله ی ارباب حقایق

گر بشنوی از من سخن و کار بداری

یک نکته ی شایسته ی بایسته ی لایق

با اهل صفا می خور هان تا نخوری می

الا به رخ فرخ اصحاب موافق

یک پرتو نورست چه لیلی و چه مجنون

یک ذره ظهور است چه عذرا و چه وامق

این جا که من و تو سر و دستار حرام است

و آن جا که همه اوست حلال است لواحق

در گردن تو ما و من توست علاقه

گر بر شکنی وارهی از کل علایق

خود واقعه ای نیست دگر جز تو در این راه

از خویش برون آی و برستی ز عوایق

محتاج کسی باش که محتاج نباشد

تقدیر برون است ز تدبیر خلایق

موسی نتوانست درآمد به ره خضر

عاقل نتواند که شود پس رو عاشق

دل سوخته می باش و به خون غرقه نزاری

کمتر نتوان بود درین ره ز شقایق

نعل فرس عشق ز پیشانی خود ساز

بر ذروه ی افلاک زن اوتاد سرادق

شمارهٔ ۷۳۸

هر که نباشد چو من پس‌رو ارباب عشق

خامی و افسرده‌ایست بی خبر از باب عشق

مدعیان کرده‌اند پشت بر احکام عقل

معتقدان کرده‌اند روی به محراب عشق

ترک خور خواب کن برگ مشقت بساز

نیست به آسودگی رخصت اصحاب عشق

ای که بهشت آرزو می‌کنی و غافلی

روضهٔ ما کوی دوست رضوان بوّاب عشق

گردن عشاق بین قید به زنجیر شوق

بر در مشتاق بین جذب به قلّاب عشق

هر چه مشوش شود جوف دماغ خرد

گو به من آی و بخور شربت جلّاب عشق

برق نفاقش بزد سوخته خرمن بماند

هر که به رغبت نداد خانه به سیلاب عشق

نقد نبهره نزد عشق چو قلّاب عقل

گشت روان لاجرم سکهٔ ضراب عشق

کشتی تدبیر ما کی به درآید ز موج

عشق محیط است و عقل غرقه به گرداب عشق

سوز و نیازی رسید قسم نزاری و بیش

کلکی و فکری نداشت از همه اسباب عشق

شمارهٔ ۷۳۹

ای پسر ار بگذری سوی خرابات عشق

کشف شود بر دلت سر کرامات عشق

جام می بیخودی تا نکشی باخودی

مست شوی گم شود ذات تو در ذات عشق

دیده ی خفاش را طاقت خورشید نیست

بر تو کفایت بود پرتو ذرات عشق

عقل تو جزوی بگشت لاف مزن بیش از این

حل نکندعقل تو جزو کمالات عشق

مهره مدزد از حریف بازی کودک مکن

برد تو ناممکن است ناشده شه مات عشق

وسوسه آموز کیست طالب طامات عقل

برق جهان سوز چیست پیک مهمات عشق

شش جهت شرق و غرب یک جهت عشق نیست

وهم کسی چون رسد وصف مسافات عشق

دعوی دیوانگی کس نکند منقطع

شرع نیارد سپرد راه مقالات عشق

شعر نزاری مخوان ورنه تعصب مکن

تا بتوانی شنود حرف مقامات عشق

شمارهٔ ۷۴۰

دبدبه ای می زنند بر سر بازار عشق

هم سر جان می دهند کیست خریدار عشق

خود نبود آدمی بلکه جمادی بود

هر که به جان و به دل نیست گرفتار عشق

قصه ی آن شیخ پیر کز پی هفتاد سال

خمر بخورد و میان بست به زنار عشق

گر نشنیدی برو باز طلب تا کنند

بر تو به مرموز حل دفتر عطار عشق

زلف چلیپا صفت گر بنماید ز دور

دختر ترسا به رمز صورت اسرار عشق

راست چو آن پیر مست با تو نماید تو را

در نظر خلق فاش بر سر بازار عشق

سر اناالحق نبود در خور هر پنبه بز

لایق حلاج بود مرتبه ی دار عشق

طالب لیلی شدند زمره ی عهد و وفا

بر در مجنون زدند حلقه به مسمار عشق

عاشق دیوانه را می رسد آشفتگی

زان که نیارند کرد عقل و خرد کار عشق

نیست دگر احتمال کار نزاری زار

خاصه نزاری چو او چند کشد بار عشق

بلبل مسکین به درد از گل بد عهد و باز

در سر او خار خار می فکند خار عشق

شمارهٔ ۷۴۱

دوش مرا پیش کرد قافله سالارِعشق

گفت بیا طوف کن کعبۀ اسرارِ عشق

قافله برداشتم بادیه بگذاشتم

قافله بر ذکرِ حق بادیه بر خارِ عشق

تا به درِ کعبه برد حاجیِ نفسِ مرا

داد به دستِ دلم حلقۀ اقرارِ عشق

قومی دیدم کنار بر بتِ اخلاصِ دوست

جمعی دیدم میان بسته به زنّارِ عشق

گفتم کعبه ست این دیرِ مغان نیست گفت

شرم نداری خموش چون کنی انکارِ عشق

بیش نیارد برون سر ز بیابانِ عقل

هر که درین ره فتاد دور ز هنجارِ عشق

خود چه تعلّق به تو کعبه و بت خانه را

تولیت و سلطنت نیست مگر کارِ عشق

بر شکن از بودِ خود سینه ز بت کن تهی

اینک اگر بشنوی کعبه ی ابرارِ عشق

معتقدان کرده اند جانِ گرامی فدا

تا نشوی جهد کن بیهده مردارِ عشق

مصدرِ ابداعِ تو جوهرِ نشرِ وجود

نسخه ی اسرارِ حق نقطه ی پرگارِ عشق

کعبه ی مقصود چیست سینه ی پاکِ رجال

روضۀ فردوس چه خانۀ خمّارِ عشق

بر درِ شیرین تُرُش گر بنشیند چه غم

شور مکن گو رقیب پیشِ نمک سارِ عشق

کسوتِ عشّاق چیست حلّۀ رضوان و نیست

حلّۀ رضوان به جز پود تو و تارِ عشق

اوّل محلوج وار پاک شد از خبثِ شرک

پس سرِ حلّاج شد تاجِ سرِ دارِ عشق

شمارهٔ ۷۴۲

مستیم از مبادیِ فطرت ز جامِ عشق

آری مدام مست شدیم از مدامِ عشق

بر بویِ تبعثون شب و روزم خراب و مست

تا مست سر ز خاک بر آرم به کامِ عشق

ببینی نهاده سویِ لحد اندرونِ خاک

باشد هنوز بویِ می ام در مشامِ عشق

هر دم زبانِ حال رساند به گوشِ من

از ساکنانِ عالمِ بالا پیامِ عشق

پر فتنه روزگارِ پریشان چو زلفِ دوست

ما معتکف نشسته به دارالسَّلامِ عشق

بر نقطۀ مراد نگردد کسی که او

بیرون بود ز دایرۀ اهتمامِ عشق

امرست عشق و عقل ازو یافت فیضِ نور

هر کس ولی نداند سّرِ کلامِ عشق

هر کس نیافت ره به سرِ گنجِ کُنجِ ما

هر مرغ را قبول نکرده ست دامِ عشق

بر ملکتِ سخن نشود شاه هم چو من

هر کو نبود ز اوّلِ فطرت غلامِ عشق

در ضبطِ ملکِ نظم نزاری شجاع شد

تا بر کشید تیغِ زبان از نیامِ عشق

شمارهٔ ۷۴۳

ای خطبۀ سعادتِ کلّی به نامِ عشق

وی آفتابِ عالمِ هستی نظامِ عشق

در عشقم از سیاستِ سلطان نهیب نیست

سلطان چه کس بود که نباشد غلامِ عشق

کس را به دستِ عقل میسّر نمی شود

پایِ دلِ ضعیف گشادن ز دامِ عشق

صاحب خرد بسا که جگر خورد و در نیافت

چون و چرا و کو و کجا و کدامِ عشق

استادِ کاملان همه عشق است و علم و عقل

هستند در تمامیِ خود ناتمامِ عشق

دیوانگان که مست الستند همچنان

مستی کنند بعد قیامت ز جام عشق

مجنون که جرعه ای به مذاقش رسیده بود

مست همیشگی شد و مست مدام عشق

ما نیز هم ز جمله ی مستان عاشقیم

بی نام و ننگ بی سر و سامان به کام عشق

مادر به نام و ننگ بپرورد و شیر داد

استاد کار گشت نزاری به کام عشق

شمارهٔ ۷۴۴

زلالِ خضر و شبِ خلوت و حریفِ موافق

وَ اِن یَکاد بخوان دفعِ چشم زخمِ منافق

شبی که رشک برو روز عید برد و عجب این

که شد زمانه مغنّیِ وقت و بخت موافق

چو عشق داد پناهت به بادبانِ عنایت

ز راهِ مرتبه بر سدره کش طنابِ سرادق

ز من مدارید ای عاقلان به خیر توقّع

اگر خلافِ خرد می کنم که مستم و عاشق

کسی که خورد ز خُم خانۀ محبّتِ او می

به خویش باز نیاید به حکمِ فطرتِ سابق

به عشق هیچ تعلّق نداشت قصّۀ رامین

به عقل نیز چه نسبت کند فسانۀ وامق

چه التفات به حالاتِ مستحیلِ محق را

که از زمان و مکان فارغ اند اهلِ حقایق

محیط بر لکِ پایم نمی رسد به مراتب

غدیر دنیی و آن گه من و غریقِ علایق

ز کاینات من و خرقه ای و کُنجی و آبی

که داغ کرد چو آتش به عکس رنگِ شقایق

بخوان وَ مِن ثُمُراتِ النَّخیلِ و الاّعناب از

کتابِ مُنزَل کآورد مصطفی به خلایق

به حکم تُتٌخِدُون شیره می ستانم از اعناب

همیشه مستم و با آیتِ صحیح و موافق

درست و راست بیان می کنم و حَمداً للهِ

چو راویانِ منافق نه کاذبیم و نه سارق

بر اختلافِ تصرّف کنندگان چه معوَّل

اگر مجالِ قبول است بس روایتِ صادق

نزاریا گهرِ عقل در خلابِ جهالت

به حسبِ حالِ تو چون در خور آمده است و چه لایق

مکوش با متعصّب که در حجاب بمانده

به حجّتِ تو برون ناید از مضیقِ عوایق

شمارهٔ ۷۴۵

رفیقی هم دم و یاری موافق

به دست آور ببُر از هر منافق

برو یاری طلب کن کاندرین راه

گزیرت نبود از یاری موافق

بهانه عشق لیلی کن چو مجنون

نظر گه رویِ عذرا کن چو وامق

مسلّم نیست کس بی پایمردی

که باشد دست گیر اندر عوایق

درین علّت بمیری گر طبیبت

نباشد در مداوا نیک حاذق

به قومی التجا کن گر بصیری

که ایشان اند ممتاز از خلایق

ترابر ذوقِ وهمی حالتی نیست

که ایشان راست بر محضِ حقایق

ولیکن صبحِ کاذب را نباشد

فروغِ نورِ شمعِ صبحِ صادق

نزاری بت پرست ار بت شکن باش

دو رنگی در طریقت نیست لایق

گر آن سالوسیان اهلِ صلاح اند

عفا الله زمره ی رندانِ فاسق

سراسر گنجِ دنیا عینِ رنج است

فراغت نیست ممکن در علایق

فلک تا داغِ بی دادی نکردش

کُله ننهاد بر فرقِ شقایق

شمارهٔ ۷۴۶

ما بینِ حقّ و باطل ضدّیتیست مطلق

تیغی به تارِ مویی آویخته معلّق

ای یار یک نصیحت یارانه بشنو از من

مگرو به رایِ ناقص مشنو حدیثِ احمق

یک بار حایِ حیرت بر قافِ قربِ او زن

کز عینِ عرف گردد میمِ محق محقّق

دوشیزه مریم ارنی چون زایدی مسیحا

حلاّج مرده ارنی چون گویدی انا الحق

هر ظاهری که بینی بی باطنی نباشد

بشنو ندایِ دعوت زین داعیِ مصدّق

با وقت ساز حالی تا وعده ای ستانیم

از کف مدار خالی جامِ میِ مروّق

من پیرِ خانقاهم یعنی شراب خانه

کرباس و صوف خواهم نه سندس و ستبرق

نا برده بوی و کردن نسبت به شیخ صادق

کار افتقار دارد نه اخضر و نه ازرق

مهر کسیست ما را در جان که وقتِ معجز

مه را به یک اشاره کردی در آسمان شق

با لحم و دّمِ ما شد مهرِ ولی مخمَّر

دانی کدام والی شیرِ مصافِ خندق

دانم کنند جهّال انکار بر نزاری

غم نیست گر مقلّد گیرد برین سخن دق

شمارهٔ ۷۴۷

خنبِ من کوثرست و راحِ رحیق

گنجِ من کُنجِ خانۀ تحقیق

نفسم روح خاصه روحِ مسیح

خاطرم بحر خاصه بحرِ عمیق

سخنم دانه دانه دُرِ نفیس

لغتم نکته نکته رمزِ دقیق

نه غلط می کنم چه حاجتِ آن

که مقاماتِ خود کنم تصدیق

کارِ من نیست طم طراق نی ام

مردِ جنگ و جدل به هیچ طریق

من به خود نیستم کم از کم هیچ

هم مگر هم رهم شود توفیق

آرزو داشتم قناعت و بخت

در کنارم نهاده بی تعویق

کُنج کی خواهم و صراحی کی

ور بود یارَکی شریف و شَفیق

ساقیِ ساده بر ستیزه ی عام

میِ برّاق ریز در ابریق

جز به کشتن مده نزاری را

باش گو در محیطِ خنب غریق

شمارهٔ ۷۴۸

اگر تو جهد کنی با تو می رود توفیق

رفیقِ راه تو توفیق به علی التحقیق

اگر مشاهده خواهی برو مجاهده کش

به پایِ جهد میسّر شده ست قطعِ طریق

سفینه واسطه ی مَخلص است بی ملاّح

گمان مبر که توان شد برون ز بحرِ عمیق

به مهلکات در افتاده جهد باید کرد

به کوششی که برآید ز دست و پایِ غریق

مکن فراخ روی در سخت که پنهان است

رموزِ مردان در ضمنِ نکته هایِ دقیق

خیال و وهم و قیاس از دماغ بیرون کن

که استقامتِ تو نیست جز درین تفریق

مدام باش طلبگارِ وقت بی تأخیر

قیام کن به مهمّاتِ خیر بی تعویق

ز راح دست مکش روح را صفایی ده

صفایِ روح نباشد مگر به راحِ رحیق

سِیه کنند سفید اهلِ روزگار و مرا

دقیقه ایست ز من بشنو ای رفیقِ شفیق

خضاب کاریِ من به که هر سپیده دمی

رخِ زریرِ نزاری به مَی کنم چو عقیق

شمارهٔ ۷۴۹

بر ما گر اعتراض کند مدّعی چه باک

بر آستانِ دوست مقیمیم هم چو خاک

عین الیقین معاینه می بین و دور باش

هم چون من از وساوسِ تشبیه و اشتکاک

چنگال در مزن به گریبانِ ما گریز

از زمره یی که دامنِ عفّت زدند چاک

عاقل نشد هنوز برین امتحان محیط

تا عشق از برایِ چه آمد درین مغاک

تا دفعِ شبه و شرک کند ورنه لامحال

وحدت نیامده ست و نیاید در اشتراک

ما را مبر به دعوتِ اصحابِ خودپرست

در قالبِ پلید نگنجد روانِ پاک

در خانه مرغ را نبود قدرتِ عقاب

در آب لوک را نبود حّدِ بیسراک

هر کس به اصل میل کد پیش بین و عقل

ما را چو بازگشت به عشق است نیست باک

هم عاقبت به مرکزِ خود بازگردد آب

هر چند کز سَمَک بردش ابر بر سماک

خو کن به بی نوایی و عزلت نزاریا

آری که خانه سوز بود عشقِ سوزناک

مردانه باش در صفِ تسلیمِ غازیان

عشقت مگر به تیغِ محبّت کند هَلاک

شمارهٔ ۷۵۰

فسردگان چه شناسند قدرِ سورِ فلک

که عاشق است که نشناسد از قدم تارک

به وصف و شرح چه حاجت درین سخن شک نیست

در آفتاب کسی را چه اشتباه و چه شک

کمالِ عشق نمی دانی و مرا هم نیست

سر و دلی که به برهان صفت کنم یک یک

به عقل اگرچه شریف است عشق نتوان باخت

به نردبان نتوان بر سماک شد ز سمک

تو را که عشق به کارست عقل می طلبی

شکر مفید نباشد به جایگاهِ نمک

چو دردِ عشق بجنبد کدام عقل و خرد

چو وصلِ دوست برآید کدام حور و ملک

کسی دگر چو نزاری ز عشق واقف نیست

که هیچ سنگ نداند عیارِ زر چو محک

شمارهٔ ۷۵۱

عشق است فراخ و سینه‌ای تنگ

راهی ست دراز و مرکبی لنگ

یک خاطر و صدهزار غصّه

یک منزل و صدهزار فرسنگ

بی یادِ تو کعبه‌ها خرابات

بی نامِ تو نام‌ها همه ننگ

جامی به هزار بیم در پیش

شاخی به هزار حیله در چنگ

سجّاده فتاده در بُنِ خم

قرّابه شکسته بر سرِ سنگ

درباخته نردِ دین و دنیا

چون کم زدگان نشسته دل تنگ

از عشق منال ای نزاری

رو صلح گزین و بگذر از جنگ

شمارهٔ ۷۵۲

مرا مکابره کشته ست بی خصومت و جنگ

به جفتِ چشمِ سیاه آن نگارِ سبز آرنگ

سمن سُرین غزلی چون غزالِ دست آموز

و لیک بر عقبش می رود رقیبِ پلنگ

ربوده گویِ ملاحت به زلفِ چون چوگان

نموده روزِ قیامت به قامتِ چو خدنگ

به دل بری همه اعضا و پیکرش چالاک

به چابکی همه شکل و شمایلش ارتنگ

به هر که بر گذرد چاره نیست تا نکند

دلش به سلسلۀ زلفِ چون کمن آونگ

به دادخواه چرا دامنش نمی گیرم

میانِ خلق وز چنگش برون کنم دلِ تنگ

چه گونه سر به گریبانِ غم فرو نبرم

که عشق باز نمی گیردم ز دامن چنگ

تَنُک دلانِ چو ما را چه قدر خواهد بود

که هوش می برد از مغزِ مردِ با فرهنگ

دلش نسوزد بر نالۀ نزاریِ زار

که گر به کوه رسد خون شود بر و دلِ سنگ

شمارهٔ ۷۵۳

عشق اگر باز گرفتی ز گریبانم چنگ

خونِ دل برمژه از دیده نبودی آونگ

رنگ پوشیدم و هم رنگ نمی شد با من

هم بینداختمش نه منم اکنون و نه رنگ

تا دل و دیده نخواهند و نبینند به کس

کلبۀ کنج گرفتم ز فضایِ دلِ تنگ

خود نه من بودم و نه دیده و نه دل بر کار

عشق در خانه و من با دل و با دیده به جنگ

مردمان وعظ مگویید و ملامت مکنید

که محال است برون بردن ازین آینه زنگ

من خود از بحرِ ملامت به کناری برسم

که به دم در نتوانند کشیدم چو نهنگ

برو ای عاجز و در گوشۀ مسجد بنشین

که رهِ کویِ خرابات صراط است و تو لنگ

زاهدان گوشه نشینی به ضرورت کردند

تا نگویی به خرابات نکردند آهنگ

پیشِ محراب نشینند که نامحرم را

ره نباشد که درآید ز پسِ پردۀ چنگ

پردۀ ما مدر ای عاقل و تشنیع مزن

تو برو شیشۀ خود نیک نگه دار ز سنگ

تا کسی را به نزاری چه توقّع باشد

که نه اندیشۀ نامش بود و نه غمِ ننگ

شمارهٔ ۷۵۴

تو ملامت مکن ای مدّعی اینک سر و سنگ

چه تفاوت کند آن را که نه نام است و نه ننگ

این نه آن آتشِ تیزست که بنشاند آب

وین نه آن آهنِ سخت است که بگدازد زنگ

برنگردیم به سنگ از درِ آن سیم اندام

می بیارید که ما توبه شکستیم به سنگ

ای که چشمانِ چو آهویِ تو کشته ست مرا

تا کی از دستِ رقیبت که بلاییست پلنگ

گو بکن جور که در خاطرِ ما مهر نه کین

گو بزن تیغ که از جانبِ ما صلح نه جنگ

تا به گوشت رسد از بادِ صبا زمزمه ای

همه شب نالۀ من تیز گرفته ست آهنگ

این بلایی ست نه بالا و قیامت نه قبا

که نه بر قامت سروست و نه بر قدّ خدنگ

ای خوش آن شب که به خلوت بنشینیم به هم

تو قدح بر کف و من در سرِ زلفت زده چنگ

در فراقت به شکایت غزلی می گویم

زار چون زیر و تو با زاریِ من ساخته چنگ

آن محال است که گویند نزاری کرده ست

تو به از مطرب و می یا کند از شاهدِ شنگ

شمارهٔ ۷۵۵

آشکارا شد همه رازم دریغا نام و ننگ

چون چنین شد ساقیا درده شرابی بی درنگ

در مُقامر خانه ی عشق و خراباتِ کمال

پاک بازان فارغ اند از نام و ننگ و صلح و جنگ

هر دو عالم باختن در یک نَدَب فرزانگی ست

جامِ می بر دست کردن طوقِ گردن زلفِ چنگ

نیلِ مستانِ صبوحی بر جمالِ دوستان

کی به نیلِ مصر ماند خاصه نیلی پر نهنگ

راحتِ روح است با حورانِ آهو چشم می

کندنِ جان است بودن با رقیبانِ پلنگ

شیرۀ رز را همی گویند بد گویان شراب

حاش لله نوش دارو را لقب دادن شرنگ

هیچ کس را در جهان بر هیچ کس انکار نیست

چون توان بردن به حیلت صبغة الله را ز رنگ

صیقلِ اندوق کن بر کار یعنی می که می

می زداید از سوادِ دیدۀ دل تنگ زنگ

دستِ تشنیع و گریبانِ نزاری تا به کی

چون نزاری هر که زد در دامنِ تسلیم چنگ

چون کند بی چاره کز دستش برفتنه ست اختیار

چون خدنگ از شست و مرغ از دام و صید از پالهنگ

شمارهٔ ۷۵۶

گذشت عمرِ گرامی در انتظارِ وصال

دریغ صحبتِ یاران و روزگارِ وصال

دریغ نیست دلم در عذابِ هجر دریغ

که جز دریغ نمانده ست یادگارِ وصال

شد آن زمانه که در پای مال بود فراق

کنون به دستِ فراق است اختیارِ وصال

دو مشکل است میانِ دو خصم رویاروی

که بخت یارِ فراق است و جهد یارِ وصال

عذابِ محشرِ هجران قیامتی دگرست

نه خلق را به قیامت بود قرارِ وصال

چه روز بود که هجران سیاه کرد چو شب

جهانِ روشن بر چشمم از غبارِ وصال

به صد زبان به زمانی هزار شکر کنم

اگر به خواب ببینم دمی کنارِ وصال

چو احتمال نمی دارم انتقامِ فراق

چه گونه در نگریزم به زینهارِ وصال

نزاریا به قضایِ فراق راضی باش

که جز شرابِ رضا نشکند خمارِ وصال

شمارهٔ ۷۵۷

نه بی تو طاقتِ صبر و نه با تو رویِ وصال

ترا ز من چو مرا از جهان گرفت ملال

سمومِ هجر تو دود از دلم برآوردی

اگر نه بویِ تو می بُرد می ز بادِ شمال

رقیب راست گمان می برد که پندارد

که در کنارِ منی روز و شب ولی به خیال

چو بر تو شیفته تر می شوم ز غایتِ شوق

تو هم فریفته تر می شوی به حسن و جمال

ترا که دوست گرفتم گمان نمی بردم

به دشمنی و چنین دشمنی به حّدِ کمال

ببخش بر منِ مسکین اگر دلی داری

که بر اسیرِ زبون رحمت آورد قتّال

چو نا امید شوم دم به دم بر آن باشم

که از دیارِ تو رحلت کنم هم اندر حال

و لیک بی دل و بی جان کجا توانم رفت

که مبتلا شده ام هم چو مرغِ بی پر و بال

نزاریا چه کنی هم چنین به زاریِ زار

جفاش می کش و خوش می گری و خوش می نال

شمارهٔ ۷۵۸

گر برون آیی و برقع بگشایی ز جمال

از تو گیرند قیامت همه خلق استدلال

گر نهی بر رهِ اسلام ز زلفت دامی

عالمی خلق در افتند چو کافر به ضلال

بر فشان عطفِ عرق چین و بهل تا گیرد

نفسِ روحِ خدا رایحۀ بادِ شمال

از تو عشّاق یکی جان نبرند ار تو تویی

خو مگر باز کند غمزۀ مستت ز قتال

رحمت آرد مگر ای دیده ی پر خون بگری

چاره ای نیست دگر ای دلِ پر درد بنال

دورم از غایتِ تعجیل و مسافت نزدیک

چون بود بسته دهن تشنه بر اطرافِ زلال

گر شکایت کنم از دوست ادب نیست که هست

همه شب در برِ من خفته و لیکن به خیال

این همه تفرقه زان است که کم تر کردیم

شکرِ جمعیّتِ احباب در ایّامِ وصال

صفحه ی سیمِ ورق جدولِ تقویم شود

گر در آرم به قلم شمّه ای از صورتِ حال

صبر مفتاحِ نجات است نزاری خوش باش

اخترِ طالعت آخر به درآید ز زوال

تا نفس را حرکت باشد و دل را قوّت

درِ امید زدن را بود امکان و مجال

شمارهٔ ۷۵۹

صخره ای بر راهِ ما بود از خیال

برگرفت آن صخره را از ره جمال

غمزه ای کردند از طرفِ نقاب

عقلِ ما زان غمزه حالی کرد حال

آه از آن شکل و شمایل آه آه

دل ببرد از ما بدان غنج و دلال

دل ز بی صبری چو ذرّه مضطرب

جان به نورالعین در عینِ وصال

عقل از آن زد دست در فتراکِ عشق

تا نصیبی یابد از دورِ کمال

هرگز این دورش نباشد بهره ای

گردِ سر گردد چو دورانِ محال

دل منه بر نسیۀ رای و قیاس

نقد بطلب تا بیابی ارزِ حال

راویان انصاف را چون کرده اند

هم چون کاه آن خر بطلان را در جوال

خلق را چون در ضلالت می برند

وآن نگون ساران نترسند از وبال

هی نزاری چیست این ، دیوانه ای

چشم می دار از دلیری گوش مال

شمارهٔ ۷۶۰

کجا شدی که فراتر نمی شوی ز مقابل

چه غایبی که چنین حاضری به شکل و شمایل

درونِ خانۀ چشمی کدام حاضر و غایب

مقیمِ سینۀ تنگی کدام خارج و داخل

به تن جدایم و جانم به خدمتِ تو ملازم

به شخص دورم و دستم به گردنِ تو حمایل

ملازمِ تو وجودم نه حاضرست و نه غایب

مصاحبِ تو دلم در مراحل است و منازل

مگر به بحرِ فراقت به بادبانِ تضرّع

رسد هر آینه این کشتیِ امید به ساحل

وگرنه درد و دریغا که روزگارِ گرامی

به هرزه می گذرد وز دریغ و درد چه حاصل

چه حاجت است که من حالِ خویش بازنمایم

سرشک دیده بگوید که روشن است دلایل

ز دستِ عشق همه عمر هیچ کار نکردم

که لایق است و پسندیده پیشِ مردمِ عاقل

مرادِ طالبِ او در مشاهده ست وگرنه

به یک نظر متصرّف کند مجاهده باطل

بهانه در رهِ مجنون محبّت است و از آن جا

غرض تفرّجِ لیلیست در طوافِ قبایل

نزاریا تو و شوریدگی و رندی و مستی

که خویِ عشق به دیوانگیست راغب و مایل

گمان مبر که دگر باره عقل گِردِ تو گردد

وگر به شعبده بر گردنش نهند سلاسل

شمارهٔ ۷۶۱

صبح دَم دوش برآورد منادی بلبل

هین که باز از تُتُقِ غنچه برون آمد گل

مطربِ زهره نوا ساقیِ خورشید لقا

خوش بود خاصه که بر طلعتِ گل نوشی مُل

نازکان سرخوش و برطرفِ چمن طوف کنان

مرغکان مست و در افکنده به بستان غلغل

وقت را باش به نقد و طمع از نسیه ببُر

دیرگاه است که این سیل ببرده ست آن پُل

بلبلِ شیفته از جرعۀ جامِ میِ شوق

مست باشد نه چو قمری ز شرابِ آمل

نروی در پیِ دل تا نشوی خوار چو من

هر که او در پیِ دل رفت در افتاد به کل

گر به شب طوق کنم زلفِ دل آرام به روز

شحنه بر گردنِ من گو به غرامت نه غل

دیده پیش است اگر خار گزاید ور نیش

سینه کردم سپر ار تیغ زند ور تاول

بر نزاریِ نزار این همه تشنیعِ رقیب

باغ بان برد گل و شیفته بر گل بلبل

شمارهٔ ۷۶۲

تویی که بر تو نباشد مرا نظیر و بدل

منم که از تو نگردم جدا به تیغِ اجل

بیا که در همه عالم به مهربانیِ ما

کسی دو عاشقِ صادق دگر نبیند بَل

که خود ز شفقتِ ما تا هزار سالِ دگر

میانِ خلقِ جهان عاشقان زنند مثل

هنوز رویِ تو نادیده آشنا بودیم

تو خود حواله ی ما بوده ای به حکمِ ازل

به چشمِ عشقِ دلت برگزیده ایم نخست

به مهرِ جانِ خودت پروریده ایم اوّل

امید و بیمِ من از دوزخ و بهشت تویی

وگر نه آن چه خطر دارد این یکی چه محل

بهشتِ جانِ نزاری تویی و خوش تر از آن

نیافرید بهشتی خدای عّزَوجَلّ

شمارهٔ ۷۶۳

عشق آمد و برفت قرار و ثباتِ دل

مضبوط کرد مملکتِ کایناتِ دل

وه وه که چون به دستِ تسلّط فرو گرفت

هر هفت پیکرِ تن و هر شش جهاتِ دل

از اشک ریزِ دیده چه گویم مجال نیست

گفتن درآن که عاجزم اندر صفاتِ دل

نقصانِ کارِ دل همه از عشقِ قاتل است

هر چند هم ز عشق فزاید حیاتِ دل

بر عقلِ کینه ور چو معوَّل چو بر دمد

دهقانِ عشق مهرِ گیا از نباتِ دل

می سوزد از مجاهده و می گدازدش

تا در ذواتِ عشق شود محوِ ذاتِ دل

خوش باش در وفایِ محبّت نزاریا

کز ممکنات نیست خلاص و نجاتِ دل

شمارهٔ ۷۶۴

چند خواهم سوخت آه از دردِ دل

در عذابم سال و ماه از دردِ د ل

هر چه کردم قصد آه از دستِ دوست

بر نفس بگرفت راه از دردِ دل

حالتی دارم که نتوان گفت باز

گه ز سوزِ عشق و گاه از دردِ دل

سینه ای هم چون تنور از سوزِ عشق

رنگِ رویی هم چو کاه از دردِ دل

در وجودم می فتد برقِ فراق

هم چو آتش در گیاه از دردِ دل

گر فرو گریم همه اجزایِ خاک

خون شود بی اشتباه از دردِ دل

هم مگر صاحب نظر یا بد خبر

چون کند در من نگاه از دردِ دل

چون منی داند که من چونم ز هول

دردِ دل باشد گواه از دردِ دل

بر نزاری گر بنالد عیب نیست

قصّه بنویسم به شاه از دردِ دل

گویم ای دردِ مرا درمان ز تو

با تو آوردم پناه از دردِ دل

شمارهٔ ۷۶۵

ای دیده را به دیدنِ رویت قرارِ دل

گه در میانِ جانی و گه در کنارِ دل

دل را چه حّدِ آن که به جانی سخن کند

در جست وجویِ وصلِ تو شد جان نثارِ دل

بی رونق از دل است همه کار و بارِ من

ای خاک بر سرِ من و بر کار و بارِ دل

گفتم به اختیار که داده ست دل ز دست

دیرست تا ز دست برفت اختیارِ دل

با ما ز هر چه هستیِ ما بود هیچ نیست

ماییم و نیم جان و همین یادگارِ دل

از دل همه بلا به سرِ مبتلا رسد

زنهار با بلا منشین در جوارِ دل

تا آفتاب را نبود استقامتی

ممکن به هیچ وجه نباشد قرارِ دل

بر مرکزِ دوایرِ عشق افتاده است

از بدوِ آفرینشِ عالم مدارِ دل

زین جا نزاری از پیِ دل بر سر اوفتاد

کز سر برون نمی شودش خار خارِ دل

شمارهٔ ۷۶۶

هیهات اگر به دستِ من استی زمامِ دل

هرگز نبردمی دگر از غصّه نامِ دل

بسیار دست و پای زدم در خلاصِ جان

رویِ خلاص نیست به حیلت ز دامِ دل

از بدوِ کون اگر غم و دل توأمان نبُد

پس بی غم از چه نیست زمانی مقام دل

بادِ صبا میانِ من و دوست محرم است

جز او به دوستان که رساند پیامِ دل

ای یادِ صبح عرضه کن از لطفِ بی دریغ

در بندگیِ حضرتِ جانان سلامِ دل

گو جایِ مهرِ توست اگر نه نکردمی

چندین مبالغت ز پیِ احترامِ دل

عمرم بدین امید به سر شد که عاقبت

روزی رسم مگر ز دهانت به کامِ دل

می بود پیش ازین و کنون می کنم غذا

از خون که تا به لب برسیده ست جامِ دل

چندین نزاریا چه خوری غصّه از رقیب

آری به روزگار کشند انتقامِ دل

شمارهٔ ۷۶۷

پیرانه سر ز دست بدادم عنانِ دل

من پیر و مبتلا به هوایِ جوانِ دل

هر روز چون نَفَس به لب آمد هزار بار

در آرزویِ رویِ دل آرای جانِ دل

بی دل ترست هر که نگه می کنم ز من

خود هیچ کس نشان ندهد از نشانِ دل

با آن که دل ندارم و در بندِ جان نی ام

ترسم ز آهِ سینه ی آتش فشانِ دل

رفته ست مرغِ دل ز نشیمن گهِ قدیم

از بس که عشق تفرقه کرد آشیانِ دل

بیزارم از دلی که به جان آمدم از او

هر جا که خواه گو برو ای خان و مان دل

آباد باد حسنِ تو گر دل خراب شد

گوهر چه خواه باش مه این و مه آنِ دل

آن جا که دوست است به جز دوست هیچ نیست

کونّین را چه مرتبه در لامکانِ دل

پنجاه سال گفتم و پایان پدید نیست

تا چند جان کنم ز پیِ داستانِ دل

هم چون نزاریی دگر اندر رکابِ عشق

هرگز نداد هیچ کس از کف عنانِ دل

شمارهٔ ۷۶۸

دوست می دارم به جانش در میانِ جان و دل

چون کنم دستم رسد آیا بدان ترکِ چگل

باشدش آیا سر و برگِ جوان مردیِ آنک

دستِ من گیرد بر آرد پایِ امّیدم ز گل

کس چو من ماهی ندارد مهربان و کینه توز

کس چو من یاری ندارد جان فزای و دل گسل

دعویِ ما شد به دیوانِ قضایِ عشق قطع

کرده اند این ماجرا از مبداء فطرت سجل

فطرتم مشغول می دارد به عشق ای دوستان

هر کسی هستند در دنیا به کاری مشتغل

بر نگردم تا نیابم بار در عینِ حضور

اینَت بی همّت که از طوبا شود قانع به ظل

جانِ ما را اتّصالی نیست با افسردگان

جانِ ما بوده ست با جانان ز مبدا متّصل

چون کنی با آن که هم از دل برون شد هم ز جان

هم چو جان بنشسته باشد در میانِ جان و دل

تابِ زلفِ دل فریب و غمزه ی غمّازِ مست

دارد از رویِ خردمندان نزاری را خجل

بر لبِ کوثر ز جانی بر دهان از تشنگی

چون نداری اختیارش بایدش کرد بحل

شمارهٔ ۷۶۹

ای دل آخر نشدی سیر ز محنت ای دل

به سرِ کویِ بلا بیش مکن سر منزل

چند گویی ز دهان و لب و چشم و خط و خال

چند گویی ز ختا و ختن و چین و چگل

می زنم سر به سر از دستِ تو با دیو و بلیس

می روم در به در از کرده ی تو خوار و خجل

منزلم بر سرِ آتش بود و از گریه

سیلِ خون می رودم در عقب از هر محمل

چشم در پیش و سر افکنده بمانم از چه

از بس انکار به هر انجمن و هر محفل

در مقاماتِ تحیّر ز پسِ استخلاص

گاه مصروعم و گه مسرع و گه مستعجل

از پیِ خونِ تو هر جا که رسیدم در حال

به گواهیِ من افعالِ تو کردند سجل

نیم جان دارم و گر نیز برآنی که ز تن

قطعِ پیوند کنی دست فرو کن بگسل

من به هر چیز که کردی بحلت کردم و رفت

آن تو دانی و نزاری که کند یا نه بحل

چند گویم ز دل و جان، من و تسلیم و گر

دولتم دست دهد پای بر آرم از گل

شمارهٔ ۷۷۰

با تو پیوندست ما را از ازل

کی شود پیوندِ روحانی بدل

آدمیّت عاشقی ورزیدن است

هر چه می بینی دگر بل هم اضل

دابة الارض افتد و طیّ السما

در مکانِ عاشقان ناید خلل

از بخارِ پرتوِ خورشیدِ عشق

عقل را در دیده می افتد سبل

زان نمی میرند هرگز عاشقان

کزمصافِ عشق بگریزد اجل

عاشقان خود کشتگانِ مطلق اند

لاجرم حیّ اند و باقی لم یزل

ما سوی پوشانِ عشقِ مفردند

فارغ اند از زینت حور و حلل

خودپرست و دعویِ لاغیرله

هم مگر با نقدِ خود سازد جُعَل

چون ندارد طاقتِ خورشید بوم

میخورد حنظل که احسنت ای عسل

خام را ذوقی نباشد لاجرم

می شود لازم گریزش زین قبل

دور دورافتد درین ره مردِ کار

ز امتحان بیرون کم آید بی علل

جان سِپاری را بباید گر بزی

نازنینان را نباشد این محل

جوهرِ یاقوت دارد تاب و بس

در همه سنگی کند آتش عمل

تا کی از زلّت نزاری هوش دار

نیستی معذور مِن بعد از زلل

دعویِ سر پنجه با زور اوران

لاجرم بنشین خجل سر در بغل

هم تویی تو حجابِ راهِ توست

خودپرستی کم تر از لات و هبل

شمارهٔ ۷۷۱

بیا دل ز دنیایِ دون بر گسل

که بس رونقی نیست در آب و گل

سلوکِ تو از خود برون رفتن است

شدن با دگر سالکان متّصل

به دنبالِ آن سالکان کی رسی

به احوالِ دنیا چنین مشتغل

گروهی گرفته رهِ فلسفه

گروهی دگر مذهبِ معتزل

علی الجمله هر کس به خود مذهبی

نهادند از یک دگر منفصل

مقصّر جدا گشته غالی جدا

برون رفته از جاده ی معتدل

رهِ راستان است و فرمان بَران

زری پاک و پاکیزه از غشّ و غل

قیامت که موقوف دارند خلق

به نَطوی السّماءَ کطیِ السِجِل

اگر سّرِ این سَتر پیدا کنم

کجا طاقت آرند کو محتمل

شمارهٔ ۷۷۲

سرِ پیوند ندارد صنمِ مهر گسل

خود دلش داد که بر کند چنین از ما دل

دوست نادیده و نا کرده وداعی با او

رفتنم واقعه یی مشکل و بودن مشکل

چون روم چون سپرم راه چه تدبیر کنم

خاطرم قیدِ مُقام است و قضا مستعجل

خاکِ ره گل کنم از گریه و ترسم که شوم

خجل از صحبتِ اصحاب و بمانم در گل

تا سحرگاه ز تاب و تفِ اندوهِ خلیل

هر شبان گاه کنم برسرِ آتش منزل

من به پیرانه سر از دستِ دل آشفته شدم

روز و شب در هوسِ صحبتِ خوبانِ چگل

سر تشویر کی از پیش برآید دگرم

چون نشینم پس ازین با عقلا در محفل

عشقم از فطرتِ اُولا به در آورد نه عقل

قابلِ امر محقّ است و مشنّع مبطل

نکند از عقبِ دوست نزاری رجعت

لامحال از پیِ خورشید بود سرعتِ ظل

هیچ جنبش نبود بی اثرِ جاذبه ای

چه کند پس روِ هنجارِ زمام است ابل

شمارهٔ ۷۷۳

به جز ملامتم از دل نمی شود حاصل

چه می کنم ز چنین دل که خاک بر سرِ دل

چه توبه ها که بکردم ز عشق و سود نداشت

دلِ ستیزه کشم باز می کند باطل

حریص می کنمش بر صلاح و بر تقوا

به جز به شیشه و شاهد نمی شود مایل

ملامتی ز پس است و قیامتی در پیش

دو واقعه ست یکی مشکل و دگر هایل

هنوز واقعه ی مشکلِ دگر دارم

که دل گرو بنشسته ست و یار مهر گسل

زمانه حل نکند مشکلاتِ عشقِ مرا

که جزوِ مشکلِ من مشکل است وکُل مشکل

به حلّ و عقدِ خردعشق باز نتوان داشت

حیَل چه دفع کند چون قضا شود نازل

شکیب کردنِ من خود ز دوست ممکن نیست

که عقل بر سرِ پای است و صبر مستعجل

چه بادیه ست که در باده ی ولایتِ عشق

که نه منازلش آید پدید و نه ساحل

درونِ سینه ی من عشق و بی خبر من از او

که شرم باد مرا زین حیاتِ بی حاصل

بسی به خانه ی درویش اتّفاق شده ست

که پادشاه فرود آمده ست و او غافل

به گوشِ جان دو سه نوبت شنیدم این آواز

ز ما ورایِ نهم آسمان به صد منزل

نزاریا تو چه مرغی که از دریچۀ غیب

به دامِ عشق در افتاده ای چنین مقبل

شمارهٔ ۷۷۴

ای دل از عمرِ گرانمایه چه داری حاصل

حاصلی نیست به جز هرزه درایی ای دل

گِردِ پا وسرِ آفاقِ جهان برگشتی

از جهان جز غم و اندوه چه کردی حاصل

بر تو دیرست که بستند مجانین عمدا

محضرِ ترکِ خردمندی و کردند سجل

بره و مرغ حلال است بر انسانِ شریف

همه مردار بخوردی و نکردی بسمل

دلِ آلوده به ادناس کجا خواهی برد

دل سِتان از تو دلی می طلبد بی غِش و غِل

از تو تا این چه بلا بودکه آمد به سرم

بحلی گر نکنی بیش ز من یاد بحل

گر برآید ز درونم نفسی گوید عقل

پیشِ ما بی ادبی می کنی ای لایعقل

ور برایِ جگرِسوخته خواهم آبی

بر جَهَد عقل که ای خام طمع لاتعجل

زین دو مشکل که برون آوردم الّا صبر

صبر اگر داشتمی کار نبودی مشکل

ترکِ دل بازی و دل گیر نزاری پس ازین

وقتِ آن است که دل باز شناسی از گل

نتوان کرد به پیرایه سر اکنون که خطاست

دست در چینِ سرِ زلفِ نگارانِ چگل

شمارهٔ ۷۷۵

نیسان فکند باز عرق بر عذارِگل

لؤلویِ آب دار نگر در کنار گل

درّاج و سار و فاخته و بلبل و تذرو

جمع آمدند بارِ دگر روزِ بارِ گل

دیوار و در گرفته و با چوب هایِ خار

چندین نگاه بان ز یمیمن و یسارِ گل

بی چاره عندلیب که روزی هزار بار

جانش به لب برآمده در انتظارِ گل

با این همه رقیب که بر گل گماشتند

یک دم نبود ایمن و فارغ ز کارِ گل

بلبل سر از خروش تهی کرده وز بخور

پر عطر کرده مغز گلابی بخارِ گل

گه باد بر چمن کند اوراقِ گل نثار

گه می کند سحاب لآلی نثارِ گل

چون روزگارِ ما که وفا با کسی نکرد

با عندلیب هم نکند روزگار گل

با ما زمانه در جدل از عمرِ بی ثبات

او نیز هم ز مدّتِ ناپایدارِ گل

از گل به یادگار تو ماندی نزاریا

آری همیشه خار بود یادگارِ گل

شمارهٔ ۷۷۶

گیتی بهشت وار شد از روزگارِ گل

در باغ بشکفید رخِ چون نگارِ گل

شد زاغ چون عطارد در باغ سوخته

تا شد پدید چهرۀ خورشیدوارِ گل

گل جامه چاک زد چو بشد نرگس از چمن

گویی بشد ز فرقتِ نرگس قرارِ گل

مانَد به چنگِ ساخته اکنون نوایِ مرغ

ماند به عودِ سوخته اکنون بخارِ گل

گر خواست دارِ باده بود طبعِ ما کنون

زیرا که بلبل است کنون خواست دارِ گل

در خانه گر کنیم کرانه کنون رواست

زیرا که جایِ ما نشود جز کنارِ گل

در بوستان کنیم به دیدارِ دوستان

تن ها فدایِ باده و دل ها نثارِ گل

اکنون که روزگار نزاری به کام ماست

نتوان گذاشت جز به طرب روزگارِ گل

شمارهٔ ۷۷۷

رونق گرفت کارِ من از روزگارِ گل

خوبی و دل بَری ست مرا در کنارِ گل

لطفِ رحیق یافت مزاجِ لطیفِ می

آبِ عقیق بود رخِ آب دارِ گل

هر دُر که ریخت دیدۀ من در فراقِ دوست

آورد ابر کرد سراسر نثارِ گل

می خور به وقت باش تو از جورِ روزگار

گه در پناهِ باده و گه در جوارِ گل

بی گل رُخی که چون گلِ رخ سارِ او به رنگ

یک گل نبوده در همه ایل و تبارِ گل

گل را به باغ گر نبود جاودانه کار

ما را بس است رویِ چو گل یادگارِ گل

شمارهٔ ۷۷۸

باد آمد و گشاد نقاب از رخانِ گل

ابر آمد و نهاد گهر در میانِ گل

آمد گهِ شکفتنِ گل در میانِ باغ

و آمد گهِ نشستنِ ما در میانِ گل

می با گل آشنا شد و مرغان به سویِ او

پیغام ها دهند همی از زبانِ گل

سوگندها خوردند به گلزارها کنون

مستان به جامِ باده و مرغان به جانِ گل

بی چاره عندلیب نخسبد یکی زمان

در بوستان شده ست کنون پاس بانِ گل

دستان ها رسد به نو از بلبلان همی

گویی که کرده اند ز بر داستانِ گل

گشتند مدح خوانِ نزاری به روز و شب

من مدح خوانِ شاهم و او مدح خوانِ گل

شمارهٔ ۷۷۹

کرد آشکار بادِ بهاری نهانِ گل

وز گشتِ روزگار یقین شد گمانِ گل

اندوه و غم نهان شد و لهو و طرب یقین

تا گشت آشکار جمالِ نهانِ گل

تا باز شد دو دیدۀ ابر از گریستن

یک دم قرار نیست ز خنده دهانِ گل

چون گل ز کبر و ناز نگوید همی سخن

بلبل بود به وقتِ سخن ترجمانِ گل

گویی نسیم دعوتِ عیسی همی دهد

هر باد کان برون جهد از بادبانِ گل

شاخِ گل آسمان شد و از ابرِ نو بهار

پر مشتری و زهره شود آسمانِ گل

ای من غلامِ خالِ رخ ماه رویِ خویش

چون نقطه ای ز مشک زده بر میانِ گل

از لعل سیم دارد و از مشکِ ناب چشم

آن در میانِ یاسمن این در میانِ گل

شمارهٔ ۷۸۰

از تُتُق آمد برون خاتونِ گل

حلقه باید کرد پیرامونِ گل

لیلیِ باغ از نقاب آمد برون

صبح دَم بَرنَجد شد مجنونِ گل

ابرِ تر دامن به عمدا می کند

گریه ها بر خندۀ موزونِ گل

باد برهم می زند از نازکی

هر سحرگه اطلس و اکسونِ گل

حبّذا مشّاطه ی قوسِ قزح

تا بدانی عکسِ بوقلمونِ گل

با دلِ من مانَد و با رویِ دوست

اندرونِ لاله و بیرونِ گل

وِردِ بلبل در فراقِ وَرد چیست

ای دریغا حسنِ روزافزونِ گل

می به شادی نوش کن ای نیک بخت

بر مبارک طلعتِ میمونِ گل

ظلم باشد آبِ رز بر من حرام

بس گلابی بی وبال از خونِ گل

شد نزاری فتنه ی مُل هم چنانک

بلبل شوریده سر مفتونِ گل

زهره گو بنواز عود و بازگوی

این نشیطِ نغز بر قانونِ گل

شمارهٔ ۷۸۱

اگر دورم از تو به آب و به گِل

ولی با تو باشم به جان و به دل

ز مبدایِ فطرت برفته ست حکم

از آن اتّصالم به تو متّصل

نه آن اتّصال است ما را به تو

که دورِ زمانش کند منفصل

من آن مهربانم که از مهرِ دوست

ز من مهرِ گردون بماند خجل

به چشمی که رویِ تو بیند کسی

به رویی دگر چون شود مشتغل

به چشمت که نایند در چشمِ من

همه خوب رویانِ چین و چگل

به دعوی نگویم که من نیستم

از آن بی وفایانِ پیمان گسل

قرینِ ثباتم ولی مضطرب

طفیلِ سلوکم و لیکن مُقِل

تحمّل کسی می کند بارِ عشق

که دایم بود چون شتر محتمل

تفاخر کسی را رسد در سلوک

که مأمورِ امرست هم چون اِبل

نزاری ز اندازه بیرون مشو

نه غالی نه قاصر بلی معتدل

نزاری اگر وحدتت آرزوست

طمع بگسل از کثرتِ جان و دل

شمارهٔ ۷۸۲

بلبل ز شاخِ سرو چو بر زد نوایِ گل

بر دست گیر باده و بنشین به پایِ گل

نوروز کنجِ خانه گرفتن دریغِ می

پهلوی خار حیفِ عظیم است جایِ گل

فرهاد خوانده ای که چه کرد از هوایِ دل

خسرو شنیده ای که چه دید از برایِ گل

گل را عزیز دار و به بیگانه دل مده

حیف است کرده در سرِ خاری وفایِ گل

ضایع مکن چو بلبلِ شوریده روزگار

مسکین شده به جان و به دل مبتلایِ گل

چون ز اعتدالِ نشو و نمایِ ربیع شد

روشن فضایِ باغ ز فّرِ لقایِ گل

بارِ دگر شکایت و تشنیع کرده پیش

با باغ بان گرفته ز سر ماجرایِ گل

دریاب گو دو هفته وصال و مکن فضول

با گل قرار گیر به خلوت سرایِ گل

خوش موسمی ست خاصه دو آهنگ کرده اند

بلبل نوایِ سرو و نزاری نوایِ گل

شمارهٔ ۷۸۳

مرا چو مست روان کرده بوده اند از اوّل

هنوز مستم و ثابت قدم نه مستِ مُزلزل

چنین مداومتم بر مدام دست ندادی

گرم به دست نبودی زمامِ مخرج و مدخل

غبارِغم به می از رویِ روزگار توان برد

که زنگ از آینه نتوان زدود جز که به صیقل

مرا چو وحش نباید به کوه و دشت دویدن

اگر قضا نکند چشمِ آهوانه مکحَّل

کَهای شیفتگی بودمی و سلسله سایی

اگر زمانه نکردی کمندِ زلف مسلسل

ملامتم مکن ای معترض چو با زندانی

تعلّقاتِ محقّق ز ترهّاتِ مخیّل

برو که سدره نشینان از آن گروه نباشند

که در برازخِ دنیا بمانده اند معّطل

به چشمِ راست نداند که بیندم متعصّب

چه دید خواهد جز عکسِ دیده دیدۀ احول

عنانِ عزم به تسلیم داده اند مجانین

مرادِ قیس میسّر نشد به بازویِ نوفل

بلایِ عشق سلامت شکست و شیفته خاطر

به قال و قیل نگشته ست مشکلاتِ چنین حل

نزاریا نتوانی به خودِ رسید به جایی

بکوش تا نکنی بر قیاسِ خویش معوّل

شمارهٔ ۷۸۴

دستِ من و دامنِ آلِ رسول

هر چه جزین است نیرزد به پول

باطلِ مطلق چو ندارد وجود

هر چه جز از حق نکنم من قبول

من نکنم شکر خداوند را

پس رویِ پیش روانِ جهول

واقفِ سّرِ دل وجانِ من است

آن که برون است ز کنهِ عقول

چون بود از تو به اعادت به می

راست چنان کز پیِ هجران وصول

هر که کند از خودیِ خود خروج

کرده بود باز به جنَّت دخول

عشق بود خانه براندازِ عقل

رخت برون بر ز میان تو فضول

عقل به نادان نکند اقتدا

مردِ خدا را نزند راه غول

این چه محال است کجا کی رسد

درحرمِ شاه گدا را نزول

بیش نزاری سخنِ حق مگوی

تا نشنود از تو نفور و ملول

طاقتِ این بار نمی آورند

الّا ثابت قدمانِ حَمول

شمارهٔ ۷۸۵

نگسلم از دوست امیدِ وصول

باک ندارم ز رقیبِ فضول

عاقل اگر عیب کند گو بکن

شیفته کی کرد نصیحت قبول

از اثرِ پرتوِ خورشیدِ عشق

خیره بماندند نفوس و عقول

فارغم از فرطِ غلویِ عموم

ایمنم از خوفِ غرورِ جهول

طبع به جز کژ نکند بی نمک

رقص به جز بد نکند بی اصول

خانه راو باش تهی کن که شاه

می رسد و می کند آن جا نزول

دوست درآید همه بیرون شوند

زیرِ اُحُد چند توان بُد حمول

تو ز من آزادی و من بنده ام

من به تو مشتاق و تو از من ملول

حکمِ تو بر جانِ نزاری رواست

بندۀ مطواع نجوید عدول

از سرِ جیحون نتوان بازجَست

عبره توان کرد و لیکن به پول

شمارهٔ ۷۸۶

ای دلِ شوریده سرِ بُل فضول

بیش مرو در پیِ ردّ و قبول

پای برون می نهی از حّدِ خویش

دست مزن رقص مکن بی اصول

ساکن و آهسته و تن دار باش

زود نگردد متغیّر ملول

خانه ی اوباش تهی کن که شاه

بی خبر آید کند آن جا نزول

پس روِ هادی شو لا حول کن

تا نروی بیش ز دنبالِ غول

دعویِ تصدیق و قبولِ مجاز

زان طرفِ رود چه حاجت به پول

چیست وفاداری و فرمان بری

بر سخنِ دوست نجستن عدول

غایب و در دوست شدن محو چیست

هم چو نزاری شده از خود ملول

رمزِ نزاری همه دیوانگی ست

نیست به ادراکِ قیاسِ جهول

شمارهٔ ۷۸۷

نشسته ام به خیالی که می پزم مشغول

سری ز عقل نفور و دلی ز خلق ملول

در اوفتاده به گردابِ فکر و قلزمِ عشق

که نه نهایتِ عرضش بود نه غایتِ طول

ولایتی که به دیوانگانِ عشق دهند

کجا به کنه نهایاتِ آن رسند عقول

کجا برند مجانین نصیحتِ عقلا

که پند از او و نصیحت نمی کنند قبول

سپاهِ عشق درآمد جهانِ جان بگرفت

دل از ولایتِ صبر و شکیب شد معزول

رئیسِ شهر بیاراست بام و برزن و کوی

ولی به کُنجِ گدا کرد پادشاه نزول

گرفته چون شترِ مست راهِ بادیه پیش

نه طبع مایلِ مشرب نه راغبِ مأکول

خلافِ عقل به دیوانگی بر آرم سر

کنون که نامِ نزاری نهاده ای بُهلول

حسود در حقِ من هر چه خواه گو می گو

که من به دولتِ شه فارغم ز فضلِ فضول

شمارهٔ ۷۸۸

بر بویِ وفایی که ندیدم ز تو نا اهل

افسوس جفایی که کشیدم ز تو نا اهل

جز غصّه و بی داد نخوردم ز تو بی رحم

جز زهرِ ملامت نچشیدم ز تو نا اهل

بس تن که به خواری بنهادم ز تو ناجنس

بس دستِ تغیّر که گزیدم ز تو نا اهل

یا رب چه بلاها که کشیدم ز تو ظالم

یا رب چه جفاها که شنیدم ز تو نا اهل

گفتی ز من است این که به جایی نرسیدی

الحق به کمالی نرسیدم ز تو نا اهل

دیگر نبرم نامِ تو وز تو نکنم یاد

پیوندِ محبّت ببریدم ز تو نا اهل

تو هم بحلی گر نکنی یاد نزاری

بس دم که به افسوس خریدم ز تو نا اهل

شمارهٔ ۷۸۹

ز راهِ لطف درین کلبۀ خراب خرام

که من ترا ز تو خواهم نه نامه و نه پیام

وگر قدم نکنی رنجه حکم نتوان کرد

علی الخصوص که تو حاکمی و بنده غلام

دلِ مرا سرِ چندین شکیب ممکن نیست

کدام شیفته ساکن بود به صبر مدام

به صابری نتوان کرد عاشقی بنگر

که راه عشق کدام است و راه صبر کدام

کجا که روی تو بینند خلد نیست حلال

کجا که وصل تو خواهند کعبه نیست حرام

چه باک اگر بفتادم ز چشمِ دشمن و دوست

چه التفات بود عشق را به ننگ وز نام

غمی به هر نفسی بر دلم منه بنشین

سری به هر قدمی در رهت نهم بخرام

حمایتِ تو نماید مرا ز هجر خلاص

عنایتِ تو رساند مرا ز وصل به کام

ترا وفایِ من و شفقت نزاری بس

مرا رضایِ تو و رحمت خدای تمام

شمارهٔ ۷۹۰

هزار شکر که برگشتم از سفر به مقام

به رغمِ دشمنی و دیدم جمالِ دوست به کام

دگر مجاهده غربتم هوس نکند

که در مشاهده دوستان خوش است مدام

چو از قیامتِ روزِ وداع یاد آرم

عرق ز هیبتِ آنم فرو چکد ز مسام

به دردِ دل نظری از پس و رهی در پیش

چنان که بادیه شوقِ عشق بی‌انجام

هزار نامه سیه کرده‌ام به دوده دل

به دستِ باد صبا داده‌ام اُلام اُلام

جفای چرخ و عذابِ سفر مپرس از من

چه گویمت که چه آمد به رویم از ایّام

شکایتی که من از روزگار دارم هم

به روزگار حکایت کنم علی الاتمام

به زور و زاری اگر بی تو باده‌ای خوردم

حلال‌زاده نی ام گر نگفته‌ام که حرام

خمارِ مردم عاشق ز باده ننشیند

که دردِ عشق نگیرد به دُردِ می آرام

به مجلسی که درافتاد می‌ندانستم

که زهر می‌خورم از غصّه یا شراب از جام

به بویِ دوست چنان مست و بی‌خبر بودم

که حاجتِ می و مسکر نبود و عطرِ مشام

سماعِ مطرب و بانگِ نماز فرق نداشت

به گوشِ من که مخالف کدام و راست کدام

به اختیار نزاری دگر سفر نکند

که احتیاط کند مرغِ زخم‌خورده ز دام

شمارهٔ ۷۹۱

ماهِ نو بنمود رخ سار از غمام

ساقیا عید آمد آخر شد صیام

تشنگان را آب ده آبی کزو

بر سر آید شعلۀ آتش ز جام

عکس می یاقوتِ رمّانی کند

گرفتند بر صفحۀ سنگِ رخام

آبِ آتش‌گونه گر بر کف نهند

باز نوشد مفتیِ صاحب‌کلام

بس که انگشتِ پشیمانی گزد

کآبِ حیوان را چرا گفتم حرام

از فقیه این جا سؤالی می‌کنم

گر غلامی پخته باشد خواجه خام

بایدش گفتن ضرورت در جواب

خواجه ناقص باشد و کامل غلام

پس اگر لالایِ او می می‌خورد

واونه، نزدیکِ خرد کامل کدام

مالِ ایتام از چه شد بر وی حلال

بر غلام از چه حرام آمد مُدام

بر نزاری گو ملامت می‌کنید

من غلام آن غلامم والسلام

شمارهٔ ۷۹۲

تنها نی ام اگرچه که تنها نشسته ام

با خاصگانِ عالمِ بالا نشسته ام

در من اگر به چشم اضافات بنگرند

این جا نی ام به مرتبه آن جا نشسته ام

می دان حقیقتم به خرابات معتکف

اندر نماز اگر به مصلّا نشسته ام

بر متّکایِ سدره از این چارچوبِ شخص

پنهان ز خویش رفته و پیدا نشسته ام

تا مست باز گردم چون مست آمدم

در پایِ خم همیشه به عمدا نشسته ام

بر مقتضایِ حکم تَموتون تُبعثون

مست و خراب بی سرو بی پا نشسته ام

مخمور در جوابِ سؤالات عاجزم

سر مست عشق منتظر آن را نشسته ام

نی نی چه آید از من و گفت و شنیدِ من

دل بسته در خدایِ تعالی نشسته ام

در کنج گنج یابِ نزاری ملوک وار

بر کف گرفته جامِ مصفّا نشسته ام

دستم به روزگارِ مشعبد نمی رسد

بر بامِ امتحان به تماشا نشسته ام

شمارهٔ ۷۹۳

در خیال آبادِ خود بنشسته ام

در به رویِ نیک و بد بر بسته ام

گو مدارِ چرخ هر چون خواه باد

من چو نقطه ثابت و آهسته ام

فارغم از نام و ننگ و صلح و جنگ

هیچ دیگر نیست از خود رسته ام

یافتم از چاهِ ظلمانی خلاص

زان که در حبل المتین پیوسته ام

می نهم مرهم بسی مجروح را

گرچه هم از خویشتن دل خسته ام

می کشد عشق از کنارم در میان

گرچه از دستِ ملامت جسته ام

با نزاری گرچه تنها خوش ترست

در خیال آبادِ خود بنشسته ام

شمارهٔ ۷۹۴

ز وصلِ تو نفسی بهره بر نداشته ام

بیا بیا که به تو این نظر نداشته ام

شبی به روز نیاورده ام ز فرقتِ تو

که هر دو دیده به خوناب تر نداشته ام

ز حسرتِ شکرت چون مگس دمی نزدم

که هر دو دست به بالایِ سر نداشته ام

تو فارغ از من و بر من شبی به روز نشد

که نالۀ دل و سوزِ جگر نداشته ام

ز عشقِ من همه آفاق را خبر شد و من

ز عشق و عاشقیِ خود خبر نداشته ام

ارادتم به تو بوده ست و در محبّت تو

غمِ بلای قضا و قدر نداشته ام

درین دیار زیارت گهی نمی دانم

که من نرفته ام و دست بر نداشته ام

غمِ نزاریِ مسکین بخور که در همه عمر

به جز غمِ خیر و شر نداشته ام

شمارهٔ ۷۹۵

دوستان در کارِ خود حیران و مشکل مانده ام

چند کوشم چون کنم بی یار و بی دل مانده ام

منتظر در منزلِ حیرت به امّیدِ نجات

چشم بر در، دست بر سر، پای در گل مانده ام

چاره تسلیم است و بس امّیدِ استخلاص نیست

سهل پندارند و محکم در سلاسل مانده ام

قلزمِ هجران و من بر تختۀ خوف و رجا

در میانِ موج بر امّیدِ ساحل مانده ام

با که می گویم که قدرِ ساحلِ بحرِ فراق

من شناسم من که در گردابِ هایل مانده ام

گو رفیقان رخت بر بندید زین منزل که من

در میانِ خاک و خون چون مرغِ بسمل مانده ام

دوست بر دیوانگی تسلیم فرموده ست و من

عاجزِ مشتی ملامت گویِ غافل مانده ام

ساقیا از دورِ من پیمانه ای تخفیف کن

کز دو چشمِ پر خُمارش مستِ باطل مانده ام

دیدۀ خفّاش تابِ مهرِ خورشید آورد

نه ولیکن چون کنم چون در مقابل مانده ام

نیست از تشویشِ حسنت هیچ پروایم به کس

لاجرم حیرانِ این شکل و شمایل مانده ام

گر نزاری از غمِ هجران بنالد باک نیست

در فراقِ گل به زاری چون عنادل مانده ام

شمارهٔ ۷۹۶

تا فراقت دیده‌ام خون می‌چکاند دیده‌ام

برکَن از سر دیده‌ام گر جز خیالت دیده‌ام

رحم کن بر من که بی‌رویت ز پا افتاده‌ام

سر مپیچ از من که چون زلفت به سر گردیده‌ام

بارها پیشت ز غربت نامه‌ها بنوشته‌ام

و اندرین مدّت سلامی از کسی نشنیده‌ام

یادِ من بر خاطرت نگذشت تا باز آمدم

بر من ار بادی گذر کرد از تو واپرسیده‌ام

بر تو آسان است از من پرس کاندر هر شبی

تا به روز آورده‌ام سد ره به خون غلتیده‌ام

چون دلت بر من نبخشاید که من با عجزِ خویش

نیم‌جانی داشتم از غم به غم بخشیده‌ام

گر قبولم می‌کنی ورنه چه گویم حاکمی

کارِ من عشق است باری من ترا بگزیده‌ام

پیش ازین بودم نزاری بعد ازین آن نیستم

تا به تو پیوسته‌ام از خویشتن ببریده‌ام

بر لبم کس خنده‌ای هرگز ندید الّا مگر

در میان گریه بر احوال خود خندیده‌ام

شمارهٔ ۷۹۷

جان در سرِ دل باختم تا عاشقِ جانانه‌ام

دل هم چو جان بفروختم تا در جهان افسانه‌ام

رویی به خوبی دارد او گر دوست می‌دارم چه شد

ماه است و من شوریده‌ام شمع است و من پروانه‌ام

چون بنگرد صاحب نظر با من نیامیزد دگر

هان ای خردمندان دگر دیوانه‌ام دیوانه‌ام

گه در کرامات اولیا گه در خراباتم گرو

گه محرم بیت‌الحرم گه ساکنِ بتخانه‌ام

اکنون نزاری یافتم من او نِیَم او دیگر است

او خُنب و من پیکر صفت گنج است و من ویرانه‌ام

شمارهٔ ۷۹۸

دلِ گم کرده را چندان که می جویم نمی یابم

همان به تر که بر دنبالِ مرغِ رفته نشتابم

دم از من بر نمی آید غم از من بر نمی گردد

ملول از جمعِ حُسّادم نفور از منعِ بوّابم

توانم چاره یی کردن دمی با خود برآوردن

اگر جمعیّتِ خاطر مرتّب دارد اسبابم

چنان مستوحش از خویشم چنان مستغرقِ فکرم

که از مشغولیِ خاطر نمی گیرد دگر خوابم

اگر وقتی دگر در آشنایی می زدم دستی

کنونم پای از جا رفت و از سر برگذشت آبم

منم این در قفایِ بخت ضایع کرده سرگردان

برون رفتند و بر بستند رخت از منزل اصحابم

نظر پیوسته بر محرابِ ابرویِ بتان دارم

مسلمانی نباشد روی اگر از قبله بر تابم

عبادت خانه رد کردم به رندی سر برآوردم

چو ابرویِ بتان دیدم بگشت از قبله محرابم

نصیحت در نمی گیرد ملامت گر نمی داند

که رغبت می کشد با مرکزِ فطرت به قلّابم

نزاری ای به زاری باز می گوی و اسف می خور

دل گم کرده را چندان که می جویم نمی یابم

شمارهٔ ۷۹۹

بیا کز تو نمی باشد شکیبم

به جان آمد دل از چندین فریبم

مکن تدبیرم ای جان در جدایی

که خون شد زهره آخر زین نهیبم

اگر نازی کنی آری و لیکن

نباشد طاقت چندین عَتیبم

اگر صد ره عنان از من بپیچی

منت تا زنده باشم در رکیبم

بهل تا سر نهم بر پشت پایت

چه می داری چو زلفت بر نشیبم

نه با تو می توانم بُد نه با خود

که خواهد برد بیرون زین حجیبم

بدین زاری بریدن از نزاری

بدین زودی نباشد در حسیبم

شمارهٔ ۸۰۰

گر یک نفس از تو می شکیبم

از معتقدان مکن حسیبم

بختم به وصالِ تو بشارت

می آرد و من نمی فریبم

در ساخته ام به نارِ سینه

چون دست نمی رسد به سیبم

خون کرد جگر شبِ فراقت

چون روزِ قیامت از نهیبم

بر ماه مپوش طرفِ برقع

خود زلف تو بس بود حجیبم

ای چشمۀ آفتابِ روشن

حربا صفت از تو ناشکیبم

من خاکِ توم غباربردار

مگذار چو آب سر به شیبم

بیزاری و آن گه از نزاری

هیهات مکش بدین عتیبم

تو حاکمی ار عنان بپیچی

من زنده و مرده در رکیبم

شمارهٔ ۸۰۱

کوزه بر دوشِ راهب دیرم

حلقه در گوش ساجد لاتم

من که دردی کش خراباتم

فارغ از طمطراق و طاماتم

گاه از مشرکانِ توحیدم

گاه از موقِنانِ غلّاتم

نه که در حوضِ کوثرِ تحقیق

آب جاری بود مجاراتم

نه که در درجِ مدرجِ توحید

در مکنون بود عباراتم

به خرد می سزد مفاخرتم

به هنر می رسد مباهاتم

عقل کلّی به اختیار دهد

بوسه بر آستانِ ابیاتم

نفسِ قدسی به احتیاط نهد

دست بر نبضِ نفی و اثباتم

مگر افسانه گوی پندارد

که چو او راوی روایاتم

نیستم از معلّمانِ جهول

نه که من ناسخِ مقالاتم

دیده کو تا ببیند اسرارم

گوش تا بشنود اشاراتم

نه نزاری به هرزه لاف مزن

بیش ازین برمگو محالاتم

نه به دعوی به ابتدا گفتی

فارغ از طمطراق و طاماتم

یک سخن راست گفته ای از خویش

من که دردی کشِ خراباتم

شمارهٔ ۸۰۲

چو بر یادِ لبش در مسکراتم

خضر بر چشمۀ آبِ حیاتم

اگر در مسکراتم وجد باشد

وگر در وجد باشد مسکراتم

به وجهی بت پرستم زان که دایم

خیالِ او بود عزّی ولاتم

همین تا دم زنم خیلِ خیالش

فرو گیرند حالی شش جهاتم

هم از مبدایِ فطرت باز دادند

به حسنِ اهتمامِ عشق ذاتم

مگر هم عشق بردارد حجابم

که محجوب است عقلِ بی ثباتم

فرود آرد به منزل گاهِ دردم

بیندازد ز گردن سیّئاتم

وگرنه در میان بیم و امّید

که بیرون آورد زین مشکلاتم

تویی هم خود حجابِ خود نزاری

به دعوی قطره چون گوید فراتم

شمارهٔ ۸۰۳

دردا کز اشتیاقِ تو جانا بسوختم

در آتشِ فراق سراپا بسوختم

صهبا انیسِ خاطر من بود پیش ازین

اکنون هم از حرارتِ صهبا بسوختم

از تّفِ سینه بس که جگر خوردم از لبت

یاقوت در خزانۀ خارا بسوختم

از رشکِ اشکِ گوهرِ پاکِ سحابِ چشم

در حقّۀ صدف دُرِ بیضا بسوختم

زد بر اثیر آتشِ آهم وزان اثر

هم چون اثیر عقدِ ثریّا بسوختم

بر آتشم نشانی و عیبم کنی اگر

دستی برآورم که خدایا بسوختم

عاجز شدم چو سوخته می خواستی مرا

از غیرتِ تو دم نزدم تا بسوختم

فکرم دگر به آبِ سخن ره نمی برد

خاطر چنان در آتشِ سودا بسوختم

دل را به راه دیده و جان را به برقِ شوق

این را به آب دادم و آن را بسوختم

نامی نزاریا ز تو مانده ست و زاریی

پس قصّه چیست گو همه اعضا بسوختم

شمارهٔ ۸۰۴

نمی شود به حیل با تو در کمر دستم

مگر که چون کمرت پر شود به زر دستم

نه زر که در قدمت ریزم و نه بازویِ آن

که زور پنجه بود بر تو از زبر دستم

به فقرِ من منگر یک نظر به حالم کن

که خاک زر شود از دولتِ تو در دستم

به افتخار نهد سر زمانه بر پایم

اگر رسد به سرِ زلفت ای پسر دستم

کتابِ حسن تو وقتی نوشتمی بخطی

چنان که بوسه دهد تیرِ چرخ بر دستم

کنون ز شیوۀ خطّ تو شرم می دارم

که بر قلم نهد انگشت ها دگر دستم

به دامنت نزنم دست از آن که آلوده ست

علی الدّوام به خونابۀ جگر دستم

طمع نمی برم از وصل و چشم می دارم

که در مراد شود با تو در کمر دستم

حذر ز نالۀ زارِ نزاری و مپسند

بر آسمان همه شب از تو تا سحر دستم

مهل که غرق شوم بس که بر لب آمد آب

اگر چنان که نگیری درین خط دستم

شمارهٔ ۸۰۵

یک امشبی که به خدمت به باده بنشستم

مکن به بی ادبی سرزنش که بس مستم

اگر اشارتِ بوسی کنم مکن منعم

وگر به حلقۀ زلفت برم مبر دستم

تو بس غریب نوازی اگر نه باده به دست

مرا چه زهره که هم زانوی تو بنشستم

نه حّدِ مرتبۀ هم چو من ضعیفی بود

که دل به چون تو حریفی شگرف در بستم

ورایِ این چه سعادت بود همین مقدار

کفایت است که در دولتِ تو پیوستم

به اختیار شدم صید زلفِ مفتولت

همان رمیده نی ام کز کمند می جستم

ز عشق باختن ار توبه کرده بودم شکر

که بر محبّتِ رویِ تو توبه بشکستم

اگر به دیدۀ من پای نهی شاید

برو که در قدمت هم چو خاکِ ره پستم

خلافِ رایِ نزاری مکن که کم یابی

مطیع تر ز چنین بنده ای که من هستم

شمارهٔ ۸۰۶

بیار باده به من ده که توبه بشکستم

اگرچه من ز الستِ ازل چنین مستم

ز بامِ گنبد نه تشت آسمانِ غرور

فرو فتادم و تاسِ وجود بشکستم

کلاهِ تقیه و دستارِ زاهدی از سر

فرو نهادم و زنّار بر میان بستم

شراب و شاهد و آوازِ چنگ و من راغب

صلایِ نوش برآمد به طبع بنشستم

گوشِ من برسد ترجمانِ باد صبا

نه حرفِ پیر که از خانقه برون جستم

حسود اگر چه خراباتی ام نام نهاد

ز ننگِ محتسب غلتبوس وارستم

ز توبه توبه کنم چون درین روش که منم

به توبه کردنِ کلّی نمی دهد دستم

اگر تمامتِ خلقِ جهان ز من ببرند

چه باک دارم از آن چون به دوست پیوستم

غمِ بروتِ نزاری نمی خورم نه مگر

که در جهان غم ریشِ کسی دگر هستم

شمارهٔ ۸۰۷

آوازه در افتاد که من توبه شکستم

نه نه نه چنان است که من توبه پرستم

دادند به من چاشنی یی از خمِ مبدا

از جرعۀ آن جام چنین واله و مستم

ز آن گاه که دادند به من مشربۀ خضر

خالی نبودم یک دم از آن مشربه دستم

بردارم از آن مشربه جامی و به عمدا

هر تشنه که درخواست خمارش بشکستم

تا خود چه کشد روز مظالم ز مکافات

گیرم که من از طعنۀ بدخواه بجستم

گو بیهده بر خیز به تشنییع و ملامت

من خود ز میان رفتم و با گوشه نشستم

مجموعِ مقیمانِ سماوات گواه اند

بر محضر شوریدگی خویش که بستم

چندان که برون آمدم از نیستیِ خویش

تا خود چه بماند همه آن است که هستم

معذورم اگر مستم و شوریده سر ای یار

کز جملۀ مستانِ صبوحیِ الستم

در بار منه تاسِ حجابم که من این تشت

از بام فکندم چو نزاری و برستم

شمارهٔ ۸۰۸

دردمندم وز وصالِ یار درمان نیستم

هیچ دردی صعب تر از دردِ هجران نیستم

گرچه می داند که بر جانم ز هجرِ یار چیست

آن چنان زارم که گویی در بدن جان نیستم

رسمِ قربانی ست اندر کیشم اسماعیل وار

گر به تیغِ هجرِ آن مه روی قربان نیستم

داغ حرمانش به کل جان و دلم مجروح کرد

چون کنم آخر که تابِ داغ حرمان نیستم

سال ها شد تا سپردم در رهِ عشقش قدم

ذرّه ای آگاهیِ آغاز و پایان نیستم

سر ز پای و پای از سر باز می نشناختم

بی خبر بودم درین سودا خبر زان نیستم

چون نقاب معرفت از عشق او برداشتم

گر دگر نشناختم چیزی غمِ آن نیستم

من چو ترکِ کفر و دین گفتم چه بیمِ نام و ننگ

کفر اگر لازم شود در بندِ ایمان نیستم

روی و زلفِ دل برِ من کفر و ایمانِ من است

تا نپنداری که من از اهلِ ادیان نیستم

تا نزاری مذهبِ آن زلفِ کافر دل گرفت

در مسلمانی اگر هستم مسلمان نیستم

شمارهٔ ۸۰۹

ازین ورطه بیرون شوی نیستم

غمِ دنیی و دین جوی نیستم

هوایِ زمین و زمان در سرم

نگنجند هرگز هَوی نیستم

برین کهنه خُلقانِ خود قانعم

بدل گو مباش ار نوی نیستم

چو گنجم درین کُنج و بس فارغم

که چون باد هرزه دوی نیستم

فدا کرده جانم چو فرهادِ مست

ستم کاره چون خسروی نیستم

اگر ره بری نیستم در سلوک

چنان دان که بی ره روی نیستم

نزاری نزارم چه آید ز من

سترگی جهان پهلوی نیستم

شمارهٔ ۸۱۰

دوش بس خوش روزگاری داشتم

تا سحر در بر نگاری داشتم

تا برآمد الصلات از پشتِ بام

دست در بوس و کناری داشتم

بر جمالش از لبِ می گونِ او

می شکستم گر خماری داشتم

خوش بود تنگِ شکر در بر شگرف

راستی فربه شکاری داشتم

بوسه ها کردم غنیمت بی شمار

گرچه یک یک را شماری داشتم

بوده ام بر خرمنِ گل خفته لیک

از نگهبانانش خاری داشتم

چون گرفتم در کنارش از میان

رفت بیرون گر غباری داشتم

هم شبی خوش روز کردم عاقبت

از پیِ آنک انتظاری داشتم

با نزاری گفت فردا بازگوی

دوش بس خوش روزگاری داشتم

شمارهٔ ۸۱۱

دردا که سی ز عمر به غفلت گذاشتم

وز روزگار فایده یی بر نداشتم

پنداشتم که تابعِ فرمان ایزدم

من خود هنوز در طلبِ شام و چاشتم

معلوم شد که هیچ ندانسته ام چو چشم

از روی عقل بر همه اشیا گماشتم

از تیغِ آفتاب اجل سر نبرد کس

چندان که سایه بانِ خرد بر فراشتم

گر نیکویی نکردم چندی ز فعلِ بد

خود را ز جهل رفتم و با خود گذاشتم

پرسیدم از پدر نُکَتی وان لطیفه را

در خواب بر صحیفۀ خاطر نگاشتم

گفتم بگوی تا به چه حالی چه گونه ای

گفت ای پسر من آن بدرودم که کاشتم

شمارهٔ ۸۱۲

شبِ وداع که جانانه را کنار گرفتم

به بر گرفته میانش ازو کنار گرفتم

سرم ز بادۀ دوشینه مست بود ولیکن

همین که روز شد از هجرِ او خمار گرفتم

شبی چو دوش و چو امشب شبِ بهشت و جهنّم

ز روزگار هنوز امشب اعتبار گرفتم

تو آن مبین که شبی بهره از مشاهدۀ او

پس از مجاهدۀ چند روزگار گرفتم

قیاس کن که برون کرده از بهشتِ برینم

به اختیار چنین ترکِ اختیار گرفتم

به رمز گفت ز هجران من بدیع نماید

که جان بری و همین نکته یادگار گرفتم

چو یار گفت سفر کن نزاریا به ضرورت

چه کردمی ره غربت به اضطرار گرفتم

چو نیک می نگرم راست گفت یارِ عزیزم

حدیثِ دوست تصوّر مکن که خوار گرفتم

شمارهٔ ۸۱۳

ترا نادیده مهرت بر گرفتم

به خود سر با تو کاری در گرفتم

مرا از وصلِ تو خیری نصیب است

به فالِ فرّخ این اختر گرفتم

دعا گفتم، زمین بوسیدم اوّل

به یادت هر کجا ساغر گرفتم

به بویِ نافۀ زلفت صبا را

قدم از دیده در گوهر گرفتم

ز آتش خانۀ سودایِ عشقت

تنورِ سینه در اخگر گرفتم

ازین پیش ار خطایی کردم آن رفت

به پیمانِ تو عهد از سر گرفتم

سر از کویت نخواهم برد دانم

که این عشق از سرِ دیگر گرفتم

مرا تا از سر این سودا در آید

دل از جانِ نزاری برگرفتم

شمارهٔ ۸۱۴

ندارم کار با افلاک و انجم

من و پایِ خم و خشتِ سرِ خم

نشاید توبه بر من بست هیهات

به گیرایی اگر گردد سریشم

نیم زان ها بحمدالله که دایم

دَمادَم حرصشان باشد دُمادُم

اگر کیمخت و بلغاری نباشد

که در پوشم من و کژگاو و جُم جُم

نعیمِ خلد هم سهل است و این جا

مرا آزاد کردند از تنعّم

خموشی و تحمّل شیوۀ ماست

چه برخیزد ز تشنیع و تظلّم

اگر هم سر در ابداعِ وجودیم

کسی را بر کسی نبود تقدّم

نه عقل است آن که وهمی می پرستند

تعقّل را چه نسبت با توّهم

نزاری می رود بر شارعِ راز

گهی پیدا و گه پی می کنم گم

شمارهٔ ۸۱۵

تا ساکنِ کنجِ محنت آبادم

هرگز نفسی نرفتی از یادم

قدرِ شبِ وصلِ تو ندانستم

دور از تو به روزِ محنت افتادم

سیر از غمِ تو نمی شوم با آنک

بر کند غمت ز بیخ بنیادم

فریاد برم به شحنه از جورت

زیرا که نمی رسی به فریادم

نومید نمی شود دلم از تو

از بندگی جز از تو آزادم

توگر به جمال رشک شیرینی

من نیز به محنت تو فرهادم

امروز نزاری ام که از زاری

گر آه کنم بمی برد بادم

از تو گله چون کنم معاذ الله

همواره ز بخت خویش ناشادم

شمارهٔ ۸۱۶

دگر باره پیرانه سر درفتادم

به چنگالِ شوخی دگر درفتادم

گذر بر صراطِ رهِ عشق کردم

بلغزید پایم ز سر در فتادم

ز بس کآرزومند بودم به شیرین

ز بی طاقتی با شکر درفتادم

ملامت مکن گو مشنِّع ز خوبان

حذر کن که من معتبر درفتادم

به چاه زنخدانِ یوسف جمالی

ز دستِ دلِ بی خبر درفتادم

چه برمن برفت از قضا ای عزیزان

که بی اختیار از قدر درفتادم

صوابِ شما احتیاط است اگر من

به دامِ خطا و خطر درفتادم

از آن شد چنین روزگارِ نزاری

به زاری که بی سیم و زر درفتادم

شمارهٔ ۸۱۷

دریغ کز نظرِ دوستان بیفتادم

به هرزه عمرِ گرامی به باد بر دادم

درین عذاب که بر من عدو ببخشاید

کسی نمی رسد از دوستان به فریادم

خلافِ عقل بود گر نگویمش که چه باد

بر آن زمان که من از مادرِ جهان زادم

ببرد در گل و خاکم زمانه تا گردن

چو سرو لاف چرا می زند که آزادم

جهانِ خرّم و ایّامِ عیش باز آمد

تو را از آن چه خبر گر کشد به بی دادم

به هر چمن که رسیدم ز خارِ مژگانم

ز رشکِ بلبل و گل خون ز چشم بگشادم

به زیرِ سایۀ طوبا نشسته ام چه عجب

گر التفات نباشد به سرو و شمشادم

نه برگِ آن که نظر بر جمالِ او فکنم

نه رویِ آن که لبِ سبزه دل کند شادم

چو غم پرست شدم دل ز عیش بر کندم

چو خو پذیر شدم دل به جور بنهادم

هوایِ مطرب و سودایِ باده و غربت

ز سر برفت چو نامِ نزاری از یادم

شمارهٔ ۸۱۸

چنان به رویِ تو هر بامداد دل شادم

که می برد غم و شادی زمانه از یادم

اگر چه بوس و کناری نمی شود حاصل

ز گوشه هایِ دو چشمت به یک نظر شادم

مگر ز چشمِ تو از هر چه مست بیزارم

مگر ز قّدِ تو از هر چه هست آزادم

چو بخت معتکفِ آستانت بودم و هجر

چو خاک بر سرِ کویِ تو داد بر بادم

همین که عشق اساسِ محبّت تو نهاد

یقین شدم که غمت می کَند ز بنیادم

نزاریا چو پری باش ز آدمی پنهان

که نیست مردمی اندر قبیلۀ آدم

شمارهٔ ۸۱۹

به فلک می رسد از فرقتِ تو فریادم

تا نگویی که من از بندِ غمت آزادم

بی تو بر رویِ همه خلقِ جهان بستم در

لیکن از دیده بسی خونِ جگر بگشادم

دل تو داری و هنوزم طمعِ وصلی هست

اندرین صحبت از آن جان به تو بفرستادم

گر به زنجیرِ بلا بسته نبودی پایم

به دو چشم آمد می باز نمی استادم

بارها در دلم اندیشه کنم تا توبه من

چون فتادی و من آخر به تو چون افتادم

بر من از بهرِ تو بی دادِ همه خلق رواست

به قیامت بدهد قایم داور دادم

به پریشانیِ خاطر ز تو برگردم نه

جمع می باش که بر جورِ تو دل بنهادم

شور در خاطرم افکند لبِ شیرینت

ظاهر آن است که شوریده تر از فرهادم

نیست بی یادِ تو جام که بر کف گیرم

بی تو گر باده خورم زهرِ هلاهل بادم

می زنم بر سر و می گویم و می گریم زار

یادِ آن کس که نرفته ست دمی از یادم

به حدیثی که ز احوالِ نزاری پرسی

گر چه می میرم از اندوهِ تو هم دل شادم

شمارهٔ ۸۲۰

یادِ آن کس که نرفته ست دمی از یادم

شادیِ جان کسی کز غم او دل شادم

نازنینی که اگر سرو چو گل در قدمش

می فتد می رود از پیش که من آزادم

آشتی می کند و جنگ ز سر می گیرد

ناشنو می کند و می شنود فریادم

گر به دیدارِ من آید بکشم در پایش

جانِ شیرین که چو فرهاد فدایش بادم

یک نظر کردم و در دستِ ملامت ماندم

یک قدم رفتم و در دامِ بلا افتادم

خود قضا را نظرم بر طرفی می افتد

که دلم می رود ار دیده ز هم بگشادم

غمِ فرزندِ کسان چند خورم واویلاه

تا من از مادرِ فطرت به چه طالع زادم

تا چرا منع همی کرد ز مطرب پدرم

تا چرا چنگ نیاموخت مرا استادم

جگرم خون شد و باطن به کسی ننمودم

ظاهرش آن که ز سر شیفتگی بنهادم

ایّها النّاس چه حاصل ز نصیحت کردن

که ازین گوش بدان می گذرد چون بادم

چند گویند نزاری بنه از سر سودا

هر چه آید به سرم تن به قضا در دادم

شمارهٔ ۸۲۱

آن شب که وداعِ یار کردم

عزمِ سفر اختیار کردم

در بر همه شب لبش مکیدم

وز نی شکر اعتبار کردم

تا وقتِ نماز طوقِ گردن

زان گیسویِ مشک بار کردم

چندین مستی و بی قراری

زان نرگسِ پُر خمار کردم

بر خرمنِ گل بسی مراغه

تا روز به رغمِ خار کردم

لعلش به ستیزۀ رقیبان

دندان بزدم فگار کردم

هنگامِ رحیل بس که فریاد

از گردشِ روزگار کردم

دل خون شد و خون به سر برآمد

آن دم که ازو کنار کردم

برخاست به زیر پای او گِل

بس کز مژه خون نثار کردم

یادِ سرِ دستِ پر نگارش

جان در سرِ آن نگار کردم

دیّار ندیده ام خبر گوی

تا رحلت از آن دیار کردم

بس ناله که چون نزاریِ زار

از دردِ فراقِ یار کردم

شمارهٔ ۸۲۲

بگذاشتمت جانا ناکام و سفر کردم

بی رویِ تو از دیده خونابه به در کردم

در چشمِ منی گویی بنشسته که پندارم

رویِ تو همی بینم در هر چه نظر کردم

هر جا که تهی کردم بر یادِ لبت جامی

از دیده دگر بارش پر خونِ جگر کردم

چون هیچ نماند از من اکنون ز که می ترسم

مجنون شده ام مجنون از عقل حذر کردم

از دستِ ملامت گر روی از تو نگردانم

گو تیر بزن حاسد کز سینه سپر کردم

تو خسروِ خوبانی من شیفته فرهادم

با هم چو تو شیرینی ابری شکر کردم

مقصود رضایِ تو نه وایۀ خود دارم

تا با تو در افتادم از خویش گذر کردم

از غمزۀ جادویت دینی دگر آوردم

وز طاقِ ابرویت محرابِ دگر کردم

در خفیه نزاری را گر راز همی گفتم

اکنون همه عالم را زین کار خبر کردم

شمارهٔ ۸۲۳

شبِ فراق که بی رغبتی سفر کردم

نبود فایده هر چند من حذر کردم

به اختیار نکردم ز خدمتِ تو سفر

بلی ضرورتِ تکلیف بود اگر کردم

ز سوزِ سینه به هر منزلی که بگذشتم

به خونِ دل ز رهِ دیده خاک تر کردم

سزا بداد مرا گوش مال فرقت تو

به یک دو هفته که از خدمتت سفر کردم

دمی ز فکرِ تو خالی نبوده ام والله

گمان مبر که مگر با تو دل دگر کردم

سخن به نامِ تو گفتم اگر سخن گفتم

نظر به رویِ تو کردم اگر نظر کردم

صبا به گردِ من اندر مراجعت نرسد

سمندِ توسنِ شوق ترا چو بر کردم

به زخمِ تیرِ ملامت سپر نیندازم

چو تیغ سینه به پیش بلا سپر کردم

کفایت است جنونِ مرا ملامتِ خلق

که من به سعیِ ملامت بسی بتر کردم

مرا نزاریِ دیوانه خوان و ننگ مدار

که نامِ عقل به دیوانگی سمر کردم

شمارهٔ ۸۲۴

ز می توبه کردم ز مستی نکردم

نگفتم دگر گِردِ مستان نگردم

اگر بوده ام دامن آلوده از می

چو بر آبِ رز بود خونی نکردم

اگر جرأتی رفت الحمدُلله

که با آبِ رز خون مردم نخوردم

مرا توبه دادند از می پرستی

ازین پس اگر می پرستم نه مردم

میِ لعل از آن می خورم تا نسازد

به خاکِ زمرّد گیا روی زردم

بر احوالِ من هست جایِ ترحّم

ولی هر کسی نیست آگه ز دردم

نزاری به زاری به زاری نزاری

همین است و بس شیوۀ عکس و طردم

شمارهٔ ۸۲۵

شبانِ تا به سحر گردِ شهر می گردم

کسی نکرد ازین بی خودی که من کردم

به اختیار گدا دل به پادشاه دهد

به دستِ خود چه بلا با سر خود آوردم

غم نمی خورد آن کس که در محبّتِ او

هزار شربتِ خونابۀ جگر خوردم

به دشمنم چه توقّع که بی گناه از دوست

نمی کنم گله امّا بسی بیازردم

خجل نمی شوم از طعنۀ فسرده دلان

به زمهریر نمی باشدی عجب سردم

دلی چو آهن و چشمی چو سنگ می نگرید

که زخمِ تیرِ ملامت نمی کند دردم

به بازداشتن از کویِ دوست رغمِ مرا

رقیب دعویِ دفعی دگر کند هر دم

مگر وقوف ندارد که من به خلوتِ او

چنان روم که نبیند مگر صبا گردم

مخالفان به جفا گر مبالغت بکنند

اگر وفا نکنم عهدِ دوست نامردم

نمی توانم از او بازگشت اگر کارم

به جان رسد که به خونِ دلش بپروردم

به اعتقاد نزاری که بر نگردم ازو

وگر رضا دهد از اعتقاد برگردم

شمارهٔ ۸۲۶

منم که قبلۀ جان با جمالت آوردم

همین که نامِ تو گفتند حالت آوردم

ترا ندیده هنوز آشنا بدم یعنی

که عشق روز ازل بر جمالت آوردم

به حکمِ شرع مرا با تو بر دلی دعوی ست

که تن ز چاهِ زنخ دان به خالت آوردم

ضعیف گشتم و با خاطرم نطق زد عشق

بدیهه گفت کنون با کمالت آوردم

میانِ صبر و خیالت مقالتی شد و من

ز جانبین سخن با وصالت آوردم

به پیشِ دشمنِ من گفته ای که من باری

ز دوستیِ فلانی ملالت آوردم

نخست روز که گفتی نزاری آن تو نیست

یقین نبودم و شک بر محالت آوردم

شمارهٔ ۸۲۷

چندان که در سلوک ز خود پیش تر شدم

هر بار زنده باز به جانی دگر شدم

چون بازِ چشم دوخته بودم به دستِ شاه

خوش خوش به روشنایی او دیده ور شدم

از تنگنایِ هستیِ خود چون مجال نیست

تا پادشه نزول کند من به در شدم

خود هیچ کس نگفت که آخر مگر کسی

در پرده دیده ام که چنین پرده در شدم

آشفته مغز بودم و شوریده سر بسی

در هر زمان به مستی و رندی سمر شدم

هرگز به روزگارِ جوانی نبوده ام

دیوانه تر ازین که به پیرانه سر شدم

گفتم گذر کنم به کنارِ محیطِ عشق

خود آب درگذشت ز سر تا خبر شدم

تا بوده ام تتبّع عشّاق کرده ام

نه بر مجاز پس رو عقل و نظر شدم

لیلی ز در درآمد و مجنون ز هوش رفت

گل با چمن رسید و ز بلبل بتر شدم

فرهاد وار شورِ نزاری جهان گرفت

شیرین سخن چنین ز لبِ چون شکر شدم

شمارهٔ ۸۲۸

مرا که از تو میسّر نمی شود یک دم

دمی که بی تو برآید نه دم بود که ندم

خلاصه هر دم وقت است از حیات بلی

دمی که بی تو رود آن نه دم بود که عدم

من آن نی ام که خلافِ محبّتِ تو کنم

اگر سرم برود در سرِ ثباتِ قدم

من از تو راحت و شادی طمع نمی دارم

که دوستی همه سرمایۀ غم است و الم

به اتّفاقِ ملاقات قانعم از تو

به مدّتی که میسّر شود ز بیش وز کم

تو شاه بازی و اَولا به دست شاهانی

وصال تو نبود لایقِ عبید و خدم

تو سر به سیم و زرِ سد خزینه درناری

دهان تو نتوان کرد مشتبه به درم

قد ترا نتوان گفت سرو و هم نبود

به سرو بر گل و شفتالو و انار به هم

گمان نبرد کسی تا ندید چشم و لبت

که این دو مستِ ملیح اند رشکِ ترک و عجم

دم از نزاری تو بی تو بر نمی آید

از آن چنین نَفَسش آمده ست با یک دم

شمارهٔ ۸۲۹

شبانه دوش که تنها به کنج خود بودم

ز هولِ صاعقه و بانگِ رعد نغنودم

ز بی دلی وز بی طاقتی بترسیدم

ز بی کسی وز بی هم دمی بفرسودم

ز ممکنات نبد یارِ دستِ من جز جام

ز کاینات جز آوازِ رعد نشنودم

سرم گران شد اگرچه دماغ بود سبک

ولی دماغ و سر از غّل و غش بپالودم

درین میانه به خاطر درآمد این که چرا

چنین شکسته دلم کی شکسته دل بودم

ز نورِ آینۀ خنب خانه شد روشن

سبک به صیقلِ می زنگِ سینه بزدودم

به یادِ دوست که من هیچ نیستم همه اوست

ز جامِ عشق شراب شبانه پیمودم

به پایِ مردیِ لوح اللّهم نبد حاجت

به دست کاریِ خود مرده زنده بنمودم

به نورِ عکسِ قدح در سوادِ ظلمتِ شب

ز موجِ قلزِم طوفان خلاص شد زودم

زمانه منقلب احوالِ نا جوان مردیست

ز رنجِ او به همه عمر بر نیاسودم

دریغ عمر که بگذشت و یک نفس ایّام

ز روزگار نزاری نداشت خشنودم

شمارهٔ ۸۳۰

من همان مستم و شوریده کز اوّل بودم

تا نبودم به تو مشغول معطّل بودم

گر بریدم ز تو بی تو به خطا معذورم

زان که موقوفِ محالاتِ مخیّل بودم

چشم اگر باز کنی باز شود از تو به تو

من اگر جز به تو دیدم به تو احول بودم

گر نبودم به رخت ناظر و حاضر به وجود

به خیالت به خیالت که مغفّل بودم

مردمان گر ز تو گویند که بودم خرسند

نه چنان است ولی معترفم بل بودم

من کی ام با تو و بی تو نتوانم بودن

در میان هم نتوان گفت مزلزل بودم

هرگز از حلقۀ عشّاق نبودم بیرون

بلکه در سلسلۀ عشق مسلسل بودم

دوش عشق آمد و در گوشِ نزاری می گفت

که ز مبدایِ ازل بر تو موکَّل بودم

گفتم آری من و تو هر دو ز یک معراجیم

تو به وحی آمدی و من ز تو مرسل بودم

شمارهٔ ۸۳۱

یک شبی تا روز با تو خلوتی می بایدم

زین طرف میل است زان سو رغبتی می بایدم

رازها دارم که نتوان با کسی جز با تو گفت

تا به خدمت عرضه دارم فرصتی می بایدم

از تو می گویم که می باید مرا کی گفته ام

کز جهان آسایشی یا نعمتی می بایدم

هر بلایِ عشق می خواهم سلامت گو مباش

بر سپاهِ هجر لیکن قدرتی می بایدم

وعدۀ دیدار فرمودی و پیمانی برفت

لیک تا آن وقت صبر و طاقتی می بایدم

بر تو من باری یقینم هر چه فرمایی کنی

هیچ بر قول تو گفتم حجّتی می بایدم

زار می نالد نزاری بر درِ غفرانِ تو

گر گنه بر من بپوشی خلعتی می بایدم

شمارهٔ ۸۳۲

باز رسیدم جمالِ دوست بدیدم

وز لبِ شیرینِ او به کام رسیدم

در عرصاتِ شبِ فراق معیّن

روزِ قیامت هزار بار بدیدم

باز نیارم به صد هزار زبان گفت

آن چه من از جورِ روزگار کشیدم

تا همه روها کنم به روی دل آرام

گوشۀ عزلت ز کاینات گزیدم

گر بگذارد زمانه مدّتِ باقی

کنجی و یاری نشست و جامِ نبیدم

قامتِ او دیدم و قامتِ خود را

در همه آفاق صور عشق دمیدم

باز نگویم که بر زبان نتوان راند

آن چه به گوشِ مکاشفات شنیدم

عاقبتم چون نسیجِ جند ره دادند

بر خود اگرچه چو کرمِ پیله تنیدم

بالغِ دردم که در مشیمۀ فطرت

شیر ز پستان بدوِ کون مکیدم

ماءِ معین بود چون ز چشمۀ حیوان

بالله اگر بشنی وگرنه شمیدم

بیش نگویم ز نام و ننگِ نزاری

عاقبت از نام و ننگِ او برهیدم

شمارهٔ ۸۳۳

هزار شکر که خود را امیدوار بدیدم

شراب در سر و سر در کنارِ یار بدیدم

میانِ مجمعِ یاران به کامِ دل بنشستم

بهشتِ نقد به دنیا در آشکار بدیدم

شرابِ وصل بنوشم چو جامِ هجر چشیدم

به دیده باز نهم گل چو زخمِ خار بدیدم

یه یک دو مه که سفر کردم آن مشقّت و محنت

به من رسید که دوزخ هزار بار بدیدم

به هر نفس که زدم در فراقِ دوست به غربت

قیامتی دگر از جورِ روزگار بدیدم

گرم قضا بگذارد دگر به چشمِ تفرّج

نظر به کس نکنم آنچ از انتظار بدیدم

چو کویِ دوست ندیدم به هیچ ملک مقامی

به هر بلاد بگشتم به هر دیار بدیدم

بتا به شکر سزد گر ز سجده بر نکنم سر

که بارِ دیگرت از فضلِ کردگار بدیدم

به حسن غرّه مشو کاین دو هفته بیش نباشد

بدین قدر که رسیدم چنین هزار بدیدم

ز نوش دارویِ لب کن علاقِ جانِ نزاری

همین دواست که نبض ش به اختیار بدیدم

شمارهٔ ۸۳۴

اندر دو کون جانا بی تو طرب ندیدم

دیدم بسی عجایب چون تو عجب ندیدم

من بر دریچۀ دل بس گوشِ جان نهادم

بی حد سخن شنیدم امّا دو لب ندیدم

ای ساقیِ گزیده مانندت این دو دیده

اند عجبم نیابد ، اندر عرب ندیدم

گویند سوزِ آتش باشد نصیب کافر

محروق از آتش تو جز بولهب ندیدم

بر بنده ناگهانی کردی نثار رحمت

جز لطفِ بی حدِ تو او را سبب ندیدم

هم شمس و هم قمر تو هم نور و هم بصر تو

ای مادر و پدر تو جز تو نسب ندیدم

هیهات ای نزاری فضل و ادب رها کن

تا تو ادب بجستی در تو ادب ندیدم

شمارهٔ ۸۳۵

چه سودا راه زد دوشم همانا از جنون دیدم

که اندر ظلمتِ شب آفتابی ره نمون دیدم

چو خفّاش از تحیّر شد حجابِ چشمِ من نورش

مقاماتِ خود از ادراکِ عقل و حس برون دیدم

یکی را نیم شب دیدم که او را کس نمی بیند

وگر بیند نمی داند که چون گوید که چون دیدم

ز بس نورِ تجلّی شد جهان بر چشمِ من روشن

ز جان امیّد ببریدم که دل را غرقِ خون دیدم

علاماتِ قیامت ظاهرا بنمود در محشر

بحمدالله اَعلامِ ملامت سرنگون دیدم

عجب نبود که چون فرهاد در شورم که با شیرین

مکانِ خود برون زین بارگاهِ بی ستون دیدم

نه من دیدم که من دانم که دید این حالتِ مشکل

نزاری را ز بس حیرت قوی باری زبون دیدم

ز خود در غصّه می افتم که من آن راز چون گویم

ز خود خیران فروماندم که من این خواب چون دیدم

شمارهٔ ۸۳۶

روزها شد که برفتی و به خدمت نرسیدم

هیچ کافر مَکَشاد آن چه من از هجر کشیدم

چه نویسم که چه آمد بر سرم تا تو برفتی

چه ملامت که نبردم چه قیامت که ندیدم

آفتابی تو و چون ذرّه سرآسیمه بماندم

در پَی ات بس که بلافایده چون سایه دویدم

در کشیدم ز همه خلقِ جهان سر به خجالت

که به دعوی زهمه خلق جهانت بگزیدم

لاجرم هر که به من می رسد انگشتِ ملامت

می کشد در من ازین زهرِ ملامت که چشیدم

هم چنان در سرم آشوبِ تمنّایِ وصال است

تا نگویی که به کلّی ز تو امیّد بریدم

مِهرِ دیرینه محال است که ازجان به در آید

سخنِ معتبرست این مثل از هر که شنیدم

هرگز اندیشه نکردم ز سرِ دستِ چو سیمت

که به غیرت سرِ انگشتِ تحیّر نگزیدم

عاقبت رفتی و پیوند بریدی ز نزاری

من هم از اوّلِ عهد آخرِ این کار بدیدم

شمارهٔ ۸۳۷

ز بس مشقّت و محنت که در سفر بکشیدم

به جان رسیدم و در آرزوی دل نرسیدم

جهان بگشتم و بر کوی دوستان بگذشتم

به بخت و طالعِ خود کس ندیدم و نشنیدم

به داستان برم آن گه به دوستان بنویسم

ملامتی که کشیدم قیامتی که بدیدم

رواست گر بچکد خونِ جانم از رگِ دیده

چرا به تیغِ وداعش ز رویِ دوست بریدم

رسید آن چه رسید از جفایِ چرخ به رویم

بسا که دست به دندانِ اعتبار گزیدم

به اختیار مرا چون عَلَم نمود به عالم

کسی که از همه عالم به اختیار گزیدم

نه مرغ در قفس الّا رهِ خلاص نجوید

به آرزو طلبم ره بدان قفس که پریدم

ندانم ار برسد قدرِ جامِ وصل به دستم

کنون که شربتِ قاتل ز جامِ هجر چشیدم

نزاریا به قدم استوار باش رها کن

ز روزگار شکایت مکن که جور کشیدم

شمارهٔ ۸۳۸

اگر وصال میسّر شود دگر بارم

فراق بیش فریبم دهد نپندارم

ز بس که خیلِ خیالت عذاب می دارد

هزار جهد کنم تا شبی به روز آرم

چو ژاله بر ورقِ سرخ گل شقایقِ اشک

ز ابرِ دیدۀ پرخون چنان فرو بارم

که موج تا به گریبان برآید از دامن

گر آستین زرهِ سیلِ دیده بردارم

چو با خیالش هم خانه می توانم بود

رقیب گو به سرِ کویِ دوست مگذارم

نمی رود نفسی چشم هاش از چشمم

که بر ستارۀ بام است چشم بیدارم

فغان ز دستِ ملامت گرانِ نا هموار

که سر ز خجلتِ این در کشیده هم وارم

مگیر مدّتِ هجران نزاریا ز حیات

که من عذابِ الیم از حیات نشمارم

اگر قضایِ فراقم امان نخواهد داد

گواه باش که من زین حیات بیزارم

شمارهٔ ۸۳۹

اگر دولت بود روزی به قوهستان دگر بارم

کند بازم دگر هرگز سفر کردن نپندارم

شب وصلش ندانستم که روز هجر پیش آید

بدانم قدر اگر زین پس چنان یک شب به روز آرم

که بنشسته ست در چشمم که روز از شب نپندارم

چه سودا بر دماغم زد که شب تا روز بیدارم

نمی خواهم که کس داند که از عشقم چه پیش آمد

چو نامحرم منم در ره ز خود پوشیده می دارم

اگر آشفتۀ رویش نی ام از بت پرستانم

و گر سرگشتۀ کویش نی ام از کعبه بیزارم

مفرّح بین که می سازم برایِ ضعفِ دل هر شب

ز سودایِ لبِ یاقوت مروارید می بارم

اگر جان می کشم پیشش به چیزی بر نمی آید

وگر دل یار میخواهم شکایت می کند یارم

ز تشویشِ رقیبانم چنان آواره از کویش

چو حاسد در میان آمد پریشان شد سر و کارم

محال اندیشه تی باشد اگر با خویشتن گویم

که گُلزاری به دست آید مگر بی زحمتِ خارم

نزاری را نمی دانم که چون از دست برگیرم

به دستِ ظالمی هر دم ز دستِ او گرفتارم

شمارهٔ ۸۴۰

بی تو خونابه به رخساره فرو می بارم

مرغ و ماهی همه شب خفته و من بیدارم

روزگاریست که بی مدّعیان می خواهم

که شبی بر سرِ کویِ تو به پایان آرم

بی تو فردوس نمی خواهم و طوبا و قصور

از بهشتی که نه آن با تو بود بیزارم

گر به چشمان سیاه اند حواری مشهور

پس من این جا هم از آن چشم حواری دارم

طوبی از رشک شود زرد بدان سرسبزی

که برآید به چمن شاهدِ خوش رفتارم

ور میسّر شودم باز شبِ قدرِ وصال

لب نهم بر لب جانانه و جان بسپارم

بیش ازین نیست دگر طاقتِ هجرانِ تو ام

چند ازین بار کشم صبر نماند این بارم

هرچه از حادثۀ یار برون آید دل

دگر آهنگِ فضولی نکند پندارم

باز ناگاه کند تازه گلی درآبم

که از آن گل نتوانم که دگر سر خارم

آفت ِ جان نزاری دلِ محنت کشِ اوست

وین همه با دلِ او ساختن از ناچارم

شمارهٔ ۸۴۱

ترا به جان و دل از جان و دل وفادارم

که من خود از همه ملکِ جهان ترا دارم

کسی به جایِ تو باشد مرا چه می گویم

نعوذبالله اگر هرگز این روا دارم

سرم به تیغ بباید برید اگر به خطا

ز طوقِ عهدِ تو گردن دمی جدا دارم

به آرزویِ دلم در نمی شود چه کنم

ز پای بوسِ تو دستی که بر دعا دارم

خیال را بفرست ار تو خود نمی آیی

که با خیالِ تو صد گونه ماجرا دارم

به دست بنده دعایی بود خدا داناست

که روز و شب به دعا دست برخدا دارم

عجب دلیست مرا در وفا چنان یکتا

چو سرو اگرچه که قامت ز دل دوتا دارم

به رستخیز که فرزند را وفا نکنند

به جست و جویِ تو جان بر میان وفا دارم

روا ندارم اگر دیده در جهان نگرد

که از خیالِ تو آنی نظر جدا دارم

بریز خونِ نزاری که دولتی ست مرا

که درعوض چو تویی را به خون بها دارم

شمارهٔ ۸۴۲

ز عمرم چه حاصل چو یاری ندارم

بمردم ز غم غم گساری ندارم

به جز مغز پالودن و فکر کردن

به دنیا دگر هیچ کاری ندارم

ز من نیست بی کارتر در جهان کس

که با هیچ کس کار و باری ندارم

دلی پای بندِ غمِ عشق دارم

دریغا که آسان گذاری ندارم

به پایِ جلادت پناهی نیابم

به دستِ ارادت نگاری ندارم

ز کرد و کیایی و مال و منالی

جز امیّدی و انتظاری ندارم

چه محصول چون در حصولِ مرادی

به وصل از میانی کناری ندارم

نهادم دلِ خویش بر نامرادی

چو بر وصل و هجر اقتداری ندارم

به پیران سر آشفتگی نیست لایق

ولی چون کنم اختیاری ندارم

همین باز می گو نزاری به زاری

ز عمرم چه حاصل چو یاری ندارم

شمارهٔ ۸۴۳

چرا چنین شب و روز انتظار می دارم

که چشمِ مرحمتی زان نگار می دارم

به یادِ سیمِ بُنا گوش و عقدِ زیورِ او

همیشه لعل و گهر در کنار می دارم

بسوختم چه کنم گرچه طاقتم برسید

به صد مجاهده صبری به کار می دارم

اگرچه سست رکابم بر اسبِ صبر و قرار

لگام بر سرِ عهد استوار می دارم

چو فاش کرد نهانِ دلم تسلّطِ عشق

سرشک بر مژه زان آشکار می دارم

دلم پر آتش و چشمم پر آب می باشد

ز بس که آرزویِ رویِ یار می دارم

به خواب نیز نمی بینمش که شب تا روز

ز ناوکِ مژه در دیده خار می دارم

اگرچه از منِ مظلوم کس نمی شنود

ولی تظلّمِ خود برقرار می دارم

ز یار هیچ شکایت نمی کنم نی نی

فغان ز بختِ نزاریِ زار می دارم

شمارهٔ ۸۴۴

در عشق تو از نوکِ قلم دود برآرم

وز سینۀ چون کوره به دم دود برآرم

تا بی خودم از نرگسِ ترکانۀ مستت

آهی زنم از ملکِ عجم دود برآرم

گر زلف گره بر گرهت باز گشایم

از صد دلِ پر آتشِ غم دود برآرم

از صاعقۀ برقِ نفس گر بجهانم

از هرچه وجودست و عدم دود برآرم

در سیر چنان گرم روم وقتِ معارج

کاندر گذر از صاعقه هم دود برآرم

گر راه دهد روزنِ حلقم که بنالم

ز آتش کدۀ جور و ستم دود برآرم

گر آهِ جهان سوز برآید ز درونم

چون شعلۀ مشعل ز علم دود برآرم

بی چاره دلم زار همی سوزد اگر نه

از کارگهِ سینه به دم دود برآرم

ساکن نشود برقِ جهان سوز نزاری

تا عاقبت از دودِ ندم دود برآرم

شمارهٔ ۸۴۵

شب ها همه شب در انتظارم

تا دوست نظر کند به کارم

او حاضرِ وقت و من نبینم

او با من و من خبر ندارم

کس را غمِ روزگارِ من نیست

من خود سرِ این طمع نخارم

زین شور که در جهان فکندی

شوریده شده ست روزگارم

باید که به دوستان رسانم

عمری که به هرزه می گذرانم

زیرا که مهم تر از همه چیز

این است که باز می گزارم

گر پای نمی نهم درین راه

از دست بمی رود نگارم

هر چیز که با من است حالی

فی الجمله به دوست می سپارم

با هم نفسی به آخر الامر

آخر نفسی مگر برآرم

تیمار نمی برد خزانم

غم خوار نمی شود بهارم

هر سال همان که پار دادند

از هفت و شش و سه و چهارم

از پای دراوفتاد عقلم

از دست برفت اختیارم

گر دی بودم نزاری ام روز

بنگر به چه زاریانِ زارم

شمارهٔ ۸۴۶

که می‌برد ز رفیقان به دوستان خبرم

که من چگونه به درد از جهان همی گذرم

نه جز عصای قضا دست گیر در پیشم

نه جز نصیبه ی تقدیر بر فراز سرم

به اول آن همه امید در خیال که بود

که آخر این همه زحمت به زیر خاک برم

گمان برند مگر اهل دل که وقت رحیل

به سوی کالبد از حرص باز می نگرم

به هیچ وقت خدا واقف است اگر آید

به غیر دوست همه کاینات در نظرم

ز غصه در دلم از حسرت وداع نماند

نمی کز آتش این غم کباب شد جگرم

کجا شدند که بر بسترم چنین عاجز

به حال نزع ببینند همت و هنرم

چه سود زاری و زور و زر ای نزاری کو

زبان زاری و بازوی زور و دست زرم

اگر حیات بود ور ممات هم ره باد

دعای مادر مسکین و همت پدرم

شمارهٔ ۸۴۷

آخر ای راحت جان جور تو تا چند برم

وز پی وصل تو خوناب جگر چند خورم

چند بر آتش هجران خودم خواهی سوخت

چاره ای کن که گذشت آب فراقت ز سرم

دست من گیر که در پای فراقم کشتی

به ازین بود به اشفاق تو جانا نظرم

در زبان همه مرد و زن شهر افتادم

تا شد از جرعه ی جام تو لب خشک ترم

گر چه هستم همه شب با تو برابر به خیال

روز روز از شرف وصل تو محروم ترم

پای ازین گل که فرو رفت نیاید بر سر

چشم ازان روی که دیدست نبندد دگرم

همه شب بر سر کوی تو زمین می بوسم

از رقیبان تو گر نیست مجال گذرم

در همه عالمم از کوی تو خوشتر جا نیست

جز بدان عالم ازین کوی نباشد سفرم

جان و دل معتکف کوی تواند ار بروم

این سفر نیست که یک هفته گر آیی به برم

گر ز چشمم بروی نقش تو از دل نرود

بل که منظور توی گر به جهان می نگرم

تو به کلی مکن از یاد نزاری فرموش

که مرا تا نفسی هست به فکر تو درم

شمارهٔ ۸۴۸

گر بنویسم که چون بی تو به سر می برم

دود برآرد قلم از ورق دفترم

جان رسیده به لب بی تو چنین تا به کی

هین که گره می شود بی تونفس دربرم

هر نفسم کز درون بی تو به لب می رسد

نیست دگراعتماد بر نفس دیگرم

عمر گرامی چرا می کنم آخر تلف

چند چنین شب به روز روز به شب می برم

نه ره و رویی پدید نه سر و کاری به برگ

تا شب محنت چنین چند به روز آورم

عمر ندانم که چند پای بدارد چنین

بخت ندانم که کی دست نهد برسرم

بر پی دل در به در بیهده جان می دهم

وز غم تو دم به دم خون جگر می خورم

از لگد سرزنش وز غرض بد کنش

خسته ی هر ضربتم رانده ی هر کشورم

کار نزاری کنون زاری زارست و بس

چون نرسد بعد ازین دست به زور و زرم

شمارهٔ ۸۴۹

یاد باد آن شب که در بیت الحرم

خلوتی کردیم با یاران به هم

باده می خوردیم و طبلک می زدیم

ز اوّل شب تا به وقت صبح دم

دولتی بگذشت بر ما کان چنان

دولتی نگذشت بر پرویز و جم

کردم این معنی سوال از عقل دوش

با دلی پر نفرت و طبعی دژم

گفتم آن بیداری ای بد گفت لا

گفتمش خوابی بد آن گفتا نعم

گفتم آیا باز بینم خویش را

در میان آن همه حور و صنم

گفت اگر بینی نبینی جز به خواب

ماجرا کوته کن ای کوته قدم

قصه یی دارم که گر وصفش کنم

از بیانش در خروش آید قلم

گر شبی دیگر به روز آرد چنان

با وجود آرد نزاری از عدم

شمارهٔ ۸۵۰

منم که برنکنم از آستان یار سرم

اگر به سنگ بکوبند هم چو مار سرم

به دیده چون بخرامد نهم چرا ننهم

به زیر هر قدمش گر بود هزار سرم

بر آستان درش سر نهاده پندارم

که آفتاب گرفته ست در کنار سرم

نگاه نرگس مستش به کیست آه دریغ

که چون بنفشه فروشد درین خمار سرم

چو بر حریر نی ام در کنار گل خفته

دریغ نیست که بالین کند ز خار سرم

به اختیار بدادم ز دست دامن دل

ولی ز دست ندادم به اختیار سرم

گذشت عمرم و عمری گذشت تا مانده ست

برون ز غرفه ی امید ز انتظار سرم

سر عزیز چرا می دهم به دست فنا

نه آخر از در یار است یادگار سرم

نزاری ام نه به زاری چو غافلان دگر

که پای مال کند خوابِ روزگار سرم

اگر چه بی سر و پایم فرو نمی آید

به چار بالش ارکان افتخار سرم

شمارهٔ ۸۵۱

فتاد بر صنمی دی به رهگذر نظرم

کزان جمال ندیدست خوبتر نظرم

دلم ز دست شد و دل برم نشد معلوم

چه فتنه بود که دریافت بر گذر نظرم

چرا به رفتن دل طیره می شوم که هنوز

برفت و باز نیامد از آن نظر نظرم

به یک حساب شکایت نه واجبست از دل

که اعتراض خطا لازم است بر نظرم

گنه ز جانب دل چون نهم که بیچاره

نخواست تا نپسندید پیش تر نظرم

به یک حساب دگر در گناه می آید

اگر چه معترفم من که مختصر نظرم

بمی رود به نخستین نظر نمی باید

که تا چگونه درآید بدان دگر نظرم

صواب نیست برون آمدن ز کنجم اگر

خطاست روی نگو ایستاده در نظرم

اگر چنان چه دل این دل بود نزاری من

ازین بلا دگر آرد بسی به سر نظرم

شمارهٔ ۸۵۲

به دیده ی دل ناظر به هر چه در نگرم

خیال دوست بود در برابر نظرم

حریف ناز نداند که همنشین نیاز

چه گونه می گذراند شبان تا سحرم

سر از طریق وفا بر نمی توان پیچید

که بر خلاف محبت قدم نمی سپرم

به بال شوق چنان می پراندم خاطر

که در هوای ارادت چو مرغ تیز پرم

به خاک بوس سر کوی کعبه خانه ی دوست

به تک ز باد صبا در مری گرو ببرم

خیال دوست به معراج عشق می بردم

که بر براق محبت چو برق می گذرم

هوای سجده ی آن آفتاب دارم و دل

همی دود به زیارت چو سایه بر اثرم

کدام راه چه منزل به زینهار عدم

که بر بساط وصال از وجود بی خبرم

به طبع خون جگر می‌خورم چو می دانم

که بی مجاهده از وصل دوست برنخورم

وصال دوست بیاید که بی نسیم وصال

چو زمهریر بباشد هوای باغ ارم

به ترک طعنه نگیرند و در نمی گیرد

ملامت همه خلق و نصیحت چردم

مرا که ریش نزاری و باد یک سان است

بدان که باد بروت کسی دگر نخرم

شمارهٔ ۸۵۳

توبه ای کردم و گفتم که دگر می نخورم

تا منم باز دگر نام من و می نبرم

به ستم توبه ی مستحکم من بشکستند

چه قضا بود که ناگاه درآمد به سرم

طمعم بود که از غیب حضوری بخشند

چون بدیدم من مسکین نه سزای حضرم

محشر این است که من هر دم و هر لحظه درو

بل که خود هر نفسی در عرصات حشرم

من به خشنودی دل از سر جان آزادم

بر مقامی چه نهم دل که به جان در خطرم

خبر آن نیست که از کس خبری گویم باز

خبر این است که از خویش نباشد خبرم

گر از اسرار نهان بی خبران بی خبرند

ای مسلمانان من بی خبر بی خبرم

من به امرالله در خلق اضافت بینم

من به عین الله در عالم اشیا نگرم

هوس دنیی و عقبی ز سرم بیرون شد

تا به کی عشوه که خاطر بگرفت از سمرم

سالکم مرحله بر مرحله می پردازم

مسرعم مرتبه از مرتبه می برگذرم

به جوان مردی مردان جهان باز که گر

همه عالم به جوی نیست جوی غم نخورم

همه بی من بود و هیچ نباشد بی او

راستی آنچه صراط است که من می سپرم

تا کسی را طمع از من نبود ستر و صلاح

هر زمان پرده ی پرهیز نزاری بدرم

شمارهٔ ۸۵۴

من ز دست ساقیان غیب صهبا می‌خورم

تا نپنداری که در بیغوله تنها می‌خورم

مونسم کروبیان‌اند و گمان خلق آنک

با مقیمان مقامات زوایا می‌خورم

کرده زانوها به کش بنشسته خوش در کنج خویش

باده با فردوسیان پیدا و پنهان می‌خورم

هم ز بی‌ترتیبی و بی‌التفاتی‌های ماست

گر قفایی گه گه از بد‌خوی حاشا می‌خورم

بی محابا رفته‌ام‌، تشنیع ازینجا می‌زنند

راز پیدا کرده‌ام‌، سیلی ازینجا می‌خورم

اختیاری نیست هر کس را کز آن می می‌دهند

نیست بر من عیب اگر دیوانه‌آسا می‌خورم

عاقلان گو بر من بی‌دل مگیرید این خطا

مست لا‌یعقل شدستم بی‌محابا می‌خورم

تا نپنداری به خود در می تصرف می‌کنم

بر کفم هر دم سروشی می‌نهد تا می‌خورم

چیست چندین طمطراق البته در دیر مغان

با نزاری بر نوای زیر شش تا می‌خورم

زحمت وجع المفاصل را چو زایل می‌کند

اندک اندک گه گه از بهر مداوا می‌خورم

شمارهٔ ۸۵۵

جان و دل بنهاده ام تا می خورم

دین و دل بفروختم تا می خرم

شب به روز آخر کی آرم بی شراب

بی می آخرروز با شب چون برم

بی می اَم دم بر نمی آید ز حلق

بل فرو می ریزد از هر پیکرم

می توانم دید با می سرَ غیب

گر به چشم استحالت بنگرم

می شود بیضا کفم از نور می

هر چه یاد از لن ترانی آورم

با خلیلم خوش تر آید از حریر

گر بود بر فرش آتش بسترم

از حبیبم باز می دارد رقیب

گاه و بی گه تا به کویش نگذرم

هر زمان الحمدلله العزیز

روی در روی خیالش خوش ترم

دوست خود می آید و او بی خبر

بل که من هم، وین که دارد باورم

آن که دارد در همه اکوان ظهور

طرفه باشد گر درآید از درم

از ملامت گوی بستاند به حق

داد من روز قیامت داورم

معترض عیب نزاری گو مکن

من چنین بیهوده غم تا کی خورم

شمارهٔ ۸۵۶

دلم ببرد و قرارم برفت و معذورم

که کرد مستِ خراب آن دو چشمِ مخمورم

بتی که در طلبِ وصلِ او چو مدهوشان

گرم سر و دل و ترتیب نیست معذورم

مقرّرست به نزدیکِ عاقلانِ جهان

که من چو مردمِ دیوانه از خرد دورم

ز تابِ مهر چنانم تبِ فراق بسوخت

که زارتر ز جگرتفتگانِ محرورم

به صد شکنجه برآید ز اندرون نفسم

که زیرِ بارِ محبّت همیشه رنجورم

به آفتاب نیارم نگاه کرد از آنک

نظر به هر چه کنم ناظر است منظورم

صنم پرستم و الحمدلله از سرِ جهل

نه چون مقلّدِ دنیاپرستِ مغرورم

دلم سیاه شد از ظلمتِ شبِ هجران

که همچو سایه جدا اوفتاده از نورم

نه سهو رفت که از اقتباسِ نورِ خیال

شود چو روز منوّر شبانِ دیجورم

گرم به نور اشارت کنند وگر به ظُلَم

به هر طریقه که فرمان دهند مامورم

به حکمِ عشق کمین بنده‌ام نزاری ‌نام

اگر به مرتبه در ملکِ شاه دستورم

شمارهٔ ۸۵۷

ای بی خبر ز دردِ دلِ مهرپرورم

عیبم مکن که عاشقم آخر نه کافرم

چون غافلی ز عشق چه دانی که حال چیست

تو خویشتن پرستی و من عشق پرورم

صاحب‌نظر چو بنگرد انکار کی کند

در قامتِ خمیده و در گونهی زرم

نادیده رویِ دل بر او گویی گرفته اند

از عکسِ رویش آینه ای در برابرم

گشتم بر آستان درش همچو خاک پست

روزی مگر به سهو نهد پای بر سرم

سر در سرِ هواش کنم تا به رستخیز

با آبِ روز خاکِ لحد سر برآورم

گر بنگرند روزِ قیامت ز مهرِ دوست

بوی وفا دهد همه اجزایِ پیکرم

تا در وجودِ بی‌ غرضم عشق راه یافت

زان پس دگر به هستیِ خود باز ننگرم

بی دیده راهْ بینم و بی سر کلاه‌ْدار

بنشسته ی رونده و گنگِ سخنورم

نه نه نه حدِّ مرتبه ی چون منی بود

بر خود یقینم اَر به نزاری گمان برم

شمارهٔ ۸۵۸

به زخمِ تیرِ ملامت سپر نیندازم

ز رویِ بازی منگر که عشق می بازم

به غیرِ خانه بر انداز هر بنا که نهم

به هرزه بر گذرِ سیل خانه می سازم

خوش است خانه ی ابرو و تختِ پیشانی

چو شه به تخت و چو لشکر به خانه می نازم

کجاست خانه برافکنده ای که غرفه ی چشم

به رویِ او شود از هر که در جهان بازم

ز پوست رگ ‌رگم ار برکشد به ناحق دوست

چو خانه خانه ی چنگش به لطف بنوازم

دمی چو مُهره ی مِهرم به خانه نیست قرار

چو ماه از پیِ خورشید خانه پردازم

به شش جهات در آوازه ی من است و هنوز

برون نمی رود از کنجِ خانه آوازم

منم که خانهی بازیِ عشق دانم نیک

به بازی ای که کنم خانه ها بر اندازم

حدیث همچو نزاری به رمز می گویم

غریب نیست که فرزندِ خانهی رازم

شمارهٔ ۸۵۹

فغان از مردمِ چشمم که بیرون می دهد رازم

نمی یارم به کس دیدن چو این دیده ست غمّازم

به خاطر یاوه می رانم سخن با هر که می گویم

به باطن دوست می بینم نظر با هر که اندازم

چنان مستغرقِ شوقم که بی خود می کند ذوقم

ز بس مشغولیِ خاطر از آن با کس نپردازم

رقیبم گوش می دارد که پیشِ دوست نگذارد

به شمشیر از سرِ کویش ندارد هیچکس بازم

پدر گفت ای نزاری چند بر آتش توان بودن

به وسع و طاقتم چندان که می سوزند می سازم

شمارهٔ ۸۶۰

چو لطف کردی و برداشتی به اعزازم

قبول کرده‌ای ای دوست رد مکن بازم

مکن ز یار به آزار ترکِ دلداری

چو برگرفتی و بنواختی می اندازم

چنان ضعیف شدم در فراقِ تو که به جهد

ز اندرون به دهان برنیاد آوازم

چنان ز شوقِ تو مستغرقم که از حیرت

دمی ز فکرِ تو با خویشتن نپردازم

مگر موافق رایِ تو نیست می خوردن

که مست می شوم و فاش می شود رازم

چه می کنم نخورم ترکِ دُردِ می کردم

همان به است که با دردِ خویشتن سازم

نزاریِ توام آخر اگر چه هیچ نی‌ام

ولی به قهر مرانم به لطف بنوازم

شمارهٔ ۸۶۱

نیامدی و من از انتظار می سوزم

در آرزویِ وصال تو زار می سوزم

بر آبِ دیده ی من رحم کن اگر یاری

که من بر آتشِ هجرانِ یار می سوزم

ز بی قراریِ من بر قرار بی خبری

ولی من از غم تو برقرار می سوزم

بسوختم ز فراقِ تو و ندانستم

که از برایِ که بهرِ چه کار می سوزم

ز سوختن خبری نیست همچو شمع مرا

چه اختیار که بی اختیار می سوزم

عجب تر این که به هر انجمن ز غایتِ شوق

ز شمع دورم و پروانه‌وار می سوزم

ز چشمِ مستِ تو محروم عینِ مخمورست

اگر چه مستِ تو ام در خمار می سوزم

تو گُل‌عذاری و من بلبل و تو فارغ از آن

که من بر آتشِ هجران چو خار می سوزم

قسم به آتشِ یاقوتِ آبدارِ لبت

که با دو دیده ی یاقوت‌بار می سوزم

در انتظار نزاریِ زار می گوید

نیامدی و من از انتظار می سوزم

شمارهٔ ۸۶۲

هم از شکستنِ پیمانِ یار می ترسم

هم از زمانه ی ناپایدار می ترسم

نداد دستِ وفا ور دهد نمی پاید

ز نامساعدیِ روزگار می ترسم

اگر چه من ندهم اختیارِ خویش از دست

ز دست اگر برود اختیار می ترسم

فغان ز دل که نصیحت در او نمی گیرد

ز تنگنایِ دلِ بی قرار می ترسم

بلایِ عشق چو نازل شود براندازد

رسومِ عقل و از آن نا به کار می ترسم

محبّت است و ارادت که متصل نشود

از این دو قاعدهی استوار می ترسم

مرا که بلبلِ گلزارِ عشق می خوانند

چگونه گویم از آسیبِ خار می ترسم

دلم ببردی جانا ز غمزهی چشمت

اگر به جان ندهد زینهار می ترسم

خرد ز غمزهی شوخِ تو می کند پرهیز

چو مست باشد و من از خمار می ترسم

کنارِ وصل به من کرده ای حوالت و هست

در این میان سخنی کز کنار می ترسم

کمندِ زلفِ تو حلقم گرفت و معذورم

اگر ز سلسله دیوانه‌وار می ترسم

تویی مراد سخن در بهشت و دوزخ نیست

به دوستی اگر از نور و نار می ترسم

ز دفع کردنِ بیگانگان نیندیشم

ز آشنا شدنِ انتظار می ترسم

رهت به گریه از آن آب می زنم هموار

که بر دلت ننشیند غبار می ترسم

قرار و صبر و ثبات و شکیب می باید

چو نیست حاصل از این هر چهار می ترسم

اگر در آینهی رویِ تو رسد هیهات

ز دودِ آهِ نزاریِ زار می ترسم

شمارهٔ ۸۶۳

دگر سفر نکنم گر به دوست بازرسم

هلاکِ خویشتن این بس که می کند هوسم

بقایِ عمر همی خواهم از خدا چندان

که رویِ دوست ببینم همین مراد بسم

حیات اگر به سر آید امید می دارم

که پیشِ دوست شود منقطع پسین نفسم

فراق هم به نهایت رسد ولی به وصال

مساعدت نکند بخت از آن همی ترسم

هلاکِ اهلِ نظر شربتِ مفارقت است

اگر نه زنده‌دلان را نه تیغ کشت و نه سم

ز یار دور فتادم چو عندلیب از گل

مگر خدای ببخشد خلاص ازین قفسم

تو آن مبین که سفر کردم از دیارِ حبیب

گرش ز پیش برفتم هنوز بازپسم

مرا مگوی نزاری بر او بده خاطر

به دیگری که ارادت نمی رود به کسم

به کفر و دین نکنم التفات در غمِ دوست

وگر قبول نداری به جانِ دوست قسم

شمارهٔ ۸۶۴

چنان غمِ تو فرو بست راه بر نفسم

که از حیات اثر نیست بی تو در نفسم

به صد شکنجه برآید چنان ز من نفسی

که اعتماد نباشد بر آن دگر نفسم

ز بس گرانیِ غم چند بار بنشیند

ز عقبه های بدن تا رسد به سر نفسم

به بوسه ای ز دهانِ تو نا رسیده به کام

رسید جان به دهان از لبِ تو هر نفسم

مدام می رود از روزنِ دماغم دود

که بر تنورِ دلم می کند گذر نفسم

ز آفتابِ محبّت چنان دلم شد گرم

که همچو ذرّه کشد در هوا شرر نفسم

به هیچ کس نرسیدی دَمم ز گیرایی

که چون سموم نکردی در او اثر نفسم

به جهد می رسد اکنون ز کنج سینه به حَلق

عجب که در تو نمی گیرد این قدر نفسم

بود که در غلط افتم ز خود که آیا من

همان نزاریِ شیرین دمِ شکَر نفسم

نماند جز رمقی از حیاتِ من دریاب

که منقطع نشود ناگه ای پسر نفسم

شمارهٔ ۸۶۵

دل ندارم که ز رویِ تو شکیبا باشم

چون کنم چند چنین بی دل و تنها باشم

بی دلان اند که از دوست ندارند شکیب

به همه وجه اگر باشم از آنها باشم

همه شب در طلبِ وصلِ تو چون خامْ طمع

با دلی سوخته در پختنِ سودا باشم

یاربم طاقتِ خورشیدِ جمالت باشد

تا زمانی نگران در تو چو حربا باشم

بویِ اسلام نیاید ز من و رنگِ صلاح

تا پرستند هی آن زلفِ چلیپا باشم

از خردمندی و داناییِ من ناید هیچ

تا من آشفته ی آن قامت و بالا باشم

طمعِ صدرِ سرا پرده ی وصلت هیهات

لایقِ صحبتِ دربان تو آیا باشم

گر به بت خانه فرستی و اشارت رانی

به پرستیدنِ لات و هبل آنجا باشم

ارز حکم تو بگردم من و سرگردانی

به رضایِ تو و رایِ تو روم تا باشم

نقد چون حاصلِ وقت است و مهیّا امروز

پس چرا منتظرِ وعدهی فردا باشم

صیقلِ زنگِ غم آیینه ی دل را هیهات

چون نزاری من از آن مولعِ صهبا باشم

این همه مستی و آشفتگی من زان است

تا خلافِ روشِ زاهدِ رعنا باشم

شمارهٔ ۸۶۶

نه روی و رهی که با تو باشم

نه سیم و زری که بر تو پاشم

اعجوبه ی روزگار ماییم

من خود به تعجبات فاشم

باشد که به هیچ وجه آیا

شایسته ی خدمت تو باشم؟

رد کرده ی جمله ی جهانم

آیا ز کدام خیل تاشم؟

ای مدعیان کجاست جایی

الا در دوست پس کجاشم؟

تا پخته شوم هنوز اینجا

در آتش امتحان چو داشم

معزول ز وحدت معادم

مشغول به کثرت معاشم

اسلام چو خاص خویش کرده

در کفر رهی دهند کاشم!

