معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ عرفی

مولانا محمد بن خواجه زین‌الدین علی بن جمال‌الدین شیرازی ملقب به جمال‌الدین و متخلص به عرفی از مشاهیر و شعرای شیراز در قرن دهم هجری است. وی درسال ۹۶۳ هجری قمری متولد شد. در زادگاهش به تحصیل علم و دانش پرداخته و به قدر توان در موسیقی و خط نسخ مهارت بدست آورد. از جوانی به سرودن شعر تمایل داشت، دیری نپایید که در شیراز شهرت یافت و به محافل ادبی آن شهر راه پیدا کرد. در اوان جوانی از راه دریا به هندوستان مهاجرت کرد و با فیضی دکنی برخورد کرد و مصاحبت وی را اختیار نمود و سپس توسط وی با حکیم مسیح‌الدین ابوالفتح گیلانی آشنا شد و در قصیده‌ای مدح او را گفت. ابوالفتح گیلانی نیز او را به عبدالرحیم خانخانان، سهپسالار ادب‌پرور جلال‌الدین اکبرشاه، معرفی کرد و از آنجا در سلک مداحان ویژهٔ اکبرشاه در لاهور درآمد. عرفی همچنان در لاهور به سر برد تا درسال ۹۹۹ هجری قمری در سن سی و شش سالگی درگذشت. پس از چندی پیکرش را به نجف منتقل کردند. شهرت او در قصیده‌سازی و از سخنسرایان بنام سبک هندی است. عرفی در قالبهای دیگر شعر نیز طبع‌آزمایی کرده اما مهارت او در قصیده دیگر سروده‌های وی را تحت‌الشعاع قرار داده است. «کلیات» اشعار عرفی مشتمل بر چهارده هزار بیت شامل قصیده و رباعی و مثنوی و قطعه است. جمال‌الدین دو مثنوی به نامهای «مجمع الابکار» و «فرهاد و شیرین» و رساله‌ای به نثر دربارهٔ تصوف به نام «نفسیه» نیز نگاشته است. آثار عرفی شیرازی در گنجور به همت دوست گرامی «رسته» تایپ شده و در دسترس قرار گرفته است.