طیّان نی ام ار چه هرزه گویم

آزر نی ام ار چه بت تراشم

یعنی که چو خامه ی نزاری

گه گه ورقی همی تراشم

شمارهٔ ۸۶۷

به اختیار ز روی تو بر ندارم چشم

بدین قرار ز روی تو برندارم چشم

رقیبِ کویِ تو گر دیده های من بخلد

به نوکِ خار ز روی تو برندارم چشم

دمی ز چشم خیالت نمی رود چه عجب

گر آشکار ز روی تو برندارم چشم

وگر به دار برآرند هم چو حلّاجم

فراز دار ز روی تو برندارم چشم

وگر کشیده بود تیغ بر سرم قاتل

به جان سپار ز روی تو برندارم چشم

قیامت آید و محشر کنند و عرض دهند

به روزِ بار ز روی تو برندارم چشم

بدین قدر که شود گل ستانِ عارض تو

بنفشه زار ز روی تو برندارم چشم

خوش است خطّ غبارِ تو گردِ لاله ستان

بدین غبار ز روی تو برندارم چشم

من آن نزاری مستم که پیش نوکِ سنان

به اعتبار ز روی تو برندارم چشم

شمارهٔ ۸۶۸

بر یاد روی دوستان جام مصفا می کشم

یعنی به رغم دشمنان با دوست صهبا می کشم

از دست ساقی ازل صافی و دُردی بیش و کم

تا نسیه کی روزی شود حالی مهیا میکشم

از جان و دل با های و هو بر بام و با لبیک و می

کام ولی را می زنم رغمِ عدو را می کشم

اسرار حشر و نشر را منکر نی ام بل صابرم

بر جان من از جام می حملی ست حالا می کشم

امروز نقد الوقت را هرگز به نسیه کی دهم

من آن نی ام کامروز جور از بهر فردا می کشم

ساقی ز تنهایی خودم خود را و حالا قانعم

تا وقت آن کاندر بهشت از دست سقا می کشم

تن در ملامت داده ام دل بر قضا بنهاده ام

فی الجمله حال الوقت را باز از مدارا می کشم

تا کنج سرِّ وقت من پنهان بماند از عدو

جور و جفای دوستان پنهان و پیدا می کشم

از فکر لنگر ساختم وز ذهن غواص ای عجب

این دانه های قیمتی از قعر دریا می کشم

من پیش اهل معرفت معذور باشم ظاهرا

بر عیب بدگویان خود دامن به عمدا می کشم

گفتی نزاری چون چنین بر عیب دشمن کرده خو

کینی به وجهِ مصلحت از جانِ اعدا می کشم

شمارهٔ ۸۶۹

ای امیدم به تو نومید مکن از خویشم

ناشکیبم ز تو بردار حجاب از پیشم

آرزومندی و بی صبری و مشتاقی و غم

کم نمی گردد و هر دم به تو مایل بیشم

روی شیرین نفسی بی مگسی نادیده

می زنم زار چو فرهاد سری بر تیشم

سر و جان جمله فدای قدمت خواهم کرد

بیش از این دست رِسَم نیست که بس درویشم

مکن از خویش ملولم سر خود کی دارم

هم ز بیگانه ملالم زد و هم از خویشم

به رقیبان که رسانند ز نزاری خبری

که مکوشید به آزار دل بی خویشم

شمارهٔ ۸۷۰

مریم دوشیزه عیسی در شکم

چیست میدانی عنب خیر النعم

خوشه ای بکرست و زو هر دانه ای

مطلقا دارد مسیحی در شکم

می پرست ار نیست در میخانه خم

در تعبّد از چه دارد پشت خم

با گرانی بسته خدمت را میان

ایستاده روز و شب بر یک قدم

تا مگر از معجزِ انفاس او

در وجود آید وجودی از عدم

حرمت اهل دل از تحریم اوست

هر کسی را کی دهد ره در حرم

آب روی اهل دل آتش کند

از فروغ برق جان پرور به دم

در مزاج اوست حدّ اعتدال

در غلو غبن است و در در تقصیر هم

عادل و ظالم خلاف یک دگر

کی بود جمعیت ضدّان به هم

اعتدال منصفِ او را چه جرم

گر کند بر خویشتن ظالم ستم

رایحات راح اگرچه در خواص

راحت روح است نبود بی الم

پاسخی باشد موافق تر ز نوش

با بخیلان است قاتل تر ز سم

در جهان باقی نمانده ست از کرام

کو کریمی ضامن یک من کرم

از ندیمی همچو می وز صحبتش

کی بود هرگز نزاری را ندم

خنبِ من دریا و کشتی جام می

گرچه در کشتی نگنجیده ست یم

فاش کردم مسکرات الوجد خویش

تا به کی دارندم آخر متهم

والهم ، آشفته ام ، شوریده ام

عاشقم ، مستم به عالم در عَلَم

شمارهٔ ۸۷۱

نکرد با سر زلف تو هیچ کار دلم

ببرد در طلب وصل روزگار دلم

بر آتش است درونم چو کوره ی حداد

چگونه بر سر آتش کند قرار دلم

در انتظار خلاصی ز تنگنای وجود

به گردِ سینه برآید هزار بار دلم

چنان که مادر مشفق عزیز فرزندی

غمت به مهر گرفته ست در کنار دلم

چو نیست منزلش اندر خورِ نزول غمت

بود ز روی خیال تو شرم سار دلم

کدام دل، ز کجا دل، که راست دل، کو دل

که از دو دیده برون کردی ای نگار دلم

چو قطره قطره برون شد ز دیده چون گویم

ز من مکابره بر بوده ای بیار دلم

گر اختیار دل از دست پیش ازین رفته ست

کنون ز دست بشد هم چو اختیار دلم

چنان مکن که به حسرت فرو شود جانم

که بس به درد فرو شد به انتظار دلم

چه سود اگرچه بگویی بسی ز بعد وفات

که از وفات نزاری بسوخت زار دلم

شمارهٔ ۸۷۲

دلم بر آتش هجران بسوخت آه دلم

گرت دلیست مکن قصدِ بی گناه دلم

تنم شده ست چو کاهی به زیر کوه غمت

که پشت پای زده کوه را چو کاه دلم

به هرزه در غم بیهوده می کشد خود را

نکرده عاقبت کار خود نگاه دلم

معلق است به مویی زمانه را گردن

از آن رسن که فرو می برد به چاه دلم

چو رنگِ زلفِ تو دارد ارادتش بپذیر

که خانه کرد در این آرزو سیاه دلم

گرفت در خم زلفت قرار و نگرفته ست

ازین نکوتر هم پشت و هم پناه دلم

بیا که کارد به مغزم رسید و کار به جان

بپرس اگر نه چنین است هان گواه دلم

نزارتر ز نزاری طمع مدار تنم

شکسته تر ز سر زلف خود مخواه دلم

شمارهٔ ۸۷۳

چو باز کرد سر درج پرگهر چشمم

هزار چشمه روان میشود ز هر چشمم

ز تفّ سینه بسوزد دم صبا نفسم

ز ابر دیده بپوشد ره نظر چشمم

ز بس ستاره که شب در کنار می ریزد

گمان برم که سپهر آمده ست در چشمم

شود چو بحر کنارم ز گریه مالامال

چنان که موج زند آب دیده بر چشمم

زهاب دیده ز یک چشم می رود بیرون

زلال مشربه ی جان از آن دگر چشمم

حیات مردمک دیده را چو ضعفی داشت

غذاش کرد ز پالوده ی جگر چشمم

کند به تیر مژه دفع خواب هر ساعت

به خیره بر سر آب افکند سپر چشمم

حیا نمی کند از روی خلق و معذور است

چنین که خیره شده ست از جمال خور چشمم

مرصعّات مگر زاده ی دو چشم من است

از آن همیشه بمانده ست در گهر چشمم

رقیب گفت نزاری سرت نمی باید

نظر به روی نکو می کند مگر چشمم؟

نظر ز غمزه ی ترکانه برنخواهم داشت

اگر کنند به گزلک ز سر به در چشمم

شمارهٔ ۸۷۴

بیا بیا صنما بیش از این مرنجانم

دمی به لطف دلم ده که بس پریشانم

چو بلبل از غم عشق تو تا به کی نالم

به دیده چند کشم خارت ای گلستانم

دو زلف شست تو بر هم شکست پیوندم

دو چشم مست تو پیدا بکرد پنهانم

غنیمت است به پیش لب تو جان دادن

که تا مگر به حدیثی ز لب دهی جانم

شبی که دست حمایل کنم به گردن تو

چو آفتاب درخشد مه از گریبانم

چو سودِ حاصل عمرم تویی که را طلبم

چو اصلِ راحتِ رنجم تویی که را خوانم

شکسته ام ز تو باری ولی بحمدالله

اگر شکسته وجودم درست پیمانم

گرم تمامت عالم به سر بگردانی

ز پیش حکم تو یک ذرّه سر نگردانم

به عزت از بنشانی کمینه مسکینم

به خدمت ار بپذیری مطیع فرمانم

همان نزاریِ مسکین ِ مُستمندِ تو ام

نه خود که تا ز تو دورم هزار چندانم

شمارهٔ ۸۷۵

اگر عشق تو شد در خون جانم

قضا از خویشتن چون بگذرانم

نداری مستیِ من هوشیاری

که از مبدای فطرت هم چنانم

گرو بندم که هر عاقل که زلفت

ببیند در نشورد من بمانم

ز دستم برنمی خیزد نثاری

ندانم تا چه در پایت فشانم

دلم آویزشی دارد به زلفت

غمت آمیزشی دارد به جانم

طمع دارم زمین بوسی دگر بار

اگر مهلت دهد دورِ زمانم

امیدم باز میدارد خیالت

بکوشم هم مگر ضایع نمانم

زمانه گرچه هم توسن رکاب است

مگر بر بخت گرداند عنانم

دلم آبی کند هر روز در گِل

وزین پس سر نخواهم شست دانم

بدان می آردم غیرت که نارد

دگر نام نزاری بر زبانم

شمارهٔ ۸۷۶

در انتظار وصال تو عمر می گذرانم

قرار عهد بر این بود و من هنوز برآنم

چه روزگار به سر برگذشت و عمر به سر شد

که من ز دست تو بر سرزنان و جامه درانم

تو فارغ از من و من از پی قدوم وصولت

دو دیده بر سر ره مانده هم چو منتظرانم

اگر چه در نظر صورتم به شکل نیایی

ولی به چشم ملاقات معنوی نگرانم

{در متن چاپی افتادگی دارد} با رقیب کوی تو گفتم

اگر به لطف نمی خوانیم به قهر مرانم

جواب داد که این جا مگرد بیش و حذر کن

که من ملازم این در به دفع کژ نظرانم

محیط عشق و به گرداب درفتاده چه کوشم

دگر زمانه نه ممکن که افکند به کرانم

ز بس که بر سر سودا کشیده می کنم اقداح

سبک شدند دماغ و دل از شراب گرانم

بهشت نقد نزاری تویی و بس که مذکِّر

به حور نسیه نیارد فریفت چون دگرانم

شمارهٔ ۸۷۷

جان برای تو که هم دردی و هم درمانم

سر فدای تو که هم جانی و هم جانانم

با تو چون قامت تو از دگران آزادم

بی تو چون وصل تو از بی نظران پنهانم

لوح سودای تو چون باد ز سر می گیرم

در سر اندوه تو چون آب ز بر می خوانم

عشق روحانی سوزان تر از این ممکن نیست

کز تف آه جگر برق همی سوزانم

گر خیالی ست کسی را و تصور بندد

کز تو برگردم و خو باز کنم نتوانم

دیده بر قبضه ی ابروی کمان دارم و تیر

بر جگر میخورم و روی نمی گردانم

شب هجران تو گر تا به قیامت باشد

دیده بر هم نزنم ور مژه خون افشانم

گر سگم خوانی و کس باز نزاری خواند

دهنش بشکنم و یا سه بدو برسانم

شمارهٔ ۸۷۸

مرا دیوانه می خوانند و با دیوانه می مانم

ز خود بیگانه می دانند و هم من نیز می دانم

اگر با بت منم اینم وگر در کعبه بنشینم

نه مرد مذهب و دینم نه اهل کفر و ایمانم

چو در بت خانه افتادم ز دیگر خانه آزادم

به نقد امروز دل شادم که عشق آسوده می رانم

به رغبت عشق می بازم دگر شغلی نمی سازم

نه از جنت همی نازم نه از دوزخ هراسانم

قلم در حکم نیک و بد قضا در ما تقدم زد

ندانم مقبلم یا رد چه باید هم برین سانم

علم گشتم به نادانی چه باک ار جاهلم خوانی

چه گویم چون نمی دانی که از دانسته نادانم

عیان بی عیان گفتم نشان بی نشان گفتم

نزاری ترک جان گفتم کنون در بند جانانم

شمارهٔ ۸۷۹

شبی بود به مهی خلوتی که ساز کنم

خروس بانگ کند تا نگاه باز کنم

رقیب دشمن و قصه دراز و شب کوتاه

مجال نیست که با دوست شرح راز کنم

به روز محتسبان دافع و به شب عسسان

ز هیچ سو نهلندم که سرفراز کنم

به توبه باز مخوانیدم ای مسلمانان

که مرد زهد نیم توبه بر مجاز کنم

اثر کند نفس عاشقان بپرهیزید

ز ناله ی سحری کز سر نیاز کنم

چو باد می گذرد عمر خاک بر سر من

که من گر آتشم از دوست احتراز کنم

به اعتقاد نزاری چو دوست خشنودست

گنه نباشد اگر پیش بت نماز کنم

شمارهٔ ۸۸۰

بار دگر عزم سفر می کنم

برگ ره از خون جگر می کنم

می روم از کوی تو گویی مگر

بر سر الماس گذر می کنم

بهتر از این نیست که با بخت خویش

بیش نکوشم چو بتر می کنم

آه که هر بار کنم توبه ای

از سفر و باز ز سر می کنم

راستی آن است کزین نو بهار

توبه کنم روز دگر می کنم

راه ضروری ست اگر می روم

صبر مجازی ست اگر می کنم

مشکلم این است که این زخم خار

از ورق ورد سپر می کنم

خواب و خورم نیست که از آب چشم

خاک منازل گل تر می کنم

گرچه خیال است ولی تا به روز

شب همه شب با تو سحر می کنم

بستر و بالین نزاری به خون

از مژه دریای خضر می کنم

غایت کفرست به ایمان من

جز به تو در هر که نظر می کنم

هر چه به جز عشق تو و مهر توست

از دل پردرد به در می کنم

شمارهٔ ۸۸۱

من دوست می دارم تو را گو قصد من کن دشمنم

دنیی و عقبی عاقبت بر هم زنم گر من منم

چون زابتدا آورده ام ایمان به کفر زلف تو

از من عجب نبود اگر دنیا و دین بر هم زنم

دشمن چه می خواهد زمن آن از محبت بی خبر

من در محبت محکمم از طعن دشمن نشکنم

این دوستی با روح من روز ازل آمیختند

دشمن به شمشیر جفا گو کینه کش اینک تنم

خود دل نمی سوزد ترا بر آتش هجران من

آخر من بی دل ز جان چندین صبوری چون کنم

مسکین نزاری گفته ای چون است دور از روی تو

روزی به شب می آورم تا روز جانی می کنم

بر کار من چون زلف تو تاب پریشانی مده

از چشم خود چون اشک من بر خاک خواری مفکنم

شمارهٔ ۸۸۲

عجب مدار خراباتیی چنین که منم

اگر به کوی خراباتیان بود وطنم

کنشت و کعبه به فرمان روم خدا مکناد

که در ضمیر من آید که من به خویشتنم

خودی خود چو براندازم آن چه ماند اوست

که دوست هم چو وجودست و من چو پیرهنم

ز پیر خرقه فرو مانده ام عجب که مرا

به هرزه توبه چرا می دهد چو می شکنم

تفاوتی نکند دشمن ار به دفع نظر

دو دیده برکندم دل ز دوست برنکنم

اگر به دست خودم می کشد به هر مویی

سری برآورد از ذوق تیغ دوست تنم

و گر به خاک فرو گویدم نزاری کو

هزار نعره برآرد که اینک از کفنم

شمارهٔ ۸۸۳

هلاک می شوم از لعبت شکر دهنم

نکرده چشمه ی خضر لب تو تر دهنم

به کس شکایت وصلت نمی توانم برد

که دست مهر نهاده ست یار بر دهنم

همین که نار دلم بر دهان رسید که آه

ز جور دوست خیالت شکست در دهنم

محبت تو چنان بر کشد زبانه ی شوق

ز اندرون که همی سوزد از شرر دهنم

ز آب روی از آن تازه روی می دارم

که خشک می شود از آتش جگر دهنم

فتاد بر لب پر خنده ی توی دی نظرم

هنوز باز بمانده ست از آن نظر دهنم

هزار گونه سخن ها که با تو دارم نیست

به اتفاق ملاقات کارگر دهنم

مکن ز فقر ذلیلم که مرد سایل حق

کند چو گوش تو روزی پر از گهر دهنم

ز دست هجر تو خوردم هزار شربت تلخ

لبت به بوسه شیرین کند مگر دهنم

عجب که بی مزه باشد سخن نزاری را

که از هلاهل زهر است بی خبر دهنم

شمارهٔ ۸۸۴

یک ام شبی که به خلوت جمال دوست ببینم

به از ممالک روی زمین به زیر نگینم

سماع بربط و جام خوش و حریف موافق

به روی دوست برآنم که در بهشت برینم

نه مرد باشم و باشم سزای آتش دوزخ

اگر بهشت برین بر سرای دوست گزینم

اگر سعادت آنم بود که وقت شهادت

به پیش دوست بمیرم زهی حیات پسینم

تو مهربانی من بین که از حوالی کویش

برون نمی شوم ار می کشد رقیب به کینم

شرابخواره و شاهدپرست و عاشق ورندم

و گر حیات بود تا مدار دور و برینم

به هیچ شهر نرفتم که برنخاست قیامت

صلاح کار من است ار به گوشه ای بنشینم

چرا به شیفتگی کردنم معاف ندارند

که آشنا شده ی مردمان رند لعینم

برادران حقیقی و دوستان قدیمی

برای مزد خدا رها کنید چنینم

به روی دوست درست است اعتقاد نزاری

کجا روم چه کنم گو مباش دنیی و دینم

شمارهٔ ۸۸۵

اگر ز بخت مساعد شود که روی تو بینم

دگر ز کوی تو نبود سفر به هیچ زمینم

من از خدای به حاجت جز این مراد نخواهم

که روی کرده به رویش به گوشه ای بنشینم

بر آستان تو مردن به از فراق تو دیدن

که سیر شد دل محنت کش از حیات چنینم

شب فراق تو بر خاطرم گذشت که امشب

شب نخست فراق است روز باز پسینم

دریغ عمر گرامی که تلخ می گذرانم

چه شوربخت غریبی که من ضعیف حزینم

ز بس ملامت خاطر زهر که هست بریدم

خیال تست به پیشم فراق تست قرینم

چو ذره باد سر آسیمه روزگار نزاری

اگر جهان نه به روی چو آفتاب تو بینم

شمارهٔ ۸۸۶

چه حالت است ندانم به خواب می‌بینم

که در کنار به شب آفتاب می‌بینم

منم که باز به چشم خیال دیده چنین

جمال صورت جان بی‌نقاب می‌بینم

هوا معنبر و مجلس بهشت و ساقی حور

خمار در سر و بر کف شراب می‌بینم

به هر طرف که نظر می‌کنم سبک‌روحی

سرش گران شده مست خراب می‌بینم

دهان جام لبالب به خون دختر رز

چو چشم مادر مشفق پر آب می‌بینم

به احتیاط نظر می‌کنم ز بیم هلاک

که همچو تشنهٔ بیدا سراب می‌بینم

به بوسه‌ای به لبش دست می‌نیارم برد

که زلف پرشکنش را به تاب می‌بینم

ز خون خویش به عبرت قیاس می‌گیرم

چو آستین سر دستش خضاب می‌‌بینم

به روزگار چنین فرصتی بود دریاب

که امشبت به جهان کامیاب می‌بینم

نزاریا طلب نقد کن که گردون را

به برگذشتن عمرت شتاب می‌بینم

شمارهٔ ۸۸۷

منم آخر که چنین بی تو جهان می بینم

نه خیال است همانا که چنان می بینم

هرچه در آینه ی رغبت دل می نگرم

نقش سودای تو بر صورت جان می بینم

تو مپندار که آن روی ز چشمم برود

بل که در هر چه نگه می کنم آن می بینم

جهل مطلق بود از خانه به بستان رفتن

تا گلستان تو بر سرو روان می بینم

وگر از دست رقیبت که سرش کوفته باد

آشکارا نتوان دید نهان می بینم

بی تو گر روشنی از چشم نزاری برود

سهل باشد که به چشم تو جهان می بینم

شمارهٔ ۸۸۸

شد در سر کار تو هم دنیی و هم دینم

ناداده هنوز از لب یک شربت شیرینم

بر ناله ی زار من رحمت نکنی یک شب

هم در تو رسد روزی سوز دل مسکینم

گر عمر بود روزی در بزم گه وصلت

بی درد میی نوشم بی خار گلی چینم

آن جا گه تو نگذاری برگردم و ننشینم

آن جا که تو فرمایی برخیزم و بنشینم

گر عنف کنی عمری مستوجب آن هستم

ور لطف کنی روزی هم مستحق اینم

چندان که طلب کردم بسیار نظر بردم

یک سرو نمی بینم کز قد تو بگزینم

بگذار نزاری را تا روی تو می بیند

کاثار سعادت ها از روی تو می بینم

شمارهٔ ۸۸۹

من اگر مست خرابم چه کنم مست توام

خطر از نیستیم نیست اگر هست توم

توبه خود کرده ای از روز الستم گستاخ

جرعه ی جام بلی خوردم از آن مست توم

صید دیرینه ی عشقم ز پس پنجه سال

نیست ممکن که رهایی بود از شست توم

گر نداری سر من وای من و چشم امید

دست من گیر که دیرست که بر دست توم

آب حیوان و من بادیه پیموده چنین

کی شود سیر دل تشنه ؟؟؟ست توم

گر چه پیوسته کند سوز غمت بر دل من

من همان شیفته ی خامش پیوست توم

جز به نام تو زبانم نگشاید ورنی

خود تو دانی که نزاری به زبان بست توم

شمارهٔ ۸۹۰

خراب کرده ی چشمان پر خمار توام

به هم برآمده از زلف تاب دار توام

به چشم مرحمت ای دوست یک کرشمه که دل

ز دست شد ز سر دست پر نگار توم

شبان تا به سحر در میان خون گردم

مگر شبی که میسر شود کنار توم

همین بسم که به فتراک خویش بربندی

اگر سمینم اگر لاغرم شکار توم

از آن زمان که دلم بردی و ندادم جان

ز بس خجالت و تشویر شرمسار توم

منم که گر همه عالم به دشمنی یک روی

به روی کار بر آیند دوست دار توام

هزار بارم اگر بفکنی و برداری

همان نزاری شوریده روزگار توام

شمارهٔ ۸۹۱

من کی ام تا گویمت آنِ توام

کافر غیر ار مسلمان توام

این نمی‌دانم ولی می‌دانم آنک

هر چه هست از نور رخشان توام

نفس را در اهتمام من بدار

تا توانم گفت سگ‌بان توم

تیرباران فراغت بس نبود

کشته شمشیر هجران توم

گر شوم مستغرق اندر ذات تو

شاید ار گویم همه آن توام

نه غلط این جا که گوید که شنود

بس که خواهد گفت حیران توام

نیست با ستر و ظهورم هیچ کار

عاشق پیدا و پنهان توام

مو کشان در حلقه مستان کشید

حلقه زلف پریشان توام

گر به آزادی قبولم می‌کنی

بنده مطواع فرمان توام

هر کجا چوگان حکمت می‌برد

در تماشاگاه میدان توام

هر چه می‌دانند دانایان مرا

نیست با آن کار، نادان توام

بیش از این نتوان گفت باز

گوهر اسرار را کان توام

شمارهٔ ۸۹۲

اگر چه هیچ نی ام هر چه هستم آن توام

مرا مران که سگ بر آستان توام

به زلتی که رود از نظر میندازم

که برگرفته ی الطاف بی کران توام

بر اعتماد قبول توام کز اول عهد

عنایت توبه من گفت ضمان توام

نماند هیچ ز من و ز تغلب سودا

هنوز بر سر بازار امتحان توام

توانم از سر جان در هوای تو برخاست

غلط شدم نتوانم که ناتوان توام

چه می کنم ز زمین و زمان و کون و مکان

همین مراد مرا بس که در زمان توام

به عون مرحمتم زین صراط برگذران

که بر سر آمده از پای نردبان توام

به آمدن چو خوشم داشتی به وقت رحیل

خوشم روان کن ازین جا که میهمان توام

گهی نزاری زارم گهی به زاری زار

به هر صفت که برون آوری همان توام

شمارهٔ ۸۹۳

دلبرا شیفته ی قامت و بالای توام

کشته ی غمزه ی مستانه ی شهلای توام

روز نوروز و همه خلق به خود مشغولند

من مشتاق در اندیشهٔ سودای توام

نکنم شیفتگی پس چه کنم معذورم

نشنوم پند که در بند همه جای توام

این محال است که گر چند بکوشم بسیار

صبر ممکن شود از روی دل آرای توام

از توام صبر محال است که مولای منی

بر منت حکم روان است که لالای توام

فتنه ام بر دهن چون شکر شیرینت

توتی آینه ی روی مصفای توام

همه در وصف لب چون شکرت می گویم

خود تودانی که نزاری شکرخای توام

شمارهٔ ۸۹۴

برون نمی رود از سر هوای روی توام

به روز و شب به دل و جان مقیم کوی توام

همین که روی نمودی به من فغان برخاست

ز بند بندم و در بند بند موی توام

نه یاد می کنی از من نه باز می پرسی

بیا که جان به لب آمد در آرزوی توام

اگر چه غرق شدم در محیط عشق هنوز

بدان که نقطه ی جان و تن است سوی توام

وگرچه بهتر از اینم چه کار می آید

ولیک عمر به سر شد به جست و جوی توام

عجب نبود که از زلف صولجان کردی

عجب ترست که سرگشته گرد کوی توام

رقیب گفت نزاری مکن فضولی بیش

تو دوستار فلانی و من عدوی توام

جواب گفتم آری تو باد می پیمای

من ار تو دشمنی ار دوست خاک پای توام

شمارهٔ ۸۹۵

مکن ملامت اگر شهر بند کوی توام

بیا که جان به لب آمد در آرزوی توام

کهای کوی توام من که و محبت تو

سگ سگان سگان سگان کوی توام

در آرزوی دمی ام به خواب و بیداری

که دیده باز نشود یک نفس به روی توام

مرا چه میل به تو یا چه اتصال به تو

کمند عشق چنین می کشد به سوی توام

نزاری توام آخر به زاریم مگذار

تو همنشین من و من به جست و جوی توام

شمارهٔ ۸۹۶

خویش را با یاد جانان می دهم

هر نفس بر یاد او جان می دهم

می کنم ساغر تهی از شرب و باز

پر زخون دیده تاوان می دهم

گر چه از وصلش ندارم بهره ای

حالیا انصاف هجران می دهم

ورچه زلفش بر ضلالت می رود

من بدو اقرار ایمان می دهم

تا مگر یابم ز دل یک دم خلاص

شربت بی هوشیش زان می دهم

دیده و دل دشمن جان من اند

جان به درد از دست ایشان می دهم

از برای جمع راتر تحفه ای

هر دم از طبع پریشان می دهم

می کشم مسکین نزاری را به فکر

تشنگان را آب حیوان می دهم

شمارهٔ ۸۹۷

فرو شده است به گل باز تا کمر پایم

بر آر عقل بیا گو از ین خطر پایم

از این وحل به حیل نیست روی استخلاص

کمند زلف تو هم برکشد مگر پایم

خوش است عالم آشفتگی دریغ که نیست

سلاسل سر زلفت نهاده بر پایم

به هر کجا که قدم می نهم مگر گویی

به زیر آتش تیزست وز زبر پایم

ز بس که خون دل و دیده ریختم بر خاک

به احتیاط به کویت کند گذر پایم

بر آستانه ملازم شود چو از در تو

امید نیست که جایی دگر شود پایم

گرم به شادی رویت وصال دست دهد

به زینهار در افتد غم تو در پایم

مرا فقیر مدان کز نثار چشم من است

همیشه بر سر گنجینه ی گهر پایم

اگر چه نیست برآورده ی قضا دستم

وگرچه هست فرو بسته ی قدر پایم

مگو نزاری عاشق چه مرد عشق من است

که در وفای تو قطبی ست معتبر پایم

شمارهٔ ۸۹۸

من از این عهده کی برون آیم

بی دلیلی به راه چون آیم

تو بخوان تا توانم آمد من

تو ببر تا ز خود برون آیم

گر به معراج ارتقا دهی ام

سقف افلاک را ستون آیم

عدم است انتکاس و می دانم

که ز بالای سرنگون آیم

گر به رای بلند خویش روم

پس ز دو نان هنوز دون آیم

به محل از همه فریشتگان

گر توم ره دهی فزون آیم

ور به خود واگذاریم هیهات

حارث مره را زبون آیم

ور توانم ز عقل چون مجنون

در ره عشق ذوفنون آیم

باز می گو نزاریا که به خود

من از این عهد کی برون آیم

شمارهٔ ۸۹۹

چشم امیدوار به ره برنهاده‌ایم

گوش نیازمند به در برگشاده‌ایم

پیش خیال روی تو کز چشم ما نرفت

چون مخلصان به پای ادب ایستاده‌ایم

مهر تو از مبادی فطرت نهاده‌اند

در جان ما و جان به وفای تو داده‌ایم

یک جرعه داده‌اند به ما ز اول و هنوز

لایعقل از تجرع آن جام باده‌ایم

دیوانه‌وار در پی زنجیر زلف تو

زنجیرسان چو زلف تو بر هم فتاده‌ایم

شیر وفا مکیده ز پستان وحدتیم

آری مگر ز مریم دوشیزه زاده‌ایم

نه نه نزاریا نکنی با یراق عشق

دعوی که ما هنوز درین ره پیاده‌ایم

شمارهٔ ۹۰۰

ما چو از بَدْوِ ازل باده‌پرست آمده‌ایم

پس یقین است که مستان ز الست آمده‌ایم

قول تحیون و تَموتون نه نبی فرموده‌ست

مست خواهیم شدن باز که مست آمده‌ایم

مستی ما نه ز خمرست بیا تا بینی

نیستانیم که در عالم هست آمده‌ایم

عاقبت صحبت خورشید ندارد خفاش

ما روانیم نه از بهر نشست آمده‌ایم

طاق ابروی بتان قبله‌گه اهل دل است

لاجرم از پی بت لات‌پرست آمده‌ایم

چون نزاری نزار از هوس مهرویان

ماهیانیم که در شست به شست آمده‌ایم

شمارهٔ ۹۰۱

ما ساغر الست به رغبت کشیده‌ایم

قالوابلی به گوشِ ارادت شنیده‌ایم

گر مستی کنیم ز بی طاقتی رواست

کآن روز کاسه هایِ لبالب کشیده‌ایم

نه نه قدح کشان دگران اند ما نه‌ایم

ما جرعه یی ز جرعه ی ایشان چشیده‌ایم

دیرست تا نهالِ مودّت به مهرِ دل

بر جویْ بارِ روضه ی جان پروده‌ایم

در پیشِ شش جهات به کاوینِ هر دوکون

خود را ز پیرِ زال جهان واخریده‌ایم

بر دل ز بارِ فاقه نداریم هیچ بار

زیرا که ما سرِ طمع اول بریده‌ایم

با کاورانیانِ مجرّد مصاحبیم

افلاس و فقر و فاقه از آن برگزیده‌ایم

بی‌پای رهسپرده و بی نطق گفته‌ایم

بی سامعه شنیده و بی دیده دیده‌ایم

یک هفته یی تعهدِ ما کن نزاریا

ما را عزیز دار که مهمن رسیده‌ایم

شمارهٔ ۹۰۲

پنجاه سال خون دلِ رز مکیده‌ایم

جان را چو جانِ خویش به جان پروریده‌ایم

نزدیکِ عقل هیچ دگر نیست جانِ جان

جزمی‌که ما به تجربه این جا رسیده‌ایم

از جامِ باده بارکشی ساختیم وزو

رخت وقت به منزلِ اخوان کشیده‌ایم

از همّتِ بلند بر آورده‌ایم سر

از جیبِ سدره گرچه به قامت خمیده‌ایم

از موسی و عصاش قیاسی گرفته‌ایم

وز خضر و آبِ چشمه رموزی شنیده‌ایم

لیکن نمی‌توان که توانیم گفت باز

دانی چرا که محرمِ رازی ندیده‌ایم

هرگز قیاس ورای حجابِ به حق نشد

این پرده دیر شد که به هم بر دریده‌ایم

گرما به رایِ خویش رویم از قفایِ خویش

از خود چو کِرمِ پیله به خود بر تنیده‌ایم

مستِ الست آمده و مست می‌رویم

از جرعه یی کز اولِ مبدا چشیده‌ایم

دوش از ورایِ سدره سروشی به عقل گفت

مستانِ عشق را به جهان برگزیده‌ایم

تا رستخیز دبدبه ی عشق ما زند

صوری که بر زبانِ نزاری دمیده‌ایم

شمارهٔ ۹۰۳

گر به قلّاشی و رندی در جهان افسانه‌ایم

باش گوای خواجه باری ثابت و مردانه‌ایم

وقت وقتی بی محابا گر در آتش می‌رویم

با گلِستان خلیل الله ز یک کاشانه‌ایم

گوشه چون عنقا و آتش چون سمندر والسلام

نه چو مرغِ خانگی محتاجِ آب و دانه‌ایم

عاقلان را طاقتِ نورِ ظهورِ عشق نیست

کشف بر ما می‌کند دانی چرا دیوانه‌ایم

حاضران ِ وقت و مأمورانِ امر مطلقیم

تا نپنداری که از آن آشنا بیگانه‌ایم

در نگنجد آفتاب آن جا که خلوت گاهِ ماست

گرچه با شمعِ شب‌ستانش کم از پروانه‌ایم

دیگران با نسیه خرسندند و ما با نقدِ وقت

دیگران از دوست محجوب اند و ما هم خانه‌ایم

دابه‌الارض ار جهان بر هم زند شاید که ما

چون نزاری حالیا ساکن درین کاشانه‌ایم

عیب ما در بارِ ما بینند ره گم کردگان

حاش لله زیرِ بارِ هرزه ی ایشان نه‌ایم

از خراباتی چه آید جز خرابی پس زما

هیچ معموری نیاید تا درین ویرانه‌ایم

شمارهٔ ۹۰۴

صبا بگوی به یارم که باز می‌آیم

به جان رسیده سویِ دل نواز می‌آیم

چو حاجیان به سویِ کعبه ی زیارتِ دوست

به دیده هر قدمی‌در نماز می‌آیم

به بر گرفته میانِ تو کی بود که چو خضر

کنارِ چشمه ی حیوان فراز می‌آیم

ز در درآیی و صحنِ سرا بیارایی

تو می‌خرامی‌و من پیش باز می‌آیم

کرشمه ی تو مرا می‌رباید از من و من

به غمزه ی توبه صد اهتزاز می‌آیم

دلم که در خمِ زلفِ تو مبتلاست گواست

که من به جان ز شبانِ دراز می‌آیم

همان نزاریِ محمودم ار قبول کنی

که در مواکبِ حسنِ ایاز می‌آیم

شمارهٔ ۹۰۵

ما از آن جامِ الستی مستیم

نیستانیم و ز هستان هستیم

رویِ هُش‌یاریِ ما ممکن نیست

رفته از دست چو تیر از شستیم

مشکلِ زهد و ورع بگشادیم

توبه چون زلفِ بتان بشکستیم

لایق حضرتِ جانان نقدی

نیست جز جان که بدو بفرستیم

در جهان چون بت ما نیست بتی

که به جایِ بتِ خود بپرستیم

اوست ممثولِ مثالاتِ دهور

ما ز تمثال و مثل وارستیم

مبتلاییم به بالاش از آن

بر سرِ کویِ بلا بنشستیم

از دل و دین و حواری و قصور

ببریدیم و بدو پیوستیم

عشق ساقی و نزاری هش‌یار

باری القصّه از آن می‌مستیم

شمارهٔ ۹۰۶

آن چه از توحیدِ مطلق یافتیم

سرِّ حلّاج و انا الحق یافتیم

سرِّ جان بر ما ز ضمنِ نامه ای

کشف شد ، آن نامه ملصق یافتیم

باز در هر حرف از آن رمزی دگر

از رموزِ عشق مشتق یافتیم

عقلِ مسکین را به تارِ عنکبوت

ز آسمان گفتی معلّق یافتیم

راستی طاماتیانِ فضل را

امتحان کردیم و احمق یافتیم

بُن گهِ تقلیدیان جستیم باز

نه درو سامان نه رونق یافتیم

از مقیمانِ خراباتِ کمال

دعویِ وحدت مصدِّق یافتیم

در دبیرستانِ جان بر لوحِ دل

صورتِ فطرت محقّق یافتیم

چون نزاری در ضیافت گاهِ عشق

راحت از راح مروَّق یافتیم

شمارهٔ ۹۰۷

کار این است که از کارِ جهان آزادیم

به دلی فارغ از اندیشه ی جان آزادیم

فارغیم از هوسِ خواجگی و خیل و حشم

بل‌که از نیک و بدِ کون و مکان آزادیم

دیده ای سرو که در باغ برآید ز چمن

مفرد انیم که چون سروِ روان آزادیم

گه جوان یارِ قدم بودی گه پیرِ دلیل

بعد ازین از مددِ پیر و جوان آزادیم

سرّ هر نه فلک از خلق نهان گو می باش

ما هم از خلق و هم از سرّ نهان آزادیم

در نگیرد سخنِ دوزخ و جنّت با ما

حق گواه است کزین فارغ و زان آزادیم

پیش تر بستگیِ ما ز نزاری بودی

زو هم آزاد ببودیم و همان آزادیم

شمارهٔ ۹۰۸

آن چه شب بود که با دوست به پایان بردیم

دردِ دیرینه ی دل با سرِ درمان بردیم

باده خوردیم و نخوردیم غمِ دورِ فلک

بوسه دادیم به یک دیگر و دندان بردیم

روزگاری چو سکندر طلبیدیم و چو خضر

عاقبت ره به سرِ چشمه ی حیوان بردیم

در سراپرده ی حوران شبِ خلوت تا روز

نادر آن بود که بی زحمتِ رضوان بردیم

هر شب و روز که بی دوست سرآمد بر ما

زندگی بود که بر خویش به پایان بردیم

از دلِ گم شده هرگز خبری نشنیدیم

تا به امروز که پی با درِ جانان بردیم

سر و تیغ است نزاری به ارادت هیهات

مکن انکار که یک بارِ دگر جان بردیم

شمارهٔ ۹۰۹

تا هوایِ هوایِ می کردیم

ترکِ ترک از خلافِ وی کردیم

توبه از خمر کرده‌ایم آری

توبه از جامِ عشق کی کردیم

باز با اصل خویش گردیدیم

اقتدا هم به کلِّ شی کردیم

تا به عین الیقین عیان بینیم

فرشِ وهم و خیال طی کردیم

راحت و رنج و دین و دنیا را

اعتبار از بهار و دی کردیم

مرکبِ توبه ی نزاری را

پیش باز آمدیم و پی کردیم

شمارهٔ ۹۱۰

بقایِ عمرِ تو بادا گزینه یارِ قدیم

که ما ز هجرِ تو کردیم جان به حق تسلیم

وداعِ روزِ جدایی زهی قیامتِ نقد

فراقِ یارِ گرامی زهی عذابِ الیم

نعوذ بالله اگر دشمنم به کام رسد

که کام رانیِ بدخواه غصّه‌ای‌ست عظیم

درین بلا که منم هم نی‌ام ز حق نومید

بسی رسند به امّیدِ دل ز موضعِ بیم

بیا که بر دلِ من کرده‌ای جهانِ فراخ

به قیامت چو الف تنگ تر ز حلقه ی میم

تو آن که رُخم زرد شد چو زر ز غمت

دلم نگر که چنان است پاک با تو چو سیم

ز رویِ لطف نظر بر منِ فقیر انداز

مکن غرور مکن جانِ من به ناز و نعیم

به امتحان نگریزد نزاری از تو بیا

جفا بکن که تحمّل کند حریفِ سلیم

شمارهٔ ۹۱۱

با تو دارم هرچه دارم از جدید و از قدیم

باز از کونین نه امید می دارم نه بیم

چون زبهرِ دوستیِ با من دشمنند

دشمنان خویشتن را دوست می‌دارم عظیم

آی دل آشفته گر به مقصد رهبری

پای مجروح است و سَیرت بر صراط مستقیم

تو مس آلوده ای و عشق کوره امتحان

کی شود پاکیزه تا در بوته نگدازند سیم

نیست ممکن وصف درد عاشقان کردن که هست

مادر دوران مگر از جنس این دولت عقیم

گر درونت نیست راه از خود برون نا آمده

تا که علت نگذرد صحت نمییابد سقیم

تا نباشی بت پرست ای یار یاری دوست دار

در فروغِ طلعتش خاصیت دست کلیم

گر بمیری هر نفس در آرزوی روی او

بازت از سر زنده گرداند به انفاس نسیم

مرد این معنی نزاری نیست دعوی مکن

پای چندانی فرو میکن که حد دارد گلیم

آتش و آب و خلیل و خضر تمثیلند و تو

قابل آب بهشتی منکر نار جحیم

شمارهٔ ۹۱۲

ما نیز قیامت که بگفتند بدیدیم

با حور نشستیم و به فردوس رسیدیم

زان می که حلال است چنان مست ببودیم

کز هرچه حلال است و حرام است بریدیم

مستان الستیم ولی نفی گمان را

با خلق نمودیم که بی خود زنبیدیم

آب خضر اینجاست که ماییم ولی چشم

باریک نظر بود سر چشمه ندیدم

اول به دم اهل علو غره نبودیم

صوری به جهان در زسر جهل دمیدیم

دیگر به ورع جامه ی طامات ندوزیم

یک رنگ ببودیم و دوتایی بدریدیم

تو خود منه ای خواجه که ما هم چو گروهه

با آخر سررشته ی خود باز دویدیم

آن بار کژی بود که بی فایده عمری

از عقل به تنبیه و ستم می طلبیدیم

دیوانه ببودیم نزاری و محال است

امید به هشیاری آن می که چشیدیم

گر فایده ی دیگرت از عشق نباشد

آخر نه بدین واسطه از خود برهیدیم

شمارهٔ ۹۱۳

دیر برآمد که روی یار ندیدیم

جرعه ای از جام وصل او نچشیدیم

کار به هم برزدیم و هیچ نکردیم

از پس عمری که انتظار کشیدیم

وعده ی وصلی رسیده بود به اول

خود نرسید آن به ما و ما برسیدیم

با سر سررشته ی رضا نفتادیم

بس که به خود هم چو کرم پیله تنیدیم

با قدم اول آمدیم چو عمری

بی هده بر سمت رای خویش دویدیم

نفخه ی صورِ صدایِ عشق برآمد

جمله ز تشویش هیبتش برمیدیم

با ملک الموت عشق سود نکردیم

گرچه به زاری و زور باز چخیدیم

عاقبت الامر ترک خویش گرفتیم

وز درکات مشابهت برهیدیم

هم چو نزاری ز چارچوب طبیعت

باز سوی آشیان سدره پریدیم

شمارهٔ ۹۱۴

تا دُردیِ درد او چشیدیم

دامن ز دو کون در گرفتیم

با هم نفسان درد عشقش

در کنج فنا بیارمیدیم

بر بوک یقین که بوک بینیم

زهری به گمان دل چشیدیم

گه در هوسش ز دست رفتیم

گه در طلبش به سر دویدیم

در عالم عشق او عجایب

آوازه ی او بسی شنیدیم

درمان چه کنیم درد او را

کین درد به جان و دل خریدیم

عشقش چو به ما نمود خود را

صد پرده به یک زمان دریدیم

نور رخ او چو شعله ای زد

خود را زفروغ او بدیدیم

می دان تو که ما ز آب و خاکیم

زین هر دو برون رهی گزیدیم

چه آب و چه خاک زآن چه ماییم

در پرده ی غیب ما بدیدیم

چون پرده ز روی کار برخاست

از خود نه ازاو بدو رسیدیم

پیوستگیی چویافت نزاری

از ننگ خود از خودی بریدیم

شمارهٔ ۹۱۵

ما متقیان توبه کاریم

در شوره حبوب توبه کاریم

هر هفته به شیوه ای و شکلی

طوفانی و فتنه ای برآریم

گه حلقه ی کعبه ی مناجات

بگرفته به دست زینهاریم

گه بر سر کوجه ی خرابات

سر پای برهنه می گساریم

می جفت حلال ماست مطلق

در سترش از آن نگاه داریم

در گردن ما حقوق دارد

حق است که باز می گزاریم

تا دست به دست عشق دادیم

انگشت نمای روزگاریم

تا سر به وفا برهنه کردیم

از دست بداده اختیاریم

هیهات نزاریا که بی دوست

ایام به هرزه میگذاریم

برخیز که رستخیز برخاست

بی هوده نشسته در چه کاریم ؟

شمارهٔ ۹۱۶

هر چه بر اندیشم از تو زار بگریم

مردمکِ دیده در کنار بگریم

نشترِ رقّت فرو برم به رگِ جان

وزمژه خونابِ ابروار بگریم

یاد کنم زان چو سیم سیبِ زنخ‌دان

وز حَدّقان دانه‌ی انار بگریم

سیمِ بنا گوشِ تو چو در نظر آرم

بر ورقِ زرِّ کم عیار بگریم

هر نفس از حیرتِ زمرّدِ خطّت

عبرتِ یاقوتِ‌آب‌دار بگریم

تا بنسوزم ز سینه آه برآرم

تا بنشانم ز دل غبار، بگریم

هرچه بنالم به اضطراب بنالم

هر چه بگریم به اعتبار بگریم

گفت کسی پیشِ من ز درِّ عدن باز

گفتمش اندر دمی هزار بگریم

از دُرَر دیده نزاری مسکین

باز مگو پیشِ من که زار بگریم

شمارهٔ ۹۱۷

هر چه در هستی ما هست چنان در بازیم

که اگر سوزن با ما بود آن در بازیم

در وفا تا بتوانیم چه تقصیر کنیم

با تو ما را به دل آن است که جان در بازیم

جانِ جانی تو اگر جان نبود جانان هست

اصلِ سرمایه توی سود و زیان در بازیم

چون که پیدات نهان است و نهانت پیدا

شرط آن است که پیدا و نهان در بازیم

و الله ار کون و مکان بی تو پشیزی ارزد

هستیِ ما چه زند کون و مکان در بازیم

از تو ما را به بهشتی نتوان قانع شد

گل ستانی چه بود هر دو جهان در بازیم

کفر و دین هر دو به یک جو چو تو با ما باشی

هر چه غیرِ تو بود با تو روان در بازیم

بی‌تو خود سایه‌ی طوبا تفِ دورخ باشد

با تو فردوس ببخشیم و جنان در بازیم

ناز بس گر سخن این است و نزاری ماییم

دل به دیوانگی و سر به زبان در بازیم

شمارهٔ ۹۱۸

مست و لایعقل و دردی کش و خم پردازیم

رند و شوریده و دیوانه و شاهد بازیم

شهر بی‌فتنه نباشد زِچو ما شیفتگان

که بتی می‌شکنیم و دگری می‌سازیم

زاهدان را به چه زادند و چه می‌پروردند

تا به ایشان زِمیانِ دل و جان پردازیم

عقل زاید شد و مستغرقِ اوییم چنان

که دگر با خود و با عقل نمی‌پردازیم

پدرم گفت که «هان! تا به کی از شیفتگی؟»

گفتم «ای بابا! ما مستِ ابِد زآغازیم»

گر چه از شیشه‌ی تقدیر چنان مستانیم

سنگ در کارگهِ کوزه‌گران اندازیم

همچو طوطی به لطافت همه جان گفتاریم

همچو بلبل به فصاحت همه تَن آوازیم

صورت ما و معانیِ نزاری نی‌نی

که نزاری نشویم ار چو قلم بگدازیم

شمارهٔ ۹۱۹

ما که شنگولیانِ خوش باشیم

بنده‌ی شاهدانِ قلّاشیم

بت‌پرستی نمی‌کنیم اَرنه

لعبتی بی‌نظیر بتراشیم

اصل معناست ور نه نقش کنیم

صورتی بی‌بدل که نقّاشیم

گاه دیوانه‌ایم و گه عاقل

گاه پندان شویم و گه فاشیم

دام در خاک و مرغ در افلاک

دانه‌ای بر امید می‌پاشیم

خلق اگر دوست‌اند وگر دشمن

ما نه مردانِ صلح و پرخاشیم

ایمنیم از خبر که خرسندیم

فارغیم از خرد که اوباشیم

کارِ‌ما با نزاری افتاده‌ست

چون نزاری برفت ما باشیم

شمارهٔ ۹۲۰

ما که دیوانگانِ مدهوشیم

عشق از مردمان نمی‌پوشیم

گرچه با عشق برنمی‌آییم

هم به نوعی که هست می‌کوشیم

در مقامات عشق می‌بازیم

در خرابات دُرد می‌نوشیم

بنده‌ی شاهدانِ خوش چشمیم

بل که هندویِ حلقه در گوشیم

هر که را دوست داشتیم برو

هر زمانی زمانه بفروشیم

گاه بینندگانِ بی‌چشمیم

کاه گویندگانِ خاموشیم

راه بی‌منزل است و می‌پوییم

بحر بی‌ساحل است و می‌جوشیم

حرفِ دیوانگان بیار که ما

سخنِ عاقلان بننیوشیم

چون نزاریِ مستِ لایعقل

واله و بی‌قرار و بی‌هوشیم

شمارهٔ ۹۲۱

عیش ما داریم کز شادی و شیون فارغیم

کار ما رانیم چون از کار کردن فارغیم

راست چون سرویم آزاد و مجرّد لاجرم

هم ز بستان ایمنیم و هم ز بهمن فارغیم

خواه گو آرام گیر و خواه گو بدرام باش

هر چه هست از گردشِ گردونِ توسن فارغیم

گردن از بارِ سرِ ما جور بر جان می‌نهاد

ما سر اندر باختیم از ننگِ گردن فارغیم

در هوایِ نورِ خورشیدِ محبّت ذرّه‌وار

از مقام و جایْگاه و رکن و مسکن فارغیم

نفس را سر کوفتیم و عقل را بر در زدیم

شکر حق را هم ز دزد و هم ز رهزن فارغیم

مردمان ما را به جهل از مرگ ترسانند و ما

گرنه چون خضریم خصرآسا زِ مردن فارغیم

یارِ ما جایی دگر دارد نشیمن سال‌هاست

منّت ایزد را که از غم خانه‌ی تن فارغیم

گلشن و گلخن به معنی دوزخ و خلدست و ما

چون نزاری هم زِ گلشن هم زِ گلخن فارغیم

شمارهٔ ۹۲۲

می‌روی ای در دلِ تنگم مقیم

بازنگر از سرِ لطفِ عمیم

مرحمتی کن چه شود گر به ما

باز کنی گوشه‌ی چشمی به نیم

از درم ای ماه درآ تا شود

اخترِ برگشته‌ی من مستقیم

بهر خدا بر منِ‌ مسکین ببخش

تا به عوض کسب کنی حا و جیم

چشمه‌ی خضرست لبت روز و شب

ساخته از دیده‌ی من یا و میم

یادِ صبا تحفه‌ی مشکِ ختا

از سرِ زلف تو فرستد نسیم

بویِ عرق‌چین تو گر بشنود

بانگ برآید زِ عظامِ رمیم

از پدر و مادرِ گیتی نزاد

چون سرِ دندانِ تو درِّ یتیم

چند کشم باده ز دردِ فراق

تا به کی از جورِ رقیبِ لئیم

دست به من ده به وفا و بگوی

بسم الله الرّحمآن الرّحیم

مهرِ نزاری نشود که به عشق

هم ره او بود زِ عهدِ قدیم

نیست به جز عکسِ خیالت حریف

نیست جز اندوهِ‌فراقت ندیم

سیم و زرش نیست بدو کی رسد

حلقه‌ی زرّین و بناگوشِ سیم

شمارهٔ ۹۲۳

ما که مستانِ الستیم چنان مستانیم

که دگر حاجتِ آن نیست که می بستانیم

نیستی چیست نماندن نفسی بر یک حال

استحالت نکند هستی و ما هستانیم

ساکنانیم و همه طوفِ سماوات کنیم

خامشانیم و چون بلبل همه سَدْدَستانیم

گه لگد کوبِ رقیبان چو بساطِ چمنیم

گه خوش و تازه و خندان چو گلِ بستانیم

گاه در معرکه با تُرکِ فلک هم نیزه

گاه با زهره و به خلوت‌کنده هم‌دستانیم

سخن راست بیا تو زِ نزاری بشنو

بشنود هر که بداند که زِ قوهستانیم

شمارهٔ ۹۲۴

آخر بمردم از غمت ای زندگانیم

دریاب اگر نه درد و دریغا جوانیم

هیچ از خدا نترسی و رحمت نمی‌کنی

بر عاجزی و بی‌کسی و ناتوانیم

هرگز نهایتی نکند سر گرانیت

هرگز به غایتی نرسد مهربانیم

سر برنگیرم از پسِ در گرز پیشِ خود

هم‌چون سگ از مقابلِ مسجد برانیم

خوش خوش بسوختم چو سپند آر چه روز و شب

با آبِ دیده بر سرِ آتش نشانیم

می‌سوزیم بر آتشِ هجران روا مدار

یک ره به خویشتن برسان گر توانیم

ترسم که در فراقِ تو ناگه اجل رسد

بازآیی و زِ خلق نیابی نشانیم

یا سعی کن که پیشِ اجل بازیابمت

یا جهد کن کزین همه غم وا رهانیم

تا کی به جان رسم زِ تو آخر نزاریا

روزی بود مگر که به جانان رسانیم

شمارهٔ ۹۲۵

وقتِ آن آمد که بر غندان زنیم

جامِ می بر طلعتِ جانان زنیم

چون مقارن می‌رسد ماهِ صیام

هر چه باداباد بر شعبان زنیم

بیش و کم یک هفته در پایانِ جنگ

بر سماعِ مطربان دستان زنیم

طوقِ گردن گیسویِ پرچین کنم

خاک در چشمِ خطابینان زنیم

شادیِ رندان و قلّاشانِ عشق

ما دمِ اخلاص با ایشان زنیم

کفر و ایمان پای‌بندِ عاقل است

ما به می بر کفر و بر ایمان زنیم

ترکِ نام و ننگ و دین و دل کنیم

سنگ بر قندیلِ جسم و جان زنیم

بارگاهِ فقر برگردون کشیم

سایه‌بانِ فاقه بر کیوان زنیم

قصّه کوته کن نزاری بازگوی

وقتِ آن آمد که بر غندان زنیم

شمارهٔ ۹۲۶

یار با ما هر چه گوید آن کنیم

هر چه فرماید به جان فرمان کنیم

عقل و نفس و جان و جسم و دین و دل

بر هوایِ کیشِ او قربان کنیم

خویش را در کشتیِ نوح افکنیم

خویشتن را ایمن از طوفان کنیم

از مرادِ خویش بیرون آمدن

گرچه دشوارست ما آسان کنیم

گاه صورِ حسنِ جانان دردمیم

گاه بر نامحرمان تاوان کنیم

در جوابِ سایلان چون عاجزیم

هم به خاموشی بیانِ آن کنیم

چون یک‌اندازان خدنگی بفکنیم

پس چو استادان کمان پنهان کنیم

بر نمی‌آید به سعی و جهدِ ما

چاره‌ای کاین درد را درمان کنیم

منّتی نتوان نهادن گر هزار

جانِ شیرین در سرِ جانان کنیم

گر میّسر نیست کز اسرارِ حق

پیش هر کس شمّه‌ای برهان کنیم

چون نزاری گفت باید در جواب

من نمی‌دانم همین میزان کنیم

شمارهٔ ۹۲۷

چنان آرزومندِ دیدارِ اویم

که جان می‌رسد بر لب از آرزویم

چه ها می‌رسد بر سر از دستِ هجر

به نامحرم این قصه چون باز گویم

از آن گه که محرومم از رویِ خوبش

فرو می‌رود اشکِ حسرت به رویم

شبی سدره از ژاله‌ی ارغوانی

به خون صفحه‌ی ارغوانی بشویم

اگر چه بمردم ز هجران ولیکن

عرق چین او زنده دارد به بویم

چو کحل الجواهر کشم در دو دیده

غباری گر آرند از آن خاک کویم

به جز جامِ می غم گساری ندارم

اگر چند سر در کش از عیب گویم

من و کوزه‌ی راح گو سنگ طعنه

به هم در شکن توبه‌ی چون سبویم

نزاری شکیبایی از می ندارد

زِ من کی شود باز دیرینه خویم

شمارهٔ ۹۲۸

به دردِ عشق شدم مبتلا دوا ز که جویم

به هیچ کس نتوانم که این حدیث گویم

ز بهرِ‌آن که نیارم به دوست گفت و به دشمن

خوش است سرزنشِ دوست و دشمن از همه سویم

زبان دراز کنم هم چو شمع سر ببریدم

ز گفت‌وگوی همان به بود که دست بشویم

ز بیمِ سر نکنم نیز احتیاط و لیکن

خلافِ‌رای کسی چون کنم که عاشقِ‌اویم

هزار توبه بکردم ز عشق و سنگِ‌ملامت

چو باد می‌شکند باز توبه‌ی چو سبویم

خیال بود مرا پیش ازین که در طلبِ وصل

به قدر وسع بکوشم به پایِ جهد بپویم

صواب نیست جز اینم کنون که خوش بنشینم

چو دور نیست چه پویم چو با من است چه چویم

به شخص ساکن کنجم به دل ملازمِ‌ یارم

به دیده بر لب بامم به گوش بر سرِ کویم

چه حاجت است به گفتن غمِ نهانِ نزاری

بیا مطالعه کن رازِ دل ز صفحه‌ی رویم

شمارهٔ ۹۲۹

دل گم کرده‌ی خود را ز کجا می‌جویم

روز و شب در طلبش گرد جهان می‌پویم

مگر از آهِ دلِ سوخته یابم اثری

هر کجا می‌رسم از خاک هوا می‌بویم

تا مگر زو خبری یابم و بویی شنوم

غمِ دل با همه کس می‌روم و می‌گویم

خود سر از پیش نیارم ز خجالت برداشت

که ببرد آتشِ این حادثه آب از رویم

بر دلِ شیفته آخر چه ملامت که هنوز

به هوس میل نظر می‌رود از هر سویم

منم اکنون و نزاریِ به زاری زاری

که نه زورست و نه زر در کف و در بازویم

شمارهٔ ۹۳۰

ای خاک درِ تو آب رویم

بر باد مده چو خاکِ کویم

بی‌چاره بمانده‌ام کزین پس

ره نیست به عقل چاره جویم

در کوره‌ی آتشِ فراقت

بگدازم اگر ز سنگ و رویم

بر بادِ صبا فشان عرق چین

تا زنده کند صبا به بویم

غم‌هایِ تو با که بگذرانم

اندوهِ تو با که باز گویم

از صفحه‌ی سینه صبغة الله

ای مدّعان چه گونه شویم

از ضربتِ صولّجانِ زلفش

دل سیر نمی‌شود چو گویم

آرام دگر نمی‌کند بیش

در سینه دلِ ستیزه جویم

بر یادِ لبش چو سبزه دایم

تکیه زده بر کنارِ جویم

می در سر و سر ز می پر آشوب

گو باش ستیزه‌ی عدویم

رنگ است درست و پاره پاره

آلوده به خونِ دل رکویم

خون شد دل و قطره قطره بگذشت

بر صفحه‌ی زعفران رویم

از کوزه‌گران چه باک دارم

مادام که پر بود سبویم

من هیچ نی‌ام چنین گرفتم

نه از متعلّقان اویم

ای آرزوی دل نزاری

کی دست رسد به آرزویم

شمارهٔ ۹۳۱

در کویِ دوست گر چه نه مردانه می‌رویم

هر چون که هست واله و دیوانه می‌رویم

شوریده‌ایم و شیفته بر زلف و خالِ او

در دامِ فتنه از پیِ آن دانه می‌رویم

در بحرِ عشق گر چه گران هم چو لنگریم

تا آشنا نداند بیگانه می‌رویم

روزی هزار بار اگر توبه می‌کنیم

پیمان شکسته با سرِ پیمانه می‌رویم

یک پل نه در ممالکِ فقر و چو پیل مست

در ملکِ پادشاه ملوکانه می‌رویم

باز از میانِ خلق کناری گرفته‌ایم

در جستجوی گنج به ویرانه می‌رویم

گه شمع جمع مجلس انسیم و گاه باز

پر سوخته ز شوق چو پروانه می‌رویم

چون اقتدا به پیرِ خرابات کرده‌ایم

بر جاده‌ی غرامت و شکرانه می‌رویم

بر سنّتِ نزاری اگر بر ملالِ طبع

دل تنگ می‌شویم به می‌خانه می‌رویم

شمارهٔ ۹۳۲

بیا تا کژ نشینم راست گویم

غلامِ قامت چالاک اویم

بَروبالا از این خوشتر نباشد

سخن در سرو دارم راست گویم

همه کس را نظر بر روی خوب است

که نی من فتنه‌ی روی نکویم

اگر بازم ملاقاتی دهد دست

به کامِ‌دل علی رغم عدویم

مگر چشمم فتد روزی به چشمش

مگر روزی رسد رویش به رویم

بناگوش چو نسرینش ببوسم

گریبانِ عرق چینش ببویم

به دامِ من درآید مرغ امّید

به کامِ من برآید آرزویم

چه سودا در سرم می‌گردد از دوست

ازین گِل چون نزاری سر بشوم

شمارهٔ ۹۳۳

ما گر چه ز خدمتت جداییم

تا ظن نبری که بی‌وفاییم

زان‌ها که وفا به سر نبردند

زنهار گمان مبر که ماییم

ما زَرق و ریا نمی‌فروشیم

حال دل خویش می‌نماییم

نزدیک توییم گر چه دوریم

بیگانه‌نمای آشناییم

این بیت ز گفته‌ی نظامی

گوییم و ز دیده خون گشاییم

«آیا تو کجا و ما کجاییم

تو زانِ‌که‌ای که ما تراییم؟»

شمارهٔ ۹۳۴

می‌خواره و می‌پرست ماییم

می در سر و می به دست ماییم

در حلقه‌ی نیستان کسانی

گر نیست شدند هست ماییم

آن‌ها که گهی چو انگبین‌اند

گه تلخ‌تر از کبست، ماییم

در کوی ملایک مقرّب

هم‌خانه و هم‌نشست ماییم

آن کس که ز کفر و دین به یک‌بار

شد فارغ و برشکست ماییم

از ننگ قبول و ردّ عامه

گر طابفه‌ای برست ماییم

هر کس ز شراب مایه‌ای مست

مستان می الست ماییم

قومی که به نیش طعنه دل‌شان

هر لحظه یکی بخست ماییم

افسرده چه می‌کند ملامت

آخر ز می‌ای که مست ماییم

شمارهٔ ۹۳۵

ما از آن مستان که پنداری نِه‌ایم

لایقِ مستی و هشیاری نِه‌ایم

از گران‌بارانِ حملِ فطرتیم

زان گران‌جانان سرباری نِه‌ایم

گو میامیزید با ما اهلِ‌دل

زان که ما در بندِ دلداری نِه‌ایم

یار اگر بر در زند ما را رواست

زان که شایسته‌ی یاری نِه‌ایم

شمارهٔ ۹۳۶

مهر من ای ماه روی مهربان

ای مَلَک بر بام حسنت سایه بان

گر گناهی کرده ام بگشای لب

تا چرا بربسته ای با من زبان

بیش ازین ابرو ترش بر من مدار

هم چرا این تلخ از آن شیرین دهان

رحم کن بر مردم چشمم ببخش

کز تو در خون است روزان و شبان

چون بود مشتاق بی روی حبیب

شوره ی گرم و برو ماهی تپان

من به جان معراج کردم گر رقیب

برگرفت از بام وصلت نردبان

حسن جانان می رباید دل ز ما

حسن و دل آن کشتی و این بادبان

سیب و شفتالو بسی چیدم ز باغ

بی خبر در خواب غفلت باغبان

خیمه بگشای از نزاری رخ مپوش

بس بود زلف سیاهت سایه بان

شمارهٔ ۹۳۷

به غم بنشسته ام سر در گریبان

ز اندوه عزیزان و حبیبان

مزاج دوستان رفتم بدیدم

گرفتم نبض هر یک چون طبیبان

ملالت شان مرامی داشت گفتی

چو مهمانی به بُن گاه غریبان

به خود گفتم عجب نبود که نفرت

کنند از صحبت لنبان لبیبان

چو دیدم سرگران¬شان گفتم آری

ز بخت افتند چون من بی نصیبان

ندیدم خویش را جرم و گناهی

ندانستم به جز مکر رقیبان

تعالی الله زهی دوری که در وی

بدان نیک آید و غُمران نقیبان

اگر بهتان روا باشد در اسلام

چه انکارست بر صاحب صلیبان

نزاری هم چنین تکرار می کن

به غم بنشسته ام سر در گریبان

شمارهٔ ۹۳۸

مسلمانان مسلمانان مسلمانی کدام است آن

که با ما بشکند توبه چه نام است آن چه نام است آن

میی کآن را نباید ریخت جز در حلق صاحب دل

نه پنهان فاش می¬گویم حرام است آن حرام است آن

مرا بی¬هوشی فطرت چنین مدهوش می¬دارد

مده دیگر مده دیگر تمام است آن تمام است آن

کدامین جام و جم چه جم چه جام از من چه می¬پرسی

نمی¬دانم نمی¬دانم چه جام است آن چه جام است آن

میان ما و جانان جبرئیلی هست می¬دانم

بیا تا راست برگویم مدام است آن مدام است آن

ز مسجد در خرابات آمدم روزی و پرسیدم

نزاری را نمی¬دانم کدام است آن کدام است آن

اشارت کرد و گفت اینک نزاری چون نگه کردم

بدیدم خویش را گفتم خوشا مستان خوشا مستان

شمارهٔ ۹۳۹

یاد آن شب¬ها که بودی در کنارم دل¬ستان

غیرتِ خورشیدِ تابان رشکِ سروِ بوستان

نافه مشکین زلفش سلسله در سلسله

روضه حسن وجمالش گل¬ ستان درگل ستان

دست در آغوش و لب بر لب نهاده تا سحر

بر خلاف دشمنان کاری به کام دوستان

ذوق¬هایی و خوشی¬هایی که ما را دست داد

شرح آن ممکن نگردد در چنین صد داستان

پیش ازین از بس تنعّم در ضیافت گاه وصل

داشتم هر شب غذا از لعل آن شکّر ستان

این زمان صد شکر بگزارم اگر دستم رسد

تا ببوسم خاک کویش سر نهم بر آستان

باز می¬گوی ای نزاری و به زاری می¬گری

یاد آن شب¬ها که بودی در کنارم دل¬ ستان

شمارهٔ ۹۴۰

بوی بهار آمده ست و وقت گل ستان

باد خزان رفت و فتنه های زمستان

باغ و چمن از نسیم گل شده بویا

سرو سهی سایه اوفکنده به بستان

روی زمین از بهار غنچه گرفته ست

سوی چنار آمده ست بلبل دستان

وقت نشاط است و خرّمی و جوانی

بی خبران غافل اند خفته چو مستان

جام و صراحی بَرَد به سایه گل بن

مجمع آزادگان و باده پرستان

مطرب و ساقی ز باده خرّم و سرخوش

خوش نظران در کنارشان شده سستان

عهد چنان کرده ام که باز نگردم

باقی پیمان ما که بود شکست آن

یک دم عمرم اگرچه بی تو سرآید

بر دل من روز نیست آن که شب است آن

خیز نزاری ز نیستی به در آ تو

دست فرو کن بگیر دامن هستان

شمارهٔ ۹۴۱

محروم مانده ام ز ملاقات دوستان

یک ره اثر نکرد مناجات دوستان

عمری برفت و جاذبه خاطری نرفت

این خود عجب بود ز کرامات دوستان

دیرست تا به من نرسید و نمی رسد

مشمومی از روایح جنّات دوستان

ماییم و خاطری متفکّر، دلی نفور

از هر چه هست غیر ملاقات دوستان

بر دست جام باده و در سر خمار وصل

مشتاق بزمِ پیرِ خراباتِ دوستان

احیای ما ممات حقیقی ست در وجود

از حیّز عدم نبود مات دوستان

ساقی خوب روی و می صاف و یار اهل

این است عزّی و هبل و لاتِ دوستان

در دوست محو گشتن و از خود برون شدن

آری بلی همین بود آیات دوستان

مستغرق محیط حضورست فکر من

مشغول روز و شب به تحیّات دوستان

خوش وقت روزگار نزاری که لحظه ای

با خود نمی رسد ز مهمّات دوستان

شمارهٔ ۹۴۲

دورم دریغ موسمِ عشرت ز دوستان

نزدیک شد که باز شود تازه بوستان

یارم نمی خورد غم من هیچ و من همه

خون می¬خورم به جای مِی آخر نکوست آن

هرگز نداشت بی گره کینه ابروان

سبحانه تعالی آخر چه خوست آن

ای رشکِ آفتابِ جهان تاب روی تو

یا رب چه آفتاب و چه ماه وچه روست آن

گر بر رسند کآفت خورشید و ماه کیست

خورشید و ماه هر دو بگویند اوست آن

از نورِ محض خلقتِ او آفریده اند

چون خلقِ خاکیان نه ز نشو و نموست آن

عشّاق را ز سنگ ملامت حجاب نیست

آن کو نداشت طاقتِ سنگی سبوست آن

یا رب بود که یاد نزاری همی کنند

در بارگاهِ خسرو آفاق دوستان

آن شاهِ سرفراز که در جنب رایتش

بر چرخ نیست اتلس ازرق رگوست آن

شمارهٔ ۹۴۳

آرزومندم به روی دوستان

جان و دل دارم به سوی دوستان

وای وای از اشتیاق یارکان

آه آه از آرزوی دوستان

یاد آن شب ها که بودی تا به روز

شوق ما بر های و هوی دوستان

دست ما و دامن خیل خیال

روی ما و خاک کوی دوستان

ما ندانستیم شرط دوستی

برشکستیم از عدوی دوستان

عمر تاوان کرده ایم الّا هم آنک

صرف شد در جست و جوی دوستان

از بهشت و حور و غلمان فارغیم

راح می خواهیم و روی دوستان

عنبر و مشک و بهار و باغ ما

خُلقِ یاران است و خوی دوستان

هم صبا جانِ نزاری را حیات

می دهد هر شب به بوی دوستان

شمارهٔ ۹۴۴

ای باد صبا رَو ز سپاهان به قهستان

بگذر چو به قاین رسی از طرف گل¬ستان

یاران مرا در چمن باغ طلب کن

از جام صبوحی شده مستان و چه مستان

مستان که به یک جام دو عالم بفروشند

وآن گه نخرند از فلکِ شعبده دستان

در پای گل ایشان همه هم زانوی عشرت

من در غم ایشان چو عنادل همه دستان

روزی که درین واقعه بر من به شب آید

بر دیده من روز نباشد که شب است آن

خاک همه آفاق جهان بر سر من باد

گر دارم ازین غم سرِ باغ و دلِ بستان

ایشان همه دستان زده بر نغمه بربط

من برسر از اندوهِ جدایی زده دستان

هیهات که چون می گذرانم شبِ اندوه

خوش خفته و آسوده چه داند به شبِ¬ستان

رویی دگرم نیست به هر حال نزاری

هم دستِ مدد خواستن از دامن هستان

شمارهٔ ۹۴۵

بنفشه زار برآمد ز طرفِ لاله¬ستان

درونِ خطّ سیه چشمه زلال است آن

بدین قَدَر که کسی گفت بود و هست خدا

کجا خدای¬شناسی بود خیال است آن

بیا و پرده برانداز تا نگاه کنند

مقلّدان که بهشت است یا جمال است آن

مُرید راه خدا گر طمع کند به خدا

که بی دلیل به جایی رسد محال است آن

گر التجا به کسی دارد و یقین داند

که هیچ نیست به خود غایت کمال است آن

به مرد راه که حبل الله است در زن دست

به هرچه دست به خود درزنی جوال است آن

ز خون خلق گناهی حرام تر نبود

اگر به قول برادر کنی حلال است آن

نزاری ار همه حج می کنی چو نشناسی

که از کجا به کجا می روی وبال است آن

شمارهٔ ۹۴۶

ساقی فدای جان تو بادا هزار جان

بر نیم جان تشنه ی ما زن بیار جان

مستغرق محیط خیالیم و کس نبرد

زین بحر جز به کشتی می برکنار جان

یار آن بود که چون دم اخلاص زد به صدق

در دوستی دریغ ندارد ز یار جان

خود مستعد بود به وفا هم چو یار دوست

خود معتقد کند چو در افتد نثار جان

جامی به کف گرفته و جانی فدای دوست

جز بهر دوست باز نیاید به کار جان

کو مجلسی که نبودش اغیار در کنار

تا در میان نهیم به شکرانه وار جان

ساغر بیار ساقی و گو زود نوش کن

بر باد و خاک و آب و هوای نهار جان

شمارهٔ ۹۴۷

باد بهار می وزد از طرف نهارجان

ای که فدای آن چنان باد چنین هزار جان

ساقی عیسوی نفس چند ز انتظار بس

تا به خلاف شرع و دین نوش کنیم بیار جان

جان من است جام می خضر من و مدام من

در طلب تو برمیان بسته ام استوار جان

لایق اگرچه نیستم عاشق صادقم بلی

ور نکنم نه صادقم در طلبت هزار جان

ای دل اگر چشیده ای جرعه ی شوق بایدت

کرد چو کوهکن فدا بهر وفای یار جان

می خور و غم مخور جوی ، نیست جز این برون شوی

از پی نازنین گلی رنج مبر مخار جان

منتظران نسیه را نیست ز نقد حاصلی

صرف مکن نزاریا در سر انتظار جان

شمارهٔ ۹۴۸

بحر عشق است این و در وی موج بیم و جان

گرنداری ترک جان باری سر خود گیر هان

عاشقان در قلزم عشقند و کشتی بر کنار

تا که را بیرون برد موج هدایت از میان

طاقت موجی ندارد بد دل و از بس غرور

در دماغ افکنده چندان باد همچون بادبان

دوستانش خوار بنمایند خود را و حقیر

راز خود دارند از کوته نظر دایم نهان

سلطنت بگذشت کیخسرو جهان بدرود کرد

هرکس از حکمت نداند تا کجا رفت او چنان

مرد جانان دوست جان دشمن بود مالاکلام

بایزیدی یا یزیدی هر دو بودن کی توان

موسی و چوب و شبان فرعون و چندان سلطنت

تو ندانی لیک او را حکمتی باشد در آن

او تواند وانمود آثار صنع از سر غیب

ورنه هرگز کی توان دادن نشان از بی نشان

من نخواهم هرگز افکندن سپر از روی عجز

گرچه هر کس در نزاری می کشد تیغ زبان

آتشی دارم که میسوزاندم ای خام طبع

من به دریای محبت غرقه ام تو بر کران

شمارهٔ ۹۴۹

گر هیچ عشقت از در ناگه در آید ای جان

وز من مرا به یک ره اندر باید ای جان

دست مراد بردم خود با عدم سپردم

رفتن به راه وحدت با خود نشاید ای جان

گه گه چه باشد آخر گر صیقلی به رحمت

زآیینه ی وجودم زنگی زداید ای جان

بنواز جان ما را یک ره به لطف شیرین

ور نیز تلخ گویی جان می فزاید ای جان

با ما رقیب کویت صد گونه کینه دارد

نبود عجب ز عقرب گر می گزاید ای جان

چشمت به یک کرشمه گر بایدش هم این جا

باب بهشت سرمد بر ما گشاید ای جان

در گل ستان عشقت چون بلبلان نزاری

بر شاخسار شوقت خوش می سراید ای جان

وردش همین که آخر هم تو تمام گردان

از ما و خدمت ما چیزی نباید ای جان

شمارهٔ ۹۵۰

متنعمّان چه دانند مشقت فقیران

که چگونه روز باشد شب حبس بر اسیران

به زکات حسن رویت نظری بدین گدا کن

همه خواجگان نباشند و توانگران و میران

به وثاق ما کرم کن نفسی درآ و بنشین

که مقام گنج شرط است به کنج های ویران

نه فراغتی مهیا و نه راحتی میسر

تو چنین ز من گریزان به مه دی وحزیران

همه عالم ار بگردند و طلب کنند یاری

چو تو پاک باز ناید ز میان بی نظیران

مدد حیات باقی به وصال توست جانا

چو ثبات لطف شاهان به رعایت وزیران

بر آب زندگانی چو بسوختند ما را

چه امید حوض کوثر چه ............یران

می و چنگ برگرفتیم به طبع و زاهدان را

به بهشت باز دادیم چو خانقه به پیران

نبود حدیث مستان ز گزند حشو خالی

نخورند چون نزاری غم ریش حرف گیران

شمارهٔ ۹۵۱

از من ای باد سلامی به فلانی برسان

بوسه ای بر لبِ تنگ دهانی برسان

از دو دستِ منِ سرگشته اگر دست دهد

کمری ساز و به باریک میانی برسان

در برش گیر و بسی خدمت اخلاص از من

به زبانی خوش و پاکیزه بیانی برسان

تا مگر کم رود آبِ سرم از خاکِ درش

وقتِ بازآمدن ای باد نشانی برسان

زید چون برد ز لیلی سویِ مجنون مکتوب

به منِ والدهِ معتوه چنانی برسان

تو پیام آور و تا من به نزاری گویم

جان من مژده پیغام‌رسانی برسان

شمارهٔ ۹۵۲

وه که جهان در گرفت سوزِ دمِ عاشقان

کون و مکان درکشید موجِ غمِ عاشقان

غلغلِ اِستبشرُوا در ملکوت اوفتاد

باز نهان شد عیان آن صنمِ عاشقان

عشق به دستِ ازل تا به دوامِ ابد

بر فلکِ مستقیم زد علمِ عاشقان

چون متحرّک شود موکبِ رایاتِ عشق

روحِ امین سر نهد در قدمِ عاشقان

محرم اگر نیستی پای درین ره منه

از سرِ عَمیا مرو در حرمِ عشاقان

برگذر از ما و من بیش و کم خود مبین

زان که کم و بیش نیست بیش و کمِ عاشقان

رنگ دو رنگی مکن کز ازل استادِ کار

سکّه ی وحدت نهاد بر درمِ عاشقان

آینه ی آهنین صورتِ کج‌بین بود

سینه ی یک دیگرست جامِ جمِ عاشقان

کلکِ نزاری کند چهره ی معنی تراز

خطِّ خطا کی روی بر قلمِ عاشقان

شمارهٔ ۹۵۳

ای که نبودی شبی مونسِ غم‌خوارگان

رحم کن آخر دمی بر دلِ بی‌چارگان

بس که کشیدم ستم از ظلماتِ فراق

چند کند احتمال جورِ ستم‌کارگان

تا ز برت رفته‌ام از نمِ خونِ سرشک

خشک نشد هرگزم صفحه رخ‌سارگان

خسته‌دلی ناصبور دارم و دانم که نیست

در رهِ عشق احتمال کارِ سبک‌سارگان

نعره زنم تا به روز از غم هجران چنانک

خیره بمانند شب مجمع سیّارگان

با همه دردِ فراق با همه ضعفِ دماغ

هیچ نمی‌گیردم طعنه ی نظّارگان

یاد نزاری مکن تا چه گشاید ازو

نه که نداری دگر هم چو وی از یارگان

شمارهٔ ۹۵۴

ساخته عشق چیست فطرتِ دیوانگان

عاقله عقل چیست صحبتِ دیوانگان

تفرقه جان ومال کرده بود لامحال

هرکه کند اختیار قربتِ دیوانگان

آتشِ شوریدگان بحر درآرد به جوش

کوه در آرد ز پا هیبتِ دیوانگان

صاعقه ی رستخیز برتر و خشک افکند

هرچه شبیخون کند غیرتِ دیوانگان

بیخِ عداوت بکَن چشمِ عداوت بدوز

خوار نشد هرکه داشت عزّتِ دیوانگان

معنیِ دیوانگی عاقل بر ساخته

داشته بهلول‌وار صورتِ دیوانگان

شیفته رایی مکن پیشِ نزاریِ زار

کی ضعفا را بود قدرتِ دیوانگان

شمارهٔ ۹۵۵

مرا طاقت نمی‌باشد جدایی کردن از جانان

به مزدِ جانِ خود بر من ببخشید ای مسلمانان

رفیقان دردمندان را چه غیرت بیش ازین باشد

که خود را می‌کشیم این‌جا و آن‌جا بی‌خبر جانان

که را بودی جوان‌مردی که پیغامی بیاوردی

چه می‌گویم سبک روحی محال است از گران‌جانان

در آن سنگین‌دلان باری دریغا گر وفا بودی

حسابی بر نمی‌شاید گرفت از سست‌پیمانان

ملامت می‌کنند آن‌را که با صورت نظر دارد

ولیک از عالمِ معنی ندارند آگهی آنان

نزاری هم نخواهد کرد تا جانش بود در تن

خلافِ رأی اهلِ دل به معبودِ خردمندان

مگر کوری، گدایی، کودنی، گولی بود ورنه

تحاشی کنند از می بزرگان و خداوندان

بزرگی چیست این‌جا خورده‌یی دارم به گستاخی

بزرگی آن که خوش دارند یک دم خاطرِ رندان

هوا پُر نَم، زمین خرّم، قدح گردان نزاری‌ها

مهِ شعبان و برغندان مهِ شعبان و برغندان

شمارهٔ ۹۵۶

چه غم که نیست مرا حاصل ای مسلمانان

ز چشمِ شوخ و دلِ غافل ای مسلمانان

دلم ز دیده شود مبتلا و جان از دل

فغان ز دیده و آه از دل ای مسلمانان

حسد برند که پیوسته عاشقی چه کنم

چو در ازل نبدم مقبل ای مسلمانان

ز اضطرابِ به دریافتاده بی‌خبرست

قرار یافته بر ساحل ای مسلمانان

ز خرقه سیر شدم مولعِ خراباتم

به خانقاه نی‌ام مایل ای مسلمانان

به یک پیاله می اثباتِ پارسایی را

هزار توبه کنم باطل ای مسلمانان

همان نزاریِ مستم کز اعتبار انگشت

ز دستِ من بگزد عاقل ای مسلمانان

شمارهٔ ۹۵۷

بساز بر بط و برزن رهِ قلندریان

قلندری چو بگفتی چه حاجت است بیان

ز دستِ ساقیِ وحدت بنوش باده شوق

ز خویشتن به در آی و عیان ببین به عیان

گرت به بت‌کده خواند کمر زدین بگشای

ورت به کفر اشارت کند ببند میان

که گر گناه به فرمان کنی بود طاعت

و گر خلاف کنی طاعتت بود عصیان

تو تا برون نروی پاک در نیاید دوست

مکن به شرکتِ خویش این یگانگی به زیان

تو دور می‌روی و او بسی قریب‌ترست

هزار بار به جانِ تو از رگِ شریان

به ترّهات مکن التفات زان که بود

چو خشت بر سرِ دریا حدیثِ بی‌بنیان

به جز کلامِ محقّق دگر محال و مجاز

به جز هدایتِ مولا دگر همه هذیان

نزاریا تو پس آن گه تمام مست شوی

که نیم‌جرعه به کامت رسد ز جامِ کیان

شمارهٔ ۹۵۸

کی تواند هرکس از خود عاشقی بر ساختن

لافِ مُشتاقی زدن معشوق را نشناختن

شرطِ شوقِ دوستانِ بی‌غرض دانی که چیست

نام و ننگ و مال و ملک و جسم و جان درباختن

بی‌خبر تا کی زهستی لاف دین‌داری زدن

بی‌نشان تا کی ز معنی تیغِ دعوی آختن

تا کلاهِ کبر و نازِ خواجگی ننهی ز سر

در صف عشّاق گردن کی توان افراختن

گر عزای حرص خواهی کرد در صحرای دل

یک شبیخون بایدت بر نفسِ کافر تاختن

نفس را چون شیشه‌دان و دفع همّت را چو سنگ

سنگ را در شیشه این جا واجب است انداختن

گر ز سوزِ عشق بگذارد نزاری باک نیست

شمع را کاری دگر نبود به جز بگداختن

شمارهٔ ۹۵۹

چه می‌خواهی پیاپی عهد بستن

چو عادت کرده‌ای پیمان شکستن

به جان می‌بایدم پیوند با تو

گرم پیوندِ جان خواهی گسستن

اگر خواهی به حسرت سینه سفتن

ورم خواهی به کزلک دیده خستن

نه آن صیدم که با جانان بکوشم

توانم هرگز از قیدِ تو جستن

چه بوده‌ست اتّصال از بدوِ فطرت

به مرگ از دوستی نتوان برستن

مرا از زندگانی در جهان چیست

زمانی با دل‌آرامی نشستن

ز گل گر خنده می‌خواهی نزاری

چو ابرت بر سرش باید گرستن

قدم چون در نهادی در پی دل

ز نام و ننگ باید دست شستن

اگر چون سنگ تن در جور دادن

وگر با نازنینان در ببستن

شمارهٔ ۹۶۰

چه بایدم دلِ شوریده درجهان بستن

که راست طاقتِ چندین به صبر بنشستن

اگر ز مطرب و می‌خانه توبه دادندم

هنوز توبه نکردم ز توبه بشکستن

گدایِ کویِ خراباتیان بُدن به‌ از آنک

به عنف سلطنتی کردن و دلی خستن

به مذهبِ من اگر عارفی تفاوت نیست

ردا فکندن و زنّار بر میان بستن

کمالِ اهلِ تصوّف به چیست می‌دانی

به معرفت، نه به برجستن و فرو جستن

نتیجه ای ز کراماتِ اولیا آن است

که هم چو مریمِ دوشیزه‌اند آبستن

نزاریا چه کنی قصه چاره چیست همین

ز خویشتن ببریدن به دوست پیوستن

گرت مقامِ قرار آرزو کند باید

ز استحالتِ دنیا و آخرت رستن

شمارهٔ ۹۶۱

یک تار موی از آن سر زلفین پر فتن

ارزد هزار جان گرامی به نزد من

سهل است گر سرم برود در پی وفا

نازک دل التفات نماید به جان و تن

ما را نه برگ غنچه و نه صبر عندلیب

کردیم از انتظار چو گل پاره پیرهن

محبوب در حجاب و رقیب ایستاده پیش

گل در کنار نغز بود خار در چمن

لعل مذاب در کف و در عدن به بحر

نقد بهشت عدن به از نسیه ی عدن

استاده ایم بندگی نقد وقت را

آزادگان به نسیه نباشند مرتهن

ای محتسب به هرزه در و بام ما مکاو

وی مفتعل به خیره بن و بیخ خود مکن

ما آشکار توبه شکستیم و تو نهان

با ماه کلاه گوشه ی دولت فرو فکن

ما را به احتساب تو آخر چه حاجت است

کم نیست افتعال رقیب از صد اهرمن

آنک سیه دلی به دو رویی هزار سر

و آنک سبک سری به گرانی هزار من

زاری نزاریا که خلاصت به فضل حق

ممکن بود دگر ز رقیبان به هیچ فن

شمارهٔ ۹۶۲

تنم جایی و دل جایی ندارم زَهرهٔ گفتن

دلم آن جا و تن زاین جا ندارد قوت رفتن

کسی کآشفته ی اویم ندانم با که بر گویم

یکی محرم همی جویم که داند راز بنهفتن

چو ماه از پرده شد پیدا تحمل کی کند شیدا

که را باشد درین سودا مجال خوردن و خفتن

که را آن زهره و یارا که گوید رحم کن یارا

وگر او رد کند ما را که خواهد در پذیرفتن

شود از طعنه ی مردم امیدم گم مرادم گم

اگر ممکن شود انجم ازین طارم فرو رفتن

اگر در بحر نفتادی صدف را سینه نگشادی

چنینش دست کی دادی نزاری را گهر سفتن

شمارهٔ ۹۶۳

ای روح من در قلب تو چون جان تو در جسم تن

این جا نداند هر کسی تا من تو ام یا خود تو من

نی نی غلط کردم توای فی الجمله بی تو من کی ام

آنجا که تو یک دل شوی با من نماند جان و تن

آن جا که از مایی ما با ما نماند ما و من

گو عقل خودبینی مکن گو جسم از جان بر شکن

چون بی جهت گردد جهت چون بی مکان باشد مکان

شاید که این جا گویمش در لامکان دارد وطن

هان هان نزاری بس که بس از حد ببردی دم مزن

در ذات واحد جز احد کس را بود حد سخن

شمارهٔ ۹۶۴

ای آرزوی جانم در پای تو افتادن

جان بر تو فدا کردن سر پیش تو بنهادن

بر بوی وصال تو جاوید شوم زنده

گر دست دهد روزی در پای تو جان دادن

گفتم مگرم روزی بنوازی و دریابی

خود بخت نمی خواهد با کار من افتادن

هیچ از دل آشفته خوشنود نی ام هرگز

تا کی به گران جانی پیش تو بر استادن

ناید ز تو دلداری هم پیش من اولا تر

گر سعی کنی شاید در باز فرستادن

بر گریه ی من خندی از غایت دل سوزی

رسم است نزاری را خون از مژه بگشادن

شمارهٔ ۹۶۵

نمیتوان دل یاری زخود بیازردن

نه نیز هم دل خود را ز غیر آزردن

میان این دو دلم نیست حاصلی دیگر

مگر مناظره ای کردن و غمی خوردن

مگر به چاره بر لب کشند جان مرا

به هیچ وجه دگر نیست چاره یی کردن

مشنع متعضب مگر نمی داند

که صبغت الله نتوان به حیله بستردن

به لا نسلّم چیزی مسلّمت نشود

چه سود آیت باطل به حجت آوردن

ترا به عقل و گرعقل را به تو چون است

کدام یک به دگر واجب است بسپردن

نه مرغ دانه ی دنیایم ای خطا بینان

چه حاصل است شما را ز دام گستردن

من از مشیمه ی فطرت وجود یافته ام

به هرزه دایه ی عشقم نخواست پروردن

چه سود سنگ ملامت زدن نزاری را

که مانده در گل عشقم ز پای تا گردن

شمارهٔ ۹۶۶

تا نگویی تو ندانم که چه باید کردن

هر چه گویی بنهم حکم قضا را گردن

به تو دادیم همه جان و جهان و دل و دین

جان به نوباوه نشاید سوی جانان بردن

ای همه شادی جان ها به جمال رخ تو

غم بیهوده از این پس نتوانم خوردن

روی در روی جمال تو کنم بی من و ما

حق تسلیم چه باشد به محق بسپردن

من دگر در خودی خود نتوانم پیوست

خارج عقل بود دشمن جان پروردن

ترک دل داری و دل دوستی خود کردیم

تا نباید دلی از بهر دلی ازردن

با تو دارم همه الا به تو ام رویی نیست

فطرت است این نتوانم متبدل کردن

نتوانم رقم دوستی از لوح ازل

به خیالات ز آیینه ی جان بستردن

وقت بخشایش اگر دست نزاری گیری

دولت آن است که در پای تو باید مردن

شمارهٔ ۹۶۷

توبه کردم که دگر توبه نخواهم کردن

باش گو چون رگ جان خون رزم در گردن

باده گر رنگ جگر دارد جان پرورم است

کار من چیست جگر خوردن جان پروردن

من اگر خون نخورم از رگ جان و دهنش

از لب جام به جز خون چه توانم خوردن

عاشقی پیشه ی من بود وگر تازه کنم

بدعتی نیست که خواهم به جهان آوردن

زخم عشق است کزو مرهم جان ساخته اند

پس از این زخم به صد جان نتوان آزردن

علم و فضل و خرد و عقل ندانم که به عشق

هیچ درمان دگر نیست به جز بسپردن

شاه فرمود در اثنای حدیثی که بگوی

توبه کردم که دگر توبه نخواهم کردن

بنده هم از ره الناسُ علی دین ملوک

بو که این توبه تواند به قیامت بردن

چند گویند نزاری دل و دین داد به درد

منم و دّردی درد ار نبود می دردَن

شمارهٔ ۹۶۸

ضرورت است جدایی ز دل ستان کردن

به خویشتن که تواند وداع جان کردن

مرا قبول نمی باشد ارکسی گوید

که خو زهم دم دیرینه وا توان کردن

چه خوش ترست علی رغم جان دشمن را

نظر به روی دل آرای دوستان کردن

عذاب دوزخ اهل دل ار بدانی نیست

مگر مفراقت یار مهربان کردن

بگویمش که دوا چیست هر که می خواهد

که رو به دوست کند پشت بر جهان کردن

مرا مگوی که بستان خوش است و بلبل مست

خموش باز نمی باشد از فغان کردن

غنیمت است تو باری برو که خاطر ما

نمی رود به تماشای بوستان کردن

کسی رود به تفرج که رغبتش باشد

نظر به یاسمن و باغ و ارغوان کردن

هزار بار بگفتم نزاریا که سفر

نه کار توست نباید که امتحان کردن

مجال زور نباشد به لاف گاه قوی

خطاست دست به سر پنجه در میان کردن

شمارهٔ ۹۶۹

مبارک است ملاقات دوستان کردن

به روی هم دم خود بامداد می خوردن

شراب بستدن و بی مکاس نوشیدن

نه عذر و دفع و فریب و بهانه آوردن

ز روزگار برآسودن و نه خود ز کسی

نه نیز هیچ کس از خویشتن بیازدن

نیاز کردن و پوزش نمودن از سر شوق

طرب نمودن و فرش نشاط گستردن

غذای روح به احکام عشق و مهر و می است

خوش است جان به می و مهر دوست پروردن

برون شدن ز خودیِ خود از ره تسلیم

به مقتدای به حق لازم است بسپردن

سر نیاز چو آدم به عذر و عجز بنه

که چون بلیس تکبر خطا بود کردن

نزاریا سر تسلیم نه به حکم قضا

که معتقد به کمند رضا دهد گردن

ز روی آینه ی خاطرت به صیقل می

علی الضروره بباید غبار بستردن

شمارهٔ ۹۷۰

نخواهم هرگز از می توبه کردن

نمی ترسم ز خون رز به گردن

به روی دوستان تا می توان خورد

نخواهم اندُهِ بی هوده خوردن

اگر صد سال خواهم در جهان بود

بباید عاقبت ناچار مردن

نخواهد بود دنیا باکسی دوست

چرا باید به دشمن دل سپردن

دل عاشق چو باشد لوح محفوظ

نشاید نقش عشق از دل ستردن

نزاری مست باش اینجا که آنجا

نشاید جز محبت هیچ بردن

شمارهٔ ۹۷۱

به گدایان نرسد شاه سواری کردن

عاقلان را نرسد شیفته کاری کردن

نه چو حلاجی انا الحق نتوانی گفتن

نه خدایی لمن الملک نیاری کردن

پادشاهی و جهان داری و فرمان رانی

هیچ ازین ها نتوانی چونه یاری کردن

مال پوشیدن و چون مار نشستن بر گنج

هم چو اعما بود و آینه داری کردن

احمقی باشد و با مزبله در زیر بغل

دعوی رایحه ی مشک ِ تتاری کردن

آخر ای یار عزیز آن چه نداری مطلب

چیست با نفس شریف این همه خواری کردن

حسد و بغض و تعصب نکنند اهل صفا

دوستی باید و دل داری و یاری کردن

اگرت چشم به بخشایش بخشاینده ست

بایدت گوش به تنبیهِ نزاری کردن

زور و زر هر دو وبالند بنه گردن طوع

چاره ای نیست نزاری تو و زاری کردن

شمارهٔ ۹۷۲

ناگزیریست مرا شیفته رایی کردن

صبر ممکن نبود تا تو نیایی کردن

به حیاتت که از آن دم که وداعت کردم

کار من نیست به جز نوحه سرایی کردن

خواستم باز نمودن به تو خود را الا

شرط مردی نبود خویش نمایی کردن

یاد تو هر نفس از دل ببرد زنگ غمم

از که آموختی آیینه زدایی کردن

زلف چوگان صفتت گوی دل از من بربود

بس نبودش مگر از حلقه ربایی کردن

کاش بی روی تو شب روز نبودی که نظر

بی تو غبن است به خورشید سمایی کردن

کیست خورشید که در حسن تو داخل باشد

زان که خارج بود از جغد همایی کردن

لقمه ای گر به نزاری دهی از خوان وصال

سر فرو نایدش از چرخ گدایی کردن

شمارهٔ ۹۷۳

مرا به فخر بود طوق فقر در گردن

خطا بود به نعیم خسان طمع کردن

ز لحم خوک غذا ساختن بسی بهتر

که جان و تن به طعام یتیم پروردن

به گلخن از پی نان ریزه راستی به از آن

به ظلم طاق و رواق از فلک برآوردن

ز بار فاقه تن آزده باش و دل خسته

روا مدار کسی را زخود بیازردن

محاسب دگرانی به وقت داد و ستد

حساب کن که چه خواهی برای خود بردن

بس است مظلمه ی بی گناه مورچه ای

کجا بری به شتروار بار بر گردن

دل از حیات مجازی برآر از آن اندیش

که عاقبت به ضرورت ببایدت مردن

به آب توبه برآورنزاریا غسلی

بشوی دست ز دردی که خشک شد در دَن

به می مناز که حلقت زمانه چون انگور

به دست حادثه ناگه بخواهد افشردن

شمارهٔ ۹۷۴

صعب کاریست سرآسیمه ی ایام شدن

بازگشتن ز رقیبان و به ناکام شدن

می روم بی خود و باخود زجفا می گویم

تا کی از دست دل انگشت کشِ عام شدن

یک قدم را که نهادم دم رفتن بر دوست

وقت رجعت نتوان باز به ده گام شدن

پیش ما روی نکونیست دریغ ارنه رواست

از پی روی نکو رفتن و بدنام شدن

گر خردمند بود مرد چو پیش آید کار

بایدش اول از آغاز به انجام شدن

این همان دانه ی زرق است نزاری هش دار

مصلحت نیست دگر باره سوی دام شدن

مغز دین در سر سودای هوس نتوان کرد

از پی حرمت کافر نتوان خام شدن

منزل بادیه دور است و سحر گه نزدیک

دشمنان خفته صواب است به هنگام شدن

حوریان منتظر آن که ببینند و تو را

شرم ناید چو مُغ آخر برِ اصنام شدن

شمارهٔ ۹۷۵

دلا تا چند با خود دوست بودن

گرت مغز است تا کی پوست بودن

چو با او بایدت بی خویشتن شو

که این بی خویشیت با اوست بودن

قیامت چیست بیرون رفتن از خود

بهشت سرمدی با دوست بودن

چه گیری انس با نفس بهیمی

خطا با هم دم بد خوست بودن

نزاری را سر باز آمدن نیست

به خود بی خود بود نیکوست بودن

شمارهٔ ۹۷۶

سخت کاری‌ست ریاضت‌کشِ هجران بودن

خونِ دل خوردن و دور از برِ جانان بودن

نه خلیلیم و نه ایّوب پس آخر تا چند

صابری کردن و بر آتشِ سوزان بودن

ای که با وصلِ تو پیوند گرفتم جاوید

تا ابد بایدم از هجر هراسان بودن

عیش دانی تو که بی‌رویِ تو نتوان کردن

زنده دانیم که بی‌بویِ تو نتوان بودن

مُقبل آن کس که ترا بیند ازیرا که توان

باغِ ریحانِ ترا بنده‌ی ریحان بودن

روی جمعیّتِ خاطر نبود بی تو بلی

که چو زلفت نتوان جز که پریشان بودن

عاقلان عیب کنندم که بپرهیز از عشق

عاشقی کردن از آن به که چو ایشان بودن

گر به خوبان نظری هست حکیمان را نیست

عیب در قدرتِ حق دیدن و حیران بودن

عارفان راغب و حورانِ بهشتی حاضر

کی توان منتظر وعده‌ی غِلمان بودن

سر فدایِ قدمِ دوست عفا الله رندان

کارِ زاهد صفتان است تن آسان بودن

تا کی از لاف نزاری به فصاحت مفریب

یک قدم به که چو بلبل همه دستان بودن

شمارهٔ ۹۷۷

ای آرزویِ چشمم روی تو باز دیدن

محمود را چه خوش‌تر رویِ ایاز دیدن

تلخ است زندگانی بی‌یادِ عیشِ شیرین

جان کندن است خود را بی‌دل‌نواز دیدن

بختِ ستیزه کارم تن می‌دهد به خواری

خود را نمی‌تواند در عزّ ‌و ناز دیدن

دشمن به طعنه گوید کز دوست می‌شکیبد

در وی به صدق باید نه بر مجاز دیدن

کوته نظر ندارد بر باطنم وقوفی

هر دیده را نباشد قدرِ به راز دیدن

آن را که از رقیبش خالی دمی ندیدم

روزی شود میّسر بی‌احتراز دیدن

آیا بود که چشمم بر منظرِ دل افتد

ای دولت آخر این در تا کی فراز دیدن

نه دل بنه نزاری بر جان که در چنین غم

تو زنده کی بمانی تا وقتِ باز دیدن

شمارهٔ ۹۷۸

گر باز میسّر شودم رویِ تو دیدن

جان پیش کشم تا به کی از جور کشیدن

طاقت برسیده‌ست ز طوفانِ فراقم

فریاد ز من وز تو به فریاد رسیدن

بر من چه ملامت اگرم طاقتِ آن نیست

کز کوی تو باید به سفر راه بریدن

گویند که چون یارِ تو بسیار توان یافت

آری همه جا هست بباید طلبیدن

سهل است بریدن سرِ عشّاق به شمشیر

لیکن نتوانند ز احباب بریدن

رویی دگرم نیست به جز راه سپردن

کاری دگرم نیست به جز دست گزیدن

خون خوردن و جان کندن و دل‌سوخته بودن

سهل است بر امیدِ ملاقات تو دیدن

بی‌روی‌ تو آرام نمی‌بودم و اکنون

خرسندم از آوازه‌ی نامِ تو شنیدن

خوش باش نزاری که ز عشّاق خوش آید

نالیدن و بر دل زدن و جامه دریدن

چون بی‌دل و بی‌هوشی اگر می نخوری به

آتش به همه حال برآید ز دمیدن

شمارهٔ ۹۷۹

مرا ز دیده چه حاصل مگر به رویِ‌تو دیدن

مرا چه فایده از دل مگر ز جز تو بریدن

مرا ز کفر وز دین بس من و غمِ تو ازین پس

نه لایق است به هر کس محبّتِ تو گُزیدن

وجود تا نسپارد محلِ راز ندارد

هواپرست نیارد به صحبتِ تو رسیدن

ترا به جز تو نداند که عقل خیره بماند

کدام دیده تواند به رویِ تو نگریدن

هدایتِ تو بر آنم کزین برآرد و زانم

به خویشتن نتوانم ز خویشتن برهیدن

دلا حجابِ کدورت مپوش در سرِ صورت

کزین قفس به ضرورت ببایدت بپریدن

به جز بهانه ندانی به جز فسانه نخوانی

چه سود چون نتوانی حدیثِ عشق شنیدن

اگر نه منکر راهی چرا حریصِ گناهی

ز حد گذشت نخواهی عنانِ فسق کشیدن

مگر که توبه پذیرد منزّهی که نمیرد

چو مرگ پای بگیرد چه سود دست گزیدن

ز جهل مست و خرابی هنوز مولعِ خوابی

چنین نجات نیابی ببایدت طلبیدن

چو آن کمال نداری که سر به عجز درآری

شرابِ شوق نزاری نه کارِ توست چشیدن

چو زخمِ خار تحمّل نمی‌کنی ز پیِ گل

مکن خروش چو بلبل میاز دست به چیدن

شمارهٔ ۹۸۰

چه خوش باشد پس از هجران کشیدن

ملاقاتِ عزیزان بازدیدن

نباید شد به غربت تا نباید

سرِ دست از پشیمانی گزیدن

شرابِ تلخِ هجران ناگوارست

ولی ناچار می‌باید چشیدن

دلی دارم که بی‌آرامِ جانم

نمی‌یارد زمانی آرمیدن

دمی ساکن نمی‌گردد که در بر

ندارد هیچ کاری جز تپیدن

بلایِ عشق بس مبرم قضایی‌ست

به خیره با قضا نتوان چخیدن

ندارم راه ورویِ دیگر الّا

اجازت خواستن، رجعت گزیدن

نمی‌دانم که خواهد بهرِ الله

دمی در کوزه بختم دمیدن

نمی‌دانم به چشمِ استمالت

که خواهد جانب‌ ما بنگریدن

نزاری خوب رویان در کمین‌اند

امید از ایمنی باید بریدن

همان بیغوله‌ی عزلت گرفتن

همان بنشستن و دم در کشیدن

شمارهٔ ۹۸۱

ز بامِ مسجد الأقصی مؤذّن

چو قامت گفت نتوان بود ساکن

به راحی کن دوایِ دردِ مخمور

که باشد صاف همچون روحِ مؤمن

غلط در وعده فردا نداری

مشبِّه نیستی ای یارِ موقن

جزاء المحسنین برخوان و در ده

یکی را دَه دهد و الله محسن

به نامحرم مده حرمت نگهدار

امانت چون دهی بر دستِ خائن

علاجِ جهل اگر بقراط باشی

مکن بگذر ز علّت‌های مزمن

موافق باش و از ضدّان حذر کن

که نبود ممتنع هرگز چو ممکن

من و تو هر دو مجبوریم و محکوم

نخوانده‌ستی که المقدور کاین

نخواهی خورد بیش از روزی خویش

چه خواهی کرد از انبار و خزاین

به پایِ خنب در می خانه بنشین

همینت بس ز ارکان و معادن

ز نام و ننگ بیرون آی و اینک

مقابیحت بدل شد با محاسن

مرا باری نمانده‌ست آرزویی

بدیدم آن چه می‌باید معاین

نشسته بر سرِ گنجینه خویش

اگر در بیرجندم ور به قاین

چه باک ار در خراباتی به ظاهر

چو در بیت‌اللهی دایم به باطن

نزاری بعد از این آزاد و فارغ

تویی و گنج فقر و کُنجِ ایمن

شمارهٔ ۹۸۲

ای عشق می‌توانی بر کلّ و جزوِ ما زن

حاجاتِ ما روا کن فالی برین دعا زن

هم تو بنا نهادی هم تو تمام گردان

پس چون تمام کردی بر بدوِ انتها زن

ساقی ز پای منشین جامی به دستِ ما ده

ز آبِ حیات آتش در کلّه‌هایِ ما زن

چون باده در قنینه یعنی در آبگینه

از ما ببر غمِ دل با ما دمِ صفا زن

رطلی گران به ما ده دوری سبک بگردان

تا چرخ کج نگردد بانگی بر استوا زن

باری هوایِ ما کن ما را ز ما جدا کن

وآنگه به کینِ کینه بر بُن گهِ هوا زن

دعویِ استقامت با نفس منقطع کن

مسمارِ صلح از آن پس بر نعل ماجرا زن

از شش جهات بگذر با کاینات منگر

بر چاسویِ وحدت لبّیکِ بی‌ریا زن

از صدمه‌ی زلازل بر هم فکن جهان را

مغزِ زمین برآور بر تارکِ سما زن

جامِ وصال خواهی می‌کش خمارِ هجران

دست از مراد بگسل در دامنِ وفا زن

گر بایدت نزاری کز خود خلاص یابی

ناقوس‌بی‌نوایی بر بامِ انزوا زن

شمارهٔ ۹۸۳

عاقله‌ی عقل چیست مظلمه‌ی مرد و زن

هم نفسِ عشق باش بیش دگر دم مزن

یک سخن ار بشنوی با تو بگویم درست

گر دمِ ما می‌زنی بر شکن از خویشتن

آنچه تو گویی محال و آن چه تو بینی خیال

شرک نباشد روا در صفت ذوالمنن

سوزن و جیبِ مسیح هست مثال صحیح

نتوان معراج کرد با دل و جان و بدن

خضرِ رهم باز داد بر لبِ آبِ حیات

زنده‌ی عشقم کنون فارغم از جان و تن

طالبِ‌نوحِ نجی باش ز بهرِ نجات

هر چه به کشتی رسی باز به دریا فکن

هر چه بماند ز تو نام و نشان جزو و کلّ

صورِ انا الحق بدم نوبتِ وحدت بزن

گر به ثباتِ‌نخست داری عزمِ‌درست

دنیی و دین مرد وار هر دو به هم در فکن

پیشِ نزاری مزن لافِ رسیدن به دوست

تا نرسی نیستی محرمِ سرّ و علن

پیش مکن همچو قَز جهلِ طبیعی حجاب

هرزه مشو در کفن فضله به خود بر متن

شمارهٔ ۹۸۴

ای عشق پروریده تو را درکنارِ حسن

وی رسته سر و قدِّ تو بر جویبارِ حسن

ملکِ جمال بر تو مقرّر شود به حکم

گرپایْ مردِ لطف کنی دستْیارِ حسن

هم عاقبت وصال میّسر شود که شد

زان پس که حزن داشت به وصل انتظارِ حسن

با ما به حسنِ عهد وفا کن که روزگار

تا بنگری خراب کند روزِگار حسن

با تشنگان سوخته‌ی خود به شربتی

گو تا مضایقت نکند آبْ‌دارِ حسن

احسان کنند تا نشود حسن منقطع

کاحسان بود به وجهِ حَسَن یادگارِ حسن

مانع مشو نزاری شاهد پرست را

کو را قرار نیست مگر در جوار حسن

بر طرفِ گل‌سِتان جهان تا بود گلی

مشنو که از سرش برود خار خارِ حسن

شمارهٔ ۹۸۵

گر بگویم که شد از نورِ تجلّی روشن

همه جای و جهت و بام و درِ کلبه‌ی من

که کند باور و با هر که بگویم بگوید

این چه حال است و محال این چه حدیث است و سخن

آفتاب آخر در زاویه‌ای چون گنجد

آفتابی که ضیا بخشِ‌زمین است و زمن

در و بامِ که و جا و جهت و زاویه چه

همه این بود و نه غیری همه جان و بود و نه تن

تا تو بیرون نروی خواجه درون ناید او

نتوان داشت دو ضد با هم در یک مسکن

یک نفس آمد و با من نفسی کرد روان

وان نفس هرگزم از سینه نیامد به دهن

این عجب قصه‌ی من در همه عالم شد فاش

باز ناگفته و دم نازده در سرّ‌و علن

هر زمان رنگی و بر آب زند بیش مرا

من چو واماندگان نیستم اندز یک فن

هر نفس خرقه به رنگِ‌دگرم می‌پوشد

اوست بر جامه و جان حاکم و بر شخص و بدن

من چو بگذاشته‌ام مصلحتِ خویش بدو

خواه گو توبه‌ی من بشکن و خواهی مشکن

نیک و بد پیشِ من و توست و گرنه زان‌جا

هرچه آید همه محمود بود جمله حسن

وقت پوشیدن رازست نزاری خاموش

پرده‌ی مصلحت از رویِ طبق بر مفکن

مگر این واقعه در خواب توان دید ار نه

توی نه‌ای مردِ مقامات چنین، لاف نزن

شمارهٔ ۹۸۶

ای دلِ درمانده به حبس وطن

لافِ سرا پرده‌ی بالا مزن

ما و منِ توست حُجُب در میان

این حُجُباتِ من و ما برفکن

ورنی در قطعِ‌طریقِ کمال

نیست حجابی بتر از ما و من

دعویِ‌اخلاص و محبت مکن

پس چو مرایی به ریا جان مکن

یا برو و پس روی او مکن

یا کمِ جان گیر و برستی ز تن

یا به مقاماتِ محبت در آی

یا سرِ خود گیر و زما بر شکن

در رهِ اخلاص مبین کفر و دین

در صفِ عشّاق مبین مرد و زن

بوشِ عطا می‌کنی ای اصلِ‌بخل

لاف صفا می‌زنی ای دُردِ دَن

شخص ز همسایگی‌ات در عذاب

روح ز هم خانگی‌ات در محن

با که توان گفت که من سال و ماه

در چه عذابم ز دلِ خویشتن

مغز تهی کردم و رمز آشکار

هیچ نه سِر ماند به من نه عَلَن

آری اگر چند صدف شد تهی

کم نشود قیمتِ دُرّ عَدَن

قصّه چه گویم که به جان آمده‌ست

کار نزاری ز دلِ پر فتن

شمارهٔ ۹۸۷

آخر ای ظالم خدا را یاد کن

بنده را بندِ غم آزاد کن

یا به مکتوبی روانم تازه‌دار

یا به پیغامی دلم را شاد کن

گر چه با دست این سخن در گوشِ تو

از دو زلفت حلقه‌ای برباد کن

آخرم روزی به شیرینی بپرس

وآنگهم واله‌تر از فرهاد کن

با تو یاری گفته بود از راهِ‌عجز

چاره‌ی این کُشته‌ی بی‌داد کن

گفته[ای] من از کجا او از کجا

هر که را دردی‌ست گو فریاد کن

یا طمع بگسل نزاری از وصال

یا دلی از آهن و فولاد کن

شمارهٔ ۹۸۸

ای پیک مشتاقان بگو امشب بدان پیمان‌شکن

کز دوستانِ معتقد شوخی مکن دل بر مکن

مجنونِ‌کار افتاده را بندی نه از زنجیرِ زلف

یعقوبِ‌محنت دیده را بویی فرست از پیرهن

با خاطرش ده کای فلان این نیست شرطِ دوستی

یاران چنینی یاد آورند از مخلصانِ خویشتن

کاهی شدم من احتمال امکان ندارد بیش ازین

کوهِ‌غم است ندوهِ او بر خاطرِ این ممتحن

امّیدوارم کز وجود ایزد خلاصی بخشدم

وین شخصِ محنت دیده را زندان غم بر جانِ‌من

باری حجابِ‌پیرهن از جانِ من برداشتی

کز هر چه من بودن نماند الّا خیالی از بدن

با آن که خون شد کاشکی بردیده بگذشتی دلم

کز دل چنین افتاده‌ام همچون زبان در هر دهن

کردی نزاری عاقبت جان در سرِ مقصودِ دل

وین قصّه در آفاق شد افسانه‌ی هر انجمن

شمارهٔ ۹۸۹

ماه رویا قصدِ جانِ مردمِ بی‌دل مکن

کار بر بی‌چارگانِ ممتحن مشکل مکن

روزگارِ عاشقان و بی‌دلان برهم زدی

توبه‌های زاهدان و صالحان باطل مکن

چشم را رخصت مده بر خونِ ناحق ریختن

زلف را دام از برایِ‌صیدِ بی‌حاصل مکن

دلبرِ پیمانشکن را عاقبت محمود نیست

در میانِ آن جماعت خویشتن داخل مکن

عشقت از من برد صبر و عقل و هوش و دین و دل

ترکِ این بی‌صبر و عقل و هوش و دین و دل مکن

خستگان را نوش‌دارو ده ز لب بی‌زهرِ چشم

بر کنارِ آبِ حیوان شربتِ قاتل مکن

دوش با من گفت ملّاحِ خرد کای بی‌خبر

آشنایی در محیطِ بحرِ بی‌ساحل میکن

بانگ بر من زد خیالِ دوست کای دشمن پرست

حشو می‌گوید خرد فرمانِ آن غافل مکن

یا به رغبت کن نزاری جورِ خوبان اختیار

یا به غفلت بر سرِ کویِ بلا منزل مکن

شمارهٔ ۹۹۰

ای دل نمی‌گفتم تورا با عشق خود بینی مکن

آنجا که باشد نی‌شکر دعویِ شیرینی مکن

خاصیّتِ یاقوت و زر روشن کند نار و حَجَر

پس اعتمادِ دوستی تا یار نگزینی مکن

خود را به سمتِ ظالمی چون باز دادی وایِ‌تو

رحمت نخواهد کرد پی بیهوده مسکینی مکن

ای آنکه غیبت می‌کنی تشنیع بر ما می‌زنی

شرطِ مسلمانی‌ست این هیهات بی‌دینی مکن

در پایِ پیلِ سیرِ ما یکسان بود شاه و گدا

چون رخ درین ره راست رو رفتارِ فرزینی مکن

ما را نظرگاهی بود پوشیده با ماهی بود

زنهار دیگر پیشِ ما وصفِ بتِ چینی مکن

برنه نزاری هان و هان قفل خموشی بر دهان

القصه چون نامحرمان دیگر سخن چینی مکن

شمارهٔ ۹۹۱

ای عشق تو در جان من از بدو کُن

جانا چنین بیگانگی با ما مکن

ما از الست آورده‌ایم این اتصال

اینجاست عشق تازه و عهد کُهُن

از ما اگر چه زلّتی صادر شود

تو بر مکن این اتصال از بیخ و بُن

در خون مسکینان مرو بی موجبی

بشنو خدا را از نزاری این سُخُن

شمارهٔ ۹۹۲

ای دل حصارِ همّتِ مردان پناه کن

دنیا و دین به مرتبه تسلیمِ راه کن

تا طفلِ نفس خو کند از شیرِ حرص‌باز

پستانِ حرص و آز و هوا سر سیاه کن

آیینه است نفس و در او نقشِ آرزو

هر گه که پیشِ رویِ تو برخاست آه کن

عین الیقین معاینه دیدی بیار خاک

در دیده‌هایِ شرک و شک و اشتباه کن

مردانه باش و هم چو دگر جاهلان مساز

با گرگِ نفس یوسفِ دل را به چاه کن

تا در دریچه‌ی نظرت نگذرد خسی

یعقوب‌وار چشم جهان‌بین تباه کن

دل با خدای دار و به بتخانه راز گوی

در کعبه باش و قبله ز هر سو که خواه کن

در شش در ست نردِ حیاتت نزاریا

آخر به شش جهاتِ جهان در نگاه کن

بر جاهِ‌این جهانِ جهنده چه اعتماد

چاهِ بلاست جاهِ جهان ترکِ جاه کن

شمارهٔ ۹۹۳

گر هیچ می‌توانی ما را حمایتی کن

پیوندِ جانِ خود را با ما عنایتی کن

گر می‌توان که دستم گیری و در پذیری

بسیار مزد باشد اندک رعایتی کن

یک شب بیا زمانی برگوی داستانی

تا خود سر چه داری آخر حکایتی کن

واجب کند ترحم بر بنده‌ی مقصر

پندی، نصیحتی ده شکری، شکایتی کن

اول عزیز کردی آخر مدار خوارم

هم خود بنا نهادی هم خود کفایتی کن

با ما مگو که زر کو آن تنگِ پر شکر کو

از گفته‌ی نزاری بنشین روایتی کن

شمارهٔ ۹۹۴

با پای لطف نگارا به کوی ما گذری کن

به چشم رحم خدا را به سوی ما نظری کن

ببخش بر رخ چون کهربا و اشک چو لعلم

از آن دو بُسَّد شیرین نصیبِ ما شکری کن

به غمزه گوی که آخر نصیب بی‌گنهی ده

به بوسه گوی که آخر دوای بی‌بصری کن

به غمزه‌ی تو جزین التماس شرط نباشد

به ما چو برنگری گو به ناز وانگری کن

از آن وفور کرامت که رسم لطف تو باشد

برای مزد خدا را نثار ما قدری کن

به یک کرشمه که کردی دل از برم بربودی

بیا و باز رهانم، به قصدِ جان دگری کن

به شرح بر سرِ خاکم نویس قصه دردم

به یادگار در افواهِ عاشقان سمری کن

نزاریان به حضر چون دوای درد ندانی

مکش جفا ز رقیبان دگر برو سفری کن

شمارهٔ ۹۹۵

گر هیچ می‌توانی ای دل گزارشی کن

با حامیِ عنایت ما را سپارشی کن

تنها نشین ندارد از عمر هیچ لذت

در بار هر دو عالم ترتیب گردشی کن

مملو شده‌ست طبعت از لقمه‌ی مخالف

از ریزه‌ی محبت خود را جوارشی کن

خواهی که از من و ما یک ره خلاص‌یابی

از خویشتن برون آ جهدی و کوششی کن

حامی کار ما شو یک‌باره یار ما شو

میدان شده‌ست خالی برخیز چالشی کن

تیغ ظهور برکش آفاق کن مسلّم

شاهانه لشکری کش مردانه جنبشی کن

یک رنگ شو نزاری در باز هر چه داری

بر آستان مردان بنشین و پوزشی کن

در کنجِ خویش ساکن بنشین و همچو مردان

از خاک کعبه فرشی وز سنگ بالشی کن

شمارهٔ ۹۹۶

ای قامتِ تو قیامتِ من

قدِّ تو شکسته قامتِ من

با سروِ روانِ قامتِ تو

ساکن نشود قیامتِ من

مشنو که ز قامتِ تو دیگر

ممکن شود استقامتِ من

معنیِ بلا بلند بالاست

بالای تو و سلامتِ‌من

هر عمر که بی تو بگذرانم

هیهات زهی ندامتِ من

انصاف درین که حیف بوده‌ست

جز بر در تو اقامتِ من

هم می‌برمش به رغبت ار چه

باری‌ست گران ملامتِ من

علّامه شدم به عشق بازی

شرمِ علّم و علامت من

شکرانه چه می‌دهی نزاری

اندر عوضِ غرامت من

رسوای جهان شوی تو هم نیز

زنهار کن از کرامتِ من

شمارهٔ ۹۹۷

آبِ‌روی خود ببردم در میانِ انجمن

از چه از من راست بشنو از دلِ بی‌خویشتن

هر زمانم بر سر آمد صد بلا از دستِ دل

ای مسلمانان خدا را همّتی در کارِ من

یار بر من آستین افشان چو سروِ بوستان

من لگدکوبِ جفایِ حلق چون صحنِ چمن

مرحبا با من عرق چینش چه معجز می‌کند

آنکه با یعقوب کرد از بویِ یوسف پیرهن

قارنِ صف در نکرده‌ست آن که چشمش می‌کند

در مصافِ دلبری از مژّه‌هایِ پرشکن

صبرِ من از غمزه‌ی او می‌گریزد هم چنانک

در مقاماتِ وغا افراسیاب از تهمْتن

طاقتِ کوپالِ‌هیجا و چو من بی‌چاره‌ای

احتمالِ ورطه‌ی هجران ندارد ممتحن

چون کند مجنون ز مکرِ نوفل و دیگر حبیب

بایدش ناچاره شد با ضدِّ لیلی تیغ زن

دوست را با دوست باید بود در خوف و رجا

یار را با یار باید بود در سرّ و عَلَن

اعتراضِ عاقلان بر عشق مجنون شرط نیست

ای ملامتگر حجاب از چشمِ خودبین برفکن

یا برو بنشین نزاری چون خردمندان به طوع

یا مرو دنباله‌ی چشمانِ‌ مستِ پرفتن

یا تحمّل کردنِ جورِ خطا بینان به طبع

یا حذر کردن ز چشم و زلفِ خوبانِ‌ختن

شمارهٔ ۹۹۸

کُنج خراباتِ عشق، جای من و گنجِ من

خواه زمان بر زمین، خواه زمین بر زمن

ملکِ قناعت بود، سلطنتی معنوی

سلطنتی بی‌فتور، مملکتی بی‌فتن

از همه جنسم به سر، وز همه نوعم گریز

الّا از جامِ می، الّا از جانِ‌ دّن

خونِ دلم می‌خورد، چند خورم خونِ رز

من شده در خونِ او، او شده در خونِ من

مایه‌ی نفع است و ضرّ دایه‌ی عقل و جنون

راحتِ جان است و روح آفتِ مغز و بدن

می‌نهد و می‌کند فعلِ بد و نیک فاش

قاعده‌ی صلح و جنگ خاصیتِ مرد و زن

هم‌نفسان را به لطف خسته‌دلان را به طبع

کرده به دم چون مسیح پرورشِ جان و تن

عربده خو را به قهر بی‌هده گو را به جبر

کرده به نیشِ زبان زهرِ غضب در دهن

هست نفاق و وفاق هر دو درو مجتمع

مشرک اگر نیستی هر دو به هم برشکن

شرک حریفِ بدست نیک بپرهیز ازو

اصلِ خلاف است و شر از بُن و بیخ‌اش بکن

بشنو اگر عاقلی پندِ نزاری برو

هم‌نفسِ راح باش با دگران دم مزن

شمارهٔ ۹۹۹

هر شب از ایوان به کیوان بگذرد فریادِ من

هر زمان در موجِ خون افتد دلِ ناشادِ من

یا رب از من هیچ یاد آورد آنک از نزدِ‌ او

تا برفتم یک نفس هرگز نرفت از یاد من

جور هجران می‌کشم بر بویِ‌ آن کز وصلِ‌ او

باز بستاند شبی دیگر زمانه دادِ من

عشق هر بارِ دگر بر من اساسی می‌نهاد

آمده‌ست این بار تا بر هم زند بنیادِ من

با خردمندان اگر الفت ندارم باک نیست

عشق بر من عرضه کرد اوّل قدم استادِ من

زین کمندم حالیا باری خلاصی روی نیست

محکم افتاده‌ست قیدِ خاطرِ آزادِ من

در نمی‌گنجد نزاری خانه بگرفته‌ست دوست

رخت گو بیرون بر از کنجِ خیال آبادِ من

شمارهٔ ۱۰۰۰

مرا جانانه‌ای باید که باشد غم گسارِ من

میانِ نازکش باشد همه شب در کنارِ من

چه خوش باشد دل آرامی که چون از خواب برخیزد

به غمزه چشمِ مستِ او کند دفعِ خمار من

اگر باشد قیامت باشد اللّهمَّ ارزُقنا

همین از بخت و دولت چشم دارد انتظارِ من

ندارم هیچ باقی در جهان جز مونسِ‌ساقی

گزیرم نیست از یاری همین است اضطرارِ من

طمع ببریده‌ام الّا ز روحِ روح‌بخشیِ می

که هم او زنده می‌دارد دلِ امّیدوارِ من

جوانی رفت و در پیری به حسرت باز می‌گویم

دریغا روزگارِ من دریغا روزگارِ من

همین دردِ دلی و زاریی و مختصر نامی

دگر چیزی نمی‌دانم که ماند یادگارِ من

عجب دارم اگر رونق پذیرد باز بازارم

چو بر هم زد به کلّی شحنه‌ی تقدیر کارِ من

سر انگشتِ‌پشیمانی گزیدن سود کی دارد؟

چو بیرون شد زمامِ دل ز دستِ اختیارِ من

ز فرطِ تشنگی دارم دلی پر آتش حسرت

که خرسندی نمی‌آرد حدیثِ آب‌دارِ من

سخن جز بر ولا گفتن نزاری مشتبه باشد

چو می‌گویی مگو جز بر مدارِ استیارِ من

غرض دانی چه دانم زین نصیحت حسبِ حال خود

که دُرّ عقل بیرون شد ز عِقدِ اقتدار من

شمارهٔ ۱۰۰۱

ای بخت اگر حامی شوی سعیی کنی در کار من

باشد که هم یاری کند روزی دلِ نایار من

از جان چه دارم یک رمق وز دل چه گویم یک نفس

آه از دلِ بی جان من وای از دلِ بی‌کارِ من

آری نزاری خوانده‌ای الصبر مفتاح‌الفرج

هم عاقبت سودی کند نالیدنِ اَسحار من

شمارهٔ ۱۰۰۲

اگر دست واگیری از کارِ من

نماند زمن جز من ای یارِ من

مگر هم تو رحمت کنی ورنه پس

چه خیزد ز گفتار و کردار‌ِ من

سرم را به دستِ عنایت بپوش

مگر از عدم برکشی خارِ من

اگر گردِ عالم بگردانی ا‌َم

به جز کویِ تو نیست هنجارِ من

تو بیرون بر از من مرا زآن که نیست

سفر کردن از خویشتن کارِ من

به جز روی تو نیست محرابِ دل

به جز نامِ تو نیست تکرار من

مکن سرگرانی که تدبیر نیست

به بازویِ عقل سبک‌سار من

نه آخر نزاریِ زارِ توم

ببخشای بر ناله ی زارِ من

به چشمانِ مستت که با غمزگان

بگو تا نجویند آزارِ من

شمارهٔ ۱۰۰۳

ای که ندانی که چیست حالِ من و یارِ من

بیش ملامت مکن غافلی از کارِ من

چند بطون و ظهور عاشق و عینِ حضور

منتظران را وقوف نیست بر اسرارِ من

از من و از خود مگو کز شرفِ یار من

نیست ملک را مجال در حرمِ یار من

مملکتِ جان و دل وقفِ غم‌ش کرده‌ام

عشق گواهی دهد بر خط و اقرارِ من

عشق مرا هرکسی تهمتِ دیگر نهد

بی‌خبر از من که چیست شیوه و هنجارِ من

با که توان گفت باز آن‌چه مرا کشف شد

زآن که نیارد کسی طاقتِ گفتارِ من

گر شود آگه که چیست در دلِ پر آتشم

جامه بسوزد چو پوست بر بدنِ زارِ من

هرکس از آن‌جا که اوست می‌نهدم تهمتی

هرچه بتر گو بگو کم غم و تیمارِ من

حاسدِ شوریده بخت گر غرضی می‌کند

نیست تفاوت مرا گو بکن انکارِ من

طرفه نباشد که خام عیب نزاری کند

سوخته داند که چیست آتش هموارِ من

شمارهٔ ۱۰۰۴

حذر کن ز آهِ جهان‌گیرِ من

که ناگه خورد بر هدف تیرِ من

نترسی که روزی به درد آورد

دلِ نازکت آهِ شب‌گیرِ من

منم آن که آهش لقب می‌نهند

جهانی بسوزد ز تأثیرِ من

ملامت مکن بر من از بی‌خودی

که ایزد چنین کرد تقدیرِ من

دل هر که دیوانۀ زلفِ توست

گرفتار باشد به زنجیرِ من

مگر از تو باشد قبولیّتی

وگرنه محال است تدبیرِ من

نه آخر نزاریِ زار تو‌ام

ببخشای بر نالۀ زیرِ من

عذابی شدیدست هجران‌ِ تو

خطایی عظیم است تأخیرِ من

شمارهٔ ۱۰۰۵

یا رب آزاد کن مرا از من

برهانم ز دستِ آهرمن

فرحی از شمامۀ رضوان

فرجی از زمانۀ ریمن

تا شوم ایمن از خطا و زَلَل

تا شوم فارغ از زمین و زمن

هرکه پرسد ز واحد القهَار

هم تو او را جواب ده که به من

بیش زین ره مده که برخیزد

این همه ما و من زما و زمن

نظری کن که بشکفد بی‌خار

گلِ امّیدِ ما ز طرفِ چمن

پیره‌زن می‌برد کلاوه و هست

قدرِ یوسف برون ز حدِّ یمن

ما سبک‌بار و او گران‌کاوین

ما روان‌ بی‌پناه و او ذوالمن

دست‌گیرا به فضلِ خویش بپوش

بر سرِ سیِّئاتِ ما دامن

به خودش خوان ز خود نزاری را

بیش از ایینش مدار با دشمن

شمارهٔ ۱۰۰۶

تا از برِ من رفتی رفته‌ست قرار از من

زارم چو میانِ تو ای‌کرده کنار از من

گر تو نکنی محوم از آینۀ خاطر

کس در دو جهان دیگر گو یاد میار از من

گو عقل درین حالت تشنیع مزن باری

یا پای درین ره نه یا دست بدار از من

گر بی‌خودییی کردم آشفته چنین باشد

تو شرطِ بزرگی را خرده مشمار از من

من بلبلِ مشتاقم شوریدۀ گل‌رویی

مشنو که برآید دم بی‌نالۀ زار [از] من

من بر سر راه‌ِ تو با چشمِ دُر افشانم

تشریفِ وصال از تو ترتیبِ نثار از من

گر وعده نمی‌دادی وصل تو نزاری را

هجر تو برآوری یک‌باره دمار از من

شمارهٔ ۱۰۰۷

الغیاث از هم‌نشینان خیال‌آمیز من

شادی رویِ سحرخیزان شب‌خون‌ریزِ من

بی‌ دل‌آرامی که هر دم بر کفم جا می‌نهد

بیش آرامی نگیرد طبعِ شورانگیزِ من

جان‌ِ شیرین بر دهان می‌آیدم فرهادوار

مالک‌ِ موت است اگر باورکنی پرویزِ من

هم چو شیرین در هوای خسرو از بس اشتیاق

بر براق آسمان دارد سبق شبدیزِ من

چون همه اسبابِ عیش و کام‌رانی در وی است

گوشۀ باغ گریزآباد بس تبریزِ من

کس نمی‌داند نزاری از کجا افتاده است

شور در عالم ز نوکِ خامۀ سرتیزِ من

در عذاب‌ِ دوزخم بی‌دوست می‌دانم که نیست

جز شبِ هجران به نسبت روزِ رستاخیز من

داد خواهم خواست از بی‌دادِ خوبان روزِ حشر

در قیامت دامنِ یارست دست‌آویزِ من

شمارهٔ ۱۰۰۸

مرا که دوست تو باشی نترسم از دشمن

اگر جهان به سرآید من و تو و تو و من

من و تو شرک بود آن تویی نه من غلطم

ز رویِ لطف بپوشی برین خطا دامن

بکش مرا تو بمان تا من از میان بروم

به خونِ من نه دیت بر تو واجب و نه ثمن

به منزلی که تو باشی مرا چه راهِ نزول

که در مقامِ ملایک نگنجد آهرمن

محبتّی که ز تو در درون سینۀ ماست

نگنجد از رهِ انصاف در زمین و زمن

به عهدِ حسنِ تو شد اهلِ راز را معلوم

که هر که جز تو پرستید لات بود و وَثَن

بهارِ عمر چو بگذشت و روزگارِ نشاط

چنان بود که به هنگامِ برگ‌ریز چمن

نزاریا چه کنی چاره نیست جز تسلیم

چو سیل بر بُنه افتاد و برق در خرمن

مرا برفت به غرب ز دست دامنِ دل

کنار ارمن و گُرجم چه گُرج و چه ارمن

شمارهٔ ۱۰۰۹

جانِ من و عقلِ من و هوشِ من

هر سه به یک ره شده فرتوشِ من

صاعقۀ عشق درآمد بسوخت

خوابِ من وخوردِ من و توشِ من

بر رهِ امید و ندای نجات

چند بود چشمِ من و گوشِ من

ساقیِ خم خانۀ وحدت کجاست

تا بنهد بر کفِ من نوشِ من

تا نکند دوست نظر ضایع است

سعیِ من و جهدِ من و کوشِ من

آه که نتوان به کسی باز گفت

زآن که ببرده‌است زمن هوشِ من

سروِ روانی که نگنجد ز قدر

در همه عالم نه در آغوشِ من

قدرِ من امروز چه دانی که قدر

باز ندانی ز شبِ دوشِ من

عیبِ نزاری چه کنی کاین عَلَم

عشق ز مبداء زده بر دوشِ من

شمارهٔ ۱۰۱۰

ای سرِ کویِ تو منزل گَهِ آسایشِ من

خجل از مصقلۀ جودِ تو آرایشِ من

همه امید به بخشودن و بخشیدنِ توست

فضلِ تو کم نکند حصّه ی بخشایشِ من

هم رضایِ تو خلاصم دهد از آتشِ قهر

بس بود رحمت تو بوته ی پالایش من

پیشِ طوفانِ قیامت چه محل خواهد داشت

در دیوار عبادت ز گل اندایش من

تا دلیلِ کرمت هادی بختم نشود

ره به مقصد نبرد مرحله پیمایشِ من

کار تقدیرِ تو دارد من و امید به تو

تا چه آید زمن و کاهش و افزایشِ من

زاریِ زارِ نزاریِ ستم فرسوده

تو شنو ورنه که دارد غمِ فرسایش من

شمارهٔ ۱۰۱۱

کس ندارد خبر از واقعهٔ مشکل من

حاصلی نیست ز اندیشهٔ بی‌حاصل من

دشمنی نیست مرا از دل دیوانه بتر

هر زمان واقعه ای با سرم آرد دل من

می کشد یارم و خشنودم ازیرا که مرا

طمعی نیست ز جان کندن بر باطل من

این غزل گو بنمایید به صاحب فتوی

تا نخواهد به شریعت دیت از قاتل من

می روم بی خبر از خویشتن و مشکل آنک

کس ندارد خبر از واقعه ی مشکل من

بوی خون جگر سوخته آید تا حشر

از زمینی که در آن راه بود منزل من

از که یاری طلبم در که گریزم چه کنم

جز غم دوست کسی نیست دگر قابل من

هیچ دل در همه آفاق جهان از خوبان

طاقت جور نیارد که دل غافل من

دشمن جان نزاری دل بی عافیت است

راست گویی دل من نیست ز آب گل من

شمارهٔ ۱۰۱۲

ماه من ای سرو سیم اندام من

از دهانت کی برآید کام من

رحم کن ای زندگانی رحم کن

بر دل بی صبر بی آرام من

تا به شیرینی برآمد نام تو

تلخ شد فرهاد وار ایام من

هر چه دیدم سرو قدت می فتد

لرزه هم چون بید بر اندام من

بت پرستی گرچه در اسلام نیست

شهره شد در بت پرستی نام من

عضو عضو یار من هریک بتیست

وای من بر من زین همه اصنام من

من اگر چه صید او گشتم ولیک

او عجب مرغیست اندر دام من

گو مباش از ملک صبحم تا به شام

روی و موی اوست صبح و شام من

قبله ی جان نزاری روی اوست

من خم عشاقم و او جام من

شمارهٔ ۱۰۱۳

باد صبا هر نفس تازه کند جان من

کز نفسش می دمد بوی گلستان من

بس که به سر بر زدم دست به زاری نماند

بلبل شوریده را طاقت دستان من

فصل ریاحین و من حبس به زندان تن

جلوه کنان در چمن سرو خرامان من

رای سفر زد مرا عقل به دیوانگی

ای که سرآسیمه باد عقل خطادان من

زود هلاکم کند درد جدایی که عشق

بازنگیرد چنین دست ز دامان من

جامه درم تا به روز هر شب و هر بامداد

تازه غمی برکُند سر زگریبان من

شعله زند بر اثیر آتش هجران دوست

دود برآرد ز سر سینه ی سوزان من

عیش و نشاط و طرب جمله فراموش کرد

زین همه محنت که دید خوی تن آسان من

جمع نباشد دلم خواب نیابد سرم

تا نکند دیده باز بخت پریشان من

آه نزاری بسوخت پرده ی ناموس و صبر

فاش نکرد ای دریغ قصه ی پنهان من

شمارهٔ ۱۰۱۴

ای عشق تو از بدو کن در جان من

چشمی فکن بر دیده ی گریه گریان من

یک دم قدم بهر عیادت رنجه کن

شوری برآر از کلبه ی احزان من

تا مرده ای زنده کند احسان تو

یا روضه ای دیگر شود زندان من

در خون جانم بی گنه رفتن که چه

زنهار قصد جان مکن ای جان من

بدنامیی باشد که عاشق می کشی

بشنو نصیحت از من ای جانان من

از تو نمی دارم دریغ این نیم جان

زیرا که هم درد تو شد درمان من

هرچ آن نماید با تو از من آن تویی

با من همان گو هیچ دیگر زآن من

جانا به جانت کز پی جور و جفا

بی موجبی بر هم مزن پیمان من

باشد که بر من عاقبت رحم آوری

خشمت نگردد موجب خذلان من

بر لفظت ار نام نزاری بگذرد

دشواری هجران شود آسان من

شمارهٔ ۱۰۱۵

صحبت اهل دلی و جاه من و جان من

گوشه ی ویرانه ای ملک سلیمان من

پای خم و دردیی کوثر و طوبای من

عافیت و گلخنی باغ و گلستان من

ساغر جمشید وقت پاشنه ی کفش من

خم چه ی نمرود عهد کوزه ی برخوان من

چند شوی در جوال بس که شنیدی محال

خیز بیا گو ببین معجز و برهان من

هم چو سلیمان شدم حاکم دیو و پری

نفس مسلط چو شد تابع فرمان من

پیش نزاری شدم عشق بیاموختم

تا به هزیمت برفت عقل خطادان من

شمارهٔ ۱۰۱۶

الغیاث ای دوستان از درد بی درمان من

خود نمی بخشاید آخر هیچ دل بر جان من

هم عفا الله غم که گر صد مصلحت دارد دمی

نیست غایب هرگز از بیغوله احزان من

عاقلان بر من ملامت می کنند آری ولیک

چون کنم با دل که کمتر می کند فرمان من

مردم آگه نیست از تاویل روز رستخیز

من بگویم چیست آن شب های بی پایان من

دل کبابی بود و اکنون خون شده در دامنم

می چکاند قطره قطره چشم خون افشان من

تن حصیر نفت آلوده ست و آتش در میان

هم سر از جایی برآرد آتش پنهان من

دوست میدارم که را آن را کز اول بسته اند

با شکنج حلقه های زلف او پیمان من

بعد ازین دل در ضلالت می رود یعنی که شد

زلف او استغفرالله العظیم ایمان من

دل به زاری خون شد و جانم به خواری می برد

بر نزاری رحمتی کن آخر ای جانان من

شمارهٔ ۱۰۱۷

گواه است بر درد پنهان من

دل و چشم بریان و گریان من

کنارم غدیری شود هر صباح

ز چشمان سیلاب باران من

به جانت که مردم ز هجران تو

چه گویم دگر آخر ای جان من

به بوی تو زنده ست مسکین تو

نسیمی فرست ای گلستان من

اگر بی خودی می کنم عفو کن

که دل نیست در تحت فرمان من

دلم بی پریشانیت جمع نیست

خوشا روزگار پریشان من

تو دانی که ایمان من کفر تست

نداند کسی رمز پنهان من

اگر کفر ظلمت بود پس چراست

مقامات زلف تو ایمان من

نشاید نزاری چنین مبتلا

به دود و تو فارغ ز درمان من

شمارهٔ ۱۰۱۸

اگر ز دوستی اوست خلق دشمن من

رواست گو همه عالم مباش جز دشمن

مواصلت نشود منقطع به خوف و خطر

مخالفت نکند معتقد به سرّ و علن

نشان دوستی دوستان صادق چیست

فدای حضرت جانان شدن به جان و به تن

اگر بدین که من آزادم از صلاح و فساد

ستون عرش بخواهد شکست گو بشکن

چه کرده ام که بزاری اهل معنی نیست

فکنده ام همه اغلال صورت از گردن

نه مشرکم همه از لاشریک له زنهار

بُد او یگانه و آن گه من و تو و تو و من

بدان که فایده از خویشتن شناسی چیست

همین که تو همه هیچی و هیچ لاف مزن

وصول وحدت و کثرت به هم معاذالله

من و تو شرک بود در برابر ذوالمن

تو هیچ منمای از خود که زیرکان دانند

که گنج را نبود جز به کنج ها مسکن

ضمیر من نه محل نتایج سوداست

که دختری ست چو مریم به روح آبستن

سفینه های نزاری کدام بحر عمیق

مرصّعات جواهر کدام دُرِّ عَدَن

غلام همت آنم که از کفی خاشاک

کم است در نظر رغبتش زمین و زمن

شمارهٔ ۱۰۱۹

کو شیفته ای کجاست چون من

بر باد فراق داده خزمن

بگذاشته جان و تن معطل

بی جان چه کنم کجا برم تن

بی جان چه کند سفر ، مجویید

چیزی که کسی نیافت از من

در کوره ی آتش جدایی

نی من که چو موم گردد آهن

با دل گفتم که پرده راز

یکباره ز روی بر میفکن

گفت این چه حکایت است رفتم

من هم چو تو نیستم تو جان کن

من گرد دهان دوست گردم

نی هم جو توام به کام دشمن

می گرد به گرد سر چو گردن

از طوق وفا کشید گردن

ای نور دو دیده ی نزاری

بی روی تو نیست دیده روشن

فریاد رسم ز هجر فریاد

مگذار چنینم آخر ای جَن

شمارهٔ ۱۰۲۰

هر لحظه هدهدی ز سبا میرسد به من

بوی خوش از نسیم صبا می رسد به من

یعنی که از زبان صبا از بنفشه زار

پیغام سرو بسته قبا می رسد به من

این باد روح بخش که جان تازه می کند

از رایحات نشو و نما می رسد به من

روحی ست معنوی که به تایید کردگار

از عالم قبول دعا می رسد به من

گه گه به من رسد اثری از جمال غیب

تا من بگویمت که چرا می رسد به من

خود از میان برون شده باشم در آن زمان

از نور غیب کشف غطا می رسد به من

پیداست حد مکتسب من که تا کجاست

این منزلت به وجه عطا می رسد به من

کی بشنود سیاه دل این سر سر به مهر

کآب خضر ز عین بقا می رسد به من

دارم هوای سدره نشینان کزان هوا

هر صبح دم هزار صفا می رسد به من

از اختران چرخ به من میرسد ندا

بنگر که آن ندا ز کجا می رسد به من

حاشا مکن نزاری و با مدعی بگو

کز ساکنان سدره ندا می رسد به من

آری قبول دارم و تسلیم کرده ام

هر چند کآن به حکم قضا میرسد به من

شمارهٔ ۱۰۲۱

گر به گوشت برسد درد من و زاری من

زحمت آید مگرت بر شب بیداری من

به تو ام ره ندهد بی تو نمی یارم بود

از گران جانی بخت است سبک ساری من

من ترا دارم و بی تو نتوان داشت مرا

جاودانیست در این قید گرفتاری من

صفت لیلی و مجنون که شنیدی بنگر

تا بدان حسن کسی هست و بدین زاری من

من از آن جام نخوردم که به خود بازآیم

عقل ازین پس نبرد راه به هشیاری من

تو نه آنی که من از تو طمع این دارم

که قدم رنجه کنی از پی دلداری من

می کنم صبر و جفا می کشم و می گویم

یادت آید مگر از دوستی و یاری من

روزگار دل بی خویشتنم بر هم زد

تا چه می خواست فراقت ز دل آزاری من

خود نگویی که نزاری چو ز حد در گذرد

بر در شاه بنالد ز ستمگاری من

شمارهٔ ۱۰۲۲

بیا و دیده ی پر خون ما بین

نظر گاه دل مجنون ما بین

هنوز از ساحل دریای دردی

درون آی و دل پرخون ما بین

گرت از صبغت الله رنگ باید

درآی از دیر و بوقلمون ما بین

عجایب دیده ای بسیار ازین پیش

بیا و صنعت اکنون ما بین

فلک را با بزرگی و بلندی

به چشم معرفت ما دون ما بین

چه می دانی تو رمز آفرینش

بیا و سر کاف و نون ما بین

دو عالم مست ازین یک ذره عشق اند

مجال عشق روز افزون ما بین

مسیح از یک نفس چندان شرف یافت

کمال قدرت افسون ما بین

برون از منزل چون و چرا شو

چو رفتی وحدت بی چون ما بین

نزاری گفتمت با خویش منگر

که می گوید کسی بیرون ما بین

شمارهٔ ۱۰۲۳

ای ز بهشت بی خبر رونق نو بهار بین

رونق نو بهار چه جنت آشکار بین

مریم باغ حامله عیسی غنچه در چمن

مرده زنده دیده ای معجز نوبهار بین

بید کشیده از میان تیغ چو آب و لاله را

از رگ دیده خون دل ریخته در کنار بین

سوسن صد زبان نگر برگ شکوفه در دهن

نرگس شوخ چشم را بر لب جویبار بین

در بر خار غنچه را دختر حامله نگر

بر لب جو بنفشه را مادر سوگوار بین

ار صدف چمن نگر صورت آفتاب و پس

بر سر سبزه زان صدف لولوی تر نثار بین

فاخته از فراز سرو آمده در سخن نگر

بلبل گل پرست بر گل شده بی قرار بین

رغبت ار به بوستان نیست به گور خانه رو

بازگشای دیده را در نگر اعتبار بین

محتسب دغا نگر بی خبر ست گو بیا

بر کف صوفی صفا باده ی خوش گوار بین

روز نو و می کهن روزه کدام و توبه چه

مفتی شهر گو بیا تایب روزه دار بین

در عمل طرب گران معنی ساحری نگر

در قدح معاشران آتش آبدار بین

بربط عیش دیگران ساخته زهره طرب

ناله من چو زیر چنگ از رگ سینه زار بین

مایه ی زندگانیم رفته و در فراق او

بر سر ره دو چشم من باز بمانده زار بین

گر چه خلاف قول خود کرد شکسته خاطرم

رغم مرا و خصم را عهد من استوار بین

دیده تو نزاریا بر تو حجاب می شود

کج نظری ز توست بی دیده به روی یار بین

شمارهٔ ۱۰۲۴

گوشه چشم پر خمارش بین

سر دستان پر نگارش بین

خط سبز زمردین نگرش

سر دندان آبدارش بین

نرگس مست دل رباش نگر

لب لعل شکر نثارش بین

در خم زلف مشک افشانش

نیفه نافه تتارش بین

سرو سیمین برش نگر عمدا

بر سر سرو لاله زارش بین

گل نسرین عارضش دیدی

نوک مژگان هم چو خارش بین

از میانش مگو نزاری باز

گو میان بی میان کنارش بین

شمارهٔ ۱۰۲۵

مجنون در لیلی زد فرهاد در شیرین

اینجا سخنی دیدم همچون شکر شیرین

کو زیدی و شاووری کز روی جوان مردی

گوید سخن لیلی آرد خبر شیرین

خسرو ز سر نخوت مغرور کله داری

فرهاد به جان بسته بر جان کمر شیرین

آبشخور اگر آرد بیرون ز صفاهانم

این بار فرود آیم بر خاک در شیرین

با آن که شود بی شک در خون من بی دل

هیهات اگر افتد بر من گذر شیرین

با من به ترش رویی گو تلخ مگو حاسد

گر شور کنم شاید اندر نظر شیرین

تلخ است چنان عیشی ای دوست که لاتسأل

وقت است نزاری را رفتن به سر شیرین

تا عشق برون آرد از سر هوست یارا

اوقات نزاری خوان چند از سمر شیرین

شمارهٔ ۱۰۲۶

ترش گرفته دو ابرو و لب چنان شیرین

به خشم سر که میامیز بر عسل چندین

بیا و لب به لبم بر نه و دلم دریاب

که جز چنین نتوان داد درد را تسکین

در آی و خانه بیارای و وقت ما خوش کن

شراب کی بستان و زمانکی بنشین

به لطف باز طلب دوستان مخلص را

ببایدت غم یاران بخورد بهتر از این

زکات حسن ترا هیچ وجه دیگر نیست

درآی ای که به دست آوری دل غم گین

ز حسن تو چه کم آید گر التفات کنی

بیا که حسن ترا نیست حاجت تحسین

مرا وصال تو حالی اگر شود حاصل

مهم تر ست ز وعده و وعید حورالعین

کسی که طلعت زیبای تو تفرّج کرد

بدین قیاس بداند که چیست خلد برین

دل شکسته دلان گر نگاه خواهی داشت

شکسته تر نبود از نزاری مسکین

شمارهٔ ۱۰۲۷

چون کنم برگ شکیبایی ندارم بیش ازین

یار شد در پرده و بر زد مرا بر در چنین

محرم رازی نه و یاری که پیغامی برد

من چنین بی یار محرم چند باشم بیش ازین

آدمم محروم از فردوس بیرون رانده یی

ای اگر خود را ببینم باز در خلدِ برین

دلبرا یک نکته بشنو از من و گر این سخن

راست می گویم بده انصاف این راز حزین

می توانی دست مسکینی گرفتن سر مپیچ

می توانی مهر ورزیدن منه بنیاد کین

چند باشم با فراقت هم رکاب و هم عنان

چند باشم با خیالت هم وثاق و هم نشین

با چو تو جانانه ای نبود عجب انصاف را

گر حسودم در عقب باشد رقیبم در کمین

دل ستان و دلنواز و دل ربای و دلفریب

چون تو معشوقی که دارد در همه روی زمین

کیست تا گوید به صاحب شُنعتِ ناقص وجود

هرزگویی هرزه کاری هرزه لافی هرزه چین

همچو مجنونی دگر در مسکرات الوجدِ نجد

گر ندید ستی بیا مسکین نزاری را ببین

شمارهٔ ۱۰۲۸

ایّها الخمّار مخموریم و رنجور و حزین

کی روا باشد بگو بگذاشتن ما را چنین

ما غریبانیم و افتاده به سر وقت شما

با غریبان اهل معنی بهترک باشند ازین

رسم و آیینی دگر باشد به هر جای دگر

پیش ما روشن کنید آیین و رسم این زمین

قابض خم خانه رهبان است یا رضوان خلد

دافع غم آب انگورست یا ماءِ معین

پیش ما باری بود ماءِمعین آب عنب

نزد ما باری بود خم خانه فردوس برین

من مرید شیخ دهقانم که پیر می کده ست

آفرین بر رنج پرور دست دهقان آفرین

مردِ دهقان را یکی درده بود فردا جزا

از کلام الله نخوانده ستی جزاأ المحسنین

راست گویم کز کدامین طایفه شاکرترم

دوست دارم میهمان تازه روی خوش نشین

تنگ دل با خوش نشین چون زهر باشد با عسل

خوش نشین در حلقه صاحب دلان باشد نگین

حالیا باری شراب و شاهد این جا حاصل است

نسیه بگذاریم تا موعود شیر و انگبین

داد از می بستدیم و کفر و دین در باختیم

در مقامر خانه ی توحید با روح الامین

ما به قلاشی و رندی در جهان افسانه ایم

کرده ایم از دیرگه با مفلسان عهدی چنین

کو جوان مردی که گوید محتسب را کای فضول

ترک ما گیر و مکن بر خویشتن تهمت یقین

می خوری تنها می و تشنیع بر ما می زنی

آینه بردار پیش روی و عیبِ خود ببین

چون به دل در غارت و تاراج مال مردمی

فرض کن کز خاک طاعت بر نمی داری جبین

بر نزاری تا به کی تزویر خواهی بست و زور

عاقبت هم بر تو عزرائیل بگشاید کمین

شمارهٔ ۱۰۲۹

دوش مرا گفت عقل از سر رای زرین

کای پسر احباب را بر دو جهان بر گزین

جز دم ایشان مزن جز درِ ایشان مرو

جز دل ایشان مجوی جز رخِ ایشان مبین

بس ز وجود و عدم تا به کی از کیف و کم

خیز برون نه قدم از صفتِ کفر و دین

گر قدم جان نهی در ره اخلاص شان

در قدمت آسمان پست شود چون زمین

عزم فلک باشدت مجلس ایشان طلب

خلد برین بایدت در صف ایشان نشین

جام محبت بگیر از کف ساقی بنوش

اینت شراب طهور در نظر حور عین

در طلب زندگی باز نمایی مگر

از قدح عارفان چشمه ماءِ معین

روی بگردان ز خود راهِ بقا پیش گیر

روی ندارد به حق راهِ بقا جز چنین

جان نزاری فدا در قدم دوستان

در روشِ عشق نیست مرتبه ای بیش از این

شمارهٔ ۱۰۳۰

عشق با هر کس که گردد هم نشین

هم ز کفر آزاد ماند هم ز دین

کفر و دین بگذار و صورت محو کن

مردِ عاشق را نه آن باشد نه این

کی رسی بر آسمان شوق عشق

نا شده در پای سربازان زمین

از درون خانه آگه کی شود

تابرون باشی ز در چون زو فرین

تا نیابی در حریم عشق راه

کی بود علم الیقین عین الیقین

چند باشی هم چو سیم قلب خوار

چارسو در بند زر هم چون نگین

دامن از بی حاصلی درکش خوشی

پس به آزادی بر افشان آستین

ذوق درویشی نمی دانی چه سود

زهر درویشان نه خوش تر ز انگبین

زین بساط بی بقا برخیز زود

بعد از آن بر مسند باقی نشین

هر چه می خواهی برای دوست خواه

هر چه می بینی برای دوست بین

از ولایت دوستی حشمت طلب

ور تجمّل دشمنی عزلت گزین

ور قلندر شیوه ای یکسان شمر

جور و عدل و صلح و جنگ و مهر و کین

یا زن ِ زن باش رو یا مرد مرد

گه چنان تا چند باشی گه چنین

چون سخن دیوانه وارست ایمنم

از گزند نکته گیر و حرف چین

بر فلک هر لحظه تحسین می کنند

آفرین باد ای نزاری آفرین

شمارهٔ ۱۰۳۱

خوش است آن دو چشمِ مخمور و خوش آن دو زلفِ مشکین

خوش است آن لبان باریک و خوش آن دهانِ شیرین

خوش است آن بر و بنا گوش و میانِ طاق ابرو

خوش است آن بن دو بازو و سرو دو دستِ سیمین

عجب از کسی بمانم که بدید و خواهد اکنون

که دگر جهان ببیند به دو دیده جهان‌بین

به حیاتِ اهل معنی که تصوّرم نبندد

چو تو صوتی که باشد به نگارخانۀ چین

به هر امتحان که خواهی بکن التماسِ خدمت

که گرم به کفر گویی که برو بگردم از دین

به قیاس احتیاجم نبود به صورِ محشر

ز لحد برآورم سر چو تو بگذری به بالین

تو اگر چه پادشاهی نظری به کِهتران کن

که بزرگ‌زادگان را هنرست شرطِ تمکین

نه نزاری فضولی که به مرگ خود نمیری

به تو پیش ازین بگفتم پسِ کارِ خویش بنشین

چو مگس دو دست بر سر بنشسته در برابر

که نمی‌دهند شکّر به تو شوربخت شیرین

شمارهٔ ۱۰۳۲

به جفا دست برآورد و کمر بست به کین

چه کنم دستِ وفا بر نتوان بست چنین

یار بدخو و ملامت ز پس و دشمن پیش

غفرالله که دارد سر و کاری به ازین

سرو قدّی که روان تازه کند چون طوبا

ماه‌رویی که بد و فخر کند حورالعین

چون بود ماهِ چنان خاصه بود آهو چشم

چون بود سروِ روان خاصه بود کوه سرین

زهره طبعی که اگر گردش رقص‌ش بیند

دف بیندازد و بر خاک نهد زهره جبین

زهره گر بر ورقِ صفحۀ رویم بیند

اشکِ من عِقد بنا گوش کند چون پروین

دلِ مسکینِ مرا بیند و رحمت نکند

سنگ باشد که ترحم نکند بر مسکین

شب‌روان بر سرِ کویش همه شب در گل پای

بس که خونابِ سرم خاکِ درش کرده عجین

نالۀ زارِ نزاری نرسیده‌ست بدو

که به سنگ ار برسد موم شود زیرِ نگین

سخنم گر نرسیده‌ست بدو بس عجب است

چون بود آن که به گوشش نرسد دُرِّ ثمین

گر سکندر همه آفاق به شمشیر گرفت

زور و زر بودش و مال و سپه و رای رزین

نیست چندان عجب است این ز نزاریِ فقیر

که مسلّم به سخن کرد همه رویِ زمین

شمارهٔ ۱۰۳۳

گر بدانی که من از عشقِ که‌ام زار چنین

نکنی بر منِ دل‌سوخته انکار چنین

تو ندانی که مرا با که سر و کار افتاد

که برفته‌ست دل و دستِ من از کار چنین

نه که من رسمِ محبّت به جهان آوردم

کاین همه ولوله برخاست به یک‌بار چنین

تا نیفکند مژه بخیۀ اشکم بر روی

عشقِ من فاش نشد بر سرِ بازار چنین

با صبا گفتم اگر هیچ مجالت باشد

گو مرا ضایع و محروم بمگذار چنین

تو به جامِ می و عشرت شده مشغول چنان

من به دستِ غم و اندوه گرفتار چنین

آخر ای اهل نشست از سببی خالی نیست

که ز من دل‌بر برخاسته بیزار چنین

هیچ‌ افسرده ندارد غمِ من تا گوید

چون به سر می‌بری ای سوخته بی‌یار چنین

از نزاری‌ِ به زاری همه بیزار شدند

که چرا عاشقِ بی‌وقت شدی زار چنین

شمارهٔ ۱۰۳۴

بی‌دوست این منم که به سر می‌برم چنین

جان می‌کنم به هرزه و خون می‌خورم چنین

در تنگ‌نایِ غارتِ عشق اوفتاده‌ام

زین ورطۀ مخاطره کی بگذرم چنین

امّیدِ واثق است که از لطفِ بی‌دریغ

در دستِ غم رها نکند داورم چنین

هم لطفِ او کند مگر از روی مرحمت

دفعِ بلا که می‌گذرد بر سرم چنین

هر روز دل به واقعه‌ ای مبتلا بود

مادام تا به چشمِ خرد بنگرم چنین

دل می‌برند و هیچ غم من نمی‌خورند

افسون همی‌ کنندم و دم می‌خورم چنین

مسکین نزاری از دلِ خود رأی در بلاست

دشمن به عزِّ و ناز چه می‌پرورم چنین

شمارهٔ ۱۰۳۵

ای که دلم ز دست شد جانِ شما که هم‌چنین

یک‌ نفسی دگر مرو بهرِ خدا که هم‌چنین

من به وفایِ عهدِ تو خورده قسم که هم‌چنان

تو به هلاکِ جانِ من داده رضا که هم‌چنین

چند که جهد می‌کنم تا تو ستیز کم کنی

هجرِ تو بیش می‌کند قصدِ جفا که هم‌چنین

هر که بدید روی تو مهر بدید هر زمان

مه ز جسد برآورد وا اسفا که هم‌چنین

هر که بپرسدت که از لاله بنفشه چون دمد

باور اگر نباشدش خط بنما که هم‌چنین

در عجب آمدش که چون مه به زمین کند نزول

از در خانه ناگهان مست درآ که هم‌چنین

گوی به سروِ بوستان کز قدِ من خجل شوی

ور ز تو بر رسد که چون خیز به پا که هم‌چنین

ور بچخد که با فلان عهد چه‌گونه کرده‌ای

پیش کن از سرِ کرم دستِ وفا که هم‌چنین

گر ز خطِ تو سرکشم باش به خونِ من بحل

بر خطِ من زمانه گو باش گوا که هم‌چنین

هیچ غمت مباد اگر مرد نزاری از غمت

من به عذاب لایقم باش هلا که هم‌چنین

خاکِ درِ ترا به چشم آب دهم به مهرِ دل

بویِ وفا دمد به حشر از گِلِ ما که هم‌چنین

شمارهٔ ۱۰۳۶

ای که از مکرِ عدو بر خویش می‌پیچی چنین

نصِّ قرآن گوش کن والله خیرالماکرین

تا شوی از مکرِ دشمن ایمن از خود دور باش

هیچ دیگر نیست إلّا او جز او چیزی مبین

از سرِ سر بایدت اول قدم برخاستن

تا توانی بود با کرّوبیان خلوت‌نشین

شاید ار تضمین کنم بیتی موافق از حکیم

«کز ملک بر همّت او آفرین باد آفرین»