غزلیات

غزل شمارهٔ ۱ : امید عیش کجا و دل خراب کجا

غزل شمارهٔ ۲ : کوی عشق است و همه دانه و دام است اینجا

غزل شمارهٔ ۳ : به دیر آی از حرم صوفی که می برقع گشود اینجا

غزل شمارهٔ ۴ : به گاه جلوه از آن ماه روی زیبا را

غزل شمارهٔ ۵ : می کش و مست عشوه کن، نرگس می پرست را

غزل شمارهٔ ۶ : در نو بهار باده ننوشد کسی چرا

غزل شمارهٔ ۷ : خیز و به جلوه آب ده، سرو چمن تراز را

غزل شمارهٔ ۸ : گرفتم آن که در خواب کردم پاسبانش را

غزل شمارهٔ ۹ : منم که یافته ام ذوق صحبت غم را

غزل شمارهٔ ۱۰ : در باغ طبیعت بفشردیم قدم را

غزل شمارهٔ ۱۱ : التفاتی نیست با امید مطلوب مرا

غزل شمارهٔ ۱۲ : عشق کو تا در بیابان جنون آرد مرا

غزل شمارهٔ ۱۳ : چرا خجل نکند چشم اشکبار مرا

غزل شمارهٔ ۱۴ : به زهر تشنه لبم با شکر چه کار مرا

غزل شمارهٔ ۱۵ : هر دم زند هوس به چراغ دگر مرا

غزل شمارهٔ ۱۶ : چراغ عشق به گلخن شود دلیل مرا

غزل شمارهٔ ۱۷ : شب تا سحر کنم عجز، تا بوسم آستان را

غزل شمارهٔ ۱۸ : نی مهر دوست دارم ، نی کین دشمنان را

غزل شمارهٔ ۱۹ : تا به کی معبچه ی می نوش و بیارا ایمان را

غزل شمارهٔ ۲۰ : به جز ریش بلا مرهم مبادا ریسه ریشان را

غزل شمارهٔ ۲۱ : تا تیز کرده ای به سیاست نگاه را

غزل شمارهٔ ۲۲ : از تو نوشت و داد دل آرمیده را

غزل شمارهٔ ۲۳ : دادم به چشم او دل اندوه پیشه را

غزل شمارهٔ ۲۴ : تحفهٔ مرهم نگیرد سینهٔ افکار ما

غزل شمارهٔ ۲۵ : فارغیم ای عاملان حشر ز احسان شما

غزل شمارهٔ ۲۶ : صبح گدا و شام ز خورشید روشن است

غزل شمارهٔ ۲۷ : ار نالهٔ شبانه اثر برده‌ایم ما

غزل شمارهٔ ۲۸ : نوش دارو نشأ ی علت نهد در جان ما

غزل شمارهٔ ۲۹ : نداد نور شراری چراغ هستی ما

غزل شمارهٔ ۳۰ : گفت‌وگوی غم یعقوب بود پیشهٔ ما

غزل شمارهٔ ۳۱ : دلم در کعبه‌ای رو کرد و همت جوید از دل‌ها

غزل شمارهٔ ۳۲ : از بس که در معارضه دیدم مثال‌ها

غزل شمارهٔ ۳۳ : صد قول به یک زمزمه طی می کنم امشب

غزل شمارهٔ ۳۴ : دل چو به غم شاد زیست، مهر و وفا از او طلب

غزل شمارهٔ ۳۵ : صد شکر کز اقبال غم و لشگر آفت

غزل شمارهٔ ۳۶ : گشود برقع و توفان حسن عالم سوخت

غزل شمارهٔ ۳۷ : صد چشمه ی زهر از لب داغ دل ما ریخت

غزل شمارهٔ ۳۸ : نعره زد عشق دین ما بگریخت

غزل شمارهٔ ۳۹ : عشق ناوک ریز و یک مویم تهی از یار نیست

غزل شمارهٔ ۴۰ : غزلی گفته‌ام آن باعث گفتار کجاست

غزل شمارهٔ ۴۱ : مراد و خضر عنان گیر باید از چپ و راست

غزل شمارهٔ ۴۲ : صد فوج عشوه از نظر من گذشته است

غزل شمارهٔ ۴۳ : صد شکر که بتخانه ی اندیشه خراب است

غزل شمارهٔ ۴۴ : امید صلح از آن با شکیب ایوب است

غزل شمارهٔ ۴۵ : آنی که پای تا به سرت عجب طاعت است

غزل شمارهٔ ۴۶ : بر دل یوسف غمی در کنج زندان بر نخاست

غزل شمارهٔ ۴۷ : تاج زر گر بودش فتنه ی از بهر خود است

غزل شمارهٔ ۴۸ : لب فروبستن ناصح گرهی بر باد است

غزل شمارهٔ ۴۹ : تا کوکبه ی رحمت جاوید بلند است

غزل شمارهٔ ۵۰ : ناله ام پرورش آموز نهال اثر است

غزل شمارهٔ ۵۱ : هرگز مگو که کعبه ز بتخانه خوشتر است

غزل شمارهٔ ۵۲ : دورم از کوی تو، جا در زیر خاکم بهتر است

غزل شمارهٔ ۵۳ : بیدادگری روی تو اندازه ی راز است

غزل شمارهٔ ۵۴ : از آن ز شربت صلحم هوای پرهیز است

غزل شمارهٔ ۵۵ : جنگ آتش، آشتی آتش، مدارا آتش است

غزل شمارهٔ ۵۶ : عهد حسنش روزگار دستبرد آتش است

غزل شمارهٔ ۵۷ : تا روی دل فروز تو بستان آتش است

غزل شمارهٔ ۵۸ : هر گاه که از مهر به کین میل تو بیش است

غزل شمارهٔ ۵۹ : شب عشاق ز روز دگران در پیش است

غزل شمارهٔ ۶۰ : برو مسیح که فکر فراغ من غلط است

غزل شمارهٔ ۶۱ : می مغانه که از درد شور و شر صاف است

غزل شمارهٔ ۶۲ : گر نوش وفا قحط شود، نیش کفاف است

غزل شمارهٔ ۶۳ : آتشین لالهٔ دل صد ورق است

غزل شمارهٔ ۶۴ : دو عالم سوختن نیرنگ عشق است

غزل شمارهٔ ۶۵ : خاموشی من قفل نهان‌خانهٔ عشق است

غزل شمارهٔ ۶۶ : منزلگه دل‌ها همه کاشانهٔ عشق است

غزل شمارهٔ ۶۷ : مرا که شیشه ی دل در زیارت سنگ است

غزل شمارهٔ ۶۸ : هزار حسن عبادت نه زشتی عمل است

غزل شمارهٔ ۶۹ : تا خط به گرد آن لب شیرین شمایل است

غزل شمارهٔ ۷۰ : دریا فراخ و کشتی ما بی معلم است

غزل شمارهٔ ۷۱ : هر خنده دریچه ی گشاینده ی غم است

غزل شمارهٔ ۷۲ : گر تکیه گاه گلخن و گر مسند جم است

غزل شمارهٔ ۷۳ : گرد محنت به طوف منزل ماست

غزل شمارهٔ ۷۴ : ما را به طرب موعظت و پند حرام است

غزل شمارهٔ ۷۵ : ما تشنه لب و چشمه ی حیوان نفس ماست

غزل شمارهٔ ۷۶ : باز آتش غم دست در آغوش رخس ماست

غزل شمارهٔ ۷۷ : زخم از دهان تیغ ربودن نزاع ماست

غزل شمارهٔ ۷۸ : کوی عشق است این که در هر گام صد عاقل گم است

غزل شمارهٔ ۷۹ : نوشیم شربتی که شکرها درو گم است

غزل شمارهٔ ۸۰ : رسید مژده و قاصد مقیم خرگه ماست

غزل شمارهٔ ۸۱ : پیر کعنان چمنی گوشه ی بیت الحزن است

غزل شمارهٔ ۸۲ : کسی که بر اثر مدعای خویشتن است

غزل شمارهٔ ۸۳ : از بس که جور کرد به دل غم که آشناست

غزل شمارهٔ ۸۴ : از نور یار چون نفسم خانه روشن است

غزل شمارهٔ ۸۵ : نگفتن و نشنودن زبان و گوش من است

غزل شمارهٔ ۸۶ : منم که طاعت بت لازم سرشت من است

غزل شمارهٔ ۸۷ : گو ز من دل جمع دار آن کس که با من دشمن است

غزل شمارهٔ ۸۸ : درد نایافت ز بی دردی اقبال من است

غزل شمارهٔ ۸۹ : ممنون ترکتازی گردون دل من است

غزل شمارهٔ ۹۰ : مگر زمانه اسیر کمند آه من است

غزل شمارهٔ ۹۱ : اندوه هجر پیشه و شادی من است

غزل شمارهٔ ۹۲ : من بلبل آن گل که گلابش همه خون است

غزل شمارهٔ ۹۳ : تنها نه دلم باده ی نابش همه خون است

غزل شمارهٔ ۹۴ : خوناب آتشین ز سر من گذشته است

غزل شمارهٔ ۹۵ : وه که از دوختن، این چاک گریبان رفته است

غزل شمارهٔ ۹۶ : دلم به قبله ی اسلام مایل افتاده است

غزل شمارهٔ ۹۷ : کسی که دیده به حسن تو آشنا کرده است

غزل شمارهٔ ۹۸ : خوش می تپم به خون دل و به تیرم چنین زده است

غزل شمارهٔ ۹۹ : هم صومعه را فیض به دستور نمانده است

غزل شمارهٔ ۱۰۰ : از تو کس زمزمه ی مهر و وفا نشنیده است

غزل شمارهٔ ۱۰۱ : تا چشم عشوه ساز تو مهمان فتنه است

غزل شمارهٔ ۱۰۲ : مدار صحبت ما بر حدیث زیر لبی است

غزل شمارهٔ ۱۰۳ : غمگساری در لباس دشمنی محبوبی است

غزل شمارهٔ ۱۰۴ : حیرت ملازم گل رخسارهٔ کسی است

غزل شمارهٔ ۱۰۵ : از شوق که این ناله گرانمایه متاعی است

غزل شمارهٔ ۱۰۶ : زبان ز نکته فرو ماند و راز من باقی است

غزل شمارهٔ ۱۰۷ : دل به صد ره می رود اما مراد دل یکی است

غزل شمارهٔ ۱۰۸ : نشاء مخموری ام با مستی مجنون یکی است

غزل شمارهٔ ۱۰۹ : یک شمه ز اصلاح می ناب گفتنی است

غزل شمارهٔ ۱۱۰ : مرو به بادیه گردی که زرق و شیدایی است

غزل شمارهٔ ۱۱۱ : ای دل پیاله گیر که وقت صبوح تست

غزل شمارهٔ ۱۱۲ : سنبلی کو لاله را در بر کشد گیسوی تست

غزل شمارهٔ ۱۱۳ : عشق کو تا نو کنم با درد پیمانی درست

غزل شمارهٔ ۱۱۴ : لطف گهر عتاب بشکست

غزل شمارهٔ ۱۱۵ : وای که مستانه یار، جعد پریشان شکست

غزل شمارهٔ ۱۱۶ : بر میان فتنه شوخی طرف دامانی شکست

غزل شمارهٔ ۱۱۷ : مست و بد خوبیم و هم‌صحبت جانانهٔ مست

غزل شمارهٔ ۱۱۸ : ماهم نه نهالی است که خورشید بر اوست

غزل شمارهٔ ۱۱۹ : گلزار حسن تازه ز روی چو ماه اوست

غزل شمارهٔ ۱۲۰ : بخت جم و کاووس، عنانش به کف توست

غزل شمارهٔ ۱۲۱ : جز در پناه وصل و دل استوار دوست

غزل شمارهٔ ۱۲۲ : گر شوم صد سال محروم از نگاه روی دوست

غزل شمارهٔ ۱۲۳ : با مهر و با محبت و با آرزوی دوست

غزل شمارهٔ ۱۲۴ : هوش اگر ناخن زند بر دل شراب ناب هست

غزل شمارهٔ ۱۲۵ : رو چه می خواهی دلا، ناز استغناست، هست

غزل شمارهٔ ۱۲۶ : در محبت درد اگر پیچد دوا بسیار هست

غزل شمارهٔ ۱۲۷ : گر نخل وفا بر ندهد چشم تری هست

غزل شمارهٔ ۱۲۸ : مژدگانی که جنون را به سرم کاری هست

غزل شمارهٔ ۱۲۹ : من نگویم که درین شهر ستمکاری هست

غزل شمارهٔ ۱۳۰ : خبری خواهم از آن کوی که اعزازی هست

غزل شمارهٔ ۱۳۱ : مست آمدم به معرکه، آیین کارچیست

غزل شمارهٔ ۱۳۲ : ای دل حدیث صبر شنیدن ز بهر چیست

غزل شمارهٔ ۱۳۳ : گر می نخورده ای ز منت انفعال چیست

غزل شمارهٔ ۱۳۴ : بیدلی کو از او پرسم دل آواره چیست

غزل شمارهٔ ۱۳۵ : ای پندگو دلم مخراش این فسانه چیست

غزل شمارهٔ ۱۳۶ : زخم کاویدن بر او الماس بستن کار کیست

غزل شمارهٔ ۱۳۷ : صومعه دیدم به جز مشتی بروت باد نیست

غزل شمارهٔ ۱۳۸ : یک سخن نیست که خاموشی از آن بهتر نیست

غزل شمارهٔ ۱۳۹ : حسنت نیازمند تماشای ناز نیست

غزل شمارهٔ ۱۴۰ : آن فتنه ای که مرا از تو التماس نیست

غزل شمارهٔ ۱۴۱ : اصلاح پریشانی ام اندازه ی کس نیست

غزل شمارهٔ ۱۴۲ : آن شیوه که غارت گر صد قافله جان نیست

غزل شمارهٔ ۱۴۳ : دلم به زخم توان داد، بی تپیدن نیست

غزل شمارهٔ ۱۴۴ : شکستن دل ما کار زور بازو نیست

غزل شمارهٔ ۱۴۵ : هیچ گه ناله ی من گوش زد آن مه نیست

غزل شمارهٔ ۱۴۶ : به دل ز رفتن جانم چه عیش هاست، که نیست

غزل شمارهٔ ۱۴۷ : ترک جان در ره آن سرو روان این همه نیست

غزل شمارهٔ ۱۴۸ : منم که از غم محرومیم جدایی نیست

غزل شمارهٔ ۱۴۹ : گر به دیرم طلبد مغبچه ی حور سرشت

غزل شمارهٔ ۱۵۰ : دوش بختم دامنی در چنگ داشت

غزل شمارهٔ ۱۵۱ : کوی عشق است این که مرغ سدره، این جا، پر گذاشت

غزل شمارهٔ ۱۵۲ : گذشت و بر من عاجز ببین چه حال گذشت

غزل شمارهٔ ۱۵۳ : موج زن در دل خیال آن لب میگون گذشت

غزل شمارهٔ ۱۵۴ : دوش دل ناگشته سیر از وصل او بیهوش گشت

غزل شمارهٔ ۱۵۵ : نازنده جهان از تو به آلایش آفت

غزل شمارهٔ ۱۵۶ : گر دل عنان فرصت از آغاز می گرفت

غزل شمارهٔ ۱۵۷ : شبم به خفتن و روزم به ژاژ خایی رفت

غزل شمارهٔ ۱۵۸ : ای دل طمع مدار که بی غم گذارمت

غزل شمارهٔ ۱۵۹ : گلچین عشق شو به خرد واگذار بحث

غزل شمارهٔ ۱۶۰ : منصور و اناالحق زدن و دار و دگر هیچ

غزل شمارهٔ ۱۶۱ : نزدیک لب رسانده شکستیم جام صلح

غزل شمارهٔ ۱۶۲ : چنان غم تو به آزار جان ما گستاخ

غزل شمارهٔ ۱۶۳ : در ازل رفتم به سیر کعبه و یاری نبود

غزل شمارهٔ ۱۶۴ : عشق اگر مرد است، مرد او تاب دیدار آورد

غزل شمارهٔ ۱۶۵ : ذوق در خاک تپیدن اگر از دل برود

غزل شمارهٔ ۱۶۶ : خوش آن محفل که از می گر سرایم رو بسوزاند

غزل شمارهٔ ۱۶۷ : نرنجم گر به بالینم مسیحا دیر می‌آید

غزل شمارهٔ ۱۶۸ : بندهٔ دل شوم که او، خون فراغ می‌خورد

غزل شمارهٔ ۱۶۹ : حرم پویان دری را می‌پرستند

غزل شمارهٔ ۱۷۰ : چون عشق بت ز کعبه به دیرم حواله کرد

غزل شمارهٔ ۱۷۱ : مرا دردی است که از داروی راحت بیش می‌گردد

غزل شمارهٔ ۱۷۲ : خم بجوش آمد، بگو چون توبه اکنون بشکند

غزل شمارهٔ ۱۷۳ : درد کیشان همه ناموس کش کیش همند

غزل شمارهٔ ۱۷۴ : نخورم زخم در آن کوچه که مرهم باشد

غزل شمارهٔ ۱۷۵ : تشنه ام رطل گران خواهم گزید

غزل شمارهٔ ۱۷۶ : هجران شب تار ما ندارد

غزل شمارهٔ ۱۷۷ : کو فنا تا زخم‌ها شمشیر بر مرهم نهند

غزل شمارهٔ ۱۷۸ : در چمن حوروشان انجمنی ساخته اند

غزل شمارهٔ ۱۷۹ : دل ما را به فسون جادوی بابل نبرد

غزل شمارهٔ ۱۸۰ : ما کسی را نشناسیم که غم نشناسد

غزل شمارهٔ ۱۸۱ : مجنون تو هر دم روش تازه نسازد

غزل شمارهٔ ۱۸۲ : دلبران نی دل به ناز و عشق غافل می‌برند