بگذرد از سدرۀ اعلا به قدر و مرتبت

«هر که را ملکِ قناعت شد مسلّم بر زمین»

مرد تا در تحتِ فرمانِ دلِ ناقص بود

کی تواند زد به هم بر خیر و شرّ و کفر و دین

رو به خود چیزی مدان چیزی مبین یک‌باره شو

محوِ مطلق تا شود علم‌الیقین عین‌الیقین

گر به تسلیم و رضا از خویش بیرون آمدی

اینک ای فرزند هین بر شو به فردوسِ برین

ور برون کردی ز سر سودایِ خمر و آز و حرص

اینک ای بابا بیا بستان ز ما ماءِ معین

اعتماد ار می‌کنی بر فضلِ مولا کن که نیست

چون توکّل در جهان حصن حصین سدّ متین

از میانِ حلقۀ مردان چو حلقه بر دری

تا تو باشی چارسو در بند زر هم‌چون نگین

مسکرات ‌الوجد می‌خوان تا نزاری گویدت

چیست خلد و کوثر و شیر و شراب و انگبین

شمارهٔ ۱۰۳۷

مستم از اقداحِ مالا مالِ تو

وز شرابِ کشفِ وجد و حالِ تو

نیست ما را نسبتی با عقل و نفس

زآن که هر مرغی ندارد بالِ تو

گرچه عقل و نفسِ ما در عینِ عشق

هم سلامان است و هم ابسالِ تو

عقل و نفس و جسم و جان آماده‌اند

منتظر بر عزمِ استقبالِ تو

تا بر افتد کفر و دین و ما و من

آرزومندم به استیصالِ تو

بر تو هرگز من نمی‌خواهم بدل

هم تو باشی هم تویی اَبدالِ تو

چون منی را خود به بازارِ قبول

بر نیارد قیمتی دلّالِ تو

آسمان گر بر زمین افتد چه باک

چون بود ثابت قدم حمّالِ تو

در جوارِ عشق سدّی محکم است

گو جهان بر هم زند زلزالِ تو

بگذرانم وادیِ وهم و خیال

گر برون آیم به استدلالِ تو

با نزاری گفتم ای شوریده‌سر

با که گویم فصلی از احوالِ تو

گفت ای عقل از ملامت تا به کی

چند از این بی‌هوده قیل و قالِ تو

شمارهٔ ۱۰۳۸

رفتی و یک نفس نرفت از نظرم خیالِ تو

بی‌خبرم ز خود ولی با خبرم ز حالِ تو

جانِ به لب رسیده را در قدمِ صبا کشم

گربه من آورد شبی مژدۀ اتّصالِ تو

مهرِ تو بر که افکنم بوی تو از که بشنوم

هم به خیالِ رویِ تو کیست دگر همالِ تو

یار به هیچ داستان نیست به اعتبارِ من

سرو به هیچ بوستان نیست به اعتدالِ تو

آیتِ صبحِ قدرتی پرتوِ نورِ عزّتی

عقل از آن نمی‌رسد در صفتِ کمالِ تو

عینِ صفا کجا بدی در دلِ مهربان من

گرنه ز مهرِ آسمان فیض دهد جمالِ تو

گردن صد هزار دل قیدِ جمال کرده‌اند

حلقۀ دام زلفِ تو دانۀ دام خالِ تو

جز به نسیمِ وصلِ تو نیست امیدِ زندگی

واسطۀ حیات شد رایحۀ شمالِ تو

شیفتگی و بی‌خودی چون نکنم که عقلِ من

تا بچشد جرعه‌ ای نیست شد از زلالِ تو

بس که به روزگارها قصّه تو نزاریا

نقل سفینه‌ها کنند از پی انتقالِ تو

شمارهٔ ۱۰۳۹

کارم از دست بشد دستِ من و دامنِ تو

گر نداری سرِ من خونِ و گردنِ تو

اندک اندک ز سرم دستِ وفا باز مگیر

ورنه مشهور کنم رسمِ جفا کردنِ تو

دلِ چون مومِ مرا از تفِ هجران مگداز

تا شکایت نکنم از دلِ چون آهنِ تو

رحم کن بر دلِ چون آتشِ من تا نزند

برقِ احداث چنین صاعقه در خرمنِ تو

جز به زاری چو زر و زور ندارم چه کنم

چون درآیم به سرِ پنجۀ شیرافکنِ تو

دُردی درد فرو می‌برم و می‌دانم

که به هرکس نرسد جامِ زلال از دَنِ تو

دستِ من کی به سرِ زلفِ درازِ تو رسد

که صبا هم به ادب گردد پیرامن تو

زهره خواهد که به گیسویِ معنبر هر روز

خاکِ آن کوی بروبد که بود مسکنِ تو

هر سحر تازه حیاتی به نزاری بخشد

هر نسیمی که برد باد ز پیراهن تو

شمارهٔ ۱۰۴۰

بادِ صبا بر گرفت بویِ عرق چینِ تو

نافۀ مشکِ تتار نیفۀ پرچینِ تو

کاش که من باد می تا چو صبا هر سحر

راه گذر یابمی بر سرِ بالین تو

بادِ صبا نرم‌نرم گه‌گه از آن می‌وزد

تا ننشیند غبار بر گلِ نسرین تو

غیرتِ سرو و سمن قامت و سیمای تو

رشکِ ختا و ختن نافۀ مشکینِ تو

صفحه رویم شود از قطراتِ مژه

راست مرّصع چنانک خوشۀ پروینِ تو

آفتِ عقل است و هوش غمزۀ خون ریزِ تو

راحت جان است و دل لعلِ دُر آگین تو

بس که نویسند باز تجربه را عاشقان

از ورقِ روزگار مهرِ من و کینِ تو

عاقبت از شورِ من هیچ نشد حاصلی

نیست نصیبم مگر از لبِ شیرینِ تو

خونِ نزاری مریز تا به کی آخر ستیز

گرچه انصاف و داد نیست در آیینِ تو

شمارهٔ ۱۰۴۱

باز مرا مست کرد بویِ عرق چینِ تو

در سرم افتاد شور ز آن لبِ شیرینِ تو

عنبرِ زلفِ تو برد رونقِ مشکِ ختا

قاعدۀ نو نهاد طرّه پر چینِ تو

نافۀ آهویِ چین خشک شد از رشکِ آنک

هم چو بلورِ ترست نافۀ سیمینِ تو

بستر و بالینِ من نیست به جز خاک و خشت

رقص‌کنان هندوان بر گلِ نسرین تو

گر دُرر چشم من جمع کند جوهری

باز نداند کس از خوشۀ پروین تو

حسن و جمال و جلال این همه داری و لیک

رسمِ وفا پروری نیست در آیین تو

شد دلِ تنگم خراب نی غلطم خونِ ناب

راست بگویم ز چه از دلِ سنگینِ تو

عیب نزاری کنی گر کند آشفتگی

شیفته می‌داردش بویِ عرق چین‌ِ تو

شمارهٔ ۱۰۴۲

دل‌برا در آرزویِ رویِ شهر آرایِ تو

عمر من بگذشت و من نگذشتم از سودایِ تو

گر مرا آن دست رس باشد که بادِ صبح را

دامنت بگرفتمی افتادمی در پایِ تو

بر گذرگاهِ تو می‌خواهم که در خاکم نهند

تا مگر بر خاکم افتد سایۀ بالای تو

بیش ازین طاقت نمی‌آرم بکن درمانِ من

زانک خونم می‌خورد هجرانِ دردافزایِ تو

مرحمت کن در هلاکِ جانِ من چندین مکوش

گر فراق این است حاجت نیست استیلایِ تو

جز ترا ره نیست در خلوت سرایِ جانِ من

خود محال است این که بنشیند کسی بر جایِ تو

از خیالت پرس اگرچه بر تو خود پوشیده نیست

تا به فرصت عرضه دارد حالِ من بر رأیِ تو

غرق شد در بحرِ عشقت چون نزاری سد هزار

خود نزاری چیست کم‌تر قطره از دریایِ تو

شمارهٔ ۱۰۴۳

ای به تو آرزویِ من بیش‌تر از جفایِ تو

سر برود ولی ز سر کم نشود هوایِ تو

دشمن و دوست گو بکن هر غرضی که ممکن است

جور همه جهانیان من بکشم برای تو

باقی‌ِ عمر بر درت سر بنهم به بندگی

نا کسم ار نُطُق زنم مختلفِ رضایِ تو

مونسِ من خیالِ تو دولتِ من وصالِ تو

قبلۀ من جمالِ تو کعبۀ من سرایِ تو

از درِ تو کجا روم آری اگر ترا کسی

هست به جای من مرا نیست کسی به جایِ تو

بر سرِ آب و آتشم از دل و دیده رحم کن

بادِ نفاق در سرم نیست به خاکِ پایِ تو

ظاهر اگر نمی‌کنی میل به دوستیِ من

روشنیی به خاطرم می‌رسد از صفایِ تو

دست به دوستی زدم از تو مدد به همّتی

حاجتِ من برآید از معجزۀ دعایِ تو

گفت نزاریا بکش بارِ جفا که عاقبت

شاخ امید بر دهد از اثرِ وفایِ تو

شمارهٔ ۱۰۴۴

آخر ای دوست کجایی که چنانم بی‌تو

که سر از پای و شب از روز ندانم بی‌تو

اشتباهی بنماند که تویی هستی من

چون که از هستیِ خود نیست گمانم بی‌تو

نه همان بلبلِ دیوانۀ عشقم یارب

که چنین بسته لب و گنگ‌زبانم بی‌تو

مُهرِ پیمان تو بر دیده و دل بنهادم

خاک در چشمِ دل و دیده فشانم بی‌تو

تا به خدمت نرسم باز نبینم رویت

کافرم گر نفسی خوش‌گذرانم بی‌تو

چه عجب گر تو شبی زنده گذاری بی‌من

عجب آن روز که من زنده بمانم بی‌تو

شفقتی کن که دلم بر سرِ پا منتظرست

مرحمت کن که روان است روانم بی‌تو

ناتوانم چه کنم بی تو نمی‌یارم بود

چند گویم نتوانم نتوانم بی‌تو

هم به امّیدِ تو خواهم که بماند جانم

که نه از مرگ بتر صحبتِ جانم بی‌تو

از صبا پرس شبی حالِ نزاریِ نزار

تا نشانی دهد از نام و نشانم بی‌تو

شمارهٔ ۱۰۴۵

دریغ آن همه امّیدِ من به یاریِ تو

دریغ آن همه اخلاص و دوستاری تو

کجا شد آن همه پیوند و مهربانی‌ها

کجا شد آن همه سوگند و جان‌سپاری تو

همان نیی که شبان در فراقِ من تا روز

به آسمان برسیدی خروش و زاری تو

همان نیی که جهانی به رشک ما بودند

هم از محبّت من هم ز دوست‌داریِ تو

غریب نیست جنون از دلِ فضولیِ من

شگفت نیست فریب از زبانِ جاری تو

عزیز بودم چون نورِ دیده در همه چشم

چو خاکِ ره شدم اکنون به سعیِ خواریِ تو

جزایِ خدمتِ من بود و شرطِ عهد و وفا

خدایِ تو بدهادم ز حق‌گزاری تو

مرا ز رویِ تو باری بسی خجالت‌هاست

نه از گناهِ خود امّا ز شرم‌ساریِ تو

روا بود که برون آورم دل از سینه

به پیش سگ فکنم از ستیزه‌کاری تو

وگر حدیث کنم خود دلت به درد آید

که در چه غصّه جگر می‌خورد نزاریِ تو

شمارهٔ ۱۰۴۶

ای دلِ سوداییِ من چند ز رعناییِ تو

آفتِ بد نامیِ من غایتِ رسواییِ تو

مشعله بر سر کردی فتنه برون آوردی

یادِ جگرخواریِ من در غمِ تنهاییِ تو

بهره‌نخواهی بردن غرّه نخواهم گشتن

تو ز سبک‌باریِ من من ز شکیباییِ تو

صبر کنم تا چه شود کارِ فرو بستۀ من

هم بگشاید روزی تعبیه‌آراییِ تو

گشت ز بی‌دادیِ تو طاقتِ من طاق‌شده

عمرِ گران‌مایهٔ من در سر خودراییِ تو

چند تحمّل کردم تا ز جفا در گذری

صاف نشد با دلِ من خاطرِ هرجاییِ تو

کیست نزاری که کند با چو تویی دل‌بازی

گرچه چو او هست بسی واله و شیدایی تو

شمارهٔ ۱۰۴۷

ماییم و نیم جان و جهانی و نیم‌جو

جان از برایِ می که ستاند زما گرو

ای یار اگر نداری طاقت گریز کن

چون از مصافِ عشق برآمد غریو و غو

میدانِ عشق و معرکۀ عشق و زخم‌ِ عشق

گر هیچت اختیار بود در میان مرو

گر برگِ جای دوست نداری و راه‌ِ دوست

در تنگ‌نایِ عشق سرِ خویش گیر و دو

ما با حواریانِ سماوات در گویم

اینک نهاده‌ایم به دعوی قدم به گو

طوبا به چشمِ وهم مصوّر کند خطیب

بی‌چاره سیاه می‌طلبد از نهالِ نو

گر سیر شد ز مؤعظۀ عاقلان دلت

تذکیرِ عاشقانه بیا و ز من شنو

إلّا به پای‌مردیِ جبریلِ پای‌مرد

بر طاقِ آسمان نتوانند بست خو

در کیشِ عاشقان برافکنده عقل و حکم

در پیشِ آفتاب جهان‌تاب تیغ و ضو

در کشت‌زارِ عالمِ دنیا نزاریا

إلّا به داسِ همّتِ مردان مکن درو

خواهی بهشتِ عدن بگویم ترا عیان

از حلقۀ ولایتِ عدنان برون مشو

شمارهٔ ۱۰۴۸

به دادخواه زِ دستِ تو می‌روم سویِ اردو

مگر خلاص دهندم ز پای مالِ غم تو

به آن امید که یرغوچیانِ حضرتِ اعلا

به حکم یاسه روانت در آورند به یرغو

به خیره چند کُشی بی‌گناه خلقِ جهان را

به تیرِ غمزه ی خون‌ریز از آن کمانِ دو ابرو

من از ولایت اینجوی پادشاهِ جهانم

خراب شد ز دو هندویِ تو ولایت اینجو

شد از دو چشمِ سیه کارِ تو خراب جهانی

جهان چنین نگذارد کسی به دستِ دو هندو

چو عرضه داشت کنم هیچ اشتباه ندارم

که دادِ من بستاند از آن دو غمزۀ جادو

اگر چنان که نترسی ز بازخواست ندانم

چه عادت است که داری زهی سرشت و زهی خو

و گر به صلح‌گرایی و از خدای بترسی

صفا خلاف برانگیزد از میانۀ هر دو

مکن ستیزه مکن بیش با نزاریِ مسکین

خموش چند بود خاصه ناطق است و سخن‌گو

شمارهٔ ۱۰۴۹

ندانم آفتاب است آن اگر رو

کمندِ عنبرین است آن اگر مو

به چین بفرست تا کاسد شود مشک

نسیمی از عرق‌چینِ سمن بو

خروجِ زنگیانِ چین زلفت

به حسن‌آبادِ رویت از همه سو

خطایی بود کاستیلا گرفتند

چنین بر ملکِ رویت خیلِ هندو

دلم پیرامنِ آن چشمۀ نوش

نمی‌گردد ز پیش‌ِ چشمِ جادو

ز پیشِ غمزه ی چشمِ تو برخاست

فرود آمد خوشی بر طاقِ ابرو

به چشمت اشکِ من خوارست چون شد

گشاده از دُرِ دندانت لؤلو

مرو با عشق در میدان به بازی

که با او بر نیاید کس به بازو

ز من ای یارِ آهو چشم مگریز

نه هم بالینِ مجنون بود آهو

اگر از ما گناهی رفت توبه

به الطافِ تو مطموعیم و مرجو

بزرگان از سرِ حسنِ عقیدت

گنه‌داران بسی کردند معفو

سری دارم فدایِ آستانت

به پایِ خود نخواهم رفت ازین کو

نزاری گر دلت بیمارِ عشق است

درین دارالشفاء در دست دارو

شمارهٔ ۱۰۵۰

ای چون قدت نخاسته در جوی‌بار سرو

نارُسته چون تو در چمن روزگار سرو

سروِ پیاده در چمنِ باغ دیده‌اید

چون تو چمن ندید و نبیند سوار سرو

ناممکن است و ممتنع این خود که هم چو تو

صیدِ دل ملوک کند در شکار سرو

بر سرو سیب نبود و شفتالوی و انار

بر سروِ تست هر سه زهی باردار سرو

هرگز نداشته‌ست زنخدانِ هم‌چو سیب

هرگز نداشته‌ست ز خونِ انار سرو

شیرین‌ترست بوسۀ تو از نباتِ مصر

هرگز نباتِ مصر کی آورد بار سرو

هیچِ دگر مگیر که دیده‌ست در جهان

نسرین‌بر و بنفشه‌خط و گل‌عذار سرو

بگرفت هم‌چو لاله ز جان جامِ مُل به دست

بنشست هم‌چو خرمنِ گل در کنار سرو

دارد قبایِ سبز و ندارد برِ چو سیم

همواره ز آن خجل بود و شرم‌سار سرو

سرسبز و تازه‌روی بود در خزان از آن

می‌زیبدش که فخر کند بر چنار سرو

گر دعویِ ثبات کند دارد این قدم

با گرم و سرد ساخته مردانه‌وار سرو

بر راستی قامت چالاک و چست‌ِ دوست

این‌جا ردیف کرد نزاریِ زار سرو

شمارهٔ ۱۰۵۱

بیا که جانِ منی جانِ من بیا بمرو

مکن به کامِ رقیبان مکن مرا بمرو

اگر رضایِ تو در کشتنِ من است بکش

رضا رضایِ تو دارم بدین رضا بمرو

به هر قفا که دهی شاکرم هلا باز آی

به هر جفا که کنی راضی ام بیا بمرو

به سوزِ سینه ی من مبتلا شوی بنشین

روا مدار بترس آخر از خدا بمرو

اگر به مصلحت از دستِ من بخواهی رفت

به رغمِ مدّعیان از سرِ وفا بمرو

هر آن جفا که ز بیگانه می رود بر من

رواست گو ز دلم داغِ آشنا بمرو

گر از سرِ تو برفت آن که دست گیرت بود

تو باری از سرِ پیمان نزاریا بمرو

شمارهٔ ۱۰۵۲

گر شبکی نشستمی با بُتِ خویش رو به رو

وه که چه عیش کردمی تازه به تازه نو به نو

گه لبکش مزیدمی گه زنخش گزیدمی

گه گلِ وصل چیدمی رنگ به رنگ بو به بو

گه شکرش ربودمی گه کمرش گشودمی

گاه ز وصل سودمی سینه به سینه رو به رو

هم چو قدش ندیده ام سرو به هیچ بوستان

گر چه بسی بگشته ام باغ به باغ جو به جو

چند ترا طلب کنم خانه به خانه در به در

چند گریزی از برم کوچه به کوچه کو به کو

شمارهٔ ۱۰۵۳

خوش است بر لبِ قلزم نشسته در باکو

به یادِ رویِ تو ساغر به دست امّا کو

شرابِ راوق و آوازِ چنگ و ضربِ اصول

من و تو و دو حریفِ دگر دریغا کو

به کامِ دل ز فلک داد عیش بستانیم

به یک صبوح ولی مجلسی مهیّا کو

چه چاره کردم و دریا نمی شود مغلوب

که در کشم به دمی کشتیِ چو دریا کو

شدم نزار چو سوزن در انتظارِ خلاص

سری ز رشتۀ این انتظار پیدا کو

ز هر مراد توان بهره برگرفت به صبر

بلی به صبر ولی خاطر شکیبا کو

اگر ثباتِ قدم را به خویشتن داری

دلی به کار شود، دل کجاست ما را کو

سیاه شد جگرم بس که خویشتن دیدم

ز خویشتن بَسَم آخر دلِ مصفّا کو

به نقدِ وقت قناعت کنم که «اَین الوقت»