غزل شمارهٔ ۱۸۳ : گر دَرِ عشق زنی تاب ملامت باید

غزل شمارهٔ ۱۸۴ : عصمت از لعل لبت گرد هوس می گردد

غزل شمارهٔ ۱۸۵ : اگر چه راه به عیب تو کس عیان نبرد

غزل شمارهٔ ۱۸۶ : تا بوی نعیم ستم از خوان تو یابند

غزل شمارهٔ ۱۸۷ : این صفا حسن و محبت ز هم اندوخته اند

غزل شمارهٔ ۱۸۸ : فتادگان سر خود را به خاک پا بخشند

غزل شمارهٔ ۱۸۹ : عزت گیتی اگر صحبت یوسف باشد

غزل شمارهٔ ۱۹۰ : خوبان که به هم گرمی بازار فروشند

غزل شمارهٔ ۱۹۱ : دلی چو مشعل حسن تو فرد می خیزد

غزل شمارهٔ ۱۹۲ : هنوز خسته دلم راه عدم می زد

غزل شمارهٔ ۱۹۳ : سراپای وجودم در محبت ، حال دل دارد

غزل شمارهٔ ۱۹۴ : گر باد شوم بر تو وزیدن نگذارند

غزل شمارهٔ ۱۹۵ : آه ازین دل کز گریبان غمی سر بر نزد

غزل شمارهٔ ۱۹۶ : گره در کام دل از بخت زبون نگشاید

غزل شمارهٔ ۱۹۷ : آن دل که به هجر تو ز آرام برآید

غزل شمارهٔ ۱۹۸ : چند بی بهره شود دیدهٔ گریانی؛ چند؟

غزل شمارهٔ ۱۹۹ : ز بوی باده دلم آب و رنگ می گیرد

غزل شمارهٔ ۲۰۰ : تا کی از لب-گهرِ آن مست تکلم ریزد

غزل شمارهٔ ۲۰۱ : آن مست ناز کز نگهش می فرو چکد

غزل شمارهٔ ۲۰۲ : دل خستگان که بستهٔ تدبیر می شوند

غزل شمارهٔ ۲۰۳ : دگر خلوت به عشرت‌خانهٔ خمّار می‌باید

غزل شمارهٔ ۲۰۴ : اهل معنی سر به صحرای درونم داده اند

غزل شمارهٔ ۲۰۵ : چه فتنه در دل آن عشوه ساز می گذرد؟

غزل شمارهٔ ۲۰۶ : کسی که رو به حریم رضا نمی آرد

غزل شمارهٔ ۲۰۷ : ز بهر داغ که مستان علاج می طلبند

غزل شمارهٔ ۲۰۸ : تا بود سراسیمه دلم در به دری بود

غزل شمارهٔ ۲۰۹ : تا به کی عمر به افسوس و جهالت برود

غزل شمارهٔ ۲۱۰ : فغان کز سینه دائم آه بی تاثیر می زاید

غزل شمارهٔ ۲۱۱ : چه مهربان به سفر شد، چه تند قهر آمد

غزل شمارهٔ ۲۱۲ : مستان عشق خانه در آتش گرفته اند

غزل شمارهٔ ۲۱۳ : تا قدم بر اثر نام و نشان خواهد بود

غزل شمارهٔ ۲۱۴ : کسی که دل به وفای تو عشوه کیش نهاد

غزل شمارهٔ ۲۱۵ : زندانی شوق تو به گلزار نگنجد

غزل شمارهٔ ۲۱۶ : کجاست فتنه که آن شوخ را سوار کند

غزل شمارهٔ ۲۱۷ : آنان که غمت مایهٔ افسانه نسازند

غزل شمارهٔ ۲۱۸ : هر چند دست و پا زدم آشفته تر شدم

غزل شمارهٔ ۲۱۹ : صد غم دمی بزاید، کانرا سبب نباشد

غزل شمارهٔ ۲۲۰ : خضر اگر بر لب کس منت آبی دارد

غزل شمارهٔ ۲۲۱ : هر زمان در فتنه خوش نامهربانی می‌شود

غزل شمارهٔ ۲۲۲ : عاقلان آدابت آموزند و رسوایت کنند

غزل شمارهٔ ۲۲۳ : طریق دلبری تو مگر پری داند

غزل شمارهٔ ۲۲۴ : هر که را نشأ غیرت به سلامت باید

غزل شمارهٔ ۲۲۵ : خرد، دارالشفا و جهل، محنت‌خانه می‌سازد

غزل شمارهٔ ۲۲۶ : حدیث عشق جان فرسا بگویید

غزل شمارهٔ ۲۲۷ : در محبت لب خشک و دل تر می خندد

غزل شمارهٔ ۲۲۸ : اهل وفا که آتش ما تیز می کنند

غزل شمارهٔ ۲۲۹ : که دست در خُمِ مِی زد، که خون ما جوشید

غزل شمارهٔ ۲۳۰ : مدعی باز ملولست و بلایی دارد

غزل شمارهٔ ۲۳۱ : کرشمه دست در آغوش نوشخند تو باد

غزل شمارهٔ ۲۳۲ : دوش در دیر مغان بودیم و کس با ما نبود

غزل شمارهٔ ۲۳۳ : روی گرمی کو که داغم باز بوی خون دهد

غزل شمارهٔ ۲۳۴ : عرض کردیم به زاهد که ریا نفروشد

غزل شمارهٔ ۲۳۵ : دارم ز زخم غمزهٔ او لذتی که بود

غزل شمارهٔ ۲۳۶ : با محبت گهر عجز و نیاز افشاند

غزل شمارهٔ ۲۳۷ : برهمن کی ره اسلام از بیم و ستم گیرد

غزل شمارهٔ ۲۳۸ : گر دل اهل حقیقت در راز افشاند

غزل شمارهٔ ۲۳۹ : آن چنان زآتش بیداد مرا می سوزد

غزل شمارهٔ ۲۴۰ : آنم که تلخی ام ز غم افزون نوشته اند

غزل شمارهٔ ۲۴۱ : چون سنگ وفا به دست گیرد

غزل شمارهٔ ۲۴۲ : آن را که مراد حال باشد

غزل شمارهٔ ۲۴۳ : نگرفتم از تو جامی، سرم این خمار دارد

غزل شمارهٔ ۲۴۴ : از دیده ام کدام نفس خون نمی رود

غزل شمارهٔ ۲۴۵ : مرا چو شب هجر اضطراب بگدازد

غزل شمارهٔ ۲۴۶ : هر چه بگزیدم از آن کیش برهمن به بود

غزل شمارهٔ ۲۴۷ : هم نوای بلبل و هم صوت زاغم می گزد

غزل شمارهٔ ۲۴۸ : مقیم کعبه که عیب شرابخانه کند

غزل شمارهٔ ۲۴۹ : نسیم صبح چو برگ سمن فروریزد

غزل شمارهٔ ۲۵۰ : آن کو چو من از عشق پریشان ننشیند

غزل شمارهٔ ۲۵۱ : کسی می طربم در ایاغ می ریزد

غزل شمارهٔ ۲۵۲ : ز روی آتش سوزان اگر خاشاک می روید

غزل شمارهٔ ۲۵۳ : غم تو نیست، به عیش جهان که پردازد

غزل شمارهٔ ۲۵۴ : دم مردن ز شوق آن که یار دلنواز آید

غزل شمارهٔ ۲۵۵ : گر به خواب اجلم دیدهٔ جان گرم نشد

غزل شمارهٔ ۲۵۶ : نغمه ای کز ره تاثیر به شیون نکشد

غزل شمارهٔ ۲۵۷ : جان ز شوق لبت شکر خاید

غزل شمارهٔ ۲۵۸ : کو شورشی که صحبت شادی به هم خورد

غزل شمارهٔ ۲۵۹ : به یادم هرگز آن نخل قد موزون نمی آید

غزل شمارهٔ ۲۶۰ : هر که حرصش گام زد، کامش روا هرگز نشد

غزل شمارهٔ ۲۶۱ : ز شهر دل به گوشم هر نفس فریاد می آید

غزل شمارهٔ ۲۶۲ : مرا ز غمکدهٔ سینه داغ می روید

غزل شمارهٔ ۲۶۳ : جماعتی که به ناموس ونام می گفتند

غزل شمارهٔ ۲۶۴ : کسی کو در تب عشق تو نبض خویشتن گیرد

غزل شمارهٔ ۲۶۵ : اهل معنی دوش بر دوش عقولم دیده اند

غزل شمارهٔ ۲۶۶ : اهل همت لب از دعا بستند

غزل شمارهٔ ۲۶۷ : ز ننگ عافیت بازم دل شرمنده می سوزد

غزل شمارهٔ ۲۶۸ : چه پرسی ام که به جانت هوای ما چه کند

غزل شمارهٔ ۲۶۹ : زاهد بتکدهٔ عشق هراسان نرود

غزل شمارهٔ ۲۷۰ : کاش آن کسان که منعم از آن تند خو کنند

غزل شمارهٔ ۲۷۱ : دل خانه در این عالم ویرانه نگیرد

غزل شمارهٔ ۲۷۲ : هر کس که در بهار به صحرا برون رود

غزل شمارهٔ ۲۷۳ : خوبان شهر بین که در این مسکن من اند

غزل شمارهٔ ۲۷۴ : گر خدا یار دلنواز نداد

غزل شمارهٔ ۲۷۵ : خوش آن که حیرتم از جلوهٔ جمال تو باشد

غزل شمارهٔ ۲۷۶ : ز چشمم آب حسرت می تراود

غزل شمارهٔ ۲۷۷ : بیا که در چمن انتظار آب نماند

غزل شمارهٔ ۲۷۸ : دلم در عاشقی با زخم زهر آلود می گردد

غزل شمارهٔ ۲۷۹ : هر جا که هست او غمزه زن، آن غمزه آیین می برد

غزل شمارهٔ ۲۸۰ : تشته لب رفتم به جنت ، چشمهٔ کوثر نبود

غزل شمارهٔ ۲۸۱ : بنازم شیشهٔ می را ، که خوش مستانه می گرید

غزل شمارهٔ ۲۸۲ : به لحد چگونه زین غم، دلم آرمیده باشد

غزل شمارهٔ ۲۸۳ : عشق کو کز دل و دین نام و نشان گم باشد

غزل شمارهٔ ۲۸۴ : ز صوت بلبل اندر بوستان فرزانه می گرید

غزل شمارهٔ ۲۸۵ : فلک سای و غم صهبا،کسی هشیار کی ماند

غزل شمارهٔ ۲۸۶ : گفتگو عین صداع است ، ار چه سر گوشی بود

غزل شمارهٔ ۲۸۷ : بیار باده که جانم دمی ز ناله بر آید

غزل شمارهٔ ۲۸۸ : کسی به دور محبت خمار خم نکشد

غزل شمارهٔ ۲۸۹ : بهشت خاص شما زاهدان، نماز کنید

غزل شمارهٔ ۲۹۰ : به رغم توبهٔ من چون لبت پیاله بنوشد

غزل شمارهٔ ۲۹۱ : دلم ز گوشهٔ گلخن به طوف باغ آمد

غزل شمارهٔ ۲۹۲ : مگر لب تو قرین شراب می گردد

غزل شمارهٔ ۲۹۳ : برهمن کیشم، که صدقم طعنه بر اصحاب زد

غزل شمارهٔ ۲۹۴ : از پی صید دگر، تا بجهاندی سمند

غزل شمارهٔ ۲۹۵ : دوش از پیش نظر، چون غمش از دل برود

غزل شمارهٔ ۲۹۶ : گر محبت حمله بر ناموس کفار آورد

غزل شمارهٔ ۲۹۷ : دوش دل آرایش بزمش تمنا کرده بود

غزل شمارهٔ ۲۹۸ : ای گریه ریزشی، که بلا کم نمی شود

غزل شمارهٔ ۲۹۹ : کدام لحظه دلم گرد غم نمی گردد

غزل شمارهٔ ۳۰۰ : دودی ز دل برآمد و خون جوش می زند

غزل شمارهٔ ۳۰۱ : بسی در کوفتم تا یک خبر از می فروش آمد

غزل شمارهٔ ۳۰۲ : دل مراد به گرد حصول می گردد

غزل شمارهٔ ۳۰۳ : دل بشد فرزانه و عقل از فسون دلگیر شد

غزل شمارهٔ ۳۰۴ : اگر ز کاوش مژگان او دلم خون شد

غزل شمارهٔ ۳۰۵ : ترسم از اهل ورع، شوق شرابم بکشند

غزل شمارهٔ ۳۰۶ : باز شاهین امیدم اوج پروازی کند

غزل شمارهٔ ۳۰۷ : چو مرغ سدره که در آشیان بیاساید

غزل شمارهٔ ۳۰۸ : آواره دلی کو روش خیر نداند

غزل شمارهٔ ۳۰۹ : به حکم عشق چو بر اهل صدق ره گیرند

غزل شمارهٔ ۳۱۰ : عیدی چنین، که زاهد، اندوه دین ندارد

غزل شمارهٔ ۳۱۱ : آنجا که بخت بد به تقاضا غلو کند

غزل شمارهٔ ۳۱۲ : آن طره چون علم به سر دوش می زند

غزل شمارهٔ ۳۱۳ : در ره سودای او، فرزانه در خون می رود

غزل شمارهٔ ۳۱۴ : به جهان چه کار سازم، که به ساختن نیرزد

غزل شمارهٔ ۳۱۵ : کسی کز فقر جوید کام، درویش کی ماند

غزل شمارهٔ ۳۱۶ : لب حرف شفا گفت، دلِ سوخته تب کرد

غزل شمارهٔ ۳۱۷ : مست عشق تو که میدان طلب از شیر شود

غزل شمارهٔ ۳۱۸ : غم چو شبخون می زند، هان دوستان لشگر کنید

غزل شمارهٔ ۳۱۹ : دگر دلم ز می تازه مست می گردد

غزل شمارهٔ ۳۲۰ : یاران به روز حادثه برق جهان شوند

غزل شمارهٔ ۳۲۱ : هرکس به روز نیک مرا غمگسار شد

غزل شمارهٔ ۳۲۲ : کو عشق کاز شمایل عقلم جنون چکد

غزل شمارهٔ ۳۲۳ : به داغ کفر و دین در کوچه و بازار می باید

غزل شمارهٔ ۳۲۴ : ز فتنه ای دل و جانم به ناله بر دستند

غزل شمارهٔ ۳۲۵ : کسی میوهٔ غم ز باغم نَخُورد

غزل شمارهٔ ۳۲۶ : کنون که دیده خریدیم، باغ ها گم شد

غزل شمارهٔ ۳۲۷ : تا چند به زنجیر خرد بند توان بود

غزل شمارهٔ ۳۲۸ : چون با من در سخن آن لعل آتشناک خواهد شد

غزل شمارهٔ ۳۲۹ : در ملک عشق هر که شهیدش نمی کنند

غزل شمارهٔ ۳۳۰ : به جان خسته ندانیم که آن بلا چه کند

غزل شمارهٔ ۳۳۱ : دوش کز عشق تو، دل عیب سلامت می کرد

غزل شمارهٔ ۳۳۲ : به باغ عشق تذرو طرب حزین میرد

غزل شمارهٔ ۳۳۳ : چنانکه در چمن روضه خس نمی گنجد

غزل شمارهٔ ۳۳۴ : گر نیم قطره ز دهان سبو چکد

غزل شمارهٔ ۳۳۵ : سرم ز وصل نهانی بلند خواهد شد

غزل شمارهٔ ۳۳۶ : از مرگ من آن عشوه نما را که خبر کرد

غزل شمارهٔ ۳۳۷ : گَرَم دعای مَلَک خاک رهگذر باشد

غزل شمارهٔ ۳۳۸ : بگو که نغمه سرایان عشق خاموشند

غزل شمارهٔ ۳۳۹ : به کیش اهل وفا مدعا نمی گنجد

غزل شمارهٔ ۳۴۰ : حیف است که دستی به نمکدان تو یابند

غزل شمارهٔ ۳۴۱ : بیا ای بخت سرگردان نشینید

غزل شمارهٔ ۳۴۲ : ز کوی عشق مَلَک دل‌شکسته می‌آید

غزل شمارهٔ ۳۴۳ : گشود زلف معنبر شمال، تا چه کند

غزل شمارهٔ ۳۴۴ : هر جا که مست و غمزه زن، آن عشوه آئین می رود

غزل شمارهٔ ۳۴۵ : بازم به طوف کعبه احرام تازه شد

غزل شمارهٔ ۳۴۶ : گشتم اندر دل خوبان، همه خوبان خودند

غزل شمارهٔ ۳۴۷ : خوشا کسی دم آب بی شراب نخورد

غزل شمارهٔ ۳۴۸ : کسی به دیدهٔ ناموس خار می آید

غزل شمارهٔ ۳۴۹ : شبی که در قدم وصل یار می‌گذرد

غزل شمارهٔ ۳۵۰ : عاشقان گر به دل از دوست غباری دارند

غزل شمارهٔ ۳۵۱ : آن کس که مرا با دل غمناک بر آورد

غزل شمارهٔ ۳۵۲ : هوشم به نگاهی برد، جانانه چنین باید

غزل شمارهٔ ۳۵۳ : کی دلم شاد از می ناب و نوای نی شود

غزل شمارهٔ ۳۵۴ : دلی کز حسن آن گل، در نظر گلزارها دارد

غزل شمارهٔ ۳۵۵ : جان به یاد لبت، شکر خاید

غزل شمارهٔ ۳۵۶ : کسی که از اِلم عشق بی دماغ شود

غزل شمارهٔ ۳۵۷ : چه گرمی است که در سر شراب می سوزد

غزل شمارهٔ ۳۵۸ : معلوم کز ترشح اشکی چه کم شود

غزل شمارهٔ ۳۵۹ : آن که در راه طلب ماند و پایی نکشد

غزل شمارهٔ ۳۶۰ : وعظ من گرد فشانندهٔ عصیان نشود

غزل شمارهٔ ۳۶۱ : آنان که وصف تو تقریر می‌کنند

غزل شمارهٔ ۳۶۲ : بیا که نغمه گشایان نفس به نی بستند

غزل شمارهٔ ۳۶۳ : مجنون که عیشش از غم لیلی شود لذیذ

غزل شمارهٔ ۳۶۴ : گر مرد وفایی ره بازار الم گیر

غزل شمارهٔ ۳۶۵ : شراب یاس به جام و سبوی ما بگذار

غزل شمارهٔ ۳۶۶ : چگونه سوز غم او دهم به سوز دگر

غزل شمارهٔ ۳۶۷ : جان غمگین مفروش و دل خشنود مخر

غزل شمارهٔ ۳۶۸ : باد دی گو ورق لاله و شمشاد ببر

غزل شمارهٔ ۳۶۹ : به لب آرام گیر ای جان غمگین یک دمی دیگر

غزل شمارهٔ ۳۷۰ : برو ای غم خبری از دل آواره بیار

غزل شمارهٔ ۳۷۱ : همین معامله ما را بس است با زنار

غزل شمارهٔ ۳۷۲ : العطش ای عشق، تلخ آبی به خاک ما بریز

غزل شمارهٔ ۳۷۳ : جان رفت و سوزد از تو دل ناتوان هنوز

غزل شمارهٔ ۳۷۴ : ای دل ز شوق آن مه نامهربان بسوز

غزل شمارهٔ ۳۷۵ : مده تسلی ام از صلحِ بیم دار هنوز

غزل شمارهٔ ۳۷۶ : مُردم و دارد جمال او دلم روشن هنوز

غزل شمارهٔ ۳۷۷ : داغ داغم کرد یأس و طالب کامم هنوز

غزل شمارهٔ ۳۷۸ : دیده ام پژمرده و حیران گل رویم هنوز

غزل شمارهٔ ۳۷۹ : حاشا که برق حسن بود عشق خانه سوز

غزل شمارهٔ ۳۸۰ : نگویمت بنشین در قدح شراب انداز

غزل شمارهٔ ۳۸۱ : بزم وصلت دیده ام، آن زهر در جام است و بس

غزل شمارهٔ ۳۸۲ : کونین مست و بادهٔ نابی ندیده کس

غزل شمارهٔ ۳۸۳ : چون آمد جان به لب، زانگونه شد محو تماشایش

غزل شمارهٔ ۳۸۴ : گفتم نکنم ز کین فراموش

غزل شمارهٔ ۳۸۵ : امشبم کشت غمت، عشرت فردای تو خوش

غزل شمارهٔ ۳۸۶ : کی دل به جهان بنگرد و ناز و نعیمش

غزل شمارهٔ ۳۸۷ : به گوش صبر دلا نالهٔ شبانه مکش

غزل شمارهٔ ۳۸۸ : آن گه که تو باشی در مردن نگرانش

غزل شمارهٔ ۳۸۹ : منم که می کنم از درد بی کرانهٔ خویش

غزل شمارهٔ ۳۹۰ : کجاست نشتر مژگان دوست تا دل ریش

غزل شمارهٔ ۳۹۱ : ملک به سهو نویسد چو نامهٔ ستمش

غزل شمارهٔ ۳۹۲ : چون ز چشمم رود آن خون که زند بر دل خویش

غزل شمارهٔ ۳۹۳ : میل دارم کز می غم در بهشت آیم به هوش

غزل شمارهٔ ۳۹۴ : تا برده‌ام به مدرسهٔ عشق رخت خویش

غزل شمارهٔ ۳۹۵ : پا به دامن درکش ای دل و ز جهان ذلت مکش

غزل شمارهٔ ۳۹۶ : شهید او که بود آب و رنگ یاقوتش

غزل شمارهٔ ۳۹۷ : دوش در صومعه آمد صنم باده فروش

غزل شمارهٔ ۳۹۸ : تا کی از گریه توان منع دو چشم تر خویش

غزل شمارهٔ ۳۹۹ : درمانده ام به صحبت امید و بیم خویش

غزل شمارهٔ ۴۰۰ : بحمدالله که جان دادم بدان تلخی ز بیدادش

غزل شمارهٔ ۴۰۱ : از یاد برده ام روش مهر و کین خویش

غزل شمارهٔ ۴۰۲ : جان می رود ای اشک ز دنباله روان باش

غزل شمارهٔ ۴۰۳ : هر که از خون ریز من آلوده گردد دامنش

غزل شمارهٔ ۴۰۴ : گر چشانی به ملک چاشنی صحبت خویش

غزل شمارهٔ ۴۰۵ : در دل شکنی آفت صرف است نگاهش

غزل شمارهٔ ۴۰۶ : رفتم که بشکنم به ملامت سبوی خویش

غزل شمارهٔ ۴۰۷ : از بس که بود جان، دم رفتن نگرانش

غزل شمارهٔ ۴۰۸ : از سخن شهد ناب می چکدش

غزل شمارهٔ ۴۰۹ : به عمرها ننهم پا برون ز خانهٔ خویش

غزل شمارهٔ ۴۱۰ : دلی دارم که می جوشد ز هر مو چشمهٔ خونش

غزل شمارهٔ ۴۱۱ : چو تیر از دل کشم کو شربتی از لعل خندانش

غزل شمارهٔ ۴۱۲ : صنم می‌گوی و در بتخانه می‌رقص

غزل شمارهٔ ۴۱۳ : فصل بهار است و شُکر نسیم بهار فرض

غزل شمارهٔ ۴۱۴ : گر بگویم ز نظر یار نهان است، غلط

غزل شمارهٔ ۴۱۵ : اگر تو خنده کنی از گل و شراب چه حظ

غزل شمارهٔ ۴۱۶ : باز این منم به صد دل خشنود در سماع

غزل شمارهٔ ۴۱۷ : چنین که آمده منظور لطف شاه چراغ

غزل شمارهٔ ۴۱۸ : باز به میدان ما، فوج بلا بسته صف

غزل شمارهٔ ۴۱۹ : غم می گزد لب من، من می گزم لب عشق

غزل شمارهٔ ۴۲۰ : این زخم های کاری، بر مغز جان مبارک

غزل شمارهٔ ۴۲۱ : صد مُهر می نهم به لب گفت و گوی دل

غزل شمارهٔ ۴۲۲ : دردی که به افسانه و افسون رود از دل

غزل شمارهٔ ۴۲۳ : تنها نشین گوشهٔ غمخانهٔ خودیم

غزل شمارهٔ ۴۲۴ : همت ای یاران که در دفع هوس رو می کنم

غزل شمارهٔ ۴۲۵ : ما گریبان دل از گل های غم پر کرده ایم

غزل شمارهٔ ۴۲۶ : کعبه بی ذوق است و یاران را وداعی می کنیم

غزل شمارهٔ ۴۲۷ : آن شکارم کز بر تیر سنان می رویدم

غزل شمارهٔ ۴۲۸ : منم که پارهٔ دل در دهان غم دارم

غزل شمارهٔ ۴۲۹ : بیا ای درد کز راحت رمیدن آرزو دارم

غزل شمارهٔ ۴۳۰ : رفتیم و با غمت دل پر خون گذاشتیم

غزل شمارهٔ ۴۳۱ : منم که بهر دل اسباب داغ می دزدم

غزل شمارهٔ ۴۳۲ : ما دست دل ز چشمهٔ بهبود شسته ایم

غزل شمارهٔ ۴۳۳ : از بس که روی گرم به هر سو گذاشتیم

غزل شمارهٔ ۴۳۴ : از مردن دشوار من است آن مژه پر نم

غزل شمارهٔ ۴۳۵ : از دل این شعله چو داغ صنم افروخته ایم

غزل شمارهٔ ۴۳۶ : منم کز بادهٔ عشرت خروشیدن نمی‌دانم

غزل شمارهٔ ۴۳۷ : حال ما بنگر که آهوی حرم گم کرده ایم

غزل شمارهٔ ۴۳۸ : ز معموری به تنگم، جز دل ویران نمی خواهم

غزل شمارهٔ ۴۳۹ : هر چه با او گویم، از مردم دگرگون بشنوم

غزل شمارهٔ ۴۴۰ : هرگز دل کس را به گناهی نشکستیم

غزل شمارهٔ ۴۴۱ : وقت آن است که افیون به شراب اندازیم

غزل شمارهٔ ۴۴۲ : چند از این ششدر غم فال گشادی بزنیم

غزل شمارهٔ ۴۴۳ : ما ره نشین مردم دیدار دوستیم

غزل شمارهٔ ۴۴۴ : باز آ که به ذوق الم آشنا شویم

غزل شمارهٔ ۴۴۵ : قدح دمید لبالب، خراب گو شده باشم

غزل شمارهٔ ۴۴۶ : به سهو ار توبه از می کردم و دیر مغان بستم

غزل شمارهٔ ۴۴۷ : دل به دست و پای کوبان از حرم بگریختم

غزل شمارهٔ ۴۴۸ : گلی ناچیده بویی ناکشیده زین چمن رفتم

غزل شمارهٔ ۴۴۹ : ما دل به جان خریده و بر باد داده ایم

غزل شمارهٔ ۴۵۰ : به شرح غم نفس را ریش کردیم

غزل شمارهٔ ۴۵۱ : عمر در شعر به سر کرده و در باخته ام

غزل شمارهٔ ۴۵۲ : ما لذت فقریم، سخا را نشناسیم

غزل شمارهٔ ۴۵۳ : دل و جان بردگی بودند و من افسانه شان کردم

غزل شمارهٔ ۴۵۴ : از شش جهتم شکوه زند موج خموشم

غزل شمارهٔ ۴۵۵ : ز بی دردی به امید اجل در عشق مرهونم

غزل شمارهٔ ۴۵۶ : چه غم ز رفتن این است، می کشد اینم

غزل شمارهٔ ۴۵۷ : صد پردهٔ تصور باطل شکافتیم

غزل شمارهٔ ۴۵۸ : خوش آن جهان چو من از داغ دل کباب شوم

غزل شمارهٔ ۴۵۹ : چون خیالت گذر آرد به در مسکن چشم

غزل شمارهٔ ۴۶۰ : ما نقد را ز جمله به غماز داده ایم

غزل شمارهٔ ۴۶۱ : صد شکر کز حلاوت هستی گذشته ایم

غزل شمارهٔ ۴۶۲ : چو لاله گون شوی از باده، در چمن مستم

غزل شمارهٔ ۴۶۳ : ماتشنگی به دجله و جیحون نمی دهیم

غزل شمارهٔ ۴۶۴ : گاهی مصیبت خود، گاهی ملال مردم

غزل شمارهٔ ۴۶۵ : با دل چو گویم حرف او، طوفان فریادش کنم

غزل شمارهٔ ۴۶۶ : چند بر بستر از آن چشم فسون ساز افتم

غزل شمارهٔ ۴۶۷ : دل در شکن طرهٔ دلبند شکستیم

غزل شمارهٔ ۴۶۸ : هرگز گله از دوست به محرم نفروشم

غزل شمارهٔ ۴۶۹ : ای ساقی بلا ز شراب تو سوختیم

غزل شمارهٔ ۴۷۰ : زخمی شوق توام، سینهٔ جوشان دارم

غزل شمارهٔ ۴۷۱ : کسی کو دلگشا ماند، دلش چون سنگ می بینم

غزل شمارهٔ ۴۷۲ : تا نام جمال یار بردیم

غزل شمارهٔ ۴۷۳ : از آن ز بادهٔ شوق تو هوش جان دزدم

غزل شمارهٔ ۴۷۴ : دردا که فاش در غم جانانه سوختیم

غزل شمارهٔ ۴۷۵ : هر که را دشمن شوم بر عیب خود محرم کنم

غزل شمارهٔ ۴۷۶ : به کوی صید بندان، دوش چون فریاد می کردم

غزل شمارهٔ ۴۷۷ : من کینه را به مهر خریدار نیستم

غزل شمارهٔ ۴۷۸ : عفوت آوردم، دل شرمنده را آتش زدم

غزل شمارهٔ ۴۷۹ : از باغ جهان رَخت ببستیم و گذشتیم

غزل شمارهٔ ۴۸۰ : کو عشق که در غمزدگی نام برآرم

غزل شمارهٔ ۴۸۱ : دلی از نقشبندی های عشق آزاد می خواهم

غزل شمارهٔ ۴۸۲ : منم که آب گل و رنگ لاله می طلبم

غزل شمارهٔ ۴۸۳ : دل کز لبت چغانه به گوشش نمی زنم

غزل شمارهٔ ۴۸۴ : تا به کی همره اندیشهٔ باطل باشم

غزل شمارهٔ ۴۸۵ : تا کی دهم به دست تماشا زمام چشم

غزل شمارهٔ ۴۸۶ : از دل غم او دریغ داریم

غزل شمارهٔ ۴۸۷ : هر چند بی غمانه به مسکن فتاده ایم

غزل شمارهٔ ۴۸۸ : تنها نه دلق خود به می ناب شسته ایم

غزل شمارهٔ ۴۸۹ : نشسته بر سر گنج به فقر مشهورم

غزل شمارهٔ ۴۹۰ : بس که درد عالمی در عشق تنها می کشم

غزل شمارهٔ ۴۹۱ : تا کی به حرم تشنه لب و مضمحل افتم

غزل شمارهٔ ۴۹۲ : نالنده ام ز درد مگر بلبلم

غزل شمارهٔ ۴۹۳ : زین بزم نه این بار بر آشفتم و رفتم

غزل شمارهٔ ۴۹۴ : خانه زاد محنتیم، آسودگی کم دیده ایم

غزل شمارهٔ ۴۹۵ : شهید وصلم و سیراب تر ز یاقوتم

غزل شمارهٔ ۴۹۶ : خوش آن مستی که باشد دوست پند آموز و دشمن هم

غزل شمارهٔ ۴۹۷ : چه دور است این که نفع از گردش گردون نمی بینم

غزل شمارهٔ ۴۹۸ : می‌فروشم راحت و عشق ستمگر می‌خرم

غزل شمارهٔ ۴۹۹ : ساغر ز دست مردم آزاده چون کشیم

غزل شمارهٔ ۵۰۰ : از گریه های بیهده سر تا به پا ترم

غزل شمارهٔ ۵۰۱ : چون زخم تازه دوخته ز خون لبالبم

غزل شمارهٔ ۵۰۲ : ما جام درد با دف و نی کم کشیده ایم

غزل شمارهٔ ۵۰۳ : هر متاع فتنه کز عشق ستمگر می خرم

غزل شمارهٔ ۵۰۴ : چند چو جو خوری، در پی آبرو روم

غزل شمارهٔ ۵۰۵ : مستیی کو که خرد را ز جنون دل شکنیم

غزل شمارهٔ ۵۰۶ : بردیم ز کویش، دم سردی و گذشتیم

غزل شمارهٔ ۵۰۷ : نیشی گرفته سینهٔ خویش ریش می کنیم

غزل شمارهٔ ۵۰۸ : مستم دگر این بیخودی از بوی که دارم

غزل شمارهٔ ۵۰۹ : منم که پارهٔ غم در دهان غم دارم

غزل شمارهٔ ۵۱۰ : به لب داغ چو با خنده به مرهم زده ایم

غزل شمارهٔ ۵۱۱ : دلی داریم و ما جمعی پریشان از غم اوییم

غزل شمارهٔ ۵۱۲ : باز می خواهم که شوخ دل ربایی خوش کنم

غزل شمارهٔ ۵۱۳ : در آتش آمدیم و فعانی نداشتیم

غزل شمارهٔ ۵۱۴ : ز من نبوده فغانی که دوش می کردم

غزل شمارهٔ ۵۱۵ : دل ر ا چه می دهی که به دارالشفا بریم

غزل شمارهٔ ۵۱۶ : چند از این بند غمت فال گشادی بزنیم

غزل شمارهٔ ۵۱۷ : گر نه خود را بیخود از جام جنون می ساختم

غزل شمارهٔ ۵۱۸ : پیش بردم در قمار عشق جانان باختن

غزل شمارهٔ ۵۱۹ : خوش آن ساعت که می رفتی و طاقت می رمید از من

غزل شمارهٔ ۵۲۰ : به چه رو به جلوه آید، طلب نیازمندان

غزل شمارهٔ ۵۲۱ : دانی که چیست مصلحت ما؟ گریستن

غزل شمارهٔ ۵۲۲ : دلا رنجی ببر، کز دردمندان می توان بودن

غزل شمارهٔ ۵۲۳ : خوش در خور است، حسرت تو با گریستن

غزل شمارهٔ ۵۲۴ : میرم ز هجر و گویم، یا رب به حسرت من

غزل شمارهٔ ۵۲۵ : بوستان پژمرده گردد، از دل ناشاد من

غزل شمارهٔ ۵۲۶ : نام حسنت چون برم، بر آسمان آید گران

غزل شمارهٔ ۵۲۷ : نه رو از ناز می تابد، گه نظاره ماه من

غزل شمارهٔ ۵۲۸ : تا تیغ به کف یابی، بر نفس دو دستی زن

غزل شمارهٔ ۵۲۹ : بیار شیشهٔ می، بر گل و کلاه فشان

غزل شمارهٔ ۵۳۰ : ای گریه، خون دل به کنار هوس مکن

غزل شمارهٔ ۵۳۱ : هنگام و دم نزغ، خراب نقس است این

غزل شمارهٔ ۵۳۲ : میان دعا بر دل شب مزن

غزل شمارهٔ ۵۳۳ : ز خونم روی میدان تازه گردان

غزل شمارهٔ ۵۳۴ : کو می شوقی که دل مست جنون آید برون

غزل شمارهٔ ۵۳۵ : ساقی بیا و دامن گل بر سبو فشان

غزل شمارهٔ ۵۳۶ : تو ای زاهد برو افسانهٔ باغ ارم بشنو

غزل شمارهٔ ۵۳۷ : ز چشم من مجوش ای گریه هنگام وصال او

غزل شمارهٔ ۵۳۸ : مسازم نا امید از خود، چو گشتم مبتلای تو

غزل شمارهٔ ۵۳۹ : تا به خون ریزیم اشارت ها نمود ابروی او

غزل شمارهٔ ۵۴۰ : اینک رسید وعده، گشاد نقاب کو

غزل شمارهٔ ۵۴۱ : صنمی که غمزهٔ او، به صف بلا نشسته

غزل شمارهٔ ۵۴۲ : خیز و شراب حیرتم، زان قد جلوه ساز ده

غزل شمارهٔ ۵۴۳ : ساغر لب ریز وصل، بر کف مشتاق نه

غزل شمارهٔ ۵۴۴ : عاشقی دکان رسوایی به شهر و کو منه