گذشت دی و نزاری امیدِ فردا کو

شمارهٔ ۱۰۵۴

بادِ بهار می وزد بادۀ خوش گوار کو

بویِ بنفشه می دَمَد ساقیِ گل عذار کو

پردۀ نام و ننگِ من در سرِ بانگِ چنگ شد

تا رگِ چنگ برکشد مطربِ پرده دار کو

تنگ و سبویِ باز بین دیگِ سه پایه واطلب

هر چه بود ز بیش و کم ماحضری بیار کو

هم به کنارم افکند کشتیِ می ز بحرِ غم

تا به میان در افکنم کشتیِ می کنار کو

نقدِ حیات صرف شد در سرِ نسیه ای مگر

تا به مرادِ دل رسد مهلتِ روزگار کو

نقدِ حیات مختصر در سرِ انتظار شد

حاصلِ یک نظر مرا زین همه انتظار کو

جان و دلم فدایِ او هر دو جهان برایِ او

یک دلِ باخبر کجا یک قدم استوار کو

باغ و سرا و بوستان اسب و قبا و سیم و زر

دولت و عزّت و شرف این همه هست یار کو

گفت پدر نزاریا بیش مده ز دست دل

گفتمش ای پدر مرا بیش و کم اختیار کو

گر چه ز کُنجِ عافیت باز برون نیامدی

با تو قرار داده ام لیک مرا قرار کو

شمارهٔ ۱۰۵۵

برآوردند طوفان از جهان دیوان سلیمان کو

ز سحرِ سامری پر شد همه آفاق ثعبان کو

طبیبان عاجز و مضطر فرو ماندند از این علّت

بلی دردِ فراوان هست اندک مایه درمان کو

زبان با دل چو نبود راست، ایمان کی بود صادق

شهادت گوی بسیارند امّا اهلِ ایمان کو

تو دعوی می کنی با من که من در عالم رتبت

مطیع حکم سلطانم و لیکن حکمِ سلطان کو

اگر من با تو برگویم که حجّت نیست بی فرمان

تو خواهی گفت اگر از حکمِ سلطان است فرمان کو

منت گویم که کشفی می رود در عالمِ باطن

تو خواهی حجّت آوردن که حجّت کیست برهان کو

مسلمانی اگر گویم به تسلیم است خواهی گفت

درست است این سخن آری مقرّر شد مسلمان کو

مرا الزام خواهی کرد بر شرطِ مسلمانی

سخن خود با سخن دان است امّا آن سخن دان کو

نزاری پیشِ پا بنگر مگو اسرار پنهانی

سخن خود با سخن دان است سخن دانی چو سلمان کو

شمارهٔ ۱۰۵۶

من به جان آمده ام راه سویِ جانان کو

سخت است دشوار طریقی ست رهی آسان کو

کوره ی سینه پرِ آتشِ هجران دارم

درد دیرینه ی ما را دمِ آن درمان کو

وصل خود عاقبت الامر به ما بازآید

مرد برخاستن قاعده ی هجران کو

بر محبّت چه دلیلی ست فدا کردنِ جان

عید درکیشِ قدیم است ولی قربان کو

هر کسی را به سرِ خود سر و سامانی هست

سر و سامانِ منِ بی سرو سامان کو

من برانداختۀ عشقم و در باخته پاک

هر چه آن بودم خود هیچ نبودم آن کو

ای نزاری مکن از عالمِ تسلیم غلوّ

گر مسلّم شده ای مرتبۀ سلمان کو

در پریشانی اگر مجتمعی مردی مرد

استقامت ز کجا خاصه درین دوران کو

شمارهٔ ۱۰۵۷

آخر ای راحت جان دردِ دلِ ما بشنو

امشب از بهرِ خدا مرحمتی کن بمرو

امشبی باش که فردا به تو تسلیم کنم

جان و دل هر دو به دستِ تو نهادیم گرو

هم چنین کُنجِ من آراسته می دار چو گنج

هر کجا شمع بود خانه نباشد بی ضو

گر نخواهی برِ ما بود و بخواهی رفتن

وایِ من بر تو هلاکِ منِ مسکین به دو جو

هیچ اگر داشته بودی خبر از عالمِ عشق

قصدِ جان دادن فرهاد نکردی خسرو

برفکن برقع و بنمای رخ از مشرقِ بام

تا مهِ نو سوی مغرب سرِ خود گیرد و دو

داغ حسرت حبشی وار فتد بر رخِ شان

بر ختن گر فتد از عکسِ خیالت پرتو

بر هوایِ سرِ کویِ تو فدا کردم جان

به دو جو بر من اگر معتقدم هیچ به جو

قدحی ده به من و زنده ی جاویدم کن

معنی چشمه ی حیوان چه بود زاده ی مو

گو درآیند به سرپنجه ی من بدگویان

که نزاری ننهد پای به سستی درگو

شمارهٔ ۱۰۵۸

آخر ای راحتِ جان دردِ دلِ ما بشنو

سخنی چند از این بی دلِ شیدا بشنو

سر چه می پیچی و گردن چه کشی از تسلیم

طرفه پندی دهمت بی غرض از ما بشنو

گوش بگشای ولی چشم ز نادیده ببند

هر چه ز آن جا به تو گویند از این جا بشنو

تا نگویند ندانی و چو گفتند خموش

حرف سربسته به الفاظ معمّا بشنو

یک زمانی برِ ما آی و علی رغمِ رقیب

اگرت هست حدیثی دو سه پروا بشنو

زان مفرّح که ز یاقوتِ لبت ساخته اند

دل بیمارِ مرا هست مداوا بشنو

چشم دارم که مرا دل دهی و گوش کنی

زاریِ زار مرا بهرِ خدا را بشنو

گر چه از دستِ من ای دوست فراغت داری

نکته ای هست ازین عاشقِ تنها بشنو

ناله ی مرغ که شب گیر به گوش تو رسد

همه پیغام نزاری ست نگارا بشنو

شمارهٔ ۱۰۵۹

ما می‌رویم و با تو نکرده وداعِ راه

جان بر دهان رسیده و بسته دهان ز آه

نه رویِ آن که پشت کنم بر دیارِ دوست

نه چشمِ آن که دیده کند در کسی نگاه

از دیده دو در دُرری می‌کنم نثار

وز دوده جگر ورقی می‌کنم سیاه

تا من کجا روم به که نالم ز دردِ دل

کاری چنان مشوّش و حالی چنین تباه

ناچار اگر به عزمِ سفر بسته‌ام کمر

ناکام اگر به عادتِ لشکر نهم کلاه

گو میرِ لشکر از منِ بی دل کن اعتبار

گو شاهِ کشور از منِ مسکین کن انتباه

با من زمانه جور و جفا کم نمی‌کند

چندان که پیش می‌رود آهم به دادخواه

سلطانِ عشق ملکِ وجودم فرو گرفت

واندر میانِ جان و دلم ساخت تخت گاه

از رویِ تا قیاس کنم هر چه چشمِ من

روشن شود ز چشمه خورشید هر پگاه

وز زلفِ عنبرینِ تو یاد آورم چو باز

شد در حجابِ چادر مشکین نقابِ ماه

دوشت به خواب دیدم و نادیده هیچ خواب

هستند قطره قطره سرشکم بر این گواه

شوریده‌تر شده ست نزاری ز خوابِ دوش

دیوانه را چه جرم مهش می‌برد ز راه

شمارهٔ ۱۰۶۰

اگر در عالمِ غیبم دهی راه

شود بر من زبانِ خلق کوتاه

جزین کز خود برون آری تمامم

بحمدالله ندارم هیچ دل خواه

مرا از من اگر وا می ستانی

تو می مانی و بس الحمدلله

درآ تا من شوم از خانه بیرون

گدایی را نزیبد منصبِ شاه

به جز بر آستانِ دل ستانم

نمی خواهم محلّ و منصب و جاه

چه جایِ جاه و منصب پیر زالی

دو عالم را بسوزاند به یک آه

ز مبدا فطرتی دارند هر کس

که کس از فطرتِ خود نیست آگاه

به جنبِ مهرِ یارِ مهربانم

پشیزی بر نیاید مهر تا ماه

به خود نتوان سپردن ره به مقصد

دلالت باید ای خودبین درین راه

ترا هر دیده کز عینِ یقین دید

در آن دیده نگنجد شکّ و اشباه

همه هر چ از تو می آید فتوح است

در آیینِ نزاری نیست اکراه

شمارهٔ ۱۰۶۱

کیست کآرد به من از دوست پیامی نا گاه

زنده گرداندم از رایحه ی روح الله

گردِ پای و سرِ بی پای و سرم برگردد

تا ببیند سر و کارِ من و احوالِ تباه

سویِ بیت الحَزَنِ سوخته یعقوب آرد

بویی از پیرهنِ یوسفِ افتاده به چاه

نامه ی لیلی چون زید به مجنون آرد

یادگاری به برِ ورقه برد از گلشاه

خون شد آخر دلِ مسکینم اگر سنگین بود

طاقتِ هجر ندارم پس ازین واویلاه

عشقِ او در رگِ جان مایه ی روح است و حیات

زلفِ او در کفِ من صورت کفرست و گناه

دوست را هرچه کند هیچ تفاوت نکند

من ستیزش به ارادت بکشم بی اکراه

آفتاب است که کرده ست به خرگاه نزول

یا ملک هرچه کند عزمِ رکوب از درگاه

زنده از جاذبه ی عشق توان بود ای یار

جنبشی هست هم آخر سببِ روحِ گیاه

هرگزم پای ز گل برنکشد دستِ فراق

مگر آن روز که یارم به سرآید ناگاه

لبِ او در خورِ دندان نزاری ست چنانک

در دهانِ سرطان دایرۀ خرمنِ ماه

شمارهٔ ۱۰۶۲

برفکن برقع از آن رویِ چو ماه

تا به ماهت کنم از دور نگاه

گرچه هر لحظه برانگیخته ای

رستخیزی دگر از لشکر گاه

کو مرا جایِ نزولِ تو که نیست

کُنجِ من لایقِ گنجینه ی شاه

سرم از نرگسِ مستت مخمور

دستم از سروِ بلندت کوتاه

من ندارم سرِ غیرِتو و تو

گر نداری سرِ من واویلاه

بی تو با خویشتنم کاری نیست

من به تو بیش نمی دانم راه

خانه سیلابِ غمت کرد خراب

آه مِن حُبَّکَ مِن حُبَّکَ آه

دل ببردی ز نزاری و به طوع

جان فدایِ تو کند بی اکراه

شمارهٔ ۱۰۶۳

هر که را مهرِ تو در دل نبود بی جان به

وان که جز عشقِ تو اش کیش بود قربان به

دلِ من در سرِ میدانِ محبّت چون گوی

در خمِ زلف چو چوگانِ تو سرگردان به

قفلِ یاقوت که بر درجِ دُر انداخته ای

سخت خوب است ولی پسته و گل خندان به

من به مرجان نکنم نسبتِ لعل تو که هست

بوسه ای زان لبِ لعلِ تو ز صد مرجان به

اگرم تیغ زنی سر نهم اندر قدمت

سرِ چاکر چو رود در قدمِ سلطان به

روی بنمای که ابرویِ تو محرابِ من است

باشدم کفرِ سرِ زلفِ تو از ایمان به

گرچه دردِ تو نزاری نپذیرد درمان

عشق دردی ست که آن را نکنی درمان به

شمارهٔ ۱۰۶۴

مرا هاتفی داد ناگاه توبه

بگو گفت استغفرالله توبه

بگفتم ز می توبه کردم خدایا

به رغبت، نکردم به اکراه توبه

شب و روز اورادِ من توبه باشد

سحرگاه توبه، شبان گاه توبه

مرا گفت یاری پراکنده خو کن

نگیرند از سر به هر ماه توبه

اگر نشنوده توبه ی من شهنشه

کنم از جوارِ شهنشاه توبه

نی ام پای بندِ حطامِ مزوّر

هم از مال توبه ، هم از جاه توبه

کنم توبه از توبه ی سست کردن

که محکم نباشد ز برناه توبه

سیاهی برفت و سفیدی درآمد

به تقوی کنون می دهد راه توبه

نزاری ز دشمن ببر یعنی از خود

به نیکی توقّع ز بدخواه توبه

شمارهٔ ۱۰۶۵

تا شود از پیش ماه پرده برانداخته

خیز به یک چاره کن چار ه ی ما ساخته

کیست که با ما قدم پیش نهد در سلوک

دنیی و دین مردوار هر دو برانداخته

گردِ جهان در نگر تا به تولّای دوست

بر همه عالم علم کیست برافراخته

گر بنسازد رقیب ور بنوازد جبیب

هر دو برِ ما یکی سوخته و ساخته

راست بگویم منم در طلب نقدِ وقت

خرمن هر قوم را بیخته و یاخته

یک جهت و یک صفت گرچه نی ام مردوار

در قدمِ دوستان هر دو جهان باخته

بس بود ار باشدم حّدِ طفیلِ سلوک

تا نشود کی شوم پخته و پرداخته

لشکرِ سودایِ دوست بُنگهِ من چول کرد

بس که شبیخونِ عشق بر سر من تاخته

هست در امکانِ عقل از پیِ صید ای عجب

بازی با زان نگر فاخته با فاخته

هم چو نزاری کند بنگهِ باطل خراب

هر که مُحق را به حق دیده و بشناخته

هم تو حجابِ خودی بیش نزاری مباش

تا شود از پیشِ ما پرده برانداخته

این همه تعویق چیست عذر منه ساقیا

خیز به یک چاره کن چارۀ ما ساخته

شمارهٔ ۱۰۶۶

ای به دعوی خویشتن را مرد معنی ساخته

وآن گه از دعوی و معنی ذره ای نشناخته

لاف مردی از تو کی زیبد چو وقت امتحان

هستی از تر دامنی دامن گریبان ساخته

این قدر دانی مگر کاندر حقیقت جغد را

نیست ممکن طوق معنی داشتن چون فاخته

سر فرازی می کنی آری ببین در کوی عشق

گردکان را سر به شمشیر ادب انداخته

پست شو در پای عشق ار عشق بازی می کنی

از تکبر تا به کی داری کلاه افراخته

عشق چون پروانه باید باختن بازی مکن

تا به بازی عشق بازی عشق نبود باخته

آن گهی با عشق پردازی که از خود بگذری

چون بپردازی وجود از خویش نا پرداخته

کی توانی بود آخر بر خر لنگ وجود

چون نزاری اسب همت بر دو عالم تاخته

شمارهٔ ۱۰۶۷

ای مرا در آتش هجران سراپا سوخته

بعد ازین چیزی نماند از من بتا ناسوخته

بیش از این پروای کار خود ندارم چون کنم

هستم از تشویش چون پروانه پروا سوخته

بر جمال شمع رویت در شبستان فراق

مرغ جانم بال و پر پروانه آسا سوخته

شد دلم مایل به روی آتش گلرنگ تو

زان که باشد قابل آتش در اصلا سوخته

در مقام صبر و کوره ی امتحان وقت حساب

مطلقاً مِن ذلکُم شد غرقه منها سوخته

چند سوزد برق عالم سوز عشقت جان من

طاقت آتش نمی آرد خصوصا سوخته

هر چه شرح آتش سودای عشقت می دهم

در سرش بی حد از آن آتش قلم را سوخته

در قلم گیرد چو آتش دوده ی سودای من

لا جرم خاصیتی دارد قلم با سوخته

روز و شب در موکب عشق تو بر سر می¬برم

جانب کلکم نگه دارد همانا سوخته

هر که بیند دفتر سودای من گوید عجب

مشک دارد در ورق ها یا جگر یا سوخته

درس مالیخولیا می گیرم از سر چون شده ست

روزن سقف دماغ از دود سودا سوخته

برق آهم چون به بالا بگذرد گر بنگری

شعله های آتشین بینی شررها سوخته

درد عشق و جور یار و داغ هجر و سوز دل

چون روا دارد نزاری را به صد جا سوخته

هم چو مجنون با خیال روی لیلی ساخته

هم چو وامق در فراق روی عذرا سوخته

برق را سوی سیاهی میل باشد زآن قبل

بر دلم زد ناگهان تا شد به عذرا سوخته

شمارهٔ ۱۰۶۸

لبت چشمه و خضر گردش نشسته

نبات است کز طرف کوثر برسته

تعالی الله آخر که دیده ست لعلی

میانش ز دردانه ها رسته رسته

از آن رسته ها گویی افتاد در شک

از آن است عقد ثریا گسسته

در او می¬رسد آتش آه گرمم

سر زلف از تاب آن شد شکسته

زمانه از او داد من باز خواهد

هنوز از کمند حوادث نجسته

زهی بخت یاری اگر هیچ روزی

شوم از بلایی چنان باز رسته

به کارم نظر کن که هم بر امیدی

نزاری به جان دل درین کاربسته

شمارهٔ ۱۰۶۹

این منم خود را چنین در دست غم بگذاشته

پای مال محنت و جور و ستم بگذاشته

دل به غربت داده و آرام جان در انتظار

عهد او بشکسته و شرط قدم بگذاشته

قصه دردی از او هر شب صبا آرد به من

حرف پنهان کرده و نقش قلم بگذاشته

دیده باشی نیک بختان ریاضت دیده را

از پی اسلام تعظیم صنم بگذاشته

گر صنم آن است من خواهم پرستش کردنش

ملت و اسلام را بینی به هم بگذاشته

هر زمان جانی دگر بخشد رقیبان را حبیب

از وجود خویش ما را در عدم بگذاشته

عشق را فرمود تا بنمود قلب ما به خلق

عقل را حیران چو سکه بردرم بگذاشته

لشکر سودا به غوغا بر سد ما تاخته

در میان خلق ما را چون علم بگذاشته

این نه شرط دوستی باشد که دل بازش دهد

چون نزاری هم دمی را در ندم بگذاشته

شمارهٔ ۱۰۷۰

هستم ز جام عشقت مست و خراب گشته

تن تاب مهر داده دل خون ناب گشته

در خون نشسته دیده جانی به لب رسیده

بی عقل و هوش مانده بی خورد و خواب گشته

تا آفتاب رویت شد در غمام دارم

رنگ رخی ز حسرت چون ماه تاب گشته

گر آب رز نبودی پیوسته مونس من

بودی محیط حکمت بر من سراب گشته

رویی بدان طراوت آورده خط ظلمت

فرَ همای بوده پرَ غراب گشته

هر بامداد ساقی پیش آر و بر کفم نه

زان شیره ای که در خم لعل مذاب گشته

می خانه ی محبت معمور باد دایم

گو باش ملک دنیا دایم خراب گشته

زهدی چنان مزور از غایت ندامت

در حلق پارسایان هم چون طناب گشته

آلوده دامنان را با ما چه کار باری

آیین پاک بازی دیرست تا بگشته

زین پیش بود کارم چون سرو راست قامت

اکنون چو زلف خوبان پر پیچ و تاب گشته

وقتی دل نزاری گرد بلا نگشتی

و اکنون چو نا بکاران بر ناصواب گشته

شمارهٔ ۱۰۷۱

این بار شد از دستم کار دل سرگشته

اکنون منم و چشمی در خون دل آغشته

پر شور شری دارم گو در سر این سر شو

بر جبهت من فطرت دیرست که بنوشته

آب و گل ما شد خون از قدرت صنع او

ایزد گل آدم را بی فایده نسرشته

بر بوی خط غلمان بر یاد خط رضوان

بنگر به لب سبزه بنشین به سر کشته

نظاره گهی دارم صحراش ریاض خلد

یک روز نمی آیی با ما سر آن پشته

بر مجلس عشاق آی بی خویشتن و بنگر

هم کشته در او زنده هم زنده درو کشته

دردا که نزاری شد باریک‌تر از سوزن

هم عاقبت از جایی سر بر کند این رشته

شمارهٔ ۱۰۷۲

زلف تو چون چشم مست تاب گرفته

آتش رخساره ی تو آب گرفته

شب همه شب چشم من بمانده در انجم

چشم تو را تا به روز خواب گرفته

چین عرق¬چین تو چو نیفه ی نافه

خاصیت بوی مشک ناب گرفته

طره ی زلف تو گرد ماه جمالت

هم چو ذنب پیش آفتاب گرفته

مالک حسن تو در ممالک خوبی

ملک به سر پنجه ی خضاب گرفته

مونس من کیست در مقام محبت

آن که خرد زو خطا صواب گرفته

آتش و آب است ممتزج که به حکمت

صورت او صفوت شراب گرفته

کنیت و نامش چو جم کرده خردمند

پس می از آن جمله انتخاب گرفته

ای دل شوریده ی نزاری مسکین

بس که به خون خودت شتاب گرفته

لاف مزن بس که مرغ عیش و نشاطم

ترک هوای دل خراب گرفته

من نروم بر پی توهم چو تو خود بین

عقل ازین ورطه اجتناب گرفته

خاک بر آن سر که نیست معتقد او

پس روی آل بوتراب گرفته

شمارهٔ ۱۰۷۳

باز آمده ای سری در آشفته

ترک همه نام و ننگ خود گفته

بر هر سر کوچه ی گلی دارم

بر خاک ز خون دیده بشکفته

از بس که به فکر دوست مشغولم

از خویشتنم ملال بگرفته

گر باز نظر کند به باغستان

من مست چو بلبلان آشفته

در شورم و غصه های دیرینه

آغاز کنم به نکته ای سفته

او گوش نهاده بر سماع من

من خویشتن از رقیب بنهفته

هیهات اگر رقیب را بینم

آویخته هم چو خوشه از چفته

تا کی کوشد نزاری مسکین

جانی به لب آمده، دلی رفته

شمارهٔ ۱۰۷۴

نکرده از دو عالم دست کوته

قدم نتوان زدن با سالک ره

نشد با خویشتن هم ره موحد

دورنگی درنگنجدد حاش لله

درین ره پای بر جا باش چون قطب

که هست از بی ثباتی در سفر مه

به حبل الله که نتوان مخلصی یافت

وگر خود یوسفی بی حبل ازین چه

تفرج کن که یوسف در حضورست

غلط کردم چه خواهد دید اکمه

تویی کثرت ز پیش خویش برخیز

که یک ده را نباشد پیشوا دَه

ز فرط عشق واله شو نزاری

چو عاشق نیست چه عاقل چه ابله

ز خود فارغ شوی گر آتش عشق

فتد بر بنگه عقل تو نا گه

همه عالم پر از زهدست و توبه

و لیکن مردمی باید منزه

شمارهٔ ۱۰۷۵

ای نازنین بی موجبی در خون ما رفتن که چه

ناکرده جرمی هر زمان با ما در آشفتن که چه

برقع برافکن یک زمان آخر زیار مهربان

روی تو ماه آسمان در پرده بنهفتن که چه

کم کن نگارا از جفا هنگام صلح است و صفا

دستی به پیمان در وفا با یار نگرفتن که چه

بس غافلی از کار من از چشم شب بیدار من

از اشک گوهر بار من در دانه ها سفتن که چه

این جا سخن کوتاه به رویم بتا بر ماه به

یک ره به وصلم راه ده بر خاک در خفتن که چه

بیخ امیدم می کنی کارم به هم بر می زنی

چون آخرم رد می کنی اول پذیرفتن که چه

بر کن نزاری دل ز وی دیگر منه بر آب پی

دم درکش اکنون تا به کی بیهوده پر گفتن که چه

شمارهٔ ۱۰۷۶

در ده علی الصباح به دفعِ خمار باده

جانم زتشنگی به لب آمد بیار باده

بر خیز و برکش از سرِ خم روزِ عید برقع

آن بس که داد در رمضان انتظار باده

هر صبح دم ز برق اثیر قدح دمادم

در کوره ی وجودِ من افکن چو نار باده

گر برملا نمی خورمش عین مصلحت دان

ترسم که راز سینه کند آشکار باده

قلبِ تموز باده و هنگام تیر باده

وقتِ خریف باده و فصل بهار باده

خوش وقت عارفان که علی رغمِ پارسایان

بر ملکِ کاینات کنند اختیار باده

دارد به مذهبِ حکمایِ بلند همّت

برجوهر نفیس وجود افتخار باده

با دست عمرباد که بی باده بگذرانی

بر باد صبح خوش بود ازدست یار باده

با روزگار در غم و شادی موافقت کن

از کف به هیچ حال تو خالی مدار باده

خواهی نزاریا که بر از عمر خورده باشی

جز با حریف اهل مخور زینهار باده

بی همدمی بسر نشود عمر اهل دل را

با ناخوشان محال بود خوش گوار باده

شمارهٔ ۱۰۷۷

بر دوستی تو می خورم باده

وز غایت شوق در خود افتاده

شوریده دماغِ مستِ لایعقل

سر بر قدمِ خیال بنهاده

دل پیش روانه گشت و جان از پس

در صحبتِ نامه شد فرستاده

در بند تو مانده ام نمی دانم

کاین عقده شود اگر نه بگشاده

در وادیِ حیرت اوفتد هر کو

در سیر وفا بگردد از جاده

در اصل منافقی بود شاخی

بی بر، چومخنثانِ نر ماده

هستند همیشه خاطر و وهمم

در پیش خیال تو براستاده

نی نی که بود خیال قدِّ تو

پیشِ نظرم چو سروِ آزاده

شک نیست در اینکه دایه ی فطرت

ما را به ازای شیر می داده

هر کس نرسد به غورِ سرِّ می

عیسی است ز مریمِ عنب زاده

ماییم و می و محبتِ صادق

وین هر دو به نقد هست آماده

به زین چه نزاریا همین می گوی

بر دوستیِ تو میخورم باده

شمارهٔ ۱۰۷۸

ساقی میِ شوق ناک در ده

بر سرکش و ده به دست و سر ده

نقل از لب یار خوش تر آید

از پسته ی خویشتن شکر ده

جانی ز دهان جام بستان

بوسی به لبِ پیاله بر ده

بر دستِ گریز پای نه جام

عذرش منیوش تا به سر ده

ور پاک بخورد و جرعه نگذاشت

در حال بدو یکی دگر ده

ور مست به خانه می رود باز

تکلیف مکن برو گذر ده

مشنو ز غرامتی بهانه

گو قصه مکن دراز زر ده

ور بی نمکی بود گران جان

بر خیز و سبک سرش به در ده

تا جذب پیاله یی توان کرد

از اولِ روز ما حضر ده

ترتیب چنین نگاه میدار

گه اندک و گاه بیشتر ده

پیغام فرست سوی منظور

گو باز مجالِ یک نظر ده

با پیک صبا بگوی کای باد

ما را ز مقام او خبر ده

من بعد سخن مگو نزاری

ترکِ سخنان مختصر ده

بر یاد بساط مجلس شاه

بر خیز و شراب شوق در ده

شمارهٔ ۱۰۷۹

بر کوچه ی او خواهم یک بار گذر کرده

ور شهر وجود خود اوباش به در کرده

در کنج خراباتی بر هر طرفی لاتی

با توست ملاقاتی بی میل نظر کرده

تا کی برَد از راهم اندیشه ی کوتاهم

یک باره همی خواهم با عقل دگر کرده

ماییم و غرامت را بربسته علامت را

پیکان ملامت را از سینه سپر کرده

در واقعه ای مشکل شب ها همه بی حاصل

در چشم قرارِ دل مکحول سهر کرده

با عکس جمال او یعنی که خیال او

تکرار وصال او شب تا به سحر کرده

ماییم و دلی مسکین نه کفر در او نه دین

بر بوی لب شیرین ابری ز شکر کرده

بی چاره نزاری هان بآزای زخود پنهان

خود را و مرا برهان زین هر دو گذر کرده

تا چند ز جان و تن تن می زن و جان می کن

در خرمن هستی زن این آتش بر کرده

شمارهٔ ۱۰۸۰

ای به دیدار تو جانم آرزومند آمده

پای تا سر همچو زلفت بند در بند آمده

بیش تر فریاد رس جانا که از بس اشتیاق

کار من در یک نفس با قطع و پیوند آمده

بیش ازین طاقت ندارم در فراق روی تو

یعلم الله نیز اگر حاجت به سوگند آمده

روزگاری دیر باید تا توانم باز گفت

آنچه بر من بنده زاندوه خداوند آمده

هر نفس جانم رسد از آرزومندی به لب

تا نپنداری نزاری از تو خرسند آمده

شمارهٔ ۱۰۸۱

دوش بازم قاصدی از حضرت یار آمده

نی غلط کردم کدامین دوش هم‌وار آمده

مملکت بخشیم و مملوکیم و در رتبت به ما

از ملایک دم به دم الهامِ بسیار آمده

تا ز خود بیرون نیایی ره نیابی در جرم

کی خرد در منزلِ عشّاق هشیار آمده

عشق ما بازی نباشد عزم سربازی مکن

یار می باید که باشد چست و عیار آمده

قطعِ جان خوش کرده‌ام زآن شب که دیدم روی دوست

سر برای این چنین روزی مرا کار آمده

از خیال نرگس چشمان مستش تا به روز

نوک مژگان هر شبم در دیده مسمار آمده

نیست در مصر قبولی دل عزیزی هم چو او

هر چه یوسف نیست زان در چشمِ من خوار آمده

کاشکی تانستمی گفتن که این درد از کجاست

وز که و کی باز در جانم پدیدار آمده

برگ‌ها در باغ وحدت بر درختِ امتحان

هر یکی در عشق حلّاجی‌ست بر دار آمده

عاشقم عاشق به آواز بلند ای دوستان

باش گو کوته نظر بر من به انکار آمده

من ز خود اقرار دارم حاجتِ انکار نیست

جملهٔ اعضای من بر من به اقرار آمده

رفته بودم زین جهان بر بوی او باز آمدم

هم چو بلبل کز برای گل به گل زار آمده

پای بندم گر نزاری بود در بازار عشق

این زمان هستم ازو یک‌باره بیزار آمده

شمارهٔ ۱۰۸۲

یار می باید که باشد چست و چالاک آمده

آری آری این بیان در عین لولاک آمده

می‌تواند شد به معراج حقیقی چون نبی

هر که را این معرفت در تحت ادراک آمده

بر جناح شوق اگر بنشاندت جبریل عشق

خویش را بی‌خویشتن بینی بر افلاک آمده

بر عرض هرگز نخواهد خویشتن را عرضه کرد

هر که از مبدای فطرت جوهرش پاک آمده

نور حق آلوده کی گردد به ادناسِ جهول

فعلِ جسم از آب و باد و آتش و خاک آمده

جام در ده ساقیا جامی که نزد اهل دل داد

زهرِ قاتل وقتِ استعمال تریاک آمده

عشق هر جا خانه گیرد عقل را بر در زند

صیدِ مسکین چون بود در قیدِ فتراک آمده

هر دو عالم چون بود در جنب قدر یک جهت

هم چو پیشِ بادِ صرصر خاک و خاشاک آمده

بارها آید سروش و رازها آرد به من

وز نزاری گر قسم خواهند حقّاک آمده

شمارهٔ ۱۰۸۳

ماییم و جانی بر دهان از جور هجران آمده

نی سهو گفتم جان به لب بر بوی جانان آمده

در انتظار وصل شد ده روزه ایّامِ بقا

مقصود کی حاصل شود عمری به پایان آمده

طاقت ندارم بیش ازین درد فراق دوستان

مِن بعد چون پنهان کنم دردی به درمان آمده

ای باد بگذر یک شبی بر روضهٔ جانان من

تا بر زمین خلدی دگر بینی زرضوان آمده

در روضه ماهی حور وش کز عکسِ نورِ رویِ او

هر روز بر بام فلک خورشید تابان آمده

بی تو چنان زارم که گر بیند رقیبت بر درم

گوید نزاری نیست این شخصیست بیجان آمده

شمارهٔ ۱۰۸۴

مسیح اگر به نفس کرد مرده‌ای زنده

بیا که مرده به می زنده می کند بنده

غلام همّت دهقان و دست و بیل وی‌ام

که شاخِ رز بنشانده‌ست و بیخ غم کنده

مرا چه غم که ملامت کنند مدعیان

محیط کی به دهان سگان شود گنده

گذشته فایده برد از گذشته راست چنانک

رسد نصیبهٔ آینده هم به آینده

بیار تا تو چه داری به نقد و کیسهٔ نقد

به نقدِ وقت نگه‌دار زر پاینده

مشو به طاعت بی‌طوعِ خویشتن مغرور

که بر عبادتِ ما می‌کند قضا خنده

مگر عنایت حق دست گیرِ ما باشد

به یمن طالع میمون و بختِ فرخنده

برونِ زرق فروشان به ازرقِ تزویر

مزیّن است و درونشان به حشو آگنده

ز بیمِ آتشِ دوزخ ز آب بر مشکن

بهادری نکند لشکریِّ ترسنده

شراب خواره چه ماند به ظالمی که چو سیل

به یک مصادره سد خان و مان برافکنده

غنیمت است به جان جرعه‌ای و تا یابی

بخر نزاری، مشنو که نیست ارزنده

شمارهٔ ۱۰۸۵

ای مرا هم چو دیده نادیده

دیده بسیار خوش‌تر از دیده

گر چه نادیده هم چو دیده تویی

کی بود هم چو دیده نادیده

غایتِ حدِّ حسن می‌دانی

چیست نادیدهٔ پسندیده

آفرینش ز مبداءِ فطرت

نی بدل گشته نی بگردیده

آسمان نام عشق برد مگر

بحر از آن مست گشت و جوشیده

مغزش از دودِ دوزخ آگنده

هر که او بویِ عشق نشنیده

عقل خود از بساط عشق به عجز

مهرهٔ اختیار بر چیده

ز آن نزاری همیشه آشفته‌ست

که همه ساله عشق ورزیده

شمارهٔ ۱۰۸۶

ای ترکِ ما گرفته پیوندِ ما بریده

آخر ز ما چه دیدی ای نور هر دو دیده

بی موجبِ گناهی از ما به خشم رفته

بازآ که در فراقت کارم به جان رسیده

آرام جان برفته ترکِ وفا گرفته

ممکن بود که باشد هرگز دل آرمیده

مسکین دلم ببرده با خویشتن به برده

او خود ز دامِ زلفت کی بود سر کشیده

بنگر چه گونه باشد اکنون که بوده باشم

از گوشة دهانت سد چاشنی چشیده

جانم به لب رسیده در آرزوی رویت

اول که بودم از تو آوازه‌ ای شنیده

گرچه نیی ز چشمم یک دم برون ولیکن

صاحب نظر نگیرد نادیده هم چو دیده

گر ناله نزاری روزی رسد به گوشت

چون بشنوی نگیری بر خویش ناشنیده

رازی که با تو دارم سرّی که با تو گفتم

زنهار تا نگویی با هیچ آفریده

می‌دار یاد ما را ما خود که‌ایم بی تو

ناممکن است از تو امّید ما بریده

شمارهٔ ۱۰۸۷

یاد آن وقت که جانانهٔ ما ترسیده

آمدی بر سر من از همه کس دزدیده

در برم بودی تا وقتِ سحر هم‌خوابه

وز رقیبان همه شب بر تنِ من لرزیده

گر بگویم که کدام است چنان دان که دگر

هم‌چو او دیده ی کس دیده نباشد دیده

مردم دیده ی من پیش ندیده‌ست چو او

باور از دیده گرت نیست بپرس از دیده

اضطرابی که در اعضای من از غیبت اوست

باز اگر در برم آید شود آرامیده

آن محبّت که مرا هست مبدّل نشود

گرچه بسیار بود دورِ زمان گردیده

ای بسا شب که نزاری ز شبِستانِ وصال

یادها کرده و تا روز به خون غلتیده

شمارهٔ ۱۰۸۸

ای من به وفای تو رسیده

وز تو همه نقض عهد دیده

آهو چشما چرا چو مجنون

یک‌باره شدی ز ما رمیده

هر شب ز غمت هزار طوفان

دیدیم ز رستخیز دیده

در آرزوی رخِ تو هر دم

جانی دارم به لب رسیده

بنگر که چه‌گونه شد به یک‌بار

ناگاه ز بختِ بغنویده

پیمانِ نگار ما شکسته

پیوندِ وصال ما بریده

ای کاش که بودمی به عمری

پیغام تو از کسی شنیده

بی‌چاره نزاری از تو شب‌ها

خون خورده و غصه‌ها کشیده

با این همه روز و شب نبوده‌ست

بی یادِ تو جرعهٔی چشیده

شمارهٔ ۱۰۸۹

عجب سرّی‌ست مردان را درونِ سینه پوشیده

نه با کس گفته‌اند ایشان نه زایشان کس نیوشیده

کی از سر جوشِ رمزِ دیگ ایشان چاشنی یابد

کسی کو نیست در بود و نبودِ خویش جوشیده

کسی کز خود برون آید دگر از خویش ننماید

ز خویش آگه برون ناید که شد در خویش پوشیده

ز خود بینی نبینی جز عدم از خود ببر یارا

که برکم در وجود آید ز شاخ و برگ خوشیده

نبینی عقل را چون عشق بام و در فرو گیرد

همه با او گذارد سر چه ورزیده‌ست و کوشیده

نه خواهد آمدن با خویش نه هُش‌یار خواهد شد

کسی کز مبداء فطرت شرابِ شوق نوشیده

نزاری بلبل بستانِ عشاق است و از مستی

گهی بر سرو نالیده گهی بر گل خروشیده

شمارهٔ ۱۰۹۰

مگر وصال تو روزی شود دگرباره

به قدرِ جهد بکوشم به حیله و چاره

به رغم جانِ رقیبت چه‌گونه می‌خواهم

که خاک بر سرِ آن ظالم ستم‌گاره

دراوفتاد به پایِ تو باز چون خلخال

گرفته دستت و بوسیده باز چون یاره

به حسنِ تو نبود دل‌بری جفا پیشه

به بخت من نبود عاشقی جگرخواره

چو مرغ زیرک اگرچه رمیده دل بودم

به دامِ عشق برآویختم دگرباره

ترا چه غم که ز جورِ تو چون نزاری زار

هزار دل‌شده سرگشته‌اند و آواره

شمارهٔ ۱۰۹۱

به پای عشق درافتاده‌ام دگرباره

عنان به دستِ بلا داده‌ام دگرباره

درِ ملامت اگر عاقلید مردم را

خبر کنید که بگشاده‌ام دگرباره

هزار بار چو شوریدگان منادی عشق

به گرد شهر فرستاده‌ام دگرباره

رواست گر ز پسم سرزنش کنند که باز

به پیش عقل دراستاده‌ام دگرباره

به آب چشم نزاری خلاص نتوان یافت

ز آتشی که درافتاده‌ام دگرباره

شمارهٔ ۱۰۹۲

به دام عشق درآویختم دگرباره

ز شهر فتنه برانگیختم دگرباره

هزار بار همه خاکِ آستانة دوست

به خونِ دیده برآمیختم دگرباره

چو پیش ازین که برآشفته بودم از مردم

نفور گشتم و بگریختم دگرباره

نزاریا چه کنی قصّه هم چنان می‌گوی

به دامِ عشق درآویختم دگرباره

شمارهٔ ۱۰۹۳

از برت می‌روم به ناچاره

طمع از جان بریده یک باره

تا کجا سر برون کند مجنون

که شد از کویِ لیلی آواره

از بلایی چنین که پیش آمد

بوده‌ام ترس‌ناک همواره

تا کند احتمالِ دردِ فراق

کو دلی بردبارِ خون‌خواره

ماه‌رویا بسوزم ار برسی

بر سر راه من به سیاره

از تو دارم طمع که یادآری

از نزاریِ زار بی‌چاره

شمارهٔ ۱۰۹۴

بیار از آن لبِ شیرین‌تر از شکر بوسه

بده ز حقه ی لعل پر از گهر بوسه

به دوست کامی می در ده و چنان می خور

که می‌رسد متعاقب به یک دگر بوسه

گر از لبِ تو به یک بوسه رخصتی یابم

هزار بوسه کنم مستزاد بر بوسه

نخواهم از تو دگر صورتی مگر معنی

ندارم از تو دگر وایه‌ای مگر بوسه

بیار بوسه منه خوانِ خوردنی که بود

تفاوتی ز شکر پیره تا شکر بوسه

می رحیق چرا بر هلالِ ابروی دوست

ننوشم و نخورم از لب قمر بوسه

از این دو نیست برون گرچه هر دو با هم نیست

دوای دردِ نزاری می است اگر بوسه

شمارهٔ ۱۰۹۵

زین پیش اگر مجنون دیوانه بُد اکنون که

از شبنم عشقِ او یک قطره و جیحون که

مجنون همه ی لیلی لیلی همه ی مجنون

این جا نه دویی باشد لیلی چه و مجنون که

چون موج برانگیزد چون اسب برون تازد

در معرض این و آن دریا چه و هامون که

دانم که نمی‌داند مفروغ ز مستأنف

گر معرفتی داری مافوق که مادون که

یک جوهرِ فرد آمد در عالم کثرت عشق

بر هم زدگان دانند افسرده که مجنون که

دیرینه حکایت‌ها با اوست نزاری را

تا خود چه کند عرضه بر رایِ همایون که

خونِ رز و خونِ دل تا چند خوری هر دو

تا خود که برون آید از عهده ی این خون که

شمارهٔ ۱۰۹۶

ای رشک برده در باغ از عارض تو لاله

خون کرده ناف آهو در تبّت از کُلاله

ای پرتوِ تجلی یعنی صفات پاکی

در سینه ی تو پیدا چون باده در پیاله

نادر بود در انسان جسمی بدین شریفی

کز آدمی نزاید زین خوب‌تر سُلاله

هر بامداد از در بازآیدش جوانی

رویِ تو گر ببیند پیرِ هزار ساله

مه کوثر و مه طوبا من با تو در بهشتم

آن وعده نیست مهمل وین شد نخست حاله

صبرم به پیش عشقت چندان محل ندارد

کز آستینِ حیلت بیرون کند قباله

مردِ غمت نبودم زیرا که وقت کوشش

مشکل به کار آرد هر مرغ از این نواله

با سینه ی پر آتش در کوره ی فراقت

تا کی شود سِرشکم افسرده هم‌چو ژاله

وقتی اگر بنالد از دردِ دل نزاری

شاید که دردمندان زاری کنند و ناله

شمارهٔ ۱۰۹۷

از نَفَس دوست شد مریمِ جان حامله

معتقد و اعتراف معترض و ولوله

نطفه ی امرست وز او روح تولد شده

مریم جان لاجرم بکر شود حامله

از درِ این رمز نیست مردِ تهی معرفت

در خورِ این لقمه نیست مرغِ تنک حوصله

قوّت ادراک عشق حل کند این مشکلات

دیر برآمد که ماند عقل درین سلسله

عقل به یک منزلی تا درِ مقصد رسید

سَیر نیارست کرد ماند در آن مرحله

زنگ ز مرآتِ دل عشق تواند سترد

آینة عقل را عشق زند مصقله

پنبه‌بزی فاش کرد یک نکت از سّر حق

در همه عالم فتاد شوری از آن مسأله

یار به بالین من کرد گذر دوش و گفت

بیش تغافل مکن می‌گذرد قافله

خانه تهی کن که شاه می‌رسد از اقمشه

زآن که میسر نشد خلوت با مشغله

دیده ی خود دیده را طاقتِ آن نور نیست

کی شود اضداد جمع شب‌پره و مشعله

حق به مُحق می‌رسد در درجات کمال

کی شنوند این سخن طایفة مبطله

آه نزاری خموش بیش مدر سَترِ من

عاجزم از دستِ تو با که کنم این گله

شمارهٔ ۱۰۹۸

زهی از عنبر سارا نغوله

کمندست آن که داری یا نغوله

ظریفت گفتن و چالاک رفتن

لطیفت گردن و زیبا نغوله

چرا دربندِ زنجیرش فکندی

مگر دارد چو من سودا نغوله

برای صید دل‌ها گاه گاهی

گره وا می‌کند عمدا نغوله

به دعوی کاکلت از سرفرازی

به پیشانی درآمد با نغوله

به دادش لاجرم سروا بریدند

چو خامش کرد کاکل را نغوله

ازین جا با دو شاخش بسته دارند

که بیرون آمد از یاسا نغوله

نزاری را بناگوشت بزد راه

که نه دل می‌برد تنها نغوله

شمارهٔ ۱۰۹۹

غلام ساقیِ خویشم که از شرابِ شبانه

ز بامداد کند چشمة حیات روانه

به جمع کردنِ اصحاب قاصدی بفرستد

چنان که عذر کسی نشنود به هیچ بهانه

حریف را که کند کاهلی سزا بدهندش

به زور موی کشانش برون برند ز خانه

اگرچه هر که به عنفش بری به حلقه ی مجلس

یقین که نیست حریفانه بل بود خرفانه

وگرنه زنده‌دل از یرتِ صبح‌گاه به تعجیل

به باغ خنب دواند الاغ ایلچیانه

غرض فزونیِ شوق و محبت است زیاده

نه لهو و هزل نه آوازِ چنگ و بانگ چغانه

چو باد می‌گذراند زمانه کشتی عمرت

وزین محیط به یک حمله می‌برد به کرانه

میان قلزم دنیا بمانده‌ای متحیر

بکوش تا به سلامت برون شوی ز میانه

دلا مکن به ملاقاتِ دوست هیچ توقع

هنوز ناشده از خویشتن به دوست یگانه

ز خویشتن به درآ تا به خانه دوست درآید

دویی نشانه ی کثرت بود مباش نشانه

مپیچ روی ز وحدت مکن تتّبع کثرت

فسونِ عشق ز خود دفع می‌کنی به فسانه

مباش الاّ فرزند نقدِ وقت عزیزا

قبول کن ز نزاری نصیحتی پدرانه

چو روزگار سر آمد چه پادشا چه گدا را

به یک نفس که برآرد زمان نداد زمانه

شمارهٔ ۱۱۰۰

گران‌جانی مکن یارا مشو در خوابِ مستانه

چو بانگِ صبح بشنیدی سبک برخیز مردانه

به مسمار ارادت خویشتن چون حلقه بربندی

اگر روزی دهندت ره درون بارِ می‌خانه

تو گردانی که در تفریق مجموعیم پس دانی

که بر هرزه بریزد مردِ دهقان بر زمین دانه

چه می‌لافی که من هستم به جان مشتاقِ وصل او

کجا آری فرودش چون نداری جای جانانه

نزولِ پادشاه و بر قماش ما و من منزل

نباشد لایق گنج نهان هر کنج ویرانه

دلی می‌بایدت از خویش و از بیگانه ببریده

ترا با این چه کارست ای ز من چون خویش بیگانه

اگر در مسکرات آیی ببینی کز خردمندان

تفاوت‌ها بود با دین براندازانِ دیوانه

گر از اول درآیم تا به آخر با تو برگویم

نداری باور و داری معما جمله افسانه

چو تو خود را ندانی پس چه می‌دانی نزاری را

نزاری شمع عشّاق است و عقل و نفس و پروانه

شمارهٔ ۱۱۰۱

مسلمانان دگرباره به کوی افتادم از خانه

ندانم تا چه بودستم که نه خویشم نه بیگانه

نه چون زهّاد در زهدم نه چون عبّاد در طاعت

نه چون فسّاق در فسقم نه چون رندان به می‌خانه

نه با کیشم نه بی‌کیشم نه با خویشم نه بی‌خویشم

نه سلطانم نه درویشم نه فرهنگم نه فرزانه

نه باهوشم نه بی‌هوشم نه گویایم نه خاموشم

نه هُش‌یارم نه مدهوشم نه با عقلم نه دیوانه

نه غمگینم نه دل‌شادم نه مملوکم نه آزادم

ز دست خود به فریادم نه آبادم نه ویرانه

مرا چون نیست مأوایی نه در کوه و نه در صحرا

مرا چه مکّه چه بطحا چه ترکستان چه فرغانه

نه شرقی‌ام نه غربی‌ام نه علوی‌ام نه سفلی‌ام

نه در دوزخ مرا کاخی نه در فردوس کاشانه

نه از خاکم نه از بادم نه از آبم نه از آتش

نه صیدم من نه صیّادم نه دامم نیز و نه دانه

نه عرشی‌ام نه فرشی‌ام نه جنّی‌ام نه انسی‌ام

ندانم تا چه مرغی‌ام که نه شمعم نه پروانه

نه اندر هستیِ هستم نه هستی هست در دستم

نه تن هستم نه دل هستم نه جان هستم نه جانانه

نه تازی‌ام نه رازی‌ام نه حربی‌ام نه غازی‌ام

نه حدّی‌ام نه تازی‌ام نه نامردم نه مردانه

نه بر کارم نه بی‌کارم نه با یارم نه بی‌یارم

مسلمانان نمی‌یارم بگفتن چیست افسانه

الا ای پیر فرزانه قدم در نه به می‌خانه

وزان خنبِ ملوکانه به من ده پُر دو پیمانه

که رفت از حد شکایت‌ها درازست این حکایت‌ها

نی ام مردِ روایت‌ها من و دُردی و دُردانه

نزاری گر تو زیشانی برستی از پریشانی

که باشد مردِ پیشانه هم ایشانند پیشانه

شمارهٔ ۱۱۰۲

غریبا گر خبر داری ز خانه

فرود آی و مکن چندین بهانه

اگر دنیا فرو ریزند از هم

محبت بر سر آید از میانه

مکن روزِ قیامت عرض بر من

که من مستم ز معراج شبانه

اگرچه دیده دید و گوش بشنید

چو ستر آمد همه هست و زبان نه

به وحدت از همه اکوان برون شو

که در کثرت یکی باشد نشانه

ترا با این و آن کاری نباشد

هم او باشد جز او نبود یگانه

اگر دنیی و عقبی بر هم افتد

مرا کاری به این نه و به آن نه

چو حکم او زمانی تا زمان است

ندارم اعتمادی بر زمانه

چه می‌گویم زمان چه و مکان چه

تویی و بس زمان نه و مکان نه

درون پوست باید بود تن‌وار

که تا رنگی برآرد ناردانه

وصیّت می‌کنم این نکته بشنو

حدیثی از نزاری دوستانه

اگر تو هیچ باشی او بود نیز

چه می‌خواهی دگر چندین بهانه

شمارهٔ ۱۱۰۳

تا قدم در ره مردان ننهی مردانه

لافِ مردی مزن ای خواجهٔ نافرزانه

در حریمِ حرمِ عشق ترا ره ندهند

تا که از خویش به کلّی نشوی بیگانه

خویشتن بین بنبیند به جز از خود کس را

به کسی بین نه به خود تا نبود افسانه

عقل آن‌جا چه کند چون نتواند ره برد

مرد باید که بود شیفته و دیوانه

قبله از راه حقیقت نکند جز رخ دوست

کعبه سازد ز سر صدق درِ می‌خانه

بسته ی توبه و پیمان مجازی نشود

جان نهد از کف و از کف ننهد پیمانه

سرّ اسرار چو شمع است از او نور نیافت

هر که بر شمع نشد سوخته چون پروانه

چون نزاری اگر از دامِ بلا برگذری

نبود در سرت از حرص هوایِ دانه

شمارهٔ ۱۱۰۴

میان من و دوست چون شد یگانه

نماند به جز دوست کس در میانه

چو با دوست افتاد کار از دو جانب

دویی جمله معدوم شد در یگانه

چو بیرون از او نیست از خود چه لافی

دگر هرچه گویی چه باشد فسانه

چرا کرده‌اند از مبادیِ فطرت

جنودِ محبت به دنیا روانه

از آن تا شود معرفت حاصل این جا

به تخصیص با دوستان دوستانه

مدار محبت ندارد تعلق

به آغاز و انجام دور زمانه

نیی لایق صدرِ سلطان همین بس

که باشی ملازم بر آن آستانه

اگر جا دهندت همین است جنّت

چه می‌خواهی ای یار چند از بهانه

تو با ساز ساز ار زمانه نسازد

گهی عاقلانه گهی عاشقانه

چرا کرد باید ادا پیش آن کس

که باز از ترینه نداند ترانه

بیا ساقیا با میان آر جامی

چه مانده‌ست از باقیات شبانه

چه ما را مهیاست اسباب فردا

شراب است و حورست و قیلوله خانه

روا نیست‌ام روز بی‌کار بودن

که فردای دنیا بود بی‌کرانه

بیا با تو تا بی‌تکلف بگویم

حدیثی ز روی صفا صوفیانه

اگر طالب وقت باشی از آن به

که بر وعده ایی دل نهی مهلتانه

نزاری ندارد به عقل انتسابی

حدیثش از آن است دیوانگانه

ولی مرغِ تسلیمِ ما از بدایت

گرفته نشیمن بر این آشیانه

از آن مبتلا می‌شود هر زمانی

که مرغی‌ست خو کرده بر دام و دانه

شمارهٔ ۱۱۰۵

منم آن زاهد دورِ زمانه

که باشم ساکنِ خمّارخانه

گهی پوشیده رنگ صوفیانه

گهی بسته قبای کافرانه

گهی از کار دنیا بر کرانه

گهی در بندِ دام از حرص دانه

گهی دایر چو پرگار زمانه

گهی ساکن چو نقطه در میانه

گهی قارون به گنجِ شایگانه

گهی پول سیه در خان و مان ‌نه

گهی جان کرده قربان عاشقانه

گهی از سایه ترسان بد دلانه

گهی مرغ خرد را آشیانه

گهی تیر ملامت را نشانه

گهی بر سدره‌ام کرّوبیانه

گهی بر خاک ره چون آستانه

نزاری چند از افسون و فسانه

چنین بر خود چه می‌جویی بهانه

چه خیزد زین حدیث عامیانه

ز پا تا کی شوی با سر چو شانه

اگر خواهی حیات جاودانه

به یک‌رنگی توانی شد یگانه

شمارهٔ ۱۱۰۶

سگالی هست ما را در میانه

که می‌باید شدن با او روانه

میانِ ما و او چیزی نمانده‌ست

مگر ماییِ ما دام است و دانه

به جز اویی که هستِ اوست مطلق

دگرها جمله افسون وفسانه

مقلّد می‌کند دعوی که هستم

زغالی و مقصر آن یگانه

ولی ممکن بود هرگز که خفاش

ورای سدره سازد آشیانه

زهی ناممکن آخر در غدیری

کجا گنجد محیط بی‌کرانه

بتر از بت‌پرستی خودپرستی

درافتاده به دورانِ زمانه

بود کز بت‌پرستی باز آیند

کنند از دیر رخ در کعبه خانه

چو غل باشد که در گردن بماند

وبالِ خودپرستی جاودانه

نزاری با سخن‌دان دارد این رمز

نه با نادان که گوید احمقانه

شمارهٔ ۱۱۰۷

ای یار برون شو از میانه

تا باز بدو شوی یگانه

مستغرقِ وهم و رأی خویشی

بی‌داد مکن ز هردوانه

هم صحبتِ نیک‌خواه باشی

ایمن شوی از بدِ زمانه

تسلیم کن و به عشق بسپار

پندیست عظیم عاقلانه

باشد که از این محیط خود را

بیرون فکنی بدین بهانه

دریاب که مرغِ زخم خورده

پرهیز کند ز دام و دانه

از بندِ قفس خلاص یابد

خوش باز رسد به آشیانه

خرّم دل آن که بی‌حجابی

با مرجع اصل شد روانه

آسوده وجودِ او که گشته‌ست

مخصوص به عمرِ جاودانه

انگشت نمایِ خلق بودن

تیرِ شر و فتنه را نشانه

نی کم سخنیست، بشنو از من

هر چند نماید ابلهانه

نی نی به ازین برو بپرداز

از اقمشه ی خیال خانه

بهلول صفت برآر ناگاه

دیوانگیِ محقّقانه

تا بار دهندت ای نزاری

می‌بوس ترابِ آستانه

باشد که به حبّ بوترابت

بخشند به جودِ بی‌کرانه

ساقی بگذر ازین مقالات

بر دستم نه می مغانه

شد روز فسانه چند گویم

پیش آر ز باقیِ شبانه

شمارهٔ ۱۱۰۸

تو مرا هم‌نفسِ دیرینه

من همان احمدکِ پارینه

هم‌چنان است که بر آهن و سنگ

نقش اخلاص توام بر سینه

هر کجا مهر و محبت باشد

درنگنجد سرِ مویی کینه

باده ی شوق و شرابِ کهنه

آن حلال است ولیکن این نه

مرغِ دل در قفسِ سینه ی ما

دانه ی عشق خورد نی چینه

پوش ما هیچ تفاوت نکند

گر نسیج است اگر پشمینه

نوش باید که بود آماده

اگر ام روزی اگر دوشینه

نقد را باش که سودت نکند

غیبِ فردایی و فوتِ دینه

ساقیا می به نزاری می‌ده

روز چه شنبه و چه آدینه

می به سیمینه و زرّینه مده

در سفالینه ده و چوبینه

گر زبر زیر شود زیر زبر

من و کنج خود و گنجِ سینه

شمارهٔ ۱۱۰۹

خوشا آبِ انگور در آبگینه

چو سیمابِ لرزان درونِ قنینه

حریفِ موافق ندیمِ موفق

بت مهربان بی‌رقیب به کینه

من و جام می هر کسی را غذایی

ضرورت بود نقل و می مرغ و چینه

من و لاپه‌ ای بر کف و کنج گلخن

من و رقعه بر جامه بر کفش پینه

قبای مرصع کلاه مغرّق

ازین‌ها نباشد مرا در خزینه

نباشد زرم لیک در خاک پنهان

رقیبان بسیار دارم دفینه

دگر مردمان را متاعی و مالی

مرا گنج حکمت بود در سفینه

به جز زرّ رخ‌ساره و اشکِ سیمین

نه سیمینه باشد مرا نی زرینه

حریف موافق رقیبِ منافق

چنان دوست دارم ولیکن چنین نه

الهی امید از تو دارد نزاری

چو خواهی برون بردنش زین گلینه

ازو یک نفس بر امیدِ ترحم

ز تو یک نظر در دمِ واپسینه

تو دانی و دانم که ضایع نمانم

ازین گنج پوشیده در کنج سینه

محق حق گزاری کند مستحق را

ولای تو در سینه دارم رهینه

شمارهٔ ۱۱۱۰

دلم بر آتشِ هجران بسوخت زار اندوه

رخم به خونِ جگر کرد لاله‌زار اندوه

ز دست عشوه هنوزم نداده بود خلاص

فکند بازم در پایِ انتظار اندوه

نه ممکن است که بی‌پای‌مردیِ شبِ وصل

مرا برون کند از دستِ روزگار اندوه

ز دستِ دل چه کنم کارِ من به جان آمد

ز بس که دست و دلم می‌برد ز کار اندوه

اگر فراقم ازین دست پای بردارد

برآورد ز دل و جانِ من دمار اندوه

به لب برآورد از حقّه بدن جانم

به دستِ شعبده هر دم هزار بار اندوه

نه بر مشاهده ی طلعتِ تو در حلقم

زقوم و زهر کند جامِ خوش‌گوار اندوه

چو از میان تو گویم چراست آن که مرا

ز سیلِ چشم چو جیحون کند کنار اندوه

نماز شامِ غریبان قیامتی دگرست

قیاس کن چه کند در شبانِ تار اندوه

مدارِ عشق نباشد نزاریا بر هجر

به کامِ دل بسی عاقبت مدار اندوه

شمارهٔ ۱۱۱۱

هر کجا برفکند قامتِ جانان سایه

گوهر از سنگ برآرد اثرِ آن سایه

قدمش خاصیت فرّ همایی دارد

بر سرِ هر که فکند از سرِ احسان سایه

آفتاب است به رخساره و گسترده مدام

بر هر اطرافش از آن زلفِ پریشان سایه

پس روِ رایت حسنش چو قمر بسیارند

لازم است از پیِ خورشیدِدرخشان سایه

دل‌برا پس رویِ چرخِ سراسیمه مکن

هر زمان چون فلک از من بمگردان سایه

اشکم از آرزویِ رویِ تو چندان برود

کافکند آبله بر دیده ی گریان سایه

بر سرِ بحر کنارم چو نشست ابرِ دو چشم

اوفتد بر فلک از کثرتِ طوفان سایه

عقل زایل شود از من چو تو بنمایی روی

کند از مطلع خور میل به نقصان سایه

ظلمت و نور به هم گر نبود چون فکند

خطِ مشکینِ تو بر طلعتِ رخشان سایه

شب که دیده‌ست درآمیخته با روز آخر

زآن که در عین ضیا کی بود امکان سایه

تا ببندد چو مغان پیش خیالت زنّار

نفکند زلفِ تو بر هیچ مسلمان سایه

سایه بر کارِ نزاری فکن ای سروِ بهشت

که جگر سوخته را تازه کند جان سایه

مردم شیفته بی سایه نباشد گویند

پس منِ شیفته را کو اثری زان سایه

شمارهٔ ۱۱۱۲

نگاه می‌کنم از هر چه آفرید خدای

مرا سه چیز خوش آمد درین بهشت سرای

یکی سماع و دوم باده و سیم شاهد

که اختیار همین هر سه کرد عالی رای

نه هم چو زمزمه‌ی مطرب است شوق‌انگیز

اگرچه سحر کند عندلیبِ زهره‌سرای

نه هم‌چو آبِ رزان مونس است و غم‌پرداز

اگرچه آب روان نیز هست جان‌افزای

نه چون زمرّد سبزست بر عذارِ چو سیم

اگرچه سبزه بود دل‌فریب و طبع گشای

چو زلفِ یار نباشد بهار، عنبر بوی

چو رویِ دوست نباشد فلک جهان‌‌آرای

که را تفرّج باغ است و بوستان رغبت

که من ز دوست ندارم به خویشتن پروای

برو چو نای مپیمای باد بر سر خاک

به پای چنگ به پیمانه باده می‌پیمای

چرا چو آب برآرد ز روی آینه زنگ

ز سینه آب عنب صیقلی‌ست زنگ‌زدای

جهان بخورد نزاری به نیم کاسه سفال

به جام خویش بیا گو جم و جهان بنمای

شمارهٔ ۱۱۱۳

ای به خورد و خواب قانع هم‌چو حیوان از غذای

یک نفس زین چارچوبِ طبعِ حیوانی برآی

آدمی مانی ولیکن آدمی سیرت نه ای

دیو پیکر نیستی اما که هستی دیو رای

خود گرفتم باصره‌ ت را قفل حیرت بسته‌اند

امتحان را چشمِ دل بر آینه ی عبرت گشای

عالمِ باقی و فانی را به هم نسبت مکن

روزکی چند ار خوشت باشد درین فانی سرای

گر نکو نامیت می‌باید مجوی آزارِ خلق

کز ستم‌گاری نشد با فرّه ی ایزد همای

رستگاری با کم آزاری توانی یافتن

با کم آزاران نشین و با کم‌آزاران گرای

شمارهٔ ۱۱۱۴

که می‌برد خبر از من بدان جهان آرای

که زینهار تو و عهدِ من برایِ خدای

تو آفتابی و من ذرهّ‌ ای چنان نکنی

که در زمانه شوم چون هلال دست‌نمای

مرا خوش است به دشواری و به آسانی

به اعتمادِ تو ای ماه‌رویِ مهرافزای

اگر ز پیکر من بند بند بگشایند

روا بود تو به کس لب به خنده برمگشای

بکن برایِ صلاح از مخالفان پرهیز

که نیک‌بخت بود متّقی به هر دو سرای

چو اتفاقِ محبّت ز هر دو جانب هست

من و تو و تو و من، گو حسود ژاژ مخای

به سر بگردم و دستت چنان به دست آرم

که بعد ازین ز سفر درکشم به دامن پای

خوشا که حلقه به در برزنم چو بازآیم

یکی درم بگشاید به مرحبا که درآی

به دوستی نزاری که رغمِ دشمن را

به دستِ معتمدی نامه‌ ای به من فرمای

شمارهٔ ۱۱۱۵

روی زیبا به تو گفتم که میارای میارای

فتنه بر فتنه منه حُسن میفزای میفزای

روزگاری‌ست که بر کشته‌ی هجران نگذشتی

رحم کن بر من بی‌چاره ببخشای ببخشای

در گشاده‌ست و من استاده به خدمت مترصّد

لطف کن یک نفس از بام فرود آی فرود آی

باده پیمای که پیمانه ی پیمان‌شکنِ عمر

پر شود زود بیا باد مپیمای مپیمای

گفته‌ای طاقتم از دستِ نزاری برسیده ا‌ست

الله الله، دگر این لطف مفرمای مفرمای

شمارهٔ ۱۱۱۶

غم نخواهم خورد گر دنیا سرآید گو سرآی

مطربا خوش می‌زن و خوش می‌‌خور و خوش می‌سرای

عمر باقی چیست نقدالوقت را دریافتن

کس نخواهد ماند جاویدان درین فانی سرای

پای‌مردی تا به دست آری منه سر بر زمین

خیز حبل‌الله بگیر از چاه ظلمت بر سر آی

گر نداری باورم اینک گواهم عادل است

در کلام‌الله بیابی گر بخوانی چند جای

گر نمی‌خواهی که در ظلمت بمانی، بازگرد

از همه دیوانِ مردم چهره ی ابلیس رای

پیش از آن کت مالک قصّاب بگشاید ز هم

مُهره‌های پشت، مِهر از کیسه ی زر برگشای

آن که بر هم می‌فزاید زر به زرق و زور وظلم

گر تواند یک نفس در زندگانی گو فزای

ساقیا بر دست من نه جام شوق انگیز عشق

تا چنان گردم که پای از سر ندانم سر ز پای

پُر به من ده ساغری امشب که فردا در بهشت

ساغری پُر از شراب خاص بدهادت خدای

روح بی می بی‌صفا باشد ازین جا گفته‌اند

اهل حکمت جام می را صیقل ظلمت زدای

جام کی‌خسرو که می‌گویند می‌دانی که چیست

سینه ی مردان حق جامی بود گیتی نمای

در خراباتی که مردان‌اند با تو هرچه هست

از برون بگذار چون گفتند بسم‌الله درآی

دولت باقی ز فرّ سایه ی مردان طلب

نه ز پرّ استخوان پرورده ی مسکین همای

رمز با اربابِ معنی می‌رود اندیشه نیست

صدق می‌گویی نزاری حاسدت گو ژاژخای

دشمنم را گو دهل می‌زن که من بی هم‌دمی

دم نخواهم زد بدان گو باد پیماید چو نای

شمارهٔ ۱۱۱۷

گر هیچ به کویِ ما کنی رای

بر خانه ی چشم ما فرود آی

گرچه نبود چو من گدا را

در خوردِ نزولِ پادشا جای

زان روی که خانه خانه ی تست

زنهار مضایقت مفرمای

تا پیش کشی کنیم حالی

از حقّه ی دیده ی گهرزای

پروای کسی دگر ندارم

از توبه خودم کدام پروای

دریاب که شد ز دست کارم

آخر گذری کن از سرِ پای

ای سرو روان به موسم گل

روزی به طوافِ باغ ما آی

هم بلبل را چو من در آشوب

هم باغ به روی خود بیارای

گو باد نزاری و به زاری

آیا بود این سعادتم وای

شمارهٔ ۱۱۱۸

به مزدِ جان خود بر من ببخشای

دمی در کلبه ی احزان ما آی

چه معنی دارد این نامهربانی

بیا ای رشک مهر عالم آرای

بیا ای دیده را چون روشنایی

که بر چشمِ جان‌بینت کنم جای

تن و جان و دل و دین صرف کردم

دگر گر التماسی هست فرمای

چو شد مُلک وجودم از تو بلغاق

مرا زین بیشتر بلغاق منمای

به جانت دوست می‌دارم به جانت

که بستان جانم و بر جان ببخشای

تو روحی و لبت آبِ حیات است

مکاه از جان من در عمرم افزای

نیارم دامنت از دست دادن

به دستانِ رقیبِ بی سر و پای

مرا با این شکر نی چاشنی هست

برو گو مدّعی و ژاژ می‌خای

مکُش آخر نزاری را به زاری

چنین بر خونِ ناحق دست مگشای

نمی‌ترسی در روزِ مظالم

بگیرم دامنت ای سرو بالای

شمارهٔ ۱۱۱۹

چیست آن پای‌بندِ دست گشای

عقل فرتوت و عشق سحرنمای

عقل از امر فایض است آری

عشق هم فایض است از بالای

عاشقی عالمِ خوش است و مرا

نیست اکنون به عاقلان پروای

من چو اکنون نمی‌پرستم عقل

کوی دیوانگان گرفتم جای

او سرِ خویشتن گرفت چو من

درکشیدم ازو به دامن پای

من و اکنون و جامِ جان پرور

بر جمال بتِ جهان آرای

گفت و گوی سرای باقی را

نیک مستظهرم به فضل خدای

مرغ جان را نزاریا یک ره

زین نشیمن گهِ توهّم زای

تا ببینی عیان به چشم عیان

بال بگشای و سوی سدره برآی

شمارهٔ ۱۱۲۰

دل شکسته ی ما را رعایتی فرمای

به پرسشی چه شود الله الله از سرِ پای

دمی درآی و زمانی بپای و در خلوت

کله فرو نه و بندِ بغلترق بگشای

اگر بلایِ دلِ مردم است بالایت

ستیزه ی دلِ من دم به دم بلا منمای

ببین که خلق چه غوغا کنند و فتنه شوند

تفرّجی کن و چون یوسف از تتق به درآی

کمان مکش ز برِ تیرِ غمزه تا بُن گوش

ستم مکن ز برِ فتنه، فتنه برمفزای

رخت که آینه ی اعتبار دیو و پری‌ست

کسی ندید که پایِ دلش نرفت از جای

دلم به سایه زلفِ تو درگریخت چو دید

که فرّ زلف تو دارد خواصِ پرّ همای

تو خود حواله ی ما بوده‌ای به حکم ازل

غلط شدم به تو ما را حواله کرد خدای

ز دست رفت نزاری به لطف دریابش

به حال او نظری کن عنایتی فرمای

شمارهٔ ۱۱۲۱

گر نداری خبر از چشمه ی حیوان به من آی

تا به سرچشمه ی خضرت برم انگشت نمای

اگرت طاقت تشنیعِ جَهول است بیا

در خرابات و درِ می‌کده بر خود بگشای

نی غلط رفت که از خویش برون آمدن است

وان جهانی‌ست که آن‌جا نه جهان است و نه جای

وان چه جای است و مقاماتِ برانداختگان

که در آن‌جا نبود نه دل و دین نه سرو پای

ور سرِ بی سر و سامانت به برگ است و نوا

هرچه از خویش برون آمده باشی به من آی

ناشری پوش نه کم‌خا و نخ و اطلس و خز

نیستی کرمِ قَزین بیش به خود برمتنای

رفته تا سایه ی پای علم عشق خوش است

بیش هم پهلوی دیوارِ پی آزرده مپای

رای تو آفتِ دین تو و رنج دل تست

جنبشی کن ز خودی برشکن ای صاحب رای

عقل مشاطه ی رای آمد و رای احول چشم

چشم احول نپذیرد چو رخ خوب آرای

طمع خیر نزاری ببر از کون و مکان

چه تمتع ز جهانی که بود حادثه‌زای

حب ذریه ی اولادِ حبیب‌الله بس

هم برین باش و برین هیچ دگر برمفزای

شمارهٔ ۱۱۲۲

ای یار بی‌وفا که ز ما برشکسته‌ای

پیوند مهر و عِقد محبت گسسته‌ای

ضایع مکن حقوقِ مودّت به هیچ حال

گر خود همه دمی‌ست که با ما نشسته‌ای

ما از تو خسته‌ایم و شکایت نمی‌کنیم

باری مکن ز ما گله کز ما نخسته‌ای

ما دست شسته از دل و جان در وفای تو

تو دل چرا ز دوستی ما بشسته‌ای

با این همه لطافت و شیرین زبانی ا‌ت

با ما به گاهِ طعنه زدن چون کبسته‌ای

آخر به رستخیز منت التفات نیست

پنداری از صراطِ قیامت برسته‌ای

حالا ز سوز وامقِ بی‌چاره غافلی

آری هنوز باش که عذرا نجسته‌ای

ای سروِ باغ جان که ز چشمم نمی‌روی

بر جوی‌بارِ دیده ی من طرفه رسته‌ای

دل بردی از نزاری و جان هم دریغ نیست

گر دل درین ستم زده جان نیز بسته‌ای

شمارهٔ ۱۱۲۳

در دل نشسته‌ای اگر از دیده رفته‌ای

نی‌نی ز دیده نیز نگویم نهفته‌ای

ما بی‌تو نیستیم و توی ما پس از چه روی

گوییم گاه حاضر و گاهی برفته‌ای

چون برقِ سوزناک که در خشک و تر گرفت

از تاب مهر جان و دلم درگرفته‌ای

از نافه ی نغوله که هرجا دلی دروست

عطارخانه ‌ها همه بر هم کشفته‌ای

ای نوبهار حسن به بستان ما درآی

تا گل به از تو یا تو به از گل شکفته‌ای

لؤلؤی اشک بر مژه ی من ببین بیا

مردانه نکته‌ ای‌ست که در رشته سفته‌ای

خارست نوکِ هر مژه در چشم ما و تو

بر بسترِ حریر به صد ناز خفته‌ای

باریک می‌رود سخن آخر نزاریا

این زان دقیقه‌هاست که با کس نگفته‌ای

شمارهٔ ۱۱۲۴

رفتی و صیدِ خاطر احباب کرده‌ای

قلّاب شوق ز دلِ اصحاب کرده‌ای

دل برده‌ای و تاختن آورده‌ای به جان

آهسته‌تر که زهره‌ی ما آب کرده‌ای

بس زاهدانِ خشک که در بحرِ زهدشان

کشتی ز ره ببرده و غرقاب کرده‌ای

بس ساکنانِ کنج خرابات را که باز

خلوت‌نشین گوشه‌ی محراب کرده‌ای

شب‌ها که ما ز شوقِ تو تا روز کرده‌ایم

تو همچو بختِ خفته‌ی ما خواب کرده‌ای

ما را که یک دقیقه نصیب است ز آفتاب

ساعت شناس‌تر ز سترلاب کرده‌ای

خصمی مسلّط است که بر ما گماشتی

گفتم مگر رقیبی بوّاب کرده‌ای

نی عقل و نی فراغت و نی دل نزاریا

اثبات عاشقی به چه اسباب کرده‌ای

شمارهٔ ۱۱۲۵

تا در خرابه ی دلِ ما خانه کرده‌ای

خلوت‌سرای سینه چو کاشانه کرده‌ای

کنج دلم نه لایق گنج غم تو بود

آری مقامِ گنج به ویرانه کرده‌ای

آن بود بس مرا که شدم آشنای تو

یکباره‌ام ز مشغله بیگانه کرده‌ای

یک جرعه بی‌قرار کند پیل مست را

زین باده بر سرم که به پیمانه کرده‌ای

دیوانه گر به سلسله عاقل شود چرا

ما را به زلفِ سلسله دیوانه کرده‌ای

خالِ لبت به دولتِ این حالم اوفکند

دربندِ دامم از پی این دانه کرده‌ای

خود را به چشم مدّعیان وانموده‌ای

اندر زبانِ خلق چو افسانه کرده‌ای

منمای شمعِ روی به هر کس که خلق را

نادیده بر جمال چو پروانه کرده‌ای

یک‌باره پرده از سَرِ سِر برگرفته‌ای

خوش رفته‌ای نزاری و مردانه کرده‌ای

شمارهٔ ۱۱۲۶

مردمان گویند از می توبه تا کی کرده‌ای

باز لعبت بازی دیگر برون آورده‌ای

با که بر هم بسته‌ای این نقش و این شَین از کجاست

نذر تا کی کرده‌ای سوگند تا کی خورده‌ای

گه مقصّروار در بحث مراتب مانده‌ای

گه علم چون غالیان بر بامِ عالم برده‌ای

گاه در دعوت سخن با آسمان پیوسته‌ای

گاه در وحدت بساطِ لامکان گسترده‌ای

در تن‌آسانی دل و دست از دو عالم شسته‌ای

در مسلمانی خدا و خلق را آزرده‌ای

در فضولی هر چه تضییقی کنی دَه حرفتی

در دورویی هر چه تخفیفی کنی صد مرده‌ای

خشک و تر در خرمنِ لاغیر بر هم سوختی

در میان آتش کثرت هنوز افسرده‌ای

این همه هستم که می‌گویید و زین‌ها بیش‌تر

چون کنم پروردگارا گرچنان پرورده‌ای

تا نزاری از کجا پیدا کند خطِ جواز

گر ز لوح حرفتش حرفِ نعم بسترده‌ای

شمارهٔ ۱۱۲۷

ای یار بی‌وفا که دل از ما بریده‌ای

گویی که پیش هرگز ما را ندیده‌ای

سرگشته‌ام چو ذره ز خورشید روی تو

دامن چرا چو سایه ز ما درکشیده‌ای

لیلی شنیده‌ام که ز مجنون نمی‌شکیفت

مجنون شدم بتا به چه از ما رمیده‌ای

هیهات اگر به واقعه ی من رسیده‌ای

آری ملامتت نکنم نارسیده‌ای

هرگز خلاف رای تو چیزی نگفته‌ام

با من بگوی اگر تو ز جایی شنیده‌ای

دریای خون شده‌ست کنارم ز ابرِ چشم

از بس به نوکِ غمزه که جانم خلیده‌ای

از آبِ دیده آتشِ دل کم نمی‌شود

گیرم نزاری از مژه‌ها خون چکیده‌ای

در باغ سرو فارغ و آزاد می‌رود

او را چه غم اگر تو به قامت خمیده‌ای

شمارهٔ ۱۱۲۸

اگر عنانِ عنایت به سوی ما تابی

مگر بود که مرا زنده باز دریابی

عجب اگر اجلم مهلتِ وصال دهد

مگر که دیر نیایی و زود بشتابی

بیا کز آتشِ فرقت چو ژاله می‌بارد

بر آبگینهٔ رویم سرشک عنابی

غمت به تیغ بلا پوست باز کرد ز من

ندانم از که درآموخت رسم قصابی

ز روی همچو زرم اشکْ سیم می‌سازد

زهی فلان که چنین شهره شد به قلّابی

ز بس که موج زد و غوطه داد مردمِ چشم

گرفت مردمَکش خویِ مردمِ آبی

بیا که روی چو مهتابهٔ نزاری شد

ز آفتابِ رُخَت در حجاب مهتابی

شمارهٔ ۱۱۲۹

بازم افتاد دلِ ممتحن اندر تابی

از غم ماه‌جبینی شده‌ام مهتابی

باز از آشوبِ جهانی که نمی‌یارم گفت

قصّه‌ ای دارم و دارد صفتش اطنابی

جفت ابروش که طاق است چو دیدم گفتم

قبله ی خویش توان کرد چنین محرابی

دوش بنمود به من گیسو و گفتم به حکیم

کس پریشان‌تر ازین گفت نبیند خوابی

خود چه گویم ز دهانش که چو من تشنه بسی

جان بدادند و از آن چشمه نخوردند آبی

گو چنین باش بقا باد غمِ هجران را

گر میسّر نشود وصل به هیچ اسبابی

بی‌نهایت نبود هیچ بدایت الّا

قلزمِ عشق که آن را نبود پایابی

عاشقی بیش جگر خوردن و جان کندن نیست

گر همه حیف و جفایی بود از بوّابی

مهلتی باید و عمری که نزاری شرحی

باز گوید که چه‌ها می‌کشد از هر بابی

شمارهٔ ۱۱۳۰

دوش من بودم و خورشیدی و خوش مهتابی

بر کف از مشعله ی آتش رخشان آبی

مجلس آراسته از طلعتِ خورشید و چو ماه

ساقیی پیش و چو کوه از پسِ در بوّابی

کردمی سجده چو ساقی به من آوردی می

کشتیی پر که چو بحرش نبود پایابی

پیش ابرویِ بتی سجده توان برد که نیست

جز مگر در حرمِ کعبه چنان محرابی

گر رقیبم ندهد بار مده گو که مرا

نیست در خورد بر آن در ملک الحجّابی

منم و رندی و قلاشی و از دنیایی

نیم جانی‌ست فدا گر کند استصوابی

من ز خم‌خانه ی عشق آمده‌ام مست و خراب

سکّه ی من نشود قلب به هر قلّابی

نتوان برد به زورم ز خرابات برون

گر درآویزند از گردن من قلابی

هم‌چو من کس نشناسد به جهان قیمتِ می

من خود الحق صفتش کرده‌ام از هر بابی

هم‌چو جامِ جمش از غیب دهد آگاهی

گر منجّم کند از خشتِ خم اصطرلابی

راستی را عجب است این که نزاری گفته‌ست

دوش من بودم و خورشید و خوش مهتابی

کردم امروز سوالی ز نزاری به جواب

گفت آری نتوان دید از این به خوابی

شمارهٔ ۱۱۳۱

ای صورت خیالت در پیش من شرابی

وی پرتو جمالت در چشمم آفتابی

از چشم پرخمارت در مغزِ من بخاری

وز زلفِ تاب‌دارت در جانم اضطرابی

شب‌های تا به روزم از دیده رفته سیلی

وز تابِ آتش تب در دل فتاده تابی

از سوز سینه بسته وز درد دل گشاده

بر هر نفس شراری وز هر مژه زهابی

حلاج‌وار خواهم بر دار عشق خود را

وز حلقه‌های زلفت در حلق من طنابی

یک ره نصیحتی کن خورشید حسنِ خود را

تا فتنه برنخیزد گو برفکن نقابی

سوزِ تو در سرِ من صوری‌ست در قیامت

مهرِ تو در دل من گنجی‌ست در خرابی

آخر به کویِ وصلت دریوزه چند آرم

یا زود کن ثوابی یا باز ده جوابی

در کشتن نزاری تعجیل می‌نمایی

آهسته‌تر نگارا گر نیست بس شتابی

شمارهٔ ۱۱۳۲

ما را بده از کوثرِ خم‌خانه شرابی

تعجیل کن ای دوست که داریم شتابی

پیش آر سبک جامِ جم عشق و بزن زود

بر آتشِ تیز جگر سوخته آبی

آن آب به اسم است و به فعل آتشِ سوزان

زان آتش سوزان جگرم کرد کبابی

ما پاک بسوزیم که خود پاک بسوزند

در کارگه عشقِ تو سد خام به تابی

در مرتبه ی عالم دنیا به ضرورت

تقدیر توان کرد خطایی و صوابی

در عالم وحدت نبود حکم دو وجهی

آن‌جا نتوان گفت جمالی و نقابی

نظّاره‌گه غیب حضورست و وزین جا

محجوب نداند که جز او نیست حجابی

در دیده ی هر دیده که مستغرق نورست

این گنبد فیروزه بود کم ز حبابی

با عشق تشبّه نکند عقل و مثالش

آن است که طاووسی سازد ز غرابی

حلاج نباشد نه به دعوی نه به معنی

هر دزد که بر دار کشندش به طنابی

از سدره نشینان شده مخصوص محقّق

هر لحظه به تشریفِ کمالی و ثوابی

تا خود چه خلل عالم معمورِ جهان را

گر مست برون شد ز خرابات خرابی

گویند نزاری ز پس توبه دگربار

شد با سرِ می هست مرا طرفه جوابی

از صومعه با می‌کده رفتم چه شد آخر

گر عشق برون برد خری را ز خلابی

دارد به مقیمانِ خرابات ارادت

جای دگرش نیست نه ملجأ نه مآبی

شمارهٔ ۱۱۳۳

اگر خواهی که خود را بازیابی

میان محرمان راز یابی

غلط کردم در او شو محوِ مطلق

چو گشتی محو آن‌جا بازیابی

همایِ عشق را بر فرق تسلیم

ز بامِ سدره در پرواز یابی

گر از ثعبان نفس ایمن بباشی

چو موسی قدرتِ اعجاز یابی

مکن بر بی ‌زبانان ظلم امروز

که فرداشان سخن پرداز یابی

به روز مویه یک یک موی بر خویش

اگر مایی کنی غمّاز یابی

زهی شرکِ عظیم استغفرالله

که با او خویش را انباز یابی

یقین می‌دان که باشی در جهنم

چو خود را در میان آز یابی

نسازد با تو دنیا تا تو از حرص

همه کارِ جهان ناساز یابی

نزاری محو شو فی‌الجمله در دوست

اگر خواهی که خود را بازیابی

همان شرک است اگر یک ذره خود را

در این چشم دوبینی بازیابی

شمارهٔ ۱۱۳۴

شهره ی شهر شدم در غم شهرآشوبی

وز که در دوستیِ او نگرفتم کوبی

بی‌دل‌آرامی آرام نمی‌گیرد دل

چه کنم بخت ندارد که ندارد خوبی

صبر بر وعده ی فردای قیامت تا چند

هم‌چنین بر نتوان ساخت ز من ایّوبی

دامن سرو قدی را به کف آرم امروز

در چنین سایه نشینم من و اینک طوبی

از محبت اثری نیست در آن سینه که نیست

در دلش جنبش دردی ز غم محبوبی

هیچ دل‌ سوخته را دردِ مسلمانی نیست

کیست کز دوست سوی دوست برد مکتوبی

مسند مصرِ دل ما نبود بی‌یوسف

حزن را نیست ولیکن به سر از یعقوبی

لافِ معنی نتواند که زند هر گولی

اژدهایی نتواند که کند هر چوبی

بر نزاری چه ملامت که ز مبدای وجود

میل هر طایفه‌ ای هست سوی مطلوبی

شمارهٔ ۱۱۳۵

ما را ز دهانِ تو نباتی

یعنی که به بوسه‌ ای براتی

شکرانه ی روزگارِ خود را

از گوشه ی لب بده زکاتی

شیرین‌تر و نغزتر نباشد

در مصر ازین شکر نباتی

در چشمه ی آفتاب نبود

چون لعل تو چشمه ی حیاتی

بنشین برِ ما دمی که برخاست

از چشمه ی چشم ما فراتی

بر وعده ی انتظار وصلت

تا صبر کنیم کو ثباتی

ای یار به چشمِ پاک‌بازان

از جانب ما کن التفاتی

این عشق نه بر لب و دهانست

به زین بشنو زمن صفاتی

مستغرقِ عشق چیست دانی

ذاتی شده متحد به ذاتی

خودبینی و آرزو پرستی

رهیابی و پروریده لاتی

بشتاب نزاریا در آن کوش

کز خویشتنت بود نجاتی

زین نجد به وجد بر سر آیی

مغرور مشو به مسکراتی

تا زنده شوی بمیر بی‌مرگ

خود بر همه واجب است ماتی

شمارهٔ ۱۱۳۶

هنوز امّید می‌دارم به عون‌الله ملاقاتی

سری بر قلّه ی کوهی و دستی بر مناجاتی

مگر این قلّه طورستی و فرعونان حشر کردند

من و اصحابنا بر ساخته از قلّه میقاتی

دلی در دوست پیوستیم و ببریدیم از غیرش

کنون بی‌هوده حاجت نیست با هر کس ملاقاتی

مرا از خانقاه و مدرسه دل سیر شد حالی

ز هر گوشانه گر خواهی برون آرم خراباتی

خطیبِ شهر گو از سدره ی اعلا طلب ما را

بدان جا می‌کند اِنها گرش باشد مهماتی

به ترکانِ ختایی التفاتی نیست در مجلس

به استصواب ما را نیست بس چندان مبالاتی

خدا را مشترک داری میانِ عقل ورای خود

نبی را بازپس می‌داری از هر ناقص‌الذاتی

ازیرا هم‌چو احول وقت کژ دیدن همه چشمی

به ضدّیت همه تن گویی از بهر محالاتی

مرا بالا و با الّا چه کار او بس بحمدالله

که هرجا او بود نبود مجالِ نفی و اثباتی

نزاری را که می‌داند کز الهام الاهیت

فرو می‌آیدش هر دم چنین نادر کراماتی

شمارهٔ ۱۱۳۷

ز ما برشکستی و از ما بجستی

بر آنی که از زحمتِ ما برستی

دلِ ما ببردی سرِ ما نداری

درست است اگر ماجرا برشکستی

خیال تو از چشم ما نیست غایب

بلی شیوه ی ما بود بت‌پرستی

ترا تا بدیدم به تو بگرویدم

دل از ما ببردی و در جان نشستی

ملامت مکن بر نزاریِ مسکین

اگر پیش با خود نیاید ز مستی

شمارهٔ ۱۱۳۸

گر به مستی زدم اندر سر زلفت دستی

این همه خرده نگیرند بتا بر مستی

دست من گیر که بر دست نگیرند از مست

هان بده هین بستان از سر پیمان دستی

ای که گفتی من اگر مست بدم دوش امروز

سرِ این فتنه که داند به کجا پیوستی

خوش نکو طرفه عجب قاعده‌ای بودی اگر

هرکه بدمست شدی عهد وفا بشکستی

گر به طوفان عتاب تو غباری برخاست

کاشکی باز به آبِ سرِ من بنشستی

حلقه‌ی زلف تو در دست من و دل ساکن

والله ار سلسله برپای بدی بگسستی

کاشکی دست رسستی و در اسلام روا

تا من آن زلف چو زنار مغان بربستی

عشق در سینه و می در سر و سودا در دل

عقل را چاره همین بود که بیرون جستی

عشق و مستی و جوانی و نزاری هیهات

عقل اینجا چه کند کاش که باری هستی

من خود از صحبت اغیار گریزان باشم

خاصه از عقلِ جگرخواره گرانی پستی

شمارهٔ ۱۱۳۹

یک جام به من ده و برستی

از علتِ خویشتن‌پرستی

ساقی بنهم چرا بننهم

بر پای تو سر که حق به دستی

من جان به لب و تو جام بر کف

یک جام به من ده و برستی

منمای اگر امین رازی

خود را به کسان چنان که هستی

بی‌هوشی ما ز آب رز نیست

مستیم ز باده‌ی الستی

ای دوست رعایت دلی کن

کز طعنه‌ی دشمنش بخستی

گه گه چه شود که از سر لطف

پیغامی و نامه‌ای فرستی

گفتم به وصال درگشایی

تو خود درِ مردمی ببستی

هشیار نمی‌شود نزاری

از غایت بی‌خودی و مستی

شمارهٔ ۱۱۴۰

گر مستی و گر هواپرستی

از ما بگذر چنان که هستی

در شور که در هوای شیرین

هم شیفتگی به است و مستی

چون سدره اگر بلند قدری

با همت خود هنوز پستی

لافی زدی از مصاف وحدت

وز حمله‌ی اولین بجستی

اندیشه کن از جنود ارواح

یاد آر ز ساغر الستی

با ما به وفاق عهد کردی

وز ما به نفاق برشکستی

سودت نکند ثناسرایی

چون سینه‌ی سرّ ما بخستی

دستان چه کنی که پورِ دستان

شمشیر همی زند دو دستی

رسوا کندت نزاریا عشق

گر قلب به ناقدان فرستی

با خویش چه می‌کنی ز خود دور

بی‌خویشتنی و بباش و رستی

شمارهٔ ۱۱۴۱

چه شب بود آن که از ما برشکستی

کزان شب باز در در وصل بستی

چه رسوا کردی اندر شهر ما را

شدی در پرده‌ی عصمت نشستی

رقیبان گرچه مانع می‌شوندت

نگویم نیستی معذور هستی

ولی گه گه ز روی مهربانی

کم آخر زان که پیغامی فرستی

غرض‌خواهان زبان در من کشیدند

گناهم عاشقی بوده‌ست و مستی

ز من برگشتی از بهر رقیبان

به رغم دوستان دشمن‌ پرستی

نزاری از رقیبان چند نالی

کم خود گیر از دشمن برستی

شمارهٔ ۱۱۴۲

گر تو را با ما نه یاری با تو ما را دوستی

دوستی بس معتبر اصلی‌ست یارا دوستی

دوستی باید که در باطن بود چون نقش سنگ

لایق از محرم نباشد آشکارا دوستی

دشمن خود باش تا باشی مگر با دوست دوست

دشمنی آخر مقابل کی بود با دوستی

گر میان دوست می‌خواهی ز خود شو برکنار

در میان فرقی بود از دشمنی تا دوستی

ور کنار دوست می‌خواهی برون شو از میان

دوست خود داند تو را یا دشمنی یا دوستی

هر دو نبود یا تو یا او خود همه او و تو هیچ

خویش دشمن باش اگر با دوست تنها دوستی

هر که آورده‌ست از آنجا دشمنی با خویشتن

کی تواند برد ازین‌جا باز آنجا دوستی

مست خواهم رفت چون مست آمدم از ابتدا

منتها هم دوستی شد چون ز مبدا دوستی

تبعثون دریافتم سرّ تموتون کشف شد

تا نپنداری مگر مستم ز صهبا دوستی

معتبر پندی ست بشنو از نزاری بی‌ریا

هر چه دیگر هیچ باقی نیست الا دوستی

شمارهٔ ۱۱۴۳

خلاف وفا نیست در دوستی

دلا در وفا کوش اگر دوستی

ز مبدای ارواح پیوسته‌اند

چو زنجیر در هم‌ دگر دوستی

ز دنیا نیاری برون برد هیچ

که با تو بماند مگر دوستی

دل ای یار بر نامرادی بنه

که بر نایدت بی‌جگر دوستی

کسی در جهان جز به تسلیم عشق

نیارست بردن به سر دوستی

توای دشمن خود توقع مدار

ز خودبینِ کوته‌نظر دوستی

نباشد به نزدیک اهل خرد

ز دشمن‌پرستی بتر دوستی

مکن دشمنی دوستی پیشه کن

که اصلیست بس معتبر دوستی

به از گنج قارون به فرزند اگر

به میراث ماند از پدر دوستی

چو مردان ز مبدای فطرت اگر

به سر می‌توانی ببر دوستی

به پوسیده جانی بقای ابد

خوش ارزد نزاری بخر دوستی

خدا دوستان را ز خود‌ دشمنی

زیانی نبوده‌ست در دوستی

شمارهٔ ۱۱۴۴

نگارا یاد می‌داری که با ما عهد پیوستی

چرا پیوند ببریدی چرا سوگند بشکستی

چو ما را ملک دل کردی و ملک جان زدی بر هم

قبای عهد بگشادی کمر برخون ما بستی

چنان یک‌باره ببریدی و ترک دوستی کردی

که مکتوبات یاران را جوابی باز نفرستی

قیامت می‌کند حسنت تعالی الله زهی فتنه

فغان برخاست از مردم به هر محفل که بنشستی

قبول دوستی کردی وداع وایه‌ی خود کن

که ممکن نیست جان بردن ازین دعوی که پیوستی

به پای خم نشستی سر بنه گردن مکش یارا

که پیل مست را با او خطا باشد زبردستی

هنوز افسرده پندارد که خواهد مست شد وقتی

اگر نقدی به دست آری ازین پس نسیه نپرستی

کسی از من نمی‌گوید به هشیاران که ای خامان

نزاری از الست آورد با خود این همه مستی

شمارهٔ ۱۱۴۵

دوش آمد و گفت اگر ز هستی

یک‌باره درست برشکستی

رو از سر نام و ننگ برخیز

چون بر سر کوی ما نشستی

یا دست وفا به دست ما ده

ورنه سر خویش گیر و جستی

خودبینی و خویشتن‌نمایی

بسیار بتر ز بت‌پرستی

از خودبینی خلاص یابی

گر خویش به پیش برنه‌استی

سرها که ز غایت توهم

بر غنج‌چه‌ی خیال بستی

ای مرغ رمیده از نشیمن

باز آی به آشیان و رستی

زنهار نزاریا نگویی

با بی‌خبران سخن ز مستی

باشد که مگر وجود مستان

معراج کند شبی ز پستی

شمارهٔ ۱۱۴۶

کاش باری عقل دست از کارِ ما واداشتی

تا نبودی بر سر ِ ما ننگِ هر ناداشتی

بی نصیبم از سروش ِ عقل و بی سامان ِ بخت

چون بزرگان یا خط ِ آزادیی یا داشتی

هیچ اگر در باب ِ ما بودی رعایت گونه ای

هرگز آخر یک نفس یک لمحه با ما داشتی

بر گذرگاه جیوش عقل نشستی دلم

هم از آن برتر شدی از پیش اگر پا داشتی

چون به خود درماند و شد از عشق کلی ناامید

خواست تا دل با کسی یک رو و یک تا داشتی

دست زد در دامنِ عشق و بدو تسلیم کرد

عقل خود ننشستی از اول اگر جا داشتی

چون رموزی داشت با ما عشق از مبدای کون

با همه کس گر همان بودی همان را داشتی

فاش از اهل بهشت استی و در خورد ِ ثواب

دست ها در حلقه های زلف حورا داشتی

این همه کس داند از حالِ نزاری کو به طوع

پس روی ِ عقل کردی گر نه سودا داشتی

شمارهٔ ۱۱۴۷

کاشکی ما را جفا از پیشِ ما برداشتی

کز وجود ناقص ما ذره ای نگذاشتی

من بر آنم کز وجودِ من برون آرد مرا

در سر ِ هر کس به حد ِ او بود پنداشتی

سلطنت هم گر بدین طبل و علم بودی به حشر

دشت بان داهولِ خود آن روز هم بفراشتی

مطبخ محمود با چندان شکوه سلطنت

هم به سعی دشت بان می‌یافت شام و چاشتی

وای ازین دیوان ِ مردم چهره یعنی نفس ما

آدم ار دانسته بودی تخمِ بد کی کاشتی

گر بدانستی که با خاک خواهد رفت خاک

چشمه ی حیوان به دست ِ خود نمی انباشتی

رستمی بودی مظفر گشته بر اکوان

گر نزاری روی از اکوانِ خود برداشتی

شمارهٔ ۱۱۴۸

با ما به وفا یک قدم ای یار نرفتی

صد بار زبان دادی و یک بار نرفتی

یک روز هوایِ منِ مظلوم نکردی

یک شب به مراد ِ منِ بیدار نرفتی

عشاق بگویند و چو سوسن سخن آرند

در خونِ که زان نرگس ِ بیمار نرفتی

صد بار برفتی به سرِ کشته ی هجران

یک بار دگر بگذر و انگار نرفتی

تا بیش دگر گل نزند لافِ لطافت

هرگز به تفرج سوی ِ گل زار نرفتی

در قاعده ی جور و جفا هیچ خلل نیست

نیک است که باری ز سرِ کار نرفتی

قدرِ حرمِ عشق ز من پرس تو زیرا

در بادیه پای آبله در خار نرفتی

نام تو به بد عهدی اگر چند برنجی

زان رفت که با هیچ وفادار نرفتی

در بادیه ی عشق سراسیمه نزاری

ز آنی که به ترتیب و به هنجار نرفتی

شمارهٔ ۱۱۴۹

تا در جهان پدید بود سرو قامتی

ما را ز عاشقی نبود استقامتی

مستیم تا به روزِ قیامت ز جام عشق

بل گر بود ز بعد ِ قیامت قیامتی

هم دوستان دهند به شفقت نصیحتم

هم دشمنان کنند به رغبت ملامتی

دی شحنه گفت رو به سلامت فرو نشین

تا بر نخیزد از تو به هر سو علامتی

گفتم که مردِ عاشق ازین پند فارغ است

کاندر بلایِ عشق نباشد سلامتی

گفتا غرامتت بستانم که عاشقی

گفتم نه صعب تر ز جدایی غرامتی

آن ها که از مجاهده ی عشق واقف اند

بهزین کنند در حق ِ عاشق کرامتی

فریاد کز ندیمی ِ نامحرمان ِ عشق

هر لحظه می‌رسد به نزاری ندامتی

شمارهٔ ۱۱۵۰

اگر هرگز شبی خواهی به بالا کرد معراجی

نزاری ام شب است آن شب بزن مردانه تاراجی

زدن مردانه لبیکی شدن در دست دوست مستغرق

فراز ِ تخت دار و سر نهادن بر سرش تاجی

طنابِ عشق در گردن به دار ِ شوق بررفتن

ز خود برساختن بی خویشتن یک باره حلاجی

به خود هر کس نیارد شد درون ِ حلقه ی مردان

محقان را درین ره هست قانونی و منهاجی

نه هر مرغی سزد فرِ همایی را، بود فرقی

ز بانگِ عکه ای تا بر زبان ِ حال ِ دراجی

مکرر شد قوافی باش کو رمزِ دگر دارم

نه هر لیلی و مجنونی نه هر داری و حلاجی

مرا با آن چه کار آخر که بیش و کم به تخمینی

منجم مدت عمری برون آرد ز هیلاجی

شدم گم گشته در ذاتی به ذاتِ خویشتن قائم

نی ام محتاجِ آن کس کو بود محتاج محتاجی

منم یک رشته در سلکی جواهر یک شبه با آن

چه باشد بر بساطِ ربعِ مسکون مهره عاجی

بسی این رقعه گستردند و ناگه مهره برچیدند

هم آخر مات شد استاد شطرنجی چو لیلاجی

نزاری چون بود حوری نشسته در کنار تو

به استحقاق سلطانی شده هم دستِ نساجی

فرو می ریز هر شب با محیط چشمت ار طوفان

شود خون بر میان آید کنار قلزم امواجی

شمارهٔ ۱۱۵۱

ساقیا خیز و برافروز سبک مصباحی

قفل اندیشه ی بی فایده را مفتاحی

درد ِ سر دارم و سودایِ دل و رنج ِ دماغ

بده این مشکل پیش آمده را اصلاحی

لنگرِ خم بگشایید که کشتی ز محیط

نتوان برد برون بی مددِ ملاحی

من در افتادم و از من بستد عشق مرا

غرقه ای را چه محل در دهن تمساحی

مرهمِ عشق جراحت بود و به نشود

که مداواش محال است به هر جراحی

روح ثانیش نهادند لقب زیرا شد

هر زمان راحتِ روحی دگر از هر راحی

ما به اقدام همم سیر سماوات کنیم

سیرِ عشاق بدیع است ز هر سیاحی

هر کسی لازمه ای دارد و طرزی در شعر

راح را هم چو نزاری نبود مداحی

گر چه با نور ِ قدح حاجت آن نیست و لیک

ساقیا خیر و برافروز سبک مصباحی

شمارهٔ ۱۱۵۲

نه قلزمم که به هم در شوم به هر بادی

که در میانه دلم هست کوه فولادی

غلط شدم که دلِ نا شکیب فرتوتم

چو آبِ تیره شود گر برون زند بادی

مثالِ صبر ِ من از روی ِ دوست دانی چیست

نهاده اند بر امواجِ بحر بنیادی

اگر نه شیفتگی در نهادِ من بودی

به من خدای ز فطرت خرد فرستادی

به عقل اگر چه که مبدای ِ آفرینشِ اوست

زمامِ عشق چه بودی که در ازل دادی

و گرنه از پیِ جسمی شریف بودی عشق

قدم ز عالم ِ ارواح پیش ننهادی

چرا به درد ننالم که آه دارم دوست

ز دردمند نباشد غریب فریادی

هنوز تا متعلق به جان ِ شیرینی

ز خویش برنتوان ساخت هم چو فرهادی

عجب مدار ز اقبالِ شاه ِ بنده نواز

که بندگیِ نزاری کند هر آزادی

شمارهٔ ۱۱۵۳

چون هیچ بقایی نکند خاکی و بادی

دل بر کن این رهگذر انده و شادی

در حلقه ی رندانِ قلندر شو و بنشین

گر پای خود از زهد ریایی بگشادی

منزل مطلب چون که هم از گام نخستین

پای آبله کردی و به ره باز فتادی

ثابت قدم آنست که سر زیر ِ قدم کرد

افسر ننهی که به قدم سر ننهادی

با دیده ی بی دیده ی خود چون روی آن جا

کان جا همه روزست و تو خفاش نهادی

آن لحظه شدی زنده که چون خضر بمردی

وان لحظه بمردی که چو فرعون بزادی

زین پس مطلب داد ز بیداد نزاری

این داد هم از خود طلب ار طالب ِ دادی

شمارهٔ ۱۱۵۴

مرا رمزی عجب نازل شد از تعالیم ِ استادی

که سقفِ معرفت را ساختم زان نغز بنیادی

تعالی ربنا تا در چه حیرت بوده ام ز اول

به خود بر هم ز خود ظلمی همی کردیم و بی دادی

شنیدی حارث مْرَّه چه دید از خویشتن بینی

اگر فرمان بری کردی به لعنت در نیفتادی

نبی با آن همه رتبت بدان محتاج شد کایزد

بدو وحیی رسانیدی و جبریلی فرستادی

پس اینجا ترک ِ تقلید ِ مقلد کردن اولا تر

به دانایی سپردن کو رهی روشن نشان دادی

به مقصد کی رسیدی سالک این ره مگر وقتی

که کلی اختیار خود به دست ِ صادقی دادی

اگر عاقل بدانستی که مجنون را چه حالت شد

نگشتی معترض بر وی سر ِ تسلیم بنهادی

به تنهایی سویِ مقصد نمی یارست ره بردن

ز لیلی هم رهی بر ساخت و ز عهد ِ وفا زادی

مسیح از نطفه ی امر آمد و شد مریم آبستن

و گر نه بعد از او آبستنی روحی دگر زادی

اگر در جانش از عشقِ حقیقی جنبشی بودی

به سنگ ِ بی ستونی کی شدی مشغول فرهادی

حجابِ راهِ خسرو بود شیرین مطلقا ور نه

بر آن مسکین بدان تلخی کمان ِ کینه نگشادی

اگر نه پس رویِّ نفسِ بی آرام می کردی

حجابِ خود شدی هرکس ز پیش خود بر استادی

نزاری تن مده در عجز ازین پس نیست وقت آن

که بر سازی ز کنجِ عزلتِ خود خلوت آبادی

عجب گر یوسفِ ما زود بیرون ناید از پرده

که برمی خیزد از هر گوشه ای لبیک و فریادی

شمارهٔ ۱۱۵۵

مرا جز تو باری نباشد مرادی

که وحدت نبودست بی اتحادی

به عقد ِ بناگوشِ تست اعتقادم

جز اینم نباشد دگر اعتقادی

اگر نه به تو زنده باشم چه باشم

چو بر رویِ دیوارِ نقش عِمادی

چو هست این محبت زمبدایِ فطرت

نه ممکن که مبدا بود بی معادی

به هرزه نباشد هم آخر ز جایی

طمع کرده ام در حصولِ مرادی

گشادی درآید به کارم که آخر

کمر بسته ام از پی انقیادی

به دست آورم عاقبت پای مردی

به سر وقت ما آخر افتد جوادی

وصال تو ممکن که گردد میسر

بکوشم که هم واجب است اجتهادی

گرت دل ز سنگ است هم جنبشی کن

نزاری نباشی کم از هر جمادی

شمارهٔ ۱۱۵۶

برفتی و ما را به هجران سپردی

بس از عشوه بازآ که از حد ببردی

تصور نبودم فراموشی از تو

دریغا که بر مَنسیانم شمردی

به خار ستم چشم عقلم خلیدی

به دست جفا حلق جانم فشردی

نصیحت کنم خویشتن را که ساکن

فرودآ به پای خُم کار دُردی

کسی را یک جو ندارد غم تو

تو تا چند کوشی که از غم بمردی

نزاری نگفتم حذر کن ز قلزم

برفتی و خود را به طوفان سپردی

شمارهٔ ۱۱۵۷

اگر به کلبه احزان ما گذر کردی

فضای کلبه ما جنّتی دگر کردی

و گرچه در نظر حُسن او نمی‌آییم

چه بودی ار ز سر لطف یک نظر کردی

نکرد ناله زارم در او اثر هرگز

که گر به کوه رسد دل به حجر کردی

به یک اشارت اگر خواستی از گوشه چشم

هزار گونه غم از جان من به‌در کردی

چه می‌کنم ز خبر کاشکی مرا یاری

درآمدی و به یک یار بی‌خبر کردی

بمردم از من و رحمت نمی‌کند بر من

نمی‌رود به شفاعت کسی مگر کردی

برون شوی که از این نیم‌جان خلاص شوم

نمی‌کند هم و افسوس کاین‌قدر کردی

از این دو وجه‌برون نیست کاشکی یک روز

ثواب بیش بدی هر چه بیشتر کردی

بس از خیال نزاری مُحال بیش مگوی

اگر چنان که نکردی وگر کردی

شمارهٔ ۱۱۵۸

گر هیچ صبا به ما گذر کردی

وز دوست به ما پیامی‌ آوردی

جان و دل اگر چه بی دل و جانم

بستاندی و به دوست بسپردی

تا بندگیی برد ز من جایی

کو یاری و هم‌دمی و هم‌دردی

با من چه فتاد مدّعی را کاشک

هر کس غم کار خویشتن خوردی

ای قوم حُذر کنید از این طوفان

ترسم که به دامنی رسد گردی

گر قدر فنای عشق دانستی

افسرده به ناز جان نپروردی

بگریز نزاریا از آن میدان

کت نیست مجال هیچ ناوردی

شمارهٔ ۱۱۵۹

برفتی و ما را فراموش کردی

شراب مُرَوَّق بسی نوش کردی

چو نامم برآمد زبان در کشیدی

به زنهار انگشت در گوش کردی

چه کردیم از بی‌وفایی که ما را

ز جام جفا مست و بی‌هوش کردی

بر اسب جفا کوتلی برفزودی

جفا برفزودی ستم غوش کردی

همین بس سزای تو چون ناسزا را

کنارش گرفتی و آگوش کردی

به جانت که نیکو نگارا

که عهد نزاری فراموش کردی

شمارهٔ ۱۱۶۰

عجب که رغبت دیدار دوستان کردی

قدم به کلبه ما رنجه ناگهان کردی

کدام خصم غباری میان ما انگیخت

که پای باز گرفتی و سر گران کردی

کدام باد ندانم بسوی مات افکند

چه لطف بود که با جان بی‌دلان کردی

بیا که با تو به خلوت عتاب‌ها دارم

کس این کند که تو با یار مهربان کردی

دلم ز یاد تو یک لحظه نبد حالی

عجب که یاد نزاری ناتوان کردی

شمارهٔ ۱۱۶۱

یادِ آن وقت که با ما نظری می کردی

بر سر کشته‌ی هجران گذری می کردی

بر رگِ جانِ من از ناوکِ مژگان هر دم

می زدی تیر و نظر با دگری می کردی

هم رقیبانِ حرم را به علی رغمِ حسود

می فرستادی و و ما را خبری می کردی

روزْ روزم به شبِ وصل زبان می دادی

شبْ شبم دفعِ خمار از شکری می کردی

هر سحرگاه که از خلوتِ من می رفتی

آن شب از گریه کنارم شَمَری می کردی

وعده می کردی و بر سرو قبا می بستی

بر میان دستِ نزاری کمری می کردی

شمارهٔ ۱۱۶۲

هیچ یاری بود که برگردی

بعدِ چندین که دوستی کردی

از تو گو روزگار برخور ، ما

برنخوردیم و خونِ ما خوردی

دلِ خلقی بسوختی آخِر

تا کی ای شوخ نا جوان مردی

تو بدین جفتِ چشم و ابروی طاق

رستخیز از جهان برآوردی

دردِ بی چارگانِ سوخته دل

چه شناسی که فارغ از دردی

خونِ دل می دهی نزاری را

کش به خونِ جگر بپروردی

شمارهٔ ۱۱۶۳

نه قبول کرده بودی که ز عهد برنگردی

چه گناه کردم آخر که خلافِ عهد کردی

به کجا روم زکویت به که التجا نمایم

که تو حیاتِ جانی که توم دوایِ دردی

من و دانش و محبت تو و هرچنان که خواهی

چه کری کند به خونم که تو آستین نوردی

نتوان به حیله بردن نه محبت از دلِ من

نه ز زلفِ شب سیاهی نه ز رویِ روز زردی

نه ملامتِ احبّا نه علامت اطبّا

که نه آن حرارت است این که ز دل رود به سردی

به وفا و عهد واجب شده سعی و جهد بر من

مگر این قدر نتوانم که به سر برم به مردی

به دو چشم گفتی اول بخورم غمِ نزاری

چو بدان رسید یک جو غمِ کارِ ما نخوردی

شمارهٔ ۱۱۶۴

ز حد بمی بری ای دوست نا جوان مردی

غمِ تو چند خورم بس که خونِ من خوردی

اگر قیاس کنی هیچ ظالم این نکند

به دشمنی که تو با من به دوستی کردی

به چه گویمت گله ها از تو و شکایت ها

که بی گناه بسی خاطره بیازردی

خلاف عهد تو می دیدم از بدایتِ کار

که بهترین قدمت آن بود که برگردی

کجا شد آن همه دل گرمی و جگر سوزی

ز دوست سیر نگردد کسی بدین سردی

فدایِ جان تو جانم به صدقِ دل که تو خود

برایِ کشتنم از دیر گه بپروردی

تو هم چنین به علی رغم مجتمع می باش

چو روزگارِ نزاری به هم برآوردی

شمارهٔ ۱۱۶۵

ای نوبهارِ خوبی از چهره تو وَردی

وی خلدِ جاودانی از کوچه تو گردی

عشقِ تو را نشایند اشتردلانِ نازک

تسلیم را بباید مردی و شیر مردی

هر دل شکسته ای را در خاطر از تو شوری

هر درد خواره ای را در سینه از تو دردی

انکار ما نکردی صاحب غرض به خیره

گر تا به روز یک شب با ما قدم سپردی

چندان سرشک رانم کز آبِ دیده رویم

هم چون شفق بباشد هر آفتاب زردی

جان من ار نبودی بیمارِ چشمِ مستت

چندین غذایِ تن را خونابِ دل نخوردی

زلفت مگر نزاری در خواب دید زیرا

زنجیر اگر ندیدی دیوانگی نکردی

شمارهٔ ۱۱۶۶

دوش آمدی و خرمن ما آتشی زدی

ام‌شب بیا و باز رهان بازم از خودی

خالی کنیم خانه ز بهرِ نزولِ دوست

لابد برون شود همه چون تو درآمدی

عشقِ تو آمد و رگِ مجنون فروگذشت

این‌جا چه جای عاقلی و جایِ بخردی

لیلی و یک کرشمه و سد طعنه ی حسود

ماییم و هیچ چون همه یک بار بستدی

دل در غمِ تو بستم و نگشاد از تو هیچ

مهرِ تو برگرفتم و در خونِ من شدی

آری نزاریا تو همه نیک بین نه بد

ور عاشقی نُطُق مزن از نیکی و بدی

شمارهٔ ۱۱۶۷

چه شورست این که در عالم فکندی

زلازِل در بنی آدم فکندی

به شش روز این همه بر هم نهادی

به روزِ هفتمین از هم فکندی

از آن دادی تحرّک آسمان را

که بنیادِ زمین محکم فکندی

ز خاکی آدمی را برگزیدی

پس آن گه‌کار با یک دم فکندی

ندا کردی به نوح و امّتش را

به طوفان و بردی و دریم فکندی

خلیلت را به آتش در نهادی

میانِ روضۀ خرّم فکندی

کلیم الله را از صحبت خضر

چنان در مشکلی مبهم فکندی

مسیحی را برون آوردی از غیب

گره بر رشتۀ مریم فکندی

روان کردی قیامت در رکابش

فغان در امّتِ خاتم فکندی

شهادت را میان نفی و اثبات

بجایِ سکّه بر درهم فکندی

منافق را چو بر تو معترض شد

به قهر اندر دهانش سم فکندی

موافق را به توفیق هدایت

فرازِ چشمه ی زمزم فکندی

نزاری را به نقدالوقت در حلق

زلالِ سرّ ِ جامِ جم فکندی

شمارهٔ ۱۱۶۸

نمازِ شام رسید ای بتِ سمرقندی

بساز چنگ و بزن پرده نهاوندی

اگر چو چنگ بننوازیم روا نبود

که چون بریشمم از پای و سر فروبندی

کرشمه‌ای کن و بَشکی بزن چه باشد اگر

به گوشه لب هم‌چون شکر فروخندی

چو شاخِ مهرِ تو در بستانِ جان بگرفت

درختِ طاقت ما را ز بیخ برکندی

چو آفتاب پرستم نمی‌توانم گفت

که سایه بر من و بر کار من نیفکندی

به خدمتی که اشارت کنی و فرمایی

کمر ببسته‌ام از رویِ لطف بپسندی

به دیده گر بپذیری غلامی تو کند

نزاری‌ای که پدر را نکرد فرزندی

شمارهٔ ۱۱۶۹

رسید جان به دهانم ز آرزومندی

مقام مرحمت است این نه موضعِ تندی

سزا منم به عقوبت گناه کار منم

زبانِ بی‌گنهت را به هرزه می‌بندی

اگر به خون‌ِ منت رغبتی‌ست بسم‌الله

مرا چه به‌ ز متاعی که آن تو بپسندی

دگر جواب سلامم نمی‌دهی شاید

رضا رضایِ تو مخدومی و خداوندی

ولی به خلعتِ دشنام لطف کن باری

که از عتابِ توم حاصل است خرسندی

نظر ز کارِ من دل شکسته باز مگیر

بود که در سرت افتد که باز پیوندی

به هر دو دیده کند بندگیِ خاکِ درت

نزاریی که پدر را نکرد فرزندی

شمارهٔ ۱۱۷۰

رسید جان به لبم از بس آرزومندی

هنوز وقت نیامد که باز پیوندی

به حالِ بنده که از دست می‌رود کارم

مگر نظر کنی از غایتِ خداوندی

غریب کشتن و آزارِ دوستان جستن

توقّع آن که ترحّم کنی و نپسندی

ترا رسد به لبی از نبات شیرین‌تر

اگر از آن دهن تنگ‌تر بر شکرخندی

نداشتی ز خدا و ز خلق شرم و حیا

که دل ز جان من مُست‌مند برکندی

به جان مضایقتی نیست چون درافتادم

تو هم مبالغتی کن اگر درین بندی

غمم نخوردی و گفتی نزاری آنِ من است

هزار بار چنینم به خون درافکندی

شمارهٔ ۱۱۷۱

گسسته‌ای و نخواهی که باز پیوندی

توقّع است که رحمت کنی و نپسندی

سرِ ستیزه گرفتی چه روی می‌بینی

درِ جفا بگشادی چه نقش می‌بندی

بیا و دیدۀ حاسد بکن که از غیرت

گمان برد که دل از من به خیره برکندی

ز آبِ دیده و خاکِ درِ تو نشکیبم

که این و آن ز تو خشنودی است و خرسندی

به دیده و دلِ پر خون به هر چه درنگرم

خیالِ رویِ تو بینم ز آرزومندی

به گوش و گردنِ ما طوقِ عهد و حلقه ی امر

ز بنده بندگی و از شما خداوندی

غلامیِ تو به آزادگی تواند کرد

نزارییی که پدر را نکرد فرزندی

شمارهٔ ۱۱۷۲

مرحبا مرحبا کجا بودی

دیر شد تا جمال ننمودی

یک دمم در حضور ننشتی

یک شبم در کنار نغنودی

برشکستی و دیر پیوستی

سیر گشتی ز ما بدین زودی

درِ خلوت سرایِ ما اکنون

قفل کردی و باز نگشودی

خبری گوی صوفیانه بتا

تا ز ابرام ما بیاسودی

تو خود از بدوِ فطرتِ اُولا

در کنارِ خیالِ ما بودی

سخنی در تعارفِ ارواح

گفته بودیم با تو نشنودی

مشرک ار خوانده‌‌ای نزاری را

هم هنوزش به وجه نبسودی

راست گفتی که پیشِ وجهِ خیال

خونش از دیده‌ها بپالودی

شمارهٔ ۱۱۷۳

درآ اهلا و سهلا مرحبا کویی کجا بودی

نگویی تا چرا چندین ز مشتاقان جدا بودی

ز یاران بر شکستی ترکِ عهد دوستی کردی

دریغا دیر دانستم که یار بی‌وفا بودی

نه پرسیدی نه پیغامی فرستادی درین مدّت

مگر بگذشت ایّامی که دردم را دوا بودی

به اوّل سینه با من هم چو سیمِ پاک بنمودی

به آخر امتحان کردم زر بیرون‌سرا بودی

مرا چندان که آوردی ز پرگار خرد بیرون

ز فرطِ راستی با من چو خطّ ِ استوا بودی

مدارِ دورِ وصل اکنون بگردیده‌ست از آن نقطه

محیطِ دوستی را موجِ طوفانِ بلا بودی

ازآن بفریفتی ما را که در شوخی و رعنایی

نگاری چابک افتادی و یاری دل‌ربا بودی

به تو اوّل که بسپردم گمانِ دوستی بردم

مرا چون نیستی اکنون تو دانی تا که را بودی

تعالی الله زهی دستان که پایم چون زجا بردی

عفاک الله چرا آخر ز ما بیگانه وا بودی

به خلوت خانه ی وصلت که را این در خیال آمد

که ما در خون رز بودیم و تو در خون ما بودی

نزاری با تومی گفتم که ناسازی مکن با او

سزا این بود تا دانی که با او ناسزا بودی

شمارهٔ ۱۱۷۴

اگر زمام ارادت به دست ما بودی

وجود معتکف حضرت شما بودی

برآمدی رمقی کر حیات من باقیست

اگر نه بوی تو در جنبش صبا بودی

وگر رقیب فضولی نمی شدی مانع

ز آستان تو کی روی من جدا بودی

مرا فراق نکشتی گرم شکیب استی

تو را نظیر نبودی گرت وفا بودی

ز من حدیث نگویی و یاد من نکنی

من ار چنان که چنین کردمی روا بودی

ثبات عهد نباشد چه سود حسن و جمال

دریغ اگر چو تویی را قدم به جا بودی

چنین که دست برآورده ای به بد عهدی

اگر ز من اثری دیده ای سزا بودی

فریب میدهدم هم به عذر ها لکن

نکوستی اگرت دل به حا ما بودی

به هر صفت که بود هم نگه توانی داشت

دل نزاری مسکین گرت رضا بودی

شمارهٔ ۱۱۷۵

دریغا گر شبی روزی تو را پروای ما بودی

وگر خود یک زمان بودی گدایی پادشا بودی

اگر دانستمی کز تو توانستی به سر بردن

به دست آوردمی یاری اگر از هر کجا بودی

ولیکن تو نه آن یاری که باشد کس به جای تو

و گر بودی چو عقل از عشق و کفر از دین جدا بودی

چو از مبدای کون اضداد را از هم جدا کردن

مقرر شد وگر نه این و آن روی و ریا بودی

اگر بی درد درمانی میسر می شدی هرگز

عذاب آباد دنیا سر به سر دارالشفا بودی

به دست کیست کاری یا که می داند به خود چیزی

و گر بودی به حق بر یک دگر فرقی که را بودی

چو فرعونش بیفکندی به دست قهر در اسفل

گرش هم چون کلیم الله عصایی اژدها بودی

چو روح الله گرش بودی دلی روشن دمی گیرا

مقاماتش ز تحت الارض بر اوج سما بودی

به جای ارتقای خویش صاحب وهم خود را بین

نیازی گر چو آه من روان بودی روا بودی

نزاری عاقبت روزی از این غرقاب بگذشتی

اگر خوی تو با بیگانگان شهر آشنا بودی

شمارهٔ ۱۱۷۶

اگر هیچ آن پری رخ را دمی پروای ما بودی

سر گردون گردن کش به زیر پای ما بودی

وگر چون خضر ره دادی به آب زندگی ما را

همیشه سبزه ی خطش تماشا جای ما بودی

اگر در حسن گفتندی که ممتاز است در عالم

به هر سر نامه بر عنوان بت رعنای ما بودی

ملامت گوی کی بودی چنین افتاده در شنعت

بخاری در دماغ او گر از سودای ما بودی

دوباره کی بدی حاجت به حشر عامیان ما را

اگر روز قیامت هم شب یلدای ما بودی

خردمندان ندانستند مجنون را ز خود بینی

اگر بودی چو او مستی هم از صهبای ما بودی

ملک گر هیچ یار استی به خلوت جای ما آمد

دمی از پای ننشستی قدح پیمای ما بودی

دریغا این همه رفعت که ما را هست در رتبت

چه بودی گر قبای عشق بر بالای ما بودی

اگر بر شمع ما کردی تهتّک همچو پروانه

نزاری کی چنین در عشق نا پروای ما بودی

شمارهٔ ۱۱۷۷

گر آتشی چو من در میان جان بودی

ز اندرون تو وقتی برآمدی دودی

نصیحتی که مرا می کنی به دیده قبول

بکردمی اگرم گوش خفته بشنودی

ز مطرب و می و چنگ ای پدر مکن منعم

که نه بری برم از کوشش تو نه سودی

بسا وجود که مردار با عدم رفتی

اگر نه عشق چنین قاتلی قوی بودی

وگر موکّلِ فطرت نداشتی بر سر

دلِ ستم گرِ ما را که کار فرمودی

ترا نمی‌شودِ ای ماه روی رغبتِ آن

که از وجود تو بی‌چاره‌یی بیاسودی

هلاک می‌کنی و روی می‌نمایی باز

سراب می‌کند از دور تشنه خشنودی

دریغ اگر بصری داشتی ملامت‌گر

که هم چو من نظری ناگه از تو بر بودی

نزاریا به بلا گر نمی‌بدی لایق

زمانه‌ات به سرِ عشق راه ننمودی

اگر مراد بدادی جهان به کس مجنون

ز هجر لیلی بی‌چاره تن نفرسودی

شمارهٔ ۱۱۷۸

مرا گر همّتی مردانه بودی

خلاصم از دلِ دیوانه بودی

چنین جانم ز دل کی سیر گشتی

اگر جانانه‌ام هم خانه بودی

غلط کردم که در شریان جان است

چه می‌گویم که بودی یا نبودی

اگر عاقل نبودی در حجابی

چو مجنون از خرد بیگانه بودی

کجا پیمان به سر دانستمی برد

اگر نه بر کفم پیمانه بودی

کبوتر گر قناعت پیشه کردی

کجا در بندِ دام و دانه بودی

اگر هر مرغکی بر شمعِ تسلیم

فدایی‌وار چون پروانه بودی

کجا چون شب‌پره ظلمت گزیدی

کجا چون جغد در ویرانه بودی

اگر عنقا نبودی در پسِ قاف

میانِ خلق کی افسانه بودی

علی الجمله دلم زین ورطه ی شاق

اگر بیرون شدی مردانه بودی

نزاری را ز مبدا تا به اکنون

همه کارش چنین مستانه بودی

همه عمرش غرامت بر غرامت

و گر شکرانه بر شکرانه بودی

ازین‌ها وارهاندی التقاطی

گرم از جانب جانانه بودی

شمارهٔ ۱۱۷۹

یاد باد آن که مرا با تو قراری بودی

در میانِ من و تو واسطه یاری بودی

گر چه از سعیِ رقیبان گله‌ها داشتمی

گه‌گهم با رخ تو هم سر و کاری بودی

هم رقیبانِ تو صد بار جفا بردندی

تا مرا یک نفسی پیشِ تو باری بودی

گفتمش دوش کجا با که کشیدی باده

هر چه در نرگسِ مستِ تو خماری بودی

همه شب زلفِ تو بر گردنِ من پیچیده

هم چو از عنبر تر تافته ماری بودی

بلبلِ مستِ گلستانِ تو بودم هم‌وار

خلق را با من از آن واسطه خاری بودی

گفتمی نیست مرا هیچ تعلّق با او

این زمان معترفم معترف آری بودی

از کنارم همه شب تا به میان در خون است

در میان کاش که با دوست کناری بودی

ناله ی عشق تو بر صد ره رساندی همه شب

در جهان گر چو نزاری تو زاری بودی

شمارهٔ ۱۱۸۰

گر هیچ شریف‌تر ز می بودی

آن چیز حرام‌تر ز وی بودی

آمیخته با خبیث شد گر نه

مشهور جان خبث کی بودی

گر نفسِ خبیث را بدانندی

مخصوص چرا به خبث می بودی

از بدوِ وجود سیر کردی گر

در راهِ عدم نشانِ پی بودی

گر هیچ به طمطراقِ عقل استی

پس نطعِ سمای عشق طی بودی

با عشق نشست و خاست کردی عقل

گر رجعتِ او به اصلِ شی بودی

در ظلّ ِ لوایِ عشق بنشستی

با مردِ محبّت ار لوی بودی

مجنون در و دشت و کوه نگرفتی

گر هیچ رهش به سویِ حی بودی

شمارهٔ ۱۱۸۱

دو سه روز است که دیدار به ما ننمودی

مرحبا شاد رسیدی و کرم فرمودی

چه خطا رفت چه کردیم چه گفتیم چرا

سر گرانی به سرت کز چه غبارآلودی

چون بجستی که دگر باز نجُستی ما را

به چه مشغول شدی با که به خلوت بودی

درِ زندانم از آن شب که تو رفتی بسته‌ست

تا به امروز که بازآمدی و بگشودی

کس نگفته‌ست که مرده‌ست فلان یا زنده‌ست

هم عفاالله که بر بی‌کسی ام بخشودی

هر که مقبولِ ایازست غلامی کردن

پیشِ او به بود از سلطنتِ محمودی

تو مکن قصد نزاری که به پایت ریزد

جان به دستِ خود اگر طالب این مقصودی

شمارهٔ ۱۱۸۲

وفا نکردی و از دوستی بگردیدی

صلاحِ خویش مگر شیوه ی دگر دیدی

زمانه داد بسی روزگار هجرانم

تو چون زمانه مگر چشم تیره در دیدی

مگر زمانه خلافِ منت نمود به خواب

که طرفه خوابی شیرین‌تر از شکر دیدی

کنون تُرُش منشین چون به عرض گه رفتی

متاعِ نازک و بازارِ تیز و تر دیدی

چو دست داد به من در وفا چه گفت ای دل

به چشم تجربه باری قدم بگردیدی

نزاریا نه ترا گفته‌ام که از خوبان

وفا و عهد نبینی بگو اگر دیدی

نگفتمت تو نزاری نزاریا زنهار

که با قوی نکنی دست در کمر دیدی

شمارهٔ ۱۱۸۳

وفا نکردی و پیوندِ عهد ببردی

به دشمنی من از دوستی بگردیدی

عفا الله آن که به کینش هلاک خواهی کرد

گر این که با منِ مسکین به مهر ورزیدی

هزار شب ز تو در خون نشسته‌ام تا روز

مرا ز بد بتر آخر چه می‌پسندیدی

چنین کنند وفا حقّ ِ صحبت این باشد

که دشمنی به علی‌رغمِ دوست بگزیدی

گناهِ من به چه وجه اعتماد می‌کردم

چو دیدمت که دل اوّل نظر بدزدیدی

غمِ تو چند خورم ای که خونِ من خوردی

کرانه کردی و چندین جفا بورزیدی

من از نشانِ تو انگاشتم که بی‌خبرم

تو نیز نامِ من انگار کن که نشنیدی

به خدمت آمده بودم امیدها بر سر

وداع می‌کنم و می‌روم به نومیدی

نزاریا نه ترا گفتم اعتماد مکن

که او وفا نکند دل بدو مده دیدی

در آتشت بگدازد چو گل به هر ساعت

که هم چو غنچه ی در پرده باز خندیدی

شمارهٔ ۱۱۸۴

دریغا مهر و پیوندت که بگسستی و ببریدی

نمی‌دانم که را بر من بدل کردی و بگزیدی

چو تن در دوستی دادم به کام دشمنم کردی

چو کلّی با تو پیوستم ز من یک‌باره ببریدی

چه کردم با تو جز یاری کزان موجب قفا دادی

چه گُفتم با تو جز خوبی کز آن معنی برنجیدی

ردم کردی به تنهایی که دیدم در تو نقصانی

جزاک الله ستم کردی عفاک الله خطا دیدی

چرا گر با وفا بودم به آخر ترکِ من گفتی

چرا گر ناسزا بودم به اوّل می‌پسندیدی

به دعوی عمرِ من بودی که بر من باد پیمودی

به معنی بختِ من بودی که از من باز گردیدی

دلِ بی حاصلِ خود را سر و کاری نمی‌بینم

مگر خود رونقی بیند که بازش برسکولیدی

نگفتی گر به جان آیم نباشم با تو جز یک دل

چو وقتِ امتحان آمد به غایت سست جنبیدی

نکو کردی نکو کردی سزاوارم سزاوارم

که دردِ دل بیفزودی و غم بر جان گماریدی

بخستی دیده ی چشمم چو روی از پرده بگشادی

ببستی پای امّیدم چو خار از راه برچیدی

نزاری را به صد زاری رها کردی و برگشتی

پس از چندین وفا داری چنین نقشی سگالیدی

شمارهٔ ۱۱۸۵

باز جهان تازه کرد قدرتِ باری

باده بده بر نسیمِ بادِ بهاری

گُل بُنِ بشکفته و طراوت و زینت

بلبلِ شوریده و شفاعت و زاری

باد چو زلفِ بنفشه کرد به شانه

گل چه کند در برابر آینه‌داری

بویِ خوشِ لاله در تنوره ی آتش

قاعده ی مجمرست و عودِ قِماری

خاصه درین وقت کز خواص تناسخ

بیدق شطرنج می‌کنند سواری

مشتبهی گفته شد به عادتِ شاعر

مذهبِ ما را از آن طرف نشماری

هیچت اگر از حیات هیچ نصیبی

هست که حدّ ِ دواب باز گذاری

در برِ گل خفته تا سحرگه و آن گه

در شَمَرِ خُم روی و غسل برآری

ور نه برون آیی از مراتب حیوان

پس تو به فتوای عقل کم ز حماری

جنبشی اندر نبات هست و خروجی

گر تو ز گل کم‌تری به مرتبه خاری

بویِ ریاحین خلد باورت ار هست

نیست جز از گل‌ستانِ طبعِ نزاری

شمارهٔ ۱۱۸۶

آخر ای دوست به من به من باز نظر کن باری ‌

چه شود گر شود آسوده ز یاری یاری

گاه گاهی چه شود گر به سرم برگذری

تا مرا هم به خیالت شود استظهاری

ترکِ طوفِ چمن باغِ وفا نتوان کرد

هر که را در رهش از بهرِ گل افتد خاری

به تفرّج سویِ گل‌زار نمی آیی و من

از سرِ راه برانگیخته ام گل‌زاری

هیچ کم نیست بحمدالله از آن جا که تویی

که شود در سرِ کارِ تو چو من بسیاری

هم چنان بارِ ستم می کشم و می گوشم

چه کنم حکم چنین است چه درمان آری

می شود کارِ جهان زیر و زبر گویی اگر

نبود خاطرِ محنت کشِ من بی باری

دوستان را نبود قاعده ی بیزاری

اگر از گردشِ ایّام شود آزاری

گرچه عشّاق همه کشته به عشق‌اند و لیک

کشتۀ عشق نباشد چو نزاری آری

شمارهٔ ۱۱۸۷

خلافِ عهد روا نیست در وفاداری

چه گویمت که تو بد عهد و بی وفا یاری

به اعتمادِ تو نااهل روزگارِ عزیز

به باد رفت به صد سختی و به صد خواری

نه شرط کردی و سوگند خوردی اوّلِ عهد

که تا اجل بگذارد مرا بنگذاری

سر از محبّت ما می کشی ترا دیدیم

که روزگار نبودت ز ما که سر خاری

جفا و جور بگو و بکن به آزادی

ز دوست معتقدان کی کنند بیزاری

من آن نی‌ام که به آزردن از تو برگردم

هنوز جانِ منی با همه جگر خواری

امیدِ مرحمت است ار عقوبتی کنی‌ام

دلیلِ راحت اگر بی گنه‌ بیازاری

نه زر که در قدمت ریزم و نه دست که دل

به زور باز توانم گرفت هم ‌زاری

مرا حواله به کویِ تو کرده‌اند و چو خاک

بر آستانِ توام تا به خاک بسپاری

دگر ملامت کار اوفتادگان نکنی

اگر چنان چو نزاری شبی به روز آری

شمارهٔ ۱۱۸۸

خلافِ عهد مکن گر سرِ وفاداری

که گر خلاف کنی قصدِ جانِ ما داری

چه غصّه‌ها ز تو و قصّه‌ها که من دارم

دریغ اگر بنشینی و ماجرا داری

دمی زمانی روزی شبی چه می‌گویی

ندانمت سر این قصه کی کجا داری

هوایِ عشقِ توام در سرست و می‌دانم

کنم هر آینه سر در سرِ هوا داری

ترحّمی کن و خیری به جایِ من جانا

که من مریضم و تو شربتِ شفا داری

قیامتی دگرست این که سروِ قدّ ِ ترا

خوش آمده‌ست کمربندی و قبا داری

دو چشمِ مستِ تو یک لحظه هوش‌یار نی‌اند

معیّن است که در سر چه فتنه‌ها داری

نه زور دارم و نه زر نزاری و زاری

روا بود که بدین زاری ام روا داری

شمارهٔ ۱۱۸۹

توقّع است که گوشی به حالِ ما داری

روا مدار که آزارِ ما روا داری

رعایتی کن و گردِ دلم برآی دمی

مسیحِ جانِ منی یک دمی کجا داری

چو در هوایِ تو پیوسته می کنم طَیَران

مرا رسد که کنم دعویِ هواداری

اگر کنارِ من از گریه چون محیط شود

بدیع نیست که چشمانِ آشنا داری

ز آفتاب جمالت گر ارتفاع کنند

به فرق خطّ ِ تفاخر بر استوا داری

اگر چه خطّ ِ تو خطّ ِ جفا کشید و لیک

خطا نباشد چون روی در خطا داری

نثارِ پایِ تو اشکم اگر گهر خواهی

فدایِ جانِ تو جانم اگر رضا داری

دلم ببردی و صبر و شکیب و خواب و قرار

دگر چه ماند مگر قصدِ جانِ ما داری

ز دودِ آهِ نزاری بترس و ظلم مکن

اگر چه دستِ ستم‌گاری و جفا داری

به خاکِ پایِ تو سوگند می‌دهم بر تو

که گه‌گهی ز نزاریِ زار یاد آری

شمارهٔ ۱۱۹۰

مرا به چاشنیی جانبی مگر داری

که گوشه ی دهنی خوش‌تر از شکر داری

ز دلبران که به حسن و جمال مشهورند

سر تو دارم و بس تا تو خود چه سر داری

اگر چه شهر پر از شاهدان چالاک‌اند

تو خود به عشوه‌گری شیوه ی دگر داری

ملاحت است و حلاوت کمالِ خوبی و تو

ز هر چه وصف توان کرد بیش‌تر داری

که را رسد که کند با تو در میان دستی

مگر دوالِ کمر را اگر کمر داری

به گوشۀ تتقی کز جمال بنمایی

نقاب بازگشایی حجاب برداری

به لطف یک نظری کن زکات خوبی را

به سوی منتظرانی که بر گذر داری

مکن که روزِ مظالم بگیردت دامن

که دادخواه بسی ناله بر اثر داری

بیار دست و به عهدِ وفا به دستم ده

سرِ نزاری شوریده سر اگر داری

شمارهٔ ۱۱۹۱

نه مهربانی و نه شفقت و نه دل داری

همین و هیچ دگر شوخی و ستم گاری

دم محبت و آن گه نشان برگشتن

خط مودت و آن گه زبان بیزاری

امید را به طمع تازه می کنم که فلان

ز روزگار من آگاه نیست پنداری

به پای بوس تو دستم نمی رسد شاید

زکبر اگر نگذارد دلت که بگذاری

تو پادشاهی و ما بندگان مملوکیم

چنان سری چه عجب گر به ما فرود آری

سر هزار نزاری فدای پهلوی یار

دریغ نیست سر عاشق از نگون ساری

شمارهٔ ۱۱۹۲

ختنی جمالی ای جام حبشی چه نام داری

بجز از خطی و خالی ز حبش کدام داری

ختنی است رنگ رویت حبشی است رنگ مویت

به میان این دو کشور به کجا مقام داری

حبشی سفید نبود ختنی نمک ندارد

تو سفیدی و به غایت نمک تمام داری

حبشی منم که بر تن همه سوخته ست جانم

ختنی تویی که بر تن همه سیم خام داری

سخن از حبش رها کن علم از ختن برآور

که هزار چون نزاری حبشی غلام داری

شمارهٔ ۱۱۹۳

بتا بر سرو می گویند خورشید روان داری

بر آن خورشید نرگس با سمن با ارغوان داری

چنین رویی که می گویند می خواهم که بنمایی

عجب دارم من این معجز مگر فی الجمله آن داری

چنان آوازه حسنت گرفت آفاق و انفس را

که هر جا مملکت داری سرش بر آستان داری

مرا هر کس که در کویت ببیند باز می پرسد

که مسکین از کجایی تو بگو تا چند جان داری

به دل داری مگر گفتم قدم خواهی زدن با ما

کنون خود در تو می بینم مقامات جهان داری

اگر صد خون به یک غمزه بریزی کس نمی پرسد

مگر یرلیغ ترخانی ز سلطان ایلخان داری

نزاری را روا داری به زاری در فراق خود

بدان ماند که دور از تو دلی نامهربان داری

شمارهٔ ۱۱۹۴

دلبرا با ما سر پیوند داری یا نداری

راست برگو الله الله راست داری یا نداری

عیب نتوان کرد باید سر به مسکینی نهادن

گر به پیوند چو من شوریده ای سر در نیاری

با تو ما باری به یک دل در میان داریم صد جان

تا تو خود با ما و از ما در میان یا برکناری

سر برآوردیم با تو از گریبان محبت

شسته از چرک طبیعت دامن پرهیزگاری

روزگارم صرف شد در انتظار وصل و از تو

دست باید شست اگر هم داستان روزگاری

نیست روی دیگرم روی من و خاک تشفع

چون ندارم زور و زر باری برآرم دست زاری

مجمع کروبیان گویند اللهم اسمع

هر چه از گردون برآید نالۀ زار نزاری

شمارهٔ ۱۱۹۵

من نه آنم به حقیقت که تو می پنداری

بی خبر باش گر از من خبری می داری

باز پرداخته ام دانش خودبینی خویش

از من ای یار نیاید که به من هیچ آری

خودی تو همه هیچ است همه گویی او بود

پس چرا هیچی خود با همگی نسپاری

با کسی باش که پاینده جز او نیست کسی

عمر حیف است که بیهوده به خود بگذاری

صدق در تولیت صادق و ذریت اوست

نیست در رقعه ی فیروزه و در زنگاری

چیست در عالم دنیا روش زنده دلان

دوستی باشد و دل جویی و مردم داری

عالم معرفت از اول و آخر بیرون ست

نه از آنها که تصور کنی و پنداری

گر بهشت است مراد تو ز طاعت هیهات

تو نیابی چه بود وای زهی بی کاری

ترک این وسوسه گیرم ره تحقیق روم

شرح آن خود نتوان داد ز بس بسیاری

مثل زاهد و زنگی و مناجات و کلیم

وصف حال است به ممثول غلو نشماری

با دل آرام من ای باد صبا گو زنهار

الله الله ز نزاری نکنی بیزاری

پیر مولای توام نیز و به عفوت واثق

چه کنم گر نکنم بر در مولا زاری

شمارهٔ ۱۱۹۶

گر تو در این بیابان برگ سفر نداری

هش دار تا به عمیا سر بر خطر نداری

پاکان راه بین را هم رهبری است رهبر

ره کی بری به مقصد گر راهبر نداری

او را که مست اویی او را ازو طلب کن

زیرا به او دلیلی زو خوب تر نداری

غایب نه ای زمانی زو بر درش چه جویی

او با تو در حضورست اما خبر نداری

در غیبت و حضورش یک ذره ره نیابی

تا پرده ی حقیقت از شبهه بر نداری

آن گه که بازیابی او را از او تمام است

با غیبت و حضورش کاری دگرنداری

با تو حجاب کلی از راه بر گرفتم

بشنو ندای وحدت گر گوش کر نداری

بگذر زخود که هیچی وز هیچی هیچ ناید

تا با تو هیچ ماند زین ره گذر نداری

با زخم خار سازی در گلستان دنیا

گر هم چو گل در این ره دامان تر نداری

دیو هوا نزاری دست ظفر ندارد

گر نفس ره زنت را در پی سپر نداری

شمارهٔ ۱۱۹۷

گر سر و برگ بلای عشق نداری

ور دل و جان از برای عشق نداری

لاف محبت مزن که در ره وحدت

مرتبۀ اولیای عشق نداری

خانه ی جان از وجود خویش بپرداز

ور نه تو خود جای پای عشق نداری

نیستی آگه که در مراتب اکوان

منزل و ماوا و جای عشق نداری

طائر عرشی ولیک در قفس تن

مانده ای چون هوای عشق نداری

تا سر خود باشدت مده به تکلف

دست به پیمان که پای عشق نداری

همچو جعل گرد خویش گرد و ز گلزار

دور که بوی صبای عشق نداری

رو که به بازار اتحاد نزاری

هیچ متاعی بهای عشق نداری

تا متمکن به حبس خانه ی عقلی

راه به دولت سرای عشق نداری

شمارهٔ ۱۱۹۸

به بالینم فراز آمد میان خواب و بیداری

بتی ماهی نمی دانم سروشی بود پنداری

چو بانگ صبح بشنیدم فرشته صورتی دیدم

چو ماهی بر سر سروی چو شمعی در شب تاری

فراز طاق جفت چشم خون ریز سیه کارش

کشیده تا بن گوشش خطی پیوسته زنگاری

ز جا برجستم و بی خویشتن در پایش افتادم

شدم از دست و در پایش نهادم سر به صد یاری

سرم برداشت از خاک ره و بنواخت بسیارم

که ما هرگز عزیزان را نیندازیم در خواری

پیاپی ریخت در حلقم شرابی چند مستانه

کز آن داروی بیهوشی ندارم روی هشیاری

به شب خورشید را دیدن ز دستش باده نوشیدن

محال محض پنداری خیال فاسد انگاری

به چشم ظاهری آنگه جمال غیب کی بینی

توانی دید اگر خود را ز پیش خویش برداری

به دست آوردمش از بس که می گفتم خداوندا

نزاری تا به کی زارد بمگذارش بدین زاری

شمارهٔ ۱۱۹۹

بامن ای یار ندانم سر یاری داری

من برآنم همه باری که نداری داری

اگرت رغبت این خیر بود آن قدرت

که من دلشده را کار برآری داری

من به جان در طلب وصل تو الا با من

هر کجا می نگرم خلوت کاری داری

با که خوردی می و خلوت به کجا کردی دوش

در تو پیداست که چشمان خماری داری

نیست بر مجمر حسن تو بخوری ز وفا

تو همان شیوه ی خوبان بخاری داری

من تو را خور نخوانم که تو فردوس منی

جز وفا جمله ی اوصاف حواری داری

از فراق تو دریغا که نزاری را نیست

آن فراغت که تو ازکار نزاری داری

دوستی کرد و بگفت از سر لطف ای مسکین

کار زر دارد و همواره تو زاری داری

شمارهٔ ۱۲۰۰

بی می منشین اگر دلی داری

وز عمر امید حاصلی داری

خرم دل بی غم تو گر خاطر

با عهد وصال مقبلی داری

مجنون شو و دم مزن دگر تا کی

خود را به محل عاقلی داری

از خود به در آی اگر از او خواهی

بشتاب که دور منزلی داری

دی گفت یکی که ای سر آشفته

همواره تو پای در گلی داری

گفتم چه کنم که من به گردابم

تو خوش بنشین که ساحلی داری

چندین چه کنی نزاریا زاری

بر پای مگر سلاسلی داری

موقوف چه مانده ای نمی دانم

جز محنت عشق مشکلی داری

شمارهٔ ۱۲۰۱

نمی‌دانم چه بد کردم که نیکم زار می‌داری

تنم رنجور می‌خواهی دلم بیدار می‌داری

ز رنجم راحتی داری از آنم دیر می‌پرسی

به زاری کردنم شادی از آنم زار می‌داری

چه آزاری ز من من خود به آزاری نمی‌ارزم

چه باشم خود کی ام کز من چنین آزار می‌داری

کجا شد آن که گه‌گاهی ز دردم یاد می‌کردی

عزیزم داشتی ز اوّل به آخر خوار می‌داری

نهی بر جانِ من منّت که تیمارت همی دارم

دلم خون شد ز تیمارت نکو تیمار می‌داری

به دردی قانعم از تو به دشنامی شدم راضی

نزاری نیک بدنام است ازو زان عار می‌داری

شمارهٔ ۱۲۰۲

می‌روی می‌دهدت دل که مرا بگذاری

برو اکنون تو و نامردمی و نایاری

بر من و زاری و تنهاییِ من رحمت کن

مکن ای یار به آزار دلی بی‌زاری

ما نکردیم گناهی که بود موجبِ خشم

آری آری تو ز ما سیر شدی پنداری

دلِ یاران بربایی و به غارت ببری

از که آموختی این دل‌بری و عیّاری

تا برفتی نی‌ام از یادِ تو خالی نفسی

منم و یادِ تو در مستی و در هش‌یاری

گفتمت عهد به پایان نبری روزِ نخست

الحق الحق چه نکو عهد و وفایی داری

ضعفِ دل بر منِ سودازده شد مستولی

چیست تشویشِ دماغ آفتِ شب بیداری

چند رفعِ غمِ بیهوده توان کرد به می

نه همه عمر توان بود درین بی‌کاری

در دلم بود که هرگز نشوم از تو جدا

در سرم بود که با ما قدمی بسپاری

نه چنان باز گرفتی قدم از ما که دگر

رویِ آن است که دستی به سرم بازآری

گفته بودی که نزاری همه زاری دارد

چون زر و زور ندارد چه کند هم زاری

شمارهٔ ۱۲۰۳

مرای ای یار ضایع می‌گذاری

ترّحم کن گر آمد وقت یاری

من مظلوم در دستِ تو عاجز

که داند تا تو ظالم در چه کاری

خیالت گو وداعِ جاودان کن

اگر ما را به هجران می‌سپاری

درست است این که از ما برشکستی

ولیکن نیست شرطِ دوست داری

چنین بی‌غم که با رویی چو خورشید

به یک ذرّه غمِ یاران نداری

طمع دارم ز چشمِ سرگرانت

که گه گه غمزه‌ ای بر ما گماری

به یک شفتالو از سیب زنخ‌دان

برآور کار‌ِ من آبی و ناری

مرا گو می مده ساقی دگر بیش

خرابم کرد چشمانِ خماری

مرا از یادِ تو یک دم به سر نیست

که تو از بدوِ فطرت یادگاری

نزاری بی تو یک دم بر نیارد

گرم یادآوری و گر نیاری

شمارهٔ ۱۲۰۴

دوش آمد و گفت در چه کاری

از دست شدی سرِ چه داری

بگذشت به هرزه روزگارت

موقوفِ که در چه انتظاری

گرداب کشیده در میانت

می‌پنداری که بر کناری

سر پیش بمانده چند باشی

مستغرق بحر شرم‌ساری

در رشته ی خویشتن پرستان

جهل است امید رستگاری

خواهی که حیات‌بخش گردد

هر دم که ز اندرون برآری

بیرون روی از وجود و خود را

بسپاری و بیش سرنخاری

تحقیق شعار خویش سازی

تقلید تمام واگذاری

ای پیکِ عدم نگفتم آخر

بگذر ز وجودِ خود نزاری

از ملک دو کون بر سرآیی

یک‌باره اگر تو واسپاری

شمارهٔ ۱۲۰۵

خوش ایّامی و خرّم روزگاری

که صحبت داشتم با تو یاری

دمی کاندر فراقت می برآرم

چه گویم زندگانی نیست باری

چه راحت باشدش هیچ از جوانی

کسی را کش نباشد غم‌گُساری

اگر بادی گذر دارد به کویت

ببین کز من نباشد بی‌غباری

و گر مرغی به بامت بر نشیند

بود بر بالش از من نامه واری

خرد بر صبر می‌دارد دلم را

قراری می‌دهد با بی‌قراری

ولیکن در هوای وصلِ خورشید

نباشد ذرّه را بس اختیاری

نزاری تا کی‌ای کوته‌نظر هان

که عمرت صرف شد در انتظاری

برو یاری به دست‌آور که دنیا

ندارد پیش دنیا اعتباری

شمارهٔ ۱۲۰۶

دل ببرد از من بتی زیبا نگاری

ماه‌رویی سرو قدّی گل عذاری

عاشقم عاشق بگفتم آشکارا

عاشقی چندین گناهی نیست باری

کارِ من بر رویِ نیکو حال کردن

هر کسی حالی دگر دارند و کاری

یار با ما در میان آید چه باشد

سرزنش گو می کنید از هر کناری

چون امیدِ وصل خواهد بود شاید

گر بباید برد یک چند انتظاری

هر که را بر خرمنِ گل دست باید

گو مکش انگشت باز از زخمِ خاری

گو در این دریا مرو بد دل که زان پس

نیست بیرون آمدن را اختیاری

هر که بر جان لرزد از عشقش چه حاصل

مستِ عرفان را نباشد اعتباری

در وفایِ عهدِ یاری چون نزاری

تا به دست آید بباید روزگاری

شمارهٔ ۱۲۰۷

نیک‌بخت است که دارد چو تو یاری و نگاری

من ندیدم به نکورویی و خوبیِ تو باری

خرّم آن دل که بود در سر زلفِ تو قرارش

گرچه در زلفِ پریشانِ تو خود نیست قراری

یوسفِ مصر گر این روی بدیدی چو زلیخا

مصر در وجه نهادی عوضِ بوس و کناری

پادشاهیست گدایی به سرِ کویِ تو کردن

تا که را دولتِ این کدیه میسّر شود آری

اتّصالاتِ احبّا چو ز مبداست پس این‌جا

شاید ار بر پیِ یاری برود خاطرِ یاری

شد سرم پر ز بخارِ غمِ سودایِ تو آیا

از میِ لعلِ لبت باز توان کرد بخاری

بر نه انگیزدم از کویِ تو طوفانِ قیامت

تا نگویند که از کوی تو برخاست غباری

راستی دستِ تو آلوده دریغ است به خونم

جهد کن هان که در انداخته‌ای طرفه شکاری

صیدِ لاغر چه کشی مرحمتی کن که کم افتد

چون نزاری به کمندِ تو گرفتار نزاری

شمارهٔ ۱۲۰۸

باز دلم صید کرد طرفه نگاری

سرو قدی غنچه سینه لاله عذاری

دست و عنانش دریغ و پای و رکابش

تا چه کنند از چنین نزار شکاری

جان به لبِ از آرزو رسید که دارم

بر لبِ می‌گونِ او شکسته خماری

هم به امیدی شکیب بیش توان کرد

کاش نویدی شود به بوس و کناری

تا به میانجیِ بادبانِ تضرّع

کشتیِ امّیدِ من رسد به کناری

هیچ دگرنیست در کشاکشِ هجران

کاش بدی دست‌رس به صبر و قراری

طاقتِ تنها سپردنِ منِ بی‌دل

نیست میسّر مرا ز صحبتِ یاری

آتش اندوه آبِ رز بنشاند

راه دهندم مگر به می‌کده باری

شادیِ روشن‌دلی که بر اثرِ صبح

پُر به کفم بر نهد قدح سه چهاری

الحذر از زاریِ نزاریِ مسکین

زارتر آخر ز من کجاست نزاری

شمارهٔ ۱۲۰۹

مرا گر یار خواهد گفت رو بر بند زنّاری

نخواهم گفت نی خواهم زمین بوسید و گفت آری

گرم از کعبه باز آرد صلیبم در بر اندازد

خلافِ هر چه او گوید نخواهم کرد من باری

رسوم خدمت و طاعت نگه‌دارم به هر شغلی

به وسع طاقت و قوّت میان‌بندم به هر کاری

مشنّع را بگو کاین درد ننشیند به فریادی

مقلّد را بگو کاین کار برناید به گفتاری

محبّت را چو مجنونی نخواهد دید هر نجدی

انا الحق را چو حلّاجی نخواهد دید هر داری

نباشد وصل بی‌هجران و شاهد بی‌رقیب الحق

بباید طالب گل را تحمّل کردن از خاری

گزیرم نیست از یاری که باشد محرم رازی

ولیکن کمترک با دست می‌آید وفاداری

ز ظلمت منکر تعلیم دانی کی برون آید

محقّق کرده تسلیمی و مطلق کرده اقراری

محال عقل اگر خود هیچ با ما در نمی‌گیرد

میانِ ما و او دیرست تا بوده‌ست آزاری

مقاماتِ نزاری بر حقایق مشتمل باشد

بود در ضمن هر حرفی از آن رمزی و اسراری

مگر هم رنگِ ما بویی تواند برد ازین نافه

که این پی کس ‌نیارد برد بیرون جز به‌هنجاری

شمارهٔ ۱۲۱۰

یار مرا وعده داد بوس و کناری

باز ز من کرد در میانه کناری

از دو کنارم نداد دست ‌میانی

گفت هنوز از میان بدار کناری

هر چه برآریم از میانِ تو جانا

بحر کنارم شود سفینه گذاری

دولتِ آن کس که می خورد به تنعّم

بر ز میان و کنارِ چون تو نگاری

چند ملامت کنند مدّعیانم

نیست گزیرم به هیچ حال ز یاری

رفته‌ام و بارها نیافته‌ام بار

دیده‌ام این بارها معاینه باری

دل نه و از یار هیچ یاوریی نه

نه ره ‌و رویی نه دیده نه سر و کاری

جای دلم خود مزلزل است و پریشان

کاش مرا مسکنی بدی و قراری

قید شدی در کمندِ عشق نزاری

تا چه کنند از چو تو نزار شکاری

گر نه چنین بودییی چو ذرّه هوایی

کی بدییی بی‌ثبات هم چو نزاری

شمارهٔ ۱۲۱۱

آرزو می کندم با تو شبی بوس و کناری

باز بر گردن من زلف تو پیچیده چو ماری

گر به گل زار وصالم نبود راه چه بودی

کز صبا یافتمی بویِ عرق چین تو باری

بر درت گر نگذارند که چون حلقه بپایم

چه شود بر سر کویت بنشینم چو غباری

دردِ شیرین نبود بی سببِ شور رقیبان

دامنِ گل نبود بی ضرر زحمت خاری

توبه بر دستِ نگارین تو خواهم که کنم من

گر به دست چو منی بازفتد چون تو نگاری

عشق اگر در سرِ کار تو کند دین و دلِ من

گو بکن بهر خدا را به ازینم سر و کاری

زر و زیور که در آویخته ای می نگذارد

که به گوشِ تو درآید سحری ناله ی زاری

زاریِ زارِ نزاری بشنو مرحمتی کن

وین قدر بس که برآید به زبانِ تو نزاری

شمارهٔ ۱۲۱۲

مپسند یارا ما را به خواری

کینی و بغضی با ما نداری

ما آشناییم از بدوِ فطرت

با ما چرا تو بیگانه واری

دریایِ عشقت بر اوج زد موج

ما در میانه تو بر کناری

از بیم باطل بر حق نباشی

گر دوستان را ضایع گذاری

از عهده ی عهد نتوان برون شد

آخر کم از کم کو شرط یاری

گر بر تو باشد حّقِ سلامی

می دان فریضه از حق گزاری

شاید که عمری بگذشت و هرگز

نامم نگویی یادم نیاری

دانم که آخر بر شرط اوّل

هم دست گیری هم سر در آری

امروز رحمی فردا چه حاصل

گفتن به حسرت مسکین نزاری

زاری نزاری خوردی نزاری

نای است و ناله زیرست و زاری

شمارهٔ ۱۲۱۳

دگر بار از نسیم نو بهاری

خجل شد نافۀ مشکِ تتاری

خطیب باغ شد بر منبرِ سرو

برون آمد گل از سترِ عماری

سحرگه کرد پر لؤلوی منثور

دهانِ سبزه ابرِ نو بهاری

نشستند از سرِ سرو و برآمد

خروشِ بلبل از بستان به زاری

سرا بستان چو نخلِ ستان خُلدست

سرِ بستان نداری پس چه داری

تغافل می کند فرصت نگه دار

چه کارت زین مهم تر در چه کاری

چرا چون مردمِ دانسته دستی

به شکرِ حق تعالا بر نداری

مگر زاکوانِ انسانی برونی

مگر خود را ز حیوان می شماری

وگرنه مرغ بیدار و تو خفته

چه داری حاصل الّا شرم ساری

چه صنعت می کند مولی تعالی

چه قدرت می نماید جَلّ باری

نباشد هرگزت از خود خلاصی

اگر خود را نه از خود واسپاری

نه مستی و نه عاشق ای فسرده

دریغا عمر ضایع می گذاری

سخن آن است کز ساقیِ مجلس

بیاموزی جوان مردی و یاری

مدام آسوده ای از دستِ دهقان

نرفته یک قدم در حق گزاری

همه فریادِ بلبل چیست دانی

زرشکِ سوزِ انفاسِ نزاری

چو من بر شاخِ حکمت عندلیبی

جهانا تا دگر بیرون کی آری

شمارهٔ ۱۲۱۴

بیا یارا که آمد وقتِ یاری

مرا بی خویشتن تا چند داری

به نومیدی چو من بی چاره ای را

روا باشد که ضایع می گذاری

جفا بردن ز دشمن بر امیدی

بسی آسان تر از نومیدواری

بسی جور از فراقت بردم ای دوست

ز دشمن تا کی آخر بردباری

مباش آخر بدین نامهربانی

که یاد از دوستان هرگز نیاری

شکیبایی مدار از من توقّع

که من معذورم از آشفته کاری

ملاقاتی که رویت باز بینم

همین میخواهم از مولا به زاری

به رغبت جان به جانان واسپارم

همین باشد طریقِ حق گزاری

مقاماتی برون آرم که عشّاق

بیاموزند از من جان سپاری

چو من در بی خودی مشهور دهرم

ز من شینی نباشد بی قراری

میازار آخر ای یار دل آزار

نزاری تا به کی زار و نزاری

شمارهٔ ۱۲۱۵

مگسل نگارا پیوندِ یاری

مگذار ما را تنها به زاری

با ما مکن بس بی التفاتی

سویِ عزیزان منگر به خواری

تا یک دم از من خوش بر نیاید

هر دم به رنگی دستی بر آری

سروی تو باری آزاد می رو

از من که چون من یاری نداری

من بس نیایم گر بس بکوشم

با خیلِ هجران شب های تاری

شوریده مغزم زان می بلغزم

بر من نگیرند آشفته کاری

دل رفت و جانم شد در سرِ دل

بی جان و بی دل مسکین نزاری

شمارهٔ ۱۲۱۶

گر طاقت ما داری در مستی و هشیاری

ورنه سر خود گیری به زان که دل آزاری

هر چیز که دانستی هر چیز که ورزیدی

زان ها همه بازآیی وان ها همه بگذاری

دم دم دلِ مُشتاقان افتد به دگر جایی

ما را نبود جایی جز گوشه ی بی کاری

ره نیست موحّد را در خانقهِ کثرت

زیرا که بود واحد مفروع ز بسیاری

این مرتبه گر خواهی کز خویش کنی حاصل

هرگز نشود الّا از موهبت باری

تا در طلبِ جانان دل بر نکنی از جان

مشغول ندارندت الّا به جگر خواری

زنهار مرو با خود کان جا نرسی وز خود

صعب است سفر کردن تا سهل نپنداری

ای خامِ بیفسرده نه زنده و نه مرده

از دوست نمی گویم از خود چه خبر داری

تو هیچ نیی وز خود برساخته ای چیزی

از سر بنهی روزی خودبینی و جبّاری

غافل منشین چندین مپرست بت سنگین

در گردنِ تو دینی حقّ است که بگزاری

تا روز کنی عادت چون سوختگان هر شب

بر خاکِ درِ تسلیم از دیده گهرباری

ای عذر پذیرنده خشنود شو از بنده

بپذیر نزاری را تا چند کند زاری

شمارهٔ ۱۲۱۷

ترا خود نیست راه و رسمِ یاری

که یاران را معطّل می گذاری

چرا بر هیچ بی دل رحمتی نیست

چه دل داری مگر خود دل نداری

قدم سهل است بر دنیا نهادن

اگر با ما به یاری سر درآری

چنانم در میانِ جان نشستی

که پندارم همه شب در کناری

به زور و زر ندارم با تو دستی

مگر دستی برآرم هم به زاری

بدان ای دوست قدرِ دوست امروز

چنین منگر عزیزان را به خواری

چه سود آن گه که یاد آری به حسرت

که افسوس از تو ای مسکین نزاری

شمارهٔ ۱۲۱۸

چرا سر به پیوندِ ما در نیاری

مگر خود سرِ تنگ دستان نداری

نه زر در ترازو و نه زورِ بازو

نه رویی که کارم برآید به زاری

عجب این که هر دم بسوزی دلم را

هنوزم طمع می کند خاک ساری

بخندی که در گریه آیم که گُل را

بخنداند از گریه ابرِ بهاری

گر آشفتگی می نمایم عَفُو کن

که طاقت ندارم ز بی اختیاری

چو بر آتشِ فرقتم می نشانی

ملامت مکن بر من از بی قراری

چو چشمت نکردیم خونی چه باشد

که ما را چو زلفت فرو می گذاری

کجا مهربانی و کو دل نوازی

اگر دوستی می نمایی و یاری

بسی روزگارت به سر برد باید

که یاری بدست آوری چون نزاری

شمارهٔ ۱۲۱۹

باز دل دادم به دستِ دل بری

سرو قدّی گل رخی نسرین بری

دل ستانی دل گشایی دل کشی

دل فریبی دل ربایی دل بری

لاله رخساری بنفشه گیسویی

سروبالایی صنوبر منظری

خوش نشینی خوش زبانی خوش دلی

نازنینی نازکی بازی گری

تند خویی سرکشی عاشق کشی

بی غمی سنگین دلی سلطان فری

آفتِ خلقی عذابِ عالمی

فتنه ی شهری بلایِ کشوری

دل به زاری از نزاری برد و نیست

حاصلی در عشق بی زور و زری

شمارهٔ ۱۲۲۰

گرت بخت یارست فرمان بری

چو فرمان بری از بلا جان بری

چو در خود شوی گم به مقصد رسی

چو ره پیش گیری به پایان بری

چو خواهی که پایِ ملخ هم چو مور

ره آورد پیشِ سلیمان بری

به خدمت کمربست باید چو مور

وگرنه چه خیزد ز طرلان بری

مگر تحفه آن جا بری جانِ پاک

وگرنه چه دیگر به جانان بری

دوایِ تو دردست در درد پیچ

که بی درد کی ره به درمان بری

بر آنی که بار ِمظالم به حشر

به سر بر از آن عَقبه آسان بری

توانی به سر برد آن جا اگر

به یک دست از این جا دو سندان بری

بسا دستِ حسرت به سر بر زنی

اگر عمر برخود به تاوان بری

مگر ز آتشِ سینه و آبِ سر

دل و دیده گریان و بریان بری

نزاری ز مردانِ حق شرم دار

که با نامِ خود نامِ ایشان بری

ز خود پای ننهاده بیرون هنوز

کجا پی به اسرارِ مردان بری

شمارهٔ ۱۲۲۱

ای شده مشغولِ خویش هیچ گمان می بری

کاین همه سرگشتگیت هست ز تن پروری

چند پرستی وجود در عدمِ انتظار

میل مکن با وجود تا ز عدم بگذری

تو ز خریِ خودی تابعِ فرمانِ نفس

هم نفسی با مسیح خر مپرست از خری

رهبرِ آنی که باز ره زنی ش می کنی

راست نیاید به هم ره زنی و رهبری

دبدبه تا کی زنی بر سرِ بازارِ عشق

جمله زبانی خموش چند ازین داوری

عشق ترا گر ز تو باز ستاند به کلّ

هر چه نه عشق است آن از تو بماند بری

واسطه ی عاشقی جنبشِ دردی بود

عاشقِ بی درد را عشق بود سرسری

درد بود آن که او در سفر آرد ترا

تا به مراتب نفوس زیر قدم بسپری

تا بنگیرد ترا درد دوا نیست روی

درد چو نازل شود ره به دوامی بری

کسرِ نزاری مکن گر سخنش عکسِ تست

او زرهِ دیگرست تو زرهِ دیگری

شمارهٔ ۱۲۲۲

بس در جفا مکوش که از حد بمی بری

شاید اگر به جانب من بنده بنگری

نومید نیستم که برآید امیدِ من

باشد که باز بر سرِ افتاده بگذری

فرمان تراست هر چه کنی حاکمی ولیک

از خواجه کی بدیع بود بنده پروری

شاید که در قفایِ قدم می رود سرم

من با تو چون کنم به سرِ خویش سروری

از قتل من چه خیزد اگر چه به خونِ من

تعجیل می نمایی و زنهار می خوری

ای دوست رحم کن که اگر دشمنم رسید

بر من به کام طاقتِ آن هم نیاوری

در پایِ روزگار میفکن مرا ببخش

من کیستم که با تو زنم دستِ داوری

تسلیم بَر ده ام ز پیِ کعبه ی مراد

جهل است راه ِبادیه رفتن به سرسری

باشد نزاریا که به بیت الحرامِ عشق

راهت دهند اگرچه که چون حلقه بردری

شمارهٔ ۱۲۲۳

یا رب آن ماه است یا خورشید یا بُت یا پری

راستی را خوش جگر سوزی و چابک منظری

سرو خوانم قامتت را یا صنوبر یا خدنگ

زهره گویم جبهه ات را یا سهیل ار مشتری

مادرت گر آدمی بوده ست بی هیچ اشتباه

پس پری را بر تو افتاده ست مهرِ مادری

کس بدین صورت نمی دانم که در آفاق هست

احسن الله تا چه نقش است این زهی صنعت گری

گر به چین بگذشتیی صورتپرستان مجتمع

توبه کردندی به اخلاص از بتان آزری

با چنین شکل و شمایل بس چنین بی چاره را

کرده باشی هم به جان نومید و هم از دل بری

من به حیرت مانده از چشمانِ شوخت وز دماغ

خود تو سر بر می نیاری و به من در ننگری

از که خواهم داد و فریاد از که دارم گر قضا

با تو افتاده ست و تو هم خصمی و هم داوری

بارها گفتم نزاری را نظر کاری مکن

هیچ درمان نیست گو جان می کن و خون می گری

دل ببرد و دین بخواهد بردن این ترک الغیاث

دست گیرا تا چه خواهی کرد هان ای تنگری

شمارهٔ ۱۲۲۴

بگذر ای باد بر اطرافِ قهستان سحری

زود باز آر به شروان و شماخی خبری

خاطری نیک به احوالِ کسی ملتفت است

که چو او نیست در آفاق به خوبی دگری

گر بدان سرو رسی گو به چمن پست شدم

به لگد کوب و تو ناکرده به سویم گذری

رویِ شیرین نفسی بی مگسی نادیده

می زنم زار چو فرهاد سری بر کمری

رازِ سربسته ی لیلی به کسی نگشاید

هم چو مجنون شده ام در همه عالم سمری

کیست کز دفترِ ما یاد ندارد ورقی

کیست کز قصّه ی ما یاد ندارد قدری

من اگر سر برود بر سرِ پیمان توام

لیکن از عهدِ تو باید که ببینم اثری

نفسی بیش نمانده ست به همّت مددی

صبر ازین بیش ندارم به عنایت نظری

هم چو سوزن شدم از صبر نه آخر مثل است

هم به جایی کَشَد این رشته به تدریج سری

بارها هر چه به غربت ز سفر توبه کنم

به علی رغم برآید ز زمینم سفری

گر نزاری به قهستان رسد از شروان باز

چه مبارک سفری باشد و میمون حضری

باز نادیدنِ اصحاب و به حسرت رفتن

سخت کاری ست دگر هیچ ندارد خطری

شمارهٔ ۱۲۲۵

گر امشبم چو دوش به سر باز بگذری

لطف است و دل نوازی و مملوک پروری

در شیشه دیده اند گروهی شنیده ام

من دیده ام ولیکن در خواب خوش پری

چون آفتاب از عظمت بر فلک رویم

گر چون همای بر سرِ ما سایه گستری

بر حلقه های زلفت وقف است سرکشی

بر گوشه های چشمت ختم است دل بری

گر زیرِ خاک باشم وگر خاک زیرِ پای

من خاکِ آن زمین که بر آن خاک بگذری

بر آستان نشسته و دل در تو بسته ام

باشد که هم به ما ز سرِ لطف بنگری

ما راستانِ کوی توایم از عدو چه باک

با سرو کس غلو نکند راست منظری

ما ز ابتدایِ کون محّبِ تو بوده ایم

اسرارِ آن سری نتوان داشت سرسری

فریاد ما نمی رسی و ره نمی دهی

آری کجا بریم ز دست تو داوری

در راه بس که دیده به رویم فرو گریست

آبم به زیرِ پای روان شد کَری کَری

از آب گیرِ دیده نشد مردمک برون

هر چند جهد کرد بسی در شناوری

خوابم نمی برد که کند بر مریضِ عشق

گاهی بلا لحافی و گه درد بستری

ماییم و جرعه ای و جفایِ همه جهان

ای یارِ غم گسار بخور غم چه می خوری

گویند خونِ رز به ستم جز تو کس نریخت

آری نزاریا مگر این پی برون بری

شمارهٔ ۱۲۲۶

هیچت افتد که به ما بر گذری

وز سرِ لطف به ما در نگری

می توانی که دلم دریابی

بهترک زین غم کارم بخوری

چند خاموش توان بود و حمول

هم شناعت مگر از حد ببری

دادِ مظلوم بده ظلم مکن

تا نگویند که بی داد گری

رویِ آنم که ببخشایی نیست

هر زمان بر سرِ رایِ دگری

دردلی حاضر و در جان ساکن

ای که نزدیکی و دور از نظری

مستم آری چه کنم معذورم

گر خطایی رود از بی خبری

بی دلم بی دل و مشکل باشد

آفت بی دلی و منتظری

بیش مخروش نزاری از دل

که تو خود جان به سلامت نبری

شمارهٔ ۱۲۲۷

اگر به مصلحت از پیش دوست برگذری

چرا به گوشه ی چشم از قفا نمی نگری

بدین شمایل و شکل از نقاب ممکن نیست

که آدمی به درآید چه آدمی که پری

وجودِ پاک تو با آب و گِل نیامیزد

بدان سبب که تو نورانیی و ما بشری

فرازِ سرو که دیده ست سیب و شفتالو

نگاه کن که چه پاکیزه ای و باروری

به طعنه گفتی تشنییع می زنی بر من

بلی پس از که تظلّم کنم چو دل تو بری

به خاکِ پایِ عزیزت که سر بهایِ من است

که از دو دیده به نزدیکِ من عزیزتری

اگر مشاهده کم اتّفاق می افتد

ز راهِ بینشِ خاطر همیشه در نظری

چرا رضا ندهد عاشقِ ریاضت کش

که گر ز دوست جدا شد به درد بیش تری

نزاریا به وفا حالیا جگر می خور

که هم ز اهلِ دلی آن بود که بر نخوری

شمارهٔ ۱۲۲۸

سواره هر چه به نظّاره گاه برگذری

به یک کرشمه چه باشد که باز پس نگری

رقیب خود ز تو خالی نمی شود یک دم

چنین یکی شده باهم که دید دیو و پری

به دستِ باد غباری فرست از آن خاکی

که بی دریغ به نعل سمند می سپری

عتاب و ناز به میزانِ عدل بر ما سنج

سرش به ظلم گراید اگر ز حد ببری

مقابل تو سزد ز امّهات و از آبا

که کس دگر نکند دعویِ پدر پسری

ز بی وفایی و بعد عهدی و جفا کاری

به نام و ننگ ز دونان سزد که برگذری

قبول کن که نصیحت به فال میمون است

تو خود مبارک رویی و نیک بخت اثری

می است مونس من در غمِ فراق تو می

ولی نمی کند البتّه ترک پرده دری

نزاریا به ملامت گر التفات مکن

خوش است مستی و دیوانگی و بی خبری

فسرده را اگرش بر خیال می گذرد

که ترک شیفته کاری کنی چو می نخوری

ترا شراب زخم خانه ی الست دهند

از آن که مستی شوریده کار و خیره سری

شمارهٔ ۱۲۲۹

گر مرا نیست به کویِ تو مجالِ گذری

به تو دارم طمع از روی عنایت نظری

از پیِ وصلِ تو بر خویش گرفتم همه رنج

زان که ممکن نبود نفعِ جهان بی ضرری

گر به دردم برسی دستِ عنایت بر سر

بر سر کشته ی هجران بکنی هم گذری

با تو گویم سخن و کرده نظر با غیری

با تو باشم به دل و بوده به تن با دگری

آخرالامر به جایی برسد قصّه که خلق

باز گویند به هر انجمن از من سمری

من در افتادم و دستِ طمع از جان شستم

ترسم این است که پیش تو نیاید خطری

من به الطاف تو دارم به جهان چشم امید

گوش با حالِ دلم بهتر ازین کن قدری

رو به رویِ تو جهان می نگرد چون باشد

گر به احوالِ نزاری بکنی وانگری

شمارهٔ ۱۲۳۰

جهان خراب شد از نسبتِ پدر پسری

مکن عمارت اگر عاقلی که بر نخوری

ز روزگار همین بهره بس که در کنجی

حدیث کس ننیوشی و نامِ کس نبری

چو آدم از طلبِ گندمی مشو فرتوت

تو خود به ارز نیرزی جوی اگر بخری

دلِ شکسته به دست آوری درست کنم

به از سری که به عادت سویِ سجود بری

به جهدِ خلق نباشد قضای کُن فیکون

ز حکم رفته منال ار بهی ست ار بتری

مکوش و کوش که نه قاصری نه محترزی

مترس و ترس که نه ایمنی نه بر خطری

نشانِ باخبران بی خودی و بی خویشیست

هنوز بی خبری تا ز هیچ با خبری

هم از حجاب بود گر به دوست وامانی

چه می کنی و چه می بینی و چه می سپری

نزاریا برو و دامنی به دست آور

که کس بدو نرسیده ست جز به دست وری

شمارهٔ ۱۲۳۱

عشق را ختم است بر عالم سری

عشق را لایق نباشد سروری

پادشا عشق است و لازم می‌شود

پارسا و رند را فرمان‌بری

بل که سلطانانِ عالم عشق را

بندگی‌ها می‌کنند از چاکری

در بیان ِعاشق و معشوق و عشق

سحر می‌پردازم اینک ساحری

فارغم حاشا که گویم مدحِ خلق

زشت باشد گر کند عیسی خری

مستِ لایعقل چه جوید زیرکی

مرد بی‌حاصل چه داند شاعری

من سخنْ‌سوزم سخنْ‌گو نیستم

بت شکستن دیگرست از بت‌گری

گرچه قنبر حیدری باشد و لیک

عنتری کردن نباشد حیدری

عشق می‌خواهی نزاری را طلب

مدح می‌جویی بخواه از انوری

شمارهٔ ۱۲۳۲

چرا به جانبِ یاران نمی‌کند نظری

به دوستان ننمایی ز دوستی اثری

به رقعه‌ ای چه بود گر مرا عزیز کنی

اگر به رسمِ عیادت نمی‌کند گذری

نه محرمی که پیامی بدان طرف آرد

نه قاصدی که از آن جانبم دهد خبری

ضرورت است که با آدمی سخن گفتن

خدای راست نیاورد بی پیام‌بری

مگر حدیث کنارِ تو با صبا گویم

که در میان نتوانم نهاد با دگری

از آن به چشمِ تو دادم دلی به لب جانی

کزین مگر نظری بخشیم از آن شکری

قضا چه دفع نهد یا قدر چه منع کند

اگر عنایتِ تو ملتفت شود قدری

به نیم‌جان چه تکلّف کند نزاریِ زار

ولیک رد نکنند از فقیر ماحضری

به پایْ‌مردیِ لطفِ تو واثقم حالی

وگرنه دست نیالودمی به مختصری

شمارهٔ ۱۲۳۳

ترک من و آشوبِ دل خاتونِ ماه خاوری

بُغناق برگیر و بنه بر سر کلاه کافری

بر دوش زلفت چون زره بگشاده از ابرو گره

برده ز هفت اختر فره بسته قبایِ ششتری

بار و برت سیب و عنب نوشینْ دهان تریاکْ لب

وز غمزه و لب ای عجب هم جان و هم دل می‌بری

با چشمِ تنگت چون دهن گفتم بترس ای پر فتن

کز چشمِ خون‌افشانِ من هم عاقبت زخمی خوری

گفتا که هان ای دل‌شده بی‌حاصلی حاصل شده

خاک از دو چشمت گل شده کاری نداری ننگری

تلخ از لبِ شیرین سخن ناواجب است ای سروبن

تمکینِ درویشان بکن منگر به ایشان سرسری

دشمن‌صفت با دوستان بد می‌کنی نیکوست آن

سروی بتا یا بوستان ترکی نگارا یا پری

هم زاهدو هم زاهدی زان شد نزاری منزوی

آیا چه شیرین شاهدی یا رب چه چابک‌منظری

شمارهٔ ۱۲۳۴

بیش ازینم نشود از تو میسّر به صبوری

گر ترا هست مرا نیست دگر طاقتِ دوری

هم‌چنان من ز نصیحت‌گر بی‌هوده ملولم

که تو از صحبتِ بی‌حاصلِ این بنده نفوری

من اگر با تو نباشم ز خیالم تو نباشی

غایب ای دیده که چون باصره در عینِ حضوری

اگر این‌اند رقیبان تو ما را چو غریبان

کام و ناکام بباید شد از این شهر ضروری

سر به بیغوله ما هیچ فرو نایدت آری

منظرت رشک بهشت است و تو خود غیرت حوری

نقشِ دیوار به صورت که تو داری بفریبد

هیچ عیبت نکنم گر به خود از حسن غیوری

شب چو بر بام برآیی و ز برقع به درآیی

هم‌چو انوارِ تجلّی به صفت بر کُهِ‌ طوری

به تماشا به گلستان شو و چادر ز جمالت

باز کن تا نزند لاف لطافت گل سوری

شمع و شاهد به شبِ خلوت ما هر دو تو باشی

که چو خورشید سراپایِ وجودت همه نوری

بوی دودِ نفست راحت روح است نزاری

گو بسوزند چو عودت که بر آتش چو بخوری

شمارهٔ ۱۲۳۵

ای که غایب نیی از خاطر اگر مهجوری

پرده بردار ز رخ تا کی از این مستوری

ما نه آنیم که شایسته قُربت باشیم

گر گدا را به حرم ره ندهی معذوری

حکم حکمِ تو اگر زنده کنی ار بکشی

از تو فرمان دهی از معتقدان مأموری

از محبّت به محبّ چون رگِ جان نزدیکی

سهو گفتم نظر آن است به صورت دوری

ساقیا پُر بده آن جام که شوق انگیزد

تا تو از من برهی بو که من از مغروری

اوّل مستی و دیوانگیِ ماست هنوز

وز چنین باده تولّد نکند مخموری

خلق گویند شبی یارِ غَمش باش برو

هیچ راضی نشوم من به چنین مزدوری

لطفِ خوش باید با روی نکو ورنه چه فرق

نقشِ دیبا و حریر از صور فغفوری

تن‌دُرستانِ سرافکنده چه دانند که ما

خستگان چون گذرانیم شبِ دیجوری

علّتِ عشق نزاری به طبیبان نبرند

که طبیبان نشناسند در این رنجوری

شمارهٔ ۱۲۳۶

خوش است دردِ جداییّ و داغِ مهجوری

اگر وصال میسّر شود پس از دوری

سوادِ ملکِ وجودم خراب کرد فراق

خراب‌کرده عشق و امیدِ معموری

بدان امید که روزی به گوشِ دوست رسد

به نظم آورم این عِقدهای منشوری

ز دیده دانه دُر نظم می‌کنم همه شب

به روشناییِ دل در شبانِ دیجوری

معاف دار نگار اگر ضرورتِ حال

شکایتی دو سه اِنها کنم به دستوری

سلامکی نفرستی پیامکی ندهی

نه شرطِ عهدِ قدیم است اگر چه معذوری

سرت به همچو منی ار فرو نمی‌آید

غریب نیست که در حسن خویش مغروری

شبی ز جام وصال تو گر شدم سرمست

قیامتا که بدیدم ز روزِ مخموری

پس از مجاهده انتظار خوش باشد

اگر خلاص به صحّت بود ز رنجوری

نزاریا ز عذابِ فراق بیش منال

که در مقابل نیش است نوشِ زنبوری

شمارهٔ ۱۲۳۷

ای پیرِ سال‌خورده غمِ خود نمی‌خوری

رو خونِ رز مریز که بر خویش خون‌گری

بت در کنار داری و زنّار در میان

تا چون موحّدان نشوی از خودی بری

در ابتدا نه هم ز قیاسِ من و تو خاست

ترتیبِ بت‌پرستی و ترکیبِ بت‌گری

بود و نبود و رای و قیاس تو چیست بُت

زین جمله وا رهی اگر از خویش بگذری

این‌جا تو کیستی و من ای یار جمله اوست

پس چیست این که معترفم من تو منکری

توفیق بر نصیبهی فطرت مقدّرست

من بُردم آنِ خویش تو هم آنِ خود بری

گر یک طرف ز گوشه برقع برافکند

من ضامنم که بیش به خود باز بنگری

کورست عقل در رهِ عشّاق نه دلیل

خفّاش را رسد که کند دعویِ خوری

خطّ‌ِ یگانگی ندهندت نزاریا

تا لوحِ دل زحرف دویی پاک نستری

چون خاکِ راه معتکفِ کوی دوست باش

تا زیر پای نطعِ سماوات بسپری

شمارهٔ ۱۲۳۸

گر ز شیرین‌لبی کنم شوری

گو سلیمان عَفُو کن از موری

فرشِ سلطان عجب نباشد اگر

عار دارد ز دامنِ عوری

این که گویند دوست دوست مدار

نتوان کرد بر کسی زوری

چه کم از حسن اگر دمی بنشست

یوسفی در برابرِ کوری

کی کند شکر شکّرِ شیرین

ناچشنده ز بی‌نمک شوری

عاقبت پیل‌تن نجست از گور

گرچه تنها همی زدی گوری

باز می‌گو نزاریا که خوش است

گر ز شیرین لبی کنم شوری

شمارهٔ ۱۲۳۹

بر آن سرم که دگرباره در دهم صوری

صلا بگویم و عشّاق را دهم سوری

ولیک من به سرِ خود نمی‌توانم بود

که هست قاعده بر آمری و مأموری

مطیع امرمان و تعلیم را شده تسلیم

بلی نباشم نه معجبی نه مغروری

طبیبِ درد کسی دیگرست وگرنه به حق

من آن نی‌ام که ندانم علاجِ رنجوری

درون خانهی ظلمت بمانده‌ای زیرا

کسی برون نرود بی‌دلالتِ طوری

فسرده گو به تعصّب گمان مبر بر ما

که هست مستیِ ما از لعابِ انگوری

دگر به نسیهی آینده‌یی فریفته‌ام

در انتظارِ بهشتی و وعدهی حوری

کسی که مست ز خم‌خانهی الست آمد

از آن سپس نبود حاجتش به مستوری

بهشت و حور به معنی معین آمده است

چه غم اگر نشناسد ز غایت دوری

من آن کسم که شدم در حضور مستغرق

مدان مرا چو نزاری نزارِ مهجوری

شمارهٔ ۱۲۴۰

به ناموس آتش اندر زن بیار آن آبِ انگوری

که ناممکن بود مستی نهان کردن به مستوری

عسل گر چاشنی کردی حسودم تلخ کی گفتی

که در من می‌کشد هر دم زبان چون نیشِ زنبوری

بیا ای ساقی و بر نه به دستم تا به سر جامی

حیاتی بخش جانم را که می‌میرم ز مخموری

کسی کز دستِ او آمد مرا چندین بلا بر سر

خدایا مبتلا بادا به داغ و دردِ مهجوری

به از می نیست در غربت دمادم مردِ عاشق را

به من ده ساقیا پر کن تو اندک خور که معذوری

بیا ای مطربِ چنگی خلاصم ده ز دل‌تنگی

که نزدیک آمده‌ست اینک به لب جانم ز ره دوری

شبِ هجرم نمی‌آمد به روزِ وصل در خاطر

ز خودرایی و برنایی و نادانی و مغروری

ز غفلت آدمی هرگز به وقتِ راحت و صحّت

ندارند قدرِ آسایش مگر هنگام رنجوری

به فریاد آمدم از دل که در پرواز می‌آید

چو بلبل در خروش آید سحرگه بر گلِ سوری

بخواهم رفت و با یاران نخواهم مشورت کردن

که نستوه از خرد هرگز نخواهد خواست دستوری

نزاری زاصفهان خواهد به شیرین باز گردیدن

که چون خسرو نمی‌یارد شکر خوردن ز محروری

شمارهٔ ۱۲۴۱

موحّدوار کن در عشق سیری

مبین گر صادقی جز دوست غیری

چنان بی خویش می باید محقّق

که مسجد باز نشناسد ز دیری

ز دست خو خلاصی جوی خود را

کزین بهتر نخواهی کرد خیری

به وحدت کی رسی در عین کثرت

دو نبود یا تو او یا او تو خیری

اگر جویای توحیدی نزاری

موحّدوار کن در عشق سیری

شمارهٔ ۱۲۴۲

تا نیستی خود را از راه برنگیری

هرگز طریق هستی از راه برنگیری

گر از تو با تو بویی در نیستی بماند

بویی دگر نیابی رنگی دگر نگیری

از رنگ و بوی بازآ وزخوب و زشت بگذر

در خود اثر نبینی گر خود حذر نگیری

تو آتشی و نفست بی خشک و تر نباشد

تا هم چو برق آتش در خشک و تر نگیری

نوریست عشق وحدت پس چون چراغ میری

گر شمع زندگانی ز آن نور درنگیری

بر در غلاف شبهت تا کی هوا گرفتن

دنبال مرغ معنی بی بال و پر نگیری

زنهار اگر درین عهد از شست پاک بازان

صد تیر بر تو آید یک ره سپر نگیری

مُهر از زبان حیرت زنهار برنداری

ستر از جمال دعوی زنهار برنگیری

دم بر مزن درین دم بی همدمی نزاری

بی هم دمی درین ره ترک سفر نگیری

شمارهٔ ۱۲۴۳

بر ما به گناهی که نکردیم نگیری

ور نیز بکردیم شفاعت بپذیری

این قاعدۀ اهل کرم نیست که احباب

از پای درآیند و توشان دست نگیری

در دست رقیبم که بمیراد به خواری

مگذار که کافر ببردمان به اسیری

از باطنِ مجروح گرفتم خبرت نیست

در ظاهر آخر نظری کن که بصیری

فرهاد به سنگی بر اگر صورت شیرین

کرده ست چه باشد تو مرا نقش ضمیری

ماهی، ملکی، حور بهشتی، چه وجودی

مثل تو ندیدم به چه گویم که نظیری

عاقل نکند عیب جوان را که اگر شیخ

این روی ببیند بکند توبه ز پیری

بگذار که دیوانه و شوریده و مستم

مه نام و مه نسبت چه بزرگی چه امیری

بوی گل و آتش به مشامت نرسیده ست

گویی که چنین هم نفس دود عبیری

تا دل نسپاری به کسی هم چو نزاری

هرگز نشوی زنده به جانی که نمیری

گو خلق بکن سرزنش و عیب تو می باش

در پای من ای خار که خوش تر ز حریری

شمارهٔ ۱۲۴۴

مگر تقدیر دل باری به غم رفته ست و سر بازی

الا ای دل چه می ترسی به جان من چه می نازی

بنای دوستی باید که باشد ثابت و محکم

محبّت چون ترا بستد دگر با خود نپردازی

ز دستت هیچ برناید مگر با صبر بنشینی

ز عقلت هیچ نگشاید مگر با عشق درسازی

اگر خواهی که گوی عشق از میدان بری بیرون

ز همت مرکبی سازی و بر کون و مکان تازی

نخواهی رفت با خود در مقامی خانه ی وحدت

مگر هم از برون کلّی و جزوی هر دو در بازی

صراط است این و اعما را نباشد حدِّ بگذشتن

به دست پادشاهان بر نزیبد عکّه را بازی

مکان لا مکان خواهی و دل بر تیره یخاکی

دوالک بازی آن جا کی توان کردن مکن بازی

نهاده منّتی بر حق که من از اهل اسلامم

به حج نارفته و حاجی غزا ناکرده و غازی

نزاری از تکبّر هیچ نگشاید تواضع کن

بنه گردن که آن جا در نمی گنجد سرافرازی

مشو مغرور اگر مشهور شد صیّت که چون بلبل