غزل شمارهٔ ۵۴۵ : شب نشد از تاب تب پیرهن آتشکده

غزل شمارهٔ ۵۴۶ : جانم ز سینه بر زه دامان بر آمده

غزل شمارهٔ ۵۴۷ : به کشتن من عاجز شتاب، یعنی چه

غزل شمارهٔ ۵۴۸ : نه بی موجب به خاکم، از سم اسبش، نشان مانده

غزل شمارهٔ ۵۴۹ : بانگ ما کبک است، خرمن را به خرمن باز ده

غزل شمارهٔ ۵۵۰ : از سفر می آیی و تاراج عزت کرده ای

غزل شمارهٔ ۵۵۱ : ای که سر تا قدمم را به جنون داشته ای

غزل شمارهٔ ۵۵۲ : تا مژدهٔ زخم دگر، دامن کش جان کرده ای

غزل شمارهٔ ۵۵۳ : ای عشق خوش تهیهٔ لذات کرده ای

غزل شمارهٔ ۵۵۴ : ای نه فلک ز خوشهٔ صنع تو دانه‌ای

غزل شمارهٔ ۵۵۵ : بشتاب در راه طلب، بگذر ز هر آسودنی

غزل شمارهٔ ۵۵۶ : بهار رفت و نکردیم عزم جای خوشی

غزل شمارهٔ ۵۵۷ : اگر آرایش از دکانچهٔ ناموس بستانی

غزل شمارهٔ ۵۵۸ : تا بدانی که دوستدار کشی

غزل شمارهٔ ۵۵۹ : من صید غم عشوه نمایی که تو باشی

غزل شمارهٔ ۵۶۰ : نه شکیب توبه از می، نه ادب ز ما به مستی

غزل شمارهٔ ۵۶۱ : گمان دارم که این درد و تحمل می کند کاری

غزل شمارهٔ ۵۶۲ : چندم ای نالهٔ سحر بکُشی

غزل شمارهٔ ۵۶۳ : تا خون نخوری چاشنی درد ندانی

غزل شمارهٔ ۵۶۴ : باز از شراب فتنه خرابم نمی کنی

غزل شمارهٔ ۵۶۵ : به شمعی کو صبا کرده به خلوت، خانه‌ای داری

غزل شمارهٔ ۵۶۶ : صنم گفتم دلا جان تازه کردی

غزل شمارهٔ ۵۶۷ : امشب که به سر شراب داری

غزل شمارهٔ ۵۶۸ : تا در قدحم بادهٔ امید نیابی

غزل شمارهٔ ۵۶۹ : با گلهٔ دوستان هست حلاوت بسی

غزل شمارهٔ ۵۷۰ : نه از غربت اندر وطن می روی

غزل شمارهٔ ۵۷۱ : خوش آن گرمی ز شمع وصل مهرافروزتر باشی

غزل شمارهٔ ۵۷۲ : سبک بران چو از این بی‌قرار می‌گذری

غزل شمارهٔ ۵۷۳ : َبه امید عذر خواهان ز نیاز عذر خواهی

غزل شمارهٔ ۱

امید عیش کجا و دل خراب کجا

هوای باغ کجا، طائر کباب کجا

به می نشاط جوانی به دست نتوان کرد

سرور باده کجا، نشئهٔ شباب کجا

به ذوق کلبهٔ رندان کجاست خلوت شیخ

حریم کعبهٔ خلوت کجا، شراب کجا

بلای دیده و دل را ز پی شتابانم

کسی نگویدم ای خان‌ومان خراب کجا

بلندهمتی ذره داغ می‌کندم

وگرنه ذره کجا، مهر آفتاب کجا

نوای عشق ابد می‌سرود عرفی دوش

کجاست مطرب و آهنگ این رباب کجا

غزل شمارهٔ ۲

کوی عشق است و همه دانه و دام است اینجا

جلوهٔ مردم آزاده حرام است اینجا

هرکه بگذشت در این کوی به بند افتاده‌ست

طائر بی قفس و دام کدام است اینجا

آن‌که هر گام بلغزید در این کوی برفت

صنعت راهروان لغزش گام است اینجا

عشرت بزم تو زآن است که محنت بر ماست

صبح آن ناحیه وقتی‌ست که شام است اینجا

برو از عشق مچین معرکه ای شیخ حرم

طفل را شیوهٔ بازیچه حرام است اینجا

شوق موسی چه که آن مه چو برآید بر بام

مشعل طور کمندافکن بام است اینجا

در حرم ذکر بتی دیرنشین خاص من است

للَّه الحمد که این زمزمه عام است اینجا

عشق بنشست ز پا در ره جویایی قرب

زاغ اندیشه همان کبک خرام است اینجا

سرّ تقدیر در آن نشئه رسد شحنه به گوش

سر این مسئله نگشای که خام است اینجا

عرفی از هر دو جهان می‌رمد الا در دوست

همه‌جا وحشی از آن است که رام است اینجا

غزل شمارهٔ ۳

به دیر آی از حرم صوفی که می برقع گشود اینجا

از آنجا آن‌که می‌جویی به می‌خواران نمود اینجا

به جان رنگی که اینجا در دل اسلامیان بینی

مغان را نیز بود اما صفای می زدود اینجا

محبت شمع بزم قدس و ما پروانهٔ بیرون

چه حال است این نمی‌دانم چراغ آنجا و دود اینجا

بیا در زمرهٔ رندان به بی‌باکی و می درکش

که بدمستی نمی‌داند به‌جز فریاد عود اینجا

به هر سو می‌روم بوی چراغ کشته می‌آید

مگر وقتی مزار کشتگان عشق بود اینجا

نوای نغمهٔ منصور، عرفی، نغز می‌دانی

ولی تن زن که خاموش‌اند ارباب شهود اینجا

غزل شمارهٔ ۴

به گاه جلوه از آن ماه روی زیبا را

که جان ز شرم نماید ز آستین ما را

نظر به حال دل آن پر غرود نگشاید

که سیر دیده نبیند متاع یغما را

امید مغفرتت بس مرا که هم امروز

که می کشد غمت انتقام فردا را

به این جمال چو آیی برون به معجز عشق

ز کام خلق برم لذت تماشا را

لبت به خنده مرا می کشد، چه بد بختم

که داده خوی اجل، بخت من مسیحا را

چو یوسفم گذرد در بهشت بر صف حور

نشان دهم به تو هر گام صد زلیخا را

اگر اجازت عرفی اشاره فرماید

تهی کنم ز گهر گنج رمز ایما را

غزل شمارهٔ ۵

می کش و مست عشوه کن، نرگس می پرست را

میکده ی کرشمه کن، گوشه ی چشم مست را

آمده فوج تازه ای ، جمله شهادت آرزو

خیز و شراب و دشنه ده ،غمزه ی تیز مست را

خیز و سماع شوق کن، چند به حکم عافیت

در شکنی به گوش دل، زمزمه ی الست را

زلف شکن فروش را ، بر دل من متاع کش

یاد زمانه ده ز نو، قاعده ی شکست را

گرم زیارت حرم، گشت ز بیخودی ، ولی

یا صنم است بر زبان، عرفی بت پرست را

غزل شمارهٔ ۶

در نو بهار باده ننوشد کسی چرا

می در پیاله زهد فروشد کسی چرا

مرغان چنین به شوق و بهاران چنین به ذوق

همراه بلبلان نخروشد کسی چرا

سر رشته ی معامله در دست قسمت است

با دشمنان به مهر بجوشد کسی چرا

صد دشمنم به خون به حل و تشنه دوست هم

این بی خمار باده ننوشد کسی چرا

چون دمبدم عنایت توفیق ممکن است

در تنگنای نزع نکوشد کسی چرا

هم دوستی است عرفی و هم رفع دشمنی

عیب غنیم دوست بپوشد کسی چرا

غزل شمارهٔ ۷

خیز و به جلوه آب ده، سرو چمن تراز را

آب و هوا ز باده کن، باغچه ی نیاز را

صورت حال چون شود، بر تو عیان که همچو سرو

ناز تو جنبش از قلم ، چهره گشای راز را

آه که طبل جنگ و آن گه به گاه آشتی

چاشنی ستم دهد، لطف الم گداز را

تا حرم فرشتگان از دل و دین تهی شود

رخصت جلوه ای بده، حجله نشین ناز را

ای که گشود چشم جان ، در طلب حقیقتی

طرف نقاب بر فکن ، پردگی حجاز را

شربت ناز را کند، تلخ به کام دلبران

عرفی اگر بیان کند، چاشنی نیاز را

غزل شمارهٔ ۸

گرفتم آن که در خواب کردم پاسبانش را

ادب کی می گذارد تا ببوسم آستانش را

صبا از کوی لیلی گر وزد بر تربت مجنون

کند آتشفشان چون شمع، استخوانش را

برآمد جان ز تن وان زلف می جوید جوان مرغی

که از دامی شود آزاد و جوید آشیانش را

ز غیرت پیچ و تاب افتاده در رگ های جان من

همانا دست امید کسی دارد عنانش را

ز سنگ آن قدم هرگز به روی آستان ننهد

که ناگه شب نهان بوسیده باشم آستانش را

دلم گم گشت و غمهای جهان، عرفی، طلب کارش

به دنبال غم افتم تا مگر یابم نشانش را

غزل شمارهٔ ۹

منم که یافته ام ذوق صحبت غم را

به صبح عید دهم وعده ی شام ماتم را

ز لاف صبر بسی نادمیم، طعنه مزن

مروت که ملامت بلاست ملزم را

به لذت ابد ار زنم او دلا مژده

که داد بی اثری انفعال مرهم را

هوای باغ محبت به غایتی گرم است

که هیچ سبزه ندیده است روی شبنم را

قبول عشق عنانم گرفت عرفی برد

به خلوتی که تصور نبود محرم را

غزل شمارهٔ ۱۰

در باغ طبیعت بفشردیم قدم را

چیدیم و گذشتیم،گل شادی و غم را

نوبت به من افتاد، بگویید که دوران

آرایشی از نو بکند مسند جم را

در بحث دل و عشق تصرف نتوان کرد

در خون کشد این مساله برهان حکم را

الماس بود طعنه شنو از جگر ما

بیهوده به زهرآب مده تیغ ستم را

در روضه چو با این دهن تلخ بخندم

بس غوطه که در زهر دهم باغ ارم را

ما سجده بر سایه ی دیوار کنشتیم

از بی ادبان پرس حرم گاه صنم را

عرفی غم دل گر طلب جان کند از تو

زنهار بر افشان و مرنجان دل غم را

غزل شمارهٔ ۱۱

التفاتی نیست با امید مطلوب مرا

مرحمت با یاس باشد، خوی محبوب مرا

تا به حال من کند اندیشه های باطلش

پیش او در آتش اندازید مکتوب مرا

زان حجاب افتاد و زین عم خانه می ناید برون

دشمنی با خویش تا کی جان محبوب مرا

گفت و گو های دل شوریده ام باطل مدان

بهره ی از هوشمندی هست مجذوب مرا

گریه را ذوق است کانر تهمتی باعث نشست

ور نه یوسف در گریبان است یعقوب مرا

جسن و ناز و عشوه خواهد هر دم از شرم ادب

حسن اهلیت دهد آزاد محبوب مرا

ناصبوری گر کند عرفی دلم عیبش مکن

ناصبوری شرط اصلاح است ایوب مرا

غزل شمارهٔ ۱۲

عشق کو تا در بیابان جنون آرد مرا

تشنه سازد، بر لب دریای خون آرد مرا

در می طامات خوش لایعلقم، مطرب کجاست

تا به هوش از نغمه های ارغنون آرد مرا

در بهشتم کن خدایا تا نمانم شرمسار

تا که از شرم گنه دوزخ برون آرد مرا

می رود اندیشه ام در کعبه از دیر مغان

می برد باری نمی دانم که چون آرد مرا

گر بنالم عرفی از عقل و خرد معذور دار

من به این وادی نه خود آیم، جنون آرد مرا

غزل شمارهٔ ۱۳

چرا خجل نکند چشم اشکبار مرا

که آرزوی دل آورد در کنار مرا

به راه غشق نگیرم زشوق بال و پری

که نی پیاده شمارند نی سوار مرا

فغان ز نشأ ی دون همتی، کزین شادم

که هیچ کام نیارد به انتظار مرا

نه رام مردم اهلم نه صید مرشد شهر

نشسته ام که نسیمی کند شکار مرا

ز بیم فتنه ی شادی چو کودکان همه عمر

غمت گرفته در آغوش و در کنار مرا

میا به ملک عدم، آن چنان مکن عرفی

که بی غمی نشناسد در این دیار مرا

غزل شمارهٔ ۱۴

به زهر تشنه لبم با شکر چه کار مرا

دراز باد شبم با سحر چه کار مرا

مرا نشاط تماشا بس از بهشت وصال

به قیمت کم و بیش ثمر چه کار مرا

ز بهر کاوش دل اهل درد نیش طلب

من و نگاه تو، با نیشتر چه کار مرا

مرا فریب دهد ناله ای و به غم گوید

ز من ترانه شنو با اثر چه کار مرا

ز ناز شربت کوثر نمی چشیدم، آه

به آتش دل داغ جگر چه کار مرا

من و شکستن افغان به سینه در شب غم

به نغمه سنجی مرغ سحر چه کار مرا

چرا ز غرفی جانباز سر نمی طلبی

فدای تیغ تو جانم، به سر چه کار مرا

غزل شمارهٔ ۱۵

هر دم زند هوس به چراغ دگر مرا

رسوا کند ز شکوه ی داغ دگر مرا

گو بوی گل بسوز دماغم که داده اند

از بهر بوی دوست دماغ دگر مرا

مشتاق شمع طورم و هر دم هجوم شوق

آلوده می کند به چراغ دگر مرا

هر محرمی که می کنم از وی سراغ دوست

محتاج می کند به سراغ دگر مرا

عرفی نوا مجو که حریفان بلبل اند

هر دم مکش به نغمه ی زاغ دگر مرا

غزل شمارهٔ ۱۶

چراغ عشق به گلخن شود دلیل مرا

شبی به گلخن خود می برد خلیل مرا

ز باغ وصل ثمر خواهم آن قدر که دهند

کجا نظر به کثیر است و یا قلیل مرا

رو ای مگس به مگس ران مساز محتاجم

که منفعل نکند بال جبرییل مرا

علاج تشتگی ام خون دل کند ور نه

ز روی لب گذرد بند سلسبیل مرا

چه گونه باورم آید ز اهل حسن وفا

نکرده حسن تو ملزم به صد دلیل مرا

فغان ز جلوه ی جنت که با سخاوت عشق

به بر فشاندن جان می کند بخیل مرا

دلم ز جور خسیسان الم کشد ور نه

نمی گزد ستم مردم اصیل مرا

کجاست عرفی مجنون که تازیانه ی او

ز کوی عقل بدارد هزار میل مرا

غزل شمارهٔ ۱۷

شب تا سحر کنم عجز، تا بوسم آستان را

آخر سپارشی کن، بی درد پاسبان را

کین را به مهر مفروش ای عشق دوست دشمن

زین بهترک فرا گیر یاران خرده دان را

تا کی فروشم آخر بی سود گوهر مهر

هر چند گفته باشم من دوستم زیان را

من بلبل بهشتم اما درین گلستان

در روز بد نهادم بنیاد آشیان را

پروای کشتنم نیست اما به موسم گل

آب و هوای گلشن آتش کند جهان را

بشنو ترانه ی عشق ای بلبل بلاغت

بیدار ساز گوشت در خواب کن زبان را

عشقم ببست و افکند در پیش درد و محنت

سلطان شکار لاغر بخشد ملازمان را

عرفی نکرد صیدی در دشت معرفت لیک

بنشاند پر به ناوک، بر بسته زه کمان را

غزل شمارهٔ ۱۸

نی مهر دوست دارم ، نی کین دشمنان را

یک طور دوست دارم بی مهر و مهربان را

غم می کشد عنانم من هم شتاب دارم

از هم دعا بگویند یاران شادمان را

مستانه گر بتازم، عیبم مکن که شوقش

گرمی دهد به مرکب، نرمی دهد عنان را

گفتم به گوش توفیق، ای دشمن مروت

تا کی فراق خرمن این مور ناتوان را

گفتا مروت این است، کز پا در افکنیمش

تا آن که جوید از غیر، وز خود نیابد آن را

آوارگیست رهبر در وادی محبت

توفان بود معلم دریای بی کران را

عرفی به گیتی از خلد آمد که باز گردد

غافل که تازه پرواز گم سازد آشیان را

غزل شمارهٔ ۱۹

تا به کی معبچه ی می نوش و بیارا ایمان را

تا به کی پیش بری لعمه ی شادروان را

این مزاری است که صد چون تو در و مدفون است

که تو امروز بر و طرح کنی ایوان را

جمله در کشتی نوح اند حریفان در خواب

ورنه هرگز ننشانید قضا توفان را

بحث با رد و قبول بت ترسا بچه است

ور نه از کفر زبونی نبود ایمان را

چون اثر در تو کند عشق؟ که اعجاز مسیح

مرده را جان دهد، آدم نکند حیوان را

جنس دین را چه کساد آمده عرفی در پیش؟

که به جز مرده ز حافظ نخرد قرآن را

غزل شمارهٔ ۲۰

به جز ریش بلا مرهم مبادا ریسه ریشان را

عداوت با دل من باد زهر آلود نیشان را

به من بیگانگان را کی دل هم صحبتی ماند

که با من صحبت غم می کند بیگانه خویشان را

دمی صد چشمه هایی ۰۰۰ از دلم سر آمد و شادم

که محکم نیست ایمان محبت صبر کیشان را

نه با من با یکی از اهل دل دوستی می کن

ولی در کار هست آخر سر زلف پریشان را

عذاب دوزخ آشامان به آتش خون کند ایزد

مگر در سینه ی آسودگان اندازد ایشان را

برو عرفی به کوی بی غمان پژمرده ی مرهم

که این جا با نمک همه نیست الفت سینه ریشان را

غزل شمارهٔ ۲۱

تا تیز کرده ای به سیاست نگاه را

صد منت است بر دل عاشق گناه را

ای روی غم سیاه که از شرم گریه ام

بر پشت پا دوخته چشم سیاه را

تلخی به عیش او نرساند ملال من

از ماتم گدا چه زیان عید شاه را

هر گه فتاد رهم به صحرای معرفت

با برق در معامله دیدم گیاه را

فردا به خلق تا بنمایم عطای دوست

ثابت کنم به خویش، دو عالم گناه را

عرفی طمع مدار مدارا ز خوی دوست

در دل نگاه دار سرآسیمه آه را

غزل شمارهٔ ۲۲

از تو نوشت و داد دل آرمیده را

غم نامه های شسته و صد ره دریده را

شادم که در تپیدن خاصی فکنده ام

هر ذره از وجود دل آرمیده را

الماس ریزه کس نخرد در دیار عشق

کانجا به توتیا نبود صلح دیده را

آورده ام به کف سر زلفی که بر دلم

شب کرده صبح عافیتی نادمیده را

عرفی به زیر تیع مشو مضطرب که هست

اجری دگر شهید به خون تپیده را

غزل شمارهٔ ۲۳

دادم به چشم او دل اندوه پیشه را

غافل که مست می شکند زود شیشه را

ای مدعی بکوش که محکم گرفته است

عشق همیشه، دامن حسن همیشه را

در بیستون به صورت شیرین نگاه کن

تا حسن چون به سنگ فرو برد ریشه را

فرهاد را چه ذوق که او با وجود دل

در کار زخم سنگ کند زخم تیشه را

عرفی ببین فسردگی کشت ماهتاب

امشب که در بغل ننهادیم شیشه را

غزل شمارهٔ ۲۴

تحفهٔ مرهم نگیرد سینهٔ افکار ما

سایهٔ گل برنتابد گوشهٔ دستار ما

باعثی دارد رواج، سبحه کو، تزویر کو

تا ببندد صد گره بر رشتهٔ زنار ما

ما لب آلوده بهر توبه بگشاییم، لیک

بانگ عصیان می‌زند ناقوس استغفار ما

آتش‌افروز تب هجریم و هرگز کس ندید

جوش تبخال شفاعت بر لب زنهار ما

مرحبا ای چاره، آسان می‌گشایی کار خلق

ناخنی بس تیز داری رخنه‌ای در کار ما

ساکن میخانهٔ ما باش عرفی زان که نیست

چشمهٔ نور و صفا در سایهٔ دیوار ما

غزل شمارهٔ ۲۵

فارغیم ای عاملان حشر ز احسان شما

کشت و کار ما نمی گنجد به میزان شما

رندی ام ای میر دیوان، جزا ثابت بود

من صبوحی کرده می آیم به دیوان شما

نیست غم ز آلودگی ای سالکان راه عشق

دست کوثر می فشاند گرد ایوان شما

آفتاب ما طلوع از مشرق یثرب نمود

فارغیم ای مصریان از ماه کنعان شما

رفته رفته کار خود می ساختم ناپایدار

گر بگشتی دستگیرم فیض احسان شما

شب گذشت و جام می لب تر نکردی زاهدا

مجلس رندان ندارد طاقت شأن شما

دست عدل ای سینه ریشان گر نبخشد مرهمی

طاق کسرا می کند چاک گریبان شما

عرض مال، ای منعمان، بر می کشان، بی حرمتی است

خرج یک بزم شراب ماست سامان شما

از تبسم بر سر خوبان چرا منت نهند

این ملاحت با نمک هست از نمکدان شما

سوخت عرفی از حجاب ناکسان کوی عشق

شرم حرمت برنتابد روی مهران شما

غزل شمارهٔ ۲۶

صبح گدا و شام ز خورشید روشن است

گر قادری ببخش چراغی به شام ما

ما را به کام خویش بدید و دلش بسوخت

دشمن که هیچ گاه مبادا به کام ما

در خلوتی که دختر رز نیست، عیش نیست

داغ است شیخ شهر ز عیش مدام ما

در روزگار نیست رسولی که بی حسد

در گوش چون تویی برساند پیام ما

غزل شمارهٔ ۲۷

ار نالهٔ شبانه اثر برده‌ایم ما

ناموس گریه‌های سحر برده‌ایم ما

سرمای عافیت نشناسیم کز ازل

در گرمسیر عشق به سر برده‌ایم ما

باد مراد گر نوزد دم به دم چه باک

کشتی ز موج خیز به در برده‌ایم ما

راهی که خضر داشت ز سرچشمه دور بود

لب تشنگی ز راه دگر برده‌ایم ما

سود متاع ما چه بود کز دیار عمر

مژگان خشک و دامن تر برده‌ایم ما

خامی نرفت عرفی و گشتیم بحر و بر

بنشین که آبروی سفر برده‌ایم ما

غزل شمارهٔ ۲۸

نوش دارو نشأ ی علت نهد در جان ما

در خمار معجز افتد عیسی از درمان ما

آبروی شمع را بیهوده نتوان ریختن

صد شب یلداست در هر گوشه ی زندان ما

ما خجل اما سخن در صنعت مشاطه اشت

گر نمود کفر دارد شاهد ایمان ما

زخم ها برداشتیم و فتح ها کردیم، لیک

هرگز از خون کسی رنگین نشد میدان ما

چشم اگر باز است و گر پوشیده از هم نگسلد

آمد و رفت نظر در دیده ی حیران ما

نی ز عصمت پاک دامانیم کز ناموس و ننگ

می کند آلودگی پرهیز از دامان ما

معنی روشن برون می جوشدم عرفی ز دل

در سیاهی می نگنجد چشمه ی حیوان ما

غزل شمارهٔ ۲۹

نداد نور شراری چراغ هستی ما

گلی نچید ز شاخ، دراز دستی ما

عنایت صمدی رد کفر ما نکند

اگر کمال به دیر و صنم پرستی ما

سر فتادگی تا به عرش می ساید

کلاه فخر بلندی ربود پستی ما

ز نیم مستی ما زآن کرشمه می‌بارد

که چشم شاهد عشق است نیم مستی ما

دمی که عشق بتازد به قلب ما عرفی

به تاق عرش نشیند غبار هستی ما

غزل شمارهٔ ۳۰

گفت‌وگوی غم یعقوب بود پیشهٔ ما

بوی پیراهن یوسف دهد اندیشهٔ ما

اندر آن بیشه که با شیر دُمم آفت نیست

روبه از بی‌جگری رم کند از بیشهٔ ما

کوهکن صنعت ما داشت ولی فرق بسی است

قوت بازوی دل می‌طلبد تیشهٔ ما

در دل ما غم دنیا غم معشوق شود

باده گر خام بود پخته کند شیشهٔ ما

عرفی افسانه تراشی به خموشی بفروخت

لله الحمد که آزاد شد از پیشهٔ ما

غزل شمارهٔ ۳۱

دلم در کعبه‌ای رو کرد و همت جوید از دل‌ها

که خواهد ماندش از پی کعبه‌ها در طی منزل‌ها

تو افلاطون دلی، اندیشه را چین در جبین مفکن

در آن وادی که جز حسرت ندانی حل مشکل‌ها

مثالی گویمت عامی صفت بردار زآن نقشی

جمال کعبه نتوان دید، طی ناکرده منزل‌ها

اگر با میر محمل رمزی از دیر مغان گویم

جرس بگشاید و ناقوس بربندد به محمل‌ها

خدا را خانقاه کهنهٔ صوفی به رندان ده

که ایوان‌ها بسازند و بیارایند محفل‌ها

چو خون‌آلوده فردا خیزم و بر گرد او گردم

شهیدان محبت را ز حسرت خون شود دل‌ها

تماشا دوستی عرفی ولیکن وای بر جانت

اگر بر دارد از پیش نظر توفیق حایل‌ها

غزل شمارهٔ ۳۲

از بس که در معارضه دیدم مثال‌ها

عاجز شدم ز کشمش احتمال‌ها

با آن که هیچ مطلب ممکن روا نشد

دل خوش نمی‌کنیم مگر از محال‌ها

آنجاست برگ عیش که هرسو فشانده‌اند

پروانه‌های سوخته پرها و بال‌ها

مشغول درد خویش چو مستان عشق باش

هم‌درد هم‌نشین عنانی‌ست حال‌ها

در ملک عشق هر که شفا یابد از مرض

رسوای خلق گردد و گویند سال‌ها

صد ره گشود دیده و بشناخت چشم عقل

با آن که آشنا شده بود از مثال‌ها

گه‌گه فتد ز طاق دل دوستان ولی

خورشید را زیان نرسد از زوال‌ها

عرفی دگر به انجمن بی‌غمان نشست

کز جام جم شراب کند در سفال‌ها

غزل شمارهٔ ۳۳

صد قول به یک زمزمه طی می کنم امشب

مستی نه به اندازه ی می می کنم امشب

مجنون ترا قبله اجابت ز دعا بود

هنگام دعا روی به حی می کنم امشب

تا کی طلب از وادی راحت کندم دور

این ناقه درین مرحله پی می کنم امشب

آن خنده که دی ساغر جم داشت به خورشید

بر جام جم و مجلس کی می کنم امشب

نگشود در گفت و شنودم به مشایخ

آن داد و ستد با دف و نی می کنم امشب

همت نه متاعی است که ارزد به تقاضا

این زمزمه با حاتم طی می کنم امشب

عرفی لب من درد به افغان بگشودست

این ناله به فرموده ی می می کنم امشب

غزل شمارهٔ ۳۴

دل چو به غم شاد زیست، مهر و وفا از او طلب

غم چو گو ۰۰۰ رفت، برگ و نوا از او طلب

یا به دعا غیر درد، از در ایزدی مخواه

یا به طلب اگر خوشی، برگ و نوا از او طلب

جون روش عهد ما، کرده فلک واژگون

تشنه رسی چو خضر، زهر فنا از او طلب

آن که کشید یک شراب، زو مطلب درد و صاف

وآنکه خورد نوش زهر، درد و دوا از او طلب

از چه روی به نزد شیخ، جانب عرفیم شتاب

مطلب اگر های و هوی است، خیز و بیا از او طلب

غزل شمارهٔ ۳۵

صد شکر کز اقبال غم و لشگر آفت

در مملکت عشق نشینم به خلافت

هر چند که در خورد جمالت نظری نیست

حیف است که پنهان بود آن حسن لطافت

تا دختر رز دست در آغوش برقصید

گو محتسب شهر مکن ترک ملامت

هر چند که شمشیر به بیگانه نراند

بر حوصله ی عشق بکش تیغ ظرافت

آلودگی از دهنم دور نگردد

گر چشمه ی کوثر کنمش صرف نظافت

در عشق چه یک گام و چه صد مرحله، عرفی

تا شوق نباشد نشود طی مسافت

غزل شمارهٔ ۳۶

گشود برقع و توفان حسن عالم سوخت

متاع شادی و غم جمع بود در هم سوخت

که زد به داغ دلم دامن کرشمه که باز

به نیم شعله هم خان و مان مرهم سوخت

فروغ حسن تو در گلشن بهشت افتاد

که برگ لاله و گل در میان شبنم سوخت

به العطش مگشا لب که خضر وادی عشق

گلوی تشنه به آب حیات و زمزم سوخت

جز آب ساقی عشقم که جام جرعه ی او

کلیم را کف دست و مسیح را دم سوخت

دلم به گوشه نشینان عشق می لرزد

که حسن او گل شوخی بچید و عالم سوخت

به لوح مشهد پروانه این رقم دیدم

که آتشی که مرا سوخت خویش را هم سوخت

خوشم که سوخت دو کون از غمت وزین خوشتر

که کس به داغ دل عرفی از غمت کم سوخت

غزل شمارهٔ ۳۷

صد چشمه ی زهر از لب داغ دل ما ریخت

غم روغن تلخی به چراغ دل ما ریخت

ساقی چو می عشق تو می کرد به ساغر

هر صاف که آید به ایاغ دل ما ریخت

هر گرد ملالی که برفتند ز دل ها

عشقت همه بر روی فراغ دل ما ریخت

فریاد که هر دل که به دیوار غم او

بر کوفت سری چون ز دماغ دل ما ریخت

آبی که بنوشید خضر، وه، که ز مژگان

در بادیه غم به سراغ دل ما ریخت

این گریه که برگشت به دل از ره دیده

صد دانه ی الماس به داغ دل ما ریخت

عرفی جگر افشان نبود ناله ی هر دل

این برگ ز گلدسته ی باغ دل ما ریخت

غزل شمارهٔ ۳۸

نعره زد عشق دین ما بگریخت

کفر نیز از کمین ما بگریخت

بسکه شد ابر گریه آتشبار

تخم عیش از زمین ما بگریخت

در دم نزع یار غم گردیم

نفس واپسین ما بگریخت

باز کردیم دیده بر رخ دوست

نگه شرمگین ما بگریخت

زآتش دل چراغ بر کردیم

سایه از همنشین ما بگریخت

شوق دیدار حمله ای آورد

ادب از آستین ما بگریخت

دستی از آستین برون کردیم

نام آز از نگین ما بگریخت

دست عرفی نقاب راز گشود