بمانی در قفس همواره محبوس از خوش آوازی

شمارهٔ ۱۲۴۵

چه دلبری که به دل داریی نپردازی

همین و بس که دل می بری به طنّازی

به پیش خلق ز جور تو پرده بردارم

اگر ز رخ نفسی پرده برنیندازی

دلم ز پای درآمد بیا و دستم گیر

سری به کار درآور مکن سرافرازی

به خوبی تو چه نقصان رسد اگر نفسی

دلِ شکسته دلی را به لطف بنوازی

نیاز بنده و ناز تو چند بردارد

به حسن یک دو سه روزه این چنین چه می نازی

عنان عقل رها کن که هیچ نگشاید

ز نقش بندی و طرّاری و عجب سازی

ز من حیا نکنی از خدا نیندیشی

که هر زمان به جفا حیله ای نو آغازی

اگر حواله ی کار تو با خدای کنم

مسلّمت نشود با خدا حیل بازی

شبی که گوش کنی ناله نزاری را

اگر چه سنگ دلی هم چو موم بگدازی

شمارهٔ ۱۲۴۶

گر چه مشغولی و با بنده نمی پردازی

هم توانی ز سر لطف که کاری سازی

از سر پای اگرت هیچ بود دست رسی

چاره ای ساز که بر من نظر اندازی

آرزومندم و زین بیش ندارم طاقت

چه شود گر سر مرحمتم بنوازی

نیم جان دارم و در باخته ام با تو به طوع

کار جان ار چه نگیرند به بازی بازی

آه اگر نیمه شب مست کمین بگشایی

به شبیخونی و بر جان نزاری تازی

شمارهٔ ۱۲۴۷

همای وارم اگر سایه بر سر اندازی

بر آفرینش عالم کنم سرافرازی

عنایت تو اگر هم عنان ما باشد

سبق بریم چو صاحب دلان به ممتازی

تراست مملکت حسن و در مقابل تو

زمانه را نرسد دل بر و طنّازی

کرشمه ای به عنایت ز غمزه ی توبسم

کسم ز پیش نراند اگر تو بنوازی

که دست گیرد و کی باز برتواند خاست

ز التفات نظر هر که را بیندازی

به دست من چه زمین بوسه ای ز دور و همین

به پای بوس مگر هم تو چاره ای سازی

تو راه ده به وصالم غم مشنّع نیست

رقیب گوی ترا عادت است غمّازی

نزاریا سر تسلیم نه سخن کوتاه

زبان درازی تا چند و قصّه پردازی

شمارهٔ ۱۲۴۸

زبان دراو مکش ای بی بصر به دست درازی

که پاک سیرت و پاکیزه دامن است و نمازی

ترا که خوف نبوده ست شوق عشق چه دانی

ترا که دیده نباشد نظر چه گونه ببازی

به سر برند به سر عارفان طریق محبّت

به سرسری نتوان رفت راه عشق و به بازی

طمع مکن چو می کنی دگران را

غزای نفس خود اوّل کند مجاهد غازی

نظر چو بر نتوانی گرفت هم چو من از گل

ضرورت است که با خار دیده نیز بسازی

چو عشق دست برآورد سر به عجز نهادی

تو پس به مرتبه سلطان نیی غلام ایازی

دمی بیا به خرابات عشق و حالت ما بین

به شرط آن که قدم در نهی و سرنفرازی

مباش غرّه به حسن دو هفته ای گل رعنا

بقا طلب کن از این عمر مستعار چه نازی

دوای زندگیی کن نزاریا که نمیری

دواب را بود آخر همین حیات مجازی

شمارهٔ ۱۲۴۹

گرم به کینه بسوزی وگر به مهر بسازی

ز بندگان مطیعم حقیقتی نه مجازی

اگر در آتش سوزانم از تو باک نباشد

که پاک تر شود آن زر که بیشتر بگدازی

خوش آمدی که حیاتی به تازگی به وجودم

درآمد از رخت ای غیرتِ بتانِ ترازی

همه سعادت و صحّت که آمدی به عیادت

ندانم این چه خداوندی است و بنده نوازی

ز روی خوب نباشد غریب خوی خوش آری

در آفرینش حق رمزها بود نه به بازی

به خُلق می سزد او بر فرشته فخر نمایی

به حسن می رسدت گر بر آفتاب بنازی

محلّ قدر تو چون داند از قیاس نزاری

چو در اُمتیان عجم لفظ و استعارت تازی

شمارهٔ ۱۲۵۰

شبی گر اتّفاق افتد که با ما خلوتی سازی

حجاب از راه برگیری نقاب از رخ براندازی

چه دولت بیش ازین ما را ولی در عقل کی گنجد

که سلطانی کند در عشق با درویش انبازی

به الطافت طمع داریم در هنگام بخشایش

که گر وقتی برانی بندگان را باز بنوازی

جهانی از تو در غوغا و تو در حسن خود معجب

همه کس در تو دارد روی و تو با کس نپردازی

اگر نازی کنی وقتی و خشمی راهِ آن داری

بحمداللّه چه شاید کرد اگر بر دوستان نازی

بلای عشق فرتوتت که پای از سر نمی داند

به دعوا بر سر آمد هم چو زلفت در سرافرازی

رهی می زن دلی بر شکاری هم چنین می کن

که بی صیدی نباشد هر چه بر صاحب دلان تازی

چه گویم ای مسلمانان ولی گر بامیان آمد

بیا گو مدّعی آن جا که جان بازی کند غازی

میان جمع می باید که از تو هیچ ننماید

نزاری هم چنین می سوز تا چون شمع بگدازی

اگر اهلیّتی داری ز نااهلان تحاشی کن

کمال دوستی باشد که با هم با دوستان سازی

شمارهٔ ۱۲۵۱

چه باشد ار به ملاقات چاره‌ای سازی

مرا شبی دگر از رویِ لطف بنوازی

نیازمندِ توییم و تو را به حسن و جمال

مسلّم است اگر بر جهانیان نازی

به ناز بر همه عالم مفاخرت کردن

تو را رسد که برون می‌پری به طنّازی

نهاده‌ایم سرِ بندگیّ و گردنِ طوع

چو زلف، بر ضعفا پس مکن سرافرازی

بدیع کی بود از بدعت تو دل بردن

غریب کی بود از غمزه تو غمازی

مکن به کام عدو دوستان مخلص را

روا مدار که با مستحق نپردازی

مرا طمع به وصالِ تو محض نادانی‌ست

که را رسد که کند با تو جز تو انبازی

هنوز اگر تو تویی چون نزاری مسکین

بسی دگر را از خان و مان براندازی

نصیحتی کنم ای دل تو را ز من بشنو

ببین که چیست جز او هر چه هست در بازی

شمارهٔ ۱۲۵۲

به حال من چه شود گر نظر کنی روزی

برین شکسته‌ی هجران گذر کنی روزی

چه کینه‌هاست ز من در دلت نمیدانم

مگر چو مهر من از دل برون کنی روزی

نعوذ بالله اگر با شکسته‌ای چون من

وفا و عهد به شوخی دگر کنی روزی

مگر چو تنگ شکر در میان ما آیی

کنار تا به میان پر شکر کنی روزی

شبی دگر چو قضا از درم در آیی باز

به جانِ من چه شود کاین قدر کنی روزی

شود معاینه فردوس بیتِ احزانم

هوایِ کنجِ نزاری اگر کنی روزی

شمارهٔ ۱۲۵۳

خوشا که موسمِ گل بامداد برخیزی

به باغ باده خوریّ و ز خلق بگریزی

برو به روز جوانی جهان پیر بخور

که آن به است که با روزگار نستیزی

ازین نصیحت بیهوده‌ای فقیه ترا

چه حاصل است که روغن به ریگ می‌ریزی

تو نیز هم مکن از عشق احتراز که ذوق

نباشدت مگر از خویشتن بپرهیزی

ولی ترا نبود بخت آن که از سرِ شوق

به دام زلف کمند افکنی برآویزی

هنوز نقد تمنای دوست‌یابی باز

پس از قیامت اگر خاک من بپرویزی

زمانه خاک تو هم عاقبت به پرویزن

فرو گذارد اگر ماورای پرویزی

حیل مکن که براق اجل عنان ترا

چو باد گیرد اگر خود به سیر شبدیزی

برو دلت به کسی ده ز خویشتن به درآی

به هرزه چند نشینی و چند برخیزی

نزاریا چه بلایی به گوشه ا‌ی بنشین

که عاقبت ز میان فتنه‌ی برانگیزی

گرین سخن که تو داری برون دهی خونت

به گردنِ تو مگر نکته درهم آمیزی

شمارهٔ ۱۲۵۴

اگر چه سوخته‌ام در بلای عشق بسی

به عمر خود دل ازین سان نداده‌ام به کسی

چه جان بکندم تا گوهری به دست آرم

که خاطرم متعلّق نمی‌شود به خسی

نهان ز خلق نیارم به هیچ کوی گذشت

چنان که گویی بر پای بسته‌ام جرسی

مرا ملامت مردم درین بلا انداخت

که از ملامت مردم بتر شدم به بسی

گرم به تیغ زنند از شکر نپرهیزم

درین روش نتوان بود کمتر از مگسی

خطا چه گونه توان رفت، در طریقت عشق

به روز محتسبی ناظر و به شب عسسی

در آن وجود که سلطان عشق منزل کرد

مجال نیست که در سر بماندش هوسی

به زور و زر که ندارم چه چاره خواهد رفت

مگر به زاری وزین بیش نیست دسترسی

نزاریا به جفا دل بنه که نتوان رفت

به خشم از آن که میسر نمی‌شود نفسی

شمارهٔ ۱۲۵۵

به اعتقاد نزاری عزیزتر به بسی

ز هر چه در همه آفاق هست هم‌نفسی

ز عشق دیر خبر یافتیم واویلا

که روزگار به سر برده‌ایم در هوسی

به باغ قیمت گل بلبل آن گهی داند

که مدتی بکشد بار هجر در قفسی

چو چشم شوخ دلم در سر نظر می‌کرد

به مصلحت شدم از پیش خلق باز پسی

خیالِ روی تو اندر نظر که را طاقت

که من بدیدمش آشفته‌تر شدم به بسی

اگر به تیغ زدی در حضور دوست رقیب

چنان بدم به تحیر که در عسل مگسی

نه برگ خلوت و نه روی در میان بودن

نه چاره دگر الّا سفر نه دسترسی

به غصّه می‌روم و این بتر که قصّه خویش

نمی‌توانم گفت از مصاحبان به کسی

به آب سر نتوان دفع کرد آتش دل

وگرنه می‌رود اینک ز چشم من ارسی

نزاریا به که نالی چو دوستان فریاد

نمی‌رسند و ندارد فراق وابرسی

توانگرانِ بیاسوده در کجاوه ناز

چه غم خورند که فریاد می‌کند جرسی

شمارهٔ ۱۲۵۶

حرام بر من اگر بی تو می‌زنم نفسی

و گر ز چشم پر آبم نمی‌رود ارسی

مرا هوس به سر کوی توست جان دادن

تو را چه سر که نه در هر سری بود هوسی

تو هم چو روحی و من همچو قالب بی‌جان

بمانده بی تو و جز با تو نیستم نفسی

ز چارچوب طبیعت خلاص می‌خواهم

چو من که دید گرفتار بلبل قفسی

مرا به شیفتگی سرزنش مکن یارا

که هیچ گونه ندارم به صبر دسترسی

اگر شکیب ندارم شکست مکنید

چگونه صبر کند بر فراق دوست کسی

نزاریا اگرت سر ز دست دل برود

در این قدم به سر افتاده‌اند چون تو بسی

شمارهٔ ۱۲۵۷

بمیر و تا نبود هم‌نفس مزن نفسی

که مرگ بهتر از این زندگی بود به بسی

چو با کسی نبود عهد روزگار عزیز

هباست گر همه عمری بود اگر نفسی

تو زاهدیّ و منم فاسقی چه میگویی

کدام به تو به خود می روی و من به کسی

به صدر خاص به خاصی توان رسید بلی

که عشق گوهر خاص است و عقل عام خسی

به گوش جان بشنو صور حق نه هم چو خران

که مولعند به بانگ میان‌تهی جرسی

از آن قبل هوس روی دوست می‌کندم

که آدمی بچه را چاره نیست از هوسی

مرا کی ام که تمنای وصل دوست بود

کجا به دولت عنقا رسد چو من مگسی

نزاریا برو و دامنی به دست آور

که کس بدو نرسیده ست جز به دسترسی

شمارهٔ ۱۲۵۸

گر یاد روزگار فراغت کند کسی

چون محنت از پس است تفاوت کند بسی

با نقد وقت ساخته اند اهل معرفت

این جا مجال نیست که طعنی کند کسی

آن جا که ابر دانه کند بر صدف نثار

غشّی بود که لاف کرامت زند خسی

درّ سخن نه لایق گوش همه کس است

چه ناطقی که بیهده گوید چه اخرسی

مصنوع خلق و صنعت خالق قیاس کن

دیری بود مقابل بیت المقدسی

عشق وهوس وجود و عدم این چه علت است

پیدا بود نهایت حد مهوسی

با خاک زود پست شود گرچه اوستاد

بر آسمان کشد سر طاق مقرنسی

با ناسزا مباش که هم جنس گفته اند

پرهیز کن ز صحبت هر نا مجنّسی

در بند آن مباش نزاری که هر گروه

بیرون کند سری به تعصب ز هر پسی

شمارهٔ ۱۲۵۹

کس ندارم که پیامی برد از من به کسی

چون کنم دسترسم نیست به فریاد رسی

بر کسی شیفته ام باز من خام طمع

که چو من سوخته خرمن یله کرده است بسی

از منش یاد نمی آید و خود می داند

که از او صبر ندارم من مسکین نفسی

هوسی بود که با من به ضرورت می باخت

چند بردارد اگر عشق نباشد هوسی

من نه آنم که نظر بر همه جنس اندازم

کی شود گوهر دریا متعلق به خسی

بود آیا که سر کوی فلانی هرگز

روز بی محتسبی بینم و شب بی عسسی

گر به عمری نفسی وصل شکر دریابم

به علی رغم بر آید ز زمین خر مگسی

هرگز از کنج نیارم به درآمد پنهان

ورنه بسته ست به هر عضو من آخر جرسی

روش من همه سرمایه ی دیوانگی است

هرکسی ره به خرد برد و نزاری به کسی

رخ اگر بر رخ چون برگ گل دوست کشم

پیل را طرح نهم مدعیان را فَرَسی

بس دمی گر بکشندم چو برنج از سر پوست

والله ار ملک جهان پیش من ارزد عدسی

شمارهٔ ۱۲۶۰

گر ز مردان صاحب درد باشی

در مردی زنی گر مرد باشی

تو را با نفس پروردن بود کار

همان باشد که بت پرورد باشی

برو چون قطب ساکن باش و بر جای

نه خورشیدی که عالم گرد باشی

بساط راه می باید شد این جا

تو هم چون کعبتین نرد باشی

گرت در آتش دوزخ بسوزند

بدین افسردگی هم سرد باشی

ببینی ای برادر صد قیامت

اگر یک شب چو ما در درد باشی

اگر گویی قیامت نیست اینجا

خلل در اعتقاد آورد باشی

بیامرزد خدایت حاش لله

گر از خود عاشقی ناورده باشی

نزاری با تو روی آن گه کند دوست

که از خود پشت بر خود کرده باشی

شمارهٔ ۱۲۶۱

مرا تا جان و دل باشد به جای جان و دل باشی

وگر این هر دو می خواهی ببر از ما بحل باشی

اگر با ما نپردازی و با یار دگر سازی

همان نامهربان باشی همان پیمان گسل باشی

بیا یارا مشو در عهده یعهدی چنان نازک

نباید دعوییی کردن که از معنی خجل باشی

چو در گرما و سرما عاجزی اولی تر آن باشد

که در آب و هوای سازگار معتدل باشی

اگر خواهی که بی مانع به جانان متصل گردی

ز ترکیب وجود خود به کلی منفصل باشی

توانی دید واحد را به نور دیده ی باطن

به شرط آنکه از کُحلِ هدایت مُکتحل باشی

اگر امروز برخیزی و دریابی قیامت را

وگرنه چون گران جانان بسی در زیر گل باشی

ترا باید به کوشیدن ز خود این راز پوشیدن

بدو چون مکتحل گشتی به خود چون مشتغل باشی

چنان کن تا چنان سازی کزو با خود نپردازی

چو ببریدی ز خود فی الجمله با او متصل باشی

نزاری شرط دعوی محبت چیست می دانی

که زیر سنگ آس امتحانش محتمل باشی

گِل آدم به آب عشق بسرشتند از مبدا

چه گل باشی که عاشق بر گل و آب چِگِل باشی

شمارهٔ ۱۲۶۲

ترا با خویش کاری نیست تا با خویشتن باشی

اگر از خود برون آیی همه جان غیر تن باشی

به رغبت اقتدا باید به صاحب عهده ای کردن

نمی دانی که تا با خویش باشی اهرمن باشی

چنان باید اگر داری امید از حق به آمرزش

که باشی پس رو آل محمد تا حسن باشی

گریبان ده به دستِ عزت و تسلیم کن مطلق

که موقوف خودی تا در حجاب پیرهن باشی

زنان را نبود از سوزن به سر نه مرد را پس گر

بماند سوزنی با تو هنوز از سوی زن باشی

رفیقان در معارج برگذشتند از صراط و تو

روا باشد که در دنیا به بویی مُرتَهَن باشی

بتِ صورت پرستان را شکستن نیست چندانی

هوا را بشکنی آن گه به معنی بت شکن باشی

مُعوَّل بر خدا کن در مقامات غم و شادی

چرا آخر به حالت های دنیا مُمتَحن باشی

به عزلت چون نزاری گوشه یی گیر و قناعت کن

به قوت الیوم تا شایسته هر انجمن باشی

شمارهٔ ۱۲۶۳

گر به فرمانِ من سوخته خرمن باشی

من غلام تو و تو خواجگی من باشی

هیچ نقصان نکند مملکت حسنِ ترا

که کم آزار و نکو خلق و فروتن باشی

حاصل از کشتنِ من چیست همین هیچ دگر

خون بی‌داد گری کرده به گردن باشی

دشمن جان منی پس منِ مسکین چه کنم

دوست چون دارمش آن را که تو دشمن باشی

بی وفایی و جفا کاری و بی‌داد گری

خود تو پیوسته بدین کار معیّن باشی

حسنت از حد و نهایت بگذشت احسان کن

تا به اخلاق پسندیده مزیّن باشی

نفس سوختگان در دلِ سخت تو رسد

هم به دم نرم شوی گر همه آهن باشی

عقل شوریده رَوَد تا تو برین شیوه روی

شهر پر فتنه بود تا تو در این فن باشی

کی بماند مگر از شعرِ نزاری بیتی

گر تو در شهر چنین خانه برافکن باشی

شمارهٔ ۱۲۶۴

به دست بی خبران چیست هیچ سرزنشی

دریغ اگر به دل افسردگان رسد تپشی

ز خُبثِ مدعیان اهل حق نیندیشند

به نیک بخت چه نقصان رسد ز بد کنشی

نخورده معترض از ذوقِ عشق بی خبرست

چه سود تا ندهندش ازین قدح چششی

چه منفعت ز حصولِ مراد گولی را

که روح تازه ندارد به روی خوش منشی

جماعتی که محبت ز فطرت آوردند

خلاصه ی دلِ ایشان به هم کند کششی

مریدِ عشقم و الّا به حکمِ اونروم

که می نماید ازین خوب تر به من روشی

غذا ز خونِ جگر ساختم چو می بینم

که نیست با من از این سازگارتر خورشی

نزاریا نتوان شد به خود کسی که نهال

به اصل باز نشد تا نیافت پرورشی

نشد هر آینه الّا به سعی آتش پاک

زری و سیمی کآلوده شد به غلّ و غشی

شمارهٔ ۱۲۶۵

برخیز نگارا و برافروز چراغی

بر سوز بخوری ز پی ضعف دماغی

بفرست به خم خانه و جامی دو طلب کن

گر بایدت از روح امین ساخت اُلاغی

دانی که چه گفتم به اشارت سبک و چست

باشد مگرت این قدر ادراک بلاغی

بشتاب و مهم دان و مکن هیچ تغافل

زنهار که این حد نکنی حمل به لاغی

پس بزم بیارای و طلب کن حُرَفا را

مِن بعد که حاصل شد ازین کار فراغی

یک رنگ شو ای یار و خجالت مبر ای دوست

طاووس محال است که سازی ز کلاغی

ار صاف شوی تو به سفیدی کبوتر

هرگز نتوان برد برون گونه زاغی

می خور ثمر پند نزاری به غنیمت

چون کرد حوالت به تو آراسته باغی

شمارهٔ ۱۲۶۶

دلا یک رنگ شو با ما مپوش از زرق زراقی

مکن تر دامنی بر خشک و بستان ساغر از ساقی

مخور با خویش وگر خوردی به یاد دوست خور باری

که ناید از سموم بادیه جلاب پَر آقی

سقاک الله قدح بستان ز دست ترک یغمایی

عفاک الله تفرج کن به روی حور ییلاقی

شراب تلخ با شیرین دهانان خوش توان خوردن

که با پاکیزه رویی هستِ‌شان پاکیزه اخلاقی

گر از قامت سخن گوید بر آن سیمین بران باری

نیارد کرد سروِ باغ دعوی سمن ساقی

اگر پروانه‌یی خود را زند بر شعله شمعی

مکن عیب ای ملامت گر که می سوزد ز مشتاقی

مهلهل کی ستم کردی اگر بی‌چاره دانستی

که نام ازهر و مزهر بماند در وفا باقی

نوایی برکش و عشاق را در سر فکن شوری

نزاری کی رسد افسرده را نسبت به عشاقی

ز قلاشان و رندان گونه از خامان و خود بینان

به رندی و به قلاشی تو خود مشهور آفاقی

شمارهٔ ۱۲۶۷

کُشتی ز بس انتظار تا کی

ای یار فریب یار تا کی

رخساره به خونِ دیده رنگین

از دستِ تو ای نگار تا کی

با ما نه قرار داده بودی

صبرِ دل بی قرار تا کی

فریاد ز روزگارِ هجران

بی‌دادیِ روزگار تا کی

من تا به میان فتاده در خون

نا بوده تو در کنار تا کی

من مست چو بلبلان و محروم

زان نرگس پر خمار تا کی

ای نور دو دیده ی نزاری

تا چند ز انتظار تا کی

شمارهٔ ۱۲۶۸

فراقِ دوست چه دردست بی دواء الکی

به داغ هجر دلم کی دوا پذیرد کی

از آن زمان که وداع اتفاق افتاده ست

نشد ز هیبتِ جان خالی از مسامم خوی

به غم نشسته دلی خسته و دری بسته

دگر برون ننهادم ز کُنجِ احزان پی

سرِ متابعت از پیش برندارم اگر

چو چنگ برکشدم چنگِ امتحان رگ و پی

دگر شد آن ره و آیینِ زندگانیِ من

که کردمی همه تسکینِ اضطراب به می

کنارِ چشمه و پرهیز می‌کنم ز زلال

که هست ضعفِ دماغ و دلم کنون از وی

دمی از چشمِ خیالم نمی‌رود عکسش

جدا نمی‌شود از نورِ آفتاب چو فَی

کسی چگونه کند باور این که آب زلال

شود به خاصیت آخر لعاب قاتل حی

چه گونه زنده شود باز کشته ی هجران

چنان که شی به عبارت کنند از لاشی

نزاریا نه ترا گفته ام که بارِ دگر

هوای عشق به پیرانه سر مکن هی هی

مشو مسخَرِ لیلی که عاقبت روزی

برون کنند ز شهرت چو قَیس را از حی

غلط شدم که اگر بر بهانه لیلی

به عشق زنده شوی جاودان بمانی حی

شمارهٔ ۱۲۶۹

ای دل آخر سر بنه گردن فرازی تا به کی

وقتِ آن آمد که خود را برنسازی تا به کی

دامنت آلوده چرک طبیعت تا به چند

شرم دار آخر ز چندین بی نمازی تا به کی

از تو دل‌داری موافق نیست در پیرانه سر

بر سرِ بازارِ غفلت حقه بازی تا به کی

حارثِ مُرَه‌ست فعلت از بلیسی تا به چند

عوج بن عوق است حرصت از درازی تا به کی

رویِ طاعت بر زمینِ صدق نه عصیان مکن

آخرت از بی نیاز این بی نیازی تا به کی

وهمِ فهمِ ناقصِ خود را زبون بودن که چه

پس رویِ پیشوایانِ مجازی تا به کی

از درِ عفت گریزانی عزیمت تا کجا

بر پیِ شهوت گرازانی گرازی تا به کی

آخرت هرگز خلاصی از نزاری روی نیست

قلب را در بوته چندین می‌گدازی تا به کی

چند باشی ای نزاری سخره ی فرمان دل

نفس را می‌سوزی و دل می‌نوازی تا به کی

شمارهٔ ۱۲۷۰

سوختم در زمهریر از تشنگی

تا به کی دارم نفیر از تشنگی

سینه‌ای دارم کدامین سینه بل

کوره‌ ای هم چون اثیر از تشنگی

ساقیا گر پای‌مردی می کنی

یک زمانم دست گیر از تشنگی

در نگنجد هر چه باشم منتظر

جز شرابم در ضمیر از تشنگی

از اوامم ناگزیر از مفلسی

از مدامم ناگزیر از تشنگی

در دلم زن آتشِ می گو بسوز

چند باشم در زَحیر از تشنگی

آتشی دیدی که باشد هم چو آب

خسته را آتش پذیر از تشنگی

چون سمندر هر که آتش خواره نیست

گو چو بوتیمار میر از تشنگی

زهر خور گو منکرِ آبِ حیات

تا بسوزد در سَعیر از تشنگی

زارییی ماند از نزاری ساقیا

زرد شد هم چون زریر از تشنگی

این عجایب تر که در سرمای دی

سوخت با این زمهریر از تشنگی

شمارهٔ ۱۲۷۱

مرا با دوست می افتد به هر وقتی و هر حالی

ملاقاتی نمی گویم به هر ماهی و هر سالی

نظر بر هر چه اندازم جمال دوست می بینم

خیالش پیش چشم من بر استد هم چو تمثالی

کسی را دوست می دارم که گر مشاطه حسنش

به رویش برکشد نیلی ز غیرت می شوم نالی

به سر بر می رود دودم ز آتش خانه ی سینه

گر از دفع رقیبانش فتد در وعده اهمالی

بیا ای ساقی و ساغر دمادم بر کف من نه

پیاپی ده ز پیمانی نیی کم تر ز کیّالی

شراب و شاهدم باید که باشد دایم آماده

جز اینم در همه عالم به گردن نیست اغلالی

مبین گو معترض ما رو به چشم کثرت و ذلت

که در مضمون هر نقصان بود پوشیده اکمالی

کجا کون و مکان گنجد درون سینه ی آن کس

که باشد در دل تنگش ز مهر دوست مثقالی

فدای دوست باید شد به رغبت همچو عیاران

نباید گشت گرد سر ز هر سو هم چو محتالی

ز جان بازان وفا جویند نه از هر تن آسایی

که بار عشق بردن را بباید جست حمّالی

به پای هر هوسناکی به پایان کی شود این ره

ز دستان داستان آید نه از دستان هر زالی

بباید روزگاری تا پدید آید به دوران ها

مثال لیلی و مجنون سلامانی و ابسالی

ملامت گوی را گفتم چه میخواهی نزاری را

نزاری می کشد باری نیازی می کند لالی

چو مرغی در قفس تا کی بود دل مرده و غم گین

بهل تا آشیان گیرد برافشاند پر و بالی

شمارهٔ ۱۲۷۲

شدستم ناگهان در وجد و حالی

خراب از غمزه ی مست غزالی

نمی یارم به گفتن کز کجا ، کیست

که باشد با که دارد اتصالی

اگر از من بپرسی خضر وقتی

و گر باور کنی آب زلالی

رخی چون های مه بالای سروی

کشیده شین شب بر روز دالی

دو جادو بر قمر هر یک سهیلی

دو ابرو بر زبر هر یک هلالی

به شاخ عشق بر زیبا تذروی

به باغ حسن در چابک نهالی

ستیز عقل را معجون عشقی

غذای روح را باد شمالی

جهان حسن را لیلی صفاتی

دیار مصر را یوسف جمالی

نگاری ماه رویی،سرو قدی

بتی ، سیمین بری مشکینه خالی

به هجرانش گرفتارم ولیکن

نمی دانم شود حاصل وصالی

یکی می بایدم کز جانب من

کند از غمزه ی مستش سوالی

که چندین خون همی ریزی نترسی

که روزی دامنت گیرد وبالی

ملولم بی تو از جان گرامی

مبادا کز منت باشد ملالی

شبی گر با خیالت در بر آرم

مبادا هرگز آن شب را زوالی

نمی گویم و لیکن شد نزاری

به زاری از غمت همچو خیالی

همین جانی به جانان واسپردن

چه باشد غایت آشفته حالی

مگر ناگه در آغوش من آیی

همین دارم امید از حق تعالی

شمارهٔ ۱۲۷۳

عشق آمد و کرد خانه خالی

بنشست به امر و نهی حالی

از مملکت دلم برانداخت

لشکرگه وهمی و خیالی

بر حصن دماغ نام زد کرد

سودای تو را به کوتوالی

بر عقل فضول پیشه بگماشت

چشمان تورا به گوش مالی

بر هجر تو وقف کرد خونم

یعنی نخورد مگر حلالی

کوی توبه من نمود کاینک

بر منزل ملک بی زوالی

بازم به دهان تو نشان داد

کانک لب چشمه ی زلالی

از بس که مقصرست صبرم

شوقم به تو غالب است و غالی

چشمم که ز حقه های احداق

با ابر همی کند مشالی

در پای فراق تو فشانده است

دامن دامن پر از لآلی

دوشم به زبان جان یکی گفت

ای شیفته رای لاابالی

گر عاشق روی آفتابی

خفاش صفت مباش خالی

چشم تو حجاب توست از این روی

محجوب بمانده ز آن جمالی

برخیز ز راه خود نزاری

گر طالب منزل وصالی

اغیار نماند جز تو در راه

از دست رقیب چند نالی

بی مرگ بمیر تا بباشی

باقی به بقای لایزالی

شمارهٔ ۱۲۷۴

ما را نبود قاعده ی جنگ و جدالی

اما بود امید به صلحی و وصالی

با تو نتوانم که به روی تو برآیم

گر بر منت از وجه عتاب است خیالی

اما به شفاعت ز سر عجز توانم

گفتن که ببخش ار به قبول است مجالی

هم بی بر و باری نبود عاقبت الامر

در باغ جهان هر که بر آورد نهالی

ما را بر تو گر نبود بار عجب نیست

باز از بر تو در خور ما هست محالی

از دور به نظاره توان کرد نگاهی

و ز طرف تتق جلوه توان داد جمالی

در ساغر اخلاص به خلوت گه عشاق

ما را بده از کوثر خم خانه زلالی

از روی خیال تو به سیری نکنم میل

این باشد اگر باشدم از غیر ملالی

از دنیی و از عاقبتم با تو گریز است

عشق است کز او نیست به سر در همه حالی

در مرتبه ی عاشق و عاقل ز نزاری

کردند گروهی ز سر دست سوالی

گفت این مثل خضر و کلیم است معین

زین بیش به این نکته نیفزود مقالی

شمارهٔ ۱۲۷۵

نه وقتی با منت بودی وصالی

کنونت در نمی یابم به سالی

دریغا روزگار مهربانی

چه دوران بود خوابی و خیالی

چنین باشد هوای بی وفایان

بگردد دم به دم حالی به حالی

نباشد عرصه ی ملک و وفا را

به نزدیک شما چندان مجالی

کم آخر از سلامی گر به یاران

نمی خواهی که بنمایی جمالی

گرم دل رفت مهر از جان نرفته ست

هنوزم با غمت هست اتصالی

نگه کن کز غمت با آن که کردی

نزاری را نمی گیرد ملالی

شمارهٔ ۱۲۷۶

خوب آفریدی زین سان جمالی

الله اکبر پاکا تعالی

شنگ جهانی، آشوب جانی

پسته‌دهانی، شکر مقالی

مفتول زلفی مخمور چشمی

سیمینه‌سیبی مشکینه‌خالی

شیرین‌نباتی آب حیاتی

چالاک‌سروی چابک‌نهالی

زهره‌جبینی، کیوان‌نشینی

روی آفتابی‌، ابرو هلالی

فربه سرینی، باریک بینی

حاضر جوابی، مشکل سوالی

خرم بهاری، خوش لاله‌زاری

آتش‌صفاتی، آب زلالی

عاشق‌فریبی، شیرین‌عتابی

پاکیزه‌خویی، نیکوخصالی

هوش از نزاری برده به زاری

نابوده هرگز با او وصالی

شمارهٔ ۱۲۷۷

غمزه ی مست صنم بابلی

زلف پر آشوب بت غنغلی

اینهمه سحر مکن ابلهی

و آن همه دام است مکن غافلی

روی نکو آفت جان و دل است

دل به نکویان مده ار عاقلی

نی غلطم مرتبه ی اهل دل

از چه بلندست از این بی دلی

رو طمع از وصل ببر زان که هست

حاصل بی دل همه بی حاصلی

با تو ندارد سر پیوند عشق

تا طمع از وایه ی خود نگسلی

رخت به سر منزل عشاق کش

کهل شدی تا به کی از کاهلی

با خودی خویش نزاری مرو

زین پس اگر عالم آن منزلی

شمارهٔ ۱۲۷۸

بر آن سری که دل مستمند ما بخلی

اگر به دل برهم از تنم به جان بحلی

تو را رسد که اگر که بر قبیله ی آدم

به حسن ناز کنی حق به دست توست بلی

به بوسه ای ز تو راضی نبوده ایم بیار

که در صفا و کرم نوش لعل و بحر دلی

بیا به جان عزیزت که روزگار مبر

مجال گفت و شنو نیست تا کی از لک ولی

به جان تو که ز پیکان تیر هجرانت

جراحت است مرا بر میان جان اجلی

مرا ولایت آن نیست کز تو بر بخورم

غم فراق تو جان مرا بس است ولی

هدایت است غمت تا کجا فرود آید

کفایت است نه کسبی بلی که لم یزلی

محبت تو نه آنست کس دلم برود

محب معتقدم معتقد نه معتزلی

هنوز بعد قیامت همان محب تو ام

کجا زوال پذیرد محبت ازلی

وفا و عهد تو محکم است در سینه چنان

که اعتقاد نزاری به خاندان علی

شمارهٔ ۱۲۷۹

فرتوت عشق را نگریزد ز بی دلی

ای یار بد مگوی تو باری که عاقلی

عیبت نمی کنم که ز مبدای کن فکان

دانسته ام که در چه مقامات مشکلی

غیر تو هیچ نیست حجابی که بگذری

دانی که بعد قطع سفر در چه منزلی

صبرم نداشت طاقت حسن جمال او

آری که بر خلاف محقی است مبطلی

بر ما چه اعتراض که مستیم و عاشقیم

طعنه مزن که سینه ی مجروح می خلی

گر هست از محبت آل علی اثر

بر خوان ز روزنامه ی عرفان سینجلی

این جا کسی دگر نرسد جز موحدی

کورا بود محبت ذریت علی

آری نزاریا تو و آن فرخ آستان

کاقبال بر درش بنشیند به مقبلی

شمارهٔ ۱۲۸۰

ای در بیابان غمت سرگشته هر جایی دلی

وا مانده در ره صد هزار افتاده در هر منزلی

هر چوب ثعبان کی شود شیطان سلیمان کی شود

این ره به پایان کی شود الا به پای کاملی

انسان به رتبت از سمک چون رفت بر بام فلک

ترتیب شیطان و ملک ز اول چه بود آب و گلی

شیطان که اصل شر بود کی با ملک هم بر بود

حاشا کجا هم سر بود هرگز محق با مبطلی

هر کس به کف آرد صدف لیکن کمرآید در به صف

تا خود که باید این شرف آری که باید مقبلی

بسیار مخلوق خلق برد از زبر دستان سبق

بی حاصل توفیق حق کوشش ندارد حاصلی

خود دیده مرد دین نشد بی دیده روشن بین نشد

هر بیدقی فرزین نشد کسری نشد هر عادلی

ای یار اگر اهل دلی دست از دو عالم بگسلی

فرمان بری گر عاقلی بر سازی از خود عاقلی

در خود رو و با خود نشین خود را مدان خود را مبین

در عشق روشن تر ز این هرگز نباشد مشکلی

آیین نام و ننگ را بگذار و در ده جام را

کاین بحر بی انجام را پیدا نیامد ساحلی

ره نیست هر دلتنگ را در عشق جز یک رنگ را

کو ترک نام و ننگ را همچون نزاری مقبلی

شمارهٔ ۱۲۸۱

دو چشم مست و دو ابروی طاق واویلی

کسی ندید چنین صورتی همه معنی

قیامت است به حسن و جمال و خلق شریف

مرا گریز از آن جادوان بود اولی

به چشمهای سیاهش نگر تعجب کن

که حور عین ز بهشت آمده ست در دنیی

چه واجب است به من بر از این سپس که به حق

همه شمایل و اوصاف او کنم انشی

اگر ز سایه ی زلفش خبر شود رضوان

دگر قرار نگیرد به سایه ی طوبی

به صورت تو بتا در بهشت نبود حور

چه جای لعبت چین است و صنعت مانی

امیدوار چنانم که بر مراد دهد

عنان وصل به دستم عنایت مولی

نزاریا نظری عاقلانه کن در کار

به عشق بازی و آشفتگی مکن دعوی

نگفتمت که به پیرانه سر مرو پی دل

سزای خویش ببینی هلا برو آری

شمارهٔ ۱۲۸۲

آخر منم و لبی و جامی

موقوف نی ام به ننگ و نامی

تشنیع چه می زنند بر من

بی پال و پری میان دامی

هر گه که به لب رسید جانم

حاصل شودم ز غیب کامی

از ملک جهان جز این ندارم

ماییم مدام در مدامی

تا در نزند به مغزم آتش

بیرون ننهم ز خویش گامی

واجب شده در سلوک عشاق

از خویش کشیدن انتقامی

آنجا که بدو رسد نماند

از ما نه نشانی و نه نامی

امشب چو گذر کنی به معراج

ای باد بدو رسان سلامی

گو می آیم به میهمانت

پرداخته دار خوش مقامی

هرجا به تکلف و تصرف

در گردنم آمده ست وامی

باشد که خزینه دار لطفت

زر بدهد و وا خرد غلامی

بنگر به کجا نزاری زار

و آن گه ز که می دهد پیامی

آری نبود غریب از آن جا

گر بنوازند ناتمامی

شمارهٔ ۱۲۸۳

حرام است ار دلی داری حیاتی بی دل آرامی

برو یاری به دست آور که یابی از لبش کامی

اگر بلبل بدانستی که گل بوی از کجا دارد

نگشتی گرد گل هرگز طلب کردی گل اندامی

به دفع چشم بد آن را که باشد هم نفس خوبی

سپندی گو بر آتش نه که دارم خرم ایامی

مخور جز می اگر وقتی نباشد می غم می خور

غم دنیا مخور باری که آن را نیست انجامی

شراب از دست جانان خور مخور از جام جم غافل

جم وقتی اگر وقتی به دست آری چنین جامی

نزاری قبله ی رویت خیال روی لیلی بس

گر این عیب است چون مجنون بر آور در جهان نامی

شمارهٔ ۱۲۸۴

می حرام است خاصه بر عامی

مرد جامی چو جم شود نامی

احمد از جام یافت ملک ابد

چه عجب گر نبود هم جامی

جهد کن تا مگرتو هم بچشی

جرعه ی جام احمد جامی

باده در کام جان رندان ریز

زاهدان را بده به ناکامی

هم چو دریا،چه شوری از بادی

کشتیی نوش تا بیارامی

تا بر آرد ز مشرق جانت

نور صبح آبگینه ی شامی

تا نبیند سرادق دنیا

نشود مرد خاصه خیامی

پای بر فرق آفرینش نه

تا خوشی بر صراط بخرامی

آتشی زن نزاریا و بسوز

آخر ای پخته تا به کی خامی

لاف وحدت زنی و مشرک وار

زیر کش در گرفته اصنامی

شمارهٔ ۱۲۸۵

هر چه در پیشانیم آویخت می

وز ترشح در کنارم ریخت خوی

آن زمان دفع خمارم می کند

می که بادا آفرین بر جان وی

چون خمارم بشکند در چشم من

هر دو یکسان می نماید نور و فی

گرد پای خمر خواهم کرد دور

هم چو گرد قطب دوران جدی

زاهدان بر خم بگشتندی ولی

نیست شان اصلی به حکم کل شی

خنب بر جان چشمه ی حیوان ماست

نی خضر از چشمه شد جاوید حی

از سفال کهنه صد اسرار غیب

با تو بنمایم چو سر جام می

با خرد گفتم بگویم سر جام

بانگ بر من زد چه خواهی گفت هی

هر که پیدا کرد اسرار نهان

بس پشیمانی که پیش آمد ز پی

می خور ای بابا می و انده مخور

تا کند طومار ننگ و نام طی

گر کنی باری به درد تیره کن

باده ی صافی دریغ آید به قی

دیر شد تا شد نزاری مست عشق

هیچ میدانی که از کی تا به کی

ور نمی دانی بگویم ز آن زمانک

داده اند از بدو کن جامی به وی

شمارهٔ ۱۲۸۶

یاد آن شب ها که در خلوت به روز آوردمی

تا طلوع مهر با آن مهربان می خوردمی

می ز دست رشک خورشید فلک نوشیدمی

بر جمال راحت جان روح می پروردمی

می کشد صد بار نومیدی مرا هر ساعتی

کاش کی یک روی گشتی کاریا یک دردمی

دشمنم هم عاقبت آواره کرد از کوی دوست

کاش چون سرگشته ام در کوی او می گردمی

کاش طوفانی برآید تا مرا آن جا برد

خاک کویش بودمی بر آستانش گردمی

هر زمان از دل نیاوردی بلایی بر سرم

گر نزاری را ز خود چندین نمی آزردمی

شمارهٔ ۱۲۸۷

من تشنه ترم ساقی حالی به من آور می

تا توبه کنم باطل اکنون نکنم پس کی

گر صالح و گر فاسق بر فطرت خویشم من

تو تخم نکو بفشان وز ما بستان ده وی

آن را که به خاک رز کردند عجین خاکش

هرگز نکند توبه ور گفت کنم هی هی

مشنو سخن احمق بیهوده چه می گوید

فطرت نشود دیگر توبه چه کند با وی

یک جرعه به هم بر زد مجنون سبک دل را

شد مست و رقیبانش کردن برون از حی

خوردست خضر آبی کز خاصیت فعلش

ترکیب وجود او هرگز نشود لاشی

عکس قدح مستان گر صبح دمی ناگه

بر چشمه ی خضر افتد از شرم شود در خوی

ای یار ز من بشنو از دختر رز رمزی

کو هست و نمیداند هم شیره ی جام کی

خاصیت آب خضر اینک بنگر بستان

تا هست علی التعیین در چشمه ی جام می

در حوصله ی عاقل این رمز نمی گنجد

عاقل نبرد بیرون از منزل ما این پی

این بار که بازآید با عقل بگو ای دل

زنهار نیندازی بر کار نزاری فی

شمارهٔ ۱۲۸۸

گر نه به دست نفس بهیمی اسیرمی

بر کاینات عالم هستی امیرمی

گر بگسلیدمی طمع از هستی وجود

در جمع اهل صدق و صفا دل پذیرمی

ور مانده در ضلالت عصیان نبودم

اندر حصول طاقت حق ناگزیرمی

ور هیچ سر ز خواب تغافل بر آرمی

کی زیر پای حادثه بی دستگیرمی

ور ما و من نبودی و هستی و نیستی

کی در سموم دوزخ و در زمهریرمی

ور زان که هیچ نیستمی بودمی همه

دعوی نکردمی به بزرگی اسیرمی

ور در وجود خویش نهان باز بودمی

فرخنده پی چو خضر مبارک مسیرمی

قندیل مسجد ملکوت سما بدم

این جا نبودمی نه مثل چون حصیرمی

با این قبای کهنه که دارم قبای چرخ

بردارمی،اگر نه به معنی قصیرمی

قرص سپهر بودی بر خوان همتم

گر قانع از زمانه به قرص فطیرمی

رضوان روضه ی حرم کبریا امی

گر در بهار حرص نه ابر مطیرمی

گرد هم چو عود و رود گران جان نبودمی

در چنگ اتفاق نزاری چو زیرمی

شمارهٔ ۱۲۸۹

آوازه درافتاد که باز آمدم از می

بهتان صریح است من و توبه کجا کی

بیهوده مرا پند دهد واعظ مشفق

او وعظ کند آری و من نشنوم از وی

بر من نتوان بست به مسمسار ملامت

سندان نصیحت چه حدیث است چه هی هی

هر کو نبود کشته به شمشیر محبت

هرگز به قیامت نه همانا که شود حی

مجنون ز حی کرده برون را چه تفاوت

لیلیش درون رگ جان است نه در حی

در سوخته گیرد نه در افسرده دم عشق

بی هوده بود روح شمال از نفس دی

در مذهب ما زنده دلان باده پرستند

آن جا که همه اوست نه شی است و نه لا شی

ماییم و می و مظلمه ی عشق به گردن

گو حور مده ساغر و طوبی مفکن فی

ای یار بیا وین حجب از پیش برانداز

ما را بده از کوثر وحدت قدحی می

اسباب طرب جمع کن و بزم بیارای

اطباق سماوات چه گسترده و چه طی

رخسار ترا با ورق گل چه تناسب

آن کرده ز شبنم عرق و این ز حیا خوی

آن در قدح ماست که می جست سکندر

هر کس به سر گنج گدایان نبرد پی

در عهد تو شک نیست که تا حشر بماند

بر ران سخن های نزاری اثر کی

شمارهٔ ۱۲۹۰

گفت به من محتسب که توبه کن از می

پیر شدی توبه بعد از این نکنی کی

گفتمش آری من و تو هر دو به یک بار

توبه کنیم ار موافقت کنی از می

باک نباشد ز عهده هم به در آییم

گر ز در ما برون نمی شود این پی

دفع ملالت ضرورت است اگر نه

از پی تقوا کی اختیار کنم قی

ضامن این داوری منم نه تو زنهار

بر دل خود هیچ بار ننهی ازین هی

مدعیان را بغل تری بدهم من

بر صفتی کز مسامشان بچکد خوی

مشکل ما قاضی القضات کند حل

محضر این ماجرا دگر که کند طی

چنگ به دامان او زنیم که هم او

بر سر ما افکند ز روی کرم فی

گر ندهد توبه ور دهد نتوان شد

معترض البته بر مصالحه ی وی

خود که شکیبد ز جوهری که خواصش

قوت جان و دل است و قوت رگ و پی

کی نفس از ما دگر به عیش برآید

بر دل ما روزگار اگر نهد این کی

طعنه ی سرد از فقیه خشک نزاری

خاصیت ز مهریر و قاعده ی دی

شمارهٔ ۱۲۹۱

دروغ است کی کرده ام توبه از می

من و توبه از می ، ز می توبه هی هی

نخواهم دگر خورد گفتم و لیکن

نگفتم که کردم به کُل توبه از می

به حکم الی اَصّلِه کُلُّ شیء

به می بازگشتم چه شَیء و چه لاشی

به یرلیغ اولجایتوخانِ اعظم

که نافذ نبوده ست بعد از قرلتی

گنه کار آزاد و بخشیده باشد

نپرسند از او چون چرا کو کجا کی

منم آن گنه کارِ آزاد کرده

مکن محتسب گو تفحّص مزن پی

نمی بایدم نه حریف و نه ساقی

نمی خواهم آوازِ چنگ و دف و نی

به مِعلاق اگر بر زنندم تن و جان

به قلّاب اگر بر کشندم رگ و پی

دگر باره کردم مکرّر قوافی

من و گوشهی خلوت و شیشه ی می

اگر چند تلخ است جان است و شیرین

مرا کی به سر بود و کی باشد از وی

چو بر اعتدالش خورم با مزاجم

موافق بود گر بهارست وگر دی

چنان در دلم جا گرفته است محکم

که وقتِ ضرورت دریغ آیدم قی

مرا خضر از این آب داده ست و گفته

چنان خور که من تا بمانی چو من حی

اگر عکسِ کشتّیِ می بَر یَم افتد

محیطِ از خجالت شود غرق در خَوی

نگوید دگرباره رضوان ز طوبا

اگر بر سرش افکند خّمِ می فی

نزاری طمع بگسل از اهلِ دنیا

وزان پس جهان گیر بر حاتمِ طی

درین دور شد خوار فرشِ بزرگی

سزد گر بساطِ بزرگی کنی طی

شمارهٔ ۱۲۹۲

خوش بود به صبح دم زمزمه ی خروسِ می

زنده دلا نمی کنی تجربه از نشاطِ وی

از نفحاتِ صبح دم بهره نگیری ای صنم

باز نشین ز خواب و کف پیش کن و بخواه می

حور و شرابِ نقد را هر دو به دست می شود

عشوه نمی خریم ما وعده ی نسیه تا به کی

باد ببرد مملکت خاک بخورد سلطنت

نامِ نکو بماند و بس از جم و کی قباد و کی

راست نشین و پاک رو نیک نیوش و بد مگو

وای اگرت به عاقبت سوزِ دلی بود ز پی

جانِ من است جامِ می باز مگیر جان ز من

قصد هلاک چون منی از تو روا بود نه هی

نقضِ وجودِ دوستان شرطِ یگانگی بود

خاصه وجودِ بی دلی کو به وجودِ تست حی

محتسب از قفایِ ما باز نمی شود دمی

راست چنان که می رود از پیِ آفتاب فی

مرهمِ درد می نهم بهرِ علاجِ دردِ دل

از پیِ آن که مدّتی توبه نهاده بود کی

عشق درآمد از درم گفت تویی نزاریا

ساکنِ انزوا چنین کرده بساطِ عیش طی

با دو حریفِ یک جهت کُنج گزین و باده خور

صرف مکن ولی زمان بر دف و چنگ و نای و نی

شمارهٔ ۱۲۹۳

خوش ترست از آبِ حیوان خاکِ می

زندگی زهرست بی تریاکِ می

روحِ راحِ خُلد می آید از او

راحتِ روح است بویِ پاکِ می

دیر شد تا عقلِ روشن بین به عشق

خویشتن را بسته بر فتراکِ می

مور و آن گه طاقتِ پهلویِ پیل

پیل و آن گه حملۀ ناباکِ می

ساقیا کف گیره یی ساز از مژه

از پیِ برچیدنِ خاشاکِ می

شیوۀ مستانِ چالاک است هین

بر کفِ ما نه لبالب لاکِ می

هم چو من برقّدِ او پوشد قبا

هر که داند شیوۀ چالاکِ می

آبِ خضرِ معنوی دانی که چیست

ورقسم خواهی ز من حقّا که می

ور قسم باور نداری هان گواه

باز پرس از شیشۀ ضحّاکِ می

سست می کوشد که می ترسد فقیه

از خمارِ سختِ انده ناکِ می

سرگرانی با گرانان می کنند

بر سبک روحان مبند امساکِ می

ناطق است آری نزاری ناطق است

قاصر امّا قاصر از ادراکِ می

شمارهٔ ۱۲۹۴

خوش نیست بر طلیعه ی انوارِ بام می

هست الله الله هست بیار ای غلام می

پاکیزه جوهری که به اسما مرکّب است

صهبا ، رحیق ، راح ، مفرّح ، مدام ، می

دفعِ همه غم است و دوایِ همه مرض

معجونِ زندگانی مطلق کدام می

بر مست اعتراضِ خردمند شرط نیست

کز پیلِ کامگار کشد انتقام می

در خُم جَهَد فقیه که پرهیز می کند

گر ذوقِ عیش یابد از یک دو جام می

نقصانِ زهد و آفتِ توبه ست و عقل را

فارغ کند به یک نفس از ننگ و نام می

دانی چرا خواص به خلوت خورند از آنک

حیفِ است و غبن و غصّه به دستِ عوام می

مردم که می خورند کس از خود نیازرند

ناکس خورد به عربده و ناتمام می

ز آنش محک نهند حکیمان که مست را

آید پدید گوهرش از لعل فام می

می بر کریم نیست به فتوایِ من حرام

مطلق حلالِ محض بود بر کرام می

از می گریز نیست نزاری که روزگار

خونت خورد اگر نخوری بر دوام می

می با حرام زاده مخور تا بود حلال

خود بر حلال زاده نباشد حرام می

شمارهٔ ۱۲۹۵

ای اگر بوی بری از نفسِ خرّمِ می

معجزِ عیسیِ مریم به تو بنماید وَی

تا به جانت نرسد ذوق نیابی وه وه

تا تجرّع نکنی قدر ندانی هَی هَی

معتقد باش به مستانِ برانداخته دین

بشنو این خورده و طومارِ بزرگی کن طَی

محتسب گفت بیا برشکن از خمر و خمار

بعد ازین توبه کن از مطرب و چنگ و دف و نی

گفتم آری نخورم بیش می و خوردم و عقل

معترض گشت و ز تشویر نشستم در خَوی

باز با عقل درافتادم و گفتم بی جان

آدمی زنده محال است کجا کو که و کی

جانِ من زنده به جامی ست که باشد پُرجان

حِرز من تازه به وردی ست که باشد با حی

گرچه مستان خرابیم چنان می نخوریم

که بود دردِ سر و رنجِ خمارش در پَی

راست چون دایره بر مرکز خم می گردیم

خنب قطب است مگر گویی و مخمور جُدَی

تا بود منطقه و خطّ و محیط و محور

بر نگردم چو نزاری ز مدارِ خُمِ مَی

شمارهٔ ۱۲۹۶

خوش نبود صبح دم شاهد و صحرا و می

طوف و تماشا و عیش چنگ و دف و نای و نی

گر متعصّب ترا عیب و ملامت کند

هرزه مکن استماع گو چه حدیث است هی

حّقِ تو باطل بود خیرِ تو شَرَ هم چنانک

جمع نگشته ست ضدّ رُشد نبوده ست غَی

در کفنِ خویش خُسب از لحدِ ما مگوی

چیست اِلی اَصِله خوانده نه ای کُلُّ شَی

قسمت هر کس جدا طالعِ هر کس دگر

این سجل از بدو کرد کاتبِ ابداع طی

کرد کلیم آرزو چشمه ی خضر و نشد

پس روِ او لاجرم دور فکندش ز پی

باز سکندر طمع کرد و به ظلمات شد

تا مگر او نیز هم گردد جاوید حَی

معنیِ آبِ حیات هر دو ندانسته اند

گویی نشنوده اند معجزه ی جامِ کی

مایه ی هر زندگی واسطه ای دیگرست

روحِ نباتی و ماء جامِ نزاری و می

شمارهٔ ۱۲۹۷

زاهد اگر نمی خورد اندر سه ماه می

قلّاش فارغ است بیار از پگاه می

ما تشنه و زمانه ی بی آب تافته

حکمِ ضرورت است نباشد گناه می

شادیِ جانِ اهلِ دلی گر سفیده دم

بر جانِ ما کنی قدحی سر سیاه می

افتاده ی خمار چو افتاده مرده را

خواهد که باز زنده شود گو بخواه می

انگور هم چو مریمِ دوشیزه حامل است

عیسی بود هر آینه بی اشتباه می

می بر حشیش خواره حرام است و از قیاس

کون خری دهد به حریصِ گیاه می

انکار می کنند که کم کن مداومت

بر من که عاقبت ببرد آبِ جاه می

ما نام و ننگِ دنیی و دین ترک کرده ایم

غم نیست گو مدار مراتب نگاه می

در ما نگیرد آتشِ توبه مدم که خود

می خواره بر کشد به دم از قعرِ چاه می

سلطان برّ و بحر به هنگامِ احتیاج

حاصل کد به رهنِ قبا و کلاه می

بفروختیم هر دو جهان را به جرعه ای

اینک من و نزاری و آنک گواه می

شمارهٔ ۱۲۹۸

دگر باره کردم اعادت به می

اِلی اصلِه یَرجع کلُّ شَی

به تحصیلِ لیلیِ من بی قرار

چو مجنون در افتاده از حی به حی

بر امّید کرّوبیِ هم نفس

بساطِ زمین کرده ام جمله طی

کنون یافتم آن چه مطلوب بود

شدم فارغ از وعده ی کو و کی

به رسمِ رنودم به کف بر کؤوس

چه کارم به آیینِ کاووس و کی

زمانه ندانم که دردِ مرا

دوا تا به کی کرد خواهد به کی

به راحی مداوا کنم روح را

که عکسش بریزد ز خورشید خوی

همه ساله بر خم بگردم چنان

که پیرامنِ قُطب گردد جدَی

من و سر نهادن بر آن آستان

که خم خانه مشتق شد از نامِ وی

نزاری ز اندوهِ مَی شد نزار

بهل تا بنالد به زاری چو نی

خداوندِ فطرت ز مبدایِ کون

سخن را بدو داد و او را به مَی

شمارهٔ ۱۲۹۹

هر که را دادند از آن خمخانه می

دستِ هشیاری بشوی از کارِ وی

توبه ی ما خواه محکم خواه سست

تا چه خواهی کرد ازین افسانه هی

تا نیاید بیش بر دنبالِ ما

عقل بی تمییز را کریم پی

کُلُّ شَی ءٍ هالِک اِلّا وَجهَهُ

وجهِ دیگر کو کدامین کلّ شی

وعدۀ طیّ سما بر ما گذشت

این سجل را نیز هم کردیم طی

عقل و نفس و جان و جسم و دین و دل

فوق و تحت و یمن و یسر و نور و فی

راست می خواهی حجاب اند این همه

قیس از خود رفت بیرون نی ز حی

راست باش و راست رو اینک صراط

آخر ای بابا قیامت کو و کی

خویشتن بین باز مانده ست از سلوک

گم هم از گامِ نخستین کرد پی

چون نزاری جرعه نوش خضر باش

تا بدانی چیست میّت کیست حی

مردِ این معنی نه ای دعوی مکن

ور دوا خواهی مپیچان سر ز کی

شمارهٔ ۱۳۰۰

مهر ماه آمد بیار ای ماهِ مهرافزای می

از رگِ جانِ صراحی هر زمان بگشای می

وا نگر کز دست رفتم غمزه ای بر ما گمار

پیش تر کز پا درآیم بر سرم پیمای می

سحرِ مطلق می کند طبعِ مسیح انفاسِ من

هر چه در مغزِ پرآشوبم بگیرد جای می

دسته ی گل هر که را از باغِ طبعم آرزوست

بی تقاضا گو مرا تشریف می فرمای می

بر فشانند آستینِ رقص تا دامانِ ماه

گر نهد در محفلِ پرهیزگاران پای می

تا ببینی خویشتن را چون دراندازد به جام

امتحانی کن به خورشیدِ فلک پیمای می

پیل با او بس نیاید زآن که وقتِ امتحان

کودکی بر سازد از پیرِ فلک فرسای می

جام بر کف گیر و چون خم سینه صافی کن نخست

تا نماید با تو جان در جامِ خون پالای می

جام بی می هیچ ننماید بدان کز ابتدا

می نمود احوال در جامِ جهان آرای می

هر نکت سرّیست کز غیب آمده اینک ببین

می نماید معجز از طبعِ سخن پیرای می

وین نه زآن می باشد ای بابا که هر کس می خورند

از نزاری باز پرس ای وای می ای وای می

شمارهٔ ۱۳۰۱

گر به من می آورد باد از عرق چینش نسیمی

نیم جانی دارم ایثارش کنم زان هم به نیمی

نیمه دیگه نگه‌دارم که باز آید نگارم

لایقِ جانان نیازِ جان بود نه زر و سیمی

چون ندارم محرمِ رازِ نهانی با که گویم

محرمی باید که دارد حرمتِ حدِ حریمی

گنجِ پنهان در میان نتوان نهادن با گدایی

گُربُزی باید محلِ راز را نه هر سلیمی

هر ضعیفی در مسالک طاقتِ هجران ندارد

بر خضر چون معترض بوده‌ست هر موسی کلیمی

صبر باید کرد تا طالع شود صبح قیامت

طبلِ بی هنگام نتوانیم زد زیر گلیمی

تا نباید کرد در سیری چنین ترکِ تقیه

مصلحت مارا نصیحت می‌کند نه ترس و بیمی

گردنِ تسلیم بنهادیم بی‌کرهی که بردن

بارِ تشنیع و ملامت واجب است از هر لئیمی

گر ز خود دیوانه‌ای سازی ز نادانان برستی

در خورِ این راز چون بهلول می‌باید حکیمی

چون نمی‌باشد گزیر از پختنِ سودایِ خامت

با کرم ساز ای نزاری چون نمی‌یابی کریمی

شمارهٔ ۱۳۰۲

ساقیا می بیار حالی می

که ندارم سرِ کجا که و کی

خلوتی ‌کن که عشق بپسندد

نه چو نفرت گرفته عشق از وی

دردِ مخموری مرا دانی

که نباشد علاج الا می

هیچ درمان دگر نخواهد بود

گفته‌اند آخِرُ الدَوا الکی

باز گردد به اصلِ خود هر چیز

چند گویی بس از شی ولاشی

خنب شخص من است و می جانم

زنده بی جان کجا بود رگ و پی

بر سرم کن چنان شرابی پُر

که ز پیشانیم بریزد خوی

شرحِ ماء العنب نخوانده‌ای

وِ مِن الماءِ کُلّ شِی ءِ حی

جامِ می بر کف نزاری نه

تا برآرد دمار از دمِ دی

ورقِ نام و ننگ را طی کن

تا کی از طمطراقِ حاتمِ طی

شمارهٔ ۱۳۰۳

می بیار ای غلام حالی می

دفع سرما نمی‌کنی هی هی

در چنین شب که زمهریرِ هوا

می‌کند خشک در بدن رگ و پی

بر تنِ هوش‌یار در حمام

زخمِ سرما بیفسراند خوی

جز به گرمیِ آفتاب قدح

نرود سردی از طبیعتِ وی

به از این کی به کار خواهد شد

کی دهی پس به من نگویی کی

بده آبی که آن کند با من

که کند آتشِ روان با نَی

جانِ شیرین نزاری آورده‌ست

تا کنی جامِ تلخ بر سرِ وَی

دست او رد مکن بده بستان

بازخر جانِ او به جامی می

شمارهٔ ۱۳۰۴

الله الله بده بده می می

هیچ غفلت مکن مکن هی هی

مونسِ روزگارِ ما ده ده

جانِ جان روحِ روحِ ما وی وی

هم به تریاک می‌شود ممکن

از لعابِ هلاهلِ حی حی

ما چو مجنون به پا فرو کردیم

درد را از محبتِ دل و می

محتسب آمده‌ست تا چه کند

قولِ او کی شنیده‌ام کی کی

راست برگویمت به رمز که گه

قصدِ خمَار می‌کند وی وی

گو عدم بر عدم چه می‌بندی

کی توان کرد کی زلا شَی شَی

اعتبار اعتبار کن دم دم

امتحان امتحان کن از کی کی

همه رفتند و زفت باقی ماند

بر سُرینِ زمانه‌شان کی کی

رو که رندانِ این زمان کردند

دفترِ صیتِ حاتمِ طی طی

ساقیا ساقیا نزاری را

الله الله بده بده می می

شمارهٔ ۱۳۰۵

بماناد آن برو بالا که رشکِ سروِ بستانی

چه رشکِ سرو بستان غیرتِ خورشید تابانی

سهیلی یا مهی یا مشتری یا زهره یا مهری

پری یا آدمی یا حور یا بُت با چه می‌مانی

به رخ‌سار آیتِ لطفی به دیدار آفتِ خلقی

به دندان درِ مکنونی به لب لعلِ بدخشانی

به رفتن رشکِ طاووسی به گفتن غیرت طوطی

به معنی روحِ مغلوبی به صورت ماهِ رخشانی

چنان در دیده چالاکی که گویی حورِ فردوسی

چنانی در دلم شیرین که گویی صورتِ جانی

ز دورت هر چه می‌بینم دلم در جوش می‌آید

نمی‌دانم مگر خیر است ما را با تو روحانی

دلم بردی و خب کردی و خود با آن نمی‌آری

بیا تا بر تو بر گویم چو می‌دانم که می‌دانی

مرا گر محرمی بودی که رازم با تو بر گفتی

نبایستی به خونِ دل جگر خوردن ز حیرانی

غریبم خاطرم یارا مرنجان گر خدا ترسی

به نوشی حاجتم یارا روا کن گر مسلمانی

ز بخت خود نمی‌یابم که آن دولت دهد دستم

که بر پایت نهم رویی و سر از من نگردانی

نزاری کاش کی هرگز نظر بر تو نیفکندی

چو نازل شد قضا اکنون چه مقصود از پشیمانی

شمارهٔ ۱۳۰۶

مرا با تو ای یار سری‌ست جانی

نداند کسِ دیگر الا تو دانی

به بویِ توام زنده الحمدالله

همین است سرمایه ی زندگانی

ز مبدایِ فطرت گرفته‌ست با تو

روانم چنین الفت جاودانی

عجب آن که نادیده‌ای هم چو دیده

عجب تر که دوری و پیوندِ جانی

یقینم که جایِ دگر دیده ام من

به هر جایِ دیگر که بینم همانی

به چشمی که صاحب نظر دیده باشد

نگنجد زمانی نبیند مکانی

ز دستِ ملامت‌گرانِ منافق

نظر با تو دارم ولیکن نهانی

نه از بیمِ جان می‌کنم این تقیه

که این جا نشانی‌ست در بی نشانی

به قصاب‌گاهِ قصاصِ محبت

سر و تن متاعی بود رایگانی

ولیکن نخواهم که هر کس بداند

که دادی به من مکنتِ گنج بانی

به بحری درافکند ملاحِ عشقم

که در جنبِ آن هست اخضر چو خانی

نزاریِ زار آخر از قلزمِ عشق

کجا بر سر آید بدین ناتوانی

به بازوی او نیست تسکینِ طوفان

مگر زین محیطش به ساحل رسانی

شمارهٔ ۱۳۰۷

وقت نثار کردن ماییم و نیم جانی

نقدی چنین چه ارزد در حضرتِ چنانی

الجامشیِ شاهی بس مختصر نماید

الحق چه عذرخواهم این‌جا به نیم جانی

الا همین‌ که گویم از ما و خدمتِ ما

چیزی نیاید آخر شاهی و پاسپانی

امری اگر نباشد مطلق چگونه باشد

تزیین آفتابی ترکیبِ آسمانی

پس بی نشانِ اول یعنی جنودِ فطرت

نه بد دلی توان بود این‌جا نه پهلوانی

کی بر قرار ماند گر صنعِ او نخواهد

آرامشِ زمینی یا جنبشِ زمانی

بلبل صفت نیارد در عشقِ گل نوازد

هر کو نشد به دستان هر لحظه داستانی

از خویشتن برون شو تا خانه او بگیرد

زیرا چو او نیابی شایسته میهمانی

گنجینه‌ ی نزاری بر نقدِ قلب و جان بین

در هر سفینه بحری در هر جریده کانی

دیگر به خود نبینی دیگر ز خود نگویی

گر هیچ بازیابی از سِرِ او نشانی

شمارهٔ ۱۳۰۸

دلا گر قدرِ این دولت بدانی

دو دولت را دگر دولت نخوانی

ندانستی که قدرِ دوستی چیست

دریغا فوت کردی زندگانی

نمازی نیست رویی در دو قبله

نبودی یک جهت با یار جانی

مُعوَّل نیست بر پروردنِ نفس

که از گرگان نمی‌آید شبانی

ز دردِ این پشیمانی گرفتم

نزاری ناله بر گردون رسانی

چه سود اکنون که از پیمان بگشتی

پریشان کردی ایامِ جوانی

مرا پیرانه‌سر کردی گرفتار

بدین بی‌چارگی و ناتوانی

به هر جانب که رفتی هر زمانم

بلایی دیگر آری ارمغانی

بیا باری کنون دریاب خود را

سبک بر هم زن اسباب گرانی

موحد وار از کثرت برون آی

که در گردابِ دورِ امتحانی

اگر دریافتی امروز خود را

وگرنه هم‌چنین مشرک بمانی

نزاری گر ندانی قدر امروز

بسی یاد آوری کرد از جوانی

به سربر ، دستِ حسرت باز می‌گوی

دریغا روزگار مهربانی

شمارهٔ ۱۳۰۹

مرا چه واقعه افتاد گر نمی‌دانی

برو بخوان زِ مقاماتِ پیر صنعانی

شدم اسیر به پیرانه سر به دستِ بتی

که پیشِ او بنهد آفتاب پیشانی

روایح نفس‌ش معجزِ مسیحایی

شمامه ی عرق‌ش بویِ پیر کنعانی

ز رایحاتِ عرق‌چین او نسیمِ صبا

حیات داد به اشخاصِ اِنسی و جانی

به قصدِ جانِ من ای یار بیش سعی مکن

مرا مگر نظری خاطری بود جانی

اگر به مظلمه ی زلفت اقتدا کردم

جز این دگر چه گرفتم ز کفر پریشانی

گرت مکابره در امتحانِ عشق کشند

مگر ز دفترِ ما یک ورق فرو خوانی

به هرزه دعویِ تقوا چه می‌کنی که اگر

به یک کرشمه اشارت کند فرومانی

سر از مجاهدء روزگارِ عشق مپیچ

که عشق دست نداده‌ست در تن آسانی

به خیره دل زِ کسی بردن و بیازردن

به جورِ دستِ ملامت زهی مسلمانی

به روزِ حشر گرت بر ملامت عشاق

رود مواخذه‌ ای آه از این پشیمانی

همان نزاریِ مستم کز ابتدا بودم

درست با تو بگفتم اگر نمی‌دانی

شمارهٔ ۱۳۱۰

اگرت معیشتی هست و کفافِ کامرانی

به مرادِ خویش برخور ز درختِ زندگانی

می و چنگ و کنجِ خلوت سه چهار یارِ هم‌دم

به از این دگر چه باشد ز نعیمِ این جهانی

به غنیمتِ جوانی ز بهارِ عمر برخور

که نه بهتر از بهارست و نه خوش تر از جوانی

دمِ نقد خوش برآور ببر از غمِ جهان دل

ز میانِ جان رضا ده به قضای آسمانی

بنشین به تازه‌رویی ز زمانه داد بستان

به سماعِ ارغنونی به شراب ارغوانی

بده آبِ تلخ صافی نه که قوتِ جانِ شیرین

نه که آفت المجانین نه که غایت الامانی

قدحِ گران روان کن که سرِ گران ندارم

سبکش بده گرانی که برون برد گرانی

به صفِ خُمار بر زن به مبارزانِ باده

که به حمله مصافش ز جهان برون جهانی

چو مهِ قدح برآید چه کند خمار ظلمت

جز از آن که رختِ زحمت به عدم برد نهانی

به طلوعِ روز بنگر که چراغ چون نزاری

نفسی برآرد اما به هزار ناتوانی

شمارهٔ ۱۳۱۱

چو تازه کرد جهان نوبهار و رفت خزانی

تهی‌ست دستم ساقی بیار باده که جانی

وگر چو دستِ من است ای پسر تهی شده مشکت

دو اسبه از پیِ می شاید ار الاغ دوانی

چه گونه فوت توان کرد خاصه موسمِ گل‌ها

دمی که نه به لبِ کشت زار و آبِ روانی

شراب و سبزه و آب روان و شاهد و مطرب

همین ست مایه و اسباب و دستگاه جهانی

نبینی ای پسر اندر جهان فانی چیزی

نه خوش‌تر از دل بی‌غم نه خوب‌تر ز جوانی

نشاط و عیش کنم روز کاختیار تو داری

چو اختیار ز دستت برفت خود نتوانی

در آن نفس نرسی کز تو شادمانه برآید

اگر توقف اندیشه‌ای به کار رسانی

غم جهان مخور و باده خور که آن به تو ماند

به عیش می‌گذران تا در اندهان بنمانی

چو بر تو می‌گذرد عمر اگر خوشی و اگر نه

بکوش تا همه عمرت به خوش دلی گذرانی

غنیمت است جوانی بیا و خوش دریابش

چه سود از آن که به سر چون رسید قدر بدانی

به نقد دامنِ‌ام روز گیر فردا کس

نشان بهره ندیده است و آن بَسَت به نشانی

نهان بباش نزاری به خویشتن که چنان به

که در نهان تو پیداست رازهای نهانی

شمارهٔ ۱۳۱۲

وداع کردم و رفتم به صد پریشانی

ز دوستان و وداع آه ازین پشیمانی

فراقِ هم‌نفس الحق عظیم دشوارست

وداع جان نکند هیچ تن به آسانی

اگرچه جان پرِ جان است و دل برابر دل

به حکمِ جاذبه‌ی اتصال روحانی

ولی چو میلِ محبت به یکدگر دارند

همی کنند تقاضا نفوس‌ انسانی

نصیبه‌ای‌ست ز بدو وصول هر کس را

به حدِّ مرتبه‌ی خود ز حظِّ جسمانی

اگر مطالبه‌ای می‌کند ملامت نیست

نه کشتنی‌ست بدین امتحان نه زندانی

عذابِ روزِ قیامت شب مفارقتِ است

چه دیگرست همین رستخیز طوفانی

ز دست ما چو زمام مراد بیرون شد

به سر بریم به دشواری و به آسانی

اگر زمین و زمان بر هم افکند زلزال

تغیّری نپذیرد محبتِ جانی

صبا بگوی به آرامِ جان من که مکن

خلافِ عهدِ نزاری دگر تو می‌دانی

رکاب‌وار کند پای مالِ ایّامم

اگر عنان عنایت ز ما بگردانی

شمارهٔ ۱۳۱۳

بیا ای مرا خوش تر از زندگانی

که در انتظارِ تو کردم جوانی

تو دانی و دانای رازم که مهرت

زکی باز، در سینه دارم نهانی

چه باشد که روزی پیامی فرستی

که گویی چه حالی، کجایی، چه سانی

بدین قانعم از تو زیرا که بختم

نباشد که یک شب نهانم بخوانی

بیایی که تا بر دو چشمت نشانم

چرا هر زمانم بر آتش نشانی

ترا چون ز آتش گریزی نباشد

جهان گر بسوزند فارغ، از آنی

خلیل من ای جانم از تو بر آتش

اگر در کناری و گر در میانی

ز بهر بنا گوش توست آن که چشمم

چنین پیشه کرده است گوهر فشانی

نترسی ز بی التفانی نمودن

که نامت برآید به نامهربانی

بدان قیمت عمر دریاب فرصت

گرفتم که قدرِ نزاری ندانی

مکن رحمت‌ام روز کن بر نزاری

چه سودت که فردا پشیمان بمانی

شمارهٔ ۱۳۱۴

من بعد ازین چه گونه کنم بی تو زندگانی

جانم فدای جان تو با غایت الامانی

منظورِ عارفانِ مشایخ بود همیشه

اندر میان حلقه و تو در میانِ جانی

ای سرو نازنین چه تفاوت کند که گه‌گه

از گلستان وصل نسیمی به ما رسانی

وی دست گیرِ بی‌سر و پایان ز دست رفتم

یک التفات کن به ترحم که می‌توانی

ناممکن است جز به وجود مبارک تو

احیای من که قوت دل و قوت روانی

می‌خواهمت ببینم و چندان محل ندارم

کآواز بشنوم ز پس پرده‌ی نهانی

جانم به صد شکنجه فرو می‌رود به هر دم

اگر اندرون به حلق برآید ز ناتوانی

برهم رود ز گرم‌ْروی دانه دانه‌ی اشکم

آبی چو یخ فسرده ندیدم بدین روانی

گِل کرد خاک و مهر گیا بردمید زان گِل

باران چشم می‌فشانم ز مهربانی

شاید که زیر پای فراقت ملولْ طبعم

کز شاخِ بارور نه بدیع است سر گرانی

در عشق غیر عشق نمی‌گنجد ای نزاری

تا پای بندِ خویشتنی قدرِ خود ندانی

جز در رکاب عشق مرو کز پی تفاخر

خواهی که آفتاب بانو کند همْ‌عنانی

شمارهٔ ۱۳۱۵

قندست ندانم دهن تنگ فلانی

یا خود شکرست آن شکرستان، نه دهانی

چندین شکر اندر دهنی نادره گنجد

وین نادره بین کز دهنش نیست نشانی

بر سینه هر دل که زند جان نبرد زان

نوکِ مژه‌ی تیزتر از نوک سنانی

بر سرو مه آورده که این کیست جمالی

بر موی کمر بسته که این چیست میانی

در ملک به هر شهر در افکنده خروشی

در شهر به هر کوچه در افکنده فغانی

گر پرده بر اندازد و طلعت بنماید

فریاد برآرند به یک بار جهانی

گفتم بنمایم نظری سر بنهادم

در پهلویِ هر سود نهاده‌ست زیانی

تاوان نتوان خواستن از خونِ نزاری

آنجا که نیرزد سرِ صد خواجه به نانی

شمارهٔ ۱۳۱۶

ماه رویا گرچه رشک مهر و ماه آسمانی

چند با ما کینه ورزی تا کی از نامهربانی

قادری بر ناتوانان می‌توانی مرحمت کن

بار هجران کی توانم برد با این ناتوانی

زندگانی نیست بی رویِ تو و جان کندن است این

زنده دل را از برایِ دوست یابد زندگانی

گر قبولم میکنی تا زنده باشم بنده باشم

هر چه می‌خواهی بکن بر جان من فرمان روانی

از جمال توست چندین رونقِ حسن أحسن الله

نورِ محضی، روح پاکی، عین عشقی، جان جانی

عاشقم بر ماهِ روی و سروِ بالایت اگر چه

حیف باشد حیف در پیرانه سر کردن جوانی

سرو و ماه و قامت و رویِ تو، نی من سهو کردم

غیرتِ ماهِ سپهری رشکِ سروِ بوستانی

پیش ازین بوده‌ست با وصل تو ما را اتصالی

من تو را بشناختم بار دگر باقی تو دانی

چون نه زر داری نه زوری زاری‌ای می‌کن نزاری

آبِ شورِ چشم بر کارست نی شیرین زبانی

شمارهٔ ۱۳۱۷

هَلاک می‌کندم غصه ی پشیمانی

به دست خود که کند با خود این به نادانی

به محنتی شده‌ام مبتلا که رویی نیست

ره خلاص به دشواری و به آسانی

بلی سزای من این است و پیش ازین که فلک

به هر چه کرد و کند نیز هستم ارزانی

به پایْ مردیِ صبر آن چه بر سرم بگذشت

ز کافران نپسندند در مسلمانی

بسوختم منشین ساقیا بزن آبی

بر آتشِ جگرم تا دمیش بنشانی

بیار باده به یاد کسی که روشن کرد

سوادِ چشمِ دلم ز آن جبینِ نورانی

شبی خیالِ جمالش درآمد از در و گفت

تویی که صبر برون می‌بری به پیشانی

کمندِ زلفش اگر دیده‌ای عجب که چنین

به صبر غرّه نبودی درین پریشانی

به یک نفس ببرم تا قصاص گاهِ عتاب

کشان کشانت چون خونیانِ زندانی

همان دو چشم نزاری که سحر می‌کردند

به غمزه از پی آشفتگی و فتّانی

به یک اشارت از هر چه در جهان صبرست

برآورند فضولی مکن که نتوانی

شمارهٔ ۱۳۱۸

جان برای تو که هم جانی و هم جانانی

سر فدای تو وگرنه من و سرگردانی

سرسری از سر کوی تو نیارم برخاست

کار دشوار نگیرند بدین آسانی

خام را طاقت پروانه‌ی پر سوخته نیست

نازکان را نرسد شیوه جان افشانی

پیشِ خایسکِ ملامت به ارادت نگرید

مرد باید که چو سندان بنهد پیشانی

پی تو آرام گرفتن بود از ناکامی

با تو گستاخ نشستن بود از نادانی

راه آن است که با رای تو سازم ورنه

حاصل غالی و قاصر چه بود حیرانی

فاش کردند رقیبانِ تو سرِّ دلِ من

چند پوشیده بماند نظر پنهانی

تا بماند تر و شاداب نهالِ غمِ تو

واجب آن است که بر چشمِ مَنَش بنشانی

در خم زلف تو دیدم دل خود را روزی

گفتَمَش چونی و چون می‌رهی ای زندانی

گفت آری چه کنم گر ببری رشک از من

هر گدا را نبود مرتبه‌ی سلطانی

راستی حدِّ نزاری نبود صحبتِ تو

پس اگر بر سر کوی تو کند دربانی

شمارهٔ ۱۳۱۹

به قاین بگذر ای باد ار توانی

زمین‌بوسی ببر آن جا که دانی

بگوی آرام جانم را که جانم

برآمد در غمت از ناتوانی

به دست باد صبح از نافه‌ی زلف

چه باشد گر به من بویی رسانی

تویی لیلی و من مجنونِ واله

تویی شیرین و من فرهاد ثانی

چو مجنونم که در اندوه لیلی

بریدم صحبت از انسی و جانی

شدم پر از غمِ دوری دریغا

که کردم در سرِ غربت جوانی

چو فرهادم که بر من تلخ کرده‌ست

فراق روی شیرین زندگانی

به حیرت می‌کنم صبری ضروری

به غیرت می‌کشم دردی نهانی

نمی‌میرد نزاری در فراقت

به شوخی می‌کند الحق گرانی

سبک روحی بود او در صفاهان

تو در قاین زهی نامهربانی

شمارهٔ ۱۳۲۰

مردم ز عشق رویت رحمی کن ار توانی

جان بخش مرده‌ای را زان آبِ زندگانی

از چشمه حیاتت گر قطره‌ای بنوشم

ایمن شوم ز مردن چون خضر جاودانی

عیسی به معجزِ دم می‌کرد مرده زنده

تو گر قیاس گیری در خاصیت همانی

تو مریم حیاتی گر معجزات خواهی

صد مرده در زمانی از لب به جان رسانی

وصلت ز پای جانم بندی نمی‌گشاید

یک ره بگیر دستم چندم به سر دوانی

شست جفا گشادی کردی نشانه گاهم

به زین نشانه‌ای کن تا کی ز بی‌نشانی

هستم سگی ز کویت جز دامنت نگیرم

از پیش اگر برانی وز پس اگر بخوانی

چون آستین ببوسد دستت برایِ بویت

گر دامن از نزاری صد ره فرو فشانی

شمارهٔ ۱۳۲۱

پیری‌ست مرا چو نو جوانی

در عالمِ عشق مهربانی

از غایتِ شوق هر زمانی

از جانبِ دوست ترجمانی

چون بر گویم که کیست آری

ماییم و محبتِ فلانی

کس نشناسد فلانِ ما را

نابرده ز ما به او نشانی

او ساکنِ خلوتِ خرابات

ماییم و سری و آستانی

ما سَتر به پیش برگرفتیم

تا کس نبرد به ما گمانی

خود پُر شده بود تا بدیدیم

از سَترِ صلاحِ ما جهانی

آری چه کنیم بر نزاری

ناگاه برفت امتحانی

بر شارعِ چارسویِ عشقم

خلقی به نظاره هر زمانی

از قصه ی ما چو باز دیدی

جایی نه که نیست داستانی

شمارهٔ ۱۳۲۲

گر از دفترِ عشق رمزی بخوانی

خطا نامه ی عقل بر هم درانی

گر اموات خواهی که احیا بباشد

بمیر ای حکیم از چنین زندگانی

به عمدا مکن در مراتب تصرف

که مفروغ و مستانف از هم ندانی

بدین چشم دیدن محال است او را

خطا بین تصور کند این معانی

نباید طمع کردن از رویِ ظاهر

که کس را میسر نشد این امانی

ز بالا درآیی به گردن درافتی

مُحال است در عینِ پیری جوانی

مگر نردبان پایه پایه بر آیی

به شرطی که عشقت کند نردبانی

ز کون و مکان برشکن تا ببینی

که جمله توی آن چه فی الجمله آنی

شود در تو معلوم حسی و عقلی

که تو هم معما و هم ترجمانی

نزاری جز او کس ندیده‌ست اورا

وگر خود کلیم الله لن ترانی

چو بر حکمِ اول نبوده‌ست قانع

از آن گشت محجوب در حکمِ ثانی

شمارهٔ ۱۳۲۳

گر ز دردِ دلِ من یک ورقی برخوانی

صورتِ حالِ من آن گه به حقیقت دانی

تا به حسنِ رخِ یوسف صفتی مغروری

می نداری خبر از سوزِ دلِ کنعانی

هیچ مشفق به نصیحت ز تو خود می‌پرسد

که چنان سوخته‌ ای را به چه می‌رنجانی

گر قدم در کشی از دوست به خود راه مده

دستِ اغیار که گنجینه ی درویشانی

عشق از آن‌جاست مرا با تو نه این‌جا افتاد

هوس دل دگرست از نفسِ روحانی

جان نمی‌دیدم و می‌جستم و می‌دانستم

که نهان است چو دیدم تو به جان می‌مانی

چه توان کرد اگر روی به ما ننمایی

چه توان گفت که هم جانی و هم جانانی

من به یک جو که غم من نخوری ارزانم

تو به صد جان که فدای تو کنم ارزانی

ماه رخ‌سار بپوشد چو تو بر بام آیی

سرو بالا ننماید چو تو در بستانی

قد شیرین تو و قامت سرو کشمیر

لب شیرین تو و شکر خوزستانی

خرد از روی تو انگشت نهد بر دیده

عقل در کوی تو بر خاک نهد پیشانی

یک شب از وصل تو انصاف خود ار بستانم

جان به خشنودی دل می‌دهم ار بستانی

هیچت افتد که مراین فتنه ی برخاسته را

با نزاری بنشینی و دمی بنشانی

شمارهٔ ۱۳۲۴

اگر ز قصه ی ما یک ورق فرو خوانی

عجب ز صورتِ احوالِ ما فرو مانی

ز شوق اگر چه دلم در جهان نمی‌گنجد

ولی تو در دلِ تنگم نشسته چون جانی

به جان مضایقتی نیست بنده بنده ی تست

همین بس است که از حالم این قدر دانی

حدیثِ زلفِ تو گفتم به حلقه عشاق

که در سواد وی است آفتابِ پنهانی

قیامت از همه برخاست از تغلّبِ شوق

میانِ جمع که دید این همه پریشانی

تعجبی دگرست این که حلقه حلقه ی او

به گردِ گویِ زنخ‌‌دان شده‌ست چوگانی

ز چشمِ مستِ تو گفتم حکایتی و شدند

به حالتی که چه گویم ز فرطِ حیرانی

عجب تر این که سیاهی گرفت مسندِ ترک

ز یک تبار به جسمانی و به روحانی

ز سیمِ دستِ تو کردم به رمز تشبیهی

خرد به طعنه به من گفت جانی و کانی

سرِ بلا قدِ بالای تست اولا آن

که از خدای بترسی و فتنه بنشانی

شبی حکایتِ تشویشِ عشق می‌کردم

خیال گفت مگر بی خبر ز طوفانی

ز صد شجاع یکی در مصافِ عشق هنوز

ندیده‌ای چو ببینی عنان بگردانی

محیطِ عشق و تو بیگانه ز آشنا زنهار

مرو دراو و براندیش از پشیمانی

نزاریا سرِ خود گیر و از بلا بگریز

تو با حریفِ قوی ، پنجه کرد نتوانی

شمارهٔ ۱۳۲۵

دوزخِ دنیاست تاویلِ فراقِ آن جهانی

با تو بر گفتیم یارا تا بدانی گر ندانی

قیمتِ یاران ندانستیم و قدرِ هم‌نشینان

فوت کردیم ای دریغا روزگارِ زندگانی

ز ابتدا تا با که شد هم راه توفیقِ محبت

ما ندانستیم باری قدر قدرِ یار جانی

حَبَّذا اوقاتِ مهجورانِ دایم در حضورش

هر که غایب شد ز خود دارد حضورِ جاودانی

پرده بازییی که می‌آرد برون هر دم زمانه

حقّه ی دیگر پر از اعجوبه ی آخِر زمانی

رخت می‌باید سبک بر بستن و تحویل کردن

می‌فزاید حرص و آزِ ما امانی بر امانی

مخطی و ساهی ندارند اختیاری در مسالک

آدمی ایمن نباشد از قضایِ آسمانی

عاقبت جان در سرِ دنیا کنی مشتاب ای دل

تا نپنداری که چیزی یافته‌ستی رایگانی

یک جهت شو تا دهندت بر سریرِ سد ره جایی

هر چه بیرون آمد از این چارچوبِ استخوانی

تو نمی‌آیی برون از خانهء پندار و مالک

زود بر چیند ز قصر و منظرت فرش و اوانی

با دلِ پر کینه و نفسِ تهی و نفسِ ناقص

مُهر بر لب نه نزاری چند لاف از مهربانی

شمارهٔ ۱۳۲۶

باز آمده‌ام تشنه لبی خشک دهانی

آشفته سری در هوسِ پسته دهانی

از من رمقی بیش نمانده‌ست کی‌ام من

مجروح تنی خسته دلی سوخته جانی

گر هیچ به سر وقتِ من آید به عیادت

بیمارِ کهن باز شود تازه جوانی

ده‌ بار شدم زنده و ده بار بمردم

یک بار نپرسید که چون است فلانی

باشد که گذر بر منِ مسکین کند ام‌شب

ام‌روز درافتاد خیالم به گمانی

بی واسطه ی رقعه و پیغام نبینم

زیرا که میانِ دل ما هست نشانی

هیهات نزاری که چه خوش باشد اگر یار

تشریفِ حضوری دهد از غیب زمانی

شمارهٔ ۱۳۲۷

با تو رازی‌ست مرا از دگران پنهانی

عاشقِ زار توام ماه‌رخا تا دانی

چشمِ خون ریز تو کشته‌ست منِ مسکین را

دادِ من راستی آن است کزو بستانی

جان و دل هر دو ندارند محلی برِ تو

کی میسّر می‌شود این کار بدین آسانی

یک‌دمی با دمِ ما ساز و گرچه ممکن

نیست کاین آتشِ سوزان به دمی بنشانی

شیوهء من چه بود شیفته کاری در عشق

چه بود غایتِ معموریِ من، ویرانی

گو چنین باش من و صحبتِ اوباش و رنود

هم برین بی سری اولاتر و بی سامانی

من بر آنم که ز عهدِ تو نگردانم سر

آسیا بر سرِ من گر به جفا گردانی

عشق از آن خانه برانداز کند خودبین را

تا برون آردش از ورطه ی نافرمانی

سپر از غمزه ی مستِ تو بیندازد چرخ

با دو ابرویِ تو خود کس نکند پیشانی

زهره خواهد که بر آهنگِ نزاری تا روز

همه شب بر سرِ کوی تو کند شب‌خوانی

شمارهٔ ۱۳۲۸

مست و شوریده چنانم که ز بی خویشتنی

من توام هیچ نمی‌دانم اگر خود تو منی

شرطِ اخلاص چنان است ز مبدایِ وجود

که نه من بر تو گزینم نه تو بر من شکنی

وقت وقتی چه شود گر به سرِ ما گذری

سایه ی سرو روان بر سرِ خاکی فکنی

به نسیمی ز تو خشنودم اگر بفرستی

دلِ غمگینِ چو من سوخته‌ ای شاد کنی

نیفه ی نافه ی پر چینِ عرق‌چین تو شد

رشکِ ترکان ختایی و بتانِ ختنی

لب و دندانِ ترا من به چه تشبیه کنم

حقه ی لعل درو رشتهء دُرِّ عَدَنی

از نکو رویی و شیرینی و خوبی و کشی

شهره ی شهری و انگشت کشِ مرد و زنی

در جفا کاری و عاشق کشی و بی‌دادی

آفتِ جانی و دردِ دلی و رنجِ تنی

این همه هست که می‌گویم و زین هیچ نیی

هر چه هستی چه کنم جانی و جانانِ منی

تا نزاری لبِ شیرینِ تو بوسید افکند

شور در عرصه ی آفاق به شیرین سخنی

شمارهٔ ۱۳۲۹

باور نمی‌کنم که تو پیمان بنشکنی

زیرا که التفات به یاران نمی‌کنی

زین به‌ترک نظر به من دل شکسته کن

تا چند از تو سرکشی از من فروتنی

سروی و سرو اگر چه که آزاد خوش‌ترست

نی تا حدی که بر سرِ ما سایه نفکنی

دل با تو در تنعّم و تن بی تو در نیاز

ای آن که راحتِ دلی و آفتِ تنی

خطی به دوستیِ تو بر من کشیده‌اند

ما دوستیم و بنده ی صادق، تو دشمنی

تقدیر قادرست و گرنه ز رویِ عقل

نی من موافق تو نه تو لایقِ منی

گردون به سر برآمده هم زیرِ دستِ تست

من عاجزی چه گونه کنم با تو گردنی

برقع برافکن از بنِ گوشت ز بامداد

تا زهره بعد از این نزند لافِ روشنی

در سر کشد نقاب ز رشگِ تو آفتاب

هم شام بر مثالِ کشیشانِ ارمنی

ای سروِ سیم ساق که در بوستانِ جان

شاخِ امید را به جفا بیخ می‌کنی

دیوانگی ز مامِ نزاری نمی‌کشد

تا زلفِ هم چو سلسله بر هم نمی‌زنی

شمارهٔ ۱۳۳۰

می‌بری از منِ مسکین دل و بر می‌شکنی

بس تو خود هیچ سخن نیست که در خونِ منی

خویشتن را به ارادت به تو دادم گفتم

عالمِ شیفتگی خوش‌تر و بی خویشتنی

اولم لطفِ تو برداشت بدان دل گرمی

و آخر از چشم بیفکند بدین ممَحنی

چاره‌ ای نیست که شیرین هم ازین جا انداخت

شور در خاطرِ فرهاد ز شیرین سخنی

بی‌وفایی تو ای یار درست اینجا شد

که حریصی به جگر خوارگی و دل‌شکنی

کاشکی سنگ دلت سخت حمایت بودی

وه‌که چون سست گروهی و چه نازک بدنی

کارِ یاران که هم از دستِ تو شد بی‌سامان

چون سرِ زلف نه شرط است که در پا فکنی

بر گرفتیم بر از شاخِ ملامت و اکنون

روی آن است که بنیادِ ملامت نکنی

از تو این چشم نبودش که شوی بی‌آزرم

تا به حدّی که دگر یادِ نزاری نکنی

شمارهٔ ۱۳۳۱

به یک غمزه شهری پریشان کنی

به عمدا گذر گر بر ایشان کنی

مشعبد صفت گر شوی در حجاب

از این طرفه بازی فراوان کنی

فرود آی در کنج ویران من

اگر گنج خواهی که پنهان کنی

وگر نه گذر کن بر ارباب بخل

چو خواهی که معمور ویران کنی

دو علت یکی حرص و دیگر حسد

چنین درد را هم تو درمان کنی

ببر هرچه در آفرینش دلی ست

چو در بنده شد چاره جان کنی

چو برخواستند از سر جان و دل

برایشان همه مشکل آسان کنی

نه چندان که در امتحان گاه قهر

قیامت برآری و طوفان کنی

ز ناگفتنی هاش توبه کنی

ز نا کردنی ها پشیمان کنی

شمارهٔ ۱۳۳۲

شنیده ام که تو با دوستان وفا نکنی

من اعتماد ندارم که عهد می شکنی

به شیوه دگر افتاده ای ندانم دوش

چه خواب دیده ای امروز باز در چه فنی

چه خوانمت به که مانی جز این نمیدانم

که آفت دل و دینی بلای جان و تنی

به هر جفا که توانی مرا زپیش بران

که از تو تلخ نباشد بدین شکر دهنی

که باشد آنکه تو را بیند و ندارد دوست

ولی چنان نه که من دارمت چنان که جان منی

ز غیر دوست بپرداختیم خانه دل

نه هم تو شاهد مایی که صاحب الوطنی

به شرط آن سپر انداختیم بر سر آب

که از تو باز نگردیم اگر به تیغ زنی

خلاص چشم ندارد چو من گرفتاری

از آن کمند که در گردن فلک فکنی

نزایا نه تو را گفته ام که دیده ی شوخ

سرت به باد دهد عاقبت نگر نکنی

شمارهٔ ۱۳۳۳

به بوسه ای چه شود گر مضایقت نکنی

چو گویمت که بده قصد دادنت نکنی

کرامت است اگر بر هلاک من صبری

به کار داری و چندین مبالغت نکنی

چرا به یک دو سخن التفات ننمایی

چرا به یک دو قدح می مواقفت نکنی

سرد اگرچه فرو ناید و دلت باشد

به ما ولی چه شود گر موافقت نکنی

جفا و جور و ستم می کنی و شاید اگر

بر این سه قاعد ی بد مداومت نکنی

کم از جواب سلامی بدین قدر نسزد

که با نزاریِ مسکین معاونت نکنی

شمارهٔ ۱۳۳۴

به دل زمن بحلی گر به جان طمع نکنی

ولی اگر تو توی جان و دل ز بُن بکنی

ترا نخست دل آرامِ خود گمان بردم

یقین چو می نگرم خود هلاکِ جانِ منی

به طیره می روی ار بی وفات میخوانم

چرا چنین ز حدیثِ درست می شکنی

یکی نصیحت یارانه بشنوی از من

به حسن غرّه نباشی گر اعتماد کنی

دگر به خانقهِ صوفیان مرو به سماع

که بس نماند که بنیاد زهد بر فکنی

اگر چه راحت جانی و نور دیده ولیک

به یک حساب عذاب دلی و رنج تنی

که راست چون تو پری زاده ای ولیک دریغ

که همنشین گروهی بتر ز اهرمنی

دگر تحمل هجران نمی توانم کرد

ز ناتوانی و بیچارگی و ممتحنی

نزاریا پس دیوار عاقبت بنشین

بر آن قرار که دیگر در بلا نزنی

نگفتمت که مده دل به خوب رویان بیش

اگر چنان که نه در قصد جان خویشتنی

شمارهٔ ۱۳۳۵

دل میبری به غارت و شلتاق می کنی

وز غمزه فتنه ها که در آفاق می کنی

پنهان ز خلق میکنم این راز و بر سرم

چشمانِ مست خود را ایغاق می کنی

اینجوی توست عرصه ی ملک وجود را

اینجوی خاص بهر چه بُل غاق می کنی

کس را اگر به واسطه ی تاج عدل کرد

تو در زمانه ظلم به بغتاق می کنی

شب تا به روز خونِ دل است این نه آبِ سر

کز چشم ما روانه بر اطلاق می کنی

هم عاقبت به خسرو عادل رسد مگر

جوری که بر نزاری مشتاق می کنی

شمارهٔ ۱۳۳۶

زان خوشه نغوله که آونگ می کنی

بل زان دو فتنه این همه نیرنگ می کنی

هر روز بامداد به عمدا بر آفتاب

نقشی دگر به شعبده ی رنگ می کنی

تا نیلِ حُسن بر ورقِ ماه میکشی

هم چون نهنگ سویِ دل آهنگ می کنی

پیشانیِ فراخ گره می زنی به حسن

بر چشم ما فراخ جهان تنگ می کنی

خوبان خضاب دست به حنّا کنند و تو

سر پنجه بلور به خون رنگ می کنی

در آتشم چو بوته عمدا همی بری

بازم چو زر به تجربه بر سنگ می کنی

یک بار با نزاری بی چاره صلح کن

با زینهار خواه چرا جنگ می کنی

شمارهٔ ۱۳۳۷

دریغ چون تو نگاری به دست اهرمنی

چرا خدای ندادت به دست همچو منی

بتی ندید کسی هم وثاقِ عفریتی

که حیف باشد دیو و فرشته در وطنی

چو زلف تو نبود دل بری به طرّاری

که صد هزار دلش هست زیر هر شکنی

همه لطایف صنعی همه شمایل حسن

که دید آبِ حیاتی درون پیرهنی

ملاحتِ تو ندارد اگر چه شیرین است

نبات مصر ندارد چو تو لب و دهنی

مقرّرست که در باغ آفرینش نیست

چو سروِقامتِ ماهرویِ سیم تنی

کسی ندید به چالاکی و به خوبیِ تو

نه ماه در فلکی و نه سرو در چمنی

حدیث حسن و جمال تو میرود در شهر

به هر کجا که فرو ساختند انجمنی

نه بر قیاسِ نزاری به اتفاق امم

به حسنِ تو نبود در جهان دگر حسنی

شمارهٔ ۱۳۳۸

بر آواز چنگ و رباب و دف و نی

بنه بر کفم ساقیا ساغرِ می

بهارست و مجلس بهشت است و اکنون

اگر کاسه این جا نگیری کجا کی

نه من از در لایَجوز و یَجوزم

نه تو نیز هم درخور شی و لاشی

به من جام پر جان بده چاره ای کن

که این جان کند جانِ دل مرده راحی

بخور ور بپرسد زتو اوستادت

که آموختت خمر خوردن بگو وی

تو هم نوش کن جرعه ای تا ببینی

که چون است حال و چه ذوق است هی هی

گریبانِ جانت چنان سخت گیرد

که در دامن افتد ز پیشانی ات خوی

چنان در دلت جای گیرد کزان پس

ز افراطِ لذت دریغ آیدت قی

ازین می مگر بوی برده ست اگر نه

چرا کرد بی طاقتی حاتم طی

ازین جام خورده ست اگر نه چرا شد

چنان مست و بی خویشتن خسرو کی

سخن در قوافی اگر نه چه لافی

نزاری به مرموز چون گم کنی پی

اگر لایقِ صحبتِ عقل بودی

نرفتی برون قیسِ بی چاره از حی

شمارهٔ ۱۳۳۹

به جان نزدیکِ جانانم مسافت گرچه کوته نی

محبت عالمی دارد که جز جان را در او ره نی

چه باشد مشرق و مغرب به پای اندرون پویان

درین ره عاشقان دانند عاقل نی و ابله نی

دلم باشخص گفت اینک تو ساکن باش من رفتم

به زاری شخص گفت ای دل نی ام راضی نی ام نه نی

تو میخواهی که بستانی نصیب خویش و دریابی

مرا محروم بگذاری نشاید الله الله نی

گرم تکلیف فرماید رقیب از مه شکیبایی

بگویم هم به دشواری ولیکن بیش یک مه نی

مرا این درد مشکل تر ز هر مشکل که در عالم

من این جا میکشم خود را و آنجا دوست آگه نی

نزاری عافیت روزی برآرد عاقبت کامی

اگر چه هیچ ناکامی به اقبالِ شهنشه نی

شمارهٔ ۱۳۴۰

ای گر درآید از درم سرمست یار قاینی

بر جان نهم، بر دل نهم، دستِ نگار قاینی

مردم نمیگویم ز که مستم نمیگویم ز چه

مشهور باشد در جهان چشم خمار قاینی

آرامِ جانی یافتم کز دل قرارم می برد

دل بردن و جان سوختن این است کارِ قاینی

نخّ و نسیج انداخته شمع از میان برداشته

یا رب توان خفتن چنین شب در کنارِ قاینی

زهره ندارم کاین سخن پیش کسی پیدا کنم

آری چه غم چون می برم غم یادگارِ قاینی

شمارهٔ ۱۳۴۱

ای ملامت گر اگر شاهدِ ما را بینی

بیش بر ره گذرِ چون و چرا ننشینی

همه چون بیند اعما چو نمی بیند هیچ

تو خود آن دیده نداری که به آنش بینی

تا بدان دیده شوی دیده که نتوانی دید

ابلهی بر همه بیناییِ خود بگزینی

مرد باید که چو رُخ راست کند رفعِ حجاب

تا ز شه دور نمانی بگزین فرزینی

جان نداری به حقیقت اگر انصاف دهی

که تو بسیار فروتر ز بتِ سنگینی

چون قیاس تو و رایِ تو بتِ موهوم اند

لاجرم از بتِ مصنوع فروتر زینی

زنده در جامه ی خوابی به حقیقت مرده

تو گمان برده که در خواب خوش نوشینی

جاهل آبادِ تو باغی ست پر اشجارِ خیال

که تو دیوار و درش را به مثل برچینی

در و دیوار چنان گیر که سدّیست متین

میوه ممکن نبود گر نزنی پر چینی

بر چنین نخوت و شوکت که تو داری در سر

نکند کوه اُحُد فرشِ ترا بالینی

بار از آن یافت که برده ست نزاری همه عمر

بارِ تسلیم به بیچارگی و مسکینی

نوش با نیش نهادند ز مبدایِ وجود

از پسِ تلخیِ ایّام بود شیرینی

شمارهٔ ۱۳۴۲

تا به کی عجب و شرک و خود بینی

با خدا باش تا خدا بینی

این همه شوق و عشق و درد و نیاز

در میان هیچ تو همه اینی

شش همی خواهی و یک آمد نقش

آن نکوتر که مهره بر چینی

جان به تلخی چو کوه کن بدهی

بس که مغرورِ حسنِ شیرینی

چه محل پیشِ پاک بازانت

تا تو مشغولِ جاه و تمکینی

از پراکندگی نباشی جمع

تا تو موقوفِ نقشِ پروینی

از خلافِ تو فتنه ها خیزد

کی پسِ کارِ خویش بنشینی

تا کنند آفرین بَدان بر تو

از درِ سد هزار نفرینی

وربه نیکانت التجا باشد

احسن الله محضِ تحسینی

صیدِ تو نیست جز کبوترِ زار

پس تو شاهی نیی که شاهینی

پس چه دشمن نزاریا و چه دوست

دل پر از مهر و سر پر از کینی

شمارهٔ ۱۳۴۳

به لطفِ تست مرا گر صواب می بینی

توقعی که درآیی دمی و بنشینی

بیا که علّتِ رنجم طبیب می گردد

در آن زمین که تو ام بر فرازِ بالینی

قدم ز کلبه ی فرهادِ خویش باز مگیر

به چشمِ تلخ که رشکِ هزار شیرینی

به قولِ دشمنِ بد گویم التفات مکن

که دشمن از همه نوعی کند سخن چینی

به رویِ خلق و برایِ خدای رحمت کن

که هم طریقه ی دنیایی است و هم دینی

مرا که عاشقِ زارِ توم فرو مگذار

به ناتوانی و بی چارگی و مسکینی

به عهدها چو تو صبحی نزاد مادرِ شب

که نور قبله ی جان سرّ حسن و تحسینی

نه من به عزّتِ تو شاهدِ دگر یابم

نه تو به نسبتِ من عاشقِ دگر بینی

کم افتدت به قدم چون نزاری مسکین

اگرچه به ز نزاری بود که بگزینی

شمارهٔ ۱۳۴۴

ای زندگیِ جان ها الّا به تو جان حی نی

این جا که منم آری آن جا شی و لا شی نی

صاحب نظران گرچه بی دیده ترا دیدند

اعما چو نمی بیند افتد به سرِ پی نی

عارف نبود هرگز در زاویه بنشسته

اَطباقِ سماواتش گر زیرِ قدم طی نی

گر نوش طمع دارد با نیش فرا سازد

تا جویِ عسل بیند امّا مگس و قی نی

از خویش به در رفته بی تو نبود یک دم

بنیاد برافکنده اوقات کند پی نی

دردِ تو کسی دارد کز درد نمی نالد

در داغِ تو می سوزد امّا اثرِ کی نی

تو حاضر و ما طالب آخر چه حجاب است این

در عینِ حضوری تو موقوف به جا کی نی

هر چند گدایانت خوارند و زبون امّا

شوریده ز جامِ تو کم تر ز جم و کی نی

در دوستی لیلی وحشی شد و سودایی

مجنونِ سبک دل را مِن بعد سرِ حی نی

یک جرعه نزاری را در کام چکانیدی

سر رفت و هنوز از سر بیرون نشود می نی

شمارهٔ ۱۳۴۵

ای بی تو دلِ مرا قراری نی

هیچم ز میانِ تو کناری نی

انصاف که عمر می کند ضایع

آن را که به دست چون تو یاری نی

از وصلِ رقیب بهره می یابد

ما را ز تو بیش انتظاری نی

گر دریابی دمی دل ما را

هرگز به از این سری و کاری نی

گر بار دهی وگرنه بر جانم

بیرون ز محبّتِ تو یاری نی

دریاب نزاریِ به زاری را

در عشقِ تو هم چو او نزاری نی

بل تا به کرشمه ای شود خوش دل

از تو به همین قدر که آری ، نی

شمارهٔ ۱۳۴۶

مرا تا دلی هست جانم تویی

نه خود این جهان کآن جهانم تویی

چه گویم ز دین و دل ای جانِ من

چو جانم تویی این و آنم تویی

نمی خواهم از تو بریدن به جسم

ازیرا که پیوندِ جانم تویی

گر از من بپرسند جانِ تو کیست

روانی بگویم روانم تویی

منم آن که بسیار گویم ولیک

چو اسرار گویم زبانم تویی

ز من هر چه صادر شود آن منم

ترا بی تو من چون ندانم تویی

به هر جا روی در رکابت منم

به هر جا روم هم عنانم تویی

اگرچه ز عشقت بمردم ولیک

حیاتِ دلِ ناتوانم تویی

مرا نیست با بود و نابود کار

یقینم توی و گمانم تویی

نزاری چه پیدا کند بر تو چون

همه آشکار و نهانم تویی

شمارهٔ ۱۳۴۷

مرا چیزهایی نمودند روی

که با کس نگفتند کآن را بگوی

بگفتند و گفتیم و نشنود کس

همین است معنیِ سنگ و سبوی

به جز روی او نیست رویی دگر

جزاین روی رویِ دگر نیست روی

همه جان و دل هر چه جز جان و دل

نه جان است و دل بل که سنگ است و روی

مرا مُسکراتی ست در وجد عشق

که از من مخواه آن و از من مجوی

مکن عیب بر دل بداده ز دست

که سیلاب ناگه درآید به جوی

درین بحر غُسلی به رغبت برآر

برو چرکِ نفس از طبیعت بشوی

نمی دانی ای تن فرو داده خوار

به چوگان و دورانِ محنت چو گوی

که عشق نزاری به هر شش جهات

ندا می کند از در و بام و کوی

شمارهٔ ۱۳۴۸

من آن نی ام که نی ام با تو یک دل و یک روی

دو روی نیست دلم با تو چون گلِ خودروی

خیالِ قامتِ زیبایِ تو بر استاده ست

کنارِ چشمه ی چشمم چو سرو بر لبِ جوی

خوشا میانِ تو گر در کنار می آید

ببین که نکته چه باریک می رود چون موی

به دستِ من سرِ زلفین هم چو چوگانت

کجا رسد ز چه بیرون برم ز میدان گوی

بر آستانِ تو خواهم که معتکف باشم

رقیب خود نگذارد گذشتن از سرِ کوی

گرفته ام چو کمان گوشه ای ز دستِ حسود

که تیرِ طعنه روان کرده اند از همه سوی

کسان که غیبتِ من می کنند نشناسند

که التفات نباشد مرا به بیهده گوی

چرا مصالحِ خود ننگرد چه می خواهد

ز عیب کردنِ من حاسدِ ملامت جوی

ز روحِ راح نفورند باد پیمایان

نمی برند و لیکن ازین گلِ ستان بوی

نزاریا اگرت سر چو دل بخواهد رفت

برایِ دوست مگردان ز تیغِ دشمن روی

شمارهٔ ۱۳۴۹

دلبرا هرچه از برِ ما می‌روی

همچو روحِ قدس تنها می‌روی

خضرِ وقتی ای لبت آبِ حیات

همچو خور بر بامِ خضرا می‌روی

در پِیَت چون ذرّه سرگردان منم

تو چنین خورشیدآسا می‌روی

تا که را خواهی نمودن ماهِ روی

ماه‌رویا راست گو تا می‌روی

می‌روی از چشمِ گوهربارِ من

آفتابی کز ثریّا می‌روی

می‌روی با مرجعِ خلوت چو دوش

راستی یا امشب آنجا می‌روی

من نمی‌دانم کجا خواهی شدن

با مقامِ خلوت آیا می‌روی

گر مرا صفرا کند از عشقِ تو

تو چرا از من به سودا می‌روی

زهره از رقصِ تو در حیرت بماند

هم چو مه گویی به جوزا می‌روی

همچنین ما را فرو خواهی گذاشت

هیچ درمان نیست جانا می‌روی

از نزاری می‌گریزی راست گوی

یا ز بهرِ مصلحت را می‌روی

شمارهٔ ۱۳۵۰

در دل نشسته ای اگر از دیده می روی

موقوفِ وقت نیست ملاقاتِ معنوی

بر دوستان مسافتِ شکلی حجاب نیست

ای دوست جهد کن که از آن دوستان شوی

چندان که ممکن است وفا کن به حسنِ عهد

زنهار تا به گفتِ بد آموز نگروی

ترسم خلافِ عهد کنی و أسّف خوری

هان کوش تا نصیحتِ یارانه بشنوی

محمود نیست عاقبتِ ناخدای ترس

گویند ز آن که کاشته ای بیش ندروی

از عقده ی وبال بر اندیش و زخمِ نیش

هر چند ماه طلعت و خورشید پرتوی

باطل مکن امیدِ نزاری روا مدار

آزارِ دوستان که گناهی بود قوی

شمارهٔ ۱۳۵۱

روی مخوانش که می چکد عرق از وی

برگِ گل است آن نشسته بر ورقش خَوی

هر که چنین صورتی بدید محال است

کاتشِ تشویش بر دلش ننهد کی

هیأتِ شیرینش ار مطالعه کردی

سرو کمر بر میان بُدی چو شکر نی

ور به سر کُشته با چنین قد و قامت

بگذرد این روحِ قدس باز شود حی

ای که همه کاینات ممکن و موجود

پیشِ وجودِ بزرگوارِ تولا شی

ترسد اگر نه فرو برد به تبرّک

زاهد صد ساله با تو در رمضان می

باده بده ساقیا که موسومِ نوروز

می گذرد هان و فوت می شود این فی

باغ شد از سبزه هم چو جنّت و کردند

فرش چمن اهل ذوق زیرِ قدم طی

پیر جوان را چه می دهد به وَرَع دم

آتشِ ما سرد کی شود به دمِ دی

سیر نگشتی نزاریا ز ریاضت

صبرِ تو تا چند و احتمالِ تو تا کی

بس که تو باطن به خلق باز نمودی

ظاهر واعما نمی برد به سخن پی

شمارهٔ ۱۳۵۲

ای در لبت خلاصه ی اعجازِ عیسوی

حیران ز نقشِ رویِ تو تمثالِ مانوی

بی مثلت آفرید خدا کز نوادرست

با صورتِ نکو حرکت هایِ معنوی

از خانقه کشد به خرابات رختِ انس

گر بگذرد خیالِ تو بر چشمِ منزوی

صورت پرست را به سرِ غمزه گو بیا

تا رشکِ آفتاب ببینی و بگروی

ماهی به روی و سرو به بالا و طرفه آنک

دل می بری ز مردم و آزاد می روی

گه دست در خضابی و گه روی در نگار

در خونِ دوستان به همه رنگ می شوی

زور و زرم نماند چه تدبیر بعد ازین

گر زاریِ نزاری بی چاره نشنوی

شمارهٔ ۱۳۵۳

صنوبر قامتی دیدم به راهی

رقیبش بر عقب افتاده ماهی

همین تا چشم من بر رویش افتاد

برآمد از دلِ پُر دردم آهی

بدو گفتم برایِ لله آخر

چه باشد گر کنی درما نگاهی

به چشمِ مرحمت کن التفاتی

مشو در خونِ جانِ بی گناهی

نمی ترسی که فردا در مظالم

بگیرد دامنت فریاد خواهی

به من گفت آخر ای فرسوده ایّام

نشد حاصل هنوزت انتباهی

چه می گویی نمی دانی که آخر

ندارد این تمنّا سر به راهی

ترا قدرِ وصالِ ما نباشد

گدایی را چه حّدِ پادشاهی

نزولِ ما و کنجِ کلبه ی تو

دریغ انصاف را یوسف به چاهی

نزاری از کهن سالان نزیبد

طمع کردن چنین در وصلِ ماهی

مرو در سایه ی زلفم طلب کن

مگر ایمن تَرَک یابی پناهی

شمارهٔ ۱۳۵۴

چه خوش بود که به بالینِ خفته ناگاهی

چو چشم باز گشایم مرا رسد ماهی

فقیر را چه سعادت ورایِ آن باشد

که سر به کنجِ خرابش در آورد شاهی

میانِ ظلمتِ شب نورِ طلعتش باشد

چو یوسفی که برآرد سر از بُنِ چاهی

اگر به تیغ زنند ار به تیر من باری

ز کویِ دوست فراتر نمی برم راهی

حذر ز دردِ دلم کآفتاب خیره شود

گر از درونِ پُر آتشم برآورم آهی

به اعتقادِ نزاری اگر به غیبتِ من

همه جهان به جوی ارزد و جوی کاهی

شمارهٔ ۱۳۵۵

نظرمان تازه می کن هر پگاهی

چه باشد گر کنی در ما نگاهی

کدامین باغ دارد چون تو سروی

کدامین چرخ دارد چون تو ماهی

مکن بیگانگی با آشنایان

عقوبت شرط نبود بی گناهی

اگر بر کشتنم محضر نویسی

ز هر عضوم برون آید گواهی

چنان ساکن شدم بر خاکِ کویت

که پیر معتکف در خانقاهی

نباشد عاشق آن کز کویِ معشوق

فراتر می تواند برد راهی

ترا دارم چه باک ار سیم و زر نیست

چو سر باشد به دست آید کلاهی

خوش است ار با تو در دوزخ کنندم

که با یوسف توان بودن به چاهی

غلط گفتم که با رویت بهشتی

چو در باغِ ارم باشد گیاهی

مترس از آتشِ دوزخ نزاری

که دوزخ بفسرد آتش به آهی

هم از وهمِ خیال اندیش باشد

گرت در خاطر آید اشتباهی

شمارهٔ ۱۳۵۶

بر من بگذشت دی پگاهی

سروی و فرازِ سرو ماهی

زیبا بر و گردن و نغوله

آراسته کاکل و کلاهی

آشوبِ دلی هلاکِ جانی

بی چاره کنی ، ستیزه خواهی

گفتم که به بندگانِ مملوک

از کبر نمی کنی نگاهی

گفتا که به جانبِ گدایان

کم تر کند التفات شاهی

گفتم که اگرچه راستی را

در حسن تو نیست اشتباهی

باشد که به دست مفلس افتد

ناگه گهری ز جایگاهی

گفتا که نه یوسفی بیابی

هر جا که طلب کنی ز چاهی

گفتم که بترس اگر خداوند

بخشید ترا جمال و جاهی

کز آتشِ اندرون بسوزم

خرمن گهِ آسمان به آهی

گفت ار همه آسمان بسوزی

بر من به جوی و جو به کاهی

گر اهلِ حقیقتی نزاری

ساکن بنشین به خانقاهی

یک رنگ شو از برایِ سالوس

گه سبز مپوش و گه سیاهی

مردان به غرض طمع نکردند

رو توبه کن از چنین گناهی

تسلیم کسی بباش و بر شو

از گوشه ی گلخنی به گاهی

چون کرد به راستی اقامت

بر محضرِ من چنین گواهی

غیرت به وجودِ من درافتاد

چون آتشِ تیز در گیاهی

گفتم به کسی نمای راهم

کو را به خدای هست راهی

مرموز به شیخ کرد اشارت

کالّا درِ او دگر پناهی

شمارهٔ ۱۳۵۷

چندان بنالم هر صبحگاهی

کز هر وجودی برخیزد آهی

چند از ملامت ای غافل از من

افتد ازاین ها هم گاه گاهی

وقتی بدانی کاین برقِ سوزان

در جانت افتد چون در گیاهی

با ماه رویی گر عشق بازم

عاشق توان شد بر حسنِ ماهی

هندویِ او را شد چین مسلّم

کی بود چندین حّدِ سیاهی

با روی نیکو محبوبِ نیکو

افتاده یوسف در قعر چاهی

من ز آستانت رفتن نیارم

هر کس به جایی دارد پناهی

بر در بمیرم ترکت نگیرم

باشد که باشد پیشِ تو راهی

هر خیلِ حسنت در غارتِ دل

بر می نشاند هر دم سپاهی

بر قتلِ من گر محضر ببندی

هر عضو از من باشد گواهی

از حق نزاری خواهد به زاری

یاری موافق نه مال و جاهی

دنیا و حالش قدری ندارد

بگذشت خواهی بی اشتباهی

شمارهٔ ۱۳۵۸

پیام داد به من هاتف سحرگاهی

که نیم شب به حمل رفت شمس از ماهی

هنوز اوّلِ شعبان به رسمِ برغندان

ز دست رویِ نکو می چرا نمی خواهی

ثواب می کن و از جاده ی صواب مگرد

که در تموّج بحرند مُخطی و ساهی

ز فضلِ شاملِ حق جَلَّ ذِکرُهُ نومید

مباش و باش مجرّد ز مالی و جاهی

دمیست حاصلِ ایّامِ عمر دریابش

مگر هنوز نداری از آن دم آگاهی

گمان مبر که کم و بیشِ رزقِ مخلوقات

بود به دست درازی و دست کوتاهی

اگر برین سخن از من دلیل می طلبی

قیاس گیر به هومان و بیژن و چاهی

تو خضر باش که هم چون سکندرند بسی

درین سرادقِ فیروزه رنگِ خرگاهی

ز خنب خانه تحاشی مکن که نتوان کرد

به سعیِ رنگ رزان رنگِ صبغت اللّهی

فقیه از آن نبرد گاه گاه دست به جام

که نقره تا نگدازد نمی شود کاهی

گدایِ کویِ خرابات شو اگر خواهی

نزاریا که کنی بر موحّدان شاهی

شمارهٔ ۱۳۵۹

هرگز نکنی به ما نگاهی

دادی ندهی به دادخواهی

تو برده به هر کرشمه جانی

ما سوخته عالمی به آهی

جز علّتِ دوستی ندارم

در گردنِ من چنین گناهی

الّا غمِ تو دگر مرادی

الّا درِ تو دگر پناهی

خورشیدِ رخِ ترا چه گونه

تشبیه کند کسی به ماهی

خورشید خجل شود اگر تو

دزدیده در او کنی نگاهی

دستِ تو و گردنِ نزاری

حیف است به هر سری کلاهی

شمارهٔ ۱۳۶۰

بتی در خیمه ی دیدم چو ماهی

که بازو کرده بر رخ تکیه گاهی

سهی سروی و بر سرو آفتابی

قبایی در برو بر سر کلاهی

شکر پاسخ لبی کوثر دهانی

نشسته بر لبِ کوثر سیاهی

سوادِ زلفِ دل گیرش همانا

مرا روشن کند رویی و راهی

اگر در قدرِ درویشی فزاید

چه کم گردد ز حسنِ پادشاهی

شود حاصل ثوابی بی عظیمش

به رحمت گر کند درمانگاهی

نمی ترسد ز دودِ سینه ی من

که صد خرمن بسوزانم به آهی

خیالِ ماهِ رویش ایستاده

موکّل بر سرم چون وام خواهی

نزاری را بخواهد کُشت آخر

چه می خواهی ز خونِ بی گناهی

شمارهٔ ۱۳۶۱

عشق است نه هر چنان که خواهی

دردست و نیازِ صبح‌گاهی

از خود به درآی تا نباشی

موقوفِ اوامر و نواهی

گر زآن که گدای کوی اویی

بر ملک وجود پادشاهی

تو هیچ نه‌ای به خود اگر خود

از ماه تُراست تا به ماهی

نوریت بباید ای خردمند

کز ظلمتِ خود دراو پناهی

بی‌واسطه ی هدایتِ خضر

ره نیست به چشمه در سیاهی

دور از قدمِ محقّقانی

تا ملتفتِ سر و کلاهی

این نکته بدان که تا چو اقطاب

واصل نشنوی طفیلِ راهی

بر محضرِ نیستان نزاری

بنویس به خطِ خود گواهی

با هستیِ خویشتن نگردی

موصوف به هستیِ الاهی

شمارهٔ ۱۳۶۲

من ز می کی توبه کردم این چه بهتان است هی

توبه و من حاش لله توبه کی کردم ز می

ساقیا برخیز و آبِ معنوی در جام ریز

دیگران را تن به جان زنده‌ست و ما را جان به وی

پادشاه و ملک و درویش و قناعت ما و عشق

گفته‌اند آری که هم با اصل گردد کُلّ شی

چون کنم از صحبتِ اهلِ دل آخر احتراز

با که پیوندم کزیشان بگسلم با اهلِ غی

حاش لله توبه بر من کی توان بستن به زور

خیره کی هم صحبتِ آتش تواند بود نی

ظلِّ طوبا سایة خُمّ است و در خم آفتاب

من ز بهر آفتاب افتاده در پایش چو فی

آفتاب از رشک خورشیدِ قدح گیرد عرَق

هم‌چنان کز قطره ی شبنم عذارِ لاله خَوی

از صفایِ جوهرِ می کشف می‌شد سرِّ غیب

این همه آوازه در دنیا فتاد از جامِ کی

محتسب گوید مرو بی ره‌ نزاری گردِ شهر

احمق بیهوده گوی این‌جا غلط کرده‌ست پی

از پی تحصیلِ می دم دم بگردم دربه در

هم‌چو مجنون در هوایِ وصل لیلی حی به حی

شمارهٔ ۱۳۶۳

دریغ عمر که بی‌هوده صرف شد هی هی

من و شبی و زمانی و لحظه‌ ای بی می

به دست خود که کند با خود این که من کردم

کهای توبه‌ام آخر ز احمقی تا کی

قسم نخورده و عهدی نکرده‌ام وانک

گواه قاضی شهرست هان بپرس از وی

وجودِ من متعلّق به جام می بوده‌ست

چنان که ذرّه به نور و چنان که نور به فی

به جست و جویِ می افتاده بوده‌ام همه عمر

چو رعد کوی به کوی و چو قیس حی بر حی

گرفته شارع خم‌خانه پیش دشمن و دوست

زبان گشاده به نفرین و آفرین از پی

چه‌گونه توبه ز می کردن ای مسلمانان

ز می که قوتِ روان است و قوّت رگ و پی

همه گلابِ معنبر چکد ز ابر بهار

گر از ترشّحِ می بر صبا نشیند خوی

همه سعادتِ می‌خوارگان که کرده ستند

به دستِ جود و سخا فرشِ صیتِ حاتم طی

نزاریا چو نیی مردِ توبه مردانه

می مغانه خور و غم مخور به ادنی شی

شمارهٔ ۱۳۶۴

عشق آمد و بر هم زد بنیادِ شکیبایی

ای عقل درین منزل مِن بعد چه می‌پایی

گر نه سر خود گیری در دستِ بلا مانی

تقصیر مکن خود را زنهار بننمایی

گر با تو مجازاتی بنیاد نهد خاموش

تسلیم و تسلّم کن در گفت نیفزایی

تو آن منگر کاوّل از ما خَلَقَ اللّهی

آن امر کزو فایض از اوّلِ مبدایی

عشق است و نمی‌دانی رمزست و اگر دانی

بی‌خویشتنی باشی از خویش برون آیی

عشق است لقب آن را کز وی شده‌ای فایض

و او با تو همی گوید فایض شده از مایی

ای عقل ز من بشنو یک نکته اگر خواهی

کاین مسئله را دانی وین مرتبه را شایی

با عشق مکن پنجه وز عشق مشو طیره

باز آی ز خودبینی مفریب به دانایی

دانی پسرِ مُرَه از حضرتِ ربّانی

محجوب چرا مانده‌ست از غایت خودرایی

گویند نزاری را از مستی و ناپاکی

هنگام سخن گفتن عادت شده هر جایی

لایجتمع‌اند آری ضدّان چه توان کردن

دورند خردمندان از شیوه ی شیدایی

شمارهٔ ۱۳۶۵

به پای مردیِ عقل از رهِ شکیبایی

کجا روم که محال است عقل و سودایی

طمع مکن که به تدبیرِ عقل دست دهد

شکیب هر که برآورد سر به شیدایی

دلی بباید و پیشانی‌یی که نتوان رفت

طریقِ عشق به نازک‌دلی و رعنایی

هنوز عشق ندانی که چیست تا وقتی

که در محافلِ مردانِ پاک بازآیی

به جز کمال نبینی چو چشم بربندی

به‌جز جمال نبینی چو چشم بگشایی

چو باز دیده ز هر دو جهان چو بردوزی

به دوست راه بری چون به خویش بازآیی

نزاریا به سرِ عشق هیچ ره نبری

به عقلِ مختصر آن به که درنیفزایی

خلافِ عشق به فرمانِ عقل دانی چیست

همان حکایتِ ابلیس و خویشتن رایی

شمارهٔ ۱۳۶۶

نه صبر ماند مرا بی تو نه شکیبایی

خدات خصم اگر بر دلم نبخشایی

به گردِ کوی تو عمری‌ست تا همی گردم

به بویِ وصل تو چون بلبلانِ شیدایی

ز بی‌خودی صنما گرد کوی در به درم

به شکل و شیوه ی دیوانگان هر جایی

خیالِ رویِ تو تا هم‌نشینِ دل گشته‌ست

در انتظارِ تو خو کرده‌ام به تنهایی

چه‌گونه عشقِ تو پنهان کنم ز خلقِ جهان

که در میان ظریفانِ دهر پیدایی

همی کنند ملامت مرا که ترکش گیر

به ترکِ دوست نگویم دگر چه فرمایی

هزار بار پدر پیش ازین نصیحت کرد

نداشت سود همان در سرست رعنایی

در آرزویِ تو خواهد رسید جان به لبم

اگر ز لعلِ لب آبِ حیات نگشایی

چو من بمیرم با تو وصیّتم این است

که گه گهی به زیارت به تربتم آیی

کمر ببست نزاری برای خدمت دوست

چو بندگانِ دگر بر درش به مولایی

شمارهٔ ۱۳۶۷

نه قرار داده بودی که شبی به خلوت آیی

بگذشت روزگاری و نیامدی کجایی

به وصال وعده کردی و دلی که بود ما را

به امید در تو بستیم و دری نمی‌گشایی

به سرت که تا به رویت نظری ربوده کردم

ز دو چشمِ بی‌قرارم بنرفت روشنایی

به چه خود نگاه دارم که نباشد اختیارم

که تو آدمی به یک بار ز خود نمی‌ربایی

وگرت ندیده بودم به صفت شنیده بودم

که دلِ من از تو می‌داد نشانِ آشنایی

به خرابه ی فقیران نفسی درآی روزی

بنشین حکایتی کن که حیات می‌فزایی

به خلافِ دوستانی و به زعمِ دشمنانی

که به حُسن بی‌نظیری و به عهد بی‌وفایی

تو خود از نزاری خود که ترا رسد نپرسی

نه مکن که عیب باشد که به دوستان نشایی

کم از آن که آشنایی به سلامِ ما فرستی

اگرت مجال آن نیست که خویشتن بیایی

شمارهٔ ۱۳۶۸

دلم را دیده‌ام روز جایی و عجب جایی

خوشی بنشسته بر طاقِ دو ابروی دل‌آرایی

مثال قوس رنگین بر کنارِ تختهٔ سیمین

به خطّ سبزِ زنگاری کشیده طُرفه طغرایی

نباشد در نگارستانِ چین آن طاق را جفتی

نباشد در همه روی زمین زآن خوب‌تر جایی

به خود گفتم چه گویم با دل الحق جای آن دارد

ازین خوش‌تر که را بوده‌ست ملجایی و مأوایی

ندارد هیچ دل‌داده چنان آسایشِ جانی

نبیند هیچ مشاطه چنان آیینه سیمایی

چه خوش باشد کناری از میان لاله رخ‌ساری

چه خوش باشد میانی از کنارِ سرو بالایی

دلم را در چنان جایی بدیده‌ستم ز بس غیرت

چنینم در دماغ افتاد آشوبی و سودایی

ز رشکِ دل درافتادم به غبن و غصّه و حسرت

کدامین دل هوس‌ناکی، بلایی، خویشتن‌رایی

نزاری تا به کی زاری منال از دل نمی‌دانی

که بارِ عشق بردن مشکل است از ناتوانایی

شمارهٔ ۱۳۶۹

ندارم محرمِ رازی که پیغامی برد جایی

درین غم بنگرد رویی برین مشکل زند رایی

چنان شوریده شد بختم که پای از سر نمی‌دانم

مگر خود محنتِ ما را پدید آید سر و پایی

نصیحت‌گوی می‌کوشد که بفریبد مرا از تو

چه می‌خواهد نمی‌دانم ز چون من ناشکیبایی

به قهر ار بند بربندم کند دشمن جدا از هم

به بوی دوست لبّیکم برآید از هر اعضایی

محال است آن که سودایش توان کرد از سرم بیرون

هنوزم استخوان در گِل نباشد بی‌تمنّایی

نه هر معشوقه چون لیلی وفا کرده‌ست با یاری

نه هر دیوانه چون مجنون به سر برده‌ست سودایی

اگر خواهی که لیلی را نباشد چون تو مجنونی

بباید کرد چون مجنون ز جز لیلی تبرّایی

به علمِ من همه عالم مقابل نیست با یک دم

که در خلوت برآوردی به رویِ عالم آرایی

مرا افسرده می‌گوید که بر آتش مزن خود را

ولی گفته‌ست پروانه که کو صبری و پروایی

نزاری را میاموزید از این پس خویشتن‌داری

محال است این طمع یاران شکیبایی ز شیدایی

شمارهٔ ۱۳۷۰

نوشته یافتم رمزی به خطِّ خوب بر جایی

که صاحب‌دیده را خاطر فرو ناید به هر جایی

بجز وجه‌الله‌ش نبود نظرگاهی و خود نبود

نه مقصود دگر وقتی نه محبوب دگر جایی

مترس از کثرتِ باطل به عونِ واحدِ مطلق

که باطل را وجودی نیست در کویی و در جایی

فتاد از تابِ این نکته دلم چون پنبه بر آتش

ندانستم که هم روزی کند این رشته سر جایی

نزول عشق و کنجِ جان من هیهات ازین خجلت

که سلطان چون فرود آید چنین در مختصر جایی

ز چشم مستِ او هستم چنان بی‌خویشتن زآن شب

که از اعضایِ شخص من نیاید با خبر جایی

چو گل بر خار می‌خفتم چو بلبل زار می‌نالم

ازآن شب باز کاوازش شنودم بر گذر جایی

عجب دارم که مجموعی پریشان‌تر ز من باشد

تنم جایی زبان جایی دلم جایی نظر جایی

وگر مردم بهشت از آفرینش دوست می‌دارند

نزاری ز آستانِ او ندارد دوست‌تر جایی

ملک را آرزو باشد که بپذیرد به مملوکش

پناهِ جان جُزین حضرت نیابی ای پسر جایی

شمارهٔ ۱۳۷۱

خاطرم باز به جایی شد و مشکل جایی

چون کنم شخص به جایی دگر و دل جایی

جان و دل ساکن و اعضایِ بدن در تک و پو

مرحلم جای دگر آمد و منزل جایی

بلبل از سوختنِ دل چه خبر می‌دارد

گل به جایِ دگر افتاد و عنادل جایی

از سرِ وجد توان رفت چو مجنون بر نجد

عاشقان را به ازین نیست مقابل جایی

این سخن باورت از من نشود جز وقتی

که فرو بسته شود پای تو در گل جایی

طمع صحبت عشّاق و نزاری هیهات

زان که دیوانه بود جایی و عاقل جایی

شمارهٔ ۱۳۷۲

محرمی کو که پیامی برد از من جایی

خدمتی رفع کند پیش جهان آرایی

عجبی ، نادره‌یی ، طُرفه کشی ، چالاکی

شکرینی ، نمکینی ، صنمی ، زیبایی

امشب ای پیکِ صبا گر قدمی رنجه کنی

مستغاثی سوی مولا بری از مولایی

به بهشتی صفتی ، حوروشی ، جان‌بخشی

از جگر سوخته‌ ای ، دل‌شده‌ ای ، شیدایی

وحیِ مطلق بود از رویِ حقیقت رمزی

که ز مملوک بری سویِ ملک سیمایی

گو بر امّیدِ ملاقات تو تا چند آرد

هر دم از خیلِ خیالت به سرم غوغایی

هیچ نقصان نکند مملکتِ حسنِ ترا

گر دمی شاد کند خاطر غم‌فرسایی

قبلة جانِ من آن‌جاست که او را دیدم

و او نگوید که ترا دیده‌ام آخر جایی

آرزو می‌کندم باز شبی زلفینش

حلقه در گردنِ خود کرده چو مار افسایی

راست گفتند که با سر به درآید از پای

هرکه در سر چو نزاری رَوَدش سودایی

خوار منگر به عزیزان که نیابی چو منی

خاصه در وصفِ جمالِ تو سخن پیرایی

به جز از مستی و دیوانگی و بی‌خویشی

چه بود حاصل ایّامِ قدح پیمایی

شمارهٔ ۱۳۷۳

صبا گر توانی گذر کن به جایی

سلامی به شاهی رسان از گدایی

غریبی ستم دیده ی روزگاری

گرفتار بی‌چاره ی مبتلایی

سرآسیمه بختی، به خون غرقه چشمی

فروبسته دستی ، به گِل مانده پایی

جگرخواره دل‌داده‌ ای نیم جانی

جفا دیده بی‌حاصلی بی‌نوایی

به آزاد سروی به سوسن زبانی

به گل‌برگ رویی ز بلبل نوایی

به شیرین دهانی ز فرهاد مهری

به لیلی صفاتی ز مجنون وفایی

ز لب تشنه جانی به آبِ حیاتی

ز تن رفته روحی به عیسی صفایی

ز آدم مثالی به باغ بهشتی

ز یعقوب حالی به یوسف لقایی

به یاقوت لعلی به ضحاک خشمی

به خورشید رویی به جمشید رایی

به لاله جبینی به سنبل نسیمی

به نرگس کلاهی به غنچه قبایی

به فربه سرینی به لاغر میانی

به محکم ستیزی به مشکل گشایی

به غمزه گدازی به ابرو نوازی

به بیگانه‌رویی به چشم آشنایی

بگوی ای صبا کای ز دستِ تو هر دم

مرا تازه بر سر گذشته بلایی

روانم به بویِ تو در اضطرابی

دلم با خیالِ تو در ماجرایی

نزاری به زاری لگدکوب غربت

نه رویش به راهی نه راهش به جایی

گرش جان به یک دم رسد تا بمیرد

هنوزش به وصل تو باشد رجایی

شمارهٔ ۱۳۷۴

فراق اگر چه مرا می‌کشد به دردِ جدایی

خیالِ دوست تو باری درین میانه کجایی

که می‌رود که بگوید که گر میانِ من و تو

وفا و عهد درست است برشکسته چرایی

هزار بار به هم برزدی چو زلف پریشان

ممالکِ دل و جانم به زخمِ تیغِ جدایی

وصالِ زهره نه حدِّ چو من کسی‌ست ولیکن

سعادتست که از مشتری شده‌ست عطایی

تو آفتابی و من ذرّه و وجودِ ضعیفم

نمی‌نماید تا خویش را به من ننمایی

به دفع مال و منال از غمِ تو سیر نگردم

که جان برای تو دارم چه جای کرد و کیایی

نزاریا به درآی از خودی که سود ندارد

هزار بار اگر گرد کاینات برآیی

مگر معاینه مَن عَرفَ نَفسهُ بشناسی

وگرنه بابِ فَقَد عرفَ ربَّهُ نگشایی

شمارهٔ ۱۳۷۵

شبِ وصال نبردم گمانِ روز جدایی

هلاک می‌شوم ای چشمه ی حیات کجایی

ز پای‌مالِ فراقت به هیچ وجه خلاصم

نمی‌شود متصوّر مگر تو با سرم آیی

نسیم‌وار کشم جان به پیشِ رویِ تو روزی

که بازآیی و بند بغل‌تر بگشایی

دمِ پسینم اگر پیش از آن که قطع بباشد

فرا رسی به سرم زندگانیم بفزایی

ز پیش چشم برفتی و در مقابلِ جانی

کجا روی که به حکمِ ازل حواله به مایی

بیا که ناله ی زارم محصّلیت فرستد

که آن‌قدر ندهد مهلتت که خط بنمایی

بیار اگر همه بر خونِ من بود که نپیچم

سر از خطِ خوشت ای رشکِ لعبتان ختایی

اگر به شرح نویسم که بی تو در چه عذابم

دلت بسوزد و رحم آوری و پیش بیایی

نگفته‌اند حکیمان که دل به دل کشد آخر

چو مایلم به تو چندین ز من ملول چرایی

من از تو جان نبرم عاقبت چنان که تو گفتی

برای آنم اگر نیز هم بر آن سرِ رایی

کمندِ عشق تو و گردنِ نزاری عاجز

که را امید بماند به هیچ روی رهایی

شمارهٔ ۱۳۷۶

در سر از وصلِ تو هر طایفه را سودایی

در جهان از تو به هر گوشه دگر غوغایی

خلقی از شمعِ جمالِ تو چو پروانه بسوخت

تو خود از حسن نداری به کسی پروایی

سالکان در طلبت بس که جهان گردیدند

در جهان چون تو ندیدند جهان آرایی

کیست خورشید که در حسن تو داخل باشد

لاف خوبی نزند با تو زمین پیمایی

هر که را پرتو مهرِ تو جگر گرم کند

دلِ بی‌طاقتش آرام نگیرد جایی

عاجزم در صفتِ حسنِ تو و می‌دانم

که نداری و نبوده‌ست ترا همتایی

زنده از بویِ تو گشتم که ز مبدایِ وجود

قالبِ خاکی من یافت از او احیایی

باز چون درگذرم چون به سرم برگذری

ناله برخیزد و فریاد ز هر اعضایی

غافل است آن که شکایت ز نزاری کرده‌ست

ورنه عاقل نکند سرزنشِ شیدایی

من به طوفانِ ملامت متغیّر نشوم

که به هر باد به هم بر نشود دریایی

شمارهٔ ۱۳۷۷

ما از غم تو شدیم سودایی

ای دوست چرا دمی نمی‌آیی

بر ما گذری نمیکنی گه گه

ور می‌گذری دمی نمی‌پایی

تا تو نظری به ما و من کردی

ماهیّت ما برون شد از مایی

جایی که منیِّ عشق بنشیند

برخیزد از آن منی همه مایی

تا امر نشد ز ابتدا فایض

بر عقل، نشد سَمَر به دانایی

بیزار ز ما و من شدیم آخر

یعنی ز منافقی و رعنایی

شاید که به طعنه دشمنان گویند

ای دوست به دوستان نمی‌شایی

منظورِ تو یار با تو بنماید

گر آینه ی وجود بزدایی

ارواح جنود شد جنود ارواح

تو بر سرِ کارِ خویشتن رایی

خم‌خانه ی می به خانقه گیری

گر خانه ی معرفت بیارایی

پالونه بیار و می به راوق کن

تا چند به دیده خون بپالایی

پیرامنِ مصلحت نگردی بیش

گر دامن معصیت نیالایی

زنّارِ مغان اگر نمی‌بندم

بی‌بهره‌ام از بتانِ یغمایی

آن قصّه‌ شنیده‌ام که بعد از حج

بر بت صلیب شیخ صنعایی

بر شیوه ی او نزاریا کردی

پیرانه سر اقتدا به برنایی

شمارهٔ ۱۳۷۸

برفت و برد دل و دینم آن بخارایی

به خیره چون کنم آوخ دریغ برنایی

نه از ملامتِ مردم بلی ز غایتِ ضعف

نه برگِ رفتن و نه طاقتِ شکیبایی

بسوختم چه کنم دم نمی‌توانم زد

که نیست قوّت آهم ز ناتوانایی

گرم امید نبودی به بازدیدن او

بکندمی ز سر این هر دو شوخِ بینایی

همان به است که بی‌نام و ننگ بر عقبش

سفر کنیم چو شوریدگانِ شیدایی

به اتّفاق من ای دوستان به روز آرید

شبی که شیفته‌تر می‌شوم ز تنهایی

پدر طبیب بیاورد تا مطالعه کرد

دلیلِ شیفتگی و نشان سودایی

پس از شرایطِ رنگ و دلیلِ نبض و مزاج

طبیب گفت دگر زین پسر نیاسایی

به دردِ عشق چنان مبتلا شده‌ست که نیست

امیدِ آن که خلاصی بود به دانایی

چو این سخن بشنید از طبیب گفت پدر

که مردی ای پسر آخر به خود نمی‌شایی

نزاریا مکن آشفتگی نمی‌گویم

بدوز دیده چو با خویش برنمی‌آیی

چو هر که بر تو گذر کرد دل بدو دادی

دگر به رویِ کس آن به که دیده نگشایی

شمارهٔ ۱۳۷۹

گر امشب هم چو دوش از در درآیی

چو روح الله به لب معجز نمایی

زهی دولت ولی تا بر که گردی

زهی خلوت ولی تا بر چه رایی

چه خوش باشد اگر شادان و خندان

دگر بار از درم ناگه درآیی

رقیبانت اگر مانع نیایند

ز هجرانت مگر یابم رهایی

چو برداری نقاب از رشکِ خورشید

درِ فردوسِ اعلا می‌گشایی

چو بنشینی دمی بر دست گیری

شکر می‌ریزی و جان می‌فزایی

خواصی طرفه داری در لب و چشم

که جان می‌بخشی و دل می‌ربایی

ترا گر زهره خوانم جایِ آن است

که خوش می‌رقصی و خوش می‌سرایی

به کویت آمدم دیروز و گفتم

مگر در چشمم آمد روشنایی

رقیبِ تیره رویت بر سرِ کوی

به من گفت ای فلان آخر کجایی

سرِ خود گیر اگر جانت به کارست

دگر زنهار تا این‌جا نیایی

بدو گفتم که ای من خاکِ کویت

چرا آخر چنین در خونِ مایی

چه بد دیدی همه عمر از نزاری

مکن بیگانگی هم آشنایی

به من گفت ای فضولی چون تو هرگز

نمیشایی به خود ما را نشایی

شمارهٔ ۱۳۸۰

بر امیدِ تو که روزی به سرم بازآیی

منم و دردِ دل و کنج غم و تنهایی

اگرم هیچ حیاتی و بقایی باقی‌ست

آخرالامر مگر مرحمتی فرمایی

از درم باز درآیی و به بر درگیری

کله از سر بنهی بندِ قبا بگشایی

گرچه شایسته ی وصلِ تو نباشد چو منی

تو اگر بر چو منی رحم کنی می‌شایی

دل و دین از منِ بی‌چاره به غارت بردی

شکرها گویم اگر بیش برین نفزایی

تو خود از بردنِ دل باز نمی‌پردازی

چه کنم می‌رسدت دل‌بری و رعنایی

روی در رویِ رقیبانی و یاران محروم

آه ازین غصّه که یک‌باره شدم شیدایی

مردمانم ز ملامت متواری کردند

چون کنم زور کنم با صنم یغمایی

گو میارای به مشّاطه ی قدرت رخِ خوب

تا نباید شدنم شیفته و سودایی

صورتِ آدمیان را به نکویی حدّی‌ست

آدمی‌زاده که دیده‌ست بدین زیبایی

گرچه در قاعده ی لذت دنیا طالب

بی‌نصیب است به پیرانه‌سر از برنایی

چون مرا عشق چنین واقعه‌ ای پیش آورد

با قضا پنجه کنم جهل بود دانایی

گو جهان زیر و زبر شو من و عشقِ تو که هست

دوستی ممتنع از هر دری و هر جایی

در به رویِ همه خوبان جهان بربستم

بر امیدِ تو که روزی به سرم بازآیی

سرِ هم خانگی ام نیست نزاری با تو

منم و دردِ دل و کنج غم و تنهایی

شمارهٔ ۱۳۸۱

هنوزم می دهد زحمت میان سرو بالایی

هنوزم می شود رغبت کنار سیم سیمایی

نصیحت گوی مستولی و من از پند مستغنی

قراری میدهی با بی قراری نا توانایی

اگر چه خَصل میریزم ولیکن این قدر دانم

که هر جا وامقی باشد بود محتاجِ عذرایی

عذاب جان بود آن دل که خالی باشد از شوری

وبال گردن است آن سر که در وی نیست سودایی

بلای اهل دنیا چیست با زشتی به سر بردن

مکن منع ای پسر گر میکنم میلی به زیبایی

نمیباید بر افزودن اگر مشّاطه ی فطرت

جمالی را به زیبایی نگاری کرد و آرایی

قیامت برنخیزد گر جمال هم نشین باشد

که چون رایش بود رویی و چون رویش بود رایی

چه کار آید سرِ بی دست و پا در مجلسِ مستان

اصولِ چنگ را دستی فروع رقص را پایی

بیا تا راست برگویم چه عذرست این که می آرم

همان شوریده ی عشقم ز جانان نا شکیبایی

هنوزم عشق میدارد ز نکبت در پناه ارچه

خرد بر من برون آرد ز هر گوشانه غوغایی

چو میدانم که در فطرت نخواهد بود تبدیلی

چو میدانم ممکن نیست پیری را مداوایی

به دست و پای دانم من که بر ناید چنین کاری

به پیران سر اگر بر سازم از خود تازه برنایی

به چشم دیده ور بنگر به گوش جان و دل بشنو

که می گوید نزاری این سخن آخر هم از جایی

به نور معرفت روشن شود چشم دل ای خودبین

نه از اعما که برسازد ز خود بیهوده بینایی

حجاب از پیش برخیزد چو باشی کرده بی علت

تولّایی به دانایی و از نادان تبرّایی

چراغ کُلّ شییٍ یَرجَعُ آنجا شود روشن

که بی شبهت خلایق را معادی هست و مبدایی

شمارهٔ ۱۳۸۲

مرا ناگاه پیش آمد بلایی

خلافِ عقل نازل شد قضایی

دلم گم شد ندانستم کجا رفت

نشانی میدهد هر کس به جایی

تفحّص کردم از قوم مسافر

مگر گفتم بود مشکل گشایی

یکی میگفت دیدم در ختایش

گرفتارِ کمند دل ربایی

دگر یک گفتم پندارم به کشمیر

چنینی دیده ام قیدِ بلایی

دگر یک گفت من دیدم به رومش

چنین افتاده کار مبتلایی

دگر یک گفت نی در زنگبار است

چنین دیوانه ی زنجیر سایی

دگر یک گفت در بغداد دیدم

چنین سرگشته ی شوریده رایی

دگر یک گفت دیدم در عراقش

ندیدم لیک کارش را نوایی

دگر گفت از خراسانش طلب کن

به هر موضع که خوش دارد هوایی

یکی گفت از قهستان نیست بیرون

طلب کن دل فروزی جان فزایی

به غمزه ساحری عاشق فریبی

به لب جان پروری معجز نمایی

جهان آرای رویی دارد الحق

که خورشید است در جنبش سهایی

نشسته دیدمش جایی که دارد

چو فردوس برین خرم فضایی

به عزّت بود بر طاق هلالی

زخطِّ سبز کرده متّکایی

چو رمزش گوش کردم مطلقا بود

صفات ابروان آشنایی

نزاری وقت آن آمد که بادل

درآیی از سرِ صلح و رضایی

نشاید کرد بیزاری به یک بار

گر از وی دروجود آید خطایی

مرو مِن بعد بر دنبال دل بیش

برو بنشین به کنج انزوایی

شمارهٔ ۱۳۸۳

ای یار اگر تو یار مایی

با ما بر او چرا نیایی

مادام که تو حجاب خویشی

بیگانه ز آشنای مایی

امروز چرا چنین به یکبار

بیگانه شدی ز ما کجایی

پرواز چرا نمیکنی باز

وز سدره ی منتهی برآیی

ما تحتِ تو آمد آفرینش

تو گم شده در منی و مایی

ما توبه به جرعه ای بدادیم

مفروش تو نیز پارسایی

افسانه ی موعظت سرایان

نقدی ست ولی برون سرایی

گر زان که کند به زهد تلقین

مشنو ز نزاریِ ریایی

شمارهٔ ۱۳۸۴

اگر به گوشه چشم التفات فرمایی

به غمزه معجزِ انفاسِ روح بنمایی

عنایتی به تو سدهزار دل داری

کرشمه ای ز تو و سدهزار بینایی

نسیمِ پیرهن و چشمِ پیرِ کنعانی

جمالِ یوسف و دردِ دلِ زلیخایی

هزار سر به پشیزی کدام سیب و ترنج

نعوذ بالله اگر از تُتُق به درآیی

نه بی تو طاقت صبر و نه بی تو روی وصال

نه میلِ طبع به جمع و نه برگِ تنهایی

اگر ز زلفِ تو سودا گرفت او را هم

قرار نیست از آشفتگی و سودایی

وگر ز چشم تو در خون همی کشم دامن

خوش است شیوه ی آن جادوان شهلایی

چراست خویِ تو در خون دوستان رفتن

کسی نرفت بدین چابکی و رعنایی

ز خشک مغزی و گرمیِ او تواند بود

که آفتاب زند با تو لاف زیبایی

کلاهِ زرکش او با قبای سیمابی

اگر چه نغز بود وقت مجلس آرایی

ولی خجل شود از معجزِ بغلتریت

اگر ز چین بغلتاق نافه بگشایی

شمامه ای ز عرق چین نازک تو

مشامِ جانِ جهان تازه از سمن سایی

مرا سخن نرسد بر لبی که دندانش

بیانِ نسبت لولو کند به لالایی

غمت ندیده خورم کاین دو راوقِ پرخون

شدند رشک سحاب از سرشک پالایی

ز کاینات ترا دانم و ترا خوانم

رهی ندارم و رویی دگر چه فرمایی

ز گرد من نشود دامن تو آلوده

به دوستی که مرانم ز در به رسوایی

ورایِ این چه سعادت نیازمندان را

همین که بر درِ مولا کنند مولایی

به بازوی که براید که در کنار کشد

میان قامتِ تو از بلند بلندایی

کجاست کاتبِ خورشید تا بیاموزد

زطاقِ ابرویِ جفتت ترازِ طغرایی

زهی خیال که من می پزم شبانِ دراز

در آتش می و هستند هر دو صفرایی

در آتش می اگر پیشِ آبِ حیوانم

چه حاجت است که من توبه کردم از مایی

نزاریا دمِ نایِ جهان مخور مِی خور

روا مدار که با باده باد پیمایی

غبارِ توبه بپوشاند آفتاب قدح

مگر به کُل درِ توبه به گِل براندایی

چو خاک، محتمل و بردبار و ساکن باش

چو باد چند روی هر دری و هرجایی

شمارهٔ ۱۳۸۵

امید هست که روزی جمال بنمایی

اگر به خشم برفتی به صلح بازایی

نخست چاشنی ای دادی ام به شربت وصل

چو پای بند شدم روی بازنگشایی

من از جفای تو بر سر زنان تو سر در پیش

کرشمه می کنی و می روی به رعنایی

چو می گرفتی ام اول چو پارسا بودی

مکن که آخرِ کارم کشد به رسوایی

اگر دو دیده به یک بار در سرِ تو شود

ز گریه کم نکنم گو مباش بینایی

طریقِ رایِ تو جویم به هرچه لطف کنی

مطیعِ حکمِ تو باشم به هرچه فرمایی

یه طعنه گفت پدر کای پسر شکیبا باش

چه گونه بر سرِ آتش کنم شکیبایی

عجب از آن که دهی پندها نزاری را

کجا به وعظ کند التفات شیدایی

شمارهٔ ۱۳۸۶

وقت نیامد که روی باز نمایی

پرده نبندی و خیمه بازگشایی

یوسفِ در پرده ای و منتظرانت

بر سر راه اند تا تو کی به درآیی

عیب نکن گر نیازمند ندارد

طاقتِ دردِ فراق و داغ جدایی

غایب و حاضر چه گویمت که ز پرده

گر به در آیی وگرنه آفتِ مایی

باز نیاید به خویشتن به قیامت

هر که تو او را زخویشتن بربایی

گردنِ صیدی که در کمندِ تو آید

چشم ندارد به هیچ روی رهایی

دفع ندانند کرد و چاره اطبّا

دردِ اَحبّات را که هم تو دوایی

ذوقِ محبّت نیازمندِ تو داند

عشق نداند که چیست مردِ هوایی

تا تو به درویش لقمه ای بفرستی

دست برآورده ایم و سر به گدایی

ای شده شهری نزاریا ز تو پرشور

تا به کی آخر چه فتنه ای چه بلایی

مست شدی تا به روزِ حشر از این مِی

باز نیایی به خود هنوز کجایی

شمارهٔ ۱۳۸۷

دریغا روزگارِ عیش و ایامِ برنایی

که شد فوت از غرور بی غمی و فرط خودرایی

به غیرت باز میبینم به حسرت باز میگویم

خوشا وقتی که در عهد جوانی بود و بُرنایی

گهی بی آب چون قلعی گدازان بر سرِ آتش

گهی بی نار چون زیبق تپان از ناشکیبایی

گهی از تنگِ شیرینی چو خسرو بوده شکّر چین

گهی خو کرده با وحشی چو مجنون گشته صحرایی

گهی چون آتشِ سوزان گهی چون آبِ سرگردان

گهی چون خاکِ خون خواره گهی چون بادِ هرجایی

چو قلّاشان بگردیده ز آیین مسلمانی

چو نا پاکان قدح بر کف گرفته کیشِ ترسایی

سری پرُ داشتم وقتی ز چه از باده پیمودن

تهی شد این زمان مغزم ز چه از باد پیمایی

نظر بر ماه رویان داشتم هموار و میگفتم

مکن ای روشنایی کز پسِ این کار بَرنایی

کنون پیرانه سر از سر گرفتم پیش با زاری

تهی دستی چو من چون شد چنین یکباره سودایی

زمن باطل بود کردن ز خوبان بعد از این میلی

نیم لایق به دل داری نیم درخوردِ رعنایی

که نه من این نمیبنینم که دارم دامن آلوده

ولیکن عشق میگیرد گریبانم به رسوایی

چو شد حکم قضا نازل چه بر مجنون چه بر عاقل

نشاید دفعِ آن کردن به نادانی و دانایی

نزاری وقت آن آمد که از آیینه خاطر

به نورِ صیقلِ وحدت غبارِ شرک بزدایی

به دو وجهه مر زیرا کزو کثرت شود لازم

محقُق کی رود الُا به یک رنگی و یک رایی

به نورِ نفس و چشمِ دل جمالِ شاهدان بینی

بگویم با تو کی آنگه که تو از خود برون آیی

شمارهٔ ۱۳۸۸

ندارم در همه شهر آشنایی

که پیغامی برد از من به جایی

غمِ دل با که گویم محرمی کو

که بتوان گفت با او ماجرایی

مرا دیر است تا از ماه رویی

تقاضا میکند در سر هوایی

نیم نومید از این دولت که داند

هنوزم هست در خاطر رجایی

خوشا گر دست دادی پای بوسش

ندانم تا چنین افتد قضایی

سری دارم فدای خاک پایش

چه برخیزد ز دست بی نوایی

شبی گر اتّفاق افتد که با او

به روز آریم در خلوت سرایی

چنان باشد که بر مسند نشیند

به شرکت پادشاهی با گدایی

نه زر نه زور کاری بر نیاید

به دست عاجزان چبوَد دعایی

به دامِ عشق تا از عشق گویند

نیفتد چون نزاری مبتلایی

شمارهٔ ۱۳۸۹

ای در محیط کرده دعوی آشنایی

رفتی چنان که هرگز دیگر برون نیایی

گرداب در ربوده ساحل به خواب بیند

هرچند بیش کوشد کمتر بود رهایی

از لنگرِ طبیعت بگشای کشتیِ جان

بارِ گران بیفکن گر مردِ راهِ مایی

سلطانِ هفت کشور در کنجِ ما نگنجد

یا سر فرو نیاید کز ما کند گدایی

لات و هُبل پرستی بهتر که خویشتن را

ای ننگ بت پرستان آخر ببین کجایی

مردانه وار خو کن در خانقاهِ وحدت

همچون زنان رعنا تا کی ز خود نمایی

فتح اتّفاق خواهد نه کسرت سپاهی

کار اتّفاق دارد نه رنگ پارسایی

خواهی که مرغِ جانت در دامِ تن نیفتد

بر کام دل طمع را دندان چه میگشایی

یاری طلب که وصلش هجران ز پس ندارد

پیوستگی خوش آید بی آفتِ جدایی

از بیم جان نزاری چندین طمع چه داری

با نیم نان به سر بر در کنجِ بی نوایی

خواهد ملک که روزی صد ره زمین ببوسد

اینجا که چون تویی را دادند کبریایی

شمارهٔ ۱۳۹۰

ای چشم مرا تو روشنایی

برخیز و بیا دمی کجایی

ما بی تو به کام دشمنانیم

شاید که به دوستان بشایی

پیغام به ما نمیفرستی

دیدار به ما نمی نمایی

هیهات اگر به رسم معهود

ناگاه شبی ز در درایی

بر پای تو سر نهم به عزّت

وز دیده کنم صدف گشایی

در غمزه ی چشم چون غزالت

آغاز کنم غزل سرایی

آتش فکنم ز آب دهقان

در خرمن زهد و پارسایی

با روی نکو نکو نباشد

بیگانه شدن ز آشنایی

مگذار که با نزاریِ زار

نامت برود به بی وفایی

شمارهٔ ۱۳۹۱

در باغ چنین سروی کی خاست به رعنایی

بر چرخ چنین ماهی کی تافت به زیبایی

گر باده کنی در سر بر سینه زنی آتش

ور بوسه دهی بر لب در فتنه بیفزایی

حسنِ تو به هم برزد بنیادِ خردمندان

عشق تو فرود آمد برخاست شکیبایی

در کار کشی ما را وز غم بکشی ما را

تا کی ز جفا کاری تا چند ز خود رایی

نه دوستی نه دشمن نه بی من و نه با من

بر یک سخن ای دَه دل یک روز نمی پایی

از من دل و دین بردی سهل است غمِ دنیا

از جان رمقی باقی مانده ست چه فرمایی

بی چاره نزاری شد در پای غمت کُشته

ای بی غمِ بی رحمت بر کَس بنبخشایی

شمارهٔ ۱۳۹۲

برفتم از برت ای دیده را چو بینایی

شدم به گرد جهان هر دری و هر جایی

ملول گشت دلت زان سبب سفر کردم

مگر ز زحمتِ من هفته ای برآسایی

چنان ضعیف ببودم به زیر بار فراق

که نیست قوّت آهم ز ناتوانایی

شدم به مهرِ تو همچون هلال دست نمای

چرا به من رخِ چون آفتاب ننمایی

به عقل دل به صبوری توان فریفت ولیک

که راست عقل که من شهره ام به شیدایی

دریغ فصلِ گل و من ز وصلِ تو محروم

تو در شرابی و من در عذاب تنهایی

گهی که رغبت طرب کنی در باغ

چو سرو و گل سر و پای چمن بیارایی

نظر چو بر گل زرد افکنی ز چهره ی من

قیاس گیری و بر حالِ من ببخشایی

کجاست بلبل مستت که در خروش آید

ز گل سِتانِ رخت چون نقاب بگشایی

ترا که نوش و خوشت باد باده می پیمای

که جز نصیبه ی من نیست باد پیمایی

مرا به هرزه ملامت کنند دشمن و دوست

که چند شیفته کاری و خویشتن رایی

دلِ نزاریِ بی دل ندارد آن طاقت

که در فراق کند بیش از این شکیبایی

شمارهٔ ۱۳۹۳

آمدم باز دلی مضطرب از دروایی

تا تو تسکینِ دل مضطربم فرمایی

مرده ای زنده شود گر قدمی رنجه کنی

وه وه ای گر به سر کشته ی هجران آیی

همه شب منتظر عکس خیال رخ تو

بر در و بام بود چشمِ منِ شیدایی

می توان کرد اگر کار به انصاف کنند

بر در و بام بود چشمِ منِ شیدایی

می توان کرد اگر کار به انصاف کنند

نسبتِ روزِ قیامت به شب تنهایی

انتظارِ نظرِ مرحمتی می دارم

چه شود گر به ترحّم اثری بنمایی

حُجُب از پیشِ دل خسته ی ما برداری

گره از کار فروبسته ی ما بگشایی

صفحه ی آینه ی خاطر مشتاقان را

صیقلی برفکنی زنگ غمی بزدایی

حللِ خلدِ برین در برِ ما پوشانی

قدحِ ماءِ مَعین بر سرِ ما پیمایی

مشفقی نیست که گوید به نزاری خاموش

چیست این وسوسه یکباره شدی سودایی

طمع منزلتی دار که حدِّ تو بود

سخن از مرتبه ای گوی که آن را شایی

شمارهٔ ۱۳۹۴

نشسته ام مترصّد به کنج تنهایی

بدان امید که تشریف وصل فرمایی

در آرزوی دمی ام که هم دمی یابم

مگر خلاص شوم از عذاب تنهایی

زهی سعادت و دولت اگر شبی، روزی

ز در درآیی و از رخ نقاب بگشایی

ز عفو تو نه غریب است جرم بخشیدن

ز لطف تو نه بدیع است بنده بخشایی

نه خانه خانه ی خیلِ خیالِ طلعتِ توست

به فضل خود چه شود خانه گر بیارایی

اگر چنان که زمن بنده زلّتی رفته ست

به لطف باز نوازی به صلح بازآیی

نزاریا نه بر ازای حدِّ توست بگوی

تو کیستی که به هم خانگیِ او شایی

شمارهٔ ۱۳۹۵

ای مونس روزگار تنهایی

بر ما شب هجر چند پیمایی

در نزع فتاده ام نظر بر در

تدبیرِ وداع کن چه می پایی

بر بویِ تو جانِ رفته باز آمد

گر با سر کشته ی فراق آیی

جاروبِ رهت کنند گیسو را

گر بخرامی، بتان یغمایی

در دیده کشند خاک نعلینت

صاحب نظران برایِ بینایی

مولایِ منی و میدهم حجّت

گر بستانی به من هیولایی

برخیز و قیامت آشکارا کن

ای قامت آفت شکیبایی

نی نی بنشین وگرنه برخیزد

فریاد ز بی دلانِ شیدایی

هیهات که طالبِ نظر دارد

از پرده اگر جمال بنمایی

رفتم به طبیب گفتم ای در طب

مشهور جهانیان به دانایی

درد دل نازک نزاری را

درمان چه کنم دوا چه فرمایی

نبظم بگرفت . گفت آهسته

زین دل چه کنند خاصه سودایی

زنهار که بی دلی از این بهتر

پرهیز کن از حریف هرجایی

شمارهٔ ۱۳۹۶

شب مفارقت و روز هجر و تنهایی

که را بود به چنین شب دل شکیبایی

اگرچه از شب دیجور خود گرفته ترست

ملالت سوزندگانِ شیدایی

چه سود کان بت یوسف جمالِ بی رحمت

خبر ندارد از این ماتم زلیخایی

بسوخت آتش حسرت مرا و قوّت نیست

که در فراق بنالم ز ناتوانایی

چگونه بار جدایی کشم به پشتی صبر

مرا که پشت دو تا میشود ز یکتایی

همان به است که در کُنج خانه بشینم

ز دست سرزنش دوستان هر جایی

به عاقلان نکنم رغبت از ملالت طبع

خوش است صحبت دیوانگان سودایی

کنون که توبه شکستم درست میگویم

چه بیم پرده دری و چه بیم رسوایی

نزاریا چو شکر میدهی جگر می خور

که هم شکر خور مایی و هم شکر خایی

شمارهٔ ۱۳۹۷

ز بی یاری و بی کاری و بی خوابی و تنهایی

چو مجنونِ بنی عامر شدم یک باره سودایی

به هر َلیلی که بی لیلی به روز آورده ام صد ره

به گردِ حی به حی برگشته ام چون قیس شیدایی

تنی دارم گدازان همچو قلعی بر سر آتش

دلی در سینه هم چون زیبق از بس ناشکیبایی

گروهی نیک خواهان بازدارندم ز فرتوتی

گروهی بد سگالان عیب گویندم ز خودرایی

مرا یاری موافق بس دگر چیزی نمیخواهم

ندارم در پریشانی هوای خانه آرایی

من و کنجی و دم سازی هم آوازی و هم رازی

شکستم عهد برنایی گرفتم ترک رعنایی

طمع ببریدم از یکران تبرّا کردم از میدان

کنون معلولم از پیری و معزولم ز برنایی

تنم بگداخت هم چون شمع از طوفانِ بی خوابی

دلم بگرفت هم چون سمع از نقصان بینایی

چو هر چیزی که دانستم فرامش کرد می باید

پشیمانم ز دانایی پشیمانم ز دانایی

به تنهایی از آن گشتم به کنجِ خویشتن قانع

چو قیسم تا نباید شد کهستانی و صحرایی

ضرورت ناگزیرست از جمال جفت انسانی

اگر چه بی کمالی نیست یک رویی و یک رایی

نزاری توانی شد درون حلقه مردان

مگر وقتی که از بود و نبود خود برون آیی

کنون هنگام آن آمد که هم چون گل کنی پاره

گریبان هوس ناکی زدست دامن آلایی

شمارهٔ ۱۳۹۸

خون شد دل مجروحم در گوشه‌ی تنهایی

ای بخت نمی‌دانم تا کی به سرم آیی

صبری و دلی باید کز عهده برون آید

ور نی که تواند کرد از دوست شکیبایی

آرام نمی‌گیرد با خویش نمی‌آید

تا من چه کنم آخر با این دل سودایی

ای دوست امانم ده زین ورطه‌ی نومیدی

وی بخت خلاصم کن زین محنتِ تنهایی

این بارم اگر دولت باز آید و بنوازد

دیگر نکنم هرگز خودبینی و خود رایی

تسلیم نمی‌گردم در عالم جمعیت

این تفرقه باری نیست الّا همه از مایی

مسکین‌تر و عاجزتر از من نبود عاشق

من خود نکنم هرگز دعویِ توانایی

ماییم و دلی وین دل از عشق تو بی حاصل

وین بند چنین مشکل باشد که تو بگشایی

در چشم نمی‌آید جز دوست مرا چیزی

خود غیر نمی‌گنجد در منظر بینایی

مه کیست که بارویت در معرض حسن آید

شب گرد جهان پیما تنها روِ هر جایی

ای مردمک چشمم از روضه‌ی بینایی

بستانِ جمالت را هستند تماشایی

بی چاره نزاری شد فرتوت و سرآسیمه

در خانه ز بی یاری در شهر ز بی جایی

شمارهٔ ۱۳۹۹

ای بخت ندانم به سرم باز کی آیی

کی باز در بسته به رویم بگشایی

احیا کنی اموات دگر باره چو عیسی

گر هیچ کنی معجزه ای باز نمایی

دیرست که بر ما نگذشتی و نبردی

بیمار دل سوخته را گو که کجایی

باری بگذر بر من و باری ز دلِ من

بر دار که مُردم ز گرانی جدایی

چون سوزن اگر رشته کنی در همه چیزی

بر روی فتد بخیه ی پیوند هوایی

ظلمت بزدی راهم اگر زآن که نکردی

از خاطر من صیقل می زنگ زدایی

او مونس من باشد و من دست کشِ او

او تربیتم کرده و من مدح سرایی

بر زهد نصیحت گرم الحاح نماید

چیزی ننهد روح ز بی هوده درایی

پر کن قدح می به نزاری ده و بِستان

از وی همه سرمایه ی کردی و کیایی

شمارهٔ ۱۴۰۰

خوش است عالم آزادگی و خوش خویی

بدین مقام درآ گر بهشت می جویی

اگر تو آینه ی روی دوست دریابی

به روی آینه بنگر که چون نکورویی

کدام جامِ جم آنجا که سینه ی صافی ست

درودگر چه توان دید غیر نیکویی

چو از روایح انفاس عارفان گویند

خطا بود که زند مُشک لاف خوش بویی

اگر تو داری باتوست وگر نداشته ای

خموش باش که بیهوده باز میگویی

به دست تو چه رضا ده به حق که ممکن نیست

که صبغت الله از خویشتن فرو شویی

ز تابِ آتشِ حرص آبِ روی بیش مریز

که تشنه میری اگر میر آب آمویی

معیّن است می و شیر انگبین بهشت

تو دست بسته و بنشسته بر لب جویی

نزاریا به طلب نقد هر دو کون از خویش

به هرزه در طلب از شش جهت چه می پویی

شمارهٔ ۱۴۰۱

اگر از هر دو جهان برشکنی یک رویی

ورنه ای یار کجا با که سخن می گویی

هر چه در دوست شوی محو و در او مستغرق

این توان گفت از اویی نتوان گفت اویی

هر چه او نه ، که و چه کو و کجا، اوست همه

چون جز او نیست دگر پس تو که را می جویی

گر به تو بازنمایند تو را هیچ نه ای

از پیِ هیچیِ خود بیش چرا می پویی

در نمازی اگر از حرص و طمع آزادی

در بهشتی اگر آسوده دلْ و خوش خویی

پای بر گردنِ اکوان نه و از سدره برآی

دست شوی از دل و جان چند به گل سر شویی

پای در حلقه ی فقرت چو نزاری ندهند

تا تو در حلقه ی چوگانِ وساوس گویی

شمارهٔ ۱۴۰۲

بر سر راهِ توام روز و شب آخر کویی

پیش تر زآن که رسد جان به لب آخر کویی

خود نگویی که مرا همْ‌نفسی بود برفت

هم‌ْدمت را نفسی واطلب آخر کویی

دوستان را نپسندند به دشمن‌کامی

خود ز من باز مکن بی سبب آخر کویی

چنگ برگیر و بیا کز اثر زاری من

زهره در سوک نشست از طرب آخر کویی

ظن نبردم که شکیبت بود از من چندین

همه دم بوده ای ای بُل‌عجب آخر کویی

یا وفا یا ملکی پیشِ نزاری بفرست

ورنه برخیز و بیا بر عقب آخر کویی

شمارهٔ ۱۴۰۳

ساقیِ مجلسِ صفا چارهٔ ما به چاره‌ای

چاره و بس که حالتی نیست جز این و چاره‌ای

میر خمار هر چه شد تیره ز من زمان زمان

می‌کشد از سپاهِ غم بر سرِ من هزاره‌ای

فایض میکده به ما دیر به دیر می‌رسد

طیره شده‌ست در میان کرده ز ما کناره‌ای

راتبه‌مان نمی‌رسد مَشرِبه‌مان نمی‌دهد

از من و روزگار من تیره شده‌ست پاره‌ای

سوختهٔ صبوح را تاب رسیده بر جگر

روزِ جزا مگر شود واسطهٔ کفاره‌ای

حَیَّ علی الصَلات من قامتِ ساقیان بود

زنده شوم چو بر شود بانگ به هر مناره‌ای

زهد و ورع مگر نشد هم ره خوی و طبعِ ما

مختلفند راستی طالعِ هر ستاره‌ای

محتسبِ فراخ‌رو تنگ‌دلی چه می‌کند

حوصله‌ای فراخ‌تر بایدش از غراره‌ای

بیش مگو نزاریا از حرکاتِ ناقصی

لاشه خری کجا رسد در عقبِ سواره‌ای

می‌خورد و خورنده را می‌کند احتساب و حدّ

می‌زندش که که بر دلش بادزده کناره‌ای

هرزه‌سگانِ بدگمان غیبتِ ما چه می‌کنند

باز بگوی ساقیا چارهٔ ما به چاره‌ای

شمارهٔ ۱۴۰۴

هر که جگرگوشه ای دارد و جانانه ای

در نظرش مصر دان هست چو ویرانه ای

خاصه که تو دل بری شنگِ جهانی که نیست

در صدفِ روزگار همچو تو دردانه ای

مطلعِ خورشید چیست رویِ تو دیدن صباح

دولتِ آن کش بود همچو تو هم‌خانه ای

شعله ی شمعِ رخت در دلم آتش فکند

چیست به جز سوختن حاصلِ پروانه ای

لایقِ حضرت نی ام معترفم معترف

تا چه کند عاقلی صحبتِ دیوانه ای

قدرِ تو نشناختم زان برمیدی ز من

حیف بود آشنا بر درِ بیگانه ای

قصّه ی شیرین و گل حسنِ تو منسوخ کرد

چند توان گفت باز بیهده افسانه ای

غصّه ی دردِ فراق عرضه کنم پیشِ تو

گر بودم خلوتی با تو به گوشانه ای

جانِ نزاری به لب می رسد از عشقِ تو

چند کند احتمال پُر شده پیمانه ای

شمارهٔ ۱۴۰۵

آخر ای شمعِ روان پروانه ای

چند سوزی خاطرِ دیوانه ای

گر چه ما بر شمعِ رویت سوختیم

شمع را نگریزد از پروانه ای

هیچ نقصانی نباشد شمع را

گر شبی روشن کند ویرانه ای

کی بود حاجت شبِ خلوت به شمع

هر که را باشد چو تو هم‌خانه ای

عقل بر شمعِ جمالِ رویِ تو

همچو مدهوشی ست در کاشانه ای

جانِ من شد در خیالِ رویِ تو

همچو آدم مبتلایِ دانه ای

جز مگر آنچ از تو می گویند نیست

هر چه دیگر نیست جز افسانه ای

دورم از رویِ تو در عینِ هلاک

جان نباشد زنده بی جانانه ای

خود نزاری کیست تا گویند از او

در میان عاقلان دیوانه ای

گردن افرازست و سرکش لیک نیست

زلفِ جانان را گریز از شانه ای

شمارهٔ ۱۴۰۶

دیده‌ای در عشق چون مجنون دگر دیوانه‌ای

هان بیا بنگر مرا آشفته بر جانانه‌ای

وحشیی بینی ملولی، سرگرانی، دل‌سبک

ترک مردم کرده و خو کرده در ویرانه‌ای

ممتحن بی‌خویشتن، غم‌خواره‌ای، بیچاره‌ای

بی‌دلی، شوریده‌ای، بی‌حاصلی، دیوانه‌ای

عاشقی، بی‌طاقتی، محنت‌کشی، تیز‌آتشی

جان‌سپاری، بی‌قراری، خودکشی، پروانه‌ای

رازداری، محرمی، با دردمندان همدمی

مفلسی، غم‌‌مونسی، با نیستی هم‌خانه‌ای

پاک‌بازی، دین براندازی، مصفّا سینه‌ای

دُردنوشی، واله‌ای، از خویشتن بیگانه‌ای

رفته با هر شاهدی، ببریده از هر زاهدی

فارغ از هر دعوی‌ای، ایمن ز هر خرمانه‌ای

پاک‌سوزان را ندیدستی بیا اینک ببین

تا بود در خرمنِ ما صد چو مجنون دانه‌ای

گر به چشمِ عقل بینی، پنبه در گوش آگنی

نشنوی بیهوده از هر جاهلی افسانه‌ای

تا لبِ خاک ار نخواهی باده پیمودن دمی

چون نزاری کف نداری خالی از پیمانه‌ای

دامن از دنیی و دین در پای کش بی‌عذر و سر

در میانِ عارفان نه از پیِ شکرانه‌ای

شمارهٔ ۱۴۰۷

کیست پیرِ عاقلان در کویِ تو دیوانه‌ای

چیست شمعِ آسمان با رویِ تو پروانه‌ای

مادرِ دوران نزاید بعد از این مانندِ تو

کی به دست آید چو تو از انس و جان جانانه‌ای

من به بیداری نمی‌دارم توقّع کاشکی

دیدمی در خواب خود را با تو در کاشانه‌ای

خانه خالی کرد می‌باید ز خاشاکِ وجود

هرکه را باید که باشد هم چو تو هم‌خانه‌ای

طمطراق از سر برون کردیم از سودایِ تو

ما و کنجِ گلخنی و گرده‌ای و دانه‌ای

روی در رویِ خیالت روز و شب خو کرده‌ام

نیست خوش تر از خیال‌آباد من گوشانه‌ای

کرده‌ام یک روی با آیینهٔ رویِ تو دل

چون مزلزل حال نتوان یافت در هر شانه‌ای

موسمِ آب است و من پیوسته تا گردن در او

غرقه بودن از من از بیهوده گوی افسانه‌ای

پیش از این در صَدر شاهم بود تمکین گونه‌ای

بعد از این چون گنج گم کردم کُنج در ویرانه‌ای

با خرد یکباره پیمانِ تحمّل بشکند

چون نزاری هر که را بر سر کنی پیمانه‌ای

شمارهٔ ۱۴۰۸

ساقی ز بامداد بیاور قِنینه‌ای

بردار بانگِ قهقهه از آبگینه‌ای

نقدینه بهشت مهیّا نمی‌شود

لطفی کنی ز ما بستانی رهینه‌ای

حالی در این معامله مصرف نمی‌شود

هر چند پر جواهر دارم خزینه‌ای

هر نوع و هر چنان که توانی بساز هین

هان زود اضطرابِ دلم را سکینه‌ای

چیزی چنان که حاصلِ وقتی بود سبک

پیوند کن قرینه حال از قرینه‌ای

مرغِ مراد هم شود آخر به حیله صید

بر رویِ دام تعبیه می پاش چینه‌ای

تو ختمِ ساقیانی در بزمِ خلدِ اُنس

ما در میان حلقه مجلس نگینه‌ای

تو در مکانِ حکمِ ریاست ممکَنی

ما در صفِ نِعال کم از هر کمینه‌ای

مستان که در ولایتِ حکمِ تو می‌روند

هشدار تا ز خود نخراشند سینه‌ای

خود کی بود به نیک و بد اصحابِ وجد را

با هیچکس به شنقصه بغض و کینه‌ای

هر کس بر آن که بر صفتِ گنجِ کُنجِ ما

حاصل کند ز ملکِ قناعت دفینه‌ای

ز این بحر خود برون نبرد هیچ ناخدا

الّا ز دست کارِ نزاری سفینه‌ای

جان است می به کالبد آخر مگوی بیش

چون جان برون شود چه فلاح از گلینه‌ای

دستورنامه

بخش ۱ - توحید : قل الحمدلله نزاری فَقُل

بخش ۲ - نعت رسول (ص) : گزین کرد فی الجمله از کاینات

بخش ۳ - مناجات : الهی زفضلت نباشد بدیع

بخش ۴ - فصل در اخلاق - خطاب به خود : نزاری ز پاکیزه کاران درای

بخش ۵ - اندیشه و سخن : چو بر مرکبِ فکر گردم سوار

بخش ۶ - پیری بطلب - در تسلیم : یکی پیر رهبر طلب ای جوان

بخش ۷ - دو فرزند شایسته شهنشاه و نصرت و یاد تاج الدین محمد

بخش ۸ - سبب نظم کتاب : بقا باد این هر دو را بی شمار

بخش ۹ - تضمین بیت شیخ اجل سعدی : به تکرار و تذکار عادت کنند

بخش ۱۰ - حرمت شراب : شراب آن گهی دست شرّست و شور

بخش ۱۱ - مداح می : غذای تن و قوت جان است راح

بخش ۱۲ - یار عهد جوانی : به عهد جوانی چنان بودمی

بخش ۱۳ - دلیل راه : پس از مدتی در میان آمدم

بخش ۱۴ - شهرت به شرب مدام : چو مشهور گشتم به شرب مدام

بخش ۱۵ - هدایت پدر : پدر رحمت الله چو آگاه شد

بخش ۱۶ - تبویب کتاب : سخن موجز و پرمعانی نکوست

بخش ۱۷ - سه اندزر : سه باب است هر سه مبیّن کنم

بخش ۱۸ - دو تعلیم : گروه سه دیگر جهان گشتگان

بخش ۱۹ - حکایت : یکی بود در شهرِ تون پیش ازین

بخش ۲۰ - می، جوان‌مردِ نامرد : غرض آن که بر هرچه عادت کنی

بخش ۲۱ - ادب میزبانی : چو در خانه مهمان بری از پگاه

بخش ۲۲ - به مستی سواری مکن : به پایانِ مستی سواری مکن

بخش ۲۳ - حذر از ناجنس : مکن تا توانی به ناجنس میل

بخش ۲۴ - در جستن یار هم‌جنس : نشاید بر اسرار کردن ستیز

بخش ۲۵ - نو باده : به نوباده هر هفته یاری مَکُن

بخش ۲۶ - صبوحی : صبوح آفتِ مغز و ضعفِ دل است

بخش ۲۷ - آیین اهل عراق : شنیدم که فرمان دهان عراق

بخش ۲۸ - اهلیّت باده خواران : چو می روح بخشی نیاید به دست

بخش ۲۹ - سخا به مستی : به مستی سخاوت بود نا پسند

بخش ۳۰ - حکایت : سرآشفته ای مستِ خود رای بود

بخش ۳۱ - حفظ اعتدال : کسی را که می دم به دم می خورد

بخش ۳۲ - می، سلطان بیدادگر : مکن اعتماد ای پسر بر شراب

بخش ۳۳ - نقل شراب : اطبّا ز نُقل اندک آورده‌اند

بخش ۳۴ - حفظ دندان : چو نقلی گرفتی به دندانِ تنگ

بخش ۳۵ - کرامات می : ندیدیم هرگز به عمر دراز

بخش ۳۶ - حکایت : گذر بودمان بر براکوهِ تون

بخش ۳۷ - حکایت : برون آمدیم از نشابور مست

بخش ۳۸ - مقامات می خوارگان : ندانی اگر هیچ بویی بری

بخش ۳۹ - حکایت : ربا خواره‌ای بود؛ بیدانیی

بخش ۴۰ - خلوت آباد حکیم : مرا هر چه با خویشتن بودمی

بخش ۴۱ - عروج و الهام : به اوقات دیگر دل مستِ من

بخش ۴۲ - سبب تغییر حال : شبی هاتف غیبم آواز داد

بخش ۴۳ - من کیستم : مرا خود در اوقاتِ ردّ و قبول

بخش ۴۴ - پس از توبه : پس از یک دو سالم که توفیق حی

بخش ۴۵ - خطاب به شاهنشاه و نصرت : الا ای جگر گوشگانِ پدر

بخش ۴۶ - ایجاز سخن : سخن موجز و منتخب کرده ام

بخش ۴۷ - تاریخ نظم : به چشمِ جهان دیدة دوربین

بخش ۴۸ - در مناجات و خاتمت : الاهی چو از نیّتم آگهی

بخش ۱ - توحید

قل الحمدلله نزاری فَقُل

خداوندِ جزو و خداوندِ کٌل

خداوندِ امر و خداوند خلق

ازو و بدو قطع و پیوند خلق

برآرنده خیمه بی‌طناب

فروزنده‌ی مشعلِ آفتاب

به دوحرف نه طاق برهم زده

به کاف و به نون هفت طارم زده

زعقل ابتدا کرده ابداع را

و زو نفس وز نفس اطباع را

هیولی و ارکان و انواع و جنس

نباتی و حیوانی و جن و انس

بسیط زمین و بساط زمان

نهایات و غایات کون و مکان

شد از امر او آفرینش پدید

چو از خلق نوبت به انسان رسید

بخش ۲ - نعت رسول (ص)

گزین کرد فی الجمله از کاینات

وجود محمد علیه الصلات

حبیبِ خدا حامی اصفیا

به حق ناسخِ دعوتِ انبیا

رسولِ امین سیّدِ کاینات

شفیع قیامت دلیل نجات

بخش ۳ - مناجات

الهی زفضلت نباشد بدیع

خطاهای ما در پذیر از شفیع

الهی معوّل به طاعت نه‌ایم

ولی نا امید از شفاعت نه‌ایم

الهی به انفاس پاکان خاص

ز ادناسِ نفسِ بهیمی خلاص

عنان عنایت ز ما بر مپیچ

که ما جمله هیچیم و کم تر زهیچ

مرا ای همه تو، ز من دوردار

وگر زلّتی رفت معذور دار

خلاصم ده از ورطه حرص و آز

مران بر زبانم محال و مجاز

ببخشای برعجز و بی‌چارگیم

برون آور از خود به یک بارگیم

مکن بی‌نصیبم ز فضل عمیم

ز خلقم امان ده به امید و بیم

درونم چنان پر کن از حُبّ آل

که در وی نگنجدد گر قیل و قال

بدیشان نمودی ره از بدوِ کُن

معادم به مِن بَعْضِها بَعض کُن

که‌ام من چه دارم تو داری تویی

الاهی پناه نزاری تویی

تویی پای‌مرد و تویی دست گیر

ببخشای و رحمت کن و در پذیر

بخش ۴ - فصل در اخلاق - خطاب به خود

نزاری ز پاکیزه کاران درای

ز پاکان و پاکیزه‌کاران سرای

ملایک صفت باش کز مُهلکات

ز اخلاق پاکیزه‌یابی نجات

به فکر و به قول و عمل پاک باش

تفاخر به آتش مکن خاک باش

گراز خود برون آمدی باک نیست

که در بی‌خودی آتش و خاک نیست

همه نور محضی همه جانِ پاک

نه آبی نه آتش نه بادی نه خاک

من و تو غمامیم و نفس آفتاب

تو از پیش باری برافگن نقاب

ببین تا چه بینی به چشم عیان

اگر تو نباشی ولی در میان

همه نفس باشی نباشی غمام

همه نور بینی نبینی ظلام

چو از خویشتن باز پرداختی

مکان سدره المنتهی ساختی

عیان در عیان و نهان در نهان

چه باشد چه گویم دگر وا رهان

بخش ۵ - اندیشه و سخن

چو بر مرکبِ فکر گردم سوار

نیارم گرفتن عنان استوار

سر از هر طرف می‌کشد بارگی

مرا می‌رباید به یک بارگی

چو قادر نه‌ام بر کمان و کمند

برون می‌دود صیدم از قیدِ بند

مرا خود ز عالم برون می‌برد

چه عالم ز خود هم برون می‌برد

مشو معترض کو غلو در گرفت

که این برق در خشک و در تر گرفت

گر از آتش من خبر داشتی

چه پروای عیب و هنر داشتی

سخن باطنی دارد و ظاهری

بدو نیک را اول و آخری

تو مرد کدامی و اهل کدام

نصیب خود ادراک کن والسلام

جُعَل از گلستان ندارد نصیب

ز کنّاس گند و ز عطار طیب

اگر در سیاهیست آب حیات

ببین چشمه‌ی خضر من در دوات

به زور و به زرگر به دست آمدی

سکندر سیاهی پرست آمدی

ازین جام اگر جرعه‌ای یافتی

ز هر حرف صد چشمه بشکافتی

خضِر را ازین چشمه دادند آب

توهم زین سیاهی طلب کن بیاب

غلط می‌کنم از سیاهی مجوی

اگر چشمه خواهی پی خضر پوی

خضِر را طلب کن که آب حیات

ازو بازیابی نه از ترّهات

بخش ۶ - پیری بطلب - در تسلیم

یکی پیر رهبر طلب ای جوان

که راه از پسش پیش بردن توان

بدو ده زمام و برون شو ز خود

نداری دگر کار با نیک و بد

به تسلیم او چون مسلم شوی

نمودار سرّ دو عالم شوی

مشو پس رو غولِ وهم و خیال

به افسون خربط مرو در جوال

محقّق دگرگونه دارد سخن

معّول مکن بر مزلزل ، مکن

مکن اقتدا جز به مرد خدا

قیاس تو غول است نه مقتدا

به حق بازیابی مُحق را نخست

دگر باره حق از مُحق شد درست

کسی مقتدا در امامت نکوست

که نور خدا در دل پاک اوست

بدان نور یابی خلاص از ظلام

تتبع بدان نور کن و السلام

بخش ۷ - دو فرزند شایسته شهنشاه و نصرت و یاد تاج الدین محمد

مرا فضل بخشنده دین و داد

دو فرزانه فرزند شایسته داد

شهنشاه و نصرت به بخت جوان

گرامی دو شایسته‌ی مهربان

سه بودند ازیشان یکی از قضا

ز دار الفنا شد به دار البقا

خداوند بر رفته رحمت کناد

به فردوس اعلاش مأوا دهاد

بخش ۸ - سبب نظم کتاب

بقا باد این هر دو را بی شمار

بلند اختر و بختِ فرخنده بار

به نیک اختری بهره‌مند از حیات

رسیده به کام از بنین و بنات

چو کردند در عنفوان شباب

هوای سماع و نشاط شراب

به رسم جوانان نوخاسته

عزب خانه‌ی خلوت آراسته

به آب رز آلوده دامان و دست

زمن محترز بوده مخمور و مست

چو اخلاط باهم سران داشتند

به اوقات دستی در آن داشتند

چو خود بوده بودم در آن گرد و درد

به یک رو ندانستم انکار کرد

به وعظ متین و به اندرز چُست

در عیب گفتم ببندم نخست

مگر پس روِ استقامت شوند

نصیحت به گوش خرد بشنوند

گذر کرد بر خاطرم بارها

وز آن بود بر خاطرم بارها

که از بهر فرزند فرخنده فال

برون آورم تنسقی حسب حال

که دستور خوانند آن را به نام

اگر بخت دستور باشد مدام

بخش ۹ - تضمین بیت شیخ اجل سعدی

به تکرار و تذکار عادت کنند

بدین بیتِ تضمینِ اعادت کنند

«کسی نیک بیند به هر دو سرای

که نیکی رساند به خلق خدای»

بخش ۱۰ - حرمت شراب

شراب آن گهی دست شرّست و شور

که باشد سر فتنه را دست زور

به بزمی که شد فتنه‌انگیز مست

سر خویش گیر ارنه‌ای پای بست

حرام است آری نه گویم که نیست

نه یک بار گویم که باری دویست

حرام و حرج با حرامی بود

حلالش بگویم کدامی بود

بخش ۱۱ - مداح می

غذای تن و قوت جان است راح

چه وصفش کنم بیش از آن است راح

چهل سال مداح می بوده‌ام

هنوزش به واجب بنستوده‌ام

شب و روز تحسین می کرده‌ام

تفاخر به آئین وی کرده‌ام

بپرورده‌ام هم چو جان در تنش

که هست اتصالی به جان منش

چنان با دمِ او دمی داشتم

که چون جان عزیزش همی‌داشتم

گه‌ش گفته‌ام جان شیرین من

جم وقت جام سفالین من

گه‌ش گفته‌ام یادگار مسیح

غلط می‌کنم اعتبارِ مسیح

گهی مادرش گفته‌ام مریم است

که چون ابن مریم مبارک دم است

گهش روح ثانی نهادم لقب

درافگندم آتش به آبِ عنب

اگر شرح خاصیت می‌دهم

ندانم که انصافِ او کی دهم

هزارش صفت کرده‌ام در هزار

هنوزش نگفتم یکی از هزار

بخش ۱۲ - یار عهد جوانی

به عهد جوانی چنان بودمی

که از سایه خود رمان بودمی

ملول از خود و از همه کس نفور

به اندوه نزدیک از انبوه دور

چنان فکرم از خویشتن می‌ربود

که آسایش از خواب و خوردم نبود

به سودا چنان مشتغل بودمی

که بی‌بهره از آب و گل بودمی

چو فرهاد شوریده در کوه و دشت

بسی گشته‌ام بشنو این سرگذشت

چه می‌گویم ار بازیابی رموز

نرفت از سرم شورِ شیرین هنوز

زمانی نبودم ز می ناگزیر

که هم پای مردست و هم دستگیر

مددگارِ فکر شبان روز من

نمودار طبع نوآموز من

چو بار موافق ندیدم چو می

شب و روز خالی نبودم ز وی

چنان با خودش هم نفس کردمی

که بی او نفس برنیاوردمی

چنان با دم من دمش در گرفت

که ملک وجودم مسخر گرفت

ولیکن به بیداد در ملک من

تصرّف نیارست کرد اهرِمن

چنانش به انصاف میداشتی

که بیگانه در ملک نگذاشتی

چو بیرون نشد حکمش از اعتدال

طبیعت به تدریج کرد احتمال

ازین پیشم این بیت اوراد بود

که بر بادم از طبع وقّاد بود

مرا راح روح اللهی دیگرست

که روحم ازو بوده در پیکرست

بخش ۱۳ - دلیل راه

پس از مدتی در میان آمدم

به سررشته‌ی امتحان آمدم

شد این خوی وحشت به الفت بدل

به تعلیم یاری فرشته محل

چو داد از عذاب الیمم خلاص

دلیلِ رهم شد به مردان خاص

نهادم قدم در مقام صفا

وزان علتم حاصل آمد شفا

بخش ۱۴ - شهرت به شرب مدام

چو مشهور گشتم به شرب مدام

نبد چاره از محفل خاص و عام

دگر باره نفرت بِزد راه من

شد آن کار بر عکسِ دلخواه من

غم این و تیمار آنم گرفت

ملالت گریبان جانم گرفت

بخش ۱۵ - هدایت پدر

پدر رحمت الله چو آگاه شد

که دستم ز تدبیر کوتاه شد

به من گفت جان پدر هوش دار

به سمع رضا پندِ من گوش دار

جهان دیده و تجربت کرده‌ام

بسی سرد و گرم جهان خورده‌ام

جوانی و ناباکی و بی‌خودی

بود ضدّ دانایی و بخردی

ولی چون در آیند ازین پهن دشت

برین پل ضرورت بباید گذشت

بیاموزمت شرط می خوارگی

بر آن جمله خوکن به یک بارگی

بخش ۱۶ - تبویب کتاب

سخن موجز و پرمعانی نکوست

خصوصا که اندرز و وعظی دروست

زهر امتحان انتخابی کنم

ز هر نوع و هر جنس بابی کنم

به کلک قبول و به نفس نفیس

یکایک بر اوراق خاطر نویس

بخش ۱۷ - سه اندزر

سه باب است هر سه مبیّن کنم

به عین الحقایق معیّن کنم

نخستین بدان ای عزیز پدر

که از خوی بد کرد باید حذر

تغافل مکن لااُبالی مباش

از الحمدلله خالی مباش

به صدرِ جهان با بزرگان نشست

ز اخلاق پاکیزه دادست دست

خصوصا به بزم نشاط شراب

که معموریش هست در، در خراب

بدصدِر ملوک و سلاطین مخواه

که خود را در اندازی از هر پگاه

ندامت بود حاصل آن ندیم

که در صدر خلوت بود مستقیم

خطرناک‌تر زان مقامی مخواه

که باشی یکی از ندیمان شاه

ولی چون در افتادی و چاره نیست

به بی‌چاره در چاره بی‌غاره نیست

به سر در بیفتی به پای علو

باسفل مکن در تراجع غلو

گشاده جبین باش و بسته میان

که شاگرد خدمت نبیند زیان

به غمزه مکن سوی مطرب نگاه

معاذ الله از تهمت پادشاه

به حرمت سر خدمت افگنده پیش

به عزت نگه داشته حَدِّ خویش

روانیست بسیار برخواستن

دگر مجلسی هر دم آراستن

مکن سردهی تا توانی قبول

که زود از تو گردند دل‌ها ملول

خصوصا اولوالامر بر زید و عمرو

تحاشی کن البتّه از نهی و امر

نگویی بسی و نباشی خموش

نگه‌ دار حدِّ توسّط بکوش

نه خاموش بودن به یک بار نیک

نه بسیار گفتن به تکرار نیک

نگویی سخن تا نپرسند، به

چو گفتی به تکرار زحمت مده

چو گفتن و نیکو نیامد سخن

به اصلاح کلپتره کوشش مکن

گرانی مکن زود ره گیر پیش

مخور بیش البتّه از حدِّ خویش

برون آی بی‌چشم و گوش و زبان

نکو بشنو اندرزِ این مهربان

دویم قوم دیگر ز آزادگان

جوانان و یاران و هم‌زادگان

حریفانِ شایستۀ پُر هنر

پسندیده اخلاقِ نیکو سیر

ظریفان روشن‌دل و تازه‌روی

همه نکته‌گیران همه بذله‌گوی

بر آواز چنگ و دف و عود و نی

شب و روز بر دستشان جام می

به رسم ضیافت به توزیع و دور

به پای علم خوردن و دستِ جور

موافق به آئین هر قوم باش

به نقل و شراب و به انواع آش

به لطفِ عمیم و به لفظِ شریف

نگه‌دار حدِّ ندیم و حریف

به هزل اندکی میل کردن رواست

که طبعِ جوان مایل هزل‌هاست

هجا خود پسندیدۀ عقل نیست

اگر عاقلّی بیش خود برمه‌ایست

به امثال و اشعار و ابیات خوش

روایات نغز و حکایات خوش

سماع خوش و نغمۀ دل‌گشای

علی‌الجمله خوش باش و خوش‌دار جای

بخش ۱۸ - دو تعلیم

گروه سه دیگر جهان گشتگان

همه پخته کاران آغشتگان

ریاضت کشان در فنون هنر

ز اسرارِ مردانِ حق با خبر

ز دنیا و دین بهره برداشته

سر حرص و کین پی سپر داشته

خردمند پاکیزه اخلاق و خو

پرستندۀ رسم و راهِ نکو

به تعلیمِ ایشان شده بهره‌مند

به رأی رزین و به بخت بلند

مرا بود در عنفوان شباب

دو تعلیم و هر دو در اندر صواب

یکی با جوانان خودرأیِ مست

در افتادن و دست بردن به دست

یکی با نصیحت‌گرانِ کهن

مبارک‌دم و خوش‌دل و خوش‌سخن

چو یک هفته با هم‌سران بودمی

تماشا کنان مِی‌خوران بودمی

هوایِ مقاماتِ پیرانِ راز

مرا بر فگندی ازان جمع باز

زیارت به صاحب‌دلان بردمی

نسیمی از آن گل‌ستان بردمی

ز قلزم به مقدار ادراکِ خویش

نم‌آلوده می‌کردمی خاک خویش

نه خود کز صدف‌هایِ گوهر نثار

به زیور گران کردمی گوش‌وار

دمِ عیسوی زنده کردی موات

خضِر بودمی خورده آبِ حیات

از آن جمع چون رخت بر بستمی

ضرورت به اضداد پیوستمی

چو بر کف مدامت بود بر دوام

نگه‌داشت باید رهِ خاص و عام

تو هم ای پسر در سرایِ مجاز

چنان کاقتضا کرد با وقت ساز

بخود رأیی و خود پرستی مرو

که هستی به یک جام مستی گرو

بکوش ای پسر تا زِ مبدای کار

بنای طبیعت نِهی استوار

طبیعت چو بر خمر بنشست راست

پرستیدنِ می مسلّم‌ تراست

اگر عادت از ابتدا بد کنی

خلافِ ره و رسمِ بخرد کنی

شود با تو آن عادتِ بد قدیم

بمانی زِ بد در عذابِ الیم

و گر خوف را رسم نیکو کنی

بدن را به تدریج خوش‌خو کنی

بخش ۱۹ - حکایت

یکی بود در شهرِ تون پیش ازین

که از صحبتش خلق بودی حزین

نبودی دمی بی‌حریف و شراب

حریفان و لیکن ازو در عذاب

عجب عادتی خوی بی‌چاره بود

نه گه‌گاه بودی که همواره بود

ز مجلس به هر چاره و حیلتی

نرفتی برون تا نخوردی لتی

چو دستش فرو کوفتندی و سخت

سویِ خانه رفتی سراسیمه بخت

بخش ۲۰ - می، جوان‌مردِ نامرد

غرض آن که بر هرچه عادت کنی

ضرورت به عادت اعادت کنی

چنان روز مجلس که با عقل و رای

ز مجلس توانی شدن با سرای

چو هم صحبتِ هوش‌ باشی مدام

غلامی کند خود مدامت مدام

همَت می رساند به آرام‌گاه

همت می دراندازد از ره به چاه

چو با می بسازی غلامی کند

به تمییز تو شادکامی کند

و گر زان که با مِی کنی سرکشی

تو خود آخرالامر کیفر کشی

اگر چه جوان‌مردیش رسم و خوست

ولی ناجوان‌مردیی هم دروست

بود راست چون گاو نُه‌دوره می

تو بر هشتمین باش قانع ز وی

چو پیمانه پر گشت دیگر مریز

چو بشکست صف بی‌توقّف گریز

مدو از پی مسهلِ کارگر

مکن قصدِ جان زهرِ قاتل مخور

مشو غرّه اوّل که بنوازدت

که گر پیل مستی بیندازدت

ستیزه مکن باز بر دستِ خویش

سرِ عجز و بی‌چارگی گیر پیش

چو تو جانبِ او نگه داشتی

برون آرد از عینِ جنگ آشتی

بخش ۲۱ - ادب میزبانی

چو در خانه مهمان بری از پگاه

حجاب تکلّف برافگن ز راه

نخست از تر و خشک و شیرین و شور

حدیثِ سلیمان شنیدی و مور

بنه ما حضر پیش بی‌عذر خواه

به میلِ حریفان کنی اوّل نگاه

کسی را که رغبت بود می بده

ابا کرده را لقمه‌ای پیش‌نه

کبابی حکیمانه، سرجوشکی

مغولانه او ما جکی، مرغکی

ز هرچ آن سبک‌تر برآید ز دست

نباید درِ نقد بر نسیه بست

سماع خوش و مطربِ تازه‌روی

سراینده‌یی نغز پاکیزه‌گوی

بساطِ مکان از بسیطش مکین

خوش و تازه یعنی بهشت برین

ز شطرنج و نرد و کتاب احتراز

روا نیست در مجلسِ لهو و ناز

ولیکن نه چندان که وقتِ نشاط

ملالت پدید آید از انبساط

حریفانه اوّل به دفع خُمار

به رفق و مدارا شرابی بدار

چو کم شد بخار خمار از دماغ

شود رویِ پژمرده دل چون چراغ

بگستر به هنگامِ رغبت سماط

کند هرکس آن گه به خوردن نشاط

چو خوان بر گرفتند و خوردند آش

مده می پیاپی موکّل مباش

بهل تا شود آز معده تمام

طبیعت تقاضا کند بر مدام

به می باز چون دستِ رغبت برند

روا باشد از دوست کامی خورند

چو در داد سرده شرابِ گران

به پای علم از کران تا کران

سزد گر شفاعت کند میزبان

به گردِ دهن در فگنده زبان

که بر سر مکش کاسه و پر مده

ولی سرده البتّه ندهد فره

بود هم که دفعِ ملالت کند

علی‌الفور دوری حوالت کند

سر قوم ده را محابا رواست

ولیکن به جایی که حق است و راست

بزرگی بود صاحبِ نهی و امر

نگیرد برو خرده‌ای زید و عمرو

دگر میزبان را حمایت کند

تنک معده را هم عنایت کند

حریفی بود خوش‌نشین کم‌شراب

مریضی ز بیماری‌یی خورده تاب

ازین جنس افتد محابا و میل

ولی دیگران را سپارد به سیل

به جایی که واجب کند واجب است

که او پیشِ عیب و هنر حاجب است

چو منصف بود مرد و صاحب وقوف

کس انگشت رد ننهدش بر حروف

نشاید به فرمان دهی ناشناخت

نو آموز به که توسن نتاخت

چو رفتی زِ مجلس سویِ خواب‌جای

پس از خوابِ مستی به مجلس مه‌آی

به جایی که خوردی ز اوّل شراب

نگه‌دار جا تا به هنگام خواب

چو مجلس ز جایی به جایی برند

پراکندگی در میان آورند

ز مجلس به سر وقتِ بستان مرو

ز بستان سوی زهر مستان مرو

هم آن جا بخور باده بی‌داوری

کز آن‌جا روی زهر مستان خوری

بسی آزمودیم در گرم و سرد

کسی جمع ضدّان نیارست کرد

دو قوم و دو مجلس دو ناهم‌سرند

به هر حال ضدّانِ یک‌دیگرند

و گر بایدت رفت بی‌اختیار

مکن رو تُرُش شوره‌ای بر میار

به فرصت ز ناجنس پرهیز کن

به تلخی مکن شکّرآمیز کن

تُرُش‌روی در هیچ محفل مباش

قدح نوش کن زهرِ قاتل مباش

اگر از خمارت عذاب است و رنج

شکنجه مکن خویشتن را چو گنج

فرو کش یکی کاسۀ سرسیاه

برستی ز رنج خمار از پاه

گرت خوش بود ورنه خرّم نشین

چنان کز تو خوش‌دل بود هم‌نشین

سبک روح خود کی گرانی کند

فرشته‌صفت زندگانی کند

مکن، می مرو مست در کوه و راه

که عیبی عظیم است و رسمی تباه

محابات بدمستی از مردمی‌ست

که هر نکته‌یی نشترِ کژدمی است

نظر پیش گیر و سرافکَنده باش

به هرکس که پیش‌آمدت بنده باش

کند آفرین بر تو اهلِ خرد

که پاکیزه گوهر چنین بگذرد

به مستی مکن از خدمت بازخواست

چو هشتیار گشتی ملامت رواست

به هشیاری اش لت زن و سخت گوی

به مستی میاور گناهش به روی

به مستی و هشیاری ار خو کنی

که جرم خطاکرده معفو کنی

خدا از تو خشنود و خلق از تو شاد

همین است و بس آفرین بر تو باد

مزن لاف و گردِ ملامت مپوی

بد و نیکِ مستان میاور به روی

بخش ۲۲ - به مستی سواری مکن

به پایانِ مستی سواری مکن

سبک‌ساری و بی‌قراری مکن

تو مفلوجی و بارگی باد پای

اگر عقل داری نجنبی ز جای

چو نتوان همی‌ بر زمین رفت راست

تمنّای معراج کردن خطاست

سلیمان نِه‌ای بادبازی مکن

چو دندانْ‌نداری گرازی مکن

نه نیرویِ بازو و نه زور پای

مکن بر عنان ور کیب آزمای

حذر واجب است از کمیِت مدام

که هم بد رکاب است و هم بد لگام

بخش ۲۳ - حذر از ناجنس

مکن تا توانی به ناجنس میل

منه خانه بنیاد بر راهِ سیل

بود صحبت ناسزا فی‌المثل

چو مستی که افعی نهد در بغل

ز جاهل بترس این مثل هم خوش است

که در زیر خاکسترش آتش است

حذر کن ز هم صحبتِ ناپسند

که از تَخم حنظل محال است قند

چو ضایع کنی بهرۀ روزگار

پشیمانی آن‌گه نیاید به کار

حریفی مکن با فراتر نشین

وگرنه به حسرت بر آذر نشین

به صابون بشوی از فرومایه دست

وز آن که‌الفتش با فرومایه هست

فرومایه را رَه مده زینهار

که هرگز به خیرت نیاید به کار

به کُل از حریفِ مُعَربد ببُر

که از خود ندارد خبر چون شتر

بدان تا بدانی که معنیِ دوست

حریفِ وفادارِ پاکیزه خوست

دو مشکل بود هر دو در در کثیف

که بد مست و بد خفت باشد حریف

ازین هر دو واجب‌ شناس احتراز

وگر نه مکن کار بر خود دراز

اگر عاجز آیی به دفع بلا

به دستِ جنونی شوی مبتلا

بخش ۲۴ - در جستن یار هم‌جنس

نشاید بر اسرار کردن ستیز

چو در مانی از چاره کردن گریز

اگر محرمِ راز داری نکوست

همه رونق و عیش و عشرت ازوست

چه خوش روزگاری‌ست با هم‌نفس

حرام است بی‌یارِ هم‌دم، نفس

اگر صد حریفت بود هم‌نشین

یکی رازدارت بباید امین

زده امتحانش چو زر بر محک

شده پاک از آلایشِ شرک و شک

ولیکن که دارد؟ کجا کو کراست‌؟

اشارت به عنقا همین است راست

دو نوبت زن ار یافتنی یک دلی

نباشد چو تو در جهان مقبلی

به یاری توان کارها پیش برد

قدم جز به یاری نباید سپرد

چو در خود نمی‌یابی این ماجرا

توقّع کنی از دگر کس چرا

اگر ترک اسرار خود گفته‌ای

ز دانا نصیحت پذیرفته‌ای

بخش ۲۵ - نو باده

به نوباده هر هفته یاری مَکُن

به هم‌بر مزن عهدِ یار کهُن

نه اینجاست آن قصه حجّت میار

که تقویمِ پاری نیاید به کار

بخش ۲۶ - صبوحی

صبوح آفتِ مغز و ضعفِ دل است

ولی طبعِ بُرنا بدان مایل است

خوش آید صبوحی طربناک را

خصوصا جوانانِ چالاک را

دم صبح دارد هوایی دگر

مقاماتِ اِخوان صفایی دگر

همی تا برآید ز کوه آفتاب

فرو شد سرمست حالی به خواب

اگر بر صبوحی شود باز روز

گرانی کند مجلس دل فروز

بخش ۲۷ - آیین اهل عراق

شنیدم که فرمان دهان عراق

به هر گه که افتاد صبوح اتّفاق

به رسم سخاوت به قدر یار

کنند از کم و بیش چیزی نثار

ولی دیر دیر افتد این اتّفاق

چنین است آئین اهل عراق

بزرگانه می خورد رسمی نکوست

به جایی که معهود و آئین و خوست

به شرطی که در هوشیاری بود

نه در عینِ بی اختیاری بود

ز بس شوق چون میزبانی کنند

جوانان ما جان فشانی کنند

از آن می که مستانِ ما می خورند

مقیمان بالا به رشک اندرند

نه آن می که هشیاریش در پی است

از آن می که مستی او بی می است

که نه می همه مفسدان می خورند

خورند اهلِ معنی و جان پرورند

بخش ۲۸ - اهلیّت باده خواران

چو می روح بخشی نیاید به دست

دریغا که بر دستِ ناکس بُدست

عذابی شدیدست و رنجی عظیم

ز دستِ مخالف شرابِ حمیم

اگر جان شیرین دهندت به زور

ز دست ترش روی تلخ است و شور

زبانی دوزخ حریفِ بَدست

تو زو در عذابی و او از خودست

بتر از بتر چیست بدمستِ لُنب

کنارت پر افعیست برخود مَجُنب

به لاحول ابلیس را دور کن

به کسنی مداوای محرور کن

مده خرس را آب خضر ای پسر

که جز مُهره بر خر نزیبد گهر

چرا مفتیان می کنندش حرام

سخن راست بشو زپس احترام

دریغ است در کونِ خر ریختن

از آن شد سزایِ برآویختن

مگر مریم انگورِ آبستن است

که روحش درون همچو جان در تن است

چو از روح محض است آبستنیش

چرا زیر پای خران افکنیش

بخش ۲۹ - سخا به مستی

به مستی سخاوت بود نا پسند

اگر عاقلی بشنو این طرفه پند

گرت بخشش از حدِّ و انصاف رفت

دریغا که نامت به اتلاف رفت

وگر خود به ناحق کنی با وجود

دریغا که امساک بهتر که جود

ازین یک به حسرت ندامت خوری

وزان یک به غیرت ملامت بری

سخاوت که از طبع خیزد جداست

تکلّف سخا نیست عکس سخاست

به مستی اگر حاتم طی بود

چو بخشش کند نام بَر می بود

همین باز گویند کز رویِ دست

چنین ها بسی آید از مردِ مست

به مستی ز چیزی که بخشیده اند

خطاهای مستان پسندیده اند

پسندیدة عقل بخشودن است

که بخشوده در بخشش افزودن است

مقاماتِ بخشایش آسایش است

که بخشش هم از فیض بخشایش است

به مستی ببخشای بر زیر دست

زبردست را خود سر پنجه هست

چو هشیار گشتی ببخش و بده

نگه دار سر بر سر هم منه

چو دستت دهد پای مردی نکوست

کرم کن کرم کار پاکیزه خوست

و گر تنگ دستی ز خرج فراخ

حذر کن مبر شیشه در سنگلاخ

به مقدار سرمایه و دستگاه

به حق خود و مستحق کن نگاه

اگر شاه مست است اگر هوشیار

سخاوت کند از سرِ اختیار

نه ممکن که کاری کند ناپسند

گر از گنجِ دانش بود بهره مند

کسی کو گهردار باشد چو تیغ

چه نقصانش از بخشش بی دریغ

بود راست چون کوزة خرج گر

تهی شد یکی پرشود ده دگر

کجا دخل هر روزه آید فراز

توان خرج کردن به اندازه باز

مخور ناشتا تا توانی شراب

وگر باید انگشت زد بر تراب

کسی را که دیدی غذا کشته راح

نبینی ازو بیش خیر و فلاح

وگر خورده باشی تو او را نکوست

وگر او را می خورد غالب اوست

چو دانی که او خورد خواهد ترا

غذای خودش کرد خواهد ترا

مخور بیش چون او تو را می خورد

ز ره دور شو تا بلا بگذرد

بخش ۳۰ - حکایت

سرآشفته ای مستِ خود رای بود

که در کشمرش پیش از این جای بود

سحرخواره ای شب نشین روز مست

می و مطربی را شده زیر دست

مُدام او ز آتش غذا ساخته

ز آب منی خود بپرداخته

نمیخورد بی چاره از هر ابا

بود کم تر از چمچمه ای شوربا

نه شربت چشیدی نه خوردی طعام

سراسیمه بودی مدام از مدام

شبی در برش آن سزای هجا

نفس منقطع شد ازو بر فجا

برآورد مطرب غریو و غرنگ

که راه نفس شد برین ترک تنگ

دویدند یاران او بر سرش

فروبسته دیدند دم در برش

رئیس ده و کدخدایان به هم

هراسان که گردند از آن متّهم

جگرگاه بی چاره بگشافتند

جگر، پوده و دل، سیه یافتند

چنین چند کس دیده ام کز شراب

فرورفت ناگه خراب و یباب

بخش ۳۱ - حفظ اعتدال

کسی را که می دم به دم می خورد

نماند ازاو هیچ تا بنگرد

گرادمان کنی باده بریک قرار

همه ساله ایمن شوی از خُمار

به شرطی که در نگذری ز اعتدال

وگرنه نیارد مزاج احتمال

مکن گرچه غالب تو باشی مری

برون شو اگر عاقلی از عِری

گرو هم نبندی که مرد خرد

نبندد گرو نیز اگر می‌برد

چو مجلس گران گردد و کلّه پُر

مقام ستیز و مری نیست مُر

چه ناچاره می‌بایدت کرد ایست

اگر بر رگی می‌زنی عیب نیست

غنیمت شمر گر چو حیلت گران

ز خود بگذرانی شرابی گران

اگر بر توان بست چالاکی است

که نا التفاتی ز ناباکی است

بخش ۳۲ - می، سلطان بیدادگر

مکن اعتماد ای پسر بر شراب

ز سلطان بیدادگر اجتناب

می ار بشنوی این نصیحت زمن

عجب پهلوانیست لشکر شکن

نماید گه تاختن اندکی

پراکنده از هر طرف یک یکی

تو پس گیره‌ی او کنی بی‌درنگ

برو تازی و او نه‌استد به جنگ

هزیمت کند تا تو خیره شوی

تو خود بر عقب خیره روی

کمین کرده باشد سواری هزار

همه امتحان کرده‌ی کارزار

چوپیش کمین گه رسی ناگهان

همه راست گیرند بر تو عنان

چو نخجیرت اندر میان آورند

ازین سو کشندت وزان سو برند

بترس از کمین کردگان زینهار

حذر کردن از خصم واجب شمار

بخش ۳۳ - نقل شراب

اطبّا ز نُقل اندک آورده‌اند

به مقدارِ حاجت صفت کرده‌اند

گر اندگ خوری نُقل بهتر بود

زیان کارتر میوه‌ی تر بود

می البتّه اول زبان می‌گزد

اگر بشکنی حدّتش می‌سزد

بخش ۳۴ - حفظ دندان

چو نقلی گرفتی به دندانِ تنگ

گراینده تسکین پذیرد به سنگ

به دندان حوالت مکن کارِ سنگ

که بازش به گوهر نیاری به چنگ

نگه دارش از استخوان زینهار

توهم این نصیحت زمن یاددار

که من از پدر کردم این پند گوش

ازین شرط تابرنگردی بکوش

توهم ای پسر از پدر یاددار

که من از پدر داشتم یادگار

سپاس از خدا کاندرین شست و پنج

ز دندان نه زحمت کشیدم نه رنج

برومند بودم ز پند پدر

تو نیز از پدر باریا بهره بر

مکن خسته دندان به بادام سخت

که از نقل محکم شود لخت لخت

سر پسته بشکن به سنگ ای پسر

در بسته نتوان شکستن به سر

چو رخنه شود در مصافی درست

شود پای استاده برجای سست

ندارد چو لشکر بجنبد ز جای

یکی در هزیمت نیفشرده پای

مه اندازشان در پی یک دگر

مجنبان بلا تا نیاید به سر

بخش ۳۵ - کرامات می

ندیدیم هرگز به عمر دراز

در بسته بر می که نگشود باز

عجب نبود از می که هنگامِ بود

گر آید ز کتمِ عدم در وجود

بجایی کند دستگیری مست

که چرخش نهد بر زمین پشت دست

اگر در زمین نیز باشد دفین

چو می‌خواره سر بر زند از زمین

اگر شمّه‌ای از کرامات می

بگویم عجایب بمانی ز وی

بخش ۳۶ - حکایت

گذر بودمان بر براکوهِ تون

ز شهر آمدیم از سحرگه برون

مصاحب زهر گونه جوقی سوار

کشیدیم القصه تا نوبهار

دهی بود فی الجمله پرداخته

ز بیدادِ ظالم برانداخته

شرابی که بر کوتلان باربود

تلف شد ضرورت که ناچار بود

تُهی تنگ و خیک و رهِ فارس پیش

حریفان پریشان ز اندازه بیش

رزی بود در باز رفتم درون

چه گویم که حالم تبه بود چون

در آمد به خشتی سر پای من

خمی گشت پیدا ز روی چمن

خمی و چه خم آنگهی پر شراب

شرابی و چون آنگهی چون گلاب

زدم نعره‌ای و برفتم ز هوش

فتادند یاران من در خروش

چو دیدند حیران فروماندند

دعا بر خداوندِ رز خواندند

درخت از زمین و شراب از درخت

برآید عجب نبود ای نیک بخت

کرامات محض است کز زیر خاک

برآید خمی تا به سر جانِ پاک

از اقبال می‌خواره نبود عجب

روان گشته از چشمه ماءالعنب

یکی گفت روزی می‌خواره بین

که ناگه برآمد ز زیر زمین

یکی گفت اگر صاحب بوستان

نیت خیر کردست نیکوست آن

یکی گفت بی چاره وقت گریز

نهادست خنب و برفت است تیز

به شکرانهٔ فتح بابی چنین

نهادیم سرها همه بر زمین

چو شد خنب خالی به شکرانه‌ای

درونش نهادیم دانگانه‌ای

سر خنب کردیم در حال رُست

سر خود گرفتیم چالاک و چست

بخش ۳۷ - حکایت

برون آمدیم از نشابور مست

سراسیمه و رفته دل‌ها ز دست

مرا یار کی بود بس مهربان

خدایش به رحمت کناد این زمان

بطی داشت اندر بغل پُر شراب

دلی پر نشاط و سری پر شتاب

فرو تاخت تا کاسه گیرد مگر

خطا کرد اسبش درآمد به سر

بیفتاد از اسب و برخاست چست

سلامت شراب آبگینه درست

یکی گفت اگر مرد رستم بدی

و گر شیشه پر آب زمزم بدی

شدی زیر این سرکش تند و تیز

هم آن خرد خرد و هم این ریزه ریز

بخش ۳۸ - مقامات می خوارگان

ندانی اگر هیچ بویی بری

مقامات میخوارگان سرسری

کسانی که در بی‌خودی دم زنند

جهانی به یک جرعه برهم زنند

زمستان حق پرس اسرارِ می

که افسرده بیرون نبردست پی

چو در می تلف کردگان ذوق نیست

دل افسردگان را سر شوق نیست

حذر کن زمستان که رندی به گاه

دو عالم بسوزد به یک برق آه

ز مستان به ظاهر چه بینند باز

همه آن که زیشان کنند احتراز

ز بیرون خرابی شناسند و بس

کمالی دهد از درون هر نفس

برون گر خرابی و ویرانی است

درون سر به سر گنج پنهانی است

خرابی مردان اگر ننگری

ز هر کنج گنجی برون آوری

میازار دل‌های مستان مست

که سرها ببرند بی تیغ و دست

بخش ۳۹ - حکایت

ربا خواره‌ای بود؛ بیدانیی

چه گویم چنانی که می‌دانیی

براتی به می داشتم از یکی

که این بود ازو به ترک اندکی

هم او هم پدر مهتر ده بُدند

وکیلان املاک خط ده بدند

یکی از بهل‌جرد بر تک نشست

به بیدان شد و کرد او را به‌دست

براتش بداد و فرا پیش کرد

در آوردش از مجلس آن ساده‌مرد

فرومایه سوگند بسیار خَورد

ز اقرار برگشت و انکار کرد

که از خاصهٔ خویش و ز آنِ پدر

ندارم شراب و ندارم خبر

ز صد من در آتابه یک من شراب

اگر هست در، خان و مانش خراب

بر او جمله دل‌های روشن گواه

که خم خانه‌ای دارد آن دل‌سیاه

ز جای دگر چون مهیّا نبود

بسی جهد کردیم و پوزش نمود

به زاری و زر در نیاورد سر

نظرها به حیرت در آن بی‌بصر

بدیشان پی‌آورده بودند و بس

نبردند دیگر گمانی به کس

علی‌الجمله می‌کرد انکار سخت

به یک من نشد معترف شور‌بخت

حریفان فرومانده نومید و پست

همه نیمه‌جان و همه نیمه‌مست

چنین ناجوانمردی‌یی پیش کرد

ولی هم سزای سر خویش کرد

درآمد ز در قاصدی ناگهان

که هین پیشتر پای برگیر هان

که آمد محصّل به بیدان چو گرد

همه خان و مانت زبر زیر کرد

به تحصیل صد من شراب آمده‌ست

دو اسبه ز فرطِ شتاب آمده‌ست

گرفتش محصّل چو آنجا رسید

سراپای در زخم چوبش کشید

درآویختش قاید خانه‌روب

زدش بر کف پای بسیار چوب

بخورد آخرالامر چوبی دویست

نفس راست می‌کرد و می‌گفت نیست

یکی آمد و شد ضمان‌دارِ او

خبر داشت از یک نهان‌زار او

کلندی بیاورد و بشکافتند

دو خم پر شراب بهین یافتند

فرستادهٔ ما ز پس می‌دوید

قضا را سراسر بدانجا رسید

از آن جمله پنجاه من بار کرد

چو رقاص کاچول بسیار کرد

درآمد ز در همچو خر در خلاب

شده پست در زیر خیک شراب

برآمد خروشی به شادی ز جمع

برافروختند از فرح هم چو شمع

محصّل خمش برد و جانش بسوخت

تنش کرد ریش و روانش بسوخت

دل ما بیازرد از آن بی‌فروغ

بدان خورده سوگندهای دروغ

پس از هفته‌ای دیدمش بر گذر

بدو گفتم ای مرد کوته‌نظر‌!

اگر باز در جمع مستان روی

نباید که با مکر و دستان روی

نگفتی که مردی بود در میان‌؟

که افتی ز آزار او در زیان‌؟

بخش ۴۰ - خلوت آباد حکیم

مرا هر چه با خویشتن بودمی

نه در مجلس انجمن بودمی

به اوقات بودی ز ماءالعنب

دو شیشه سه من راتبِ روز و شب

درِ خلوت آباد در بستمی

به کنج خود آسوده بنشستمی

به هر موسمی خانه‌ای داشتم

حکیمانه پیمانه‌ای داشتم

به دفع ملالت به رفع حجاب

روان کردنی کاسه‌ی پر شراب

فرو دادمی کاسه سرسیاه

به میعاد عادت به رسم و به راه

درِ اشتها چون شدی باز، باز

سبک کردمی لقمه‌ای چند گاز

به هر وقت می‌بود نفسِ حقیر

ز اندک غذا ریزه‌ای ناگزیر

بخش ۴۱ - عروج و الهام

به اوقات دیگر دل مستِ من

عنان بستدی مطلق از دستِ من

چو از عالم تن برون رفتمی

چو مجنون به نجدِ جنون رفتمی

شدی باز فکرم سوی سدره باز

نشستی بر ایوانِ کیوانِ راز

چو از آشیان رفته باز آمدی

چو گنجینه مجموع راز آمدی

بکاویدمی چشمهٔ وجد و حال

روان گشتی از چشمه آبِ زلال

به الماس اندیشه دُر سفتمی

ز سرِّ ملایک سخن گفتمی

ز بالا فرود آمدندی سروش

که برخوان و بنیوش بی چشم و گوش

به هر حرف کاوردمی در بیان

هزارش معمّا بُدی در میان

به لوح آن گهی باز گفتی قلم

نزاری بر اوراق کردی رقم

اگر ازهر و مزهر آری به دست

شود روشنت تا برین گونه هست

بخش ۴۲ - سبب تغییر حال

شبی هاتف غیبم آواز داد

به صدر سعادت رهم باز داد

به من گفت هان ای نزاری زار

چنین چند باشی به زاری زار‌؟

به هم برزدی روزگار صواب

که چون جغد خو کرده‌ای در خراب

چنین تا به کی جهل بردن زپیش‌؟

پراگندگی راه دادن به خویش

به جامع رو و دست مفتی بگیر

که ای مفتی از مفت خوردن نفیر‌!

چهل سال در خون رز رفته‌ام

در اکسون و کمخار و خز رفته‌ام

می اکنون ز جامِ صفا بایدم

ز پشمینه کشف الغطا بایدم

کنون از حرامانه باز آمدم

ز پیمان پیمانه باز آمدم

سرم مست پیمانهٔ دیگرست

شرابم ز خم خانهٔ دیگرست

صلاحم درین است و عزمم برین

شراب طهورست و خلدم برین

درِ خلوت اکنون بر اوباش بند

حریف از حواری کن اکنون پند

مکن با عفاریت هم‌خانگی

اگر عاقلی ترک دیوانگی

ز دیوان روی زمین دور باش

به سردابهٔ قدس با حور باش

چو با شاهدانِ مقاماتِ راز

توان عشق ورزید با عسر و ناز

ازین زال دیرینهٔ نو عروس

چرا برد باید فریب و فسوس‌؟

چو هم‌زانوی همنشینان حور

توانی شمیدن شراب طهور

حرام است مادام خوردن مدام

در آغوش بیگانه خفتن حرام

بسی تهنیت گفتم و مرحبا

ز فرمان هاتف نکردم ابا

به جامع شدم هم بر آن سان که گفت

نکردم ولی فاش رازِ نهفت

غریو از خلایق برآمد که چیست

نزاری‌ست این یا ندانیم کیست

نزاری و خو باز کردن ز می‌!

چه تزویر دارد‌؟ وین چیست‌؟ هی‌!

زمین گر شود آسمان فی المثل

شب تیره با روز روشن بدل

و گر آب آتش شود آتش آب

قمر قطب گردد سها آفتاب

اگر لعل فیروزه گردد به رنگ

وگر موم هرگز شود همچو سنگ

وگر سرکه را استحالت بود

وگر منجمد را مقالت بود

ز اضداد جمعیّت و اتّفاق

ز جوزا اگر نیز شد جفت طاق

بود ممکن و نیست از ممکنات

شکیب نزاری ز آبِ حیات

اگر از نزاری وَرعّ باورست

ز اعجوبه‌ها این عجایب ترست

بسی طعنه در باب‌ِ ما می‌زدند

ازین نوع تشنیع‌ها می‌زدند

بخش ۴۳ - من کیستم

مرا خود در اوقاتِ ردّ و قبول

نباشد غمِ ترّهاتِ جَهول

اگر سرِّ مردان ندارم نگاه

کله سر نبیند دگر سرکلاه

نیارم به نا محرمان باز گفت

چه گویم که با من که این راز گفت

همه هرچه در حقِّ من گفته اند

نه از من که از خویشتن گفته اند

اگر معترض طعنه ای می زند

به خود بر ز خود هم چو قز می تند

مرا کس نداند که من کیستم

کدامم کجاام کی ام چیستم

چه بارست بر جانِ پر درد من

که خون شد دلِ ناز پروردِ من

زبس طعنه همواره دل خسته ام

دلِ خسته در لطفِ حق بسته ام

چو از بدوِ فطرت قلم می رود

چه بردستِ من بیش و کم می رود

دلم موج خون می زند لب خموش

ملامت روان و من آگنده گوش

همان به که فی الجمله از هیچ روی

نگویم سخن تا نگویند گوی

بخش ۴۴ - پس از توبه

پس از یک دو سالم که توفیق حی

مساعد شد و توبه کردم ز می

دگر باره مخدوم ملایِ بیک

که بادش قرین روز و شب بخت نیک

به جامِ مروّق خمارم شکست

سر توبه بی اختیارم شکست

خدیوست و تکلیفِ مالایطاق

چه درمان چنین اوفتاد اتّفاق

به الفاظ شیرین زبان برگشاد

می تلخ بستان که از روی داد

تورا می سزد می پرستی و بس

برآئین تو می نخوردست کس

چو ممزوج شد با مزاجِ تو می

تحاشی مکن تا توانی ز وی

چو می می دهد خاطرت را فرح

دگر دست خالی مدار از قدح

چو چندی برآمد ازین نذر باز

هلالم دگر باره شد بدر باز

ضرورت علی الجمله خیّام وار

گرفتم به کف بر، میِ خوشگوار

زدم خیمه پهلوی خرگاه دوست

چه گویم که مولی و مخدومم اوست

جهانِ کرم مجدِ دین خواجه مجد

که بر رایِ او کرد خورشید وجد

کریم خراسان محمّد که جود

به عجز اوفتد پیش او در سجود

حمید جهان ابن احمد که عقل

ز خورشید رایش کند فیض نقل

چنان دست جود و کرم پیش کرد

که نیش خِجالت دلم ریش کرد

چه گویم ز پاکیزه اخلاق او

ز افراطّ الطاف و اِشفاقِ او

زمانی زمن بی خبر کی بُدی

که نه بر کف و در سرم می بُدی

ز صدر وزارت چو برخاستی

چو فردوس بزمی بیاراستی

سماع و شرابِ مروّق روان

مدامم خوش و تازه روح و روان

اگر فکرتم در ربودی دمی

فتادی در ابرویِ عیشم خمی

زبان برگشادی به شیرین سخن

که از ما ملالت خدا را مَکُن

دلم را سبک باز دریافتی

چو خاطر به جایِ دگر تافتی

حضورِ حریفان بس خوش نشین

به تخصیص صدراخص فخرِدین

میان بسته دایم به صدق و صفا

مصفّا چو اخوان به شرط وفا

دل افروز در مجلسِ دل نواز

به سر برده ایّام در عزّ و ناز

مع القصّه در بزمِ صاحب مدام

شب و روز خوش بود می بر دوام

بسی نیز بودی که دامن کشان

به سر وقتِ من آمدندی خوشان

چو تَرتیبکی داشتم در شراب

زلایعقلی کردمی اجتناب

پسندیدة بزم صاحب شدم

مقرّب به صدرِ مراتت شدم

ز پیری که نارد ملالت جوان

قیاسش ز آداب کردن توان

چه گویم دگر هر چه گویم منیست

منی چیست ای یار اهریمنی ست

بخش ۴۵ - خطاب به شاهنشاه و نصرت

الا ای جگر گوشگانِ پدر

بخوانید این پندِ من سر به سر

به گوشِ خرد راز من بشنوید

به ابیاتِ تعلیم من بگروید

هنر باید آموخت از در به در

کم از کم بود مردم بی هنر

سرایی ست بی در، سری بی کلاه

درختی ست بی بر، چهی بی میاه

ملک زادة بی هنر دون بود

وگر از نژادِ فریدون بود

که سگ را که هست از هنر دستگاه

بود بر نسیج و نسخ پادشاه

سر هر هنر چیست ای جانِ باب

نگه داشتن حدِّ خود در شراب

اگر صد هنر داری و بدخوری

دریغا که آبِ هنر می بری

درونش فرشته ست و بیرون بلیس

که علمش شریف است و نفسش خسیس

چو نفس خسیسش درآید به کار

همه علم و فضلش شود تار و مار

هنر عیب گردد شود فخر عار

اگر بدخوری می نکو پاس دار

شراب گران و تنک حوصله

رهت بر صراط است و پای آبله

اگر هوشمندی ره حق بسیچ

ز تعلیم و تنبیه گردن مپیچ

توان کرد اگر در دل افتد هراس

ز بدمست و بد خفت و بد خوقیاس

ز مست امتحان کن نه از هوشیار

ز دیوانه باید گرفت اعتبار

بخش ۴۶ - ایجاز سخن

سخن موجز و منتخب کرده ام

زبسیار با اندک آورده ام

ز نوع سخن نغز آید به کار

که از استخوان مغز آید به کار

نگه دار عزّت به هنجار گوی

که خوارست همواره بسیار گوی

زبان بازی و دست یازی بود

که سرمایة جنگ سازی بود

بخش ۴۷ - تاریخ نظم

به چشمِ جهان دیدة دوربین

بدین مختصر طرفه دستور بین

چنین نامه ای کردم آراسته

ز بهر جوانانِ نو ساخته

حکیمانه شان دفتری ساختم

چنین طُرفه طرزی بپرداختم

زهجرت گذشته ده و هفتصد

سر سال نو بسته ام این رصد

بخش ۴۸ - در مناجات و خاتمت

الاهی چو از نیّتم آگهی

که خیرست نیّت به خیرم نهی

گرم نا پسندی بر اقلام رفت

حدیث از می و مطرب و جام رفت

مگردان سیه روی چون دفترم

به اوراق طوبی بپوشان سرم

الهی به دریای بخشایشم

فرو شوی دامن ز آلایشم

ز ما هر چه آید نیاید به کار

چنان کز تو آید ز ما در گذار

الهی اگر جرأتی می رود

ز معلول اگر علّتی می رود

طبیبم تویی نبضِ جانم ببین

دوایِ دل ناتوانم ببین

ز دارالشّفا دفع دردم فرست

ز دستم مده پای مردم فرست

الهی به فریاد جانم رسی

دران دم که باشد دم واپسی

چنانم ز افعال و اعمالِ بد

که از هول دل در برم می تپد

چنانم شود سینه از درد و داغ

که دودم برآید سقف دماغ

الهی نگیری به ناباکیم

که آلوده دامن ز ناپاکی ام

بسی بر معاصی رضا داده ام

گریبان به دست هوا داده ام

خلاصم ده از کردة ناپسند

به رویم در مغفرت در مبند

الهی عزیزم به عزّت کنی

به رحمت ببخشی و رجعت کنی

گناهم به خیراتِ اهلِ صفا

معاذم به ذریّتِ مصطفا

ندارم دگر جز تو کس والسّلام

امیدم همین است و بس والسّلام

ترجیعات

شمارهٔ ۱ - گرم رو باش : ای دل ز بلا مکن تحاشی

شمارهٔ ۱ - گرم رو باش

ای دل ز بلا مکن تحاشی

جان بر سر دل چرا نباشی

در آتش و آب حرص و آزی

تا طالب نان و دیگ باشی

ایام لویشه کرده بودست

یعنی که گرو به یک لواشی

باری به رقیب دوست گفتم

ریش دل ما چه می خراشی

معشوق تو گفت در حضورست

اما تو طلب گر معاشی

از خلق نزاریا نهان باش

گرچه به فجور و فسق باشی

آری که نه راز پادشاهان

مکشوف کنند بر حواشی

نی نی سخنی بزرگ گفتی

یعنی که تو هم ز خواجه تاشی

دریاب که سرّ ارجعی چیست

تا پس رو نقد وقت باشی

در سیر و سلوک گرم رو باش

خرمن می سوز و دانه می پاش

هر طایفه مانده اند موقوف

در منکر نهی و امر معروف

ای امت انبیای مرسل

عمر از پی نسیه کرده مصروف

تا چند توان به جهل بودن

بر رای و قیاس خویش مشعوف

پیغمبر ما چرا به معراج

گشته ست به جبرئیل موصوف

یعنی ز حجاب خود برون آی

تا بر تو شود رموز مکشوف

هرگز نرسی به قصر مقصد

ساکن به خرابه های مالوف

از غصه بر کشیده ایوان

مسکن به خرابه می کند کوف

وز ننگ وجود خرقه پوشان

هرسال غنم بیفگند صوف

جز پس رو امر و آمر وقت

فی الجمله به کس مباش موقوف

در سیر و سلوک گرم رو باش

خرمن می سوز و دانه می پاش

تا کی بت وهم پروریدن

در هاویه هوا دویدن

از بهر نخ و نسیج و کم خا

بر خویش چو کرم غز تنیدن

کم خا چه کنند ژاژ کم خا

کرباس طلب کفن خریدن

ار مکتسب حلال باید

پیراهن آخرین بریدن

شد سیر دلم ز اهل طامات

وز موعظه گفتن و شنیدن

سرچشمه آب زندگانی ست

زین چشمه ببایدت شمیدن

یک جرعه ز جام عشق و سد جم

کو صبر و لیک تا چشیدن

دوش آمد و گفت ای رمیده

تا چند به غفلت آرمیدن

تعجیل کن و زپای منشین

زنهار که تا به ما رسیدن

در سیر و سلوک گرم رو باش

خرمن می سوز و دانه می پاش

آن ها که همیشه با خدای اند

بی خویش روند و با خودآیند

نتوان گفتن که جمله اوی اند

نه ظن بود آن کزو جدای اند

آن قوم که بالغ اند و واصل

مستغرق عین کبریای اند

و آن زمره که پس روان راه اند

معراج روان در قفای اند

و آن طایفه دگر که ضدند

واماندگان به وهم و رای اند

صُمُ بُکمُ مقلدان اند

در کتم عدم دگر کجای اند

جون واحد مطلق اوست آخر

مغرور به خویشتن چرای اند

آن ها که سفر ز خویش کردند

هم راه روندگان مای اند

جایی نزیی به خود، ز خود دور

تا راه به مقصدت نمایند

در سیر و سلوک گرم رو باش

خرمن می سوز و دانه می پاش

شب ها من و مسکرات در پیش

تا روز خبر ندارم از خویش

با دوست نشسته در برابر

دربسته حجاب عصمت از پیش

با من به زبان حال گفته

کای هیج ز خود چه می کنی پیش

هیهات همین و بس که سلطان

تا کی نطری کند به درویش

من کیش تو جعبه یی گرفتم

قربان نشوی مگر درین کیش

مغرور مشو به اهل دنیا

قاصر نظرند و باطل اندیش

تو پس رو امر وقت می باش

بیگانه منه تفاوت از خویش

گه نیش عتاب ما بود نوش

گه نوش عطای ما بود نیش

مرهم مطلب برین جراحت

من خسته و جان فگار و دل ریش

در سیر و سلوک گرم رو باش

خرمن می سوز و دانه می پاش

بر خور ز جوانی ای جوان مرد

زیرا که بر از جهان ، جوان خورد

در نفی و فنا و جسم خاکی

اثبات بقا نمی توان کرد

از هر که سخن کنند و گویند

ایام دمار ازو برآورد

در تنگ فضای بیم و امید

چه سخت کش و چه نازپرورد

می آتش تیز و آدمی خاک

آتش می سوز و خاک می گرد

جهال زبان کشیده در من

در مستی اگر بنالم از درد

گویند نزاریا به زاری

می نال چو عندلیب بر ورد

اما نه ز گل ستان سخن گوی

رو بر سر کوی دل ستان گرد

مشکل کاری عجب نگاری

من عاشق جفت و او ز من فرد

دنیا نفسی ست هر که دریافت

زآن پیش که آن نفس شود سرد

در سیر و سلوک گرم رو باش

خرمن می سوز و دانه می پاش

بی یار نمی شود میسر

بی یار بود درخت بی بر

بی هم نفسی علی الضروره

مشنو که مرا شود میّسر

جامی و صراحیی ویاری

این هر سه همیشه در برابر

شیرین صنمی به ناخن تیز

افکنده هزار شور در سر

هردم غزلی غزال چشمی

برگفته به لفظ روح پرور

ساقی پسری گشاده جبهت

کنجی و نهاده قفل بر در

خالی ز معربدان مفلس

ایمن ز مقلدان منکر

آراسته مجلسی چو فردوس

در آب فسرده آتش تر

برخاسته از کمال یاری

برداشته از میانه ساغر

در سیر و سلوک گرم رو باش

خرمن می سوز و دانه می پاش

رباعیات

شمارهٔ ۱ : در سایه خویش گوشه ای ده ما را

شمارهٔ ۲ : کردیم به ناکام بسیج ره را

شمارهٔ ۳ : گفتم به وصال وعده دادست مرا

شمارهٔ ۴ : من با که بگویم که چه افتاد مرا

شمارهٔ ۵ : دیریست که انتظار می داد مرا

شمارهٔ ۶ : ایزد که به عز و ناز پرورد مرا

شمارهٔ ۷ : با دل گفتم کجا شد آن حشمت ما

شمارهٔ ۸ : رفتی و دگر یاد نکردی از ما

شمارهٔ ۹ : در هیچ صدف نیست چند دردانه ما

شمارهٔ ۱۰ : تن بود گرو کرده جان از مبدأ

شمارهٔ ۱۱ : ای ذات تو مطلقا همه چون و چرا

شمارهٔ ۱۲ : بوی گل رز کرد مرا مست و خراب

شمارهٔ ۱۳ : هنگام صبوح چون درآیی از خواب

شمارهٔ ۱۴ : خواهم ز تو چیزی به معمایی خوب

شمارهٔ ۱۵ : ساقی به که سپیده بر خویش بجنب

شمارهٔ ۱۶ : آنجا که دل سوخته ما آنجاست

شمارهٔ ۱۷ : زین واقعه سیاره و افلاک بسوخت

شمارهٔ ۱۸ : بی‌خویشتنم و دیش یگانهٔ ماست

شمارهٔ ۱۹ : جان زنده دل از نسیم جانانه ماست

شمارهٔ ۲۰ : آنی تو که شیوه تو برگزیده ی ماست

شمارهٔ ۲۱ : نه در خور اوییم و نه او لایق ماست

شمارهٔ ۲۲ : معموری روزگار ویرانی ماست

شمارهٔ ۲۳ : هر دم که خیال از نظرم بگذشتست

شمارهٔ ۲۴ : آسوده دلی که زیر بار غم تست

شمارهٔ ۲۵ : محصول من از باده پرستی غم تست

شمارهٔ ۲۶ : از روی تو در نظر خیالی ماندست

شمارهٔ ۲۷ : این دست اگر چه زیر سرها بودست

شمارهٔ ۲۸ : گفتم که برای ما قرینی بفرست

شمارهٔ ۲۹ : درد سر بنده را مداوا بفرست

شمارهٔ ۳۰ : در مذهب عاشقان قراری دگر است

شمارهٔ ۳۱ : ما کافر عشقیم مسلمان دگرست

شمارهٔ ۳۲ : در عالم عقل مدخل عشق خوشست

شمارهٔ ۳۳ : هر چند که اضطراب بیش از پیش است

شمارهٔ ۳۴ : آب دهن و دلت اگر تاریکست

شمارهٔ ۳۵ : یاد تو به هر صبوح مفتوح منست

شمارهٔ ۳۶ : از اصل نیاز کدیه شاهی منست

شمارهٔ ۳۷ : جام جم سعد دین نزاری اینست

شمارهٔ ۳۸ : آن کس که ورای کفر و ایمان من اوست

شمارهٔ ۳۹ : مخموری ما ز مستی مستی اوست

شمارهٔ ۴۰ : آنجا که به فال نیست آزردن دوست

شمارهٔ ۴۱ : ای گوشت خران دنبه ارزان نیکوست

شمارهٔ ۴۲ : ای یار حجاب ما همه از ماییست

شمارهٔ ۴۳ : در دیده ی ابر این زمستان نم نیست

شمارهٔ ۴۴ : ای یار اگر از بدو ازل وصلی نیست

شمارهٔ ۴۵ : خون آمد و پیراهن چشمم بگرفت

شمارهٔ ۴۶ : ختمست به غمزه دلبری بر چشمت

شمارهٔ ۴۷ : گفتی که کی آمد و کجا بود و کجاست؟

شمارهٔ ۴۸ : از دست رقیبان مخالف چپ و راست

شمارهٔ ۴۹ : چشم تو ز بس که کرد خون از چپ و راست

شمارهٔ ۵۰ : با یار بگفتم به زبانی که مراست

شمارهٔ ۵۱ : هر صبح که جام عشق گیرم بر دست

شمارهٔ ۵۲ : دیرست که خواجه مجددین از سر دست

شمارهٔ ۵۳ : در دامن دوستان دانا زن دست

شمارهٔ ۵۴ : گویند که ای زمام دل داده ز دست

شمارهٔ ۵۵ : ای دل چو بدو نیک جهان بر گذرست

شمارهٔ ۵۶ : زان روی که روی عاشقان در یادست

شمارهٔ ۵۷ : می گر چه که طبع تلخ، شورانگیز ست

شمارهٔ ۵۸ : با دیده و ره ندیده بسیار کس است

شمارهٔ ۵۹ : گر هیچ هدایتی کند عزمی جست

شمارهٔ ۶۰ : دیدار به ما نمود و در پرده نشست

شمارهٔ ۶۱ : کفر از سر زلفین تو در عین حق است

شمارهٔ ۶۲ : بیداد ز عقل و خرد و هوش و دل است

شمارهٔ ۶۳ : تشنیع که می زنند بر من چهار است

شمارهٔ ۶۴ : خودین چه کند چون نظرش کوتاه است

شمارهٔ ۶۵ : در هر دوری عاشق و معشوقی هست

شمارهٔ ۶۶ : گوید به من که چونی و حالت چیست

شمارهٔ ۶۷ : بس خلق که بر آمده (و) رفته گریست

شمارهٔ ۶۸ : من مستم و مستی من از بی خبریست

شمارهٔ ۶۹ : دیر آمد و زود برفت و ما را بگذاشت

شمارهٔ ۷۰ : جل صبح خمیر خاک آدم که سرشت

شمارهٔ ۷۱ : زان طایفه نیستم که نازم به بهشت

شمارهٔ ۷۲ : ای مطلع آفتاب رخشان، رایت

شمارهٔ ۷۳ : ایزد به تو زینت جهانبانی داد

شمارهٔ ۷۴ : هر دم زدنی فلک دگرگون گردد

شمارهٔ ۷۵ : هر لحظه دمم غمت فرو می‌بندد

شمارهٔ ۷۶ : هر کز تو برید، کی کجا پیوندد؟

شمارهٔ ۷۷ : ما را غم تو زیر و زبر می دارد

شمارهٔ ۷۸ : ای شمس سرت میل به پستی دارد

شمارهٔ ۷۹ : جانست شراب ترک جان نتوان کرد

شمارهٔ ۸۰ : گر عزم شرایع و سن خواهم کرد

شمارهٔ ۸۱ : آمد به برم یار و شبیخون آورد

شمارهٔ ۸۲ : آن روز نگر که جان کم تن گیرد

شمارهٔ ۸۳ : سودای تو دست در گریبانم زد

شمارهٔ ۸۴ : بزمی است که اهل دل چنین جا باشد

شمارهٔ ۸۵ : آنرا که سر و دل ملامت باشد

شمارهٔ ۸۶ : از دوست مرا وانگری بس باشد

شمارهٔ ۸۷ : یک نکته گر از لفظ مقدس باشد

شمارهٔ ۸۸ : پیوند حقیقی کشش جان باشد

شمارهٔ ۸۹ : می آینه‌ی خاطر رخشان باشد

شمارهٔ ۹۰ : بارم که به خُلق و خَلق نیکو باشد

شمارهٔ ۹۱ : با ما نه جهنم و نه مینو باشد

شمارهٔ ۹۲ : کُنجی که درو گنج الهی باشد

شمارهٔ ۹۳ : روزی که مرا از تو جدایی باشد

شمارهٔ ۹۴ : کی همچو تو مریم آستینی باشد

شمارهٔ ۹۵ : بر من به سر از عمر چنین خواهد شد

شمارهٔ ۹۶ : ای عقل چرا زبون دل باید شد

شمارهٔ ۹۷ : می‌ترسم از آن خط که جهان در تو کشد

شمارهٔ ۹۸ : ای دل سر و کارت ار چه بی‌سامان شد

شمارهٔ ۹۹ : این ره روشن مرا ز انفاس تو شد

شمارهٔ ۱۰۰ : می ده که ز جانم رمقی بیش نماند

شمارهٔ ۱۰۱ : آن به که ز روزگار نیکی ماند

شمارهٔ ۱۰۲ : دروازه‌ی روزگار اگر بربندند

شمارهٔ ۱۰۳ : در حلقه عشق هر که را جا کردند

شمارهٔ ۱۰۴ : ای یار به تو گر دگری بفرستند

شمارهٔ ۱۰۵ : مهر و مه اگر مهر نگینت بوسند

شمارهٔ ۱۰۶ : این دم همه کس را نبود تا که زند

شمارهٔ ۱۰۷ : آن‌ها که همیشه در قیامت باشند

شمارهٔ ۱۰۸ : با ما نه کند مگر از آنها که کند

شمارهٔ ۱۰۹ : عشقی که چو عشق ماست نقصان نکند

شمارهٔ ۱۱۰ : ناهید زرشک پیرهن پاره کند

شمارهٔ ۱۱۱ : هر جا که گدایی و شهی خواهد بود

شمارهٔ ۱۱۲ : آن کو زمی شبانه مخمور بود

شمارهٔ ۱۱۳ : در فطرت من گر گل و گر خار بود

شمارهٔ ۱۱۴ : هرگز دل من زبخت خشنود نبود

شمارهٔ ۱

در سایه خویش گوشه ای ده ما را

و ز خرمن خویش خوشه ای ده ما را

چیزی دگر از تو آرزو می نه کنیم

از خوان نیاز توشه ای ده ما را

شمارهٔ ۲

کردیم به ناکام بسیج ره را

بگذاشته بیهوده دل ابله را

گفتم مگر از وصل شبی عید کنم

چون ابر حجاب شد ندیدم مه را

شمارهٔ ۳

گفتم به وصال وعده دادست مرا

اقبال دری دگر گشادست مرا

چشمم به درست و گوش بر در و او خود

چون حلقه برون در نهادست مرا

شمارهٔ ۴

من با که بگویم که چه افتاد مرا

بازم چه لطیف و چست بر داد مرا

در بندگی خویشتنم نپذیرفت

و آنگاه ز جمله کرد آزاد مرا

شمارهٔ ۵

دیریست که انتظار می داد مرا

با وصل شبی قرار می داد مرا

گفتم مگرم دهد کناری ز میان

از خود ز میان کنار می داد مرا

شمارهٔ ۶

ایزد که به عز و ناز پرورد مرا

همواره به لطف خویش غم خورد مرا

زد بر سر بالای جهان خیمه من

و انگشت نمای عالمی کرد مرا

شمارهٔ ۷

با دل گفتم کجا شد آن حشمت ما

مخدوم نمی خواست مگر خدمت ما

آری به خداوند تعالی ور نه

ما را به که بگذاشت ولی نعمت ما

شمارهٔ ۸

رفتی و دگر یاد نکردی از ما

هم در نظری سیر بخوردی از ما

ما خود پی دل رویم تو در خانه

فارغ بنشین چو دل نبردی از ما

شمارهٔ ۹

در هیچ صدف نیست چند دردانه ما

جای دگر نبود چو جانانه ما

هرگز دیدی حاضر و غایب یاری

در خانه خود نشسته هم خانه ی ما

شمارهٔ ۱۰

تن بود گرو کرده جان از مبدأ

جان عاقبت الامر ز تن گشت جدا

تن رفت به خاک باز و جان شد بر عرش

یعنی همه فانی اند و باقیست خدا

شمارهٔ ۱۱

ای ذات تو مطلقا همه چون و چرا

از هستی خویش یک نظر بخش مرا

آنجا که تویی کس دگر چون باشد

من خود به در آیم از دگرها تو در آ

شمارهٔ ۱۲

بوی گل رز کرد مرا مست و خراب

نوباوه گلی کرد به صد دست در آب

در کشتی می نشین که طوفان ورع

بسیار محیط عقل کردست مراب

شمارهٔ ۱۳

هنگام صبوح چون درآیی از خواب

در خواه ز باقیات دوشینه شراب

بر سر کش و دست بر زن و پای بکوب

عشرت به غنیمت کن و فرصت دریاب

شمارهٔ ۱۴

خواهم ز تو چیزی به معمایی خوب

کان هست چو طبعت به لطافت منسوب

دانی چه سوال می کنم باده بنه

نصفیش مصحف کن و نصفی مقلوب

شمارهٔ ۱۵

ساقی به که سپیده بر خویش بجنب

می در ده و خلوت کن و مگریز از (شب)

بر دختر رز چو عادت روزه گذاشت

در عقد پیاله آرش از خانه ی خنب

شمارهٔ ۱۶

آنجا که دل سوخته ما آنجاست

گر دریابی معاد و مبدا آنجاست

هر چیز که در هستی من بود برفت

من هیچ نیم که هستم، اینجا آنجاست

شمارهٔ ۱۷

زین واقعه سیاره و افلاک بسوخت

زین حادثه آب خون شد و خاک بسوخت

از هیبت این صاعقه یک ذره نماند

از خشک و تر وجود، الاک بسوخت

شمارهٔ ۱۸

بی‌خویشتنم و دیش یگانهٔ ماست

فریاد ز دست آنک هم‌خانهٔ ماست

من مجنونم در طلب و او لیلی

پس عقل و دین رتبه دیوانهٔ ماست

شمارهٔ ۱۹

جان زنده دل از نسیم جانانه ماست

عشق آفت عقل و عقل دیوانه ی ماست

ای خواجه تو او را ز کجا می طلبی

دیریست که مطلوب تو هم خانه ی ماست

شمارهٔ ۲۰

آنی تو که شیوه تو برگزیده ی ماست

آنجا که تو را پای بود دیده ماست

بر گوشه خاطر تو گر نگذشتیم

آن از اثر طالع شوریده ماست

شمارهٔ ۲۱

نه در خور اوییم و نه او لایق ماست

عذرا نتوان گفت که او وامق ماست

اینجا همه او دگر چه می پنداری

ما عاشق او نه ایم او عاشق ماست

شمارهٔ ۲۲

معموری روزگار ویرانی ماست

جمعیت احباب پریشانی ماست

آه از عدم عقل که در ملک وجود

چندین خلل از بی سر و سامانی ماست

شمارهٔ ۲۳

هر دم که خیال از نظرم بگذشتست

صد نیز جفا بر جگرم بگذشتست

چون شرح دهم که تا رفتم ز برت

از حادثه ها چه بر سرم بگذشتست

شمارهٔ ۲۴

آسوده دلی که زیر بار غم تست

خوش خفته سری که بر کنار غم تست

گر هست سری که بر کرانست از غم

آنست که در میان کار غم تست

شمارهٔ ۲۵

محصول من از باده پرستی غم تست

مقصود ز هشیاری و مستی غم تست

گر می نخورم و گر خورم هر دو یکیست

سرمایه ی نیستی و هستی غم تست

شمارهٔ ۲۶

از روی تو در نظر خیالی ماندست

وز وصل تو در سرم محالی ماندست

بیرون رود و بگذرد آخر روزی

در طالع من اگر و بالی ماندست

شمارهٔ ۲۷

این دست اگر چه زیر سرها بودست

جز زیر سر او جمله سودا بودست

هر چند نه حد ماست وصل چو تویی

از بدو ازل حواله ما بودست

شمارهٔ ۲۸

گفتم که برای ما قرینی بفرست

گر گندمیی نیست جوینی بفرست

حالی چو ضرورت و مهم دارم زود

تا زان برسد به نقد زینی بفرست

شمارهٔ ۲۹

درد سر بنده را مداوا بفرست

یعنی قدری می مصفا بفرست

با او سخنی است به خلوت ما را

آن یارک فیروزه قبا را بفرست

شمارهٔ ۳۰

در مذهب عاشقان قراری دگر است

این باده عشق را قراری دگر است

هر علم که در مدرسه حاصل کردم

کاری دگرست و عشق کاری دگرست

شمارهٔ ۳۱

ما کافر عشقیم مسلمان دگرست

ما مور ضعیفیم سلیمان دگرست

از ما رخ زرد و جامه پاره طلب

بازارچه قصب فروشان دگرست

شمارهٔ ۳۲

در عالم عقل مدخل عشق خوشست

جان دادن عاشق بدل عشق خوشست

در اول عمر عشق جهلست و جنون

در آخر عمر اول عشق خوشست

شمارهٔ ۳۳

هر چند که اضطراب بیش از پیش است

هم صبر صلاح دل بیش اندیش است

محروم ز خدمت تو کاری صعبست

لیکن چه کنم واقعه ای در پیش است

شمارهٔ ۳۴

آب دهن و دلت اگر تاریکست

روشن کردم ولی سخن باریکست

عکسی ز بهشت در جهان آوردند

اینک ز نزاری بشنو شاهیکست

شمارهٔ ۳۵

یاد تو به هر صبوح مفتوح منست

در هر نفسی خیال تو روح منست

کی جفت شود دل(م) دمی با دگران

تا بوی تو در دماغ مجروح منست

شمارهٔ ۳۶

از اصل نیاز کدیه شاهی منست

افلاس گواه بر گواهی منست

گر بد کردم من، تو نکو کن آخر

نیکویی تو کم ز ملاهی منست

شمارهٔ ۳۷

جام جم سعد دین نزاری اینست

با هم نفسی که دم بر آری اینست

ای یار طمع مکن بدین جام لطیف

می نوش و خموش باش باری اینست

شمارهٔ ۳۸

آن کس که ورای کفر و ایمان من اوست

مجموعه خاطر پریشان من اوست

او را و مرا ز همدگر گر خواهند

توان کردن جدا که جانان من اوست

شمارهٔ ۳۹

مخموری ما ز مستی مستی اوست

بی مایی ما و نیستی هستی اوست

تعجیل نمی کنیم دانی ز چه؟ زانک

در هر سیلی که می رود پستی اوست

شمارهٔ ۴۰

آنجا که به فال نیست آزردن دوست

واجب کند از دوست ستم بردن دوست

صبعست ولی به کام دشمن بودن

نازیدن دشمن بتر از مردن دوست

شمارهٔ ۴۱

ای گوشت خران دنبه ارزان نیکوست

هر چند گران خرند ارزان نیکوست

در شیوه کره تاختن رابض را

زین یک نیکو نیست ولی زان نیکوست

شمارهٔ ۴۲

ای یار حجاب ما همه از ماییست

کثرت همه از ماست که در یکتا نیست

نی نی غلطم که در احد کثرت نیست

کثرت همه وسواس دل هر جاییست

شمارهٔ ۴۳

در دیده ی ابر این زمستان نم نیست

گویی که مگر آب به دریا هم نیست

در آب گوارش کمی شد پیدا

یک قطره ز قطره های چشمم کم نیست

شمارهٔ ۴۴

ای یار اگر از بدو ازل وصلی نیست

پس متقلبات عصر را اصلی نیست

گر نه ز برای اتصال من و تست

پس چیست که هیچ وصل بی فصلی نیست

شمارهٔ ۴۵

خون آمد و پیراهن چشمم بگرفت

خوش یافت مگر مأمن چشمت بگرفت

از بس که به غمزه خون ناحق کردی

خونی که چنین دامن چشمت بگرفت

شمارهٔ ۴۶

ختمست به غمزه دلبری بر چشمت

مستست چو چشم نرگس تر چشمت

در چشم تو چون کسی نیاید هرگز؟

جز خون دلم که آمد اندر چشمت

شمارهٔ ۴۷

گفتی که کی آمد و کجا بود و کجاست؟

چندین حیرت در رهت ای دوست چراست؟

آن همچو من و تو استحالت نکند

کژ می نگری از آن نمی بینی راست

شمارهٔ ۴۸

از دست رقیبان مخالف چپ و راست

با یارم اگر وصل نمی آید راست

تا خود چه خیال می پزد افسرده

دیوار حجاب نیست جانان با ماست

شمارهٔ ۴۹

چشم تو ز بس که کرد خون از چپ و راست

در خون چو دلم غرق شد آنک پیداست

گر خون دلم نه غمزه ی شوخ تو ریخت

پس دامن چشم مستت آلوده است؟

شمارهٔ ۵۰

با یار بگفتم به زبانی که مراست

گر آرزوی روی تو جانم برخاست

چون روی تو ماه نیست روشن، گفتم

چون قد تو سرو نیست، می گویم راست

شمارهٔ ۵۱

هر صبح که جام عشق گیرم بر دست

سرمایه نیستی کنم در سر هست

هر لحظه برانگیخت قیامت ز وجود

هر جرعه ز جان تو که در جام بنشست

شمارهٔ ۵۲

دیرست که خواجه مجددین از سر دست

ننوشت و نکرد یاد ما چیزی هست

کو معتمدی که گوید اسباب معاش

گر می شود اطلاق براتی بفرست

شمارهٔ ۵۳

در دامن دوستان دانا زن دست

گر دانایی توان ز نادانی رست

با آنک سخن ز نیستی باید گفت

هرگز نتوان گفت ز هستیت هست

شمارهٔ ۵۴

گویند که ای زمام دل داده ز دست

چونست که شوریده و مستی پیوست

از زلف تو یک حلقه و صد بیدل صد

وز جام تو یک جرعه و صد عاشق ماست

شمارهٔ ۵۵

ای دل چو بدو نیک جهان بر گذرست

شادی کن و غم مخور که دنیا سمرست

سر گشتگی من و تو از چرخ مدان

کو هم ز من و تو نیز سرگشته تر است

شمارهٔ ۵۶

زان روی که روی عاشقان در یادست

یک رو نی، که رویها بسیارست

یک روی شو و روی بگردان ز دو روی

زیرا که دو روی روی در دیوارست

شمارهٔ ۵۷

می گر چه که طبع تلخ، شورانگیز ست

موتی است حقیقت که حیات آمیزست

کندست ازو فهم فرو بسته دهان

با عقلش از آن همیشه دندان تیزست

شمارهٔ ۵۸

با دیده و ره ندیده بسیار کس است

با دیده وری رو اگرت دست رس است

نادیده به خویشتن به جایی نرسی

در خانه اگر کس است این نکته بس است

شمارهٔ ۵۹

گر هیچ هدایتی کند عزمی جست

داریم توکلی و تسلیمی سست

ما گر چه گناهکار و بد کرداریم

یا رب همه امید به بخشایش توست

شمارهٔ ۶۰

دیدار به ما نمود و در پرده نشست

نگشاده ره وصال و در، بر ما بست

با ما نه به صورت و به معنی با ما

آنجا که من نیست، ببین آنجا هست

شمارهٔ ۶۱

کفر از سر زلفین تو در عین حق است

گل از رخ زیبای تو اول ورق است

از مشک جفا لاف مزن گر بینی

کز بوی عرقچین تو چین در عرق است

شمارهٔ ۶۲

بیداد ز عقل و خرد و هوش و دل است

فریاد ز باد و آتش و آب و گل است

گر می خورد و عقل و دل و خوش برد

گر می بیند کو بتر از من بحل است

شمارهٔ ۶۳

تشنیع که می زنند بر من چهار است

بار دل اهل دل هم از نااهل است

چون بوته ز کارگاه برون آرند

روشن بنماید محک زر سهل است

شمارهٔ ۶۴

خودین چه کند چون نظرش کوتاه است

او حب و غریب و بر صراطش راه است

سر رشته مده ز دست تا گم نشوی

با حبل متین باش که ره بر چاه است

شمارهٔ ۶۵

در هر دوری عاشق و معشوقی هست

گویم حکم برفتست ز مبدای الست

از لیلی و مجنون و ز شیرین فرهاد

این رمز بس، ار فهم کنی نکته ی هست

شمارهٔ ۶۶

گوید به من که چونی و حالت چیست

از مرگ بتر که بی تو می باید زیست

در شهر کسی دیگر نمی دانم کیست

کو محنت من شنید بر من نگریست

شمارهٔ ۶۷

بس خلق که بر آمده (و) رفته گریست

نا رفته در این گنبد درد آمده‌ کیست

مستغرق این جهان فانی نشوی

گر بشناسی کامدن و رفتن چیست

شمارهٔ ۶۸

من مستم و مستی من از بی خبریست

ای بی خبران آنک خبر دارد کیست؟

فی الجمله میان مستی و هوشیاری

چیزیست که آن بگویم از دانی چیست

شمارهٔ ۶۹

دیر آمد و زود برفت و ما را بگذاشت

آری سر ما مگر ازین بیش نذاشت

یار از بر ما رفت و کم انگاشت مرا

زین به نظری کند دلم می پنداشت

شمارهٔ ۷۰

جل صبح خمیر خاک آدم که سرشت

زان قوم نیم که ترسم از دوزخ زشت

بیهوده چه غم خورم که معلومم نیست

تا بر سر من در ازل ایزد چه نوشت

شمارهٔ ۷۱

زان طایفه نیستم که نازم به بهشت

بازش که برون کرد و که بردش به بهشت

گوساله سامری سخن گوی که کرد

موسی ز که خشم کرد و نعبان به که هشت

شمارهٔ ۷۲

ای مطلع آفتاب رخشان، رایت

نه طیره ی طلعت جهان آرایت

چون دامنت آفتاب خواهد هر دم

کز روی تفاخر اوفتد در پایت

شمارهٔ ۷۳

ایزد به تو زینت جهانبانی داد

گوش شنوایی و زباندانی داد

امروز بده داد و بترس از داور

زان روز براندیش که نتوانی داد

شمارهٔ ۷۴

هر دم زدنی فلک دگرگون گردد

هر دون سخی ای و هر سخی دون گردد

زاندیشه آنک تا دگر چون گردد

دل در بر زیرکان همی خون گردد

شمارهٔ ۷۵

هر لحظه دمم غمت فرو می‌بندد

در آمد و شد گره برو می‌بندد

دشوار اگر می رود و می آید

ز آنست که درد دل درو می بندد

شمارهٔ ۷۶

هر کز تو برید، کی کجا پیوندد؟

بیگانه به آشنا کجا پیوندد؟

تن حاصل جانست و از تن برود

شک نیست که جان به جان ما بپیوندد

شمارهٔ ۷۷

ما را غم تو زیر و زبر می دارد

هر روز ز هر روز بتر می دارد

صبرم که رسیدست به طاقت کارش

از دست غم تو پای بر می دارد

شمارهٔ ۷۸

ای شمس سرت میل به پستی دارد

چشمت هوس خاک پرستی دارد

باران صبوحی به سرت آمده‌اند

برخیز، اگر هوایِ مستی دارد

شمارهٔ ۷۹

جانست شراب ترک جان نتوان کرد

زو گر چه گرانست کران نتوان کرد

هر رنج که از شراب ظاهر گردد

الا به شراب دفع آن نتوان کرد

شمارهٔ ۸۰

گر عزم شرایع و سن خواهم کرد

ور قصد چمانه و چمن خواهم کرد

در مملکت وجود چه بیش و چه کم

از طاعت و معصیت که من خواهم کرد

شمارهٔ ۸۱

آمد به برم یار و شبیخون آورد

بر دست گرفته جام گلگون آورد

گفتم که مگر به خویشتن باز آیم

یکباره مرا زخویش بیرون آورد

شمارهٔ ۸۲

آن روز نگر که جان کم تن گیرد

یا عادت تو طبیعت من گیرد

آن کن که به حشر دست گیرت باشد

چیزی مکن ای دوست که دامن گیرد

شمارهٔ ۸۳

سودای تو دست در گریبانم زد

اندوه تو چون صاعقه بر جانم زد

تا دست ز هر دو کون کوته نکنم

در کوی زنخدان تو نتوانم زد

شمارهٔ ۸۴

بزمی است که اهل دل چنین جا باشد

کز هشت درش بهشت پیدا باشد

وین طرفه که هر که بایدش لعل مذاب

با کشتی می بر لب دریا باشد

شمارهٔ ۸۵

آنرا که سر و دل ملامت باشد

پیوسته کشنده‌ی غرامت باشد

با خویش کجا رسی به مقصد، هیهات!

از خود بدر آمدن قیامت باشد

شمارهٔ ۸۶

از دوست مرا وانگری بس باشد

وز گوشه‌ی چشمش نظری بس باشد

از منزل کثرتم به وحدت بردن

بسیار نگویم قدری بس باشد

شمارهٔ ۸۷

یک نکته گر از لفظ مقدس باشد

با من به از آنک با همه کس باشد

چندانک بگوید به اشارت که هنوز

بر هم زدی هم به همین بس باشد

شمارهٔ ۸۸

پیوند حقیقی کشش جان باشد

نه وصل عنان گیر، نه هجران باشد

گر شخص به من نماید انجاگو باش

جان می‌باید که پیش جانان باشد

شمارهٔ ۸۹

می آینه‌ی خاطر رخشان باشد

جانست وز جان چه خوش‌ترست آن باشد

دانی که کجا بود چنین جان پرور

در خدمت اتسزبن طوغان باشد

شمارهٔ ۹۰

بارم که به خُلق و خَلق نیکو باشد

آرام و قرار دل من او باشد

کان دهنش هست پر از لؤلؤتر

کان دید کسی که پر زلؤلؤ باشد

شمارهٔ ۹۱

با ما نه جهنم و نه مینو باشد

نی بر غلطم که هر دو نیکو باشد

اینجا که منم کس نبود الا من

آنجا دگری نیست همه او باشد

شمارهٔ ۹۲

کُنجی که درو گنج الهی باشد

هر چیز کزان گنج بخواهی باشد

درویش که درویش بود سلطانست

در فقر کمال پادشاهی باشد

شمارهٔ ۹۳

روزی که مرا از تو جدایی باشد

از چرخ نشان بی وفایی باشد

تاریک شود همه جهان بر چشمم

بی نور مرا چه روشنایی باشد

شمارهٔ ۹۴

کی همچو تو مریم آستینی باشد

ممکن نه که در هیچ زمینی باشند

هر گه که تو چین از آستین باز کنی

در هر چینی خراج چینی باشند

شمارهٔ ۹۵

بر من به سر از عمر چنین خواهد شد

بس خون که ز دیده بر زمین خواهد شد

با ما سخن از دنیی و دین می‌گویند

نه آن به حجاب ما نه این خواهد شد

شمارهٔ ۹۶

ای عقل چرا زبون دل باید شد

مفتون بت چین و چگل باید شد

آن روز مرا بزیر ژل باید شد

کز روی محققان خجل باید شد

شمارهٔ ۹۷

می‌ترسم از آن خط که جهان در تو کشد

تیر فلک از حد کمان در تو کشد

گر هیچ سیه کاری زشتت روزی

بر روی افتد خلق زبان در تو کشد

شمارهٔ ۹۸

ای دل سر و کارت ار چه بی‌سامان شد

با یار ز انصاف برون نتوان شد

ابرست رقیب و مه نو روی جیب

چون ابر برآمد مه نو پنهان شد

شمارهٔ ۹۹

این ره روشن مرا ز انفاس تو شد

وین بی‌خبری در سرم از کاس تو شد

در گوش دلم ز حقه ستر انام

درّیست که آن سفته به الماس تو شد

شمارهٔ ۱۰۰

می ده که ز جانم رمقی بیش نماند

صبرم ز دل مصلحت اندیش نماند

حیض همه روزه داشت زان شد مستور

وز دختر رز هیچ که عذر پیش نماند

شمارهٔ ۱۰۱

آن به که ز روزگار نیکی ماند

کز بد همه زشت و مرده ریگی ماند

با اهل صفا پیاله از دست منه

تا در خم روزگار سیکی ماند

شمارهٔ ۱۰۲

دروازه‌ی روزگار اگر بربندند

و اجزای زمین به آسمان بربندند

برمی‌دهد از مهر زمین دل من

تا روز اجل که آیم از سر بندند

شمارهٔ ۱۰۳

در حلقه عشق هر که را جا کردند

دل فارغش از معاد و مبدا کردند

تو دیده نداری که بینی گرنه

سرّیست که بر دو کون پیدا کردند

شمارهٔ ۱۰۴

ای یار به تو گر دگری بفرستند

در هستی خویشت اثری بفرستند

با خویشتنت از دگری نیست خبر

بس بی‌خبری، باخبری بفرستند

شمارهٔ ۱۰۵

مهر و مه اگر مهر نگینت بوسند

هر جا که قدم نهی زمینت بوسند

بر قاعده‌ی خلیفه می شاید اگر

شاهان زمانه آستینت بوسند

شمارهٔ ۱۰۶

این دم همه کس را نبود تا که زند

در عشق منادی تولا که زند؟

ما هیچ به خود نه‌ایم و با او همه‌ایم

آری لِمَنِ المُلک به جز ما که زند؟

شمارهٔ ۱۰۷

آن‌ها که همیشه در قیامت باشند

پیوسته کشنده‌ی غرامت باشند

از دل همه روزه در غرابت افتند

وز بد همه ساله در ملامت باشند

شمارهٔ ۱۰۸

با ما نه کند مگر از آنها که کند

گر چه نبود عجب چنان ها که کند

نه روی شفاعت خطاها که کنیم

نه طاقت صبر امتحان ها که کند

شمارهٔ ۱۰۹

عشقی که چو عشق ماست نقصان نکند

آن به که زیاده روی پنهان نکند

خاصیّت عشقی که مجازی نبود

دردیست که جستجوی درمان نکند

شمارهٔ ۱۱۰

ناهید زرشک پیرهن پاره کند

کز دور نظر تیز درین باره کند

خورشید که صنعتش مرصّع کاریست

زیبد که نگین‌هاش سیاره کند

شمارهٔ ۱۱۱

هر جا که گدایی و شهی خواهد بود

هر یک زدوگانه را رهی خواهد بود

بیدادی برمی‌کشم و می‌گویم

نیکست که هم داد گهی خواهد بود

شمارهٔ ۱۱۲

آن کو زمی شبانه مخمور بود

نزدیک خرد ز زندگی دور بود

دل سوخته آتش غم را مرهم

خونیست که نامش آب انگور بود

شمارهٔ ۱۱۳

در فطرت من گر گل و گر خار بود

اینجا سخن بیهده بسیار بود

حق می‌گویم که دوست با دوست رسد

من می دانم که یار با یار رسد

شمارهٔ ۱۱۴

هرگز دل من زبخت خشنود نبود

می خواست ولی زعشق پر سود نبود

بگذشت شب عمر و در و حاصل من

چون اول افسانه همه بود و نبود

سفرنامه

بخش ۱ - سفرنامه : قل نزاری قل هو اللهُ احد

بخش ۲ - حکایت : بذله ای خوش یادم آمد حسب حال

بخش ۳ - آغاز کتاب : روزگاری خرم و خوش داشتیم

بخش ۴ - حکایت : با یکی از جمع اخوان الصفاء

بخش ۵ - حکایت : نو مریدی کردی از پیری سؤال

بخش ۶ - حکایت : از پدر دارم حیاتش دیرباد

بخش ۷ - حکایت : گفت اسپهبد به پیشین روزگار

بخش ۸ - حکایت : حالتی افتاد شیخی را مگر

بخش ۹ - حکایت : بود در اطراف آذربایجان

بخش ۱۰ - حکایت : بود رندی سخت مخمر هولناک

بخش ۱۱ - حکایت : عورتی در گوکچه دیدم سوگوار

بخش ۱۲ - حکایت : داشتم یاری به صدق آراسته

بخش ۱۳ - مراجعت کردن از سفر و آمدن به وطن : بی نیازا بر نیاز ما ببخش

بخش ۱ - سفرنامه

قل نزاری قل هو اللهُ احد

ابتدا کن ذکر اللهُ الصمد

لم یلد بی مثل ولم یولد که هست

قدرتش دارندۀ بالا و پست

لم یکن پاکا له کفوا احد

کافرید از خاک انسان را جسد

آنکه عاجز کرد ذات پاک او

عقل را از غایت ادراک او

آنکه بر هستی ذاتش هر چه هست

حجتی دارد ز دیوان الست

آنکه شخص معرفت را ذات ازوست

کل موجودات و مخلوقات ازوست

آنکه ناطق کرد مشتی خاک را

تا ستایش کرد جان پاک را

پیشوای اهل ایمان مصطفیٰ

شخص موجودات را جان مصطفیٰ

آن محمد کز قبول داورش

سجده گاه جن و انس آمد درش

أمّی صادق بقول بی خلاف

کرده بر صدقش دو عالم اعتراف

مظهر دعوت به دین بی خلل

مکمل سنت به علم بی بدل

بعد حمد احمد و نعت رسول

آفرین بر جان هر صاحب قبول

من ز حق گویم که نپسندد خرد

هرگز از باطل نگویم نیک و بد

آن بحق بر جای حق بنشستگان

وان بحق چون رگ بجان پیوستگان

بدعت اندازان دین برداشته

رسم و آیین پیمبر داشته

داستانی از ریاست بی نیاز

پاک دین و پاک رأی و پاک باز

جمله صاحب درد اما بی‌مرض

جمله عین عشق اما بی‌غرض

عشق ورزیدن نباشد بر گزاف

عشق دورست ای پسر از شین و قاف

هست قافش قاف و شینش شین عشق

عین بی شین قاف یعنی عین عشق

کیست پیر عقل با چندان کمال

طفل ابجد خوان عشق لاابال

طینت مجنون عجین از عشق بود

در وجودش نور و طین از عشق بود

لوح دل پر کرد از دستان عشق

تا سبق برد از دبیرستان عشق

عقل تا از مادر فطرت بزاد

عشق همچون طفل بندش برنهاد

بر فلک زد پرتو انوار عشق

آسمان چون ذره شد در کار عشق

جوهر عالم نظام از عشق یافت

خاک آدم عز و نام از عشق یافت

ذرۀ حسن از نقاب آمد پدید

عاشقان را اضطراب آمد پدید

عشق چون بحریست مطلق جان چو حوت

عشق جان را زنده میدارد به قوت

گر نبودی عشق همراه نفس

دم نیارستی زد اندر عشق کس

ورنه عشق اندر زبان داخل بدی

قدرتش در نطق کی حاصل بدی

ورنه نور عشق بودی در بصر

کس نیارستی به حق کردن نظر

ورنه بودی در مشام از عشق بوی

مشک کی بشناختی از خاک کوی

ورنه بودی سینه منزلگاه عشق

بودی از افسردگان در راه عشق

ورنه باشد در قدم از عشق سَیر

کی تواند رفتن اندر راه خَیر

ورنه حرز عشق بر بازو بود

پس تفاوت از چه در نیرو بود

ورنه زور از عشق شیرین یافتی

کوه را فرهاد چون بشکافتی

دل که نکند عشق منشورش سِجِل

پارۀ سنگ سیه باشد نه دل

هر که از عشقش نه شوری در سرست

گر به صورت مردم، از خر کمترست

بخش ۲ - حکایت

بذله ای خوش یادم آمد حسب حال

از بزرگی در لطافت بی همال

گفت وقتی واعظی در کشوری

از برای وعظ شد بر منبری

خوش نفس شیرین سخن گیرا دمی

در فصاحت سخت کوشی محکمی

گر کسی را گفت هست از من سؤال

وقت ازین بهتر ندانم لامحال

هر که را از من سؤالی خاطرست

گو بکن اینک جوابش حاضرست

بود خر گم کرده ای بر پای خاست

گفت گم کردم خری بنگر کجاست

گفت بنشین تا بگویم دم مزن

مجلس تذکیر من برهم مزن

مرد خر را از سر خود باز کرد

قصه ای در باب عشق آغاز کرد

حاضران را دل خدا داند کجا

ریش بالان کرده سرها در هوا

گفت در اثنای حال ای امتان

کیست کو عاشق نشد از جملتان

زین گرانجانی سبک بر پای خاست

گفت اینک شاهد عالم خداست

من که در اوقات پنجه سال زیست

عاشقی هرگز ندانستم که چیست

از سر منبر به خر گم کرده پیر

گفت هین اینک خرت ریشش بگیر

هر که را خاطر نه جای دیگرست

یعنی عاشق نیست، از خر کمترست

بخش ۳ - آغاز کتاب

روزگاری خرم و خوش داشتیم

گرچه جایی دل مشوش داشتیم

بودمی من چندگاه از مکر و کید

فارغ از رد و قبول عمر و زید

مجلس عشرت مدام آراسته

همنشینان جمله دل برخاسته

هر یک از جایی دگر تشویش ناک

لیک در جمعیت از تشویش پاک

در ره عشق آمده چالاکی و چست

با دلی صد پاره و عزمی درست

جمله واحد در طریق اتحاد

راست گویم یک‌دل و یک اعتقاد

کرده با یک حرف از شش هفت اسم

رفته در یک پیرهن شش هفت جسم

همگان ثابت قدم صاحب وفا

چون بود آیین اخوان الصفا

از قضا چشم بد اندر من رسید

وقت ایشان باد در عیش لذیذ

چرخ بی بنیاد اگر بیخم بکند

قرعۀ عزم سفر بر من فکند

دشمنی خود کار چرخ تند خوست

هرگز از دشمن نیاید بوی دوست

تا مرا از پردۀ عشاق باز

در عراق افکند بی ترتیب و ساز

نی غلط کردم که خوش رفتیم و شاد

ابتدا و انتها محمود باد

عمدۀ آفاق تاج الدین عمید

آنکه باد اقبال و عمرش بر مزید

نور مصباح دل بینای من

وز طریق اصطلاح آقای من

طالع فرخنده ز اختر در گرفت

وز قهستان عزم اردو بر گرفت

غرّۀ شوال سه شنبه ز تون

بر طریق اصفهان آمد برون

سال نو بر ششصد و هفتاد و هشت

بود کز تاریخ هجرت میگذشت

من که دایم هم‌عنانش بودمی

یار پیدا و نهانش بودمی

بوده در سرّا و ضرّا پیش او

تابع رای صلاح اندیش او

معتقد در نیک و بد، در نفع و ضر

متفق هم در سفر هم در حضر

کرده با یاران خاص الخاص او

زیر مقدم جادۀ اخلاص او

در سر از انصاف شوری داشتم

دامن شیرین ز کف نگذاشتم

آمدیم القصه با اندک شمار

در صفاهان اول فصل بهار

اصفهان همچون بهشتی تازه بود

بلکه صد ره خوشتر از آوازه بود

زنده رودش خوشتر از جوی بهشت

بر هر اطرافش درختستان و کشت

گلستان در گلستان آراسته

من چو بلبل با دلی برخاسته

سینه ای از آتش اندوه داغ

گه به خانه گه به کوی و گه به باغ

بر صفاهان زان گرفتم راه را

تا ببینم یار ایرانشاه را

آن جهان فضل را جان آمده

افسری بر سر ز اعیان آمده

خرقۀ او زهد و تقوی را نظام

سلک نظمش ملک معنی را نظام

مونس ایام تنهایی من

راست گویم کُحل بینایی من

محرم راز نهان و آشکار

همدم و هم صحبت لیل و نهار

یار نیکو عهد و نیکو ذات من

داشته پیوسته خوش اوقات من

هر دو بعد از ترک چنگ و نای و نوش

بوده از یک پیر باهم خرقه پوش

او هنوز انصاف را پرهیزگار

من شکسته توبه همچون زلف یار

او ریاضت می‌کند با زاهدان

من مروّق می‌کشم با شاهدان

او گرفته حلقۀ مسجد به چنگ

من گرفته روز و شب گیسوی چنگ

او چو دیگر پارسایان در صلاح

من چو رندان باده در کف هر صباح

خدمتش بار دگر در یافتم

وز حضورش حظ وافر یافتم

داشتم دیرینه در سر این هوس

از صفاهانم مراد این بود و بس

وقت‌ها با من وصیت کرده بود

حق صحبت نیز یاد آورده بود

کز برای خاطر من عزم کن

یادگاری دوستان را نظم کن

سرگذشت این سفر در پیش گیر

امتحان از طبع دوراندیش گیر

نیک و بد در هر مقامی فکر کن

حاضران و غایبان را ذکر کن

(گرچه حالی لایق تالیف نیست

عذر میخواهم که بی تکلیف نیست

می نیرزد رنجه کردن خامه ای

خوش نباشد نظم محنت نامه ای

سرگذشت این سفر زیبا و زشت

می‌توان بر کهنه تقویمی نوشت

کرده ام هر گونه زین افسانه طرح

بر ولا هرگز نگوید مست شرح)

مست بودم بیشتر اوقات مست

مست را ترتیب برناید ز دست

زین غرض مقصود من افسانه نیست

وصف و شرح گلخن و کاشانه نیست

هست ذکر دوستان معهود من

ذکر ایشانست ازین مقصود من

گر بود یک بیت ازین مقبول یار

یک نشان از دوستان بس یادگار

ذکر یاران گر نباشد عیب‌ناک

آن دگر گر حشو باشد نیست باک

گرچه کردم جهد تاحالی بود

وز ریا این مختصر خالی بود

نیک و بد در هم زدم بسیار کی

هست در پهلوی گل هم خار کی

خلوت آزادگان در هیچ عهد

بی سبر قو بر نیاوردست جهد

نیمۀ ذوالقعده باز از اصفهان

رخت ما بر بست گردون ناگهان

موسم گل آمدیم اندر نطنز

بر بهشت از خرّمی می‌کرد طنز

یک دو روز آنجا ز بهر نای و نوش

چون عصیر از می برآوردیم جوش

در سوم روز از پِگه برخاستیم

از پی کوچ اسب و استر خواستیم

بعد عید ار ساکن ار تیز آمدیم

غرۀ مه را به تبریز آمدیم

یافتم شهری مکان عیش و سور

بلکه فردوسی پر از غِلمان و حور

جنتی کش حور پیرامن بود

جای من وقتی که دل با من بود

سایه بان عیش بر پروین زدیم

باده ها با خواجه فخرالدین زدیم

روزها برده به شب شبها به روز

بر سماع چنگ و روی دل‌فروز

سیف کاشانی خدایش بار باد

وز درخت عمر برخوردار باد

روز و شب پیوسته با ما می‌سپرد

در میانش بود با ما صاف و دُرد

شب نبودی جز به می تسکین من

چنگی شمسو تا سحر بالین من

بی خبر می‌بودم از جام شراب

باز می‌رستم زمانی از عذاب

هر چه عقل از پیش من بر خاستی

موج شوق از قصر تن برخاستی

عقل دامن گیر شوقم می‌نبود

چاشنی صبر و ذوقم می نبود

عشق بازی کار هر دلتنگ نیست

در طریق عشق نام و ننگ نیست

تا مگر با همدمی یک دم زنند

شاید از دنیا و دین برهم زنند

هم به تبریزم جوانی بدترین

ای که بادا بر جوانان آفرین

داشتم با او به رسم یاریی

وقت فرقت دست در بی کاریی

بافتی اما نه قادر بد در آن

شعر شعری همچو دیگر خواهران

بهر تسکین دل بی خویش من

باز گفتی سرگذشتی پیش من

گفت وقتی دل ببرد از من کسی

همچو من بودند ازو بیدل بسی

هیچ کس را دل نمی‌شد سیر ازو

پای خلقی بر سر شمشیر ازو

حسن بی اندازه و بازار تیز

او ز غوغای عوام اندر گریز

چون نمی شد دیده خشنود از ویم

هیچ آسایش نمی بود از ویم

بر امید انتظاری زان پسر

می‌کشیدم چون نمی‌شد زان بسر

تا ز جست‌و‌جو و گفت‌و‌گوی او

عاقبت معلوم کردم خوی او

رغبت دیوانه دیدن داشتی

هیچ این عادت فرو نگذاشتی

هرچه عزم طوف کردی آن پسر

بر در دارالشفا کردی گذر

بود از آن شیرین لبم در سینه شور

سر بر آوردم به ناپاکی به زور

بیش از آنم برگ غم خوردن نبود

چاره جز دیوانگی کردن نبود

خویشتن را ساختم دیوانه ای

می شدم نشناخت در هر خانه ای

می‌شکستم می‌زدم می‌سوختم

بر خود القصه جهان بفروختم

عاقبت یک روز جمع ناخوشان

بر سر زنجیر بردندم کشان

با من از شادی نه جوهر نه عرض

رفتم از بازار در دارالمرض

هم به دست خود در آن زندان‌سرای

کردم اندر حلقۀ زنجیر پای

وان پسر هر هفته می‌آمد به طوف

نه ز پدر بیم و نه از استاد خوف

پیش من چون خرمن گل می نشست

حاسدان را خار در پا می‌شکست

من حکایتهای لایق گفتمی

جمله با طبعش موافق گفتمی

بیتها پیوسته از املای من

امتحانها کردی از انشای من

مدتی پایم در آن زنجیر بود

تا بود آنچه از ازل تقدیر بود

چون گرفتی پیش راهی را نخست

قصد مقصد کن به عزمی تندرست

نیست عاشق پای بند نام و ننگ

نام و ننگ عاشقان شیشه ست و سنگ

هر که را دل خویشتن رایی کند

پای در زنجیر رسوایی کند

سست مرد ارچه جوانمردست و راد

دولتش محروم دارد از مراد

لعل را بیرون ز سنگ آورده‌اند

گوهر از کام نهنگ آورده‌اند

همچو مجنون غیر لیلی هرچه هست

همچو بت بر یکدگر باید شکست

انس و خو با دام و دد باید گرفت

ترک نام و ننگ خود باید گرفت

سنگ نه بر دل که چون فرهاد گرد

کام دل نابرده جان خواهی سپرد

عشق زین برنام بدنامی زند

کام دل بر سنگ بدنامی زند

سر بنه بر سنگ غم فرهاد‌وار

یاسر خود گیر و رو آزادوار

بود شاگردی مگر فرهاد را

چون شنود آن واقعه استاد را

راه کوه بیستون پرسید و رفت

پیش او آمد دلی پرتاب و تفت

دیدش افتاده در آن خارا کمر

گاه سر می‌زد در آن گاهی تبر

اول اندر پای استاد اوفتاد

بعد از آن دستش به خدمت بوسه داد

مشفقانه گریه ای آغاز کرد

پس ملامت خانه را در باز کرد

گفت ای در هر هنر چون عقل فرد

چون کنی کاری که هرگز کس نکرد

بیستون را خود به سر بشکافتن

این غرض در عقل گنجد یافتن

تو به تلخی می‌گذاری در عذاب

فارغ از شور تو شیرین در شراب

نام شیرین چون به گوش آمد ورا

جملگی اعضا به جوش آمد ورا

بانگ بر شاگرد زد شوریده سر

کین چه گستاخیست ای کوته نظر

در میان سنگی‌ست از من تا به دوست

کان مرا در گردن از خرسنگ اوست

گر به سر هامون توانم کردنش

می‌زنم تا بفکنم از گردنش

تا بمیرم می‌زنم سر بر کمر

یا کنم با دوست دستی در کمر

بیستون در چشم تو دارد محل

گرنه اندر دست من مومی‌ست حل

در دلت گر ذره ای زین غم بدی

کوه در چشمت ز کاهی کم بدی

بخش ۴ - حکایت

با یکی از جمع اخوان الصفاء

رفتم از بازار در دارالشفاء

محرمی رازی همی گفتم بدو

قصه خود باز میگفتم بدو

کز شکیبایی دلم فرسوده شد

نقد عمرم در سر نابوده شد

بیش ازینم طاقت دوری نماند

احتمالم رفت و مستوری نماند

روزگار انتظارم دیر شد

خاطرم از زندگانی سیر شد

در سر صبر و شکیبایی شدم

تا کی از هجران که سودایی شدم

از قضا دیوانه ای در بند بود

قصۀ من هرچه گفتم می‌شنود

چون حدیث صبر و سودا گوش کرد

بانگ بر من زد مرا خاموش کرد

گفت اگر در سر تو سودا داریی

همچو من این بند بر پا داریی

در خراسان عاشقی شرمی بدار

آخرای غافل به تبریزت چه کار

همچو من در بند و در زندان نه ای

خود گرفتم بیدلی بی جان نه ای

عشق را بر خود بر عنایی مبند

غافلی عاشق نه ای بر خود مخند

آتشم دیوانه در خرمن فکند

شور از آن شیرین سخن در من فکند

آخرای دل تا یکی کم کاستی

بشنو از دیوانه این راستی

پیش عقل خویشتن برخاستن

چیست رنج افزودن و جان کاستن

غره چون کفتار در غار غرور

غافل از گرگ اجل قانع به زور

موسی جان را نه ای ار خیل تاش

پس رو فرعون نفس آخر مباش

بر سر نمرودیان ما و من

سنگ تسبیح خلیل الله زن

هم به لاحول قناعت هر نفس

دفع کن تلبیس ابلیس هوس

همچو بیژن مبتلا در چه نه ای

پس چرا چون رستم اندر ره نه ای

قیس دور از کوی لیلی کی بدی

گرنه کعبه ناگزیر وی بدی

بیستونی پرده فرهاد بود

غایب از شیرین نه از بیداد بود

چیست دامن گیرت ای بیهوده گوی

جز گرانی کژ نشین و راست گوی

پنجم ماه صفر با نوکران

در رکاب صاحب صاحبقران

صاحب دیوان عالم شمس دین

شاه را دستور اعظم شمس دین

وقت قامت گفتن شبخیز بود

که اتفاق رفتن از تبریز بود

بی توقف یک دو منزل شد یله

تا به دریابی که خوانندش تله

پیش دریا روز منزل ساختند

بارگاه خواجه بر افراختند

آن تله بحرى عجب مقهور بود

در میانش قلعۀ معمور بود

جای گنج پادشاه کامکار

بر سرش سی اژدهای پاسدار

صبحدم دریا ز پس بگذاشتیم

منزل آن روز دگر خوی داشتیم

خوی ز بس ترک ختایی چون ختن

منزلی ایمن ولیکن پر فتن

شهری از بس لاله و گل چون بهار

مرغزاری چون بهشتش بر کنار

آنگه از خوی در الاطاق آمدیم

جفت غم و ز خرمی طاق آمدیم

لحظه لحظه دم به دم در انتظار

که اتفاق رجعت افتد زان دیار

مجمع اردو به الاطاق بود

زانکه الاطاقشان ییلاق بود

راستی خوش موضعی خوش منزلی

جای نزهت هر کرا باشد دلی

چشمه های آب سرد از هر طرف

ناودان سبزه از جو چون صدف

از پری گویی همه صحراپرست

وز هوا کام شقایق پر دُرست

یا مگر فردوس بگشادند در

حوریان را در جهان دادند سر

هر که چشمش بر چنان ماهی فتاد

تا به سالی از خودش نامد بیاد

عالمی از تنگ چشمان تنگ دل

جمله سیمین تن ولیکن سنگدل

اهل دل را دل به زاری جان به لب

چون پر بوم از کله شان مضطرب

هر که را خاطر به کاکلشان فتاد

پای در ره نانهاده سر نهاد

داشتم در دل گران دریا مگر

کشتی جان را به جهد آرم به در

گفتم آخر بگذرد بوک از وبال

خود توقف را نبد چندان مجال

تا در آن بودیم لشگر بر نشست

راه بیرون آمدن یاسا به بست

رأیت کشور گشای پادشاه

سوی گرجستان برون آمد به راه

شاه را بر قلب ار من راه بود

ملک ار من دیدنش دلخواه بود

شهرهایی کز بلاد ارمن است

معتبر پیوسته در چشم من است

بر فراز سنگ خارا ساخته

ژرف رودی پیش شهر انداخته

سقف و دیوار و ستون هر مقام

کرده از سنگ تراشیده تمام

حصنی از خارا برآورده رفیع

کرده بر بارو عملهای بدیع

ساخته بت‌خانه ها در وی چنان

کز تحیر در دهان ماند بنان

آنچنان جا بت پرستی همچو من

بگذرد از می تھی ناکرده دن

ای دریغا صبر می‌بایست کرد

با مغان یک هفته می‌بایست خورد

مرد عاقل را که فرصت کرد فوت

زندگانی شد بر و از غصه موت

عزم گرجستان زالی شد درست

باز گویم قصه ای از ره نخست

عقبه های سخت و راهی سنگلاخ

تنگ بر خلق جهان ملک فراخ

من به حیرت مانده چون خر در خلاب

سینه ای پر آتش و چشمی پر آب

رفته بر افلاک روزی چند بار

در بلندی کرده بر چرخ افتخار

او ز مقابل کوه بام آسمان

آمده با تحت اسفل هر زمان

آسمان پوشیده در لیل و نهار

میغ همچون ابر چشمم سیل بار

عالم از مهر دل من گرم بود

آفتاب اندر حجاب شرم بود

خاک ره صد بار بر سر کردمی

گرنه ز آب دیده ره تر کردمی

گر به گرجستان درون گویم که من

آدمی دیدم دروغست این سخن

آدمی نه عالمی مریخ روی

ماده و نر سبز چشم و زرد موی

دایم از خورشید چون پوشیده اند

لاجرم خامند و ناجوشیده اند

جمله ترسا ملت و اغلب کشیش

شانه شان هرگز ندیده بود ریش

معجری پوشیده بر زیر کلاه

کرده همچون سوگیان معجر سیاه

گرچه مقلوبست هفت اندامشان

از جهان گم بوده بادا نامشان

عورتانشان جمله بی ایزار پای

خر بسی بهتر بود زیشان بگای

بی نمازان قحبگان زشت خس

کارشان کردن ز سرگین خشت و بس

گشته تا زانو به سرگین در ز کعب

راستی را از در دیرند و لعب

ای نزاری درج دل سر باز کن

قصه کیتو کرخ آغاز کن

راستی را کوه و دشتش چون بهار

کشت زار و لاله زاره و سبزه زار

خاک و بومش بی نهایت مرتفع

بیخ داروها در و بس منتفع

لیک از بس باد رستاخیز بود

زخم بادش نقش از آهن می‌ربود

تا در و بودیم کس آشی نخورد

که آتش از طوفان بادش بر نکرد

قلب تابستان در و سرمای سخت

هست از آن اغلب مواضع بیدرخت

شمس در خرچنگ می‌باشد هنوز

برف می‌ریزد هوایش در تموز

قرب پنجه روز بد در وی مقام

بگذرد هم عاقبت ناکام و کام

گرچه باشی در حوادث پای بست

صبر کن که امید استخلاص هست

بخش ۵ - حکایت

نو مریدی کردی از پیری سؤال

که ای مقدم در طریقت گوی حال

اندرین منزل مراد مرد چیست

در ره مقصد مراد مرد کیست

گفت پیرش ای پسر در انفراد

نامرادی‌هاست مقصود از مراد

هر که دارد نامرادی اختیار

هست مطلق بر مرادش اقتدار

آن که دارد گشتن از خود مرد اوست

راست میخواهی حقیقت مرد اوست

چون گذشتم از گذرگاه هلاک

راست گویی بود خوابی سهمناک

ماچو از غم هم امانی داشتیم

با ملک سوری جهانی داشتیم

گاه فالی بر فتوحی می‌زدیم

گاه در خلوت صبوحی می‌زدیم

دُردیی بر درد دل می‌ریختیم

شوری از تلخی همی انگیختیم

هر دو در هجران جانان ناشکیب

هر دو را پای توقف در رکیب

او ز یک سو بر کشیده ماه ماه

من ز دیگر سو به زاری آه آه

او به ظاهر یاد کردی زار زار

من پای خود ملازم پیش یار

خوردی از تیمار دل پیوسته راح

کردی اشعار فراقی اقتراح

بر دوام آری مدام ار نامدام

یک زمان بی ما نبودی والسلام

او از آنجا شد سوی دهخوارگان

مافرو ماندیم چون بیچارگان

بعد ماهی چند با ارّان رسید

کس مبیناد آن قیامت کو بدید

چون صدف پرورده دُرّی شب‌چراغ

یا چو دهقان نوجوان سروی به باغ

دُر فلک بر بود از درجش فکند

سرو را باد اجل از بن بکند

عمر دهقان باد تا صد سرو باز

در ریاض عیش بنشاند به ناز

خاک همچون گربۀ فرزند خوار

می‌خورد فرزند خود را زار زار

کس نخورد از خوان گیتی لقمه ای

کش برون نامد ز حلقش نقمه ای

پیشۀ گردون دون گردند گیست

هر که دل بندد درو خر کند گیست

هر که با دنیا بزرگی پیش کرد

بیشتر خردش به دست خویش کرد

عاقلان خویشتن بین جاهلند

در جهان بینندگو گر عاقلند

آنکه عاقلتر ازو غافلترست

پس برو گیرند کو عاقلترست

چون به محشر رشته سر با سر کشد

غافل از عاقل عقوبت کم کشد

از نزاری یک نصیحت گوش کن

عقل را زان پس لقب مدهوش کن

هر که حالی نقد خود را نقد کرد

نو عروس آخرت را عقد کرد

وآنکه علم اولین و آخرین

برد و نقدش نیست شد در اسفلین

گر ازین بهتر نصحیت کس کند

نام من باید که عقل اخرس کند

گر ز داعی بشنوی مقبل شوی

زنده جان گردی و روشندل شوی

در ربیع الاخر از کیتوی کرخ

ای که روی کس مبادا سوی کرخ

رأیت مخدوم اعظم بازگشت

اختر عیش از در غم بازگشت

اردو اندر گو کچۀ تنگیز بود

راستی را موضعی خوش نیز بود

تا برون از یرت کیتو آمدیم

هفته ای را سوی اردو آمدیم

برکنار بحر چادرها زدیم

وقت وقتی نیز ساغرها زدیم

ممتحن در آرزوی همدمی

مجمع غم گشته چون من بی غمی

دل به سوی آشنایی مضطرب

برده هر روزی به امیدی به شب

هر که در غربت بود بی آشنا

غرقۀ بیگانه باشد ز آشنا

به ز ملک پادشاهی یافتن

در غریبی آشنایی یافتن

با تو در تیمار غربت ای پسر

همدمی بهتر ز صد همیان زر

بار باید وقت گشتن در بسیط

یار چون کشتیست غربت چون محیط

هر که بی کشتی درین بحر عمیق

رفت نبود غیر تسلیمش طریق

زندگانی خواهی ای دل زنده یار

مرد غربت را دمی دل زنده دار

از بلا دادن غریبی را فرج

بهتر از کردن به پای لنگ حج

برکند دولت بر آن ویرانه راه

که اندرو دادی غریبی را پناه

حقّ آبی بر غریبی مستمند

ز آتش دوزخ فرو شوید گزند

بعد روزی چند چتر چرخ سای

بر گرفت اختر به پیروزی ز جای

کوچ را از گو کچه تا کردیم ساز

سوی ایران رخت بر بستیم باز

تنگ راهی چون دل مجروح داشت

چون شب من صبح منزل دور داشت

خارها چون نیش هجران برگزند

عقبه ها چون همت عاشق بلند

بر سر هر کُه که منزل داشتیم

ز آسمان تا بر زمین ره داشتیم

گر به قامت هیچ برتر بودمی

از سر کیوان کله بر بودمی

آسمان بالای زیر هر سره

چون نمودی در میان هر دره

بر فراز ژرف چاهی سهمناک

چادر ازرق کشیده چاک چاک

حوش مقامی یافتم حاجین به راه

آفرین احسنت نزهت جایگاه

سبزه زار و چشمه سارش بی قیاس

بلبل و دراج و سارش بی قیاس

طول و عرض و یمن و یسرش بیشه بود

لایق باران خلوت پیشه بود

بودم از بس ناگزیری آرزو

یک صبوحی با نصیری آرزو

زان کُهستان چون بیابان آمدیم

ز آسمان در دشت ارزان آمدیم

رأیت کشورگشا در سلخ ماه

چارشنبه در سرای آمد به راه

هشتم ماه جمید الاخرین

روز جمعه ساعت با آفرین

لشگر از منصوریه برخاست باز

عازن در بند شاه سرفراز

دشت ارّان از سپاه ترک پر

قرب یکمه می‌گذشت از آب کر

خواجه در پیش از حد شروان برفت

تا زیارتگاه بر وایان برفت

شمس گردون باز چون بر شب شکست

شمس دین بعد از زیارت بر نشست

روز دیگر را به باکو بد نزول

همچنان من در عقب اینک فضول

آمد از باکو به یک شنبه به در

تا به پای برمکی روز دگر

برمکی محروسه ای بس محکمست

وز شمالش برکنار قلزمست

مرغزاری خرم از سر تا به پای

موضعی انده گسار و دلگشای

اتفاق افتاد بی تردامنی

آن شبم با تاج منشی یک منی

آمدیم از برمکی مست خراب

اسب تازان تا کنار مرده آب

مدت ده روز لشگر می‌گذشت

تا به دربند از سپه پر کوه و دشت

زان سوی دربند تا یک هفته راه

پیش آب ترک جمع آمد سپاه

جنگ می‌جستند با منگو تمور

وقتش اما دیر بود و راه دور

زخم نیزه بود و برف و ز مهریر

صبر می‌بایست کردن ناگزیر

بازگشتند از کنار آب ترک

بر سر ایشان شدن کردند ترک

قلعه اینق ازین دیگر طرف

تیر تقدیر فلک را شد هدف

لکزمان قومی در و عاصی بدند

از قضا با پادشه یاغی بدند

از تغافل پنبه شان در گوش بود

خون آن بیچارگان در جوش بود

تا برآورد از برای اعتبار

دولت قهار از آن دو نان دمار

عالمی در معرض امید و بیم

مانده در گرداب دریایی عظیم

ما ازو خود را برون انداختیم

تا به باکو روز و شب می‌تاختیم

سی چهل روز اندران ویرانه جای

باز خواهم آن چهل روز از خدای

برنیاوردیم سر از جیب غم

خاطر شوریده و طبع دژم

گه به مانده سر به زانوی اسف

گاه شوریده از ملامت کف به کف

برنشانده لشگر غم بی عدد

داده ز آب چشم دریا را مدد

گرم رو بر خوان آهم برق وار

موج زن طوفان چشمم اشکبار

جان من سوزان در آتشدان تن

جان من رفت ای دریغا جان من

ای دل آخر چند گویم توبه کن

اعتبار از طالع اعجوبه کن

بر لب قلزم به غم پیوسته ای

قلزمی دیگر درو در بسته ای

به ز باکو منزلی ناید به دست

تا درو میری درو باید نشست

خبره در دریای قلزم مینگر

روز و شب پیوسته بر خود میشمر

خویشتن یکباره در دریا فکن

یا ز باکو رخت بر صحرا فکن

شکر روز خوشدلی کم کرده ای

قید پای بخت محکم کرده ای

خواب غفلت می‌کنی بیدار شو

آخر از خمر خطا هشیار شو

دزد نفس شوخ را بردار کن

یا در حق گرد و استغفار کن

آب دریا کرد چون آبیت زرد

دود نفط آخر دماغت پر نکرد

غم مخور گر دود نفطت میگزد

نفط اگر در خود زنی هم می‌سزد

موج غم بر کشتی جان می‌زند

بار دل بفکن که کشتی بشکند

باد می پیمایی و سر می‌کشی

بادبان عمر بر سر می‌کشی

پیش طوفان بادبان بر کرده‌ای

وز تنور خشک لنگر کرده‌ای

غافلی از صید و دام روزگار

شست بین ای همچو ماهی لقمه خوار

تا بکون پس خوردنی خوش نیست خیز

پا بکون وا زن چو غازی وا گریز

گرد گردون برمگرد ای بی‌خبر

بازی گردون نمی‌دانی مگر

این همه بگذار اگر بیرون جهی

از عذاب کیک باری وارهی

چند گویم با تو چون مقصود نیست

در تو گویی از خرد موجود نیست

همچنین جان می‌کن و خون می‌گری

کنج باکو گیر تا خون می‌خوری

عاقبت فضل خدا توفیق داد

در همه حال از خدا توفیق باد

ایلچی آمد که اردو بازگشت

سوی در بلحین ز برمک برگذشت

مژده آوردند ما را بر نجات

مژده‌ای کز وی بیفزاید حیات

روز دیگر کوچ را برساختیم

شهر چون پالیز وا پرداختیم

همچو مرغی کز قفس گردد خلاص

یا چو خونی کش ببخشند از قصاص

هر دو منزل را یکی کردیم و چست

تا پلی کانرا چنان بر کور بست

آقه ما بعد از آن با نوکران

رفت پیش صاحب صاحبقران

غره شعبان سه شنبه چاشتگاه باده

باده‌شان فرمود دادن پادشاه

صاحب آنگه عزم ارّان کرد باز

پای از آنجا در رکاب آورد باز

پرتگاه ابن مولانا نصیر

صدر دین آن بی همال بی نظیر

پیش آب کور بد نزدیک راه

برنشستیم و شدیم آنجا پگاه

چند روز آنجا بر آوردیم دست

عیش‌ها کردیم و در خلوت نشست

با شهاب الدین فتوح ای خوش فتوح

بس بکردیم از صبوح ای خوش صبوح

نادر دور زمان ابن الخطیب

سردَه مجلس علی رغم رقیب

کی به دست آرم چو او یار دگر

از خدا می‌خواهمش بار دگر

هفته ای بودیم باهم در صبوح

بر ملاقات شهاب الدین فتوح

بی‌خبر کردیم از آنجا عزم راه

کس نکرد این توبه یا رب از گناه

خوشتر از فردوس بزمی داشتیم

نقد وقت از کف چرا بگذاشتیم

قطع و وصل دوستان وقت وداع

تلخ تر از قطع جان وقت نزاع

یک نور نور از یرت ایشان آمدیم

وز پل یرغو در ارّان آمدیم

بر مبارک غرّه ماه صیام

قصه در بند باکو شد تمام

در سرا بودیم تا عشرین صوم

بر نشستیم از سرا آنگه به قوم

التمغا شد که آقا تا به کیل

باز بیند جمع و خرج اردبیل

چون گداز کردیم بر آب ارس

بعد روز پنجمین را ز آن سپس

آمدیم اندوهگین در اردبیل

مردمش را سرکوبند ا به بیل

اندرو همچون سنان بی حاصلی

زین سبک مغزی گران‌جان عاقلی

گفتم آخر گر سنان از من بخست

قلتبان دیگر آوردم به دست

خویشتن مشغول گردانم بدو

ور سنان انصاف بستانم از و

عذر او زین باز باید خواستن

دفتری دیگر فرو آراستن

گرچه زو گفتن جگرخواری بود

هر چه باشد به ز بیکاری بود

بعد ازین چون با خرد کردم خطاب

ننگش آمد نام او اندر کتاب

با دل آنگه گفتم ای بسیار گوی

از گنه تا چند استغفار گوی

بس که کردی در طریق هزل سیر

تا توانی ذکر یاران کن به خیر

ور نداری از خطا گفتن گزیر

دامن جان سنان محکم بگیر

ترک غافل کن چه می‌خواهی ازو

بر سنان زن گر به اکراهی ازو

یک زمان رمح صبا بر کار کن

وز سنان جان سنان افکار کن

کم بهاتر از سنان نبود سه نان

ور سه نان بهتر توان دید از سنان

مردک احاد زشت سرد حشو

نه نما در طبع آن غرزن نه نشو

از گرانی همچو کوهی معتبر

وز سرش تا پای در خورد تبر

پوستی در استخوان پیکرش

همچو خنبی بر سر سیخی سرش

روبهی اما دمی دارد چو شیر

آتشی اما چو یخ افسرده سیر

مستراحی در بغل دارد نهان

لیک از گندش عفونت در جهان

گردنش زیر که سر ناپدید

اهرمن لاحول کردش تا بدید

نی غلط ملجأ مآبش کرده اند

عبده حقا خطابش کرده اند

صورت ابلیس بر دیوارها

دیده ای آورده در پرگارها

صورتش در جنب نقش روی او

صورت یوسف بود پهلوی او

صورتش گر زانکه تا محشر کشند

جمله نقاشان عجب گر برکشند

گر بگورستان بگرید بی مگر

مردگان از هول بردارند سر

ور بمیرد چون بخندد در سعیر

شعله آتش کند چون ز مهریر

سامری در جنب او موسی وقت

مالک اندر عرض او عیسی وقت

کرده چون گبران ستیز آیین خود

بر جهودی ختم کرده دین خود

خورده از تبریزیان سیلی و لت

وز قهستان و عمل در معزلت

در سقرلق کز درش میراندند

جمع یاران خر سرش می‌خواندند

خرسری زان روسبی زن ساختند

سوزنیِّ دیگر از من ساختند

بخیه بر روی هجا انداختم

دفتری بر نام او پرداختم

اَوحَد کاتب روانش تازه باد

در جهان از وی بسی آوازه باد

جامه در ارّان به رویش در کشید

مست بود و خفته ریشش بر برید

باز در تبریز آمد پیش من

تا به دست آرد دل بی‌خویش من

بامنش هر چند زاری می‌نمود

چون کدین بر آهن افسرده بود

بر سنان رحمت نه بر کافر کنم

زو بتر باشم برو رحم ار کنم

حیف باشد مرحمت بر فاسقی

گر ببخشایند هم بر عاشقی

بر گرفتاری که بی یاور بود

جای رحمت باشد ار کافر بود

خود مرا والله دلی باشد رحیم

از همه خلق از عوان در تا یتیم

بر عوان از جهل او رحم آیدم

بر یتیم از بی کسی بخشایدم

کس ندانم مانده در بی حاصلی

کم نسوزد دل برو از بیدلی

زان سوی زنگان به یک منزل بدیم

روز دیگر از هوا غافل بدیم

باده در سر بر نشستیم از پگاه

مست لایعقل برون آمد به راه

چله بود و زخم سرما ناگهان

تیره از ابر سیه روی جهان

برف و باد سرد بر ما زور کرد

جمله چشم راه بینان کور کرد

هریک از سویی عنان برتافتند

از قضا ویران دهی دریافتند

ترکمانی چند صحرایی درو

آمدیم القصه در کنجی فرو

دختری دروی چو سرو آزاد بود

راستی شیرین صد فرهاد بود

گر ز حسن او کنم شرحی قیاس

دفتری نو بایدم کردن اساس

سرو قدی گلرخی نسرین بری

یکدشی مردم کشی غارت گری

بود با آن قوم چون بیگانه ای

باز جستم حالش از همخانه ای

گفتمش این گنج ازین ویرانه نیست

آفتابست او و چرخ این خانه نیست

هرگز آخر حوز در دوزخ که دید

مرغ کوه قاف را در فخ که دید

چون از آنجا گشته جان و خسته تن

مانده چون یعقوب در بیت الحزن

یوسف گم کرده را نادیده روی

روی در اهرمنی کین هست شوی

پیر زالی اندر آن ویرانه بود

گفتمش باید مرا این ره نمود

زال گفت او قصه ای دارد دراز

چون کنم این قصه را سر با تو باز

گفتم از بهر خدا بر گوی راست

تا گمان من صوابست ار خطاست

گفت هست این پیر صاحب خانه را

آن پسر و او شوهر این دردانه را

این پسر آشفته شده بر روی او

گشت مجنون سالها در کوی او

وین صنم را با هزاران خواسته

صد بزرگ از پیش و پس برخاسته

چون پسر را دید در عین هلاک

پیر مسکین هر چه بودش جمله پاک

از پی کار پسر ایثار کرد

تا پدر بر عقد دخت اقرار کرد

دختر این ساعت به سالی می‌کشد

تا ز شوهر خویشتن را می‌کشد

وین پسر را حالتی مشکل فتاد

دست بر دختر نمی یارد نهاد

راز چون بگشاد با من پیره زال

بسته بود آن عاجز بیچاره حال

گرچه بود انصاف دادن را دریغ

آفتاب روشن اندر تیره میغ

تابه اکنون هر چه زو یاد آیدم

دل بران بیچاره می‌بخشایدم

نیستی و هستی اندر باخته

ناشده کام و مرادش ساخته

نامراد و بی مراد از وی عجب

بر لب کوثر نشسته تشنه لب

زان عمل کو را بود بر کار راست

بی خبر بودم خدا بر من گواست

گرنه تقصیری ز من جایز نبود

گر به مژگانم ببایستی گشود

من خود این بند آزمودم چند سال

بر نگفتم با کسی از شرم حال

مدتی بایستم این محنت کشید

تاجوانمردی به فریادم رسید

حال این دلداده و آن دلنواز

گفتم القصه به یاران جمله باز

دوستی گفتا سقنقوریم هست

بر نمی خیزد جزین خیرم ز دست

گفتمش عیسی بباید مرده را

جان نمی باید سقنقور خورده را

اولش جان در تن ای هشیار کن

وز سقنقور آنگهی بر کار کن

از علاجی کان خلاف علتست

مار پنهان در لحاف علتست

هفته ای در اردبیل آن تیره خاک

آب رز خوردیم دل اندیشه ناک

خوش حریفی اهل مردی یافتم

اندکی تسکین دردی یافتم

اصلش از ری ورنه آن کز ری بدی

اردبیلی آدمی سان کی بدی

خاطرم فی الجمله دیگر می نخواست

مختلف شد طبعم از میزان راست

گر به دردی درد دل ساکن شود

درد دل ساکن به جان ممکن شود

من میان جمع چون دیوانه ای

دوستان هریک به کف پیمانه‌ای

گر به زاری گر به زور آن انجمن

می‌نیارَستند دادن می به من

ز آتش می همچو نی بگداختم

نیم جانی خویشتن بر ساختم

یار رازی دست بر نبضم نهاد

گفت در طب اندکی دارم بیاد

نیک یک ساعت تأمل کرد و پس

گفت این علت تو میدانی و بس

نبضت اندر تندرستی بس نکوست

علت دل را تو میدانی و دوست

من سر از خجلت پیش انداخته

خویشتن جای دگر برساخته

زان کرامت گر چه ظاهر بود راز

حالتی کردم که نتوان گفت باز

عقل سودایی نبود و تن نحیف

رنج مستولی نبود و دل ضعیف

ضعف مغز و ضعف شخص و ضعف دل

وز قدم درمانده تا گردن به گل

تا به مرگ از من میان یک موی نه

جز نهادن سر ببالین روی نه

چون بیفتادم طبیبی خواندند

بر سر بالین من بنشاندند

نبضم اول چون فرود آمد بدید

و ز سر قدرت برویم بنگرید

بر مزاجت گفت سردی غالبست

جمله گرمی خور که آنرا طالب است

با دلم گفتم ببین کین زشت سرد

میدهد محرور را گرمی بخورد

کاهو و کسنی همی باید مرا

انگبین و تمر فرماید مرا

گفت بر گو تا چه داری آرزو

گفتمش مرگ تو ای بیهوده گو

آرزوی من چه باشد روی دوست

علت من زندگی بی روی اوست

او همی افسردگی می‌کرد و من

از درون آتش زده در پیرهن

در خود افتادم چو آتش در گیاه

روی سوی دوستان کردم که آه

گفتم آخر زین گرانجان الغیاث

زین جهود نامسلمان الغیاث

مالکست این روسبی زن نی طبیب

هین که جان بستاند از من عن قریب

اندرین موضع طبیب آن حاذقست

کو به من گفت این سبکدل عاشقست

جز حکیمان صلاح اندیش را

ز آدمی مشمر صلاح خویش را

باز گفتن زین غرض آنست و بس

تا ندانی هر طبیبی را به کس

گرنه ز اول در خرافات آمدی

پیش من صاحب کرامات آمدی

دردمندی را قدم مجروح بود

بر سرش مرهم نمی‌بد هیچ سود

کار نادانسته ای دانا مکن

جهل پنهان کرده را پیدا مکن

اولین تشخیص باید پس علاج

تا بیاید استقامت در مزاج

تا نپرسد ار نگویی بهترست

مرد در زیر زبان دانش درست

تا زبانش کوته از باطل بود

عالمش خوانند اگر جاهل بود

گوهرت در کام کانست ای عزیز

گر بیندازی نیرزد یک پشیز

چون بمتین تفکر آن گهر

از میان کام کان آری به در

هر دو عالم با همه زیب و بها

هست از آن یکدانه گوهر را بها

درّ دندان در دهان باشد پسند

چون برون کردند می‌باید فکند

بی زبانی لایق است از مرد هوش

زآنکه نادان خود نیارد بد خموش

زود بنماید هنر آشفته رأی

همچو آن نادان طبیب ژاژخای

بعد روزی چند چون در ماندم

آیت تسلیم بر خود خواندم

گفتم آخر گر بخواهد کشتنت

گرد پای خم بیاید گشتنت

شد ز بی‌خوابی وجودم همچو نال

چند خواهی پختن ای خام این خیال

راستی کارم به جان آمد عظیم

برگرفتم خاطر از امید و بیم

کرد بی‌خوابی به یک بارم هلاک

وز دماغم عقل بیرون برد پاک

مرغ و ماهی خفته شب‌های دراز

تا سحر چشمم به زاری مانده باز

بر خدا یک شب شفیع انگیختم

خاک بر خون جگر آمیختم

تا مگر آسایشی بینم ز خواب

چون ز بیداری ندیدم جز عذاب

گفتم ای پروردگار جن و انس

خون دل تا کی خورم بی یار جنس

چون چنین بی یارم ای ذوالمن ببخش

یک دمم خوابی بده بر من ببخش

هم در آن شب شد دعایم مستجاب

ساعتی بی‌خود فرو رفتم به خواب

آنچه من دیدم به خواب از روزگار

باز نتوان گفت یارب زینهار

خویشتن را در سموم و زمهریر

یافتم مطلق بگویم در سعیر

در هراسیدم برون رفتم ز جای

پا ز بالین یافتم بالین ز پای

چون به خود باز آمدم بعد از هراس

حق تعالی را بسی گفتم سپاس

شکر کان طوفان به بیداری نبود

سخت هولی بود بیداری نبود

نی غلط گفتم خطا کردم که بود

عین بیداری و در خوابم نمود

آفرین آسایش و احسنت خواب

زهره پر خونم از هیبت شد آب

آمدم چون آمدم اندک به هوش

اندر آن تاری شب آوازی به گوش

کای نزاری آزمودی بارها

خویشتن بینی مکن در کارها

از خدا چیزی به زاری

خواستن وز پی آن قاصدا برخاستن

غایت جهل است و حد احمقی

پس رضاده گر توکل بر حقی

از خدا چیزی که خواهی می‌دهد

لیک اندر شهد حنظل می‌نهد

هر چه خواهی از خدا باشد حرام

تا نخواهی جز خدا را والسلام

گفتم القصه کذا از دست رفت

بایدم یکبار دیگر مست رفت

یک دمی کف بر کف ساقی زنیم

هرچه بادا باد بر باقی زنیم

امتحان را یک منی بر دم به کار

بر امید آنکه باشد سازگار

همچو خواب آن نیز هم بر ما شکست

بی جگر کس را نداد این لقمه دست

بامدادی باده در سر داشتم

سر ز خواب بیخودی برداشتم

آمدم بیرون زمانی از وثاق

خاطری پر غم دلی پر اشتیاق

پیش راه من سگی استاده بود

بر دگر سگ مهربانی می‌نمود

همچو معشوقی که بر عاشق به ناز

مهر می‌ورزید اینت ای دلنواز

حالتی ظاهر شد آن ساعت مرا

دوستی حاضر شد آن ساعت مرا

گرچه از سگ باز گفتن ناخوش است

لیک از آن سگ در درونم آتش است

گفتم ای دل آخر از سگ کمتری

گر دلی داری چرا بی دلبری

آخر از سگ مهربانی باز جوی

مهربانی سگ آخرباز گوی

گر سگی را مهربانی در دلست

آدمی نامهربان بر باطل است

بر سگ ار مهر آوری بهتر بود

زآنکه دل بی مهربان در بر بود

هر که او را مهربان نبود به کف

از سگان بد برو باشد شرف

یار بگذاری نزاری لاجرم

خون دل میخور به زاری لاجرم

زندگانی چیست ای بی‌همنفس

زندگانی آنکه با یارست و بس

در جهان می‌گرد چون سگ دربه‌در

نیست فرقی از تو تا سگ سر به سر

رشک میبر بر سگان ای سگ منش

همچو سگ می‌کش ز دو نان سرزنش

چون عطارد تا کی از تر دامنی

گاه مردی کردی و گاهی زنی

آخر از پروین بیاموز اتفاق

چون بنات النعش تا چند از نفاق

از دو پیکر چون نگیری اعتبار

می نباید بردنت دوری ز یار

کس نکردست این ستم بر خود که تو

بد چنین راغب نشد بر بد که تو

گر دلت آزرده شد خود خسته ای

ور کژست این پرده خود بر بسته ای

شاخ اگر پست‌ست در باغ ار بلند

خویشتن پرورده ای بر کس مبند

طالع ار مسعود اگر منحوس بود

خود گرفتی از پشیمانی چه سود

تیر مقصود از هدف دور اوفتاد

خود خطاکردی نظر وقت گشاد

خود برانیدی و شد بر اوج باز

ریش میکن گر نباید بیش باز

چون به دست خود تبر برپا زنی

پس بر آهنگر چرا لعنت کنی

آتش اندر بیشه خود افروختی

خون گِری اکنون که رختت سوختی

جز که بر تقدیر بندی هیچ عذر

نیست کمتر بهم بر پیچ عذر

این بود گر گویی آبشخور مرا

برد ازین کشور بدان کشور مرا

ورنه بر کاری نمی بینم ترا

روی بازاری نمی بینم ترا

از کجایی در چه کاری کیستی

نه تو می‌دانی نه من بر چیستی

این علامت را بگو تا نام چیست

وین قیامت را بگو کانجام چیست

گر چه کار ناپسند آغاز اوست

آخر این درد نکونامی نکوست

بخش ۶ - حکایت

از پدر دارم حیاتش دیرباد

نکته ای در باب دل دادن بیاد

گفت نبود نوجوان را یاد گیر

هفته ای از بیخودی کردن گزیر

دل به ناقص عقل تردامن مده

آتش اندر پهلوی خرمن منه

دل بدان کس ده که چه دشمن چه دوست

در پست گویند حق با سوی اوست

تا اگر عشقت بود باری مجاز

هم به حق آن عشق گردانند باز

گر حدیثش با تو کفر مطلق است

از پدر بشنو برادر کان حق است

من به غفلت چون دگر شنگولیان

مولع آواز چنگ لولیان

مدتی رفتم من لولی هوس

بار در پیش و ملامتگر ز پس

نی خدا از کار من راضی نه خلق

در گل غفلت ز پایم تا به حلق

سالها بر باطلم بایست زیست

تا بدانستم که عشق و یار چیست

عشق این یارست و یار این بار و بس

هرچه دیگر پیش ازین کردم هوس

هم نمی‌گویم نظر گاهیم نیست

در طریق عشق همراهیم نیست

هست زیرا چون توان رفتن طریق

گر نباشد محرم رازی رفیق

قطب را پای سفر بر کار نیست

کش رفیقی صاحب الاسرار نیست

تا نه پنداری که سیمرغ از گزاف

کرد تا اکنون نشیمن کوه قاف

بی رفیقی ره نمی‌آرد پدر

گرنه کی بردی به تنهایی پسر

هر که تنها رفت سرگردان بماند

در تحیر تا به جاویدان بماند

کس به خود نتواند این ره باز یافت

آن تواند یافت کز خود سر بتافت

تا نه پنداری طریقی روشنست

روشنایی از رفیقی روشنست

گر نبودی پس رو خورشید ماه

کی ضیاگستر بدی روی سیاه

دست در دامان مرد مرد زن

زآنکه بی مردی کمی از بیوه زن

پیشوایی بایدت رهبر کسی

پیشوایی را نشاید هر کسی

تا در تسلیم راهی مشکلست

نی اخی نی کار هر نازک دل است

تا ز کفر و دین برون ناید مرید

کی ره تسلیم را شاید مرید

شد جوانی پیش پیری سالخورد

التماس خرقه ای از پیر کرد

پیر دانا گفتش ای جان پدر

اول از ابلیس ره زن در گذر

زآنکه گر برنگذری راهت زند

همچو مار خفته ناگاهت زند

مدت یکسال مهلت دادمت

بر مراد نفس رخصت دادمت

در جهان هرچ اختیار آید ترا

جهد کن تا در کنار آید ترا

آرزوی نفس چون آری بدست

می‌پرست این آرزو چون بت پرست

از قفای آن شود معلوم تو

کان خیالی بود و بس مفهوم تو

عاریت جاییست این فانی سرای

هیچ دیگر نیست باقی جز خدای

از هوای نفس چون ساکن شوی

پیش من باز آی تا ایمن شوی

چون شدی ایمن ز رهزن خرقه پوش

حلقه فقر آگهی در کن به گوش

رهزن روح الله آخر سوزنست

رهزنست آن ار همه یک ارزنست

زآنکه تا برنگذری از هر چه هست

کی توان در نیستی زنّار بست

ترک هستی کن ز آتش مردوار

چون خلیل آنگه گلستانی بر آر

هیچ باید بود در تسلیم هیچ

چون نباید بود پس خود بر مپیچ

جز به امر مقتدا گر حج کنی

کعبه مقصود را بی رج کنی

گر همه غزوست بی فرمان خطاست

فعل آن ملعون و قتل کربلاست

هم وثاقی بود مان در اردبیل

این حکایت باز گفت از اهل گیل

بخش ۷ - حکایت

گفت اسپهبد به پیشین روزگار

داشت با قاضی آنجا چند کار

طالشی شوریده سر برجست و رفت

راه قاضی را میان در بست و رفت

چون در آمد پیش قاضی گرم گرم

حال ازو پرسید قاضی نرم نرم

گفت از اسپهبد رسولم پیش تو

تا چه گوید رأی دوراندیش تو

گفت قاضی باز گو تاحال چیست

آمدن پیشم به استعجال چیست

من ندانم تا چه کارش بود گفت

آن خدا داند نه من راز نهفت

قاضی بیچاره حیران ماند ازو

در تعجب لب به دندان ماند ازو

هرچه پرسیدی ازو در هیچ باب

جز همین یک نکته نشنودی جواب

چون به جان آمد از آن بی عقل و هوش

یک زمان اندیشه کرد و شد خموش

از حدیث مرد نادان یافت باز

کآمد از پیش سپهبد بر مجاز

گفت قاضی آری آری راست‌ست

او زمن سنگ آسیایی خواست‌ست

قاضیش اعزازها تقدیم کرد

آسیا سنگی بدو تسلیم کرد

بر گرفت آن دیو سنگ آسیا

برد بعد از روزها پیش کیا

چون بدید اسپهبد آن سنگ گران

کرد از آن نادان تعجبها در آن

گفت این بر کار ناید راستم

من نه این سنگ آن دگر یک خواستم

مرد نادان سنگ را بر سر گرفت

راه قاضی بار دیگر بر گرفت

طالش اندر پشت از آن راه دراز

پیش او سنگی دگر آورده باز

بر سبیل طعنه مرد ژاژخای

باز گفت این قصه زان کوتاه رای

یعنی ایشان چون شما فرمانبرند

تابع و منقاد امر رهبرند

گفتمش ای مرد این مردانگیست

این نه فرمان بردن این دیوانگیست

عین فرمان عین آن دانستن است

این جنونی بر عبادت بستن است

او به جز دیوانه حمال چیست

پیش جانبازان صاحب حال چیست

هر که او مأمور امر مطلق است

گر همه باطل کند عین حق است

آمر و مأمور اگر بر اصل نیست

هر دو هستند ار یقین در اصل نیست

آمر مطلق خداوندست و بس

نیست آمر کو بود مأمور کس

هر چه دیگر غیر فرمان خداست

پیش اهل معرفت کلی هباست

لطف کن زین هرزه ها بر من مبند

راست گویم بر برو تانت مخند

همچو آن صوفی ناصافی تو نیز

گر چه گستاخیست بر سبلت متیز

بودم اندر قلزم اندیشه غرق

می‌گذشتم بر طریقی همچو برق

دل خدا داند کجاخاطر کجا

بی خبر از عالم خوف و رجا

ناگه از پشمینه پوشان یک دو تن

بر گذشتند از من بیخویشتن

اندر آن حالت چو بودم بیخبر

هیچ با ایشان بیفتادم مگر

زان یکی شیخم زپس آواز داد

پیشم آمد باز با من درفتاد

گفت دنیا را که می بینی بهای

از سه چیزست اول از فضل خدای

دیگر از عدل شه فریاد رس

وان دگر از همت درویش و بس

اهل معنی را به درویشان راه

بهترک زین شاید ار باشد نگاه

از سر اسب ار سلامی داد بی

بی‌شکی زین ماجرا آزاد یی

گفتمش بنگر پس و پیش سخن

ماجرا گر میکنی بر اصل کن

تونه ای مرد خدای لاشریک

خویشتن را با خدا کردی شریک

هست چون پاینده دنیا ناگزیر

از خدا وز پادشاه و از فقیر

با خدا پس هم تو و هم پادشاه

مشترک باشید، بی هیچ اشتباه

از شما هر دو یکی ای ژاژخای

فاضلست استغفرالله بر خدای

گر فقیری خویشتن بینی مکن

ای مسلمان نام، بی‌دینی مکن

این نه درویشی که طاما تست و بس

بلکه سرتاسر خرافاتست و بس

چون تو در بند سلامی مانده ای

در پس ننگی و نامی مانده ای

از سلامت کی رسد بویی بتو

فقر ننماید سر مویی بتو

در جهان آخر تو باری کیستی

ای ز خر کمتر تو باری چیستی

تو کیی سلطان چه از حق سر مپیچ

جز خدا دیگر همه هیچ‌ند هیچ

شیخ چون دانست که الزام از کجاست

سر فرود آورد و عذری باز خواست

هر که اندک مایه چیزی بازیافت

راه با سر رشته این راز یافت

گر برانندش به دشنام و قفا

دوستتر دارد که گویندش دعا

کی شود مقبول آن حضرت فقیر

تا بود در بند نیک و بد اسیر

گر صفا در ازرق و در اخضرست

هر مرقّع پوش خضری دیگرست

پَسْر وِ خضری رها کن اعتراض

نفس منکر ار سوادست ار بیاض

ور به صورت با میان آری نفاق

بر تو خواند عاقبت هذا فراق

تا نگردد باطن درویش صاف

نشکند بر لشگر سلطان مصاف

مرد صافی کی شود صوفی به صوف

شعر بی‌معنی و خط زیبا حروف

فقر تا خالی نباشد از فضول

باز نتوان آمد از رد و قبول

نفس را زیر قدم باید نهاد

دین و دنیا در عدم باید نهاد

تا سرت زیر قدم ننهی به فخر

دست معنی کی رسد بر طاق فقر

بخش ۸ - حکایت

حالتی افتاد شیخی را مگر

تا سه روز از خویشتن شد بیخبر

سر آن معنی مریدی بازخواست

شیخ مرموز آن بدو بنمود راست

گفت مشرق تا به مغرب در زمین

بازجستم هم یسار وهم یمین

تا مگر باشد که فقر آرم به دست

زآنکه بی فقر این قدم رفتن به دست

در زمین نامد به دست آن جوهرم

منزلی گفتم ببالا بگذرم

رفتم از فرش زمین تا اوج عرش

آسمان از فقر خالی بد چو فرش

بی‌خبر کرد از تعجب حیرتم

ره بخوابست آن زمان زد غیرتم

تا درین بودم یکی آواز داد

بر سر آن جوهرم ره باز داد

حقه‌ای دیدم به طاقی بر بلند

گفتم آنک فقرت ای صورت

پسند فقر اگر زان طاق بتوانی بگیر

تا اگر دعوی کنی باشی فقیر

دست کردم تا فرو گیرم ز طاق

طاق بالا بود و من کوتاه ساق

طیلسان و خرقه و کفش و کلاه

زیر پا کردم به جهد آن جایگاه

گرچه بسیاری بکوشیدم و لیک

تا به فقر از من مسافت بود نیک

هاتفی دیگر به من آواز داد

بر سر آن جوهرم ره باز داد

گفت سر زیر قدم باید نهاد

دین و دنیا در عدم باید نهاد

چون نهادی سر به زیر پای بست

حقه فقر آنگه آوردی به دست

سر بنه تا دست بر فقرت رسد

چون نهادی گر کنی فخرت رسد

تا سرت از پای بالاتر بود

دامنت از ا ورد رعناتر بود

فقر توحیدست و در توحید پاک

در نگنجد آب و آتش، یاد و خاک

در سر از صد گونه سودا و هوس

کی تواند رفت در توحید کس

رفتم آنجا با سر افسانه باز

تاکنم دل پاک ازین ویرانه باز

در غریبی شد دلم از جان نفور

نه براهیمم نه ایوب صبور

چند بر آتش توانم کرد صبر

تا به کی خون جگر خوردن به جبر

طاقت دوزخ ندارم ای کریم

از گناه استغفر الله العظیم

زندگانی نیست این جان کندن‌ست

خویشتن را در عذاب افکندن‌ست

آنچه می بینم درین وحشت سرای

گر خدا بر خلق گیرد وای وای

بخش ۹ - حکایت

بود در اطراف آذربایجان

ساده مردی از برای حفظ جان

داشت با مالک به ظاهر دوستی

چون بود با دشمن آخر دوستی

گفت با مالک که ای فرخنده خوی

وقت قبض جان من با من بگوی

گفت تا سی سال دیگر جان تراست

هرچه می‌خواهی بکن فرمان تراست

گفت چون وقتا زمان آید به سر

پیش مهلت کن به یک روزم خبر

تا وصیت را بسازم محضری

جای خود تعیین کنم بر دیگری

بعد سی سال از در آن ساده مرد

ناگهان مالک در آمد همچو گرد

گفت وقت آمد بده جان پیشتر

گفت نامدمدت مهلت به سر

مالکش در احتساب آورد زود

گفت ده سالت وطن تبریز بود

گفت آری گفت ده سال تمام

در مراغه عیش کردی بر دوام

گفت کردم گفت ده سال است راست

کت مقام اردبیل آرام جاست

مرد عاجز در سر و ریش اوفتاد

هر چه بودش بر زنخ بر باد داد

گفت لا والله بجان ده زینهار

من کی این ده سال گیرم درشمار

نی کزین ده سال عمر بی ثبات

والله ار یک روز گیرم بر حیات

باز بر سی سال دیگر ده رضا

تا کنم ده ساله عمر از سر قضا

آنچه من دیدم درین دلگیر جای

باز می‌خواهم به حاجت از خدای

رو به حضرت باز و عذر من بگوی

چون بگفتی باز پیش من مپوی

حال من ماند بدان بی‌چاره حال

هم قضایی باز خواهم لامحال

محنت ده ساله آن ساده مرد

بردو مه بر من زیادت کار کرد

در عذاب اردبیل این چندگاه

آه اگر بر عمر من گیرند آه

کیست آن فرخنده پی شخص جمیل

خیر مقدم خوش نفس چون جبرئیل

قاصدی کز دوست مکتوب آورد

نامه یوسف به یعقوب آورد

هدهدی باشد خبرخوان آمده

و ز سبا پیش سلیمان آمده

مهربان زیدی براری دلنواز

نام لیلی به مجنون برده باز

همچو شاپوری که جان نو برد

مژده شیرین بر خسرو برد

چون صحیحی کز نسیم ازهری

تازه گرداند روان مزهری

فرخی کارد پس از چندان خطر

از گل گم کرده هرمز را خبر

راست می‌خواهی مسیح وقت اوست

کاورد از دوست پیغامی به دوست

داشتم روزی سری اندیشه پیش

بر دل از هر گونه صد اندیشه پیش

از درم ناگه جوانی در دوید

گفت پیکی از قهستان در رسید

بی خبر از جای جستم همچو کیک

وز فرح افتادم اندر پای پیک

اندرونم آمد از رقت به شور

نعل کفشش را ببوسیدم بزور

گفتم ای کفشت سرم را همچو تاج

ای ازو هر میخ ملکی را خراج

روی بر خاک دیاری کو نهاد

خون من خاک ره آن خاک باد

بر سرم بیرون کن از پا کفش و نه

گو ز من در خاک ہوسی شد فره

من چه در پایت کشم ای پیک دوسست

نیم جانی دارم آن هم آن اوست

کاشکی صد جان به دست آوردمی

تا فدای نعل کفشت کردمی

وقت رجعت ای برید خوش مسیر

التماسی دارم از من در پذیر

رحمت آور بر پریشانی من

نعل کفشت کن ز پیشانی من

آخرم آبی برو باز آوری

چون قدم بر خاک قاین بسپری

گفت اول نامه ها باری بخوان

بعد از آنم با قهستان کن روان

از میان دستار آنگه برگشاد

کیسه پر نامه در پیشم نهاد

من چو برق از کفش او سوزان چو برک

و آفتاب چشمم اندر ابر اشک

نامه ها هر گونه در وی خوب و زشت

بابی از دوزخ دگر باب از بهشت

گفته در وی هم ز آتش هم ز آب

سطری از رحمت دگر سطر از عذاب

عیسی و مالک برابر در قلم

خطی از راحت دگر خط از الم

خنده بر لب گریه بر چشم ای عجب

ماتم و سوری به هم از چشم و لب

شهد و حنظل هر دو در هم ساخته

شربتی از شادی و غم ساخته

چاشنی کردم من از هر شربتی

هیچ مرهم زو نبد بی‌ضربتی

گرچه از جمعیتی خالی نبود

بی پریشانی نبد حالی چه سود

آفه را خاطر پریشان گشت سخت

عزم اران کرد بی اسباب و رخت

غره ذی الحجه باز از اردبیل

آن خران در وی همه یاغی نه ایل

با سه تن روز سه شنبه چاشتگاه

عازم حضرت برون آمد به راه

اردو اندر دشت بیلشوار بود

خواجه را سوی سرا هنجار بود

چون ز عزم خواجه صحت یافتم

از ره اردو عنان برتافتم

آمده چون تشنه با نزدیک آب

باز گشته کرده روی اندر سراب

کرده میل دل سوی مشرق ز مهر

باز پس گشته چو دوران سپهر

بارکی در زیر و گفتی دم به دم

بر دو چشمم می‌گذارد هرقدم

چون گنه کاران نشسته بر فرس

روی اسب از پیش و روی من ز پس

من بران نیت که چون خوش شد هوا

بعد ازین عالم برون شد ز انزوا

پیش گیرم راه و واپس ننگرم

باد وش زین خاک ناخوش بگذرم

آتش شوقم به سر بر شد چو دود

آب حسرت شد برون از دیده رود

شب شده بر چشم من روز سفید

گشته در امیدواری ناامید

روز چون آب ارس بگذاشتیم

شب به منصوریه منزل داشتیم

وقت آنک آیینه گیتی نمای

باز طالع شد برفتیم از سرای

آمدیم آنجا که آب کور بود

برکنارش اغرُق دستور بود

شد چهل روز ار به ناکام ار به کام

خور بجوزا رفته در ایران مقام

چون در آن موضع مقام از حد گذشت

رأیت منصور از آنجا بازگشت

قصه مستغرقی در حرص و آز

بشنو از من تا بگویم با تو باز

من بچشم خویشتن این دیده ام

شک ندارم کز کسی نشنیده ام

ممسکی در آب کور افتاد مست

زو قضا را در کلاه از حرص دست

ریسمان در پیشش افکندند زود

هر دو دست ممسک اندر بند بود

بود در یک دست بدبختش کلاه

وان دگر دستش به پای اندر شناه

نی کلاه از دست می‌یارست داد

نی رسن در آن دگر دستش فتاد

تا کله گفتند بگذار ای پسر

خود فرو رفت و دگر نامد به سر

هست دنیا فی المثل جیحون کر

مادر و پا در تهی و دست پر

هر که دست از هر چه دارد باز داشت

نقد دنیا را به دنیا واگذاشت

پنجه در حبل متین زد استوار

خویش را افکند از آنجا بر کنار

وانکه در مردار دنیا دست برد

همچو آن جاهل به سختی جان سپرد

گر کلاه از برک ترکی داشتی

سر ببردی و کله بگذاشتی

خصمش اندر حشر خود داور بود

کش کلاه از سر گرامی تر بود

جاهل آن شوریده معتوه مست

می‌دهد جان و کله ندهد ز دست

مست را خود از هنرها این یکیست

کش جهان در چشم همت اند کیست

خاک در بر باد مستی را شراب

کو نهد فرق آسمان را بر حباب

بخش ۱۰ - حکایت

بود رندی سخت مخمر هولناک

در کفش یکسان نمودی زر و خاک

ساعتیش از خمر خالی کس ندید

صعب تر زو لاابالی کس ندید

هر چه دیگر داشتی آن پاک رو

بعد عورت پوش کردی در گرو

هر چه حاصل کردی و اندوختی

چون جهان بر خویشتن بفروختی

ناگهش دست قضا دامن گرفت

خون ناحق یا به حق گردن گرفت

شحنه فرمان داد بر حکم قصاص

مال داری خواست کش بدهد خلاص

خون بها گفتا مقرر می‌دهم

بندۀ من باش کو زر می‌دهم

مرد خونی گفت کشتن اختیار

می‌کنم تا زیستن نبود به عار

کشتن اولیٰ‌تر درین درماندگی

کز برای مال دنیا بندگی

خویشتن را بندۀ زر چون کنم

سفلگی کی کرده‌ام کاکنون کنم

گوی مردی وقت کشتن در ربود

تا نباید بندۀ مخلوق بود

شیر مردان اندرین دیر مجاز

دست همت بگسلانند از نیاز

نی چو آن افتاده در آب هلاک

برنگیرند از هوس دل زین مغاک

غرقۀ بدبخت نافرجام کار

خویشتن را در جهان کرد اعتبار

بست همچون جاهلان جان برمیان

تا دو دینارش مگر نبود زیان

گرچه این هم شیوۀ تحقیق نیست

چون کند بدبخت کش توفیق نیست

حالتی دیگر که جانم داغ کرد

باز گویم از یکی زن شیر مرد

بخش ۱۱ - حکایت

عورتی در گوکچه دیدم سوگوار

اشک ریزان بر سر ره زار زار

روی می‌مالید خوش بر خاک گرم

با خدا می‌گفت رازی نرم نرم

بر سرش یک ساعتی بودم به پای

تا چه می‌خواهد به زاری از خدای

باخدا میگفت ای پروردگار

بنده ام هر چون که میخواهی بدار

لیک چون کردی بدین روزم اسیر

گر نکردم طاعتی بر من مگیر

خدمت کافر نمیدانم گذاشت

تا توانم طاعت امر تو داشت

مردی آن زن مرا مدهوش کرد

آتش غیرت دلم پر جوش کرد

پاره سنگ از دل بی‌درد به

زن که او مرد آمد از نامرد به

مرد را در سوز نارد درد خام

زن شرف دارد بسی بر مرد خام

زن به مردی کار شیر نر کند

آتشی باید که دودی بر کند

الاف عشق افسردگان را ناخوش است

کم ز دودی گر دلم بر آتش است

من به نفس از کافران محکم ترم

با خدا عصیان ظاهر میکنم

نی خدا را هیچ طاعت کرده ام

نی به پیغمبر شفاعت کرده ام

مردی آن هم ندارم کز خدای

عذر تقصیری بخواهم وای وای

آفتاب عمر بر دیوار شد

والله ار نفسم دمی بیدار شد

زندگانی خفته میدارد مرا

روزگار آشفته میدارد مرا

حسر تا غبنا دریغا روزگار

مست بودم سود کی دارد خمار

نقد عمرم صرف شد بر باطلی

جز پشیمانی ندارم حاصلی

بخش ۱۲ - حکایت

داشتم یاری به صدق آراسته

همنشینی دل چو من برخاسته

گفت نیشابور چون معمور بود

همچو فردوس برین پر حور بود

فتنه گشتم بر بتی صاحب جمال

مبتلا بودم به عشقش چند سال

در به دست آوردنش بشتافتم

بعد عمری ناگهش دریافتم

گفتمش ای همچو بختم تیز پای

در سخن با من زبانی برگشای

یا دلم دریاب یا جانم بگیر

سر در آور ورنه خونم در پذیر

رحمش آمد گفت خاطر جمع دار

صبر کن تا چون شود فرجام کار

بعد مدتها که جستم در پَیَش

بر امیدی تا کجا یابم کَیَش

دولتم ترتیب استعداد کرد

دلستانم یک شبی میعاد کرد

از قضا آن شب که او را وعده بود

از فرح ناگاه خوابم در ربود

دلبر آمد بر سرم چون بنگرید

عاشق آشفته را خوش خفته دید

بر سر بالین من بنوشت و رفت

کای گرانجان مرد عاشق کی بخفت

خوش بخفت ای خانه بختت خراب

خود مرا دیگر نبینی جز بخواب

چون شدم بیدار بر جستم ز جا

مردم از حسرت پس از چندین رجا

رقعه آرام جان بر خواندم

خون ز مژگان در کنار افشاندم

کردم از بس نا امیدی جامه چاک

بر سر افشاندم ز بخت خفته خاک

خفته بودم گرنه کارم رفته بود

چون شدم بیدار یارم رفته

بود عمر معشوقیست بس چالاک و چست

عیش کن چندان که هم زانوی تست

زندگانی پیش من آن دلبرست

کز پَیَش دستم به حسرت بر سرست

گر بود مقصود ازو حاصل شود

ورنه باید باز کز پیشت رمد

هرچه میخواهی بگیر از دلبرت

کو چنان نرود که باز آید برت

آه کاب حسرتم از سر گذشت

دولت آمد خفته بودم بر گذشت

بخت میامد ولی من خفته ام

او پریشان نیست من آشفته ام

چیست مردی سر ز خود برتافتن

جهد کردن نفس را دریافتن

خویش را چون نیک بشناسی به خویش

پس حجاب نفس برداری ز پیش

بعد از آن حق را به حق باید شناخت

او بود کو را به او باید شناخت

او به او یعنی به نور نور او

نور او اَعْنی به حق دستور او

قصه دیگر بخواهم باز گفت

زانکه در ماندم ز سایل بس شگفت

همچو من سرگشته‌ای یک روز خواست

تا شود معلومش از من قبله راست

از سوی مشرق اشارت کردمش

لاجرم بر خود برون آوردمش

باز می نشناختم شیب از فراز

مشرق از مغرب که میدانست باز

گفت ترسایی بدو گفتم بلی

نیستم از قوم ترسایان ولی

قبله ترسایم ار گردد بدل

آیدم در کعبه ایمان خلل

من ندانم قبله الا روی دوست

قبله من هر کجا کوهست اوست

یک جهت را مشرق و مغرب یکیست

من یقینم گر ترا باری شکیست

روی در محراب و دل جای دگر

کرده در بازار سودای دگر

کعبه دل پاک باید داشتن

تخم طاعت پاک باید کاشتن

نیتت گر ناقص و ناپاک نیست

قبله از هر سو که کردی باک نیست

مرد اگر در کعبه صدق و صفاست

قبله از هر سو که میدارد رواست

(مرد حق را مشرق و مغرب یکیست

من یقینم گر ترا باری شکیست)