خرد تیزبین ما بگریخت

غزل شمارهٔ ۳۹

عشق ناوک ریز و یک مویم تهی از یار نیست

باورم باید که هر مویی ز یار افگار نیست

برهمن چون بست زنارم، مغان گفتند حیف

کاین زمان در کافرستان عرب زنار نیست

می تراود می به جام و جام می آید به لب

نیست باکی گر به بزم عشق کس هشیار نیست

شرمسار از همت عشقم که در هنگام نزع

اضطراب جان سپردن مانع دیدار نیست

با سر هر موی تو هر صنف را صد دعوی است

گرچه یک مو از کسی، طبع تو منت دار نیست

انتظار نو بهار از تنگ چشمی های ماست

صد تماشا هست در گلخن که در گلزار نیست

سوزن عیسی بیفکن، رشته ی مریم بسوز

خلوت عشق است، هان، آلودگان را بار نیست

هان ره عشق است و کج رفتن ندارد بازگشت

جرم را این جا عقوبت هست و استغفار نیست

هر سر مویم کلیمی لن ترانی بشنو است

باز گو، بگشای لب، این جا ادب درکار نیست

می روی با غیر و می گویی بیا عرفی تو هم

لطف فرمودی برو کین پای را رفتار نیست

غزل شمارهٔ ۴۰

غزلی گفته‌ام آن باعث گفتار کجاست

نوگلی چیده‌ام آن گوشهٔ دستار کجاست

یک سبو می به در صومعه آرم که دگر

می‌فروشان بستانند که بازار کجاست

خرمن آن ده دنیا به جوی گو بفروش

آن که داند که سر کوچهٔ خمار کجاست

گام اول به سرت بر نهم اندر طلبش

گر بدانم که گشایندهٔ اسرار کجاست

عرفی از پرده برون شو که جهان گلزار است

این تماشا به سراپردهٔ پندار کجاست

غزل شمارهٔ ۴۱

مراد و خضر عنان گیر باید از چپ و راست

که کج روی نکنم ور نه عزم راه خطاست

عجب که باورم آید از راه اندیشی

که آفتاب قیامت ز سایه ی طوبی است

به ملک صدق گنه را به عفو دشمنی است

جزاء جرم در این خطه جزو کاه رباست

به میوه ای که رسد دست امیدوارم کن

که دست کوته و شاخ بلند دام بلاست

ز بس که نور جمالش ز پرده می جوشد

نیافتم که نقابش حریر و باد صباست

از آن من گردیدند طایران حرم

که هر آن نوا که شنیدم شناختم که کجاست

جوی در وجود خود از مردمی نیابم هیچ

عرق ز ناصیه بیرون جهد که شرم کجاست

به آدمی ی فرومایه دل مبند عرفی

که این متاع زبون بازمانده ی یغماست

غزل شمارهٔ ۴۲

صد فوج عشوه از نظر من گذشته است

تا شهسوار عشوه گر من گذشته است

چون نگذرد به جور که از راه تجربه

بر ناله های بی اثر من گذشته است

بیچاره عافیت که ز وی تا بریده ام

عمرش به جستن خبر من گذشته است

شادی به دستگیری من آمد، مرا نیافت

صد تیره آب غم ز سر من گذشته است

هر جا که بگذرم به طلب نقش پای غم

کان فتنه خوی بر اثر من گذشته است

عرفی ببزم قدس بر آن نظم گوهرش

کانجا حکایت از نظر من گذشته است

غزل شمارهٔ ۴۳

صد شکر که بتخانه ی اندیشه خراب است

ناقوس و تبش در گرو باده ی ناب است

با قسمت خود هر که تو بینی جم و دارا است

محتاجی مردم همه آن سوی حساب است

سیرابی و لب تشنگی از هم نشناسیم

این است که آسایش ما عین عذاب است

حرمان مرا شوق دهد نشاء مقصود

بس تشنه فرو مرد ندانست که آب است

گر کبک دل من نزند قهقه ی ذوق

معذور همی دار که در چنگ عقاب است

توفیق بهانه است اگر عازم راهی

بشتاب که سرمایه ی توفیق شباب است

دی پیر مغان گفت دلم سوخت که عرفی

جویای رموز است ولی بیهده یاب است

غزل شمارهٔ ۴۴

امید صلح از آن با شکیب ایوب است

که دشمن آشتی انگیز و دوست محجوب است

همین عطیه به هر حال خوشدلم دارد

که هر چه رفت به عنوان خیر محسوب است

تهی بساطی این عهد بین که بی من و تو

زمانه نازکش و آفتاب محبوب است

نسیم پیرهن می برد از هوش ور نه

به رود نیل ز کنعان دو گام یعقوب است

خبر نیافته عرفی ز طبع نازک دوست

زبان بکش قلم این جا نه جای مکتوب است

غزل شمارهٔ ۴۵

آنی که پای تا به سرت عجب طاعت است

شب زنده داریت بتر از خواب غفلت است

خواهی به کعبه رو کن و خواهی یه سومنات

دل بد مکن که شش جهت از بهر طاعت است

بیرون بود حلاوت و تلخی و مدح و ذم

رد و قبول با همه از روی عادت است

احباب را سلام و دعایی ضرور نیست

این شیوه ها وسیله ی مهر و محبت است

غافل مرو که تا در بیت الحرام عشق

صد منزل است و منزل اول قیامت است

عرفی مخوان به شاعر بی فضل شعر خویش

نزد حکیم بر که نه شعر است، حکمت است

غزل شمارهٔ ۴۶

بر دل یوسف غمی در کنج زندان بر نخاست

کز پریشانی فغان از پیر کنعان بر نخاست

وه که تا لب های من آلوده از افغان نکرد

تشنگی از هر طرف، جویی به حیوان بر نخاست

باغبان عشق با دعوی به رضوان گفت خیز

تا در هر باغ نگشادیم رضوان بر نخاست

عشق را نازم که شاه حسن در بزم ازل

بهر دل تعظیم کرد، از بهر ایمان بر نخاست

بی نیازی کن که گرد کوچه ی افتادگی

دام را دریوزه تا نگرفت انسان بر نخاست

تا دل تحت الثری از کشتگان عشق سوخت

لیک دردی از شهادت های انسان بر نخاست

شد به اوج غم بسی رد و بدل عرفی نهاد

کین محیط از موج سالم بود، طوفان بر نخاست

غزل شمارهٔ ۴۷

تاج زر گر بودش فتنه ی از بهر خود است

فتنه این است که در زیر کلاه نمد است

معنی تجربه بشناس و ره تجربه گیر

تا بدانی که تو را ظلم عدالت مدد است

در میانی خزف و گوهرم اندیشه به جاست

من که دی هر که نکو یافتم امروز بد است

گر شود جام بدل شخص مبدل نشود

هر کجا یا صنم آمد به زبان یا صمد است

حسد تهمت آزادی سروم بگداخت

این مرادی است که بر تهمت او هم حسد است

رقم هندسه عرفی منه اشعار مرا

هر جه زین باغ بروید گل سر سبد است

غزل شمارهٔ ۴۸

لب فروبستن ناصح گرهی بر باد است

صد ره این بست و گشادم بر یاد است

گل حسن تو بود در همه جا فصل بهار

بلبل باغ نوا از همه غم آزاد است

آدمی را ز همه چیز نفس منتخب است

در نفس منتخب آن است که با فریاد است

عرفی ار توبه ز می کرد نماند محجوب

توبه ی رند خرابات شکست آباد است

غزل شمارهٔ ۴۹

تا کوکبه ی رحمت جاوید بلند است

بخت طلب و طالع امید بلند است

آوازه ی رندی به جهان پست نگردد

تا زمزمه ی جام ز جمشید بلند است

ما گلخنی یان بس که ز بد نامی راحت

از سایه نشینان گل بید بلند است

چون شیونی یان همدمی ما نگرفتند

از محفل ما نغمه ی ناهید بلند است

عرفی خبر از جلوه ی معشوق ندارد

با ذره بگویند که خورشید بلند است

غزل شمارهٔ ۵۰

ناله ام پرورش آموز نهال اثر است

ور به دارت بنمایم که سراپا ثمر است

ناله در سینه ی من، یک نفس آرامش نیست

در دل خویش اثر کرد، چه کامل اثر است

رهبر بادیه ی عشق، تو را در هر گام

نیستی پیشتر و عمر ابد بر اثر است

شرم دار، ای نمک، این زخم فریبی بگذار

که دل و چشم من انباشته ی نیشتر است

گرد بازارچه ی عشق بگردم، که در او

عافیت سینه فروش و بلا دشنه گر است

عشق را سینه ی سنگ و دل گرم است ضرور

حسن نقشی است که هر لوحی از آن بهرور است

غزل شمارهٔ ۵۱

هرگز مگو که کعبه ز بتخانه خوشتر است

هر جا که هست جلوه ی جانانه خوشتر است

با برهمن حدیث محبت رواست، لیک

در دام طایر حرم این دانه خوشتر است

تسبیح و زهد خوش بود اما در این دو روز

جشن گل است، شیشه و پیمانه خوشتر است

گر در بهشت باده کشی فتنه گل کند

ساغر کشی به گوشه ی میجانه خوشتر است

گر شرط دوستی بشناسی به حسن شمع

اول محبت تو به پروانه خوشتر است

در صحبتی که شرم و ادب نیست فیض نیست

زان رو مرو به صحبت بیگانه خوشتر است

با نوش نیش مردم چشمم کرشمه ها ست

هم صحبتی به مردم دیوانه خوشتر است

کفران نعمت گله مندان بی ادب

در کیش من ز شکر گدایانه خوشتر است

عرفی منال بیهده، احوال دل مگو

کز ناله های بی اثر، افسانه خوشتر است

غزل شمارهٔ ۵۲

دورم از کوی تو، جا در زیر خاکم بهتر است

زندگی تلخ است با حرمان، هلاکم بهتر است

من که مجروح خمارم مرهم راحت چه سود

جای مرهم بر جراحت برگ تاکم بهتر است

گر بکشتی از فراقم، سوختی، منت منه

من که در دوزخ به زندان، هلاکم بهتر است

ره به امیدم مده عرفی که بی باکم بسی

من صلاح خویش دانم، ترسناکم بهتر است

غزل شمارهٔ ۵۳

بیدادگری روی تو اندازه ی راز است

این رشته به انگشت نپیچی که دراز است

عشق آفت سلطان بود، آرایش بنده

این مسأله در نسخه ی محمود و ایاز است

یا رب تو نگهدار دل خلوتیان را

کان مغبچه مست است و در صومعه باز است

خونابه ی حسرت چکد از هز مژه هر گاه

بینم که خداوند کسی بنده نواز است

این قهقهه ی عیش که با کبک دل ماست

باور نتوان کرد که در چنگل باز است

هر چند که عرفی پی تحقیق شتاب است

مشتاب به دنبال، که او بیهده تاز است

غزل شمارهٔ ۵۴

از آن ز شربت صلحم هوای پرهیز است

که آتش تب شوقم نه آن چنان تیز است

چو زلف باز کنی ناله خیزد از دل ها

که دام ما همه این طره ی دل آویز است

ز طره مشک به دامان کوهکن پاشد

اگر چه تکیه ی شیرین به دوش پرویز است

سمند سعی چه بیهوده رانی ای فرهاد

که هم عنانی گردون نصیب شبدیز است

چگونه مانع نظاره ام شوی که مرا

ز شوق روی تو سر تا قدم نگه خیز است

ستزه باخت به میدان امتحان عرفی

عنان کشیده چه داری، محل مهمیز است

غزل شمارهٔ ۵۵

جنگ آتش، آشتی آتش، مدارا آتش است

خوش سر و کاری از آن بدخو مرا با آتش است

باده خواهی باش تا از خم برون آرم، که من

آن چه در جام و سبو دارم، مهیا، آتش است

با که گویم سر این معنی که نور حسن دوست

با دماغ ما گل و در چشم موسی آتش است

هم سمندر باش و هم ماهی که در جیحون عشق

روی دریا سلسبیل و قعر دریا آتش است

دوست را محکوم کس دیدن بود جانسوزتر

ور نه در جان زلیخا، شرم و سودا، آتش است

حسن جنسی نیست کانرا سیم و زر باشد بها

خان و مان کاروانی از این جا آتش است

عرفی از اندیشه ی بیهوده باز آ ، چاره نیست

سر نوشت ما بهشت جاودان یا آتش است

غزل شمارهٔ ۵۶

عهد حسنش روزگار دستبرد آتش است

صاف آتش حسن او خورشیدبرد آتش است

خان و نان عالمی از آتش حسنش بسوخت

در شمار خانه سوز روزبرد آتش است

بستگان عشق را بی دل برد آب حیات

این متاع آماده بهر دست برد آتش است

عرفی اندر عشق اگر ناقص بود افسرده نیست

صید عشق ار خام باشد نیم خورد آتش است

غزل شمارهٔ ۵۷

تا روی دل فروز تو بستان آتش است

دل نغمه سنج گلستان آتش است

یارب چه آتشی تو که چندین هزار داغ

از شعله ی جمال تو در جان آتش است

گر مست حیرتیم ز روی تو دور نیست

آتش پرست واله و حیران آتش است

افسرده را نصیب نباشد دل کباب

آن یابد این نواله که مهمان آتش است

ای طائر بهشت ز باغ دلم حذر

کاین لاله زار داغ گلستان آتش است

خون شهید عشق جهان را فرو گرفت

کشتی مساز نوح که طوفان آتش است

مستم به محفلی که در او آتش جحیم

ته جرعه ای ز ساغر مستان آتش است

افتاد دامن دل عرفی به دست عشق

یعنی که دست شعله به دامان آتش است

غزل شمارهٔ ۵۸

هر گاه که از مهر به کین میل تو بیش است

اول نمک سینه ی ما باش که ریش است

معشوق در آغوش و مرا آیینه در کف

از بس که دلم شیفته ی زشتی خویش است

زندان بود آمیزش آن کز ره عادت

در کشمکش صحبت بیگانه و خویش است

دانم که شفیق اند طبیبان همگی، لیک

مرهم که نه معشوق نهد دشمن ریش است

با کعبه روان انس نگیرد دل عرفی

دایم قدمی چند ازین قافله پیش است

غزل شمارهٔ ۵۹

شب عشاق ز روز دگران در پیش است

مرگ این طایفه، بسیار، ز جان در پیش است

من همان روز که جولان تو دیدم گفتم

که فراموشی ام ز دست و عنان در پیش است

چه غم از پرده دری های نمیم است مرا

که بر انداختن نام و نشان در پیش است

برو ای عقل منه منطق و حکمت پیشم