غیر ازین دیگر نباشد مذهبم

بر همین مذهب بداری یا ربم

ای نیازم با سگان کوی تو

من کی ام تا قبله سازم روی تو

چون منی را حد این سودا بود

لاف این حضرت زدن یارا بود

من که باشم تا نمازی باشدم

با تو در خلوت نیازی باشدم

در دعا وقتی که نامت میبرم

لرزه از هیبت فتد بر پیکرم

از تو یاد آوردن آن کس را خطاست

کش دل از یاد تو یک ساعت جداست

با تو مستان را نمازی دیگرست

اهل معنی را نمازی دیگرست

شد چو توفیق و هدایت دادییم

از جهان حاصل خط آزادییم

غیب دانا عیب ما بر ما بپوش

چون خطا بخشی خطا بر ما بپوش

بر عنایات تو داریم اعتماد

از تو توفیق از گنهکاران جهاد

دست محکم کرده در حبل الورید

بادمان توفیق طاعت بر مزید

با سر افسانه رفتم زین مقام

تا کنم در باز گردیدن تمام

بار دیگر اردبیل آن تیره خاک

باز پس کردیم و رستیم از هلاک

از پل کاغذگران بیرون شدیم

زان کهستان نیز در هامون شدیم

منزلی چند دگر کردیم ساز

تا رسیدن خوش خوش اندر شیر و یاز

شیر و یازی چون ریاض خلد خوش

روز و شب بودیم جمعی باده کش

خوش حریفانی به غایت بی نظیر

تیزفهم و بذله گوی و نکته گیر

جمله شیرین منطق و قادر کلام

در فنون هزل وجد هریک تمام

تاج منشی یار نیکو اعتقاد

با من آن ثابت قدم در اتحاد

شیوه دست ارادات پیش کرد

کز مراعاتم مرید خویش کرد

روح محضی جان پاکی بی‌شکی

بی غل و غش ظاهر و باطن یکی

بی‌خودم کز خویشتن بستد مرا

با ویم یعنی زمان بستد مرا

آری این باد از هوای دیگرست

اتصال ما ز جایی دیگرست

از حیات آسایش آن دم دیده ام

کش جمال روی خرم دیده‌ام

حق یاری دارد اندر گردنم

کافری باشد فرامش کردنم

با ویم یک هفته ای پیوند بود

وز ملاقاتش دلم خرسند بود

روزگارم هفته ای تیمار خورد

هم به آخر فعل بد بر کار کرد

گرچه یک چندی حضورش داد دست

لیک هنگام وداعم پای بست

گاو نه دوریست این گردون بد

می‌دهد شیر اول و آخر لگد

بختم ار چند احتیاط و جهد کرد

چرخم آخر حنظل اندر شهد کرد

اتفاق افتاد ما را زان دیار

سوی ابھر آمدن بی اختیار

کوچ کرد اردو به توفیق اله

عازم قصر سقرلق پادشاه

آقه را فرمان شد از صاحبقران

بر عقب رفتن به غیر از نوکران

ما به جمع از منزل قنقور الانگ

باز گشتیم از فلک بگذشته بانگ

کارها بر وجه احسن ساخته

خانه دل با طرب پرداخته

من چو مرغی رفته بیرون از قفس

چون بود اطلاق عاشق از جرس

راستی هنگام رجعت با وطن

رجعت جانست مطلق با بدن

سیر کردن در جهان خوش عالمی است

لیک آن را کش مصاحب همدمی است

در سفر موقوف نبود بی جزع

خاصه چون باشد مسافر بی طمع

گر تفرج را کسی غربت کند

یا به دعوت عزم هر تربت کند

اختیاری باشدش نیکو بود

منزل و مرحل به دست او بود

گر چنین باشد مسافر را سفر

بر مراد خویشتن یابد ظفر

ورنه جز خون خوردن و جان کندنش

حاصلی نبود سفارت کردنش

دست در هم داد هر نوع اتفاق

تا میسر گشت گشتی در عراق

در دو بارم کاتفاق افتاد سیر

رنجه تر بودم و لیک آسوده خیر

هر کجا در دل توقف میل بود

گویی از بس کوه بالا سیل بود

محنتم آسوده کی بگذاشتی

قسمتم مهلت ندادی چاشتی

من در و بنهاده بی آرام هوش

راست بر آواز کوچ آهنگ گوش

خلق از بس وعدۀ فردا ستوه

کرده میخ خیمه ها محکم چو کوه

مرد بایستی که خون خوردی به جبر

همچو ایوب اقتدا کردی به صیر

اعتبار خلق را دور زمان

هم بگیرد سخت و هم ندهد امان

مشتغل کی بود بی اسباب و برگ

تا به تب راضی شود گیرد به مرگ

بس نزاری بس ز دنیا سر بتاب

کوثر باقی نیابی در سراب

سربه‌سر حالات دنیا هست هیچ

همچو کرم فیله بر خود بر مپیچ

خفتگان را سر پر از خواب غرور

کی چو بیداران برآیند از فتور

چون همی دانی که راه حرص و آز

مرد مستغرق کند بر خود دراز

همچو مردان عزم کن بر خیز هان

در عذابی خویشتن را وا رهان

دل نداری زآن چنان بی حاصلی

از سفر کن توبه یا از بیدلی

پادشاه نفس انای دلست

هر چه نی دل خواست کوشش باطلست

دل چو سلطانست اعضا لشگری

لشگری را نیست بر سلطان سری

هر کرا نبود گزیر از ناگزیر

معتکف بر آستانش گو بمیر

چون ندارد طاقت هجران دوست

زان مکان غایب نباید شد که اوست

بر سر آتش نشستن پیش یار

به که بر بالین جم دور از دیار

تاختیم القصه تا ابهر دو روز

بر طلوع اختر گیتی فروز

از برون در شهر آوردیم رخت

منتظر تاکی شود بیدار بخت

کرده میعاد آنکه مان باشد مقام

هم به ابهر تا رسد آقا بکام

روزها با بخت غوغا داشتیم

انتظار راه آقا داشتیم

قرب یک مه هر دو چشمم ز انتظار

پنج شش تن بر سر ره کرده چار

چشم من خو کرده از بهر نثار

دم به دم یاقوت و لعل اندر کنار

طفل چشمم بارها می کرد جهد

تا برون افتد مگر از حبس مهد

دایه اش یعنی رمد در بر گرفت

همچو مادر مهربانی در گرفت

زیر شعری چون شب هجران سیاه

خون به جای شیر دادش چندگاه

آن چنان بیمار طفل دیده خورد

کش به خوناب جگر پرورده کرد

از خیال دوست چشمم دردمند

گر غباری داشت بر رویش فکند

دیده را پیکار با دل چون برفت

تا بدان حد کز میانش خون برفت

گه ز درد چشم و گاه از درد دل

روز و شب میکندم از دیوار گل

نرگسم کز غنچه اندک بشکفید

لاله ای دیدم سیاهی ناپدید

نرگسی چون لاله پر خون تا به لب

نرگس احمر که دیدست ای عجب

بود بر خون ریختن چشمم دلیر

زانکه چشمم بود همچون چشم شیر

بسته پیش مردمک خونین تتق

دامنش چون دامن آل افق

آتش دل شعله بر چشمم کشید

دودش اینک در سر کلکم رسید

گر ز دل وز دیده خواهم گفت باز

این حکایت قصه ای گردد دراز

نی سر افسانه بالله العظیم

کم سر خود نیست از امید و بیم

پیر کرد اندر جوانی غربتم

سیر کرد از زندگانی غربتم

نی چه میگویم خدایا دست گیر

ناسپاسی نیست عذرم در پذیر

کارها موقوف وقتست ای اخی

با قضا بهتر بود گر کم چخی

هر که پیش از وقت کاری پیش رفت

از پی نقصان کار خویش رفت

هرچه پیش آید به جز تقدیر نیست

دفع حکم رفته را تدبیر نیست

تا بود روزی ز درد ابهرم

صاف شاهیکی به قاین کی خورم

تا بود در بند هجران پای سخت

بر وصالم کی شود فیروزبخت

هر کجانان پاره ای باید شکست

میکند تقدیرت آنجا پای بست

چون حواله شد به جای دیگر آب

در سر اندازد قضا از بس شتاب

چون به جهد از ما نمی‌گردد قضا

بعد ازین ماییم و تسلیم و رضا

هرچه پیش آید برآن انکار نیست

خلق را با نیک و با بد کار نیست

بعد از آن یاری روان کردیم زود

بر نشست اسبی و غوشی در فزود

تا ببیند کز فلک تقدیر چیست

در سقرلق این همه تأخیر چیست

بعد روزی چند دیگر انتظار

بر سپاه غم سرآمد روزگار

دولت گم بوده باز آمد بدر

مژده آورد از پی فتح و ظفر

از وصول مقدم آقا عمید

آنکه بادا عمر و جاهش بر مزید

شخص بی جان مراحی باز کرد

مرهم جان پر از کی باز کرد

روز یکشنبه ز ابهر بامداد

در ربیع الاخره فیروز و شاد

رغم دشمن را بکام دوستان

باز گردیدیم سوی قهستان

بخش ۱۳ - مراجعت کردن از سفر و آمدن به وطن

بی نیازا بر نیاز ما ببخش

گر چه غفلت کرده ایم اما ببخش

پای در گل ماندگان را دستگیر

عذر ناهموارگان را درپذیر

همچو یوسف شان برآر از چاه تنگ

همچو یونس شان امان بخش از نهنگ

بی کسان را یاوری کن در سفر

طالبان را بر تمنا ده ظفر

با وطن سرگشتگان را ره نمای

این برون افتادگان را در گشای

اهل ایمان را بکن طاعت قبول

حشر و نشر جمله با آل رسول

بنده بخشا یا گرانی می‌کنم

وین لجاج از تیره جانی میکنم

ما چه خواهیم از تو مشتی ناتمام

هر چه خواهی کن تو دانی والسلام

یک شبی بر کف گرفتم آب را

جمع کردم جمله اصحاب را

هر یکی را باده‌ای دادم نخست

تا دل هریک توانم باز جست

سر نهادم بر قدمشان عذر خواه

اول استغفار کردم از گناه

گفتم از من جمله دل آزرده اید

هرگه از من کینه در دل کرده اید

در جوانمردی نباشد ناپسند

گر نگیرند آن برین ناهوشمند

گر حدیثی گفته باشم ناصواب

مست را هر گونه افتد در جواب

هر که بر حال منش باشد وقوف

تنهد انگشت تصرف بر حروف

وانک نبود آه کش بر سوز من

گو مرا بین و بترس از روز من

گر تنم اینجاست دل در قاین است

خاطری دارم که گویی آینه است

هر که با من یک نفس نزدیک شد

تا نطق زد آینه تاریک شد

مردم دلداده را تمییز نیست

نی سر کس کش سر خود نیز نیست

چون دل خود را نمی‌دارد نگاه

زو مراعات دلی دیگر مخواه

او اگر خاطر نگه میداشتی

خاطر خود را به کس نگذاشتی

آنکه دارد دل، دلش یاری کند

چون ندارد دل چه دلداری کند

با کسی کز خویشتن باشد ملول

مرد عاقل کی کند صحبت قبول

سینه ها خالی کنید از کین من

تا بیاساید دل مسکین من

جمله را بر من حقوق خدمت است

عهده آن خدمتم در ذمت است

وقت وقت آبی به دستم داده اید

کفشی آخر پیش من بنهاده اید

حق آن باشد برِ من بی قیاس

سگ بهست از مردم ناحق شناس

نیک نامی در عطا بخشیدنست

لیک مردی در خطا بخشیدنست

امشب ای یاران من یاری کنید

تا سحر با من جگرخواری کنید

از دل صافی کشید این اتفاق

خود مرا دل خون شد از بس اشتیاق

دوش چون باد صبا تشریف داد

جان محنت دیده من کرد شاد

کرده ام از وی به زاری التماس

تا رود سوی قهستان بی مکاس

ایلچی باشد رود در پیشتر

دوستان را خوش بر آرد زین خبر

خواهد از هر یک ار کلوکی دگر

حاسد آن را نوکند سوگی دگر

در پذیرفت از من و سوگند خورد

دوش چون میرفت امشب وعده کرد

خواهم از هر مژه کردن خامه ای

پس به درد دل نبشتن نامه ای

نامه را عنوان چنین خواهم نبشت

کین ز دوزخ میفرستم در بهشت

واخورم بر باد هریک باده‌ای

در نویسم نام هر آزاده‌ای

بر زبان نیزش دهم پیغامها

کان جماعت را نبردم نامها

در قدح ریزید ساقی می کجاست

هین که وقت جنبش باد صباست

آمدی اهلاً و سهلاً مرحبا

خوش خرامیدی خوش ای باد صبا

تازه کردی روضه جانم به دم

میتوانی رنجه کن امشب قدم

بگذر ای فرخنده پی بر قهستان

قصه من عرضه کن بر دوستان

اول از ترشیز در باید گرفت

بعد از آن راهی دگر باید گرفت

همچنان می‌رو الام اندر الام

تا در مقصد سلام اندر سلام

نسخه ای از ذکر جمعی کرده ام

از شراب دوست کامی خورده ام

با خود از روی کرم همراه کن

وز من ایشان را به لطف آگاه کن

چون مرا ساز سفر ترتیب کرد

دوستکامی گو برین ترتیب خورد

ساقیا پر کن نخستین باده هان

تا خورم بر یاد شنگول جهان

مونس العشّاق سیف الدین حسین

نادر آفاق در هر نیک و شین

بی‌نظیر بی‌مثال بی‌همال

زانش میخوانند سیف الدین کمال

در سبک روحی چو باد صبح خیز

وز گرانان بوده چون من در گریز

بر نخیزد روز و شب بی‌سور و چنگ

دست در دامان عیش از نای و چنگ

زنده کردیم ار چنار کند بد

بار دیگر سایه بر ما افکند

ساقیا پر کن که بر سر میزنم

می بیاد سرو کشمر میزنم

در جهان بسیار سر و بی برست

بارور چون سرو کشمر کمترست

با جمال الدین محمد یک صبوح

گر بر آرم باز بردم عمر نوح

ای گشاد عیش در ابروی او

آب حیوان خاک خاک کوی او

تا جهان باشد نباشد در جهان

مثل او یاری چه پیدا چه نهان

کز ارس کلک ای صبا ترتیب کن

نقلها در یکدیگر ترکیب کن

یاد یاران دگر هم میکنم

ذکرشان تخفیف را کم میکنم

ساقیا جامی دگر پر کن بیار

تا به شادی در کشم بر یاد یار

افضل عالم جمال الدین که عقل

میکند از رأی او انوار نقل

سوزنی عهد خود در اقتدار

اوستاد شاعران روزگار

قمری سرو سر بستان جان

بلبل گلزار جان بل جان جان

زادگان فکرتش صاحب جمال

در علو بگذشته از حد کمال

خوردم این ساغر به یاد روی او

کُحل چشمم باد خاک کوی او

ساقیا پر ساغری در ده کهن

جانم از یاد نصیری تازه کن

فخر آل مصطفى عبدالملک

شمع اخوان الصفا عبدالملک

بی نظیر عصر در باب سخن

نظم و نثرش رشک ارباب سخن

یار صاحب عهد در شادی و غم

در طریق دوستی ثابت قدم

مجلس افروز سحر خیزان مست

همچو من سیکی خور و لولی پرست

این شراب پر بیاد و نام او

میخورم بر شادی ایام او

ساقیا جامی دگر بر کار کن

یاد زین الدین علی فخار کن

ناظم نظم کلام بی خلل

در همه ابواب یاری بی بدل

در ظرافت بی‌همال و بی نظیر

در صبوحش باده خوردن ناگزیر

با شرف چون یاد ازو می‌آیدم

یک صبوحی آرزو می‌آیدم

گر شرف مسعود هم حاضر بود

ریشخندی نیز هم آخر بود

بی تکلف نام ایشان میبرم

وین قدح بر یاد ایشان میخورم

ساقیا برکش به سر جامی دگر

شادی فرخنده فرجامی دگر

منبع معنی نصیرالدین حسن

آنکه هستم در فراقش ممتحن

برده گوی از بذله گویان جهان

بوده از افسردگان چون من جهان

در سرایانم صبوحی آرزوست

خود سرایان با وی‌ست آنجا که اوست

خویش را آیا دگر بینم به خواب

در سرایان پیش او مست خراب

سر نهاده در سرایان کسان

خوش بود کس خندها بر خر کسان

تا سر این جام شراب مشکبو

با وی‌ست ای باد در گوشش بگو

ساقیا پر کاسه سیکی بیار

تا کنم یکبارگی یاد سه یار

از جمال و تاج و سعد ارباب عیش

گوشه گیران جهان در باب عیش

جنت ثانی وطنگه ساخته

خانه دل با طرب پرداخته

خوش بود انصاف را بستان‌سرای

از خروش بلبل دستان‌سرای

هرگز آیا باز بینم مست مُل

خویش را در باغ بالا زیر گل

بینم انشاء الله این دولت به کام

دوستان همزانو و بر کف مدام

ساقیا پر کن دگر جامی شراب

تا بنوشم شادی روی شهاب

مفخر ایران منوچهر آن به حق

برده در هر شیوه از افران سبق

یار خوش باش نکو اخلاق من

محرم راز دل مشتاق من

کرده هم در راحت و هم در الم

خویش را در عالم یاری علم

حق او بر من فزونست از قیاس

من که باشم ایزدش بس حق شناس

میخورم بر یاد روی خرمش

باده ای کز لطف جان بخشیدنش

ساقیا جامی دگر پر کن بده

یاد شمس الدین مظفر کن بده

آرزوی دیده محروم من

راست میخواهی به حق مخدوم من

خانه تاریک جانم را چراغ

باشد از جان و زویم نبود فراغ

کی بود روزی به فضل حق که باز

کرده باشم بر جمالش دیده باز

هم به توفیق خدا دارم امید

کین شب تاری شود روزی سفید

بعد یاری خواستن از همتش

این شراب پر بیاد خدمتش

ساقیا جامی دگر پیش آورم

تا به شادی محمد واخورم

گوهر درج دل آقای من

مونس جان ستم فرسای من

کرده در عرض هنر حاصل شرف

در لقب نیزش بود داخل شرف

نیک خلق و نیکخو و نیکخواه

سیرتش بر پاکی گوهر گواه

بینم آیا صبحدم در کوشکک

باده در کف هر دو در یک گوشکک

میخورم بر یاد او این جام جم

یاد مجدالدین مبارکشاه هم

ساقیا با سر فرو کن جام را

از میان بردار ننگ و نام را

باده بر یاد کسی خواهم کشید

کز شرف بر آسمان خواهم رسید

یاد او چون بر زبانم بگذرد

سیل خون از دیدگانم بگذرد

حیرتت بر روی من دانی که چیست

گر نمیدانی بپرس از من که کیست

بر کفم نه ساغر و یکدم خموش

کاندرونم همچو دیگ آمد به جوش

بی‌ریا این جوهر پاک نفیس

هست بر یاد جمال الدین رئیس

ساقیا جامی دگر باز آر زود

دیگری باید بر آن هم برفزود

هر دو دستم را در جام می بیار

زانکه نتوان خورد جامی با دو بار

تا توانم کرد جامی کن مزید

یاد شمس و اسعد ابنای سدید

هر دو دانشمند اما درد نوش

نه چو دیگر فاسقان طاعت فروش

خوش بود بر بانگ ابریشم بها

ساغری دیگر به من ده ساقیا

تا بیاد آرم حسن مسعود را

خاصه چون در نغمه آرد عود را

ساقیا جامی دگر بر دست گیر

هین که بگذشت آبم از سر دست گیر

یاد یاری دیگرم مدهوش کرد

با شهاب نجم خواهم نوش کرد

همدم دیرینه و یار قدیم

هم حریفم بوده دایم هم ندیم

برده دست از جمله شنگولیان

پیش او سر بر زمین کاجولیان

از شکر شیرین ترش هر بذله‌ای

دلقک اندر پهلوی او فضله‌ای

شادی طبع همیشه شاد او

یاد او و یاد او و یاد او

ساقیا جامی دگر نه بر کفم

هین که چون نار از گرانی میکفم

مرد غازی می‌خورم بر یاد دوست

سر ببالین می‌نهم بر یاد دوست

هم دماغ و هم سرم پرداختست

مغزم اندر استخوان بگداختست

شد زمام اختیار از دست من

مست گشتست این دل بد مست من

دوستکامی‌ها که باقی مانده است

از مراد دور ساقی مانده است

ختم کردم ساقیا از بیدلی

دوستکامی خوردن از لایعقلی

بیش ازین طاقت ندارم ای صبا

هدهد جانم تویی قاین سبا

پیشتر باش ای برید بی کسان

این جماعت را ز من خدمت رسان

وانگه از بهر دل این مستمند

در زن از قاین برو تا بیرجند

راه کن بر شمس دین عبدالرحیم

گو خیالت ناظرست و حق علیم

کز دل و جان آرزومندم به تو

وز قدم تا فرق در بندم به تو

همچو را هم قصه می‌گردد دراز

یک یکی از یاران نیارم گفت باز

گرچه زحمت باشدش گو عذر من

باز خواه از جمله یاران تن به تن

گر قدم خواهی کزان سوتر نهی

بوسه بر دست علی سابق دهی

کی بود آیا که بار دیگرم

صبحدم با بربط آیی بر سرم

با حکیم و با رئیس از یک صبوح

در خراشادم شود وقتی فتوح

برفراز آسمان مسند نهم

وز تفاخر پای بر فرقد نهم

کی کنم آیا بهم یار شمشی

در خراشاد از شراب کشمشی

حصه ما خنبها بر باده دار

حالیا یکماهه‌ای آماده دار

چون ازینها بگذری سیری بکن

پیش دانشمند شو خیری بکن

خدمت من عرضه کن با اشتیاق

گو به جان آمد دلم چند از فراق

خاطرم پیوسته در تیمار توست

مونس من روز و شب اشعار توست

یادگاری از خطابت با من‌ست

چشم جانم از سوادت روشنست

تشنه دیدار تاج الدین حسن

آن چنانم کم برآمد جان ز تن

همتی در کار این مسکین کنید

من دعا کردم شما آمین کنید

این وصیت با معادی میکنم

نه ریایی اعتقادی میکنم

کز من سر گشته در عالم چو گوی

پیش شیخ الاولیا رمزی بگوی

کاشف اسرار حق شیخ الشیوخ

جوهر انوار حق شیخ الشیوخ

عیسی ثانی امین الدین که هست

پیش قدر همتش افلاک پست

قاطع بدعت به شمشیر زمان

تابع امر خداوند جهان

آن چو جان از آفرینش بی بدل

وان چو عقل پاک جوهر بی خلل

پرده پوشان ضمیرش در حرم

همچو مریم بکر و عیسی در شکم

ای حصار همتت حصنی رفیع

دوستان را بر تو می‌آرم شفیع

در پناهم جای ده بر در مزن

می‌توانی سایه ای بر من فکن

گر خطایی کردم آن بر من مگیر

عذر نامردانه من در پذیر

ختم بر نام تو شد این یادگار

بر نکویی ختم باد انجام کار

تمام شد کتاب سفرنامه از نتایج طبع نقاد و لطایف ذهن و قّاد ملک الکلام مقبول الخواص و العوام حکیم سعد المّلة و الدین نزاری القهستانی طاب الله ثراه و جعل الجنة مثواه و الفردوس الاعلى مأواه على ید اقل عباد الله و احوجهم الى غفرانه، یوم الاحد اوائل جمادی الاولی من شهور سنة سبع و ثلاثین و ثمانمائة حامداً لله و مصلیّا و مسلّما على رسوله و صحبه و آله.

ترجمه متن فوق:

به پایان رسید کتاب سفرنامه از نتایج طبع سنجش گر و لطایف ذهن روشن پادشاه سخن پذیرفته خواص و عوام حکیم سعد الملة و الدین نزاری قهستانی، خداوند خاک او را پاکیزه گرداند و او را در بهشت و فردوس برین جای دهد، بر دست کمترین بنده خدا و نیازمند ترین آنها به آمرزش خداوند روز یکشنبه اول جمادی الاول سال ۸۳۷ با حمد خدا و درود بر رسول او و خاندانش و اصحاب او.

مثنوی روز و شب

بخش ۱ - در توحید : منّت از ذوالجلال والاکرام

بخش ۲ - مناجات با خدا و نعت پیامبر : نظری یا مفتح الابواب

بخش ۳ - در مدح شمس الدین علی شاہ نیمروز : بعد توحید و نعت پیغمبر

بخش ۴ - در سبب نظم این مثنوی و گفتگوی شاعر با شب : شب نوروز در خرابهٔ خویش

بخش ۵ - بردن باد صبا پیام شب را از برای روز و آغاز پیکاره

بخش ۶ - پاسخ روز به شب : با صبا گفت: «دم مزن دیگر

بخش ۷ - پیغام دوم شب برای روز : باز شب داد روز را پیغام

بخش ۸ - پاسخ روز یا خورشید به شب : روز گفتش: «چه ترّهات است این‌؟

بخش ۹ - پیغام سوم شب برای روز یا خورشید : شب دگرباره رفت با سرکار

بخش ۱۰ - پاسخ روز : روز گفت: «این چه زور و بهتان است

بخش ۱۱ - پیغام چهارم شب به خورشید : شب دگر بار گشت آشفته

بخش ۱۲ - پاسخ روز به شب : روز بار دگر به جوش آمد

بخش ۱۳ - پیغام پنجم شب به روز : شب چو بشنید طیره گشت عظیم

بخش ۱۴ - پاسخ روز به شب : روز در تاب شد دگرباره

بخش ۱۵ - پیغام ششم شب : شب‌ِ یلدا‌سرشت‌ِ زنگی‌رنگ

بخش ۱۶ - پاسخ روز یا خورشید : روز شد باز گرم و بر جوشید

بخش ۱۷ - پیغام هفتم شب : شب دگر باره در محاکا شد

بخش ۱۸ - ملول شدن روز و آخرین پاسخ او به شب : روز را دل ز شب ملال گرفت

بخش ۱۹ - تسلیم شدن شب به آفتاب و مدح شاه : شب‌ِ دامن‌دراز کوته‌رای

بخش ۲۰ - آشتی کردن روز با شب و مدح شاه : روز چون شب به عذر سر بنهاد

بخش ۲۱ - اظهار بندگی کردن شاعر در پیشگاه شاه : پادشاها نزاری عاجز

بخش ۲۲ - داستان میراث قطب الدین حیدر : حیدر زاوه قدوه ابدال

بخش ۲۳ - پایان سخن : از مقالت ملالت افزاید

بخش ۱ - در توحید

منّت از ذوالجلال والاکرام

بَدو آغاز و غایتِ انجام

آفریننده وجود و عدم

پیش گیرنده حدوث و قدم

برگزیننده حق از باطل

کارپرداز عامل و عاطل

ره نماینده خطابینان

مونس بی دلان و مسکینان

مالک ملک اول و آخر

واضع حق باطن و ظاهر

اولیا رازدار پنهانش

انبیا کارساز فرمانش

از صفی الله از مبادی کار

درگرفته بدایت ادوار

گرچه دانم، نگویم از گندم

ترسم از اعتراض نامردم

کرده بر موجب شماره عام

بر نبی الله آن شماره تمام

دور طوفان ز اُمتش برخاست

چه کند جز چنان نیامد راست

چون اشارت سوی خلیل آمد

خلق را وعده سلسبیل آمد

او به امت نخواست الا خیر

لیک قاصر نظر ببیند غیر

پس از آن چون رسید دور کلیم

هم نکردند امتش تعظیم

لیک فرعون اگرچه بهتان کرد

نتوانست دفع ثعبان کرد

روح را بعد از آن مجسم کرد

بی مدد، نامش ابن مریم کرد

نفسش گرچه صد جهان جان داشت

مرده جهل را چه درمان داشت

رایت معجزات برده به ماه

نوبت دعوت حبیب الله

گرچه لولاک بود در شانش

غصه ها بُدْ ز ابن عمّانش

هرچه آید بدان کزو باشد

هرچه زو آید آن نکو باشد

که نه فرعون اختیار نداشت

بلکه موسی هم اقتدار نداشت

خضر ناجُسته آب حیوان خَورد

آن که جست و نیافت چِتوان کرد؟

ای منزه صفاتت از اوصاف

هرچه گویم بود محال و گزاف

نرسد در کمال تو ادراک

بیش از این نیست حل مشتی خاک

هم تو گویی، که گوید از تو دگر؟

نرسد در تو وهم و عقل و نظر

نرسد در صفات ذات تو کس

تو توانی رسید در خود و بس

منم و قعر بحر حیرانی

من چه گویم دگر تو می دانی

لیک نگزیرد از مناجاتم

چون تو باشی مجیب دعواتم

ورد این عاجز شکسته مدام

بس بود ذوالجلال والاکرام

بخش ۲ - مناجات با خدا و نعت پیامبر

نظری یا مفتح الابواب

سببی یا مسبب الاسباب

مرحمت کن که وقت مرحمت است

گردنم زیر بار معصیت است

هیچ کم گردد از خزانه عام

که ببخشی گناه مشتی خام؟

چون تو پروردیم به اول کار

هم به آخِر میفکنم، بر دار

گرچه از روی عفو تو خجلم

رحم کن زان که بس شکسته دلم

بر من و بی کسی من بخشای

درِ دربستۀ دلم بگشای

رهبر و رهنمای و رہ دانی

در همه حال حال گردانی

می توانی ز غم رهایی ده

نه ز پیوند خود جدایی ده

با غم خویشم آشنا گردان

نه سرم همچو آسیا گردان

بخششی کن ز خلعت خاصم

راه ده سوی صدق و اخلاصم

پرتوی ده ز نور نفس نبی

محرم حق محمد عربی

صَدَق الله یا رسول الله

رهبر امت و شفیع گناه

پیشوای مهاجر و انصار

ره نماینده اولوالابصار

خاتم انبیا به قول خدای

هادی اصفیا به هر دو سرای

حجة الحق به سوره اخلاص

مهدی انبیا به دعوت خاص

چه دگر ماند؟ شد سخن کوتاه

چون خدا خواندش حبیب الله

بخش ۳ - در مدح شمس الدین علی شاہ نیمروز

بعد توحید و نعت پیغمبر

مدحت شاه شرق اولیتر

شهریار بلند اختر و بخت

نازش و افتخار افسر و تخت

آن که از همت رفیعش هست

آسمان با علوّ قدرش پست

عالم از عدل شاملش آباد

نو سر افگنده ملک را بنیاد

تحت امرش ممالک عالم

فوق بر تخمه بنی آدم

شمس دین شاه نیمروز على

قاتل المشرکین چو شیر مَلی

آن که چون رایش انتظام کند

نور از او آفتاب وام کند

وآن که گرزش به عرصه گاه نبرد

از سر دشمنان برآرد گرد

وآن که کلکش چو در صریر آید

جان نو در جهان پیر آید

وآن که تیرش چو از کمان بجهد

فلک از راه کهکشان بجهد

وآن که لطفش چو دستگیر شود

در مفاصل شریک سیر شود

وآن که گر بر زمانه قهر کند

نوشداروش همچو زهر کند

عالَم عِلم را عَلَم باشد

صاحب السیف والقلم باشد

پیش او سر نهاده بر اطلاق

خسروان ممالک آفاق

لشکرش را نه حد نه اندازه

قاف تا قاف از او پرآوازه

آسمانش به طوع خدمتکار

آفتابش به طبع غاشیه دار

هرچه گویم به جای خود باشد

لیک او ماورای حَد باشد

هرچه آن در مناقبش آید

وز درِ رای ثاقبش آید

او از آن بیش و بیشتر باشد

که در افواه بوالبشر باشد

در همه چیز از همه ممتاز

از همه بی نیاز و با همه ساز

او چو مجموعه هنر باشد

راه او شیوۀ دگر باشد

نتوان گفت از او و از دگری

گو ببین گر ندید کژ نظری

هرچه در حد امتحان آمد

وصف ذاتش ورای آن آمد

بعد از این پس رہ دعا پویم

بلکه تا زنده ام دعا گویم

تاج دین شاه زادۀ عالم

قرة العین خسرو اعظم

بوالمعالی محمد بن على

میوه لطف باغ لم یزلی

باد در عز و نازپرورده

شاه از او او ز شاه برخَورده

حق تعالی ز چشم زخم بدان

داردش در ضمان امن و امان

عمر و اقبال باد چندانش

که نباشد پدید پایانش

بخش ۴ - در سبب نظم این مثنوی و گفتگوی شاعر با شب

شب نوروز در خرابهٔ خویش

جام و جان و من و قرابۀ خویش

خالی‌السیر بود پنداری

بی‌خبر بودم آن شب تاری

بحث محروم کرد و نومیدم

شب عیش از وصال خورشیدم

جام و جان و قرابهٔ روح‌افزای

تن بی‌جان من ستم‌فرسای

تا نگویی مگر قرابهٔ می

نه تصور چنین مکن هی هی‌!

شیشه‌ای داشتم ز خونابه

پر چنان کز شراب قرابه

دیگران در نشاط نوروزی

من دلخسته با جگرسوزی

نه کسم هم‌زبان به غیر قلم

نه به جز دفترم کسی محرم

مژه از خون دیده جدول‌کش

جگر از سوز سینه پر‌آتش

چون بوَد بنده‌ای چو من مظلوم‌؟

از بساط خدایگان محروم‌؟

بزم شاه جهان خوش و خرم

صحن بستان‌سرا چو باغ ارم

خاصه جشن مبارک سر سال

سرو در رقص و بلبل اندر حال

بندگان دگر به عیش و سرور

گشته مشغول و من چنین مهجور‌؟

ناسپاسی و ناشکیبایی

هردو حاصل ز ناتوانایی

نه غلط می‌کنم‌، چه می‌گویم‌!

بود در قبلۀ رضا رویم

خاطِب خاطرم به عون الله

رفته بر منبر مناقب شاه

شکرها از وجود او می‌کرد

ذکر انعام وجود او می‌کرد

متحیر بمانده در صفتش

که برون بُد ز حد معرفتش

شد میان من و شب از کم و بیش

سخنی چند حسب حالت خویش

شب روشن‌دل سیه‌جامه

گفت: «خامی مکن بزن خامه

نظم کن ماجرای من با روز

ندهم مهلت این شبت تا روز

نامه نظم تو بهانه کنم

قصه‌ای پیش شه روانه کنم

تا مرا از عذاب برهاند

دادم از آفتاب بستاند»

گفتم: «اندر حضور به باشد

تا که بر‌حق‌تر و فره باشد

بی‌توسط سخن نیاید راست

متوسط میان خوف و رجاست

تا توسط میان ما نشود

حق و باطل ز هم جدا نشود

ماجرا هردو در میان آرید

گر به انصاف و داد بسپارید

ورنه زان پس به بارگاه روید

هردو با هم به دادخواه روید»

گفت: «اضداد جمع کی بوده‌ست؟

راه شب پیش شمع کی بوده‌ست؟

هرکجا من درآیم او برود

هرگز این ماجرا نکو نرود»

از سیاهان مطبخی در حال

نامزد کرد قاصدی چو نکال

قاصد آنگه پیام برد و برفت

همچو دود سیه به تاب و به تفت

چون به مشرق رسید صبح بتافت

بیش رفتن دگر مجال نیافت

باز گردید همچو باد دَبور

در زمانی برفت راهی دور

آمد و زینهار خواست ظلوم

که: «نرفته‌ست پیش آتش موم

نیستم مرد این رساله و راه

عذر عجزم ز عفو خویش بخواه»

چون بدانست شب که معذور است

عجز موسی و آتش طور است

گفت: «هان، مصلحت چه می‌بینی؟

سلطنت کی رود به سِکینی

هست این کار کار ناباکی

باد در چشم او زند خاکی»

گفتم: «این را به پای باد صباست

هر که دیگر رود به دست هباست»

باد را در زمان طلب فرمود

تا بدان بندگی قیام نمود

درد را چون نبود درمانش

بست حالی کمر به فرمانش

در میان شد مقدّم نقبا

قُدوۀ سالکان برید صبا

پیشم آمد پس از سؤال و جواب

آخرالامر بر طریق صواب

گفت: «من بی‌غرض میان بندم

که به خیر است قطع و پیوندم»

با شب این مصلحت قرار گرفت

هم بر این طالع اختیار گرفت

بخش ۵ - بردن باد صبا پیام شب را از برای روز و آغاز پیکاره

شب فرستاد پیش روز رسول

«کای جهانگرد فتنه‌جوی فضول

هر شب از فتنهٔ تو تیره‌ترم

چند داری چو روز خیره‌سرم‌؟

هرچه بگریختم ز مشغله‌ای

آمدی در گرفته مشعله‌ای

همه برهم زدی ولایت من

برشکستی سپاه و رایت من

پای بیرون منه ز حد قیاس

بر رهم بیش از این مریز الماس

بعد از این ترک سرفرازی کن

با بزرگان به خرده‌بازی کن

با منت دست در ستم نشود

کارت از پیش بیش و کم نشود

تا به شام از سحر ستیز کنی

عاقبت هم ز من گریز کنی

چون سیاهان من خروج کنند

در افق بر مَعاقِب تو زنند

از تو چندان کشند کز بس خون

شود آلوده دامن گردون

تویی و مغرب و هزیمت خویش

سوی مشرق مکن عزیمت بیش

هم بر این شرط اگر قرار دهی

ترک آشوب و اضطرار دهی

خیز و گر نیز رای آن داری

سر ز مغز سبک گران داری

تا به دفع تو هم قیام کنم

بعد از این قصد انتقام کنم

یک شبیخون کنم به لشکر زنگ

که هزیمت بری به صد فرسنگ

قلم فتنه سرنگون کنمت

از حدود جهان برون کنمت»

آخرالامر ایلچی صبا شد

گشاده‌زبان و بسته‌قبا شد

راه مقصد گرفت مستعجِل

تا به خاور که بود سر منزل

رایتی دید با هزار شکوه

که برآورد سر ز قلهٔ کوه

خسروی تاج و تختش از آتش

چرخ در موکبش عماری‌کش

لشکری همچو ذره بیش از بیش

تیغ‌ها برکشیده از پس و پیش

یک دل و صد هزار سور و سرور

یک تن و صد هزار چشمه نور

شد ز هیبتْ صبا عرق‌ریزان

رفت چون ذرّه اوفتان خیزان

هرچه نزدیک‌تر به خور می‌شد

از تف و تاب گرم‌تر می‌شد

چون شود محترق صبا چون برق

از صبا تا سموم نبود فرق

گرچه طاقت نداشت هم خَش خَش

رفت چون باد در دم آتش

همه پیغام شب گزارد به روز

گرم شد مغز آفتاب از سوز

بانگ زد بر صبا که: «یاوہ مگوی

ظلمت از طبع آفتاب مجوی

تا که باشد شب محال‌اندیش

که فرستد به من رسالت خویش

از شب آوارہ‌تر دگر که‌بْوَد؟

زو جگرخواره‌تر بتر که‌بود؟

به تهوّر ز من سخن گوید

که‌بْوَد کاو سخن ز من گوید‌؟

کی برازد سیه‌گلیمی را

کاو براند چو من کریمی را؟

حکم بر من کند به آی و مآی

بنگرید آخر از برای خدای‌!»

بخش ۶ - پاسخ روز به شب

با صبا گفت: «دم مزن دیگر

به رسالت قدم بزن دیگر

باز گرد از همین قدر سوی شب

که: ز نادانی تو نیست عجب

چون تویی را چه حد پایه ماست؟

خود سواد تو عکس سایه ماست

گهگهت دل که همچو رخ سیه است

روشن از عکس شمعدان مه است

شمع مه گر نکردمی روشن

کی شدی گلخن تو چون گلشن؟

روی تاریک تو چو دود تنور

در خورد راستی مقابل نور

جای تو چاه تنگ و تار بود

کنج تاریک و نفت و غار بود

هر مقامی که باز پردازم

گه‌گهش سایه بر سر اندازم

چون شود عکس من از او خالی

خلوت آباد خود کنی حالی

در غلط اوفتاده‌ای با خویش

سر و کاری نهاده‌ای با خویش

از دماغت برون کنم سودا

نگذارم که دم زنی فردا

کی چنین بودی آمر و ناهی

که مرا زیردست می‌خواهی؟

به درازی خود مشو مغرور

تیره‌تر هم نباشی از دیجور

من چنانت فرو برم به زمین

که ز من یاد ناوری پس از این

آمدم، برگ کار خویش بساز

تا قیامت ز تو نگردم باز»

خواست رخصت صبا و باز آمد

چون مشعوِذ که مهره‌باز آمد

خواند هرگونه ز آفتاب خبر

کرد شب را چو دود زیر و زبر

هر جوابی که روز باز نوشت

همچو آتش فتاد در انگشت

بخش ۷ - پیغام دوم شب برای روز

باز شب داد روز را پیغام

که: «چنین بر مکش به چرخ اَعلام

من جهاندار بودم از اول

نه تو نه مه نه مشتری نه زحل

کدخدای جهان به حکم خدای

منم و من به عقل روشن‌رای

قله این بلند طارم را

یعنی این قلعه چهارم را

دیدبانی مقیم می‌بایست

چشم داری عظیم می‌بایست

بهر آن بر گماشتند ترا

تا به اکنون بداشتند ترا

گر سخن در معاملت باشد

دیده‌بان را چه منزلت باشد؟

همچو عیسی بمانده در راهی

چون کنی دعوی شهنشاهی؟

ماورای تو چند حکام‌اند

کز تو برترنشین این بام‌اند

همه بر تو محیط و مافوق‌اند

همه با تخت و افسر و طوق‌اند

نیست بالای من کسی دیگر

منم و مملکت ز من یکسر»

بخش ۸ - پاسخ روز یا خورشید به شب

روز گفتش: «چه ترّهات است این‌؟

سخن حشو بی‌حیات است این

رای تاریک تو چه رای زند‌؟

مگر اندر هزیمه نای زند

من جهان‌دار و من جهان‌تابم

بر زمین و بر آسمان تابم

هفت اقلیم آسمان دارم

در میان تخت‌گه از آن دارم

تا بود در میان هفت اقلیم

راست از هر سویی سه بخش و دو نیم

بحر و بر، طول و عرض، شیب و فراز

از همه تربیت نگیرم باز

سال تا سال طوف ملک کنم

بیخ و بنیاد جور و ظلم کنم

دارم از راه امر بار خدای

منبر شرع و دار عدل به‌پای

همه در امن و زینهار من‌اند

نیک‌خواه و سپاس‌دار من‌اند

کوه از من کمر گران دارد

از جواهر که در میان دارد

بحر از من کند خزاین پُر

در کنار سحاب ریزم دُر

خاک افسرده را بجوشانم

باغ را سرخ و سبز پوشانم

خود جهان را منم مربی و بس

چه کشم چون شب دراز نفس»

بخش ۹ - پیغام سوم شب برای روز یا خورشید

شب دگرباره رفت با سرکار

کرد بر یک جواب صد انکار

«کای به جور و ستم شده مشهور

به تو نزدیک بوده و ز تو دور

خاصه و عامه را وبال و هلاک

که کند اعتماد بر ناپاک؟

دود بی‌بهره از تو و تاریک

بایدش سوخت چون شود نزدیک

تشنگان را بسی به تفت و به تاب

کشته‌ای در طریق حج بی‌آب

تو که در دشت کربلا دیدی

که چه می‌رفت و می‌پسندیدی

گشتی آن روز یار اهل سعیر

دشت و صحرا بتافتی چو اثیر

قصد فرزند مصطفی کردی

با پیمبر چنین وفا کردی‌

چه توقع کند ز مهر تو کس‌؟

یادگار این منافقی ز تو بس»

بخش ۱۰ - پاسخ روز

روز گفت: «این چه زور و بهتان است

که ریا پیشهٔ توفتّان است

گر منافق منم‌، تو‌را چه خلل‌؟

چند از آشوب امتّان جدل

تا خدا بر که افکند تاوان

تو خود اِنَّ المُنافقین برخوان

در جهان ظلمت از نتیجه توست

نزد دانا حقیقت است و درست

آن همه ظلمت و ضلالت کرد

نتوانی به من حوالت کرد

دل تاریک آل بوسفیان

بود بر مکر و حیلت و هذیان

معرفت در میان مجال نداشت

جهلشان جز بر آن محال نداشت

سینه باید که پاک و صاف بود

رنگ ظاهر محال و لاف بود

از ضلالت چه روشنی آید؟

از سیاهی سیاهی افزاید

غیرت آن سگان بی‌آزَرم

بر دلم زد‌، شدم چو آتش گرم

کم نشد هرگز از دلم آن سوز

هم بر این آتشم چنین زان روز

دست حیلت مزن تو بر سر شاخ

در دم اژدها مرو گستاخ

نیستی مرد‌، (‌این‌) گوی این میدان

نه حریف منی یقین می‌دان»

بخش ۱۱ - پیغام چهارم شب به خورشید

شب دگر بار گشت آشفته

که: «مرا روز ناسزا گفته»

گفت از روی جِدّ نه از سر لاغ

«کای تبه کرده از فضول دماغ

گرچه عالم نورد و سیّاحی

نور بخشنده همچو مصباحی

من بسی جای‌ها رسیده‌ستم

چیزهای عجیب دیده‌ستم

که تو هرگز بدان رسیده نه‌ای

از کسی نیز هم شنیده نه‌ای

در دماغت چه نخوت است و منی‌؟

که مرا گفته‌ای‌ «‌نه مرد منی‌‌!»

من چنین فرد خرقه پوشی‌ام

با چنین بی‌زبان خموشی‌ام

من جهان پهلوان آفاقم

جفت تو نیستم که من طاقم

من به ده مرد بشکنم دو هزار

یک شبیخون و ده هزار سوار

من بُدم همره تهمتن گُرد

ورنه تنها که ره به توران برد‌؟

رفته اسفندیار رویین‌تن

در پناه سواد لشکر من

همه شب کرده‌ام عسس بر کار

تا نگردد ز خون کس دیار

سرّ مردان‌ِ راز‌دارم من

سَر مردان جان‌سپارم من

زنگیان سیاه‌پوش من‌اند

که یکی‌اند و صدهزار تن‌اند

شب تار از نهیب‌شان هردم

بفسرد در عُروق شیران دم

ننمایند ثابت و سیار

به کسی بی‌حضور من دیدار

مونس بی‌دلان‌ِ بیدارم

همدم عاشقان بی‌یارم

همره شب‌روان راز منم

مشهد عالم نیاز منم

شب معراج و قدر و آدینه

در برات من‌اند دیرینه

روزه‌داران که تشنهٔ زارند

چشم در راه شام من دارند

می‌رود روز و باز می‌خندد

دهن روزه‌دار می‌بندد

تشنه از تفّ آفتاب تموز

وز شفق در شک اوفتاده هنوز

من چو خود را نمودم از سر بام

بر عقب در رسید لشگر شام

بانگ الله اکبر آوردند

گره از نای روزه وا کردند

آش‌های لذیذ پیش آرند

بیش هر ساعتی ز پیش آرند

در قدح آب‌های سرد چو زنگ

بر طبق میوه‌های رنگارنگ

از وجود من اهتزاز کنند

در عیش و نشاط باز کنند

بانگ کوس سحر چو برخیزد

هرکس از جفت خویش بگریزد

جمله از هیبت و حرارت نور

گشته بی‌توش و تاب و قوّه و زور

برجهند از میان جامۀ خواب

درشوند از خطر به خانه چو آب

دست حاجت بر آسمان گیرند

مهر اسرار بر زبان گیرند

روز غمّاز روزه‌داران است

نه که او را همیشه کار آن است‌!»

بخش ۱۲ - پاسخ روز به شب

روز بار دگر به جوش آمد

با شب تیره در خروش آمد

گفت: «ای خشک‌مغز‌ِ تر‌دامن

چند خواهی جدل زدن با من‌؟

مگر آنجا که می‌رسی عدم است

ورنه نادیده در وجود کم است

یاور فاسقان دزد فریب

اژدها هیبت و نهنگ نهیب

به تو مستظهر‌ند اهل فساد

چون تو در ظلمت‌ند اهل تضاد

زیر دامن گرفته شب‌رو را

راهش آموخته برون‌شو را

به تو منسوب شد سیه‌کار‌ی

چند بی‌شرمی و تبه‌کاری‌؟!

طالبان را ز راه می‌فکنی

پشت مشت ضعیف می‌شکنی

روزشان باز من به راه آرم

از بیابان به خانقاه آرم

تویی آن زال پر‌فریب و فتن

به حوادث همیشه آبستن

از تو هر شب که روز می‌آید

شغب و شور و فتنه می‌زاید

نبوَد کار من نهان‌کار‌ی

دزدی و شب‌رو‌ی و طرّار‌ی

تو درآیی جهان شود دل‌گیر

صبحدم بشکفد چو غنچه ضمیر

بر خلاف نهیب شب‌هنگام

فرحی هست در سپیده بام

بود البته از چه از هم و غم

دل مردم نماز شام دژم

نقد مردان که ره شتافته‌اند

همه در جیب صبح یافته‌اند

صبح در نفس خویش پیل‌تن است

با طلایه سپاه تیغ‌زن است

چون برآرد ز جیب مشرق سر

در دهند از وصول روز خبر

هم خروسان بامداد‌انگیز

در جهان افکنند رستاخیز

هم منادی گران بیت الله

عالمی خفته را کنند آگاه

تا بود روزه‌دار با من خوش

خوش بود چون خلیل بر آتش

روی در قبله نماز کنند

شکر انعام بی‌نیاز کنند

ز امتلا بیم آنکه همچو انار

بچکد مردم از گرانی بار

چون شدند از گرانی تو ملول

شکمی پر ز مشرب و ماکول

سر به بالین غفلت آوردند

جامه چون مستراح پر کردند

در جهان هرچه جانور باشد

جمله را جنبش از سحر باشد

چند گویی ز شام و شب، خاموش

بر سر و ریش خود جهان مفروش

گر همه سو ز یک غریب بود

کی‌ات از خوش‌دلی نصیب بود؟»

بخش ۱۳ - پیغام پنجم شب به روز

شب چو بشنید طیره گشت عظیم

گفت: «آه از جفای چرخ لئیم

من چو دریا کشیده‌ام دامن

سر‌بزرگی همی‌کند با من

روز می‌گویدم سیه‌کاری‌!

توبه یارب از این گنه‌کاری

پس سیه‌پوش اگر سیه‌کار است

در جهان زین گروه بسیار است

نه تو هم گه‌گهی ز طنازی

برقع از ابر تیره می‌سازی؟

به سیاهی شکست من چه کنی‌؟

صفت رنگ گست من چه کنی‌؟

عنبرم، عنبر سیه‌چرده

خوی خوش باز بوی خوش کرده

که نه سرد و خنک چو کافورم

به دو جو دستگاه مغرورم

حبشیان جمله داغ‌دار منند

زنگیان تخمه و تبار منند

هندوان رنگ‌پوش من باشند

همه حلقه‌به‌گوش من باشند

خلفا تا مرید من بودند

باغ اسلام را چمن بودند

تا به رنگ من آمدند برون

رفت بر وفق رایشان گردون

تا شعار تو پیشوا کردند

رسم و آیین خود رها کردند

سرّشان از بزرگواری تو

فاش شد از سفیدکاری تو

همه رنگی به جز تباهی نیست

رنگ یکرنگ جز سیاهی نیست

تو برون آوری چو بوقلمون

در زمانی هزار رنگ برون

سبز و سرخ و بنفش و زرد و سفید

همه تاج مرصّع خورشید

در سیاهی بسی صفا دیدند

چو دو گیسوی مصطفی دیدند

در سخن صدهزار باریکی‌ست

آب حیوان درون تاریکی‌ست»

بخش ۱۴ - پاسخ روز به شب

روز در تاب شد دگرباره

کرد از غصه پیرهن پاره

گفت: «اگر بر من اعتراض کنی

چون سواد خودم بیاض کنی

من زنم صیقلت، دگر که زند؟

وز من استادوارتر که زند؟

عنبری لیک بوی‌ناک چو ثوم

گرم و مردم‌کُشی چو دود سَموم

لب‌ِ شیرین‌لبان روم و خُتن

بر‌ِ سیمین‌بران‌ِ سیب‌ذقن

دو لب زنگیان چو گرده گاو

هر دو سوراخ انفشان چو دو ناو

این به آن آن به این نکو ماند

دیو با حور عین نکو ماند

ابر نه بُرقع سیاه من است

بلکه سقای بارگاه من است

چیست ابر سیاه؟ چتر زمین

اگرت دیده روشن است ببین

تا دهد ابر سایه‌دار از یم

به لب تشنگان بادیه نم

لعبتان نبات بگرازند

وز سموم تموز بگدازند

شاخ را از نبات نخل دهند

برگ گل و انگبین به نحل دهند

در خواصش نتیجه بسیار است

این خود اندر جهان پدیدار است

رنگ ما را که بر شمرده‌ستی

هم تو آن را جواب کرده‌ستی

تو ندانی که رمز خضر چه بود

گر بدانی‌، نکو‌‌! وگر نه چه سود‌‌؟

آنچه در باب مصطفیٰ گفتی

آن سخن روی در صفا گفتی

چون تویی را سخن به راه و نه راه

نرسد در رسول صلی الله

آل عباس اگر برافتادند

چون توان کرد‌؟ آدمی‌زادند

نه به رنگ سیاه بود و سفید

دولت و نکبت است و بیم و امید

خلق را زیر آسمان بلند

عاقبت منقطع شود پیوند

حق و باطل خلاف یکدگرند

هرکس الا نصیب خود نبرند

سحر فرعون مرتفع نشود

رشتهٔ اصل منقطع نشود

نیست، گر کژ ندید سالک راه

هیچ باقی بغیر وجه الله»

بخش ۱۵ - پیغام ششم شب

شب‌ِ یلدا‌سرشت‌ِ زنگی‌رنگ

دست چون برد‌، بر سبو زد سنگ

گفت با آفتاب‌ِ روشن‌دل

«کز محیط فلک به مرکز گِل

در زمانی چو باد پیمایم

همچو مرغ از هوا فرود آیم

تو به روز و شبی به رعنایی

کرۀ خاک را بپیمایی

گر جهانگیری از دی آموزی

ببری ننگ و عار نوروزی

سرسالت به جای خویش آرد

حیف از آن خان و مان که پیش آرد

بره‌ای در تنور آویزند

نیم سیرت ز خوان برانگیزند

از بزرگی و شهریاری تو

جز کله‌گوشه‌ای چه داری تو‌؟

گِل همان ریزه‌های زر دارد

در دهان تو نیز اگر دارد»

بخش ۱۶ - پاسخ روز یا خورشید

روز شد باز گرم و بر جوشید

که: «مرا کی توان به گل پوشید؟

من که پیش تو خرد و مختصرم

چندبار از جهان بزرگترم

نرسد با منت بزرگ‌سری

غم خود خور که تو نه مرد خَوری

کمترین گنج‌خانه‌ام دریا‌ست

واپسین چاکر درم جوزاست

تو پلاس‌سیه به صد تشویش

به سر اندر کشیده همچو کشیش

من متوّج به افسر زرکش

بر سریر فلک سلیمان‌وَش

هرکه را طالعش زِ من باشد

مالک ملکت زَمَن باشد

گر تو هستی سوار بر ادهم

بارگیر من است اشهب هم

گر سیاه تو دور تازنده‌ست

چرده من هنوز پازنده‌ست

با من آخر نفاق چند کنی؟

دعوی (و) طمطراق چند کنی؟

همه کس را ز روز شرم و حیاست

پای ستر و صلاح از او برجاست

نه چو شب کز وجود او فقها

بی‌حیایی کنند چون سُفها

همه اندیشه محال کنند

میل و رغبت به زلف و خال کنند

شوخ‌چشم و ستیزه‌روی شوند

بی‌محابا به بام و کوی شوند

شب ناگاه بی‌حجیب روند

که تهی‌مغز و پر‌نهیب روند

چون ز پیشش بهانه برخیزد

صد حجاب از میانه برخیزد

با همه کس چو پیش کار شود

در همه چیز یار غار شود»

بخش ۱۷ - پیغام هفتم شب

شب دگر باره در محاکا شد

چون مجازات بی‌محابا شد

گفت: «شوخی و حد ببردی تو

خوش خوشم نیک برشمردی تو

من نه آنم که نسبتم کردی

سخت بی‌وقع و رتبتم کردی

یار خلوت‌نشین عشاقم

آرزومند یار مشتاقم

وقت ایشان همیشه خوش دارم

همه شب‌ْشان پیاله‌کش دارم

بر سر کویشان عسس باشم

با شکر مانع مگس باشم

گاه بر بام پاسبان باشم

گاه در خانه میزبان باشم

زخمه عود و زخمه تنبور

روی خوب و خلاصه انگور

خواهم آماده با حریف و ندیم

منکرم گو سؤال کن ز حکیم

که نخواهد سماع روحانی؟

که ننوشد شراب ریحانی؟

خال مصباح چون برافروزد

شب خلوت ز شمع من سوزد

بی حضور وجود من در جمع

ندهد هیچ روشنایی شمع

بس که خواهد که روی من بیند

شب همه شب ز پای ننشیند»

بخش ۱۸ - ملول شدن روز و آخرین پاسخ او به شب

روز را دل ز شب ملال گرفت

ترک بیهوده قیل و قال گرفت

بر همین فصل اختصار نمود

دست بردی به اعتبار نمود

داد شب را ز روی طعنه جواب

که: «ز جام غرور مست خراب

کیست روشن کننده ظلمت؟

کیست صیقل دهنده عصمت؟

منم اینک به حجت روشن

گو ببینند یا تویی یا من

کعبه بر سیر من کنند قیاس

به من است احتیاج قبله‌شناس

حکم شش روز کون مشهور است

در کلام مجید مسطور است

روز محشر به شب نه معروف است

که قیامت به روز موصوف است

همه خود روز روز می‌شمرند

طالع سعد و نحس می‌نگرند

مشرق و مغرب و جنوب و شمال

من گشایم به تیغ‌ِ دشمن‌مال

شهره باشد به هر زبان نامم

نه چو تو ظالم و سیه‌کامم

گاه مهرم گه آفتاب سرور

گاه خورشید گاه چشمهٔ نور

منم القصّه نیر اعظم

مردم چشم روشن عالم

همه بگذار‌، از که کم باشم‌؟

شاہ شمس است من لقب تاشم»

این بگفت و در سخن دربست

دفع برخاست چون سخن بنشست

بخش ۱۹ - تسلیم شدن شب به آفتاب و مدح شاه

شب‌ِ دامن‌دراز کوته‌رای

سر بیچارگی فگند به‌پای

عاجز آمد ز حجّت آوردن

تاب بسیار داد بر گردن

سر تسلیم عاقبت بنهاد

گفت با آفتاب از سر‌ِ داد:

«تو به رتبت فرد ز من زانی

که لقب‌تاش‌ِ شاه ایرانی

نیست اینجا دگر مجال سخن

منقطع شد مقالت تو و من

هریک اکنون به وسع و طاقت خویش

شیوه‌ای نیز بر سیاقت خویش

پیش گیریم و مدح شاه کنیم

روی در سایۀ الٰه کنیم

من و تو هر دو دستیار شویم

خدمتی را مگر به کار شویم

کمر بندگی چنان بندیم

که چو جان بر میان‌مان بندیم

تو به روی و به رای مانندی

به کلاه و قبای مانندی

من و شبرنگ‌ِ شاه همرنگیم

هردو با کوه قاف هم‌تنگیم

او سبک‌خیز و من گران‌جانم

من چو او سیر کرد نتوانم

تو چو اقبال او جهانگیری

زان چنین بر فلک مکان گیری

اوج رفعت ز قدر او داری

قلب روشن ز صدر او داری

زو بیاموختی دُر افشانی

من چه گویم دگر تو خود دانی

گر نه از فیض رای او بودی

روی تو کی چنین نکو بودی؟»

بخش ۲۰ - آشتی کردن روز با شب و مدح شاه

روز چون شب به عذر سر بنهاد

او هم افگند شیوه‌ای بنیاد

گفت: «هستی تو یار دیرینه

محرم روزگار دیرینه

سخنی بود در میان قایم

من و تو هر دو مدعی دایم

به نهایت رسید و غایت کار

کردی اقرار بعد چند انکار

پس به انصاف مستحق گشتی

چون سپردی به حق مُحِق گشتی

دوستار توام چرا دانی

که به روز عدوی شه مانی

نسبتی باشدت به روی سیاه

با سواد خط مبارک شاه

سر گیسوی ست پرچم او

که شبی دیگر است بر خم او

کله پرچمش چو باز شود

راست چون زلف تو دراز شود

رنگ انگور مطبخی داری

لاجرم دست و دل سخی داری

کار ما نیست جز دعاگویی

بندگی کردن و رضاجویی

دست بردار و گو به صدق آمین

ایزدت حافظ و نصیر و معین»

بخش ۲۱ - اظهار بندگی کردن شاعر در پیشگاه شاه

پادشاها نزاری عاجز

جز به اخلاص دم نزد هرگز

هرچه گویم تو خود نکو دانی

همه غثّ و ثمین او دانی

بی‌ریا بندهٔ تو بوده‌ستم

همچنان تا که زنده‌ام هستم

حق انعام تو فراوان است

حق او بر من است تا جان است

تا سرم بر تن است و تن زنده

بنده‌ام بنده ترا بنده

من که باشم که گویم آن‌ِ توام

یکی از جمله سگان توام

برکشیدی مرا و بگزیدی

ملک دادی و مال بخشیدی

من که باشم که من ز خود گویم

هرچه گویم ز خویش بد گویم

منم و این قدر سخن‌ریزه

با عقول و جهول هم نیزه

دل فرتوت صید چشم‌ ِ غزال

مغز آشفته وقف خیل خیال

در مقامات عشق باخته‌ام

با علامات عشق ساخته‌ام

مست و معتوه و واله و مجنون

پیش از این نیز بوده‌ام، نه کنون

جز ولای تو در ولایت دل

نیست چیزی دگر ز آب وز گل

دُر مدح تو تا که من باشم

بر سر افتخار می‌پاشم

خود ثنای تو حرز جان دارم

تا نفس می‌رود روان دارم

گر مرا نکبتی رسد شاید

بی‌خلل دولت تو می‌باید

چون بود دولت تو پابرجا

کوچه سردار روزگار چه پا

روزگار ار به برگ و ساز آید

به درِ دولت تو باز آید

عافیت زیر چرخ اخضر نیست

زانکه در بحر جای اخگر نیست

هیچ بند از زمانه نگشاید

که دمی اعتماد را شاید

هرکه خود را از پیش دریابد

عاقبت دولتی دگر یابد

چون بود بر صراط حق سَیرش

بود انجام و عاقبت خَیرش

یک شکاف است از مبادی کار

واجب و لازم است استغفار

خیرگی هم حجاب ره باشد

آدمی غافل از گنه باشد

موی کردم سفید و نامه سیاه

چون بود آدمی بری ز گناه؟

چون براندیشم از خطا و زلل

تا به گردن فرو شوم به وَحل

دل ریشم کباب می‌گردد

عالم جان خراب می‌گردد

آبم از دیده می‌رود چو سحاب

زهره از بیم می‌شود خوناب

در قهستان ز من چه بیش و چه کم

هیچ توفیر نیست نقصان هم

چون نباشد به دست من کاری

پیش از این بیش از این بود باری

هم به تکلیف خود قیام کنم

نیم کار سخن تمام کنم

منم امروز اوستاد سخن

بستانم به طبع داد سخن

گر به کاری دگر نمی‌شایم

کار خود را به کار و بار آیم

هر زمان تحفه‌ای برون آرم

که از آن عقل را جنون آرم

تا به تشویش راح مشغولم

از صلاح و فلاح معزولم

اشتغالم نمی‌گذارد بیش

که بر آرم سر ملال از پیش

دختر فکر بکر مست مرا

جز به خلوت نداد دست مرا

فکر در سیر سست بنیاد است

اصل او کنج خلوت آباد است

محفل عام محشری دگر است

روز محشر که‌را ز خود خبر است؟

تو ز من لطف خویش باز مگیر

بر من از قصهٔ دراز مگیر

قصهٔ روز و شب تمام نبود

که بر آن قصه قصه‌ای افزود‌

شب گر از روز دادخواهی داشت

او دگرگونه رسم و راهی داشت

بنده از بخت خویشتن دارد

که همه ساله قصد من دارد

بخت و دولت مطیع و رام آیند

همه در سلک انتظام آیند

داشتم از جناب خلدمآب

که مشرف شوم به عزّ جواب

آنچ از این ملتمس صواب و خطاست

تا چه بر مقتضای رای شماست

یک اشارت در آن بفرمایند

بنده را راه راست بنمایند

عزم دارم که شقه‌ای پوشم

گوشه‌ای گیرم و در آن کوشم

که رضای تو می‌کنم حاصل

به وفای تو جان سپارم و دل

خرقه صوفیانه درفکنم

وز شراب و سماع برشکنم

از لباس قبا برون آیم

بنگرم تا ز کار چون آیم

گرچه دانم که هرکس از رنگی

بر سبویم زنند خرسنگی

آن یکی گوید «این چه سرتیزی‌ست؟‌

نقش‌بندی و رنگ آمیزی‌ست‌؟»

و آن دگر گویدم به نسبتِ حال

که نزاری و توبه، اینت محال‌!

دیگری گویدم بترسیده‌ست

یا خیالی دگر مگر دیده‌ست

وآن دگر یک به عجز بنشاند

هریک القصه قصه‌ای خواند

من مجنون واله عاشق

پس رو رنگ جعفر صادق

داشتم اول این شعار و لیک

بد شدم بر سرم نیامد نیک

گر اعادت کنم پس از سی سال

بر سر خرقه، نیست دور از حال

خام بودم مگر، مگر چه بود 

خامی این است و بس، دگر چه بود؟

دولت رفته را معاد از پس

در حساب است تا به قطع نفس

می‌دهد فقر گه‌گهی یارم

می‌برد باز با سرم کارم

تا ز خود پاک وا نپردازند

مهره نرد خویش چون بازند؟

رنگ مردان نه رنگ سالوس است

خرقه‌پوشی به هرکس افسوس است

تا ز هستی خود برون نشوند

فارغ از عقل و از جنون نشوند

نتوان در لباس مردان شد

سرسری در محیط نتوان شد

بخش ۲۲ - داستان میراث قطب الدین حیدر

حیدر زاوه قدوه ابدال

قاید و سالک طریق کمال

بود مردی ز دوستان خدای

کفر و دین برفکنده بی سروپای

چون برفت از میانه شیخ کبیر

زو نَمَد ماند و آهن و زنجیر

هر کسی دست زد در آن میراث

بی خبر از زراعت تراث

ظاهرش برگرفت و شد خشنود

سرّ حیدر کسی نگفت چه بود

نه مراد از شعار او رنگ است

نه سلاح خصومت و جنگ است

بر سر این گنج خازنی دارد

ظاهر امر باطنی دارد

یعنی ای خواجه باش رنگ پذیر

دیو شهوت مدار بی زنجیر

نفس را چون نمد بمال نخست

تا نمد در سرت نماید چست

بر فروز آتش محبت سخت

کفر و دین را بسوز بُنگه و رخت

رنگ مردان به رنگ نتوان داشت

به سفال و به پنگ نتوان داشت

مرد را سینه پاک باید و صاف

از جل و جامه چند دعوی و لاف

هر که را اندرون بود ناپاک

کی نمازی شود به آب و به خاک

صادقان را به رنگ حاجت نیست

لعل کان را به سنگ حاجت نیست

لیک چون اهل راز مستورند

به شعار و به رنگ معذورند

که نه عارف به کهنه خلقان‌اند

مثل گنج و کنج ویران‌اند

خلق از آنها که خضر را بینند

بیش پشمینه ای نمی بینند

ظاهر کوه و جای کان پیداست

کس نداند ولی که گنج کجاست

گر نه اندر پناه کان بودی

لعل چون سنگ رایگان بودی

خرقه سرپوش سرّ مردان است

هر که پوشیده ماند مرد آن است

سرّ پوشیدگان غیب این است

لیک نزدیک خلق عیب این است

با خود این عهد معتبر دارم

که چو این قصه بیش بردارم

گر رضای توام شود حاصل

متقبل شوم به جان و به دل

کز همه خوب و زشت باز آیم

از جحیم و بهشت بازآیم

پای در دامن صلاح کشم

دست در آستین ز راح کشم

راستی هرکه زاد مهتر شد

توبه کن گو گرش میسّر شد

چو دوتا گردن است مرد زنان

گوشه باید گرفتنش چو کمان

هم گرانی بود پس از پنجاه

درهم آمیختن سفید و سیاه

ماجرایی به مجلس آوردن

با جوانان مخالطت کردن

بعد از این شد گران گرانی من

تلخ شد ذوق زندگانی من

آدمی را در این سرای دو در

نیست یکدم ز اکل و شرب به سر

گرچه از هر دو ناگزیر بود

باز از این هر دو در زحیر بود

نان نبینی که چون بود تازه

می دهد لذتی به اندازه

چون شد آسوده در بن کرسان

شد به ذوق و به طعم دیگرسان

آب چون ساکن غدیر بود

با لطافت که هست پیر بود

می که روح معاشران باشد

چون کهن گشت هم گران باشد

ار رهی همچو تا قبول شود

چه عجب گر ملک ملول شود

بنده شاید چو شد ضعیف و نحیف

گر گرانی خود کند تخفیف

هم تو دانی و هم خدا داند

که نزاری به خویش نتواند

بی رضای تو دم برآوردن

جز به امر تو آب و نان خوردن

من یقینم اگر چه من چو سگم

که همه مهر توست خون و رگم

چون کنم بر تو عرضه اسراری؟

که تو دانی و من که ام باری

چون تو دانی مرا ز بعد خدا

که کند راست از دروغ جدا

از تو چیزی نکرده ام پنهان

بر تو نگزیده ام کسی به جهان

نیک و بد با تو در میان بوده است

چه کنم سود من زیان بوده است

تو بمان دوستکام و دشمن مال

پس ضمیر تو شاهد احوال

گرچه بر بنده عیب می جویند

همه آنچ از خود اند می گویند

نکند شاه بد چو بی راهان

به سخن ریزه غرض خواهان

گر از این در هزار باز بود

دل پاک تو پاکباز بود

گر کسی را عجب نماید راست

بس عجب نیست ترک راست کراست؟

راستان کز نظر نشان طلبند

راستی از خم کمان طلبند

در خرابات عشق مردان اند

کاسمان را چو آس گردانند

گر در آن جمع راستی نبُدی

شیخ را باز خواستی نبدی

نظر راستی مؤثر شد

ور نه شیخ از چه واقف سرّ شد

تا به خود هم ز خود نظر نکند

بیخودی را ز خود خبر نکند

جان به جان، دل به دل مقابل شد

دل و جان را مراد حاصل شد

چون دویی از میانه برخیزد

عذر و دفع و بهانه برخیزد

عقل و وهم و خیال محو شوند

فارغ از وضع صرف و نحو شوند

ملک جان عالمی فرو گیرد

بعد از این رونقی نکو گیرد

همه هیچ است و هیچ هرچه جز اوست

همه رین است اگر همه نیکوست

شرک با دوست در نمی گنجد

هرچه جز اوست در نمی گنجد

که به روحش سلام باد از ما

خوب گفته است احکم الحکما

«این همه طمطراق بیهوده است

عقل جز راستی نفرموده است»

راستی نقش اگر بباخته ام

چه کنم با قضا بساخته ام

همه توفیر من زیان بوده است

شرک البته در میان بوده است

خودپرستی بتر ز عزّی و لات

بر پیام آور خدا صلوات

بخش ۲۳ - پایان سخن

از مقالت ملالت افزاید

قصه گر مختصر کنم شاید

یک دو بیت ار بود پسنده شاه

بس بود قصه می کنم کوتاه

نوبهاری به ماه نیسانی

نظم کردم جمادی الثانی

جشن نوروز بر مبارک فال

تسع و تسعین و ستمایه ز سال

ساختم از پی دل افروزی

تحفه ای حالیا به نوروزی

کرده ام همچو چشمه حیوان

آب روشن ز خاک تیره روان

آب و خاکش به عشق بسرشته

بیت بیتش به رمز بنوشته

بیتها جمله پانصد و پنجاه

چون بروج فلک پر انجم و ماه

نظر رأفت شهنشاهی

آنک دارد ز غیب آگاهی

دارم امید آنکه بپذیرد

لطف خود دستیار من گیرد

دولت شاه باد پاینده

تیغش از خصم سر رباینده

دایم از تخت و بخت برخوردار

دوستان شاد و دشمنان بردار

سدّ عمرش چو قاف مستحکم

روز و شب سال و مه خوش و خرم

ختم شد بر دعای دولت شاه

والسلام على رسول الله

دیباچه

بخش ۱ : سپاس و ستایش خداوند را

بخش ۲ : گرت راه باید به اهل صفا

بخش ۱

سپاس و ستایش خداوند را

خداوند بی‌مثل و مانند را

که ما را خرد داد و جان آفرید

سپهر و زمان و مکان آفرید

خداوند خلق و خداوند امر

منزّه ز کیف و کم زید وعمر

خداوند حق خالق جان و تن

شناسا و بینای سِرَّ و علن

جهان آفرین مُبدع کاینات

مقصّر ز کُنه کمالش صفات

فروزندۀ شمع گیتی فروز

برآرنده از جَیب شب صبح روز

زمین و زمان و ابتداء سخن

به امرش پدید آمد از کافِ کُن

چنان کرد از بدو خلقت پدید

جهان را که از صنع پاکش سزید

تن بوالبشر کرد از ماء و طین

بلی خیر و شر هر دو درهم عجین

وزان خاک معجون چه نقش بدیع

به قدرت کشید از شریف و وَضیع

چه مغزست در آفرینش چه پوست

به نزدیک ارباب بینش نکوست

تو هر نوع می بینی و هر نَمَط

ولی نیست در آفرینش غلط

جهان بر بد و نیک و زشت و نکوست

همه هیچ اِلاّ یکی وان یک اوست

جز او را مبین چون جز او نیست کس

بدو در گریز، از همه اوت بس

ز خود چند گویی نزاری سخن

سبک شد دماغت گرانی مکن

چه گویند در واحد ذوالجلال

برون است وحدت ز وهم و خیال

پس این گفتگوی است، توحید نیست

بَرِ وحدت از شاخ تقلید نیست

تو هیچی و از هیچ کم تا خودی

نبینی به چشم خود الاّ خودی

چه آید جز از تو در افکار تو

که او در نیاید به گفتارنو

سخن در حق از آشکار و نهفت

مُحال است کز حق به جز حق بگفت

به از خاتم انبیا مصطفی

حبیب الله آن گنج صدق و صفا

نخست از چه حق گفت نشنود کس

که اعجاز او جمله سِحر است و بس

چو حق گفت و بر بال جبریل بست

طلسمات باطل به هم در شکست

چو حق از امین خدا بشنوند

به گفتار باطل چرا بگروند

نثار از قدوم نبی پر مچین

تو و سجده شکر در روم و چین

سیه روز بدبخت نیکی ندید

که بر دعوت مصطفی نگروید

حقایقشناس از تعصّب بری است

تعصّب پرستیدن از مدبریست

به یاران مختار کن التجا

تعصّب کجا و محقّق کجا

دلیل او بود، رَه، خطرناک نیست

شفیع او بود، از گنه باک نیست

بخش ۲

گرت راه باید به اهل صفا

طلب کن ز ذُریۀ مصطفی

به حبل المتین در زن ای دوست دست

که کس جز بدین از ضلالت نرست

چو خواهی که یابی خلاص از ظلام

همین است تدبیر و بس، والسلام

نزاری پس از حمد و شکر و سپاس

ثنای اولوالامر واجب شناس

سر از طاعت شاه یزدا‌ن پرست

مکش تا توانی ز عصیان برست

نگون‌بخت کفران نعمت کند

ولیّ النّعم را مذمّت کند

ز فرمان سلطان که ظّل خداست

اگر ذره‌ّای سربپیچی خطاست

رضای شهنشاه عادل بجوی

بجانش عبادت کن و دل بجوی

زمحض صفا کن تولاّ به شاه

که خورشید ملک است و ظّل اله

ملک شمس دین مالک دین و داذ

ملوک جهان را پناه و ملاذ

چراغ بشر شمع گیتیفروز

سپهر عُلُوّ خسرو نیمروز

محمّد سیر شاه اعظم علی

عَلَم در معالی، به عالم علی

سلیمان سریری خَضِر مقدمی

براهیم خُلقی مسیحا دَمی

محمّد شعاری، علی صولتی

جهان کدخدایی جوان دولتی

فریبرز برزی، سیاوشوشی

به گوپال زالی، به تیر آرشی

تهمتن تن افراسیاب افسری

منوچهر چهری فریدون فری

فرشته خصالی مَلَک رتبتی

سپهر احتشامی فلک رفعتی

غضنفر شکاری پلنگ اوژنی

به پیکار گیوی، به صف قارنی

به رأی آفتابی، به تن لشکری

به همّت محیطی، به دل اخضری

مبارک لقایی خجسته پَیی

ولی را بهاری، عَدُد را دَیی

رحیمی کریمی سخاپروری

قوی بازویی، سرکشی، صفدری

سنانش فرو رفته در چشم مار

برآورده از جان دشمن دمار

اگر بادِ گرزش فتد بر عدو

سرش بگسلاند ز تن چون کدو

خدنگش چنان است باریک بین

که وصفش میسّر نگردد چنین

چنان بگذرد بر کمانهای چاچ

که مویی بدوزد ز سیصد قُلاچ

یکی خاصیت بشنو از تیغ او

ز برقی که خون بارد از میغ او

چو شد داوری از دو جانب عیان

میانجی شود خصم را در میان

نبودست از خلق و خالق خجل

که هشیار عقل است و بیداردل

ایا پادشاهی که در ملک و دین

مسلّم تُرا شد هم آن و هم این

برونی به قدر از زمین و زمان

طفیل وجودت هم این و هم آن

هدایت از آنجا که همراه تست

سر چرخ بر خاک در گاه تست

از آنجا که گویم به عقل و به رأی

سرای جهان را تویی کدخدای

نگویم ولیکن توان گفت راست

که سلطانی ملکِ باقی تُراست

تویی سرفرازی که گردنکشان

جهان پهلوانان و دشمن کُشان

ترا سر نهادند و گردن به طوع

عموم و خصوص از همه جنس و نوع

جهان گر برآید چو دریا بجوش

کسی با تو نه پای دارد نه توش

حریم جوارِ تو کَهف اُمم

کف جود بخشت محیط کرم

به جودِ وجود تو شد قهستان

مدینۀ اقالیم چون سیستان

قهستان کز آفت مصون کرده‌ای

ز چنگال شیران برون کرده‌ای

نهنگان خونخوار کشتیشکن

چو سیلاب ناپاک و بنیادکن

زمُشتی گداپیشۀ پرستیز

به مال کسان کرده چنگال تیز

چنان مهربانی بر این بوم و بر

که باشد پدر مهربان بر پسر

زسعی تُو آن ور نه در انقلاب

شدی چون خراسان خراب و یباب

سپردی به مردی طریق ثبات

جهان را ز ظلمت تو دادی نجات

به تو پشت دین هُدی گشت راست

به ایرانزمین چون تو شاهی کجاست

خدایا به ارواح پاکان تو

به سوزِ دل دردناکان تو

به خلوت نشینان دل خاسته

بخود دشمنان ترا خواسته

به انفاس اسرار پوشان تو

به اخلاص بسیار کوشان تو

به شب زنده داران دَور امید

به دایم روان سیاه و سفید

به اِحرامبندان بیت‌الحرم

به تعجیل پویان ثابت‌قدم

به ذُرّیه و عترت مصطفی

به خاصّیت اهل صدق و صفا

که شاه جوانبخت را یار باش

ز آفات دهرش نگهدار باش

به توفیق خیرش نگه دار دست

خنک نفس آن کش تویی یار دست

ز آسیب چشم بدش دور دار

بر اعداش پیوسته منصور دار

چو گردون به گردن کشی سرفراز

چو خورشید تیغش ممالک طراز

سلامت رفیق و سعادت قرین

نگهدار جانش جهان آفرین

ملک تاج دین قره العین شاه

بماناد در عزّ و اقبال و جاه

ز تحصیل تنزیل، صاحب نصاب

ز تعلیم تأویل، عالی جناب

چنان باد از هر هنر بهره مند

که حصرش نداند مهندس که چند

جهان را به دیدار او اهتزاز

به رویش خداوند را چشم باز

مرا چون درین حضرت کبریا

رهی هست دور از نفاق و ریا

سزد کز پی شُکرِ اِنعام شاه

نمایم به یاران خود رسم و راه

چو انعام شاهم به گردن بسی است

نگویند هم بی مروّت کسی است

چو با دوستان نیز یاری کنم

مگر، اندکی حقگزاری کنم

پس از عهد و ایّام ما نیز هم

به هر کس رسد بهره‌ای بیش و کم

نماند کسی بی نصیب از سخن

قیاسش ز دانا و دیوانه کن

ز دانا به دانش توان بهر یافت

ز دیوانه هم کز خرد سر بتافت

ز دانا سخن بشنو و هوش دار

ولیکن ز دیوانه کن اعتبار

ز من دوستی کرده بود التماس

که گنج خرد نظم کن بی مِکاس

کزان پس که منظوم و موجَز شود

لباس عبارت مطرَّز شود

از آن گنج سازیم دستور خویش

کنیم استفادت به مقدور خویش

تمرّد نمودن مروّت نبود

از آن در گذشتن فتوّت نبود

مرا نیز در خاطر این سَیر کرد

که چون دوستی نیت خیر کرد

مگر مایۀ شادکامی بُوَد

که اَنفاس مردان گرامی بود

زحُساد اندیشه کردم نخست

بترسیدم از ضربت طعن چُست

که گویند نقدینۀ دیگری است

ولی بام این خانه را هم دری است

زری بود در کان که من یافتم

به متَّین اندیشه بشکافتم

برون کردم از سنگ و بگداختم

و زو گوشوار خرد ساختم

سخن را به وجهی خداوند نیست

که گویا و دانا و بینا یکی است

طرازی دهد هر کس این جامه را

به رنگی دگر برزند خامه را

چراغ سخن چون برافروختند

نه هر یک ز یکدیگر آموختند

به اندرز گفتند از اینها بسی

به طرزی و لفظی دگر هر کسی

سخن جز به اهل سخن خاص نیست

مراد وی الّا در اخلاص نیست

اگر چند گنج خرد نام داشت

فراوان فواید در اقسام داشت

بلی جوهری بس گرانمایه بود

ولیکن زخورشید در سایه بود

از آرایش نظم بُد بی نصیب

از آن بود در شهر خاصان غریب

چو خورشید دولت نظر برگماشت

قبول نظر کرد چون اصل داشت

به حضرت نمودم که گنج خِرَد

بیارم که بر چشم شه بگذرد

بفرمود کاری بیاور درست

که غثّ و سَمینش ببینم درست

چو فصلی دو برخواند شاه کریم

پسندیده کرد آن سخن ها عظیم

به من بنده گفت این سخن های خوب

به نظم آور از بهر رَوح القلوب

که منظوم باشد دلاویزتر

بِدو طبع مردم بُوَد تیزتر

نهادم سری بر زمین در زمان

که ای خلق را باب دارالامان

چو اقبال خسرو بود یاورم

به یک هفته در سلک نظم آورم

به فرمان شاه فرشته خصال

ز ظُلمت روان کردم آب زلال

قلم وار بستم به خدمت میان

به فرمان عالیِّ شاه کیان

به جز بنده در عهد این پادشاه

که ماءِ مَعین کرد از آب سیاه

کس از دوده چون من جواهر نساخت

و گر ساخت چون زهره زاهر نساخت

گیا از زمرّد شناسد خرد

کجا جوهری خَس چو جوهر خرد

برآوردم القصّه طرزی عجیب

کتابی کزو یافت هر کس نصیب

چنین موجَز از بهر آن ساختم

کز اَشغال دیگر بپرداختم

بسی طرح کردم زگفتار او

چو کم باز گفتم ز تکرار او

ز آداب او کردم این منتخب

ادب نامه نیزش نهادم لقب

ز خود نیز هم برفزودم بسی

ز پرسیدن و دیدن از هر کسی

سخن های پاکیزة دلپذیر

که اصحاب را زآن نباشد گزیر

بود مبتدی را گشایش از آن

کند عقل را آزمایش بدان

جهان ای پسر تجربت خانه ای است

به هر هفته ای جای بیگانه ای است

درآمد چو بنشست گویند خیز

حَسَک زیر پای برهنه مریز

ببین تجربت ها که برداشتی

از اینجا چه بردی، چه بگذاشتی

مرا نیز هم تجربت ها بسی

هم از خویشتن بُد هم از هر کسی

درین دور چون شد به عهد موال

همه رسم و آیین دگرگونه حال

نیاید کسی را درین روزگار

به جز مکر و تزویر و حیلت به کار

بلی گر چه شد آدمیّت نهان

نه گُم شد به کُل از جهان

بباید سپردن به هر دور و عهد

طریق ادب را به تقدیر جهد

بساط ادب در نباید نوشت

به خدمت توان از مذلّت گذشت

ادب را یکی شعبه دان از درخت

کزو بر نخوردست جز نیکبخت

اگر زین فواید شوی بهره مند

برآیی ز پستی به چرخ بلند

دو شِش باب کردم برین باغ باز

به جوینده بر ره نکردم دراز

زِ هَر در درآید به باغ سخن

بَرَد میوة نو ز شاخ کهن

درختانش از تجربت باردار

همه میوة دانش آورده بار

خنک آنک در سایة این درخت

برد زآفتاب محالات رخت

ازین شاخ ها هر که برگی نَبُرد

به بی برگیش تن بباید سپرد

ندارد تن آسان نصیب از حیات

بسی مُرد ازین تشنگی بر فرات

نزاری برو شکر انعام شاه

کز اقبال او یافتی مال و جاه

به عزّ قبولت سرافراز کرد

به رویت در خرّمی باز کرد

به دنیا و دین زو شدی بهره مند

بر آتش فکن چشم بَد را سپند

از این جا اساس سخن تازه کن

لباس حدیث کهن تازه کن

باب اول - در متابعت و مطاوعت پادشاه

بخش ۱ : الا ای برادر به سمع قبول

بخش ۲ - حکایت : رسیدیم وقتی به رستاق ری

بخش ۱

الا ای برادر به سمع قبول

بباید شنیدن حدیث از رسول

خردمند را این سخن یاد گیر

بُوَد در جهان از دو دَر ناگزیر

یکی بر در حق به شکر و سپاس

خصوصاً که باشد کسی حق شناس

دگر در بُوَد حضرت پادشاه

ضعیف و قوی را ملاذ و پناه

چو خود را برین هر دو دَر یافتی

دوعالم به یکبار دریافتی

شود کار دنیا و دین ساخته

به طاعت هم آن و هم این ساخته

قبول ملوک است بخت بلند

خود از چشم ایشان نباید فکند

هر آنکس که از چشم ایشان فتاد

زَمانه نگون بخت نامش نهاد

گر افکنده ای می کنند اختیار

سپهرش لقب می نهد بختیار

و گر بنده ای را گرفتند دوست

سُعود فلک را نظر سوی اوست

ملک گر بُوَد بر در کردگار

میان بسته پیوسته مملوک وار

تو هم طاعت او به شکر و سپاس

چو فرض خداوند واجب شناس

سعادت بر آن کس گرفتست راه

که خو کرد بر طاعت پادشاه

حقیقت که باشد ز کافر بَتَر

که از طاعت شاه پیچید سر

دو اصل اند در یک مکان ملک و دین

نباشند از هم جدا آن و این

هر آنکس که بر ملک باشد امیر

نمی باشد از دین پاکش گزیر

کسی را که دینش بود استوار

به رغبت کند طاعت شهریار

چو این هر دو جمعند در یک مقام

بُوَد عرصة مُلک و دین بر نظام

که دین اصل ملک است و اصلی متین

بُوَد پاسبان ملک بر بام دین

بِنا را که محکم نباشد نهاد

بیفتد ز آسیب یک تندباد

خزینه که بی پاسبان برنهی

سرانجام دزدان کنندش تهی

به هر کس رسد دین چه خاص و چه عام

ولی یک مَلِک مملکت را تمام

یک اقلیم را گر دو فرمانده است

خراب است و گر خود همه یک ده است

نگنجد دو شمشیر در یک نیام

به نزدیک خلق این مثل هست عام

به کارند در حضرت پادشاه

کسانی که در علم دارند راه

به دین مملکت را توان داشتن

مُحال است تن جز به جان داشتن

همه خلق را در ممالک به مال

برابر نهادن چو باشد محال

به شمشیر هم کی میسّر شود

محبّت به شمشیر کمتر شود

مَلِک را ز دین دار نبود گزیر

به خاصان و عامان بشیر و نذیر

به راه آوَرَد عامه را از ضلال

نماید بدیشان حرام از حلال

به راه شریعت هدایت کند

به مقدارِ هر کس روایت کند

درین منزل از عالمان چاره نیست

به شرطی که در صدر همواره نیست

ز میعاد معهود درنگذرد

سلام علیکی به حضرت برد

بهین پیشه ای خدمت پادشاست

که دنیا و دین را ز سلطان بهاست

بود سلطنت در سرای نخست

همین و بس ای خواجه بشنو درست

که دست تصرّف کشد در جهان

کند حکم بر آشکار و نهان

اگر هست بر منهجی مستقیم

نشان صلاحی بود بس عظیم

وگر خود بود عادتش کژ روی

دلیل فسادی شمر بس قوی

جهان را یکی شخص باید شمرد

بزرگ است معنی حکمت نه خرد

سر شخص عالم بود پادشاه

دل او وزیر نکو رسم و راه

دو دستش برو اهل سیف و قلم

دو پایش رعایا و دیگر حشم

بود جان او عدل و انصاف و داد

زبان رازداران نیکونهاد

به همدیگر این جمله استاده اند

ز مبدا بر این اصل بنهاده اند

اگر در یکی راه یابد خلل

سلامت بود بابلیّت بدل

ترا نیکبختی رساند به جاه

دهد قربت خدمت پادشاه

نشد کس به بازوی خود نیکبخت

به کوشش نیاید مبر رنج سخت

ولی در هنر کسب کردن بکوش

به صاحب هنر ده دل و چشم و گوش

چو بختش نپرورد و ضایع گذاشت

کسی بر هنرمند حاصل نداشت

ولیکن اگر بخت یاور بود

سر بی هنر تاج بی سر بود

چه حاصل بود بی هنر را ز بخت

برومند نبود، چه نفع از درخت

چو شد صاحب مملکت شهریار

دلیری مکن حدّ خود گوش دار

مرو با ملک هم بر آن رسم و راه

که در پیشتر بوده ای چند گاه

فراموش کن رسم دیرینه را

مگو باز احوال پیشینه را

ز نو سر ره بندگی پیش گیر

بکل ترک آسایش خویش گیر

که در نوبت ملک اخلاق شاه

بگردد، ازو رسم پیشین مخواه

بر آن رو که هنجار اخلاق اوست

نه دشمن محل دارد آنجا نه دوست

سعادت هم آغوش فرمانبر است

صلاح تو در امر او مضمر است

چو مغرور بیند ترا پادشاه

ز انواع غفلت به مال و به جاه

از آن ورطه خواهد که باز آردت

نخواهد که نکبت بیازاردت

ترا باز دارد ز نقصان تو

چه نقصان که از دشمن جان تو

ز بس دوستی گشته دشمن پرست

که سرمایه عمر کردم به دست

تو گویی عنایت گرفتست باز

کنی سرگرانی به خشم و به ناز

ندانی که شاهت همی پرورد

ز تیه هلاکت برون میبرد

بخش ۲ - حکایت

رسیدیم وقتی به رستاق ری

دهی بود از عرصه هر کوی (؟)

به تعجیل می آمدیم از عراق

به اسبان عنان داده همچون براق

گروهی مصاحب فرود آمدیم

بر آب روان سایه بان ها زدیم

جهانی پر از نعمت بی قیاس

ولی هر که زو خورد رأسا به راس

زن و مردشان زرد و زار و نحیف

رز و باغ پر میوه های لطیف

یکی رفت تا میوه ای آورد

وزان میوه خود کم کسی جان برد

در افتاد و می چید انگورها

خداوند رز گفت از دورها

به تعجیل در خود چه افتاده ای

بخور گر به مردن رضا داده ای

بس است این که چیدی مچین بیش ازین

نکرد این دلیری کسی پیش ازین

غلام از خداوند رز شد بتاب

ندانست خاصیت خاک و آب

بله مرد گفت ای خداوند ده

به هر مرد یک خوشه انگور ده

بدو گفت چندین مکوش ای غلام

که یک خوشه زین ده نفر را تمام

نگویم ز بهر کمابیش خویش

گرت جان بکارست مستیز بیش

باب دوم - در آداب صادق و احتمال بر مجاهده

بخش ۱ : در ابداع، قسّام لیل ونهار

بخش ۲ - حکایت : غلام هنرمند زیرک ایاز

بخش ۱

در ابداع، قسّام لیل ونهار

نهادست ارکان عالم چهار

برین چار هر یک سه معنی دهد

که شرحش زبان قلم می دهد

بود آتشش سرکش و تند و تیز

چو بادش لطیف و سبک، زود خیز

چو آبش شتابنده و نرم و پاک

امین خویشتن دار ساکن چو خاک

کسی خدمت پادشا را نکوست

که این چند اخلاق در نفس اوست

سرای دو در در همه روزگار

بدین چار ارکان بود استوار

کسی کو به خدمت ببندد میان

تقرّب نماید به صدر کیان

اگر دارد این چند خصلت نخست

کند آنگه ارکان خدمت درست

طمع جز به ناکامی و رنج و غم

مکن چون نهادی به خدمت قدم

که چون دل نهادی به آسودگی

تناور نباشی به فرسودگی

به آسانی و راحت خویشتن

به جور طمع در مده بیش، تن

چه دانی مگر پیشت آید غمی

که با خویشتن برنیایی همی

چو با دل بدادی به اوّل قرار

در آن غم دلت کم کند اضطرار

و گر پادشا از سر کبر خویش

شود طیره روزی ز اندازه بیش

نگویی که این طیرگی از کجاست

که از خوف سلطان دری در رجاست

ملک از سر نخوت و خیرگی

کند بی سبب گه گهی طیرگی

وگر با تو کرد از درشتی خطاب

چنان دان که با غیر تست آن عتاب

تو خود را غلط گیر و حجّت منه

کراھیتی زان به دل ره مده

به خدمت بود آن سزاوارتر

که هر دم کند شکر بسیارتر

اگر چه مقصّر نباشی ولیک

به جدّ کوش در عذر تقصیر نیک

به فعل و عمل پای برجای دار

که قول مجرّد نباید بکار

حریصی به خدمت سعادت شناس

که بدبخت دائم بود ناسپاس

چو راحت طمع می کنی از معاش

مشقّت کش و خویشتن بین مباش

بهش باش و خود را فرامش مکن

بر اندیش از روزگار کهن

شنیدی که در عزّ و اقبال و ناز

فرامش نشد پوستین بر ایاز

تو هم چون ز آثار اقبال شاه

گرامی شدی باز خواری مخواه

به دولت رسیدی و بر بست مال

به اندک مذلّت که دیدی منال

به یک ساله خدمت چنین بر مناز

به زودی برندت به سر رشته باز

خردمند نیک اختر نیکخواه

برغبت کند خدمت پادشاه

به صدق و ارادت به خدمت گرای

ز بهر رعونت تکلّف نمای

مکن خدمت از بهر امّید و بیم

خرد کار مشکل نگیر سلیم

چو بی بیم کردی ببرّی امید

شود خدمتت پوده چون مغز بید

مباش از بقای خود امّیدوار

بقا در بقای وی امّید دار

ز بیم عقوبت به خدمت مکوش

نکرده گنه روی تهمت مپوش

ز حرص طمع هم مکن بندگی

که باشد ز خجلت سرافکندگی

طمع چون ببّرید و انکار کرد

نیاید دگر خدمت از دست مرد

بود خدمت پادشا هولناک

که خوف است و ترس است و بیم است و باک

نه هر کس تواند سر افراشتن

مقامات خدمت نگه داشتن

درو گه مذلّت بود گه خطر

نه امن از سفر نه فراغ از حضر

امید سلامت درو کمترست

درختی است خدمت که رنجش براست

شود بر دلش باب راحت فراز

در افتد به اندیشه های دراز

پدید آید از هر طرف دشمنش

نکرده گنه بارکش کردنش

بود روز و شب در عذاب و زحیر

نباشد مگر خدمتش دستگیر

دل و جان به عجز و سرافکندگی

کند وقف بر خدمت و بندگی

و گریابد آسایشی بیش و کم

نفس برنیارد زد از بیش و کم

وگر خسته دل باشد و ریش تن

شود با سر خدمت خویشتن

زوایا و اطراف خدمت بجوی

به پای تغافل در آن ره مپوی

ز ارکان خدمت تحاشی مکن

تکاسل کنی خوار باشی، مکن

چو پیش آید اندک شکالی به جهل

ازو در گذشتن مپندار سهل

ز خود کرده تقصیر سر پیش باش

ملامتگر خویش هم خویش باش

مپوش از سر جهل بر خود خطا

عقوبت برابر مکن با عطا

مبر ظن چو کردی خطا و گناه

که باشد مگر بی خبر پادشاه

چه دانی که داند و گر دشمنی

به قصد از ملک سازد اهرمنی

کند عرضه سهو تو بر شهریار

بمانی سرافکنده و شرمسار

هر آنکس که آسایش نفس خواست

به راحت در افزود و از رنج کاست

اگر بنده بینی گر آزاد را

همین است طبع آدمیزاد را

ایا قابل حضرت پادشاه

به رنج اندر افزای و راحت بکاه

ز لذّات و شهوات بر خود شکن

درخت تن آسایی از بن بکن

دلی چون به دست آوری چاره گر

که هر دم بگردد به نوع دگر

بترک مراد دل خویش گیر

مراد دل دیگری پیش گیر

نشاید نگهداشتن طبع شاه

که نوعی دگر باشد از هر پگاه

دلی همچو آیینه صورت پذیر

مراعات او کردن آسان مگیر

درین شیوه خدمت مگر زیرکی

به واجب کند آن هم از صد یکی

کمر هر که بر عزم خدمت ببست

به بازار گانی به دریا نشست

نجات و هلاک است و امّید و بیم

که نفعش بزرگ است و خوفش عظیم

به دریای شوریده کشتی مران

که گرداب ژرف است و کشتی گران

چو دریا بود رام و کشتی درست

توانی به اندازه توقیر جست

به طبع و به خو عادت پادشاه

چو دریاست گه قاهر و گه پناه

کدام است کشتی، هنرهای مرد

که هر جا تواند بدان کار کرد

چو کشتی سلامت بود در بحار

بود همگنان را به جان زینهار

هر آن کو به خدمت قدم در نهاد

ضرورت بباید بر آن ایستاد

از اندازه بیرون نباید گذشت

بساط خرد در نباید نوشت

اگر در مسالک ز ره بازماند

زمانه بر او آیت عجز خواند

و گر بر گذشت از طریق صواب

کند روزگار از دلیری خراب

ز فرموده شاه بیرون مشو

به جهل از پی بخت وارون مشو

که افتد که بالاتر از پایگاه

به کاری فرا داردت پادشاه

چو تقدیم کردی به تکلیف خویش

اعادت کن آنگه منه پای پیش

الا تا سلامت بود بیشتر

به منصب شود هر زمان پیشتر

گرت هر زمان قربتی می دهد

چنان دان که وقعت فرو می نهد

چو نزدیکتر خواندت پادشاه

چو رفتی فرامش مکن جایگاه

ازو محترز باش و پرهیز کن

به ترتیب نی قدرت آمیز کن

محلّ توهر چند برتر برد

چنان کز ره بندگی در خورد

نیفتی از آن منزلت در غرور

تو زو دور نزدیک و نزدیک دور

چو شیرین دهد از حرارت مجوش

وگر تلخ دادت برغبت بنوش

که گر در تو اکراه پیدا شود

ملک بر تو از خشم شیدا شود

بمالد به دست ادب گوش تو

که هرگز نگردد فراموش تو

و گر ندهد از دست قدرت زمام

کند نقش بر سینه چون بر رخام

به چیزی عقوبت کند پادشاه

که طاعت نماید به جنس گناه

بود واجب از صاحب صدر شاه

که آرایش جامه دارد نگاه

بزینت در آید میان گروه

که زینت کند مرد را باشکوه

تکلّف اثرها کند در عوام

زیادت بکوشند در احترام

که نه هر کسی را خرد حاصل است

ندانی خرد چیست، نور دل است

بدان نور بینند عیب و هنر

محک خود بگوید که چون است زر

ز اجناس مردم در ابداع خود

بود بیشتر عامه و کم خرد

ممیّز از آن روی اندک تر است

که نه در همه سنگ ها گوهر است

به نزدیک نادان چه گوهر چه سنگ

به ظاهر نظر بر لباس است و رنگ

به مقدار نادان و دانا درست

بر عامه یکسان نماید نخست

بود در نظرشان کسی را شکوه

که با کوکه و نخ رود در گروه

نماندست بر حال خود کم خرد

خردمند ازین رنگ و بوکی خرد

گرت نیست نفس و خرد دستیار

مکن خدمت پادشا اختیار

به فرهنگ و دانش توان کار کرد

گرت نیست گرد فضولی مگرد

چو بی مایه بیند ترا پادشاه

مزاج محلّ تو گردد تباه

وگر خدمتی کرده باشی پسند

به جز ناپسندیده صورت مبند

نباید ملک را ملامت کنید

که نا آزموده ترا برگزید

و گر خود در آید به سهو و زلل

به رکنی بملک از تو اندک خلل

بگرداند از تو از رخ اعتماد

به جدّ سودمند آیدت نه جهاد

کسی را که شه در نظر جای کرد

به تمکین و تشریف او رای کرد

بلی بی هنر را هنرور کند

چو خورشید کز سنگ گوهر کند

ولی روزگاری بباید دراز

که گوهر شود سنگ در کان راز

عذاب است سرمایه چاکری

اگر خواجه تاشی وگر لشکری

به نزدیک شاه آن بود پیشتر

که او رنج و سختی کشد بیشتر

عبید و ممالیک را سال و ماه

ز بهر چه میپرورد پادشاه

نه از بهر ناز و تن آسانی است

بلی از پی مملکت بانی است

ز چاکر نگویم تنعّم رواست

که این درد را رنج و محنت دواست

تنعّم به جز در خور شاه نیست

کش از آرزو دست کوتاه نیست

عذاب است و رنج و غنا و تعب

که خدمت نهادند آن را لقب

به خدمت بکوش و فزونی مجوی

همیشه ز انعام شه شکر گوی

فزونی نه در خدمت چاکر است

در انعام شاه خدم پرور است

تو خود جهد می کن به وسع و توان

که پیوسته باشی به خدمت دوان

چو با خود مقرّر کنی سال و ماه

نیفتی به کفران نعمت ز راه

نزاری یکی پند بشنو ز من

نباشی دژم پیش شاه زمن

در اوقات آسایش آن دم شُمَر

که در حضرت شاه داری مقر

مپندار کز هیبت و صدمتش

به بیچارگی می کنی خدمتش

چو در دل کراهیّتت جا کند

علامات آن بر تو پیدا کند

مؤثّر شود در دل پادشاه

عقوبت کند بعد از آن بر گناه

و گر شاه برخیزد از جای خویش

و گر تو برون رفته باشی ز پیش

ز رنج نشستن به راه ادب

چو آسوده گشتی فروبند لب

به کس باز منمای و بر خود بپوش

که عیب آوران چشم دارند و گوش

اگر بر تو صد زحمت آمد ولیک

بهش باش و پاس سخن دار نیک

بخش ۲ - حکایت

غلام هنرمند زیرک ایاز

که بودی بدو چشم محمود باز

درآمد به حضرت بر استاد پیش

نگهداشت چون بندگان راه خویش

به رویش نظر کرد محمود و گفت

بیا تا بگویم حدیث نهفت

چو نزدیکتر شد به رسم و به راه

بدو راز می گفت هر گونه شاه

یکی کژدم از موزه تیز موش

همی زد برو نیش و می کرد نوش

نجنبید یک ذرّه از جای خویش

سخن گوش می کرد و می خورد نیش

چو شد آخرالامر پاسخ تمام

نگه کرد محمود سوی غلام

به چشم فراست بدو بنگرید

در آثار رنگش تغیّر بدید

بپرسید ازو شاه گردن فراز

در آورد سر بی توقّف ایاز

ز حضرت درآمد به صحن سرای

کشیدش یکی موزه بیرون ز پای

چنان بود ساقش ز آسیب نیش

که گفتی به یک بار گشتست ریش

ز جرّاره ای چند نشتر بخورد

ادب بین که بر خویش ظاهر نکرد

الا ای به گوهر حسیب و نسیب

غلامی ز اصل و نسب بی نصیب

چنین داشت پاس خداوندگار

ترا نیزاگرنام باید بدار

باب سوم - در احترام فرمان پادشاه داشتن و به رضای او تسلیم بودن

بخش ۱ : ز هر نوع در مملکت کارهاست

بخش ۲ : از آن پادشا ای برادر گریز

بخش ۳ : مدارا کند ناصح شهریار

بخش ۴ : به وسع توانایی و تاب و توش

بخش ۵ : چو از دور خواند تورا پادشاه

بخش ۶ : هوا و مراد خداوندگار

بخش ۷ - حکایت : براهیم ادهم به حمام بود

بخش ۱

ز هر نوع در مملکت کارهاست

که شه را در آن هر یک اسرارهاست

تو گردانی و گر ندانی خموش

چو فرمان دهد هر چه گوید بکوش

وگر چند پیش تو کاری است خرد

معظّم ترین شغل باید شمرد

که فرمان او راست قدر و محل

به جدّ تو را، خر مران در وحل

وگر ننگ داری ز فرمان شاه

بسیج عقوبت کن و بند و چاه

خدم را ملوک آزمایش کنند

گهی سرزنش گه ستایش کنند

کنند امتحان بندگان را بسی

ببینند نقدینه هر کسی

طمع بگسلند ار تکبّر کنند

کنند اعتماد ار تفاخر کنند

بود چار خصلت که صاحب امور

ز مأمور باشد به تعظیم دور

بدان بی نیازی جز از بی نیاز

به عزّی که بر خلق دارد ز ناز

بدان کامرانی و آن ایمنی

که واجب شناسد ز کبر و منی

به محکوم و مأمور در کاینات

به چشم حقارت کنند التفات

به فضل خود از غایت اقتدار

کند بر عموم و خصوص افتخار

مراد ملک حق بود بر خدم

وگر حکم موجود کرد از عدم

سلامت طلب می کنی ای عزیز

به ضدّان مبدّل کن آن چار چیز

نیاز و تذّلل بر و ضعف و بیم

چو خواهی خلاص از بلای عظیم

تغیّر چو ره یافت در پادشاه

ندارد کس آنجا دل کس نگاه

برادر شود از برادر نفور

شوند از تو خویشان نزدیک دور

رضای دل شاه گیرند پیش

ببرند پیوند خویشان ز خویش

توهم ای برادر ز پیوند و دوست

ببر دل که پیوند و دلبندت اوست

ترا نعمت پادشا پرورد

کس دیگر از تو چرا برخورد

ملوک از برای مرادات خویش

نگیرند باز از مراعات خویش

برانند کام و ندارند باک

نباشند از هیچ کس بیمناک

وگر مانع آید ز اقران کسی

بیازارد و کینه گیرد بسی

چو قدرت حریف است و نخوت ندیم

حذر زین دو آتش که خوف است و بیم

اگر شاه محروم ماند ز کام

رسد شعله غیرتش بر غمام

خدم را ندارند استاده پیش

جز از بهر آسایش نفس خویش

چو شد بر مراد دلش سخت پای

به ملک و به مال و به جاه و به جای

وگر نیز بینی ز جایی خلل

مزن با ملک در نصیحت جدل

به دفع مرادی که دارد بکوش

وگر می توانی خلل باز پوش

وگر آن خلال برنشاید گرفت

به ترک مرادش نباید گرفت

بکوشی که آن آرزو را مگر

توان کرد حاصل بدیلی دگر

مگر در پذیرد شود کار سهل

وگرنه تو مأخوذ گردی به جهل

گر از شاه کاری رود ناپسند

تو باری زبان از ملامت ببند

که از سرزنش وحشت آید پدید

مزن قفل بر در که گم شد کلید

خجل گردد از کرده خویش شاه

نخواهد که بیند ترا هر پگاه

نیاری به تأویل اصلاح داد

نه تمهید عذری توانی نهاد

خردمند را از ثناهای راست

که در روی گویند شرم و حیاست

کجا بر توان بست بر وی فسوس

خردمند نفریبد از چاپلوس

معایب مبین زانک بی نقص و عیب

کسی نیست الا خداوند غیب

وگر نیز داری زبان را نگاه

ز عیبی که در دل گرفتی ز شاه

دل او گواهی دهد بر دلت

ببیند به نور دل اندر دلت

منه در میان با خواص و عوام

ز نیک و بد پادشا والسّلام

چو زانجا که حدّ و ره پادشاست

بناخوب همداستانی خطاست

نشاید که هم در معایب نفس

به همداستانی زنی پیش کس

بلی کرده باشی خیانت درست

خموشی و بس مخلص کار تست

بدان فعل ناخوب تحسین مکن

رضا دادن خویش تعیین مکن

که خاموشی از ناپسندیدن است

ثنا بر خطا از خطا دیدن است

ره پادشاهان سراسر ثناست

درین موضع امّا ستایش خطاست

چو راہ ثنا بسته بیند درست

بداند چه سرّ در خموشی تست

ملک چون به عین فراست بدید

ز گفتن خجالت نباید کشید

به حیلت بسی کارها دست داد

که قوّت بناچار گردن نهاد

ولیکن طریقی که حیلت سپرد

به صبر و مدارا توان پیش برد

اگر در ملک عیب پنهان بود

نخواهد که کس واقف آن بود

تو دعوی کنی زیرکی پیش او

که من واقفم بر کم و بیش او

چنین دان که دشمن ترین کس تویی

چو با شاه دعوی کنی پس تویی

نه تنها چنین است نزدیک شاه

همه کس بر این ذکر باشد گواه

که دشمن شمارند او را نه دوست

که عیب کسان ظاهر از فعل اوست

نبودست اضداد را اجتماع

توهم گر چنینی فخیرالوداع

طباع ملوک از ره اعتبار

نباشند با یکدگر سازگار

بود مختلف خو و خلق و سرشت

چنان کایزد اول بسر برنبشت

یکی دوست دارد دعای خدم

دگر یک ثنا با ستایش بهم

یکی را حریف خوش دلفریب

یکی را دوال عنان و رکیب

یکی مطرب و باده و بیهشی

یکی خویشتن داری و خامشی

و زینها همین جزو بگزیده اند

که هیبت درین مرتبت دیده اند

الا ای برآورده پادشاه

ازو جز که وی خواهد از وی مخواه

سخن چون کنی ابتدا از نخست

بباید رضای دل شاه جست

به میزان طبعش بسنجی سخن

نه سر باز یابی سخن رانه بن

که هر چیز را قدر چندان بود

که میل دلش جانب آن بود

بود خاطر پادشا بد گمان

به تلبیس و نیرنگ اهل زمان

بحدّی که دارد گمان را یقین

که گوید چنان تا نگویی چنین

ز شاهان بدین عادت آن پیشتر

که لهو و تنعّم کند بیشتر

چو مهمل گذارد مهمّات را

به غفلت کند فوت اوقات را

نهد جرم بر گردن چاکران

نیارند لیکن نطق زد در آن

چو شه بر خدم عیب جوید به قهر

بود عیش خدمتگران همچو زهر

نباشند در کار خدمت ستوه

پراکنده گردند از هر گروه

چو بی جرم باشد عقوبت جزا

دلیری نمایند بر ناسزا

بخش ۲

از آن پادشا ای برادر گریز

که خود کام و تند است و بدرام و تیز

و زان هم که از فرط ناز و نعیم

کند بار خشم تنعّم دو نیم

و زان هم که دارد حسد در نهاد

برد آبت از روی، نانت نداد

و زان هم که هر لحظه و هر زمان

به بیهوده بگشاد دست و زبان

به گفتار و کردار ناخوب و زشت

چه گویم دگر هر چه باقی بهشت

نزاری به شاهی سزاوار اوست

که پاکیزه خو است و پاکیزه خوست

دگر کیست جز شاه ایران زمین

علی شهریار جهان شمس دین

مکن گر عطا می دهد پادشاه

عطای وی از شرکت خود تباه

بهل تا بر اندازه ی طبع خویش

اگر بایدش کم دهد ور نه بیش

بسی مستحق باشد امیدوار

که باشد بدو ملتفت شهریار

چو تو در میان مدخلی ساختی

بنای سخاوت برانداختی

کفایت جز این نیست در راه خیر

چنین کرده اند الحق ابدال سَیر

اگر هیچ دانی صواب از خطا

شریکی مکن با مَلِک در عطا

اگر خود بُوَد شاه پاکیزه رای

به ترتیب هرچیز بنهد به جای

وگر بی خرد باشد و بی اصول

ز ناصح ندارد نصیحت قبول

ملک گرچه در هر هنر صاحب است

تقاضای شهوت بر اون غالب است

نیارد از آن خویشتن را کشید

ز لذات شهوت نیارد بُرید

و گر آتش خشم او برفروخت

نَاَندیشد از خشک و تر هرچه سوخت

بخش ۳

مدارا کند ناصح شهریار

که بنشاند آن آتش پُر شرار

به تدریج ساکن کند خوش خوشش

بکوشد مگر کم کند آتشش

چه کار عظیم است و دشوار و سخت

ره پادشا جستن ای نیکبخت

بیاموزیش ننگ دارد ز تو

بروها پر آژنگ دارد ز تو

وگر بازگیری شود کینه گیر

غباری نشیند ورا بر ضمیر

وگر راستگویی شود خشمناک

وگر چند در راستی نیست باک

و گر میل کردی و گفتی دروغ

نبینی دگر کار خود را فروغ

ملازم شوی گردد از تو نفور

فرامُش کند چون نشینی ز دور

بیاموز و گو از تو آموختم

بده پند و گو از تو اندوختم

به نزدیک او باش و دور از قیاس

و زو دور می باش و حاضر شناس

ز روی ادب گر کنی احتراز

ز راه نصیحت بدو آی باز

مکن سرفرازی به دانش بسی

به کس جز به شاهت ندارد کسی

نداری هنر جز به اقبال او

ز دانش چه گویی، ز اقبال گو

همه بر تو از دولت و بخت اوست

که در خانه و بنگه و رخت اوست

نصیحت صواب است با شاه گفت

ولیکن نشاید به اکراه گفت

از آن داد ایزد ورا خسرویی

که تو بر مرادش کنی پس روی

نه او پس روِ طبع و دلخواه توست

تو مامور اویی و او شاه توست

نگه کن به هر حال عادات شاه

مران طبع را جز بر آن رسم و راه

نیاید به خوی تو و خلق باز

منه پیش خود این طریق دراز

و گر با تو از روی تدبیر و رای

کند مشورت شاهِ مشکل گشای

از آن پیش کوه بر تو کرد آشکار

که بر چه گرفتست رایش قرار

گر از راه حزم و طریق صواب

شروعی کنی شاید اندر جواب

چو برگوید اندیشه و رای خویش

مکن اعتراض و منه قصه پیش

همان به که همداستانی کنی

وگر برفزایی گرانی کنی

سه موضع بُوَد جای حمد و ثنا

که باشد سزاوار بر پادشا

در اوقات خلوت به هنگام خویش

ولیکن نه از حد اندازه بیش

سخن چون به معنی بیاراستی

ستایش به واجب کن و راستی

ز افعال و اعمال و اخلاق خوب

مُبَرّا ز عدناس و پاک از عیوب

به گِرد هنر های خوبش بر آی

یقینی دگر بر یقینش فزای

چو زین جا نهادی قدم پیشتر

ثنا بر سر جمع کن بیشتر

که در حشمت شه فزایش بُوَد

به دیگر کسان وا نمایش بُوَد

سه دیگر که در خدمت پادشاه

چو خواهی که افزون شود آب و جاه

به شکر سپاسش زبان برگشای

مقامات اخلاص خود وا نمای

دعایی که بر پادشا ساده مرد

به تقلید در محفل جمع کرد

اگر چند نام خدا می بَرَد

ندارد پسندیده مرد خرد

چنان می نُماید سراسیمه سر

که هستم ز سلطان به حق بیشتر

دعای من بی نفاق و ریا

قبول است در حضرت کبریا

نهد خویشتن معتبر تر ز شاه

که پیغمبرش خواند ظلّ و اله

نداند ولیکن که این ظَنّ خطاست

نه سلطان عادل خلیفه خداست؟

به یک نیّت خیر در عدل و داد

جواب نود ساله دعوت بداد

دعای شه دادگر بی حجاب

بُوَد چون دعای رسل مستجاب

به همّت مدد خواستن از رجال

که هستند در حضرت ذوالجلال

ز خلوت نشینان پرهیزکار

گدایان حضرت عزیزان خوار

از آن پیر زالان شبگیر خیز

که یک آه از ایشان و صد رستخیز

یکی از مهمّات نازک شناس

بدار از دعاهای ایشان سپاس

دعا بر سر جمع باد ریاست

کجا لایق حضرت کبریاست

ولیکن ز کنج زوایای فرش

بُوَد روزنی در سراهای عرش

دعای تکلّف نیاید بکار

چو مردان دعای تقرّب بیار

چو قربت گرفتی بر پادشاه

به همّت بر آور سر از اوج ماه

خسیسانه در کار ها بس مپیچ

که نامت بر آید ولیکن به هیچ

کسی را که همّت نباشد قوی

الا ای پسر تا ز من نشنوی

گر از اوج چرخش بر آری فزون

ز دون همّتی سر در آرد به دون

به ضعف و به بیچارگی تن مده

برو پای همّت بر افلاک نه

تو از دولت پادشاهی بزرگ

نه از خویشتن چون نباشی سترگ

بخش ۴

به وسع توانایی و تاب و توش

دمادم به خدمت زیادت بکوش

فرامُش مکن خویش را ای پسر

که ایمن نباشی به مال و به سر

چو خواهی که کسب سعادت کنی

به ناچار خدمت زیادت کنی

به بسیار خدمت توقّع مدار

که منّت پذیرد خداوندگار

برو حقّ خدمت به منّت بگیر

به خدمت میان بند و منّت پذیر

به هر حال واجب کند بر خَدَم

که دارد ره پادشا محترم

به هر چیز کاسایش و امن اوست

بکوشد در آن و بسازد نکوست

وگرچه نه فرموده ی پادشاست

چو در راحت او بکوشد رواست

ز هرچ اندر آن رنج و خرج و زیان

بود پادشا را مرو در میان

مبر رنج در کارهای حقیر

که فایت شود از شغل خطیر

چنان هم مشو غرق شغل عظیم

که اشغال کوچک بماند به نیم

اگر از تو مهمل شود کار خُرد

خلل هاش اندک نباید شمرد

به یک شعله در بیشه ی معتبر

بر آرد دمار آتش از خشک و تر

به اول چکد قطره قطر از سحاب

به آخر جهانی فروگیرد آب

خلل در چنین ورطه بی اشتباه

به تخصیص باشد سوی پادشاه

مهمّات ازین نوع مهمل ممان

که بر تو شود پادشا بد گمان

وزان پس شود کار بر تو دراز

نظر اندک اندک کشد از تو باز

دو حدّ است خدمتگر شاه را

کند هر دو، حاصل کند راه را

ز‌ یک روی نزدیک مهتر مهست

که فرمان پذیر است و فرمانبر است

چو در خدمت حضرت پادشاست

ز روی تذلّل بقامت دوتاست

چو رخت ترفّع به میدان کشد

کله گوشه بر اوج کیوان کشد

تذلّل نماید ز روی شکست

چو در صدر سلطان کمر کرد دست

ترفّع کند از برای شکوه

سرافراز گردد میان گروه

اگر این شرایط نگردد ز جای

بنای امانی بماند بپای

نه هرکس که شایسته تر پیش شاه

بُوَد معتبر تر به اقبال و جاه

بخدمت هر آن کس که پر کارتر

به قربت همان کس سزاوار تر

چو دایم بُوَد حاضر پیشگاه

کند خویشتن عرضه در پیش شاه

نبینی که تاک رز بارور

زند دست بر شاخ‌ نزدیکتر

به شاخی که زد دست، شد پایبند

نه موقوف باشد به شاخ بلند

چو کردی در انواع خدمت جهاد

گرفتی محل همه اعتماد

به هر وقت در وقت مجلس ادب

نگهدار و بیهوده مگشای لب

به دل در همان هیبت و بیم وباس

که در ابتدا بود واجب شناس

به گفتار و کردار در هیچ کار

مشو پیش البته گستاخ وار

که در مجلس پادشا ای پسر

در آثار امن است و پنهان خطر

وزین تا بدان نیست راه دراز

نگه کن به غور نشیب و فراز

تو مزدوری و پادشا کدخدای

به خدمت میان بند و بازو گشای

بُوَد شخص مزدور در غبن و رنج

خداوندِ ده بر سر مال و گنج

بجِد باش در خدمت پادشاه

به هر کار محکم فروبند راه

چو هشیار باشی و فرمان بری

نپیچی به هر کار در سرسری

اگر برنیاید مرادت رواست

مراد تو فرموده ی پادشاست

وگر سرسری پیش گیری و سست

ملامت کند ضربت طعن چُست

گرفتم ک مقصود حاصل کنی

چه مقصود؟ جون سعی باطل کنی

بخش ۵

چو از دور خواند تورا پادشاه

بنزدیک خویشت دهد جایگاه

اگر چند جای نشست تو نیست

ولی در مکاس تکلّف مَایست

چو فرمود حالی بباید نشست

دل و هوش در گفته ی شاه بست

که آن از پی حرمت و جاه تست

دگر از پی رُتبت و راه تست

تو را از برای مهمّات خویش

طلب کرد، بنشاند یک لحظه پیش

فرود آی و نیکو سخن گوش کن

دل و دیده و جان و تن هوش کن

چو پردخته گشت از سخن پادشاه

سبک خیز و باز آی با جایگاه

گر افتد به رسم جهان ماتمی

که واقع شود پادشا را غمی

نباید ورا تعزیت پیش بزد

که کار بزرگان نگیرند خرد

به خرسندیش رهنمویی مکن

ملک را دلالت به دونی مکن

ملک را چنان درنیابد آلم

که یابد احاطت بر و دستِ غم

ولیکن سخن های پاکیزه گوی

ز ایّام سرسبزی شاه گوی

وزان پس نباید از آن یاد کرد

که ایّام بیداد اگر داد کرد

وگر شاه پیدا کند با تو راز

غم دل نهد در میان با تو باز

روا باشد ار‌ باز جویی دلش

که اندک تسلّی شود حاصلش

به شیرین زفانی حدیثی سگال

که سود آورد عقل بر وقت و حال

و گر پادشا را رسد نکبتی

که در انحطاط افتد از رتبتی

و گر دشمنی بر سر آید فراز

کند دست ناگه به مُلکش دراز

و گر بر ضمیرش رود فکرتی

کز انواع حادث شود فترتی

به خدمت در افزای و شفقت نمای

دلش را به دست آر و منشین ز پای

ز درگاه غایب مشو یک زمان

مهمّات دریاب و مُهمَل ممان

تکاسل مکن تا نباید شنید

که چون نکبتی دید دم در کشید

به همت بر افلاک و انجم خرام

که معکوس سر زیر باشد مدام

هر آن آرزو و هوا و هوس

که خواهی و داری بدان دسترس

به یک یک مرادت نکو کن نگاه

که هست اندر آن طاعت پادشاه

ببین تا پسند رضای وی است

بدان سمت رو کاقتضای وی است

چو دیدی موافق یکی با دگر

در آن آرزو سعی کن کارگر

وگر ناموافق نماید گریز

چو بینی ز نامتّفق رستخیز

برون کن ز سر آن هوا و هوس

وفاق از مخالف ندیدست کس

از آن نقش لوحِ ضمیرت بشوی

مشو پس رو نفس بیهوده گوی

هر آن راحت و لذّتی کان تر است

چو با پادشا نیست رنج و عناست

ز عُمر ای نزاری بر آنگه خوری

که بر نعمت شاه شکر آوری

چو شد خشمگین بر کسی پادشاه

به غفلت مکن جانب او نگاه

گرت خویش و خون است و پیوند و دوست

ترا شیوه شاه بودن نکوست

و گر از کسی گشت خشنود باز

که دشمن بُوَد با تو، کینه مساز

چو او خشم گیرد تو هم خشم گیر

چو او درپذیرد تو هم درپذیر

مپرس آنک جرم گنهکار چیست

و گر خدمت، آنِ وفادار چیست

یکی مستحقّ عتاب و عناست

دگر یک سزاوار فضل و عطاست

که شرط خدم با خداوندگار

چنین است و رسمی است مردانه‌ وار

که با دشمن و دوست در جنگ و شور

بُوَد دشمن و دوست تا نفخ صور

بخش ۶

هوا و مراد خداوندگار

ببایست بر خود کند اختیار

چو خواهی که باشی ز خاصان شاه

حجاب تو بر گیرم از پیش ماه

ببُر دوستی از قرینان خویش

مبر پیش با دشمنان کینه بیش

هر آن کس که با شاه یارست و دوست

ترا یار شایسته و دوست اوست

برو دوست دارش اگر دشمن است

مَلَک بین، چه کارت به آهرمن است

تو با دوستان خداوندگار

عداوت مکن، تخم پیوند کار

عدو را اگر چند خُردست و خوار

زبونش مگیر و ضعیفش مدار

شنیدی که بیژن به هومان چه کرد

ز صرصر‌ چو طوفان برآورد گرد

از آن پادشا با کسی خویش نیست

که در مُلک جز پادشا بیش نیست

کسی را که اقبال او ره نمود

محلّش برآورد و قدرش فزود

به خدمت به جایی رسانید کار

که شد بر سر آورده روزگار

ز خویشانش از مرتبت بگذراند

محلّ رفیعش بدانجا رساند

ندانی ورا جز خداوندگار

نباشی بجز بنده بردبار

چو قدرت بیفزاید و جاه و مال

منه در دماغ از فضولی محال

نباید که ماند به تعظیم شاه

ز تقصیر تو یک سر موی راه

که شرط تو در بندگی بندگی است

دگر هر چه گویی پراکندگی است

نباشد مزاح همه روزه نیک

ز طینت میسّر نگردد ولیک

مزاحی که اهل صفا داشتند

ز روی لطافت روا داشتند

سه شرط است در طینت هزل و لاغ

که دارند جایز به کُنج فراغ

یکی دوستی صادق محتمل

که باشد به مهرت گرو کرده دل

میان تو و او نباشد حجاب

نباشد مزاح چنین بی حساب

دوم موضع خلوت بسته در

که واقف نگردد بر آن پرده در

سوم آنک دشنام و فحش و جفا

نماند در آن تا بمانَد صفا

چو زین بگذری جای عزّت نماند

سخن را نباید به عزّت نشاند

بپرهیز در صدر شاه از مزاح

جوانی، مبَر آب جاه از مزاح

چو مشهور گردی به بازی و لاغ

نماند ترا روغنی در چراغ

به افسوس خندند در چشم تو

غلط می کنم بلک بر خشم تو

شود از تو در سینه ها کینه ها

میازار از خویشتن سینه ها

بجِد باش در باب شایستگی

به رفق و مدارا و آهستگی

مکن هزل پیوسته با مردمان

که کلّی شوند از تو دل ها رمان

جز آن را که این پیشه اوست بس

نباشد پسندیده بر هیچکس

اگر در میان سؤال و جواب

سر شَه فرو شد زمانی به خواب

روا نیست بر جای کردن ستیز

سبک خیز، آهسته بیرون گریز

خطر ها بُوَد در چنان جایگاه

برون شو ز تهمت فراتر ز راه

نکویی نکرد آن سخن ها تمام

نشاید که بیرون روم ز آن مقام

که خدمت به تهمت مبدّل کنی

همه سعی و کوشش معطّل کنی

چو برخاستی باز بنشین ز دور

که این غیبتت بهتر است از حضور

چو بیدار شد شاه زحمت مبر

که باشد گران کرده از خواب سر

اگر خود شود با سر آن سخن

ترا باز خواند توقف مکن

وگرنه سبکروح چون باد باش

نه زفت و گرانجان چو فولاد باش

به تو پادشا گر مهمی سپرد

که بی فایده است اندر آن رنج برد

تو بر فور فرمان او رد مکن

بگویش که ناممکن است این سخن

معاذالله الحق دروغ و مجاز

حوالت بدو چون توان کرد باز

ز خود کاهلی هم نباید نمود

چه تدبیر، هرچ از ازل بوده بود

چو بیچاره گشتی مثالی بخواه

که چون پیش گیرم به فرمان شاه

چو امرش بدان کار پیوسته شد

در دفع یکبارگی بسته شد

بدو گر برآید به سعی تو کار

مدان جز به بخت خداوندگار

ز تدبیر او دان و رای صواب

اگر آب شد آتش، و آتش آب

وگر برنیاید بجز عجز خویش

مبر هیچ عذر از کم و کیف پیش

به عجز خود آن به که تن در دهی

غلط جانب پادشا چون نهی

چو کوشیده باشی به وسع و توان

ازین ماجرا در گذشتن توان

چو افتد زمام مرادت به کف

برآیی ز درگه به بالای صف

حذر کن از این چار خصلت حذر

به فرزند آموزد این ره پدر

ز کاری که بگذشت و نامد نکو

مکن سرزنش شاه را و مگو

که ناکردنی کردی و ناصواب

مده جز به وجه تلطف جواب

و گر آنچ خواهد ضرورت مکرد

ستیزه مپویید و بر وی مگرد

مگویش که من نیستم با تو یار

نخواهم خطای تو کرد اختیار

و گر چون طمع بر مرادی نهاد

به هرچ اختیار خود از دست داد

نباید فرو بستن آن در برو

مگر جز به تدریج یک در برو

وگر چون به تدبیر کاری نشست

که فتحی از آتش بر آید ز دست

مترسانش از عاقبت بر مجاز

که آگه نیی از پی ستر راز

نه هرچ آدمی را به دل بر گذشت

زمانه بجز هم بر آن سان بگشت

نه به هر یقینی و بر هر شکی

شود حکم تقدیر با آن یکی

مرو با خلاف دل شهریار

سر خویش خواهی دل او بدار

مبین نیز در صورت پادشاه

مکن در جمالش پیاپی نگاه

نظر بر زمین گیر و سر پیش دار

به هش باش و پاس دل خویش دار

چه گوید سخن با تو هشیار باش

به گوش و دل و فهم در کار باش

ولیکن به تکرار بعضی سخن

به مقدار حاجت اعادت مکن

که شاهان از آن ها که زیرک ترند

بود کز ره عجب غیرت برند

چو افعال ایشان بداند کسی

تحرز نماید از آن کسی بسی

اگر نیکخواهی به خود بد مخواه

بپرهیز از معرض اشتباه

چو خواهی که از کسی نبینی زیان

فرو دوز و بربند چشم و زبان

میان بسته در صدر خدمت چو مور

برون آی گنگ و درون باش کور

چنان باش بر پادشا مهربان

که دل را موجد کنی با زبان

هر آن دل که بر جوشد از آب مهر

بگرداند از راحت و رنج چهر

کند مهربان بنده آزاد را

بگرداند از خویش بیداد را

چو بر پادشا مهربانی کنی

بر اقلیم ها قهرمانی کنی

بپوشد لباس هنر عیب تو

زمانه برآرد سر از جیب تو

گناهی که از مهربان شد پدید

جهانش خط عفو در سر کشید

نگیرند ازو جز به سهو و خطا

نهندش به حق مستحق عطا

نصیحت شمارند اگر سخت گفت

غنیمت نهند از بداد، ار بگفت

قبول است فی الجمله زو هر چه کرد

برو مهربان باش و آزاد مرد

شکوهی است در خاطر مردمان

از آن کو رسد پیش شه هر زمان

ندانند کاندر دل پیشکار

چه مایه شکوه است از شهریار

چو بر شیر باشد نشسته کسی

وز آن شیر ترسنده مردم بسی

نباشند آگه ز مرد دلیر

که بر خویش می لرزد از هول شیر

به صدر ندیمی چو گشتی قرین

مکش خویشتن را به چرخ برین

مشو پیش مخدوم گستاخ گوی

بریزد ملک آب گستاخ روی

که گستاخی از پایگاه بلند

بسی معتبر را به خواری فکند

به چیزی دگر دل نکن مشتغل

به کوش به و هوش و به جان و به دل

سخن های او نقش کن بر ضمیر

دو چشم از لب پادشا بر مگیر

وگر چند دانسته ای آن سخن

ادب نیست البته ظاهر مکن

وگر باز گویی نه نیکو بود

نکوهیدن دانش او بود

چنان گو که این خود حدیث نواست

که الهام بر خاطر خسرو است

تو فرعی و اصلت خداوندگار

نیارد چو بی اصل شد فرع بار

صلاح تو در رونق اصل اوست

که او اصل و فرعست و تو مغز و پوست

صلاح خود اینجا رها کن ز دست

کز آن به صلاحی و کاریت هست

صلاح تو در خدمت پادشاست

چو خدمت ببایست کارت رواست

چو خواهی که کارت نگردد تباه

مکن هیچ تقصیر در کار شاه

به جای تو او را بسی چاکرند

که ایوان خدمت به کیوان برند

ترا نیست الا در شهریار

یکی پادشاه است از صدهزار

به عیب و هنر خویش و پیوند شاه

شریک اند با او نکو کن نگاه

به حرمت نظر کن به احوالشان

نکو گوی از افعال و اقوالشان

وگر عیب بینی در ایشان بپوش

به شه عیبشان باز گردد، خموش

به چشم تو افعال و اعمال شاه

نباید که چیزی نماید تباه

پسندیده دان هر چه او کرد و گفت

که سری است در ضمن هر یک نهفت

و گر بر دلت بگذرد ناپسند

از آنجانب البته صورت مبند

خطایی که بینی جز از خود مدان

از آنجا نکو می رود، بد مدان

ز نادانی خویشتن کن قیاس

غلط از خطا بینی خود شناس

نمی دانی ای آزموده جهان

چو بیمار را تلخ باشد دهان

اگر آب شیرین دهندش بخورد

نداند ز طعم صبر فرق کرد

و گر عیب گیرد کسی برکنار

به چشمش فرو شو چو دندان مار

ببر زو و گر خود همه جان تست

که هم دشمن خویش هم زان تست

به شنعت مکن عیب بر وی درست

که بر وی بود واجب آن باز جست

چه دانی که داری ملک منهیان

به هر سو و تو غافل اندر میان

که پوشیده عیبش بجویند باز

پس آنگونه به خلوت بگویند باز

چو بر صورت عیب یابد وقوف

فرو شوید از لوح دل آن حروف

و گر بی اجازه ت نمایی به شاه

شود شیره و رنجه زان انتباه

بود هم که گردی گران بر دلش

نیاری برون سر از آن مشکلش

ترا گر ز انواع چیزی نکوست

که آن در خور پادشاهی اوست

از آن پیش کو زان خبر دار شد

اگه تحفه بردی سزاوار شد

یقین دان که ضایع نماند یقین

درختی بود بار او آفرین

وگر باز داری و آگاه گشت

نیارد به قهر از سر آن گذشت

چو بستاند از تو به ناخوشدلی

بود حاصل کار بی حاصلی

وگر باز نستاند از تو به قهر

شود گر بود فی المثل نوش زهر

کراهیتش از تو در دل بماند

همه سعی و جهد تو باطل بماند

بود خود که چون عرضه کردی برو

نیارد بدان همتش سر فرو

چو بخشد به تو باز پنهان مدار

نه از شهریاران نه از شهریار

از آن بهره بردار و بر خور تمام

ملک از تو آسوده دل والسلام

ببین تا چه دارد شهشنشاه دوست

که آن در خور پادشاهی اوست

چو بینی که باشد خلاف رضاش

تو با آن هم الا مخالف مباش

هر آنچ او پسندد مکن ناپسند

همان گیر و همان کار بند

مرو جز موافق به هنجار او

تنبع مکن جز به آثار او

موافق به هر حال با شاه باش

نه انکار کن نی به اکراه باش

نزاری چو کردی به رغبت نخست

به ملک قناعت عزیمت درست

گرفتی کم سود و ترک زبان

میاور دگر باره خود در میان

چو بسپردی و کرد تسلیم پیش

مشو بار دیگر پس کار خویش

به ساحل نشستن غنیمت شمار

چو در بحر رفتی به طوفان سپار

به دنیا و دین هر که تسلیم شد

شکالش نه امید و نه بیم شد

روا نیست کاندر ادای قبول

کند سیلی امتحانش ملول

نیارد سر عجب و نخوت فراشت

به رغبت قفا بایدش پیش داشت

بخش ۷ - حکایت

براهیم ادهم به حمام بود

مگر احتیاجش به حجام بود

تراشنده گفتش که خیزای فقیر

برین تخته یک ساعت آرام گیر

گرت نیست چیزی بمزد تراش

بحل کردمت من مشوش مباش

همین تا به جای معین نشست

یکی دیگر آمد پشیزی به دست

ازو بستد استاد و مشغول شد

براهیم از تخته معزول شد

سه بارش چنین با سر تخته برد

به پولی سر دیگر می سترد

مگر دیو غیرت برو راه زد

از آن تخته بر جست و یک آه زد

به دل بر گذشتش که این خود منم

کزین سان به کام دل دشمنم

جدا گشته از پادشاهی و ناز

چنین اوفتاده به فقر و نیاز

مرا بخت بی تخت و بی تاج کرد

به یک پول مغشوش و محتاج کرد

ز گرمابه بیرون شد از غبن و ننگ

دل از بخت برگشته با خود بجنگ

روان شد ز بس غصه و تفت و تاب

همی رفت دلخسته بی نان و آب

به بیچارگی در بیابان بماند

سراسیمه یک روز حیران بماند

چو با او نمودند او را که کیست

برو امتحان کردن از بهر چیست

بدو هاتفی ناگه آواز داد

که دولت به مقصد رهت باز داد

چه وسواس زد دست در دامنت

که پولی سیه میشود رهزنت

هنوز این زمانت خبر کرده اند

ز نو با سر تخته آورده اند

گرت با سر تخته بردند باز

چو طفلان نازک مرنج و مناز

بدان تخته دادند مردان خاص

ز دریا و بود و نبودت خلاص

چو بشنید آواز هاتف بدرد

بنالید و چندی مناجات کرد

سر عذر بنهاد و بر پای خاست

دگر باره راهش نمودند راست

کسی را که شد اختیارش ز دست

نشاید به آرام جایی نشست

چو او را به یک بار ازو بستدند

وجود و عدم هر دو بر هم زدند

به چیزی دگر چون کند باز میل

چه مقصود چون خانه بربود سیل

اگر دل کنی با اولوالامر راست

اقالیم خدمت مسلم تراست

باب چهارم - در راستی و امانت داری

بخش ۱ : به گفتار و کردار اگر راستی

بخش ۲ - حکایت : قوی همّتی از رجال کِبار

بخش ۱

به گفتار و کردار اگر راستی

به یک دل دو عالم بیاراستی

بجز بوده باز از گذشته مگوی

و گر می توانی در آن ره مپوی

مگو نیز در حال جز آنک هست

چنان گو که بر حرف ننهند دست

به آینده هرگز زبانت گرو

مکن ور بگردی وفا کن برو

به کردار در، لاابالی مباش

بلی نه مقصر نه غالی مباش

تو مابین این دو ره پیش گیر

برو پای درکش سر خویش گیر

گر از حد و اندازه در نگذری

چو صادق روی ره به مقصد بری

ازین جد و جهدت نباشد گریز

اگر پند خواهی ز من یاد گیر

برو یا اخی پیشه کن راستی

اگر خدمت پادشا خواستی

نصیحت به هنگام کردن نکوست

طریق امانت سپردن نکوست

بخشنودی از هر زبانی نیوش

به جد باش در حق گزاری بکوش

چنان حشمت ملک واجب شناس

که واجب کند بر تو هر دم سپاس

ز باران خود جز نکویی مگوی

ز چرک حسد دامن جان بشوی

اگر این شرایط بجای آوری

سر حاسدان زیر پای آوری

خردمند را راستی پیشواست

خصوصا که در خدمت پادشاست

ز خائن که شد پیش شه متهم

وجودی نماید در اندر عدم

فرو افتد از روزن چشم شاه

و گر چند مسکین بود بی گناه

چه سود ار کند در امانت جهاد

چو بروی نماند دگر اعتماد

چو مذکور شد در خیانت کسی

سوی شاه وقعش نماند بسی

برد رنج بی فایده سال و ماه

چو نبود قبولش به نزدیک شاه

بهین پبشه ای در جهان راستی است

که بی راستی عین کم کاستی است

چو در باطنش راستی جای کرد

نباشد به جز راستی جای مرد

اگر راست کرداری و راست گوی

ربودی به چوگان اخلاص، گوی

کسی را که شد قول و فعلش یکی

برو نیست در راستکاری شکی

به هر حال با پادشا راست گوی

و گر هزل باشد ره راست جوی

که هزل ار بود راستی در سخن

بهست ار دروغی که باشد حسن

چو در هزل گفتی دروغ از نخست

نگیرند اگر راست گویی درست

مگو ای برادر سخن بر گزاف

که گر راست گویی محال است لاف

اگرچه ممالیک و مالک رقاب

برابر نباشند در هیچ باب

خداوندگار است فرمان روان

ممالیک مامور و بر سر دوان

ولیک از ره آفرینش بشر

برابر نمایند در خیر و شر

به خود و به خلق و به طبع و سرشت

کسی را در ابداع ضایع نهشت

اگر پادشاه جهان و گداست

مکافات هر یک به واجب رواست

چو تو داشتی حق خدمت نگاه

قضا حق خدمت کند پادشاه

به ناحق مکش دست در هر کسی

که من حق پیشینه دارم بسی

تو خدمت نکردی و از حق شناس

مکافات دیدی نکو دار پاس

پس از نیکویی ها اگر بد کنی

به کردار بد چاه خود می کنی

به نیکی چو دیدی مکافات خویش

به بد هم بد آید مکافات پیش

حقوق ترا چون مکافات کرد

به نیکی بساط بدی در نورد

ز تو شاه اگر چه بود حق شناس

همه عمر بر خود نگیرد سپاس

تو بر جاده خدمت خویش رو

که او خود عنایت کند پیش رو

دل خویش با شاه پاکیزه دار

چو پاکیزه خواهی دل شهریار

اگر اعتقاد تو پاک است و راست

قدم در نه و هر چه خواهی تراست

و گر خوار گیری ره خدمتش

به خود بر، ببندی در نعمتش

چو تو راه خدمت ز تقصیر خویش

نگیری به اخلاق و اشفاق پیش

به برق تغیر مبادا که شاه

تر و خشک جاهت بسوزد چو کاه

برو ای برادر چو من راست باش

چنانت که شاه آن چنان خواست باش

به از نیک نامی درختی نخاست

وزین شاخ نیکوترین بر، وفاست

سه نوع است در باغ دانش وفا

که آن هر سه باشد در اهل صفا

یکی آنکه در وعده و در ضمان

نیابد خلاف از تو در هر زمان

دویم چون ملک شد به تو نیک بین

بکوشی که آن ظن بباشد یقین

سدیگر حق نعمت پادشاه

به هر وقت و هر حال داری نگاه

بدین هر سه خصلت شوی نیکنام

ملک از تو خشنود باشد مدام

تواضع پسند و تذلل رواست

خصوصا که در محضر پادشاست

به عزت گرفتن ره بندگی

به بیچارگی و سرافکندگی

ولیکن چو زین جایگه بگذری

نشاید تواضع که از حد بری

چنان کن تواضع که اهل فسوس

تصور نبندند بر چاپلوس

فریب و تملق مبر پیش شاه

که نفرت کند در دلش جایگاه

نگهدار اندازه بندگی

زبان آوری و سرافکندگی

به اندازه باید که خدمت کنی

نه چندان که مردم به تهمت کنی

خیانت که با پادشا کرده اند

از انواع در دفتر آورده اند

ولیکن خیانت بتر زان مخواه

از آن کو کشد دست در ملک شاه

که کمتر خیانت بر خرده بین

بزرگ است در معرض ملک و دین

خیانت روا نیست با پادشاه

که خورشید ملک است و ظل اله

زبد پاک کن باطن و ظاهرت

چو کردی نخوانند جز طاهرت

میندیش کاندیشه نیک و بد

که من می کنم کس بر آن نگذرد

پدید است نیکی ز پیشانی ات

بدی از همه عضو انسانی ات

کسی کو به اصل و به گوهر نکوست

ره پادشا را سزاوار اوست

که اصل است سرمایه هر هنر

بود بی خطر آهن بی گهر

ستور آخر از تخم نیکو خرند

که از آدمی هم فراوان خرند

چو از اسب و خر می گزینی اصیل

زمردم گزین کن شریف و جمیل

اصیل از خیانت مبرا بود

شکیبا به سرا و ضرا بود

نه بدنفسی و بی وفایی کند

نه بی شرمی و ژاژخایی کند

بداند حدود ره و جای خویش

برون ننهد از راستی پای خویش

زکفران نعمت کند اجتناب

گرش کرد باید غذا از تراب

ز ناخوب باز آردش اصل پاک

چو در اصل خوب آمدش آب و خاک

بدین هر سه خصلت شوی نیکنام

ملک از تو خشنود باشد مدام

تواضع پسند و تذلّل رواست

خصوصاً که در محضر پادشاست

به عزّت گرفتن رهِ بندگی

به بیچارگی و سرافکندگی

ولیکن چو زین جایگه بگذری

نشاید تواضع که از حدّ بری

چنان کن تواضع که اهل فسوس

تصوّر نبندند بر چاپلوس

فریب و تملّق مَبَر پیش شاه

که نفرت کند در دلش جایگاه

نگهدار اندازهء بندگی

زبان‌آوری و سرافکندگی

به اندازه باید که خدمت کنی

نه چندان که مردم به تهمت کنی

خیانت که با پادشا کرده‌اند

ز انواع در دفتر آورده‌اند

ولیکن خیانت بَتَر زان مخواه

از آن کو کَشَد دست در مُلک شاه

که کمتر خیانت برِ خرده‌ بین

بزرگ است در معرض ملک و دین

خیانت روا نیست با پادشاه

که خورشید مُلک است و ظلّ اله

زِ بد پاک کن باطن و ظاهرت

چوکردی نخوانند جز طاهرت

میندیش کاندیشه نیک و بد

که من میکنم کس بر آن نگذرد

پدید است نیکی ز پیشانی‌ات

بَدی از همه عضو انسانی‌ات

کسی کو به اصل و به گوهر نکوست

ره پادشا را سزاوار اوست

که اصل است سرمایه هر هنر

بود بی‌خطر آهن بی‌گوهر

ستور آخر از تخم نیکو خرند

که از آدمی هم فراوان خرند

چو از اسب و خر می‌گزینی اصیل

ز مردم گزین کن شریف و جمیل

اصیل از خیانت مُبرّا بُوَد

شکیبا به سَرّا وَ ضرّا بُوَد

نه بد نفسی و بی‌وفایی کند

نه بی‌شرمی و ژاژخایی کند

بداند حدود رَه و جای خویش

برون ننهد از راستی پای خویش

ز کفران نعمت کند اجتناب

گرش کرد باید غذا از تُراب

ز ناخوب باز آردش اصل پاک

چو در اصل خوب آمدش آب و خاک

نکو نیّتی مایه مردمی است

پسندیده‌تر خلقت آدمی است

خنک نَفْس خدمتگر پادشاه

که باشد نکو نیّت و نیکخواه

چو بر حکم نیّت عزیمت کنی

سپاه عَدو را هزیمت کنی

بد و نیک هرچ آدمیزاد خواست

هم از نیّت خیر گشتست راست

به غفلت نرفتست هر کار پیش

مجاهد مصمّم کند عزم خویش

چو بی دل کنی در مصالح شروع

از آن کرد باید به خصلت رجوع

کسانی که خدمت کنند اختیار

به پیکار بر خود نگیرند کار

چو مردان به کاری کنند ابتدا

به تصدیق نیّت کنند اقتدا

بِجِد باش در راه خدمتگری

تکاسُل ز یکسو نهی بگذری

طمع بگسل از وایه خویشتن

همین ساز سرمایه خویشتن

به تقدیر ایزد شود کارها

تو خود آزمون کرده‌ای بارها

بکوش، ار شود کار مشکور باش

و گرنه به تقدیر معذور باش

به هر چیز همّت چنان بر گمار

که برنارد از روزگارت دمار

نه چیزی طلب کز طلب کردنت

بلایی کند پای در گردنت

چو در بستن همّت از حد گذشت

دو دیوانگی لازم حال گشت

اگر یافت مقصود عینِ بلاست

وگرنه به حسرت شدن مبتلاست

مزن جز به نیکویی یار فال

که از نیک و از بد برون نیست حال

چو نیکو زدی فال بر گشت بد

و گر بَد زدی از که نالی ز خود

سخن های اصحاب دولت‌سرای

ز اخبار و آثار ایشان درآی

ز نصرت سخن گوی و فتح و ظفر

ز تخت و سریر و کلاه و کمر

ز عدل و ز انصاف و داد و دهش

ز ناز و نعیم و ز راه و روش

ز ازداد اینها مگو پیش شاه

که بر خاطرش یابد اکراه راه

نزاری به خدمت بسی دم زدی

بد و نیک هرگونه در هم زدی

نگشتی ز آسایش و رنج سیر

گهی بَد دلت یافتم گه دلیر

سر بندگی پیش و دست رضا

زده در گریبان حکم قضا

کمر بر میان بسته در بند عشق

بریده دل از غیر پیوند عشق

به بوی محبّت جگر سوخته

تر و خشک بر همدگر سوخته

ز خویش وز بیگانه در عشق دوست

بریدن دل و برشکستن نکوست

ز خود نیست بی خویشتن بی خبر

گرانبار و همچون شتر ره سپر

گهی مست بودی گهی هوشیار

گهی سرخ روی و گهی شرمسار

نه موقوف جاه و نه مشغول مال

بر آوازه عشق آورده حال

چو دیدند کز خلق بیگانه ای

بر آن بود هر کس که دیوانه ای

زبان در کشیدند و فتوی نوشت

که با خاکْ خونش بباید سرشت

نبودند آگه ز اسرار تو

به خون سعی کردند در کار تو

ولیکن ز تو بی خبر بوده اند

همه بی عزا نوحه گر بوده اند

مرا نیست مقصود جز دوست، دوست

به مَردش مدان کش نه مقصود اوست

به ایزد که جز حق نبودم غرض

دل خسته از عشق و تن بی مرض

بدین دَردها بسته مردی بود

که هر ساعتش تازه دَردی بود

تَوانی نشستن به صبر و وقار

گرت نیست دردی چو من بی قرار

اگر چند همسایه باشد نژند

ز فریاد همسایه دردمند

ولیکن ز افسرده تا تافته

تفاوت نهد تجربت یافته

ندارد خبر خوشدل از غم زده

نباشد مُعاهِر چو ماتم زده

کسی را بُوَد سوز برق مَنَش

که در جانش افتد نه در دامنش

بخش ۲ - حکایت

قوی همّتی از رجال کِبار

که بر وعظ بردی به سر روزگار

به اصحاب تنبیه کردی مدام

که از نفس باید کشید انتقام

بکوشید تا گر ز ساقی دَوْر

به نوبت رسد با شما جام جَوْر

توانید در کام جان ریختن

نه جستن به سستی، نه بگریختن

برابر گره بستن از تلخ و شور

نه مردی بُوَد گر فقیری مشور

مگر شیخ را مادر اندر گذشت

مزاج وقار و قرارش بگشت

فتاد آتش رقّتش در نهاد

ز چشم آب حسرت به رُخ برگشاد

مریدانْش در گفت و گوی آمدند

هنرمند را عیب جوی آمدند

که اصحاب را وعظ گفتی و پند

ترا هیچ ازینها نیامد پسند

نصیحت مگر جمله بر گفته ای

یکی بهر خود باز نگرفته ای

بدیشان چنین گفت اصحاب کار

کزین نیز باید گرفت اعتبار

ز غم جان همسایه پر دَرد بود

بر آتش ز مرگ زن و مرد بود

از ایشان به ما جز خبر نامدی

نم از چشم و سوز از جگر نامدی

کنون درد همسایه بر جان ماست

مرا بد فراقی که همسایه راست

هنوز آنک هرگز نخور دست مَی

به جز نام مستی نداند ز مَی

چه غم دارد آسوده از دردمند

نبخشود قصّاب بر گوسپند

نیفتاده در درد و ناخسته حلق

ندارد خبر زین دو بیچاره خلق

تماشا کنان بر لب قُلْزُمی

نه در موج طوفان، از آن بی غمی

توان دید بازی بسی بر کنار

توان کرد نظّاره کارزار

باب پنجم - در اجتهاد و احتیاط کردن

بخش ۱ : به جایی که شاه از تو دارد حجیب

بخش ۲ - حکایت : یکی مرد نحوی به کشتی نشست

بخش ۱

به جایی که شاه از تو دارد حجیب

مرو تا توانی بترس از نهیب

که نفرت پذیرد چو شرم آیدش

به وحشت ز تو طبع بگزایدش

ز وحشت کراهیّت آید پدید

امید از سلامت بباید بُرید

چو بینی بر ابرو گره شاه را

بگردان ز نزدیک او راه را

چو دیدی که شد طیره حالی گریز

که بر دوستی ره زند خشم تیز

بترس از عقوبت که وقتی بدست

خصوصاً که مجرم نیاید به دست

در آن دم مباش ایمن از قهر خشم

که بر تو بریزد مَلِک زهر خشم

نباشند شاهان مگر زود سیر

تو خدمت کن و در وفا باش دیر

به تیمار اَشغال خود کن قیام

دل و جان به تکلیف خود دِه تمام

به افراط کردن خروج و دخول

نشاید که شاه از تو گردد ملول

بلی مجلس شاه را بر دوام

ملازم مباش و مَبَر اِزدحام

چو بسیار گردند در کوی یار

شوند آخرالامر بر یار خوار

سبک روح دفع ملامت کند

گران جان به خدمت حوالت کند

ز پس باشی و پیش خواند ترا

از آن به که از پیش رانَد ترا

به نزدیک خود خواندن از دُور پیش

به از دُور کردن ز نزدیک خویش

به تدریج برتر شدن گام گام

نه برجستن و اوفتادن ز بام

مَو‌ونات خود بر دل دیگران

سبک دار اگر چند باشی گران

خصوصاً که بر خاطر پادشاه

چه کوه اُحُد از گرانی چه کاه

سبکبار باید که باشی مدام

گرانی به اندازه کن والسّلام

چو در مجلس شه شدی ارجمند

مکن سعی بسیار در گفت و خَند

نشاید که ترک ادب خو کنی

نه نیکو بود گر نه نیکو کنی

نگویم که غمگین و دلتنگ باش

گران جان مجلس چو خرسنگ باش

مزن از علامت بر ابرو گره

بخور می به طبع و بهانه منه

به کف بر مدار و گرانی مکن

سبک رغبت دوستکامی مکن

مَهِل جرعه در جام و پاکیزه نوش

فراوان نشستن به مجلس مکوش

اگر جامِ شاه از حریفان جداست

کم و بیش اگر جرعه مانی رواست

مراد احتیاط است و بس زین سخن

چو مَیخواره ای پس تعزّز مکن

از آن پیشتر باز ده جای خویش

که از دوش مردم کنی جای خویش

بهُش باش و با خویشتن دار دل

چنان رو که فردا نباشی خجل

چو رفتی ز بزم ملک زینهار

که مجلس نسازی به لیل و نهار

و گر خورده ای خاصة خسروی

نکوشی در آن تا مگر پس روی

ولی باش چندان که باشی به جای

خوش و خُرّم و تازه و دلگشای

دژم روی منشین و خاطر نژند

درِ عیش بر طبع شه در، مبند

چو باشند با طبع او ساخته

بُوَد عیش بی عیب و پرداخته

نگه کن که مَیل دل شاه چیست

بر آن نوع باید به هنجار زیست

چو خوانَد به وقت سخن پادشاه

ترا پیش خود، پیشِ خود کن نگاه

مرو بیش از آن پیشتر زینهار

که دامن زنی بر خداوندگار

مرو نیز چندانک رانی به راه

که اسبت زند خویش بر اسب شاه

زیان داردش خاصه دلخسته را

در اندیشة عذر دل بسته را

چو گستاخیی در میان راه یافت

سراسیمه گشت و ز خجلت بتافت

چو نَبوَد ملک با تو اندر حدیث

گران جانی از حد مَبَر چون خبیث

بر آن بیشتر باز پس تر درآی

نگر چون بود رسم باری مپای

و گر باز خواند به کاری دگر

سخن رانَد از روزگاری دگر

چنان ران که باشد سر اسب شاه

مقابل به زین تو ای نیکخواه

به آن تا چو شه با حدیث اوفتاد

به گردن نباید ورا تاب داد

دگر آنک در موکب شهریار

مشو هیچ بر اسب بدخو سوار

چو در آب راند وگر در خلاب

مران بر عقب اسب خود برشتاب

خردمند هم در کشد دامنش

ز کاری که خَوف است پیرامنش

ز وِلدان و غِلمان و خدمتگران

به در گاه شه از کران تا کران

تحاشی کن و خویشتن دور دار

خرد را ز اکراه معذور دار

فتد تهمت و شکّ و ظنّ و گمان

به مُلک و به مال و به خان و به مان

خطرهای دیگر به اسباب ها

کزان بر ضمیر اوفتد تاب ها

تو بی جرم و در معرض صد گناه

رسن در سر گرگ و یوسف به چاه

چو شد پادشا بَدگمان مشکل است

تو غافل که او را چه سِرّ در دل است

اگر مشتبه شد دل پادشاه

ندانی به تدبیر اصلاح راه

اگر بی گناهی و گر جُرم کار

ز عفو و عقوبت برون نیست کار

ولیکن چو ظاهر نگردد که چیست

عذابی بود زندگانی نه زیست

ازین ورطه روی سلامت مدار

مگر پرده برخیزد از روی کار

اگر با کسی شاه سِرّی بگفت

تو آن را تجسّس مکن در نهفت

تحاشی کن از محرم سرّ شاه

و گرنه تو و معرض اشتباه

شنیدی مگر پند پیران پیش

که در تیهِ تهمت مینداز خویش

و گر سرّ خود با تو گوید به راز

تو اسرار خود هم بدو گوی باز

اگر بر کسی نیز پیدا (؟) شوی

بسی برنیاید که رسوا شوی

ندارد پسند از تو شاه حلیم

دراُفتی به گرداب امّید و بیم

و گر کینه گیرست و برکار بَست

درست از تو یکبارگی برشکست

و گر تیز خشم است هم در زمان

خدنگ تغیّر نهد در کَمان

زَنَد آتش خشم در خرمنت

بسوزد همه رخت جان و تنت

به گستاخ رُویی مرو پیش شاه

نکو دار خود را ز آتش نگاه

اگر چند داری محلِّ قبول

بُوَد راهت اندر فروع و اصول

به گستاخی امّا نیابی جواز

فَرَس بر سر ژرف دریا متاز

اگر حشمت از جای برداشتی

به جز رخت تهمت چه بگذاشتی

مَدَر پردة احتشام ای پسر

به باد فنا برمَدِه جان و سر

بُوَد شاه را از پی حفظ و باس

بدین هر سه علّت ز دشمن هراس

یکی آنک باشد قوی حال و زفت

دویم آنک با مکر و حیله است جفت

سیوم آنک دارد طریق فریب

ازین هر سه باشد دلش پر نهیب

تو هم زین سه دشمن به درگاه شاه

همی دار پیوسته خود را نگاه

در اخلاق و آداب خدمت بکوش

به عزم و به حزم و به عقل و به هوش

نکرد و نداد ای پسر بی گمان

نه آتش محابا، نه دریا امان

مقامات مشکل مَنِه پیش شاه

که نبود به بیرون شُدش هیچ راه

ازین چند نوعش منه راه پیش

بسی نوش دیدند و خوردند نیش

نه سودی که باشد زیانش عظیم

نه کاری که پیش است از امید و بیم

نه چیزی که چون جا کُند در دلش

نباشد سرانجام از آن حاصلش

نه مالی که ناحق ستاند ز خلق

که آزرده گردد از آن لقمه حلق

چو گفتی و بنشستش اندر ضمیر

به جز خویشتن را مقصّر مگیر

اگر خود خطا رفت تلقین تو

نداند جز از رای کژبین تو

و گر راست آمد ز فضل خداست

ز سرمایة دولت پادشاست

ز دشواری و نازکی کارها

که در مُلک ظاهر شود بارها

مهمّات را وقت نتوان شناخت

که داند که تقدیر ایزد چه ساخت

بسی کارها گشت بر بخردان

که اندیشه را ره نباشد بدان

یکی آید اغلب ترا بیش کار

که غافل بود شاه را پیش کار

بهُش باش روزی که ایمن تری

که با دشمن آن روز هم نسپری

بسیجیده باش از پی کار خویش

چه دانی که کَی آیدت کار پیش؟

به بیداری و هوشیاری گرای

ز تقصیر و غفلت تحاشی نمای

ز انکار و اکراه وقتی رهی

که ترک تن آسانی خود دهی

بزرگ آفتی دفع کردی ز خویش

گر این چند شهوت براندی ز پیش

ز شرب وطعام و لباس و لباس

بود نفس پاکت به شکر و سپاس

ز هر آرزو و تمتّع که هست

توانی ازو کرد کوتاه دست

شَرَه را به تدریج ساکن کنی

ولایت ازین قوم ایمن کنی

بُوَد واجب این شرط بر خاص و عام

ازین چند خصلت برآرند نام

یقین دان که واجب تر از راه راست

به تخصیص بر چاکر پادشاست

چو در مجلس شاه بیند مدام

ز هر نعمت شراب و طعام

گر آنجا نشد قاهر نفس خویش

نخوانندش الّا شکم خوار بیش

به خوان بر چو بنشاندت شهریار

نظر پیش گیر و سر افکنده دار

حریصی مکن از شَرَه بر طعام

مکش باز دست از خورش هم تمام

به تدریج در لقمه ای چند شو

نه چندان که بس سیر خرسند شو

شرف در طعام است و جای نشست

نه در لقمه و جرعه ای سیر و مست

نه پنهان و نه آشکار ای پسر

مکن هیچ از جانب شه نظر

خصوصاً گَهِ لقمه بردن به کار

نظر سوی دست و دهانش مدار

که چشمش در آن حال اگر بر تو خورد

که دارد خطا بر تو چون حمل کرد

بُوَد کافتد اندر دلش صد گمان

تو خود غافل و بی غرض آن زمان

به ظاهر طعام است بر خوانِ شاه

به باطن توان کرد ازو انتباه

که اخلاق را بر طعام و شراب

کنند امتحان بر درنگ و شتاب

چو عِلم فراست برآرد عَلَم

کند فرق عیب و هنر را ز هم

کرا در خورش غالب آید شره

یقین دان که بُردَست حرصش ز رَه

بُوَد طبع گردنده و بی وفا

کشان از حریصی ز هَر کس جفا

و گر دست هر سو کشد در طعام

بُوَد نیز با حرص گستاخ و رام

ندیدند حُرمت ز گستاخ رَو

نبینی تو هم راست از من شنو

و گر دارد از خوردنی بسته دست

چنان دان که آزار و حِقدیش هست

همی ترسد از خوف نان و نمک

که حرمت کند خوف آزار حَک

و گر زانک بر لقمه دارد نظر

بُوَد عیب جوی و ملامت نگر

و گر از پی لذّت هر خورش

شود ملتفت بهر تن پرورش

به طبع است با کودکان سازگار

که افتاد با لذّتش کارزار

و گر بر هم آمیزد از هر خورش

نه ترتیب دیدست نه پرورش

ازو صبر و تمییز صورت مبند

نداند پس و پیش و پست و بلند

و گر جامه آلاید اندر طعام

بود زفت و ناپاک و بی نام و ننگ

نمی دارد از عیب خود را نگاه

برو صحبت این چنین کس مخواه

و گر باشد آهسته و خرد خای

بُوَد عاقبت بین و مشکل گشای

و گر چشم و دستش بُوَد هر دو پیش

به کبر و تعزّز نیالوده خویش

بُوَد مالک مُلکِ نفس شریف

وزین عیب ها جمله پاک و لطیف

اگر تیز فهمی و باریک بین

بپرهیز از عیب های چنین

گر از خوان خاصت دهد پادشاه

همه شرط خدمت نکو کن نگاه

بهُش باش و برخیز و بِستان ببوس

نه بی التفاتی کن و نه فسوس

ولیکن مکن دست در خوردنش

مگر اندکی چاشنی کردنش

اگر چه درین عهد عیب آورند

که از دست میر و ملک کم خورند

ملامت کنند از شراب و طعام

نخوردند از دست مهتر تمام

بگیرند گوشَت که بنمای کو

مخور بیشتر جام تو جام تو

به انصاف نزدیک تر آن بُوَد

که چون مشتهی بر سر خوان بود

کند خویشتن را به ترتیب سیر

نه بس زود زود و نه بس دیر دیر

تجمّل به اندازه کردن رواست

خصوصاً که از نعمت پادشاست

نباشد گزیر از تجمّل بلی

به حَدّی که غالب نباشد دلی

که چون درگذشتی ز حدّ گزاف

رعونت شمارند و طامات و لاف

چه گوید عَدُو چون زبان در کَشَد

صف لشکر بُغض و کین در کشد

فلان را که کس را نداند به کس

ز خدمت تجمّل مرادست و بس

نیاید غُلُو در تکلّف به کار

ولی خویشتن را مقصّر مدار

به ملبوس و مرکوب و آیین و ننگ

مکن با ملک هم نشانی به رنگ

به باطن همی باش همرنگ او

به ظاهر بپرهیز از ننگ او

ز شاهی همین است مقصود و بس

که با وی برابر نرفتست کس

چو بیند برانگیزد از خشمِ تیز

ز جان برابر نشین رستخیز

اگر پادشا دوست دارد و لیک

لباس گرانمایه و اسب نیک

برآورده ایوان و کاخ و رواق

پس و پیش بگرفته تیغ و چماق

ازین شیوه پوش و تجمّل رواست

خصوصاً که فرمودة پادشاست

بپرهیز از آیین و رسم و شعار

که عادت کند دشمن شهریار

مکن خویشتن را بدو مشتبه

به خود نام بدخواه بر خود مَنِه

که چون بیندت بر شعار عَدو

چه خواند ترا، یادگار عَدو

مبادا که دشمن کند روی تو

به چشم رضا ننگرد سوی تو

همه رسم و ناموس در کار خویش

نگه دار تا پس نیفتی ز پیش

اگر رونق کار خود ننگری

از آن پس به عزلت نشین و گری

فرو ریزد از هم همه کار تو

برون افتد از نقطه پرگار تو

بدین غافلی آب حشمت مریز

کزان پس کند با تو دشمن ستیز

چو داری نگه پایگه برقرار

بُوَد بر تو آن منزلت پایدار

درین نکته منگر ز روی قیاس

یکی از مهمّات نازک شناس

اگر مُبتلایِ ستم کاره شاه

به خدمت شدی زندگانی مخواه

چو بی رحمت آمد خداوندگار

به بخشایش او توقّع مدار

درختی است چون سر برآورد راست

که بار و بر او عذاب و بلاست

به هر در که بیرون شدی زین مغاک

نداری طریقی دگر جز هلاک

خلاص تو در چیست، دانی گریز

اگر می توانی سبک باش خیز

به هر وقت و بی وقت در روز و شب

که کردت به خدمت همیشه طلب

اگر صد مهم باشدت ناگزیر

در آن لحظه ترک مهمّات گیر

توقّف مکن وقت تقصیر نیست

چو فرمان رسد جای تأخیر نیست

ز حاسد به طعن ملامت بترس

قیامت کند از ملامت، بترس

اگر چند بارت بخوانند باز

اگر بر حقیقت اگر بر مجاز

به رفتن نباید که باشی ستوه

ترا خود بس آن عزّت و آن شکوه

بکَش رنج نزدیکی پادشاه

که رنج است سرمایة عزّ و جاه

تو و راحتِ دوری ای پخته خوار

که دوری کند مرد را خام کار

چو شه درفزاید به تمکین تو

مُعاند مضاعف کند کین تو

ز هر جانبت حاسدی دشمنی

بَر اِستَد مقابل چو آهرمنی

چو زنبور نیش آب داده به زهر

چو افعی کف آورده بر لب ز قهر

طریق تو آن است ای چاره ساز

که گِرد رُعُونت نگردی و ناز

مکن بارنامه به جاه و به مال

که گویند هست از در گوشمال

بَد کس مخواه و بَد کس مگوی

هم آسوده دل باش و هم تازه روی

قضا حقّ هر کس به انصاف داد

نگه دار اگر خواهی انصاف و داد

به عجز و زبونی مشو پیش کار

غم هیچ تر دامن خَس مدار

اگر عجز کردی دلیری کند

چو سُستی کنی بر تو شیری کند

مترسان ز خود هیچ بدخواه را

که ظاهر کند بر تو اکراه را

اگر خویشتن دار باشی و راست

جهان خرّم از اعتدال هواست

به یک بار نه سرد باش و نه گرم

نه چون سنگ سخت و نه چون موم نرم

تُو هَم با یار شیرین سخن

که ابرو ترش کرد تلخی مکن

به عیش خوش آنگه توانی گذاشت

که بر خود خرد برتوانی گماشت

طمع بگسلانی ز پیوند خویش

به همّت برون آیی از بند خویش

میان بنی آدم از حرص و آز

عداوت به میراث ماندست باز

و گرنه نه خون در میان و نه خوار

مرا و ترا با عداوت چه کار

اگر شاه را پیش جمعی کسان

احادیث مُضحِک رود بر لسان

مخند و تعجّب مکن بیش و کم

که عَیب است از آن بر عبید و حَشَم

سبک داشتن هیبت شهریار

نکردست کوه گران اختیار

و گر از پیِ خنده گوید سخن

به مقدار بر خنده تقدیم کن

چو از شاه دارد سخن در تو روی

تو هم بر مرادش بخند و بگوی

و گر با تو نبود حدیثش خموش

ز روی ادب در جوابش مکوش

مَیَنداز خود را میان سخن

که افکند با دیگری شاه بن

و گر شاه با دیگری گفت راز

تو خود را در آن دخل و خرجی مساز

و گر زانک واقف شدی هوش دار

مکن عرضه آن راز بر شهریار

نشاید نمودن بدو راز او

نباید ز خود ساخت غمّاز او

مشو پَس رَوِ راز پنهان شاه

به تهمت مکن طاعت خود تباه

چنان دان که باشد ز انواع کَید

چو راز مَلک کرده باشند صَید

خطا کرد و نَنهفت اسرار خویش

ولیکن ببخشای بر یار خویش

زبان در حدیث نهانش مکن

چه گویم، دگر قصد جانش مکن

چو تنها بمانی به نزدیک شاه

به اندیشه در هر سخن کن نگاه

به واجب نگه دار اطراف خویش

دَمی در فروبند بر لاف خویش

نظر بر تو باشد خداوند را

تصرّف کند قطع و پیوند را

یقین دان که چون با تو پرداختست

ترا قبلة امتحان ساختست

چنان حاضر وقت باش ای پسر

که مایل نباشی به چیزی دگر

گرش نیست آن دم نظر بر تو راست

به اندیشه جای دگر شد که خواست

به دل ناظر خویش دانَش درست

که گوشش به غیری و هوشش به تُست

مشو سُخرة گردش روزگار

که هرگز نماندست بر یک قرار

بلی گردش روزگار ای عزیز

بگردانَد اخلاق و عادات نیز

بگردد ز تأثیر گَردان سپهر

بد و نیک و خیر و شر و کین و مهر

چو گردندگی لازم حال گشت

ز یک دَر درآید به دیگر گذشت

تغیّر ز تأثیر پیوند مُلک

کند بیشتر در خداوند مُلک

که حادث شود کارهای عَجَب

ز اندازة گردش روز و شب

ضرورت کند عادت و خو بَدَل

چه صلح و صواب و چه جنگ و جدل

به هر چند گه عادت پادشاه

به نیک و به بد ای پسر کن نگاه

درین باب اگر آزمایش کنی

خرد را نظر بر گشایش کنی

نگیری ز امروز و فردا قیاس

که دِی روزه بگرفت و امروز کاس

نگه کن که در وقت چون است حال

مرو جز به طبع مَلک لا محال

ز دانسته و دیده خُو باز کن

تو هم شیوة وقت را ساز کن

اگر بر رَه و رسم پیشینه ای

به معنی همان یار پیشین نه ای

اگر دِی مَثَل وحشتی اوفتاد

خطا باشد امروز از آن کرد یاد

ور امروز گستاخ راندی سخن

بپرهیز فردا دلیری مکن

همه وقت ها بر سر حزم باش

به پای خرد بر حسک بر مباش

ملک را ببین کارمیدست و رام

که در بحر بادی مخالف تمام

توقّف روا نیست اینجا مکن

مَیَفزای با پادشا در سخن

مگر کرده باشی به شغلی قیام

که باشد هنوز آن مهم ناتمام

به شَه باز گردان که من بنده ام

به خدمت کمر بسته تا زنده ام

ز فرمان تو درنیارم گذشت

که پاکیزه گوهر ز فرمان نگشت

فلان مصلحت را درین چندگاه

حوالت به من بنده کَردَست شاه

بدان شغل فرمان بَرَم یا بدین

چه فرمایدم شاهِ با داد و دین

ببین تا چه فرمان رسد پیش گیر

طریق نکونامی خویش گیر

گرت صد مُهم خاصة خویش هست

بباید در دفع و تعویق بست

نه کار تو اولیتر از کار اوست

که خود را هم از بهر او دار دوست

بکوش ای پسر تا ترا متّهم

ندارد به دو چیز شاه عجم

نصیحت گرفتن به تقصیر باز

به گفتن به هنگام تدبیر راز

کراهیّت آرد دو چیز دگر

بگویم ندارد زیانت مگر

به رای صواب ملک بر، ستیز

خلاف مرادش چو گرم است و تیز

نصیحت نه تنها مثال است و پند

به انواع دیگر بُوَد سودمند

صلاح وی و ملک وی دیدن است

ز هنجار خدمت نگردیدن است

خَلَل های بگذشته دریافتن

به تدبیر تقصیر بشتافتن

چو باشد به دست تو، بازوگشای

و گر نیست غفلت مکن وانمای

خردمند رایی ندارد پسند

که تنها بُوَد مُلک را سودمند

چو در مُلک سود است و در دین زیان

چنین رای با شَه منه در میان

پسندیده رایی است از شیخ و شاب

که باشد به دین و به دنیا صواب

اگر پادشا را ز پیوند و خویش

کراهیّتی آید از وقت پیش

نشاید رَهِ خشم و عدوان گرفت

که با پادشا خشم نتوان گرفت

چو نقصان جسم است و جان است خشم

چو آتش فروزنده زانست خشم

بلی خشمگین حرمت خویش بُرد

خصوصاً که نتواند از پیش برد

بود هم که چون طیره گردد کسی

رود بر زبانش سفاهت بسی

وگر آورد از زبان در عمل

شود عزتش با مذلت بدل

وگر شاه شد با کسی تند و تیز

گریبان گرفتش به دست ستیز

گره بست بر ابرو از خشم و کین

غضب کردش از بنده خشمگین

سرش در کمند عقوبت فکند

به زنجیر اَحداث شد پای بند

ببر زو و گر خود رگ و جان تست

کدامین رگ و جان که تمبان تست

ازو باش چون دیو از اتش جهان

مکن دوستی اشکار و نهان

شفاعت مکن عذر غفلت مخواه

که بر تو شود بد گمان پادشاه

چو تهمت برد بر تو گوید درست

ز اثار تعلیم و تلقین تست

کنون میکشی در صلاحش جهاد

مکن کز تو برخیزدش اعتماد

اگر جُرم کارست و شاه انچ کرد

به حق بود گِرد فضولی مگرد

گرفتار اگر خود ندارد گناه

زدی طعنه بر کرده پادشاه

مشو تا نشد شاه خشنود ازو

تو هم زو چنان باش کو بود ازو

چو بینی که میل نظر صادق است

گر اینجا شفاعت کنی لایق است

نبرد از هنر بهره کس بی خرد

خردمند باشد هنر پرورد

خرد از هنر نیز پیدا شود

خردمند را هنر جا شود

ببین جان و تن تا به همدیگرند

همه آلت و عضو کاریگرند

ز تن پاک چون بگسلد جان پاک

یکی شد به باد و یکی شد به خاک

به همدیگرند این دو آلت به پای

خرد با هنر،همچو با عقل رای

مرو پیش بی آلت و بی هنر

به صدر ملوک از پی نفع و ضرّ

به قدر هنر ره دهد پادشاه

هنر عرضه کن بر خود از ملک و چاه

نداند کسی پیشه ور را محل

ز کردار خود نانموده عمل

غرض چیست از مصلحت بازیاب

طریق صلاح است در این صواب

نبینی شب تار چون پر زاغ

نهند از بی روشنایی چراغ

به مصباح راه رزین راه جوی

شب تیره بی روشنایی مپوی

چو شه مشورت با تو کرد اختیار

حذر کن ز قصد و غرض زینهار

تامل کن و بر تفکر بایست

کمال سخن جز به اندیشه نیست

نکو خَوض کن در صلاح و صواب

ببین تا درنگش به است از شتاب

پس انگه بگوی انچه تدبیر تست

‌به فکر دقیق و به رای درست

ولی خویشتن را از ان دور دار

که من خود ندارم درین اختیار

صواب انک در ضمن رای شماست

در اذهان مشکل گشای شماست

تو به دانی اندر صلاح سخن

چه آید پسندت بر آن قطع کن

چو این عهده کردی ز گردن برون

بِهِل تا شود رای او رهنمون

گر ناصواب اید و ناپسند

زِ نیش ملامت نیابی گزند

گر افتد پسندیده شهریار

سعادت مساعد شود بخت،یار

به تحسین خسرو زبان برگشای

که ای رایِ تو جام گیتی نمای

چو برداری از روی خاطر نقاب

خجل مانَد ایینه آفتاب

چنین کز یُمن اقبال شاه

برآید مراد دل نیک خواه

گر از پادشا ناسزایی رَوَد

ز تاثیر طالع خطایی رَوَد

که دشمن بِدان شادمانی کند

دگرباره از سر جوانی کند

بُوَد آفت ملک و نقصان مال

در ان باب خَوضی سزد لامحال

در آن معرض ار چاره سازی کنی

برین نطع یک پیلبازی کنی

فرو تازی ار فاش گویی رواست

همه خوبی از دولت پادشاست

به اسرار پوشیدن از پادشاه

بکوشی به گردن در اُفتی به چاه

نگهبان مُلک است اسرار او

چو پوشیده باشد ز اغیار او

و گر زانک بنماید از پرده روی

به گوش مخالف رسد گفت و گوی

خَلَل ها شود از طرف ها پدید

بسی نامرادی بباید کشید

خطرناک تر ورطه ای زان مخواه

که دارند اسرار سلطان نگاه

به ایزد که اینجا ز بیم و امید

به بر درهمی لرزدم دل چو بید

کسی را که دیدی در ان تنگ در

برو خوان و یادش بده اَین المَفَر

مگو محرم خلوت راز اوست

چنین گو که در ملک انباز اوست

شریک است در مملکت رازدار

برو زین بلا خویشتن بازدار

شنیدی مگر،ورنه بر،یاد گیر

که سلطان نبودست شرکت پذیر

چو انگشت بر لب نیاری نهاد

ز تیغ زبان بر،دهی سر به باد

هر ان کس که او حامل راز شد

اگر بر زبان راند غماز شد

وگر زانک در سینه پنهان کند

ز تیمار آن روز و شب جان کند

بُوَد رازداری عذاب جحیم

حذر کن حذر زین عذاب الیم

وگر زانک ناچار باشد بکوش

همیشه زبان و دل و چشم و گوش

چنان دار حاضر که در هیچ باب

نگردی خجل در سوال و جواب

بپرور چو جان روز و شب در بَرَش

نگه دار در پرده چون دخترش

چو بخت خردمند بیدار باش

مخور ور خوری مستِ هشیار باش

نزاری اگر راز داری کنی

چو کوه اُحُد بردباری کنی

تهتّک نیاید درین ره بکار

چو قافت بباید ثبات و قرار

دلی چون محیطت بباید بکوش

درآید بدار و برآید بجوش

ازین راز یک ذره در کاینات

نگنجد، کدامین وقار و ثبات

چنین غوطه در بحر بی دم مخور

چه مرد غمی این همه غم مخور

ز من بشنو ای یار کار تو نیست

پدید است کین کار،کار تو نیست

بماند ز نظارگی شرمسار

اگر کره نازی کند خر سوار

چو بی مایه بازار گانی کنی

به پیرانه سر ور جوانی کنی

بمانی چو خفاش در افتاب

درین بحر ساحل نبینی به خواب

مرو بی سلاح ای پسر سوی جنگ

نخست آلت جنگ اور به چنگ

به خدمت مرو بی هنر پیش شاه

به جیحون روی و ندانی شناه

بخش ۲ - حکایت

یکی مرد نحوی به کشتی نشست

درِ راحت و امن بر خود ببست

ز کشتی یکی مدرسه ساخته

دماغ از خرد پاک پرداخته

چو لنگر گرانجان چو کشتی سبک

به کوشش ضعیف و به دانش تنک

ز ملاح روزی سر آسیمه مرد

سوالی عَجَب از سر عُجب کرد

که در علم نحو از اصول و فروع

کم و بیش هرگز نمودی شروع

بدو گفت در عین خوف و رجا

که نحو از کجا، ناخدا از کجا

به ملاح گفت و بر افشاند دست

که یک نِصفت از عمر ضایع شُدَست

قضا را به کشتی در امد خَلَل

نیارست ملّاح کردن عمل

به نحوی چنین گفت ملاح گُرد

در ان دم که بایست ناچار مرد

که هان، خواجه در صنعت اشنا

کدام است؟ بیگانه، یا آشنا

به دَرد دلش داد نحوی جواب

که من آشنایی ندانم در آب

بدو گفت رَو کار شد بر تو سهل

که کردی همه عمر ضایع به جهل

فرورفت بیچاره و ناخدا

بزد دست و پایی و زو شد جدا

بیاموز در آب رفتن نخست

پس آنگه به کشتی نشین جَلد و چُست

باب ششم - در فرصت نگاه داشتن و حاجت خواستن

بخش ۱ : اگر حاجتی داری از پادشاه

بخش ۲ - حکایت : شنیدم که وقتی علی الاتفاق

بخش ۱

اگر حاجتی داری از پادشاه

ازوجز به لطف و مدارا مخواه

نگه دار فرصت، در ان وقت گوی

که باشد ملک خوشدل و تازه روی

به هر حال تخفیف ابرام کن

به رِفق اتش تند را رام کن

گرانی مکن، ترک الحاح گیر

جواب انچ گوید سَبُک در پذیر

مَبَر تا توانی به صدر ازدحام

خصوصا در ایام ماه صِیام

معده پر تفت و تاب تنوری بُوَد *

که نتوان برو ریخت یک قطره آب

زمین چون اثیر از دم و دود و نور

تو هم آتشی زن دگر در تنور

چو حاجت بر آری به درگاه شاه

مکن استعانت جز از نیکخواه

شفیعی به دست آر و حاجت بگوی

ز کنکاش دانا تجاوز مجوی

گرت منع فرماید ار التماس

ز رای خود اندر گذر بی مکاس

وگر آیدش عرضه کردن پسند

رسی در مراد و شوی بهره مند

نباشد معاون جز از رای راست

بَد و نیک در مشورت رای راست

و گر جز به دانا بری مشورت

نگیرد خردمند دانشوَرَت

چو دارو نه در خورد علت خوری

ز مالک عجب دارم ار جان بری

کجا منفعت یابد از رنج بُرد

هر آنکو ز مالک مسیحی شمرد

خردمند را گر به چیزی که خواست

نگردد چنان کش بود طبع راست

نیاید برو سخت و بر بی خرد

ز مویش اگر فوت شد بگذرد

که ناقص نداند مگر رای خویش

به یک چشم بیند ز مبدای خویش

چو کردی بر آن خشم او چشم پوش

برآید ز نومیدی اندر خروش

دلیل است بینا و دانا خرد

ز هر سو که خواهی تراره بَرَد

ز یک روی مقصود اگر در نیافت

به یک روی دیگر عنان بازتافت

چنان شاد و خرسند و خوش دل بوَد

که مقصودش از وقت حاصل بوَد

کند نامرادی به عشق اختیار

ز بهر مراد خداوندگار

مراد ار کند بر خِرد پایمال

از آن به که رد گشت دست سؤال

به بوک و مگر هیچ ازو در مخواه

ازین روی حاجت مبر پیش شاه

که گر آورد خلعتی با میان

نگو ورنه چیزی نباشد زیان

بوَد پادشا را سبک داشتن

دماغ از تهوُّر بینباشتن

چو خو کرده باشی به رد سؤال

حریصی کند بعد زا آن لامحال

نه شرمت بوَد مانه و نه حیا

به خدمت درآیی به روی و ریا

روا نیست از پادشا چند جای

که در بحر حاجت زنی دست و پای

یکی در مقامی که باشد به خشم

اگر فوت جسمی و گر نور چشم

وگر خدمتی کرده باشی تمام

به مزدش گمان اوفتد یا به وام

وگر حاجتی کرده باشی روا

نگیری دگر حاجتی در هوا

درین هر سه موضع که عین خطاست

ز حاجت که محروم مانی رواست

چو محتاج گردی به چیزی ز شاه

به هنگام فرصت نکو کن نگاه

که باشد به طبع و نباشد ملول

که گر تُند باشد نباشد حَمول

چو دارد به رغبت نظر سوی تو

تبسم کند تازه در روی تو

بگو تا بیایی ز امید بَهر

چو بی‌وقت گویی در افتی به قهر

و گر ندهدت گاه گاهی جواب

فرورفته باشد به فکری صواب

جو نومید گردی ز امید خویش

مگیر از تحیر رهِ جست پیش

نه هر لحظه کاری گشاید ز شاه

به رغبت جواب خوش آید ز شاه

بسی باشد اندیشه‌های نهان

که او داند و بس ز خلق جهان

چو خاموش باشد سر افکنده پیش

در آن لحظه مشغول باشد به خویش

در اندیشه جایی بوَد آن زمان

که آنجا ندانی یقین از گُمان

بباید چو هنگام کردی درست

به ترتیب بیرون شد کار جست

به رفق و تلطُّف اعادت نمای

به مفتاح تکرار در برگشای

زمان تا به شست افکند حلق حوت

صبوری بیاموز از عنکبوت

به کنجی بوَد منتظر مستدام

که تا کَی ذُبابی درافتد به دام

تو هم صبر کن حاضر وقت باش

چو هنگام کِشتن نباشد مپاش

مبر از پی حاجت هر کسی

ز انواع زحمت به حضرت بسی

اگر چه صلاح است و خیر و صواب

حذر کن ز افراط در کلّ باب

گرانی و خواری فزاید سؤال

ازین هر دو پرهیز در کلّ حال

یقین دان که گر بر زبان نایدش

به دل در کراهیت افزایدش

تجاوز مکن در حدود ای پسر

چنان تاز کاندر نَاُفتی به سر

چو درخواستی کاری از پادشاه

زیادت ز مقدار طاعت مخواه

که آن کس به حِرمان سزاوار گشت

کز اندازۀ حدِّ خود درگذشت

وگر خود نخواهی پسندیده‌تر

قناعت ز هر چیز بگزیده‌تر

تقاضا کند بر دل پادشاه

قضا حقِّ خدمتگر نیک‌خواه

بُوَد هم کز آنچت امید است و خواست

به اَضعاف در خاطر پادشاست

وگر مستحقی و ندهد کفاف

مزن بر سر کوی و هنگامه لاف

نه بر تست، آن عیب بروی بوَد

وگر خود همه حاتم طی بوَد

وگر نیز لازم شود خواستن

ضرورت بدین کار برخاستن

کفاف معیشت زیادت مجوی

به حرص از پی کسب پیشی مجوی

چنین گفت با خواجه روزی غلام

که بر خود مکن حقِّ خدمت حرام

کند خدمت آنگه کفایت دهی

که نانش به قدر کفایت دهی

چو داری طمع سود و بینی زیان

بوَد لقمۀ استخوان در میان

به خواری ز عزّت بریدن امید

سمومی بود حاصل از ظلّ بید

چو برداشتی حاجتی پیش شاه

ز مقصود خود یا ز یارانِ راه

تغیّر مکن گر نیابی جواب

به نوعی که رای تو بیند صواب

کراهیت تو دل پادشاه

ببیند، کراهیت او مخواه

چو در وی اثر کرد اکراه تو

روَد شاه بر ضد دلخواه تو

وزان پس به کارت در آید خَلَل

شود منفعت با مضرّت بَدَل

دل خویشتن شاد و خرسند کن

اعادت به رای خردمند کن

اگر بود و گر نه بگو لامحال

که دشوار و ناممکن آمد سؤال

نبودم مگر مستحقّ قبول

وگر شاه بود از شواغل ملول

کسانی که در خلوتش رَه برند

حدیثت به گوش شهنشه بَرَند

کَرَم آستینت گرفته به دست

سپارد به دست مرادی که هست

خردمند هرگز زیان ای حکیم

نکردست بر پادشاه کریم

گرت شاه خواند و گر خود رَوِی

مکن ابتدا تا سخن نشنوی

چو حاضر شدی پیش دستی مکن

بِهِل تا نخست او بگوید سخن

چو آغاز فرموده باشد بکوش

که تا جان و تن کرده باشی دو گوش

مشو در میان تا به قطع کلام

همه فهم کن هر چه گوید تمام

وزان پس جوابی به اندیشه گوی

مگردان ز سوی دگر چشم و روی

سخن جز به حاجت مگو در جواب

میامیز درهم خطا و صواب

به وجهِ غَرَض وقت عرض سخن

ز کس پیش خسرو سعایت مکن

به تهمت شود بر تو همواره شاه

کند رَد حدیث تو یکباره شاه

تو چون جانب خویش بینی و بس

نبینی دگر هیچ جانب ز کس

تو در فکر آن کز چه روی و چه راه

به رنگی امیدت برآید ز شاه

وزان سو دگر شاه در جُست و جوی

که چون بر تو بندد در گفت و گوی

چو در معرض تهمت افتاد مرد

هَبا گشت هر کار و خدمت که کرد

اگر صد سخن گفت از آن پس صواب

یکی را به واجب نیاید جواب

نخوانند جز خائن و حاسِدش

همه نقد عزّت شود کاسِدش

اگر چند باشی خردمندوار

مکن عرضه بسیار بر شهریار

ز بسیار منمای جز اندکی

وگر راست می خواهی از صد یکی

به فضل و به دانش مکن چیرگی

که حاسد کند حمل بر خیرگی

چو دعوی بسی کرده باشی نخست

به دعوی درون باید آمد درست

بوَد کز تو آید خطایی پدید

کز آنت بباید خجالت کشید

هنر کارفرمای و دعوی مکن

که اندک عمل بهتر از پُر سخن

مشو درهم ای یار اگر بد کنش

گشاید زبان بر تو در سرزنش

چو خواهی که طیره شوی پیش شاه

به قصدت نکوهش کند عیب خواه

گر آن عیب در تست کاو باز گفت

در آن دم کن آن آشکارا نهفت

در آن کوش تا برنیایی بهم

به تندی محقَّق شود متّهم

جوابش به آهستگی باز ده

که آهستگی در چنین جای به

وگر نبود آن عیب در نَفْس تو

به تهمت در افتند از نفس تو

چو زان عیب‌ناکی که بد گوی گفت

چرا بایدت کینه در دل گرفت

ز باطل مشو طیره در گفت و گوی

به جز راه حق تا توانی مجوی

بلی نصرت از جانب حق بوَد

جواب محقّق مصدّق بوَد

به حق گر جوابش دهی حقّ اوست

درین موضع ار هزل گویی نکوست

اگر چند باشد سخن ناگزیر

مگو بر سر خوان قلیل و کثیر

که البتّه هنگام گفتار نیست

در آن حال جز خامُشی کار نیست

حلاوت مکن تلخ بر پادشاه

مزن اشتها را به بیهوده راه

اگر شه کند ابتدای سخن

توهم استماعش به تعظیم کن

به پیوند بر گفتِ او گفتِ خویش

چو خاموش گردد سرانداز پیش

«نزاری» درین نکته ای نیز هست

خردمند را گر چه تمییز هست

مهمات را گر چه هم فرصتی است

مقامات و اوقات را رخصتی است

ولیکن مرا چون مهمی فتاد

که رویش به خیرست و انصاف و داد

ندارم به نزد خداوندگار

نه موقوف وقت و نه هنگام بار

بکوشم که کاری برآید مگر

ندانم از آن فرصتی خوب تر

نگه دارم اول حقوق نعیم

که دارم به گردن ز شاه کریم

ثوابی کتم حاصل از عدل و داد

دل رافع قصه خشنود و شاد

روا نیست من در شراب و کباب

بوَد مستحق بر در اندر عذاب

حرام است بر من شراب و طعام

به گردن گرفته ز مظلوم وام

بکوشم دلی تا به دست آورم

وزین بحر صیدی به شست آورم

دلی صید کردن به عزّ قبول

بوَد محضِ طاعت به قول رسول

بخش ۲ - حکایت

شنیدم که وقتی علی الاتفاق

سفر کرد عطّار سوی عراق

مَه روزه برخاست از بامداد

ز دروازۀ شهر بیرون فتاد

به حاجت درون، شد به ویرانه‌ای

سبک گشت ساکن به گوشانه‌ای

هم آنجا به گوش آمدش بانگ رود

که می گفت با رود شخصی سرود

بر آهنگ آواز او رفت پیش

کهن هندویی دید مجروح و ریش

نشسته به بیغولۀ خانه‌ای

سبو کهنه‌ای پیش با لانه‌ای

برآوردی از درد دست نیاز

که هستی تو بینا و دانای راز

ز تو درد و درمان، ز تو نار و نور

ببخشای بر عجز من یا غفور

بکردی نیاز و بخوردی شراب

سرودی بکردی به هندی رباب

چو عطّار را دید مسکین غلام

بیفتاد و گفتی مگر شد تمام

گمان برد لالای گَنده بغل

که عطّار با محتسِب شد بَدَل

نیامد به خود روزگاری دراز

پشیمان شد از کار خود پاکباز

سر آن ضعیف از زمین بر گرفت

به صد لابه با او سخن در گرفت

که از من چه می‌ترسی ای دردمند

نظر برگشای از سخن لب مبند

غریبم نَه‌ام محتسب نی فقیه

نیاید ز من کار مرد سفیه

به زیر زبان گفت لالای پیر

که گر راست گویی یکی می بگیر

فرو ماند بیچاره در کارِ وی

نَبُد خورده در مدت عمر می

مه روزه و مرد پرهیزگار

به خود گفت بس مشکل افتاد کار

چو خواهد شد این مرد مسکین هلاک

نگیرد به اینم جهان دار پاک

دلی گر به دست آورد مرد راز

هَمَش روزه مقبول شد هم نماز

درین نیز سرّی بوَد مرد راز

که سوزی است هر جنبش درد راز

سرِ بی‌خبر از کنارای شگفت

فرا کرد دست از زمین بر گرفت

فروریخت آن لانۀ پر شراب

رخ و چشم بستردش از خاک و آب

بدادش از آن لانۀ پر یکی

ز خود رفته آمد به هوش اندکی

ز احوال او شمّه‌ای باز جُست

خبر دادش از علّت خود درست

چو درمانش از آب انگور بود

در آن درد بیچاره معذور بود

برون رفت عطّار از آن تیره جای

مریدانش استاده بر در به پای

روان شد به سر منزل خانقاه

مگر محتسب پیشش آمد به راه

گریبان گرفتش به قاضی کشید

که خورده‌ست این نامسلمان نبید

بدو گفت قاضی که می خورده‌ای

بلی گفت، گفتش خطا کرده‌ای

به دین تو گویی حلال است می

ز دینش بپرسید و از کیش وی

بدو گفت در کیش ترسا رواست

که هستم درین کیش چون تیر راست

نگه کرد قاضی بدان فرّ و ریب

دریغ آمدش گفت ننگ است و عیب

چو تو روح پاکی که ترسا بوَد

چنین روح مطلق مسیحا بوَد

بدین فر و فرهنگ و نور و نوا

مسلمان نباشی نباشد روا

بدو گفت عطار ای رهنمای

مرا دیر شد تا بر این است رای

ندیدم کسی را به عهد استوار

که بر وی دل من گرفتی قرار

ولیکن ترا گر چنین است خواست

که بر من کنی عرضه ایمان رواست

بنازید از آن شیخ اسلام سخت

زر آورد چندی و هر گونه رخت

در اسلام آیین او تازه کرد

نبد هیچ نقصان در ایمان مرد

برون آمد آسوده و جمع شاد

وزان مالی نیمی به درویش داد

دگر نیمه در خرج اصحاب کرد

برانگیخت در رفتن از آب گرد

یکی گفتش ای مقتدای رجال

به یاران خبر ده ازین سرّ حال

که آغاز چون بود و انجام کار

برون آر چندین دل از زیر بار

به آنها که بودند از اهل راز

فرید آن مقامات را گفت باز

همین است مقصودش ای راز جوی

که گر مرد راهی دلی باز جوی

به دست آر دل طاعت این است و بس

دلِ اهل دل اصل دین است و بس

ز ابلیس کس طاعت افزون نکرد

چو مغرور شد عاقبت زخم خورد

چو نگزاردی طاعتِ آب و گل

نبینی که چونت بیاسود دل

پس از طاعت معنوی کن قیاس

دلی را به دست آور ای حق شناس

خدا از تو خشنود آنگه بوَد

که از تو به اهل دلی ره بوَد

باب هفتم - در حُسّاد و اقران و معاندان درگاه

بخش ۱ : ز حُسّاد ایمن مباش ای عزیز

بخش ۲ - حکایت : در اخبار برمک چنین یافتم

بخش ۱

ز حُسّاد ایمن مباش ای عزیز

که با دوستان دشمنت هست نیز

به پرهیزگاری زبان‌شان ببند

که پرهیزگار ایمن است از گزند

اگر چند باشی ز عیب و عوار

مُبرّا و پاکیزه مختار وار

ولیکن ز تزویر و بهتان بترس

ز بوجهل غمّاز فتّان بترس

سخن‌چین میان تو و شهریار

کند فی المثل همچو کارد و خیار

کند نقل از تو دروغ و خلاف

تو غافل که مارست زیر لحاف

پذیرنده صورت بود لوح دل

خصوصاً دل شاه بی‌غشِّ و غِل

چو شد در دلش نقش تقبیح تو

چو زُنّار گبران چه تسبیح تو

ز غمّاز و نَمّام و بی گاه و گاه

سخن بهتر اِصغا کند پادشاه

دروغی که نمّام تزیین دهد

ز دُرج ثنا بیش تحسین دهد

در آن کوش تا حاسد عیب‌جوی

به لطف و مدارا شود نیک‌خوی

اگر باز یابد مجال سخن

به تلبیس و مَکّرت برآرد ز بُن

به زهر آب داده چو زنبور نیش

به هنگام فرصت زَنَد زخم خویش

مقرر مکن با خود این خواب را

که در حق من نشنوند افترا

بوَد کز تو شه را غباری بوَد

به سرباری آن نقل کاری بود

چو با خاطر آرد تغیّر کند

به بازی مدان شاه ازین پر کند

به غَور دل پادشا راه نیست

که در رغبت طبعش اکراه نیست

ترا پاکرو گیرم و پارسا

مکن تکیه بر خاطر پادشا

اگر چند خوشنود باشد ز تو

ملال دلش زود باشد ز تو

کسان را که پیش ملک قربتی است

گر از خود کنی هر دَمَت رُتبتی است

بود پاگاه تو زایشان بپای

برآیی به جاه و بمانی بجای

به یک رای بد آن کند بدنهاد

که نتوان به صد چاره اصلاح داد

ز آسیب حاسد حَذَر واجب است

اگر پایکار است و گر حاجب است

مکن دشمنی گر نه آهر منی

که جز دشمنی ناید از دشمنی

بجز دوستی ره به مقصد نبرد

بر آن دوست بگری که دشمن بمرد

هزار است دشمن، وگر خود یکی است

وگر دوست، بسیار، هم اندکی

کجا در دلش مهر گنجد ز دوست

که از دشمنش پر بود مغز و پوست

که برد از جهان دست، آن کز حَسَد

بپرداخت یکباره جان و جسد

حسد را مده در دل ای دوست جای

چو همخانه شد با تو دشمن مَپای

اگر راه یابد حسد در دلت

فرو ماند از کار، آب و گلت

همیشه نکو خواه اصحاب باش

مربّیِ احوال و اَحباب باش

اگر نعمت و مال یابند و جاه

حسد ره مده در دل و بد مخواه

چنان کن قیاس ای ستوده خصال

که از بهر تو جمع کردند مال

به داد خداوند کو را بداد

بباید به شکرانه گردن نهاد

خداوند روزی که دم دم دهد

ترا نیز از آن بیشتر هم دهد

چو قسام روزیّ خلق ایزد است

ترا دفع آن برنخیزد ز دست

که بر حاسد ار چند یارست و دوست

معوَّل مکن دشمن خانه اوست

چو اندک کراهیّتی در تو دید

ز تو دامنِ دوستی در کشید

ندارند غایات هر کار خیر

مکن ناتوانی درین کار سیر

که محمود نَبْود سرانجام کار

به دست خود این تخم هرگز مکار

چو رتبت به شاهت زیادت بود

خطر لازم آن سعادت بود

حسودت نهد دام غیرت به راه

دراندازدت همچو یوسف به چاه

فراز ار چه باشد به حدّ کمال

نشیبش فروتر بود لامحال

ز بیگانه و آشنا پیش شاه

ز کس بد مگو و به خود بد مخواه

اگر چند هست از طریق صواب

بَدان را به نیکان نمودن ثواب

نکو گوی و گِرد نکوهش مگرد

که بد گوی را بخت یاری نکرد

ز بد چون حدیثی درافتد خموش

مکن سعی و در استعانت بکوش

که آنجا خموشی ز گفتار به

نگفتی و از گفته بسیار به

چو از دشمن شه درافتد سخن

به بد هر چه دانی بگو و بکن

درین موضع ار بدسگالی رواست

روا باشد این بد که نیک است و راست

فریضه ست در خدمت شهریار

که دارند رِفق و مدارا به کار

همه کار بگشاید از بستگی

به رفق و مدارا و آهستگی

که رای رزین در تأنّی بود

خصوصا که دولت معنّی بود

ستوده بود مرد آهسته کار

به حلم و سکون و ثبات و وقار

که گر زو شود فوت رای صواب

نگویند کرد از تهتّک شتاب

پشیمانی آورد تعجیل بار

بود ناپسندیده تعجیل کار

مگر وقت فرصت که چون وقت یافت

سکون برنتابد بباید شتافت

اگر با خرد کرد پیوستگی

کند فرق تعجیل از آهستگی

اگر هستی از تجربت بهره‌مند

به جای خود این هر دو را کاربند

از آنها که همکار باشند و یار

دل هر کسی را به واجب بدار

اگر چند حدّ ثنا نیستشان

به دل در، ولا و صفا نیستشان

برایشان ثناگوی و شفقت نمای

به قدر مراتب در احسان فزای

به نیکی برایشان شوی سرفراز

از ایشان به نیکی مکش دست باز

ولی بر حذر باش از ایشان مدام

مَدِه ناقۀ بیهُشی را زمام

به گستاخی و بی حیایی مکوش

به ناراستی پر مکن چشم و گوش

چو ننهی برون از حد حزم پای

بنای محبت بماند به جای

سعادت قرین باشد و بخت یار

بریزد درخت حسک برگ و بار

اگر خائنی، مُدْبِری، ناکسی

لئیمی، بدآموز گاری، خَسی

محلی و مالی و جاهی بیافت

زهر کس بکند و ز هر در بکافت

برآورد دستی به تلبیس و غدر

نهاد از سر گرد نان پای قدر

به رُتبت گذشت از خصوص و عموم

نیاید بلی بوی عنبر ز ثُوْم

نیفتی از آن منزلت در غلط

که زودش به بازار بینی سقط

نبینی که ابر سیه برشتاب

بپوشاند آیینۀ آفتاب

ولیکن به آخر زهم بگسلد

نپیوندد و دم به دم بگسلد

سببها بود شاه را در نهفت

که از ظاهر اندازه نتوان گرفت

فرومایه ای را برآرد بلند

که داند چه بنیاد خواهد فکند؟

چو گشت آن غرض حاصل و شد تمام

به مبدای خود باز شد والسلام

بود هم که شایسته راز خویش

بِرانَد بیندازد از حدّ خویش

چو سررشته زان مصلحت در کشد

دگر باره بنوازد و برکشد

چه دانی که حکم ضرورت چه بود

کسی این معما نیارد گشود

چو مکشوف شد بر تو این هر دو حال

چه می افکنی خویشتن در محال

نه ممدوح را بین نه مذموم را

که سری در آن هست مخدوم را

رهی گیر پیش ای پسر کز نشیب

نباشد به روز و شب اندر نهیب

به نزد خردمند باشی عزیز

حسد کم کند بر تو مجهول نیز

بکوش ای پسر تا ترا پیش شاه

نباشد مگر مردم نیک‌خواه

و گر دشمنی باشدت برکنار

مگر دوست گردد نظر بر گمار

به رویش میاور مشو عیب‌جوی

به شاه ار گناهی کند وا مگوی

و گر بازگویی ندارد پسند

نگیرد ترا عاقل و هوشمند

رضای ملک گر به دست آوری

به از دشمن افکندن و داوری

نزاری پی خاطر شاه گیر

نه در خاطر از دشمن اکراه گیر

چو گیرد ترا دوست، دشمن بمرد

نباید ترا رنج و تیمار برد

نهان داشتن دشمنی بخردی است

همه وقت ها دسترس بر بدی است

و گر زانک دشمن بود بی خرد

تو خاموش کو آب خود می برد

و گر خود خرد دارد و عقل و رای

به تدریج گردد دل او به رای

عداوت به ظاهر چو برداشتی

گشاید محبت در آشتی

بسی دوست کو دشمنی کرد ساز

بسی نیز داشتم که شما دوست باز

بخش ۲ - حکایت

در اخبار برمک چنین یافتم

که بر آلشان آفرین یافتم

که یحیای خالی به رسم جهان

غرض داشتی با یکی در نهان

حسود از بزرگان معروف بود

خلیفت بد و سخت مشعوف بود

عنایت به حالش نگو داشتی

مدار ممالک برو داشتنی

بکوشید و همت بسی درگماشت

عنایت قوی بود سودش نداشت

وزان روی هم قصد پیوسته شد

در دوستی در نهان بسته شد

دو صاحب کرامت دو عالی هِمَم

ازین سان حسد داشتندی به هم

ولیکن عداوت نکردند فاش

زمن بشنو ای دوست حاسد مباش

سرانجام یحیی به تدبیر و رای

ز صدر رشیدش بدل کرد جای

از آنجا روان گشت با طمطراق

لوا بسته تا ارمنش از عراق

یکی را ز ارباب فرهنگ و هوش

مگر دست نکبت بمالید گوش

مجال معیشت بر او تنگ شد

گریبان تدبیرش از چنگ شد

در اندیشۀ تنگدستی بسوخت

نه داد و ستد نه خرید و فروخت

به تدبیر نقشی به هم در سرشت

ز یحیی به خصمش خطابی نوشت

بر احوال ایشان نبودش وقوف

به تعریض خود عرضه کرد آن حروف

چو صاحب امور آن مزوّر بخواند

به حیرت در آن وِزر و حیلت بماند

طلب کرد او را و َزو باز جُست

که پیش آی و بر گوی با من درست

ترا با من این افتعال از کجاست

چه قصدت در این است برگوی راست

زما کس نگشتست محروم باز

گرت حاجتی هست خود بر مساز

چو خائن درافتاد انکار کرد

که من با تو چون دانم این کار کرد

ترا خود مگر نیست رغبت به خیر

وگر بخت کورم غلط کرد سیر

مگر بر تو آمد سؤالم گران

به تزویر دفعی میفکن در آن

به محتال محتاج گفت ای سلیم

مینداز خود در عذاب الیم

کنون با تو ما را دو کار است پیش

گل و شهد خوردی اگر خار و نیش

گرین نامه یحیی نوشتست راست

بود این سخن، هر چه خواهی تراست

وگر غَدر ورزیدی و راست نیست

قناعت کن از ما به چوبی دویست

به حبسش فرستاد و محبوس کرد

که بر وی ستهزاء و افسوس کرد

وز آنجا مجمّز به بغداد رفت

تفحّص ز داد و ز بیداد رفت

فرستناد مکتوب آن ساده مرد

ز یحیی طلب جست آن کار کرد

وکیلی که بودش به دارالسلام

به یحیی شد و برد از آن شخص نام

جهاندیده یحیی غنیمت شمرد

که کار بزرگان نگیرند خرد

صفا را نیابت به اقلام داد

به عبدالله مالک اعلام داد

که هست آن عزیز از عدول عراق

نباشد در او زَرق و مکر و نفاق

نکو سیرت و خوب محضر بود

به نزدیک ما چون برادر بود

ز خاک عراقش که بودی وطن

سراسیمه کرد اختر پُر فِتَن

مگر دزد نکبت بر او راه زد

سپهر ایمنش کرد و ناگاه زد

چو شد عازم صدر آن انجمن

به پیکار درخواست فصلی زمن

نوشتم من آن استمالت به تو

در آن خیر کردم حوالت به تو

امیدش وفا کن به لطف ای امیر

که هستم به جان از تو منت پذیر

چو عبدالله آن نامه بگشاد سر

بنازید و گفتی برآوَرد پَر

همان لحظه محبوس را پیش خواند

به اعزاز در صدر مجلس نشاند

ز تقصیرها عُذرها خواستش

به خلعت سراپا بیاراستش

زر و جامه دادش، نگویم هزار

ز هر نوع و هر جنس بیش از شمار

از اسبان تازی به زرین لگام

ز پاکیزه رویان کنیز و غلام

فراوان دگر تربیت ها نمود

کرامت بسی بر کرامت فزود

چو قارون شد از مال آزادمرد

پس از ارمن آهنگ بغداد کرد

بیامد به درگاه فرخ وزیر

خداوند تزویر روشن ضمیر

در آوردش از در یکی بارخواه

ستایش کنان رفت تا پیشگاه

چو بشناختش پرسش آغاز کرد

مراعات و اکرام و اعزاز کرد

عطاهای عبدالله پاکزاد

یکایک در آن انجمن عرض داد

ثنا گفت بر همت او بسی

ندید آن کرامت کسی از کسی

ز یحیی دو چندان دگر مال یافت

توانگر از آنجا به مسکن شتافت

به ده گنج یحیی تصور نکرد

که با مهر گرم، آوَرَد کینِ سرد

ز من بشنو ای یار پندی نکوست

نَانگیز دشمن، نگه دار دوست

به سعی تو باید که در عقد و حَل

عداوت شود با مروّت بَدَل

به یک دَم توان کرد دشمن بسی

خردمند دشمن نگیرد کسی

به عمری توان کرد یاری به دست

چو کردی تو باری مدارش ز دست

بباید دگر روزگاری دراز

که تا رفته آید به دست ار نه باز

به از دوستی در جهان کار نیست

خرد دشمن انگیز را یار نیست

باب هشتم - در نکوهش غرور و عجب و دروغ و شکر احسان خداوندگار به جای آوردن

بخش ۱ : مکن تکیه بر دانش و عقل و رای

بخش ۲ - حکایت : به بغداد بُد شاعری کامکار

بخش ۱

مکن تکیه بر دانش و عقل و رای

به دعوی منه در هنر پیش پای

مشو غرّه گر خدمتی کرده‌ای

وگر در تنم جهان خورده‌ای

مگو دارم از راه خدمت حقوق

نیالوده‌ام استخوان و عروق

بر آن اعتماد ای برادر که شاه

به حق ها زمن بگذراند گناه

دلیری مکن خویشتندار باش

برون از همه کار و در کار باش

یقین دان که صد عیب بر یک هنر

بچربد چو شه برگمارد نظر

جهانی هنر گر بر آری ز جَیب

سبک تر نهد دست بر حرف عَیب

مؤثرتر آید خطا و گناه

ز طاعت بسی بر دل پادشاه

به دانش مشو معجب ای نیکبخت

که عجب از خردمند عیبی است سخت

به دانش مکن عیب بر پادشاه

به باد تکبر مَبر آبِ جاه

اگر چند داری هنر بی قیاس

چو آنجا رسی خویش ناقص‌شناس

اگر در سفر با تو همخانه شد

چو با مستقر رفت بیگانه شد

به ناز و تکبر فزونی مجوی

مبر آب از اندازه بیرون ز جوی

گرانمایه تر گوهر اندر جهان

بود دانش آشکار و نهان

به دانش گرت هست بر چرخ راه

فزونی روا نیست بر پادشاه

چو دولت بود درنیاید مگر

بلی پس رو دولت آمد هنر

اگر چند دولت ز دانش نخاست

که دولت به دانش کند پشت راست

ولی شاخ دولت که برخاستست

به بار و بر دانش آراستست

چو دولت ندارد ز دانش فروغ

بود راست اما نماید دروغ

چو اسباب دولت مهیا شود

عجب نَبْوَد ار کبر پیدا شود

خطایی بزرگ است و کاری عظیم

که از پادشا نَبْوَد امید و بیم

به عُجب ار نپیچی سر از رسم شاه

به منت کنی خدمت پادشاه

چو کاری برآید ز دستت پسند

سبک برکشی سر به چرخ بلند

تن آسانی و بی غمی خو کنی

نکو بشنو از من نه نیکو کنی

خرد بر چنین کار دستور نیست

ز دیوانگی این خطا دور نیست

براندیش کاین دولت و عزّ و ناز

کجا یافتی خویشتن بر مساز

نه این چاه ز اقبال شَه یافتی

از آن صدر و آن پیشگه یافتی

ندانی که عِزّ زادۀ خواری است

تن آسانی از عین دشواری است

برو هر چه فرمایدت پیش گیر

نه دنبال آسایش خویش گیر

به جایی رسد مرد از عجب خویش

که بیگانه را فرق ننهد ز خویش

شود بر قبول نصیحت ستوه

نهاد رای خود فوق رای گروه

گمانش فتد کز عقول و جهول

چو او کس نداند خروج و دخول

ستوده تر است از همه رای او

صواب است فکر سخن زای او

نکوهیده تر زین مدان از خصال

مکن با خداوند عُجب اتّصال

چو معجب بود شاه و محکم ستیز

نداری رهی دیگر الا گریز

ازو تا میسر شود دور باش

از آتش بپرهیز و معذور باش

ولی گر ضرورت بود پای‌بند

نگه دار خود را نکو از گزند

مشو در میان وقت تدبیر و رای

گره بند بر طبع مشکل گشای

که گر صد صلاحش نمایی به خیر

چه حق از تو بیند چه باطل ز غیر

میفزای اعجاب او دم مزن

به بوی نمک لقمه برهم مزن

صوابی که در ضمن آن صد خطاست

در اظهار آن گر نکوشی رواست

نماند همی گردش روزگار

به نیک و بد و خیر و شر برقرار

اگر مدت دَور گردد دراز

شود با سر نقطه پرگار باز

چو نیکو شد احوالت از مال و جاه

مَبَر ظن که آخر نگردد تباه

چو از نعمت شاه گردی غنی

طمع دار محنت ز چرخ دنی

دهد نکبتت عاقبت گوشمال

بپاشد پراکنده مجموع مال

نعیمی که نامحکم است اصل او

شود عاقبت منقطع وصل او

گیا را نبینی که چون آفتاب

برویانَد و برکشد از تُراب

به مهرش چنان پروراند نخست

که پنداری از باغ جنت برست

به آخر نگه کن که هم آفتاب

چه سانش بسوزاند از تفت و تاب

به بادش دهد تا شود خاک راه

چه سرو اندرین بوستان چه گیاه

ز نزدیکْ باشان در گاه شاه

بود هر کسی را دگر رسم و راه

کسانی که از فرط کبر و غرور

به اندک مسافت ز دار الغرور

تجاوز نمایند از احکام شاه

ندارند تعظیم انعام شاه

کنند اعتراض و نهند اعتبار

که ما را به جایی رسیدست کار

که در امر و نهیش تصرف کنیم

به جای رعیت تلطف کنیم

نمایند خود را به خاص و به عام

که از ماست این مملکت را نظام

نباشد به نزدیک کار آگهان

خطایی ازین صعب تر در جهان

ندانند کایشان ز فرمان شاه

گرفتند در مملکت آب و جاه

وگر نه چه ایشان چه کمتر کسی

فروتر نبینند ازو خود کسی

نه او پادشاه و تو هستی رهی

پس انگشت بر حرف او چون نهی

چو او را نبردی به تعظیم نام

ترا کس چه خواند به جز ناتمام

بپرهیز ازین ورطه ای هوشیار

ره و رسم صاحب خرد گوش دار

ندانی که چون عیب سلطان خویش

نپوشی نپوشیده‌ای زان خویش

هنرهای او چون نمایی به جمع

نه آخر تو پروانه ای شاه شمع

چو خواهی هنر عرض بر شاه کرد

به پیرامن لاف و دعوی مگرد

هنرها چنان باز باید نمود

که مقصود ازین خدمت شاه بود

چو فرمان دهد شهریار کیان

ببندم کمر وار جان بر میان

چو فرصت نگهداری و وقت کار

غرض حاصل آید ز فرمان گزار

هنر عیب گردد چو فخر آوری

که من می کنم در هنر داوری

نه بر پادشا خشم شاید گرفت

نه با وی به تندی توان کرد گفت

نه زو کینه هرگز توانی کشید

نه راه تعنُّت توانی بُرید

مده راه در مغز ماخولیا

منه آتش از پهلوی بوریا

اگر کینه در سینه داری نهان

چو روزت نماید به خلق جهان

زبانت گر از گفت قاصر شود

در افعال و اعمال ظاهر شود

کسی شربت زهر قاتل نخورد

درونش پراکنده تأثیر کرد

ازین سو و آن سو شود چاره جوی

نباشد به جز مردنش هیچ روی

نکوهیده تر نیست نزد خرد

ازین چند خصلت که می بشمرد

گرین هفت مجموع شد در یکی

بتر زو مدان از بدان بی‌شکی

دروغ است و کین است و عجب است و غدر

که بفزاید و کم کند از تو قدر

تکاسل حریصی سخن چینی است

که سرمایۀ شرک و خودبینی است

نشاید اگر چاکر پادشاه

ازین هفت خود را ندارد نگاه

بکوشد که اضداد این هفت چیز

فرا پیش گیرد به عقل و تمیز

وقار و تحرک کزین هر دو جنس

نیارند بیرون شدن جن و انس

دو گنج است خاموشی و راستی

که حاصل شود هر چه زان خواستی

اگر خودشناسی و نیکودلی

تو داری کلید در مشکلی

جهان را به ملک قناعت بده

که یک جزوش از هفت اقلیم به

به نیکی ز بدها بباید گذشت

که بد نیک شد، نیک بد چون بگشت

نداند بد اختر که با خود کند

که بر پادشا نیت بد کند

چو خواهد که نقصان کند قدر او

بدو باز عاید شود غدر او

و بال بداندیش عاید شود

سرش در سر آن مکاید شود

فزونی کسی جست بر پادشاه

که برد از مسیحا به مالک پناه

مددکار نقصان خود شد به جهل

که گیرد چنین مشکلی سخت، سهل

گر از پادشا حقّ خود یافت‌ست

فضول دِماغش مدد یافت‌ست

که بیشی طلب می کند کم خرد

به باد هوس آب خود می برد

دو شغل ای پسر تا نخواهی ز شاه

وگر خواستی هر دو گردد تباه

معطل بماند هم این و هم آن

وگر شاه فرمود گو الامان

محال است نزدیک صاحب خرد

اگر نیک در نیک و بد ننگرد

به یک کس دو بد هست برداشتن

دو سندان به یک دست برداشتن

نزاری بنه سر به شکر و سپاس

ز اِنعام شاه حقایق شناس

نهالی بدی ناشده بهره مند

بپرورد، سر بر کشیدی بلند

چو مخصوص گشتی به انعام شاه

به انعام او کن به عزت نگاه

ز مردم مکن آن کرامت نهان

مباهات کن زان عطا بر جهان

از آثار نعمت که پیدا کنی

دل دشمن از غصه شیدا کنی

چو پنهان کنی نعمت پادشاه

مزاج عنایت بگردد ز راه

به کفران نعمت تصور کند

دماغش ز نخوت تهور کند

به بی‌التفاتی شوی متهم

دلالت کند بر غرور تو هم

لقب بی مروت نهندت کرام

که کردست بر خویش نعمت حرام

چو خود را به ظاهر بیاراستی

گواه است بر باطنت راستی

چو ظاهر کنی بر خود انعام شاه

زیادت شود بر تو اکرام شاه شود

وگر باز پوشی به بیچارگی

بر تو در بسته یکبارگی

بخش ۲ - حکایت

به بغداد بُد شاعری کامکار

شد از جعفر برمکی نامدار

سخن گوی و درّاک و حاضر جواب

زبانی چو آتش حدیثی چو آب

جو تیغ زبان در سخن راندی

لب خشمگین را بخنداندی

ندیمی چو او در ملاحت نبود

نظیرش به نطق و فصاحت نبود

مگر بود دون‌همّت از حرص و آز

به رویش نمیشد در خیر باز

توانگر به انعام جعفر به مال

به سر بُرده در صدر او چند سال

مگر کرد روزی هوای ندیم

ز گنجور درخواست طبع کریم

بیاورد دینار زر یک هزار

بفرمود باخادم حق گزار

که بردار با من بیاور به راه

هر آنگه که سوی تو کردم نگاه

بنه پیش او تا شود شادکام

چنین کرد جوینده ننگ و نام

چو جعفر در آمد به صحن سرای

بپژمرد طبعش از آن تیره جای

نگه کرد در خانه چیزی ندید

ز آثار نعمت پشیزی ندید

نه در سر نه در بر نه در خانه هیچ

زبنگاه دون‌همّتان ره بپیچ

حصیری به صدپاره ده ساله زیر

گذشتن زباروی آن خانه دیر

خُمی سرشکسته سبویی کهن

میفزای اینجا دگر بر سخن

چو آگاه گشت از کم و بیش او

پشیمان شد از آمدن پیش او

به خادم نظر کرد و بر زد گره

بر ابرو که زر پیش احمق منه

نکرد التفاتی به شاعر وزیر

نیامد حدیثش دگر جایگیر

بسی هزل و جِد گفت و سودش نداشت

نه لب بر گشاد و نه سر برفراشت

برون رفت جعفر ز نزدیک او

تُفو کرد بر جان تاریک او

یکی گفتش ای آفتاب عرب

دو چیز از تو امروز دیدم عجب

یکی آنکه خود را نگه داشتی

به گوش آن همه هزل بگذاشتی

به چندان مضاحک نکردی نشاط

فرح را چنان در نوشتی بساط

دویم آنکه نارفته بروی خطا

گرفتی ازو باز رسم عطا

دژم بودن و بخل کردن چنین

نبودی ترا رسم و خو پیش ازین

بدو گفت جعفر که صاحب خرد

ز اندرز پیشینگان نگذرد

مده سر شبانی به گرگ ای سلیم

که جوری صریح است و ظلمی عظیم

مریز ای پسر دانه در شور بوم

که شاخ شکر نی، نرست از زقوم

نمی‌دانم از غصة آن گدای

که چونم؟ به سر می روم یا به پای

عطایی بدان میدهد نامجوی

که چون دخترانش بپوشند روی

دریغ است احسان به ناحق شناس

نسیجش فرستی بپوشد پلاس

بود گنج دادن به ناارجمند

به نزدیک خَلق و خدا ناپسند

هبا بود در حق آن مرد ریگ

همه سعی من همچو روغن به ریگ

نبیند ز من باز هرگز عطا

نگردم دگرباره گرد خطا

به ناقص وجود آنکه بخشد درم

چو من بایدش باز جست از عدم

گرفتم نظر باز از آن بی خبر

به چشم و دلم درنیاید دگر

نبینی که ماه منازل نورد

چو اظهار احسان خورشید کرد

از آنجا که تعظیم خور می کند

نظر سوی او بیشتر می کند

باب نهم - در سخاوت و ترتیب آن نگاه داشتن و اسراف ناکردن

بخش ۱ : طمع را در اشخاص تأثیرهاست

بخش ۲ - حکایت : براهیم چون خان و مان می گذاشت

بخش ۱

طمع را در اشخاص تأثیرهاست

که در هر یک اصناف تدبیرهاست

کند دشمنان را به تدریج دوست

که آن بهترین خاصیت های اوست

کند نیز بیگانه را آشنا

درآرد بداندیش را در ثنا

به منکر نماید ره انقیاد

به کثرت کشد مرد را از تضاد

کند کاسل و سست را جَلد و رست

ازین نازکی‌های چالاک و چست

بهین خاصیت های شاه و رهی

بگویم گر انصاف بردی رهی

فراخی دست و دل و چشم و گوش

تو هم گر یَساریت باشد بکوش

درختی که باشد ز بیرون سرش

به است از درختان دیگر برش

سخاوت درختی است فرخنده بار

که هر روز بر می دهد چند بار

سخا کل عالم مسخر کند

دماغ دو گیتی معطر کند

کند بنده آزادگان را به طوع

بود خاصیت هاش ازین جنس و نوع

ولیکن نه چندان که اسراف شد

که اسراف بیرون ز انصاف شد

تهی دست گردد ز اسراف مرد

میانجی سخاوت به انصاف کرد

ایا ناصح حضرت پادشاه

درین موعظت ژرف تر کن نگاه

منه در سخا شاه را رای پیش

که نقصان نخواهند در مال خویش

چو شه را به انصاف رخصت دهی

شود زین سخاوت خزائن تهی

و زان پس پذیرد خلل کار مُلک

معطل شود روز بازار مُلک

وگر رخصت بخل یابد خطاست

کزو عالمی را امید عطاست

چو نومید گردند ازو خاص و عام

در افواه مردم شود زشت نام

فساد ممالک شود زان پدید

امید از سلامت بباید برید

ز بخل و سخا هر دو نبود گزیر

که وقت ضرورت بگوید وزیر

طریق مصالح نگه داشتن

غلو را به تقصیر نگذاشتن

گهی منع واجب کند گه عطا

نکو فهم کن، تا نیفتد خطا

چو بر حکم انصاف رفتی و راه

بود لامحال از تو خشنود شاه

بسی روزگاران گذشت اندرین

که بر آل برمک کنند آفرین

به دفتر نگه کن که یحیی چه کرد

هنوز از پس مرگ زنده ست مرد

مقامات جعفر بخوان از کتاب

چه جای شمارست و ضبط و حساب

از آن فاضل آمد ز ارباب فضل

که دارد فضیلت در آن باب فضل

کس اخبار ایشان مگر برنخواند

وگر خود جوادی به گیتی نماند

بزرگان نهادند بر گام گام

به داد و دهش زنده کردند نام

سخا و کرم هر دو یکبارگی

نبودند پیدا ز آوارگی

به عهد شهنشاه فیروزبخت

کشیدند با مسکن خویش رخت

سخاوت به حق شاه فرخنده کرد

که نام سخا در جهان زنده کرد

برآورد بر بام عالَم عَلَم

به بازوی تیغ و زبان قلم

عزیز جهان است از آن شهریار

که در چشم او زر چو خاک است خوار

ز مرکوب او بر که بنشست گرد

که خود را قبای مرصّع نکرد

که روزی به امرش قدم بر گرفت

که نه تا کف موزه در زر گرفت؟

چو اقبال در موکبش کس نراند

که منشور اقبال و دولت نخواند

اگر ذره‌ای در رکابش شتافت

به اقبال او قدر خورشید یافت

وگر بست موری به پیشش کمر

سلیمان صفت در جهان شد سَمَر

کسی را که جُود طبیعی بوَد

سخی‌تر ز ابر ربیعی بود

سخی نبود آن کو تکلف کند

وگر در سخاوت توقف کند

به عمدا کند نیز کس گر دهش

فریبی بود خوش ز ناخوش منش

به روی و ریا کی سخاوت بود

سخاوت نباشد شقاوت بود

سخاوت حقیقت بگویم کراست

اگر بشنوی از من ای دوست راست

که جانش نباشد ز جانان دریغ

سخا ناید از ناتوانان دریغ

نزاری چو مشغول وعظی و پند

تکلف به تقلید بر ما مبند

چو در کثرتی لاف وحدت مزن

چو خنثی که نه مرد باشد نه زن

نگشتی هنوز ایمن از ننگ و نام

بماندی مقید درین حلقه دام

چو مردان به پرواز همت برای

به معراج وحدت ازین تنگ جای

تو هیچی، چه آید ز هیچ ای حبیب

ز خود دور باش و به او عن قریب

ز کَونَین برخیز و از عالَمَین

که هم عین فرض است و هم فرض عین

ز من نیک بشنو بُرو بد مباش

حجاب تو خود هم تویی، خود مباش

اگر دوستی با خدا می کنی

روا نیست با غیر جز دشمن

بخش ۲ - حکایت

براهیم چون خان و مان می گذاشت

یکی خوب منظر جگر گوشه داشت

پس از مدتی چون پسر مرد شد

ز دنیا دلش بی پدر سرد شد

پسر بی پدر شاخ بی‌پر بود

چو بر آشیان مرغ بی پر بود

جفا بیند و لَت خورد از پدر

ولی کی کند مهرش از دل بدر

محبت بر آن داشت مشتاق را

که زیر قدم کرد آفاق را

ز هر جا طلب کرد و هر سو شتافت

ز دنیا برون رفته را در نیافت

سرانجام روزی قضا در طواف

نظر کرد مرد معما شکاف

برافتاد چشمش به روی پسر

وزان درد، دودش برآمد ز سر

بدو هاتفی گفت کای پاکباز

نصیب تو سوز دل آمد نه ساز

به سر در نگنجد سخن در سرست

چه نازی به سر سرّ ما دیگرست

به بر در گرفت آن زمانش به درد

بنالید و گفت ای خداوند فرد

مرا این پسر گر حجاب ره است

همین یک حجاب است وگر خود دَه است

به فضلت که برگیرش از پیش من

به خشنودی این دل ریش من

وگرنه زمن بنده خشنود باش

به حضرت رَهَم بازده زود باش

همان لحظه چون حق به حق واگذاشت

جگر گوشه در کالبد جان نداشت

سر شکر بنهاد کای پادشاه

حجابم کنون برگرفتی ز راه

مَمانم به چیزی دگر پایبند

ببخشای بر عجز این مستمند

نگه کن که با دوست چون می رود

جراحت نه پیدا و خون می رود

تماشا چنین می کند با جبیب

به مردان چنین می فرستد نصیب

درین عیدْ قربان چنین می کنند

نه لاغر که فربه گزین می کنند

نه فرزند در گنجد اینجا نه زن

نه چون و نه چند و نه ما و نه من

باب دهم - در عادت نزدیکان حضرت و ارباب رسالت

بخش ۱ : ترا نامرادی مراد است و بس

بخش ۲ - حکایت : سلیمان گذر کرد بر کشوری

بخش ۱

ترا نامرادی مراد است و بس

چو تو نیستی اتحاد است و بس

ملک را شناسندگان جهان

به اطراف در، آشکار و نهان

بدانند از همنشینان او

دلایل برند از قرینان او

ز احوال ایشان بر احوال شاه

بگیرند در دم دلیل و گواه

نکو روی باید ندیم از نخست

به اندام و اعضا لطیف و درست

نکو اعتقاد و مبارک قدم

ملیح اللسان و رفیع الهمم

سخن‌گوی و خوش طبع و حاضر جواب

نکوخواه و هشیار و بیدار خواب

پسندیده اخلاق و عادات خوب

مهذّب شده از عوار و عیوب

ازینجا کند مرد خصلت شناس

ز آثار و احوال سلطان قیاس

مکن پیشه هرگز لجاج و دروغ

که بنشاند از آبرویت فروغ

دو شاخ‌اند بی اصل در اصل کار

که جز زشت نامی نیارند بار

مکن در لجاج ای پسر بس غلو

که در اسفل افتی به جهل از علو

دروغ آردت در محلی فرود

که از هم فرو ریزدت تار و پود

چو باشد به نزدیک شاهت محل

عنان باز پس کش، مران در وَحَل

ز خود باخبر باش در نَهی و امر

بپرهیز از طعنه زید و عمرو

زهر گونه اقوال و اعمال تو

که هستند ناظر به احوال تو

چو کردند بیش و کَمَت را نگاه

کنندت بد و نیک نسبت به شاه

در اخلاق هر گونه زشت و نکوست

نگویند از تُست گویند ازوست

چنان کن که نام تو ای بهره مند

شود در نکونامی شه بلند

چو فرمایدت شاه پیغامبری

ز لفظش به یک حرف درنگذری

نه نقصان روا دار و نه برفزای

میفکن زبان در دهان چون درای

دقیق است و نازک پیام ملوک

نکردست هر کس در آن ره سلوک

رموز و اشارات ایشان جداست

برون زین لغتها که در لفظ ماست

سخنها که گوید به تو پادشاه

ز هر جنس و هر نوع و هر رسم و راه

همه نقش کن بر دل خود درست

پس آنگاه بر، کار بندش نخست

چو فرموده اول گرفتی به یاد

به اخر توانی به موضع نهاد

هر آن کو فراموشکار است و خام

به تقصیر و غفلت شود زشت نام

رسالت اگر رد کند ار قبول

نباید که دهشت نماید رسول

گشاده دل و خویشتندار باش

نه از کبر و نخوت گرانبار باش

طمع بگسل و تن مده در فریب

به ترتیب نه عجز کن نه عتیب

دو حال است افزودن و کاستن

که اصل اند در فتنه برخاستن

یکی تا عقوبت نباید کشید

دگر بی‌ملامت بباید شنید

گرت حسب حالی در افتد صواب

مکن بددلی در سؤال و جواب

دل دشمن از هیبت شهریار

چنان کن که برهم زند روزگار

توهم کم مباش ار فزونی کند

که اقبال شه رهنمونی کند

مقامات او در مسامع فشان

به عدل و به انصاف او ده نشان

به بیم و گزند اندرین ره مپای

ازیرا تویی جملة الملک رای

ز جمهور خلقت چو بگزید شاه

دل و دست دشمن بکوب و بکاه

جهان را نه سر راست بینی نه پای

بنای محبت بماند به جای

نزاری کسی راست این دسترس

که همت ز کَونَین ببرید و بس

به عزم درست و به رای متین

شود ظاهر و باطنش همچو نین

کند روی یک روی در رویِ دوست

شود پاک چون خاک در کوی دوست

تو باری تبرّا کن از کاینات

تبرّات برهانَد از ترّهات

به همّت بر افلاک و انجم خرام

که معکوس سر زیر باشد مدام

بخش ۲ - حکایت

سلیمان گذر کرد بر کشوری

ز هرنوع در مو کیش لشکری

به راهی که لشکر گذر یافتند

گروهی ز موران خبر یافتند

به اجماع پیش سلیمان شدند

نیایش کنان و ثناخوان شدند

ز مورا یکی بندگی در نیافت

نیارست حالی خدمت شتافت

تلی ریگ در کوی دلدار داشت

که تا روز محشر برآن کار داشت

برآن بود میعاد روز وصال

که بر گیرد از راه و بود از محال

چو موری وفا میکند یا حبیب

زفرهاد مسکین نباشد عجیب

براُمّید شیرین که آید به چنگ

به جان کندن از کوه میکَنُد سنگ

سلیمان فرستاد و کردش طلب

فرو ماند از آن مور عاجز عجب

بدو گفت گر صورتی بسته ای

محال است کاری که پیوسته ای

به عُمر جهان کی میّسر شدست

خیالی که بر تو مصوُر شدست

سزد گر بیندازی از گردنش

عذابی که نتوان به سر بُردنش

ز ما بازماندی به چیزی محال

چه خیزد مگر هم خیال از خیال

بدو گفت مور ای به همّت بلند

مَیبینم چنین عاجز و مستمند

چو بستم امیدی و کردم قبول

ازین تا بمیرم نگردم ملول

رهی نو به دنیا نیاورده ام

بلی دعوی دوستی کرده ام

وفا نیست بر من از آن نگذرم

که داند؟مگر هم به پایان بَرَم

گر این ریگ برخیزد از پیش من

وگر خاک گردد تنِ ریش من

بکوشم مگر بخت یاور شود

کنار وصالم میّسر شود

به همّت توان کارها پیش بُرد

خداوند همّت به غفلت نَمُرد

وفا آید از مور،و از میردِه

نیابد،چنان میر پس مرده بِه

به همّت رسیدندمردان به کام

چو بی همّتان جان مَکن والسلام

باب یازدهم - در تمهید معذرت از گناه و کیفیّت آن

بخش ۱ : ز خود طیره هرگز دل پادشاه

بخش ۲ - حکایت : به تبریز دیدم جوانی سخی

بخش ۳ - حکایت : از آن جمله این بود یک داستان

بخش ۴ - حکایت : یکی مرد حلّاج بودی ندیم

بخش ۵ - حکایت : در ایّام کسری روشن روان

بخش ۱

ز خود طیره هرگز دل پادشاه

مکن تا نیابد شدن عذر خواه

که در عذر بسیار آفت بُوَد

که در هر یکی صد مخالف بود

بُهش باش تا نبود از عذر پاک

که مردان خود از عذر باشند پاک

اگر پادشاه را به تو ظن نکوست

وفا کن مرادی که در ظنّ اوست

وگر خدمتی کرده ای نا صواب

بر آن رشته دیگر مینداز تاب

به عذر گناه گذشته بکوش

به دامان خدمت گنه را بپوش

نه انکار کن نه ستیهندگی

بیفزای در خدمت و بندگی

که بر حق ستیهندگی نیست راه

چو بر باطل افتد دو شد یک گناه

وگر ظنِّ شه بر خطایی فتاد

ز رُوی فراست به جایی فتاد

حَذَر زان طرف گرد تهمت مگرد

که تا ظن نیفتاد تهمت نکرد

چو از راه تهمت کنی احتزاز

درِ اَمن راحت شود بر تو باز

چو برخاست از خاطر شه گمان

دهد باز در ظلّ عفوت امان

گناهی که کرد از تو رَد پادشاه

تو و سجده شکر بی گاه و گاه

ملک را بِنه سر به شکر و سپاس

حقایق شناسی،چنین حق شناس

به واجب منه عفو بر خویشتن

به خود بر مَتَن چون قز فیله تن

که خود را نباید به انصاف و داد

به حق مستحق عقوبت نهاد

زعفو ملک گوی و احسان او

دعا کن شب و روز بر جان او

وگر زانک ناشاکری ای عزیز

دلیل است تقصیر تو بر سه چیز

مگر کز گناهت هراسان نه ای

ز بد کرده خود پشیمان نه ای

دگر کز عقوبت نه ای بیمناک

نمیداری از هیبت شاه باک

دگر آنک عفو سرافراز شاه

محلّی ندارد به جَنب گناه

چو گوید که بَد رفت و بد کرده ام

زکردار خود خون خود خورده ام

به بخشایش و عفو گردد سزا

وَرا جز تجاوز نباشد جزا

خصوصا که با پادشاه کریم

بنالد گنهکار با ترس و بیم

کند عفو بر عجز و بیچارگیش

نه محروم دارد به یکبارگیش

تن ملک را هیچ تدبیر و رای

چو عفو از تجاوز ندارد به پای

ره توبه بگشاید از عفو شاه

کَرَم سیر گرداند از آن گناه

گنه پیش بَر،عفو خواه از نخست

نه آنگه که کردند بر تو درست

چو از پرده پوشید پیدا شود

به هر انجمن فاش و رسوا شود

بشر گر بکوشد به جهل و حیَل

نباشد بری از خطا و زَلَل

صواب از فزونی خطا از کمی

سرشته سست در طینت آدمی

اگر پادشاه هم به هر علّتی

که از بنده صادر شود زلَّتی

به عفو و به حلم و مدارا برفت

به واجب طریق خدا را برفت

چو نه عفو باشد نه حلم و وقار

ز آزادگان چشم خدمت مدار

ترا گر خطایی فتد گاه گاه

به جان دست بر دل نِه و عذرخواه

چو تقصیر کردی تضرّع نمای

ز سر گیر خدمت،بزن دست و پای

اگر عفو جویی وعجز آوری

دلش با تو پنهان کند داوری

پشیمانی بندگان بر گناه

به بخشایش آرَد دل پادشاه

شود از تو خشنود و رحم آورد

به نیکودلی از بدی بگذرد

به دو چیز گردد خطا از تو محو

گنه هم دو نوع است قصد است و سهو

یکی عذر ظاهر که افتد قبول

شود شاه را دل رحیم و حمول

دویم کرده بر جُرم خود اعتراف

نکرده نهان مار زیر لحاف

چو بر کرده خویش اقرار کرد

به عفوش بباید سزاوار کرد

وگر عجز و بیچارگی ننگرد

به بی رحمی و سِفلگی رَه برد

وگر پادشا از گنه در گذشت

دگرباره پیرامن بد نگشت

بداند که بو دَست سهو وخطا

به خشنودی از شاه باید عطا

ملک خوش کند بر عفو کرده دل

نگردد گنهکار دیکر خجل

وگرباز گردد به کردار خویش

شود با سر جهل و اصرار خویش

نداند به جز قصد زَرق و فریب

نباید خلاص از قصاص و عتیب

کسی کز عقوبت ندارد نهیب

دلیری کند در گنه بی حسیب

و گر خُرد بیند گناه بزرگ

ملَک اهرمن بیند ومیش گرگ

چو بیند گنه را گران کوه وش

عقوبت کند بر دل خویش خوش

پس اَر آید از تو گناهی پدید

سر از ترس در جَیب باید کشید

چو دانست و راه عقوبت گرفت

جزع کن که هیبت نشاید نهفت

نشاید گناه قوی داشت خُرد

نه خشم مَلَک را توان کم شمرده

وگر بیگناهی جفایی کند

از آنان که افتد خطایی کند

نباید جَزَع کرد و اندوه خورد

تو البته از راستی برمگرد

که او پادشاه است و قادر به اَمر

نه یکسان رود جمله با زید و عمرو

چو در نیکویی شکرش آری به جای

به روز بدی هم تحمل نمای

نه هروقت او را به خیر و به شر

بُود طبع بر یک قرار ای پسر

به اقرار نقصان پذیرد گناه

ببخشد چو بردی تضّرع به شاه

چو اصرار کردی گنه برفزود

که جیحون شود قطره بر قطره زود

وگر با تطاول بر آمیختی

به معلاق خذلان بر آویختی

نشاید که مُنکر شوی بر گناه

وگر خود به باطل رود با تو شاه

ندارد روا حجّت آوردنت

مکن سر فرازی بِنه گردنت

ستیهندگی در نگیرد مکوش

گناه از خداوندِ فرمان مپوش

پشیمانی و عاجزی بیش کن

به قولِ نصیحت گر خویش کن

که بر بندگان توبه وعذر خواست

چو بخشایش و عفو بر پادشاست

نزاری ز تکلیف خود سر متاب

مپوشان به کف چهره آفتاب

گرت چشم بخشایش است ای سلیم

برآی از مقامات اُمید و بیم

ز اوج حقایق سخن گوی و بس

مینداز خود در حضیض هوس

مقامات ترتیب دنیا بهل

دَمی کار دل کن ز بیگار گل

چو چشمت به بخشایش است از اله

به خدمت مرو بَر درِمیر و شاه

چو مردان ز دنیا و دین برشکن

زدل بیخ شاخ رعوت بکَن

نه بوی و نه رنگ نه نام و ننگ

نه مهرو ونه کین و نه صلح و نه جنگ

نه جهل و نه عقل و نه کفر و نه دین

نه چند و نه چون و نه‌ آن و نه این

چو آن پیر فرخنده پاک رای

رَ خود گر برون آمدی خوش درآی

بخش ۲ - حکایت

به تبریز دیدم جوانی سخی

که میخواندنش مشایخ اخی

ز بیرون شهرش مقامات بود

به خدمت ملازم در اوقات بود

به یک موضعش خانقه ساخته

به درویش و محتاج پرداخته

ز دیگر طرف داشت میخانه ای

طرب را بر آورده کاشانه ای

لب حوض،روی چمن،پای بید

سراسر گل و سبزه بر مرز و خوید

مقامی خوش القّصه و جای من

فروشد به گنج طرب پای من

در آمد به اخلاص باری چنان

که پیشم فدا کرد پیوند جان

پسر را بیاورد و پیشم کشید

که مهمان نخواهم دگر چون تو دید

جگر گوشه ای بود بس دلپذیر

ازو در پذیرفتمش ناگزیز

جوانی خردمند و شایسته بود

به خدمت میان بسته پیوسته بود

زِهر در حکایت در انداختی

زِ هر باب فصلی بپرداختی

بخش ۳ - حکایت

از آن جمله این بود یک داستان

که بر گفت از سیرت راستان

که پیری درآمد بناگه ز راه

نشان خواست از خادم خانقاه

به عزّت در آورد و بنشاندش

به لفظ ادب آفرین خواندش

به خدمت بر استاد و تیمار کرد

به لطفش مراعات بسیار کرد

دگر روز رفتم به دیدار شیخ

تقرّب نمودم به آثار شیخ

به دل گفتم این پیر با فرّ و زیب

فتوحی بزرگ است ما را ز غیب

عجب بخششی دارد این سبز پوش

ندانم خضر خوانمش یا سروش

زمانی برآمد به من گفت اخی

چو تو میزبانی بدین فرّخی

مرا چند محروم داری ز آب

ازین بهترک تشنه را بازیاب؟

چو معلوم کردم که از من چه خواست

ببوسیدمش دست و بر پای خاست

حکیمانه خلوتگهی داشتیم

دگر گونه با خود رهی داشتیم

به خلوتگهش بردم از خانقاه

که بی من نرفتی کس آن جایگاه

نهادم یکی شیشه ی راح پیش

نه بیگانه را راه دادم نه خویش

غنیمت درافتاد و بشتافتم

قضا کرده ی عمر دریافتم

بیاسودم از صحبتش هفته ای

چو آرام دل، دیده آشفته ای

به من گفت روزی جهان دیده مرد

که خواهم یکی طوف بازار کرد

مهمّی درافتاد و مشتی حساب

غلامی روان کردمش در رکاب

چو در شهر شد شیخ ناگه غلام

ازو بازپس ماند و شد با مقام

زمانی ز هر جانب شهر گشت

مجال توقّف ز حد در گذشت

چو خورشید بر قلّه که نشست

سبک مرد دروازه، دروازه بست

جو لنگر پس در فروماند پیر

به دریوزه کردن برآمد فقیر

ز خمّاره بستد یکی کوزه راح

نهان کرد در زیر جامه صلاح

ز قصّاب هم یک منی گوشت یافت

ره مسجدی جست و آنجا شتافت

جو مسجد شد از خلق خالی، فقیر

پیاپی فروریخت می ناگزیر

تنور درونش بتفت از شراب

به بوی کبابش جگر شد کباب

بزد آتش و شمعچه ای بر فروخت

مگر بوریا بود لختی بسوخت

وزان گوشت چیزی بر آتش نهاد

چو شد گرم ازو معده آرام داد

چو شد مست بالین از آن کوزه کرد

بخفت از جهان بی خبر پیرمرد

یکی آمد و عادت از سرگرفت

به مصباح قندیل ها در گرفت

دماغش مگر خالی از خمر بود

شگفت آمدش کان عفونت شنود

چو دیر مغان بود پر بوی می

به بالین پیر آمد و گفت هی

گریبان گرفتش ز جا برکشید

که تو کیستی، چیست این ای پلید

ورق پاره ای چند ناپاک پیر

مگر درهم آورده بد با حصیر

فتاد آتش غیرتش درنهاد

همی گفت کین پیر کافر نهاد

بر آتش نهادست مصحف دریغ

همین دم ببرّم سرش را به تیغ

درو بست لت هر که دیدش چنان

به ششدر جهانی کشان و زنان

خبر شد از آن شیخ اسلام را

طلب کرد آن پخته خام را

ببخشود بر شیخ آشفته کار

یکی را بفرمود کاو را بیار

بدو گفت ای پیر فرتوت مست

بگو تا مسلمانی ار بت پرست

بگفتا مسلمانم و پیر راه

چنین رفت بر من قضای اله

بدو گفت مسجد چه جای می است

به دین تو این رسم باز از کی است

بگفتا شب تار و من بی پناه

مگر بر من ابلیس زد دوش راه

بدو گفت بر آتش ای تیره روز

کلام خدا دیو گفتت بسوز

بگفتا سخن جز به حجّت مگوی

که نه رنگ ماند این سخن را نه بوی

گرفتست بر شیخ اینجا بسی

کلام خدا چون بسوزد کسی

بخوان آیتی از کلام خدا

ببین تا ز سر سوختست ار ز پا

ورق پاره ای گر بر آتش بسوخت

به من بر چه باید جهانی فروخت

به حجّت چو این نکته الزام کرد

اثر در دل شیخ اسلام کرد

پس از بهر تسکین غوغای خلق

در انداخت شرحی بر ازای خلق

به نوعی که بود آن فرشته صفات

ز چنگ عفاریت دادش نجات

پس آنگه بدو گفت تدبیر ساز

برو خواجه کاینها ندانند راز

ز من چند دینار بستان پگاه

به منزلگه اوّلین روز راه

بسیج سفر کن که جای تو نیست

درین شهر تا می توانی نایست

روان شد دگر روز شیخ فضول

بدانجا که بد از نخستش نزول

اخی باز بردش به خلوت سرای

ولی شیخ را بر سفر بود رای

بدو ماجرا بازگفت از نخست

سخن کرد آخر به عزم درست

ببین بر تو این گر نه بخشایش است

ز بخت جوانت چه آسایش است

برو در جوانی بدان قدر پیر

جوانی به پیرانه از سر مگیر

ببخشای بر طفل و پیر و غریب

که از حق بیابی جزا عن قریب

خداوند شاها ولی پرورا

عدو بند لشکرشکن صفدرا

دلیری نمودم خطا کرده ام

سخن ریزه پیش تو آورده ام

ولیکن تو رویم نمودی و راه

وگرنه کیَم من، من و صدر شاه؟

به تحسین و لطف تو مستظهرم

که دارد قبول تو مستبشرم

چو ارباب حکمت طفیل تواند

گروه افاضل ز خیل تواند

بس است این به دنیا و دین حاصلم

که در زمره بندگان داخلم

مرا بس بود راست بشنو ز من

که هستم به دوران شاه زمن

جوان بود و شد پیر پیشت رهی

رخی چون بهی برامید بهی

اثر کرد پیری به بخت جوان

ببخشای بر بنده ناتوان

کنونم که موی سیه شد سفید

بباید برید از جوانی امید

شبم روز شد تا چنین بنده وار

کمر بسته ام بر در شهریار

نزاری چو در بندگی پیر شد

زبون همچو باز ملخ گیر شد

دل و دست و سمع و بصر شد ضعیف

کدورت پذیرفت طبع لطیف

مزاج جوانی دگر گونه شد

دگر چند گویم نشد، چون نشد؟

چو سیلاب پیری درآمد ز در

امید سلامت نباشد دگر

خلل ها تولد کند در مزاج

که پیری بود علتی بی علاج

به تدریج نقصان پذیرد خرد

خردمند خود هیچ ازین ننگرد

جهان عاریت باز خواهد گرفت

خرد دامن راز خواهد گرفت

ز ما هر چه کار آمد آن می رود

به ما کالبد ماند و جان می رود

به ما آمد از ابتدا نرم نرم

کنون بازپس میرود گرم گرم

از آن نافه بویی بماندست و بس

زجان گفت و گویی بماندست و بس

بخش ۴ - حکایت

یکی مرد حلّاج بودی ندیم

برافکنده بنیاد امّید وبیم

نه ننگش گریبان گرفتی نه نام

به دنیا برافشانده دامن تمام

نه از دار خوفش نه از تیغ باک

به دست اناالحق زده سینه چاک

برآمد برین روزگاری دراز

به راهی برش دیدم افتاده باز

شده عاجز و مضطر و ناسپاس

ز بس حسرت و ضجرت و یأس و باس

بدو گفتم ای مرد راه خدا

چه بودت که از حق فتادی جدا

چنین بر تو شیطان مسلّط چراست

چرا سر بپیچیدی از راه راست

به من گفت آن جوهر تابناک

که کردی به اعلا رجوع از مغاک

بکوشید و با مرجع خویش رفت

چو از پیش برخاست از پیش رفت

کنون کالبد مانده بی تاب و توش

مپرس ای پسر هیچ دیگر خموش

همین است و بس در حکایت مپیچ

برفتست اصل و نماندست هیچ

من آن پیر حلّاج محنت کشم

کنون سرد شد جوهر آتشم

دگر خدمتم بر نیاید ز دست

که پشت و دلم ضعف پیری شکست

چه کوشش نمودم به خونین عرق

که بر من به چیزی نگیرند دق

بسی جهد کردم به روز و به شب

که سهوی نیفتد مرا در ادب

بزد عاقبت چشم بد راه من

زمانه نگردد به دلخواه من

نه همواره مردی کند لشکری

که مخلوق نبود ز غفلت بری

زهی گرچه بسیار خدمت کند

بود هم که هر گونه زلّت کند

فساد و خطا و صلاح و صواب

بسی رفته باشد ز شیخ و ز شاب

بحمدالله از من خطایی نرفت

به ایزد که روی و ریایی نرفت

ولی حاسدم داشت فرصت نگاه

مزاج عنایت بگرداند شاه

قضا را کسانی که دشمن بدند

همه تربیت دیده از من بدند

سرای ..........................

که دیر است کین پل ببردست آب

همه رنج دنیا سراسر هباست

سمومش برآمیخته با صباست

ز دنیا و اهلش نیاید وفا

در این خنب بی درد نبود صفا

غلط می کنم صاف ازو کس نخورد

که هست اول و آخرش درد و درد

مرا نکته ای تجربت اوفتاد

که می بایدم کرد از آن نکته یاد

من از مملکت یک طرف داشتم

که نقد قناعت به کف داشتم

نگشتم به چیزی دگر پای بند

ز سود و زیان و امید و گزند

بحلّاب دنیا نکردم شروع

به خیر از محالات کردم رجوع

به اشغال دیگر نپرداختم

همین شیوه دستور خود ساختم

مهمّات مظلوم و درویش را

در آن مجتهد دیدمی خویش را

انیسم چو بودی به کنج التفات

زبان قلم بود و کام دوات

چو شه عزم کردی به شرب و نشاط

نبودی ز من بنده خالی بساط

همین بود در حضرتش کار من

ولی شاه بودی بر این یار من

جو ناظر بود دولت شهریار

همه حیلت و مکر باطل شمار

به تأثیر اقبال شاه انام

نیارد بداندیش گسترد دام

مرا چون غرض دولت شاه بود

ز ناراستی دست کوتاه بود

دگر نوکران داشتندی مدام

نظر بر نظام حصول حطام

به رسم جهان مولع جاه و مال

به ضبط امور و به کسب منال

به تکلیف و تعظیم در نهی و امر

روان کرده احکام بر زید و عمرو

ازین ها نیارستمی هیچ کرد

بترسد ز آزردن آزادمرد

چو همرنگ ایشان به ظلم و به داد

نبودم از آن کار بر من فتاد

بخش ۵ - حکایت

در ایّام کسری روشن روان

که عدلش متین بود و حکمش روان

ستاره‌ شناسان آن روزگار

مگر بازگفتند با شهریار

که یک هفته بارندگی ها بود

وزان پس پراکندگی ها بود

چنان آب ها جمله گردد تباه

شود مردمان را دگر رسم و راه

وزان آب دیوانه گردند خلق

بساط خرد درنوردند خلق

چنین گفت کسری بدیشان جواب

که یک ماهه دارند آماده آب

مگر این نحوست زما بگذرد

زمانه طریق جفا نسپرد

چو وقتش درآمد بیارید میغ

نیاهیخت خورشید یک هفته تیغ

پس از هفته ای کاسمان گشت صاف

هوا میغ را زد به هم بر، مصاف

ملک ماند کز خود نه بیگانه بود

دگر جمله خلق دیوانه بود

چو شه را ندیدند همرنگ خویش

برو نیز کردند آهنگ خویش

گروهی ز خمر جنون گشته مست

به کشتن کشیدند در شاه دست

چو کسری چنان دید عاجز بماند

حکیمان دانسته را پیش خواند

ملک گفت درمان این درد چیست

بباید درین بد، نکو بنگریست

چنان دید رأی حکیمی صواب

که شاه و حکیمان نخوردند آب

سپاه و رعایا و شاه و وزیر

نبودند همرنگ چون آب و شیر

خوشا وقت مردان یکروی و رنگ

برون رفته از معرض نام و ننگ

بریده ز کلّ علایق طمع

گرفته کم خمر وترک ورع

برآورده در گوشه انزوا

چو داود در پرده حق نوا

خلیلانه آتش برافروخته

تر و خشک هستی خود سوخته

ز فرعون ببریده همچون کلیم

زده نیل غالی و قاصر دو نیم

چو عیسی ز امّت تبرّا زده

سم خر ز بهر خران وازده

شده چون حبیب خدا مردوار

به نان جوین قانع از روزگار

به دامن درآورده پای سفر

ز سبع السّموات خوانده خبر

باب دوازدهم - در تضرّع و خاتمت کتاب

بخش ۱ : خدایا خطاهای ما در گذار

بخش ۲ - حکایت : شنیدم که تاج النّسا رابعه

بخش ۳ - حکایت : عزیزی که با فقر پیوند داشت

بخش ۱

خدایا خطاهای ما در گذار

زتو یک نظر وز چو ما صدهزار

جهانی گنه رحمتت در دمی

بیندازد از گردن عالمی

به بیچارگی کرده ام دست پیش

خجل وامگردانم از فضل خویش

همین است کز من نیامد صواب

جزای خطا چشم دارم ثواب

از آن پبش عفوت کنم پوزشی

که امّیدوارم به آمرزشی

خدایا معاد و مآبم به تست

تویی آنک بعث و ثوابم به تست

بریدم طمع جز تو از هر که هست

که من مست جام تو ام از الست

پناهم تویی در که خواهم گریخت

تو کش تا توان گفت خونم که ریخت

اگر رد کنندم عقول و جهول

چه غم چون تو ام کرده باشی قبول

ز من باز گردند پیوند و خویش

تو محروم مگذارم از عفو خویش

خدایا عنان عنایت مپیچ

که من هیچم و هیچ ناید ز هیچ

بر امّید فضل تو کردم گناه

به نومیدیم رد مکن یا اله

ز اول چو بی علّت ما و من

به هم دادی آمیزش جان و تن

به وقت جدا کردن از یکدگر

تو دانی نیارم زدن دم دگر

کسی را تو باشی که در یابدش؟

وگر درببندی که بگشایدش؟

خدایا از آنجا که احسان تست

عفو کن که مجرم هراسان تست

چو مخلوق را هست بخشایشی

دلی می رساند به آسایشی

اگر در پشیمانی آهی کنند

عفو می کند چون گناهی کنند

تو غفّاری و ما گنه کرده ایم

به فضل تو زنهار آورده ایم

ز تقصیرها درگذر یا اله

ببخشای بر ما ببخش از گناه

چو از هر دو عالم ترا خواستست

نزاری ترا هم ز تو خواستست

که بگذاردم گر تو بنوازیم؟

که برداردم گر تو بندازیم؟

قبول تو پس رد مکن دعوتم

چراغی برافروز در خلوتم

طمع منقطع کردم از کاینات

به فضل تو دارم امید نجات

بر امّید مرهم جگر خسته ام

به روی از همه خلق دربسته ام

در بسته نگشاید الّا تو کس

مرا چون تو هستی ز تو هم تو بس

به دست تضرّع به بوی نوید

درت می زنم تا برآید امید

به روی ضریری دری بسته بود

در آن بسته امّید پیوسته بود

بر آن در یکی روز تا شب بماند

ز بیرون کسی در درونش نخواند

یکی گفت در خانه دیّار نیست

برو بر در بسته چندین مایست

شنیدم که می گفت با خود به راز

که این در شود آخرالامر باز

خداوند اگر زنده بازآردش

سرا را در بسته بگشایدش

خداوند ما دایما حاضر است

به اسباب و احوال ما ناظر است

نباشد درش بسته بر مستحق

تو هم معترف باش و هم متّفق

بلی گر گشادست و گر بسته در

ندارد جز او کس از آن سرّ خبر

ببندد چو خواهد که آزاردت

گشاید چو خواهد که بازآردت

تو گر خواستی و او ندادت مرنج

گلی داد و خاری نهادت مرنج

بخش ۲ - حکایت

شنیدم که تاج النّسا رابعه

که فرمان حق را بدی تابعه

کمابیش یک هفته چیزی نیافت

زتاب شره اندرونش بتافت

شب آمد به بیچارگی تن بداد

سر دردمندش به بالین نهاد

خدا دوستی حلقه زد بر درش

تهی مغز چون حلقه در، سرش

ز بالین برآورد و آمد به در

در خانه بگشاد آسیمه‌سر

بدو کاسه خوردنی داد و رفت

شب تیره چون آتش از تاب و تفت

چراغی مگر خواست تا بر کند

شب قیرگون را منوّر کند

چو آمد ز در باز نادیده کام

تهی دید آن کاسه پر طعام

برون رفت با نفس در خشم و جنگ

که تا کوزه آب آرد به چنگ

دگرباره چون دل در آن بسته بود

چراغ فروزنده بنشسته بود

مگر کرد رغبت به یک خوردن آب

که بود اندرونش پر از تفت و تاب

همین تا به لب برد اگر خود نبرد

ز دستش بیفتاد و شد کوزه خرد

بنالید کای کردگار عزیز

ز نان کردیم سیر و از آب نیز

ندانم درین تا چه سرّست و راز

که آب از چو من تشنه گیرند باز

پس از هفته ای از شراب و طعام

دهن بسته ای را رساندی به کام

ز کامش چنین برکشیدن چه بود

قدح دادن و ناچشیدن چه بود

ز غیبش یکی هاتف آواز داد

که باید ره حکم ما باز داد

مراد تو با حکم ما نیست راست

ز ما عاشق ما جز از ما نخواست

اگر زان مایی مباش آن خود

به ما جمع باش و پریشان خود

مراد تو ماییم ای بی خبر

تو مشغولی از ما به چیزی دگر

بخش ۳ - حکایت

عزیزی که با فقر پیوند داشت

یکی خوب شایسته فرزند داشت

در آن بد که عزم معالی کند

دل از مهر فرزند خالی کند

مگر از سر کوچه ای می گذشت

سگی خیره با وی هماویز گشت

قضا را پدر ناگه آنجا رسید

پسر را درافتاده با سگ بدید

باستاد و نظّاره می کرد پیر

یکی گفت فرزند را دست گیر

چرا خیره از دور استاده ای

پسر را به چنگال سگ داده ای

بدو گفت مسکین پدر کای عزیز

ندارم برو حکم در هیچ چیز

منش از سر پنجه بنهاده ام

به پروردگار جهان داده ام

چو پیوند جان است مسکین پدر

ندارد ز فرزند صلبی گذر

ز قولی که با حق به حق کرده ام

نیارم گذشتن چو بسپرده ام

ندارم از و بر گذشت احتمال

نه سگ را ازو باز کردن محال

میان دو مشکل فرومانده ام

سرآسیمه حکم او مانده ام

همین است چون باز جویند راز

که تا خود که در امتحان داشت کاز

الا ای پسر تا توانی بکوش

به تکلیف کن زندگانی بکوش

نباشد خرد سخره حرص و آز

به نان‌پاره و کهنه خلقان بساز

مکن خدمت پادشا اختیار

محیط است و گرداب هم برکنار

گر آسایشت باید از بخت خویش

درین بحر قاهر مبر رخت خویش

که من خویشتن را درانداختم

وگر نیم جان بود درباختم

ز الطاف شه هیچ باقی نبود

ولای نزاری نفاقی نبود

ولیکن در اختر وبال آمدم

که در عین عین‌الکمال آمدم

نزد بنده جز بر محبّت نفس

ز مردان محبّت بماندست و بس

غرض چیست ما را ازین گفت و گوی

نزاری بزن چون درافتاد گوی

نه تهدید وعظ و نه تمهید بند

که این صید بیرون شدست از کمند

که داند که بر سر چه تقدیرهاست

که تقدیر بیرون ز تدبیرهاست

ولیکن مراد از مثل این بس است

که توفیق نه همره هر کس است

سخندان همین بس که در واقعات

کند تجربت در حیات و ممات

چو بیند کزو پیش بودست جور

خوشی درکشد چون روان گشت دور

الا حاضر حضرت پادشاه

چو از تجربت می کنی انتباه

نگه کن بدین فصل های رفیع

خوش و تازه و تر چو فصل ربیع

گلستانی از حکمت آراسته

به تعلیم و تنبیه پیراسته

گل و خار در وی بشیر و نذیر

برومند ازو پادشاه و وزیر

نسیم ریاحینش روح دماغ

گهر در سوادش چو در شب چراغ

درون سیاهیش سحر مبین

چو آب روان است زیرزمین

معانی بکرش نهان از عوام

چو شمشیر پر گوهر اندر نیام

برآورده بر پای دل منظری

وزو کرده در روضه جان دری

رواقش پر از ماهرویان بکر

خموشان ناطق نه ذکر و نه فکر

دری دیگرش کرده در باغ بخت

که بارش همه جان بود بر درخت

درختی که دیدست کآورده بار

به هر شعبه بر گوهری شاهوار؟

برش میوه جان اهل دل است

درختی که بیرون ز آب و گل است

به اقبال شاه جهان‌بان علی

که دین را پناه است و حق را ولی

بپرداختم یادگاری چنین

به یاران خود دستیاری چنین

بماندم که چون من نمانم به جای

بود رهنمونشان به هر دو سرای

اولوالامر را در سرای نخست

که شد حقّ و باطل ازین سر درست

خردمند باید که فرمان برد

که تا از سرای دویم برخورد

ز دنیا و عقبی به حق برخورد

کسی کو ز فرمان او نگذرد

که دنیا و دین راست پشت و پناه

خصوصا به تعلیم این پادشاه

به مردان او اقتدا کن درست

که تا ره به پایان بری از نخست

نزاری چو کردی ز آغاز کار

تتبّع به حکم خداوندگار

نهادی اساس این ادب نامه را

طرازی دگر دادی این جامه را

به یاران نمودی طریق صواب

به اقبال این شاه مالک رقاب

تر و تازه پیوسته آب و گلش

به نور یقین باد روشن دلش

که بختش قرین باد و اقبال یار

دعاگوی بر دولت شهریار

جنابش مآب جماهیر خلق

فزون مدتش از مقادیر خلق

ز مردان به همّت مدد یافته

به دنیا و دین کام خود یافته

به رغم عدو و به کام ولیّ

به حقّ محمّد به حقّ علی

ز آغاز بردم به پایان کتاب

نکردم مطوّل سخن بی حساب

سر سال خا صادها شد تمام

ز هجرت به توفیق حق والسّلام

ادب‌نامه

دیباچه

باب اول - در متابعت و مطاوعت پادشاه

باب دوم - در آداب صادق و احتمال بر مجاهده

باب سوم - در احترام فرمان پادشاه داشتن و به رضای او تسلیم بودن

باب چهارم - در راستی و امانت داری

باب پنجم - در اجتهاد و احتیاط کردن

باب ششم - در فرصت نگاه داشتن و حاجت خواستن

باب هفتم - در حُسّاد و اقران و معاندان درگاه

باب هشتم - در نکوهش غرور و عجب و دروغ و شکر احسان خداوندگار به جای آوردن

باب نهم - در سخاوت و ترتیب آن نگاه داشتن و اسراف ناکردن

باب دهم - در عادت نزدیکان حضرت و ارباب رسالت

باب یازدهم - در تمهید معذرت از گناه و کیفیّت آن

باب دوازدهم - در تضرّع و خاتمت کتاب

حکیم نزاری

غزلیات

دستورنامه

ترجیعات

رباعیات

سفرنامه

مثنوی روز و شب

ادب‌نامه