که مرا نسخه ی غم های فلان در پیش است

رفت عرفی ز پی عقل و به جایی نرسید

گرچه صد مرحله ی کون و مکان در پیش است

غزل شمارهٔ ۶۰

برو مسیح که فکر فراغ من غلط است

غلط مکن که علاج دماغ من غلط است

نشان پای من آوارگی بجست، نیافت

به دشت گم شدگی ها سراغ من غلط است

ز استخوان همای باغ دوست معمور است

ترانه ی گله آلود زاغ من غلط است

نه عندلیب چمن زارم، از بهشت مگو

ز گلخن آمده ام ، کشت باغ من غلط است

کنون که لذت الماس از نمک رو تافت

کرشمه سنجی مرهم به داغ من غلط است

حلاوتی که توان یافتن به خون جگر

شکستن هوسش در دماغ من غلط است

متاز بر اثر نور وغظ من، عرفی

که پیروی به فروغ چراغ من غلط است

غزل شمارهٔ ۶۱

می مغانه که از درد شور و شر صاف است

به محتسب ندهی قطره ای که اسراف است

امام شهر ز سرجوش خمر نپرهیزد

نزاع بر سر ته شیشه های ناصاف است

مذمت می و مطرب ز گمرهی چه عجب

که شیوه دانی شهدش بهین اوصاف است

لباس صورت اگر واژگون کنیم، بیند

که خرقه ی پشمین جامه ی طلا باف است

خیال مغبچه ای می برم که غمزه ی او

بلای صومعه داران قاف تا قاف است

گرفتم آن که بهشتم دهند بی طاعت

قبول کردن و رفتن نه شرط انصاف است

اگر به صحبت عرفی به سهو بنشینی

به گوش پنبه فرو کن که سر به سر لاف است

غزل شمارهٔ ۶۲

گر نوش وفا قحط شود، نیش کفاف است

امروز که مرهم نبود ریش کفاف است

گر سلطنت دنیی و دین جمع نکردیم

پیشانی شاه و دل درویش کفاف است

بی سلسله جنبان ستم چرخ بجستند

پیرانه ستم گر نکند خویش کفاف است

آن را که در گنج سعادت بگشایند

تشویش ستم های کم و بیش کفاف است

در منجله ی عشق سر انگشت فرو بر

گر شهد میسر نشود نیش کفاف است

عرفی به ره تجربه زین پس بنشینند

محنت زده را واقعه ی پیش کفاف است

غزل شمارهٔ ۶۳

آتشین لالهٔ دل صد ورق است

هر ورق مائدهٔ صد طبق است

عشق می‌گویم و می‌گریم زار

طفل نادانم و اول سبق است

حرف مقصود نمی‌ریزد از او

خامهٔ طالع من تنگ شق است

گل غم زآتش من می‌جوشد

شیشهٔ دل ز غمش پر عرق است

از کتابی که منش در خواندم

لوح محفوظ نخستین ورق است

عرفی ار عیب تو گفتیم مرنج

هرچه در حق تو گویند حق است

غزل شمارهٔ ۶۴

دو عالم سوختن نیرنگ عشق است

شهادت ابتدای جنگ عشق است

هر آن گرد بلا کز دهر خیزد

دلیل شوخی شبرنگ عشق است

کجا پژمرده گردد غنچه ی شوق

که یک سر آب عشق و رنگ عشق است

دماغ آشفته ای داریم و دل نام

که سر تا پای صلح و جنگ عشق است

مگس را حسرت پروانگی سوخت

وگر نه مثل عرفی ننگ عشق است

غزل شمارهٔ ۶۵

خاموشی من قفل نهان‌خانهٔ عشق است

افسانهٔ من گریهٔ مستانهٔ عشق است

دیوانه دل من که درو فتنه زند جوش

گنجی است که آرایش ویرانهٔ عشق است

شوریده شد از ناخن عشق این دل صد شاخ

این زلف پریشان شده از شانهٔ عشق است

صد دشنه خورد عقل که خاری کشد از پای

این‌ها گل آن است که بیگانهٔ عشق است

از منطق و حکمت نگشاید اثر شوق

این‌ها همه آرایش افسانهٔ عشق است

هر شمع که در انجمن دهر برافروخت

گر آتش طور است که پروانهٔ عشق است

عرفی دل افتاده‌ام از کعبه چه جویی

دیری است که او فرش صنم‌خانهٔ عشق است

غزل شمارهٔ ۶۶

منزلگه دل‌ها همه کاشانهٔ عشق است

هرجا که دلی گم شده در خانهٔ عشق است

ویرانهٔ جاوید بماند دل بی‌عشق

آن دل شود آباد که ویرانهٔ عشق است

فرزانه درآید به پری‌خانهٔ مقصود

هرکس که در این بادیه دیوانهٔ عشق است

پیمانهٔ زهر فلکم تلخ نسازد

این حوصله تلخی‌کش پیمانهٔ عشق است

هرکس به لبش گرم شود چشم تبسم

با او ننشینند که بیگانهٔ عشق است

عرفی دل و دین باخته‌ای دلخوش او باش

این‌ها ثمر کاشتن دانهٔ عشق است

غزل شمارهٔ ۶۷

مرا که شیشه ی دل در زیارت سنگ است

کجا دماغ می ناب و نغمه ی چنگ است

مرا که شغل هم آغوشی است با زنار

اگر به سبحه دهم دست دوستی ننگ است

به این که کعبه نمایان شود ز پا منشین

که نیم گام جدایی هزار فرسنگ است

فغان ز غمزه شوخی که وقت تنهایی

بهانه ای به خود آغاز کرده در جنگ است

هزار دیر به دل دارم از صنم معمور

لباس کعبه به دوشم مده که بس ننگ است

بهانه جوی تو عرفی به ناز عادت کرد

به آتشتی مرو اکنون که صلح هم جنگ است

غزل شمارهٔ ۶۸

هزار حسن عبادت نه زشتی عمل است

متاع من دل مجذوب و مستی ازل است

یکی است نقد حکیمان و حسن نادانان

هر آن چه در کتب حکمت است در مثل است

کسی که گشته به تقلید آدمی سیر ت

نه آدمی است، همان باز، آدمی بدل است

به جنگ زاهد و صوفی خوشم به گلشن او

میان بلبل و زاغ چمن همان جدل است

من از حدوث و قدم خامشم، ولی گویم

نظیز عدت آینده عهد ماازل است

قصیده نظم هوس پیشگاه بود عرفی

تو از قبیله ی عشقی وظیفه ات غزل است

غزل شمارهٔ ۶۹

تا خط به گرد آن لب شیرین شمایل است

ابر میان عیسی و خورشید حایل است

از گل چه گونه پای به اندیشه بر کشم

کاندیشه این چه در ره او، پای در گل است

از کفر عشق باز ندارم که روز حشر

آموزگار کفر من است آن که سائل است

در ملک عشق کس نشناسد غم معاش

سنگ و سفال کوجه ی ما پاره ی دل است

آن کو به راه کفر چو عرفی شتاب کرد

فرسنگ های کعبه به دنبال محمل است

غزل شمارهٔ ۷۰

دریا فراخ و کشتی ما بی معلم است

این درد زان زیاده که پایان موسم است

آنان که لاف مرتبه ی قرب می زنند

پهلو تهی کنند ز امکان که ملزم است

مردم اگر چه نقل ز فیض خرد کنند

ما دشمنیم با خرد، اندیشه حاکم است

هر نکته ای که هست به وجهی توان شناخت

تاوان جهل بی خردان بر معلم است

ما خود ز کبر تکیه به همت زدیم، لیک

درویش را معامله با جود منعم است

هر چند شرم دوست خلافش قبول کرد

معلوم شد ز کوشش عرفی که مجرم است

غزل شمارهٔ ۷۱

هر خنده دریچه ی گشاینده ی غم است

هر انتعاش نایره ی قفل ماتم است

دل زنده ساز قدر مسیح و مرا مسنج

غافل مباش آن نفسی بود و این دم است

حیف است حیف، بس مکن ای کاوش دلم

هر ناله را خراشی و هر گریه را نم است

باغی است گریه در جگر تشنه ام کزان

صد لاله زار سوخته در زیر یک شبنم است

هر کس که دید عرفی و این شور و های و هوی

غافل ز زیر پرده نمایش ، که یک کم است

غزل شمارهٔ ۷۲

گر تکیه گاه گلخن و گر مسند جم است

رویم به روی محنت و لب بر لب غم است

ما بار نیکنامی عصمت نمی کشیم

رندی حریف ماست که بد نام عالم است

صد سیل فتنه آمد و گردی بر نخاست

قصر مراد ماست که موقوف یک نم است

اسلام نی، ز درد مسلمانیم به جاست

بازیچه ای به عادت طفلانه، محکم است

جز در کنار دوش ملامت نیارمید

این بی قرار دل، که جگر گوشه ی غم است

عرفی تمام لاف مسلمانی است، لیک

تا لب گشوده ایم به صد رنگ ملزم است

غزل شمارهٔ ۷۳

گرد محنت به طوف منزل ماست

زهر غم تشنه ی لب ماست

برق آتش فروز جوهز کل

دود اندیشه های باطل ماست

در مبندید بر رخ رضوان

که ز عهد الست سائل ماست

هر چه روید ز کشتزار ملال

ریشه ی آن دویده در گل ماست

تا قیامت غبار ناکامی

پرده باف دریچه ی دل ماست

عرفی از موج غم ترا چه غم است

موج خیز ملال ساحل ماست

غزل شمارهٔ ۷۴

ما را به طرب موعظت و پند حرام است

بر اهل محبت دل خرسند حرام است

در مذهب ما تشنه لبان، شربت کوثر

بی چاشنی آن لب چون قند، حرام است

ناصح مگشا لب که گنه کار نگردی

در شرع ملامت زدگان پند حرام است

در آرزوی وصل که در باغ محبت

چندین ثمر نخل برومند حرام است

دارم هوس دیدن ماهی که به رویش

غیر از نظر لطف خداوند حرام است

محرومی یعقوب از آن است که بگزید

شرعی که در آن دیدن فرزند حرام است

یا رب چه بلایی است که در مذهب خوبان

دشنام حلال است و شکرخند حرام است

زندانی غم باش که در شرع محبت

صیدی که نشد کشته درین بند حرام است

عرفی بود از میکده ی درد قدح نوش

آن باده ننوشد که بگویند حرام است

غزل شمارهٔ ۷۵

ما تشنه لب و چشمه ی حیوان نفس ماست

درویش جهانیم و هما در قفس ماست

آن زهر پرستی که بود در شکرستان

بیگانه ز خاییدن شکر مگس ماست

آن کعبه روانیم که در بادیه ی راز

خاموشی جاوید فغان جرس ماست

از لذت امید تماشای تو مردن

در باغ تمنا ثمر پیش رس ماست

مرغان اجابت همه بریان و کبابند

در باغ دعایی که نسیمش نفس ماست

عرفی کس ما هر که بود حیله فروش است

در بی کسی آویز که بی گفت کس ماست

غزل شمارهٔ ۷۶

باز آتش غم دست در آغوش رخس ماست

دشنام و طرب قفل گشای نفس ماست

جمازه ی ما تا به ره کعبه روان است

رقصان همه از ذوق نوای جرس ماست

آن چشمه ی شهدیم که در عین حلاوت

مرغ حرم و طایر قدسی مگس ماست

داغی که امان جوید از او سینه ی دوزخ

در باغ محبت ثمر نیم رس ماست

مرغان اجابت همه بریان و کباب اند

در باغ دعایی که نسیمش نفس ماست

غزل شمارهٔ ۷۷

زخم از دهان تیغ ربودن نزاع ماست

تسلیم گشتن و بتپیدن سماع ماست

در پیشگاه دیر و حرم، هر کجا، که هست

دین شکسته و دل پر خون متاع ماست

صد فوج ناز و عشوه به میدان طلب، که ما

جنگ ستیزه ی تو و عجز شجاع ماست

چون راحت آیدت به سلام، ای رفیق درد

آغوش برگشا که وقت وداع ماست

عرفی نوای مرغ تو در هیچ باغ نیست

این نغمه خاصه ی چمن اختراع ماست

غزل شمارهٔ ۷۸

کوی عشق است این که در هر گام صد عاقل گم است

تا قیامت جان فراموش است و این جا دل گم است

خود چه راه است این که در صد سال یک منزل نیافت

آن که در هر نیم گامش طی صد منزل گم است

لذت جان دادنم بنگر که در روز جزا

ننک قتلم در هجوم لذت قاتل گم است

یار در دل هست اگر دل نیست ایمن گو مباش

کعبه گر محمل نشینم نیست از محمل گم است

این که می گویند دریا می گشاید دست بخت

تا در دل می شنو اما کلید دل گم است

در هجوم چاره اندیشی عرفی گشته گم

عقل رهبر هم درین اندیشه ی هایل گم است

غزل شمارهٔ ۷۹

نوشیم شربتی که شکرها درو گم است

داریم عزلتی که سفرها درو گم است

صد روشنی است در تتق تیره روزنم

فیروز شام من که سحرها درو گم است

در طبع صد کرشمه و تحریک جلوه نیست

این نخل خشک بین که ثمرها درو گم است

طالع ببین که بر اثر یاس می رود

این ناله ی حزین که اثرها درو گم است

خیز ای شمال بخت که زورق برون بریم

زین موج خیز فتنه که سرها درو گم است

کی مرد ماست هر که نهد داغ بر جگر

داغی است داغ ما که جگرها درو گم است

عرفی به عیب دوستی ار شهره ای چه غم

عیب است دوستی که هنرها درو گم است

غزل شمارهٔ ۸۰

رسید مژده و قاصد مقیم خرگه ماست

که بر گزیده توفیق، جان آگه ماست

کسی که چاه ملامت به راه می کندی

به ریسمان خود اکنون فتاده در چه ماست

ز شیخ شهر شنو درس و علم ما آموز

که هر چه رد مشایخ بود موجه ماست

خروش و ولوله ی عالمان شهرآشوب

گناه حوصله ی تنگ ظرف بی ته ماست

ز طرف درگه دارا نتیجه ای مطلب

که آستانه ی جانان دل مرفه ماست

مقیم شهپر عنقاست محمل عشاق

از این چه باک که صد کوه فتنه در ره ماست

مباش عمزده عرفی که زلف قامت دوست

جزای همت عالی و دست کوته ماست

غزل شمارهٔ ۸۱

پیر کعنان چمنی گوشه ی بیت الحزن است

هر کجا بوی گلی باد رساند چمن است

هر که از بندگی خویش مرا باز خرد

بنده ی اویم اگر زاهد و گر برهمن است

حد حسن تو به ادراک نشاید دانست

این سخن نیز به اندازه ی ادراک من است

هر کسی را قدم ما نبود در ره عشق

هر که در جامه ی ما بود گدای کفن است

عشق از آدم و حوا متولد شده است

تازه بر خاسته این شعله آتش کهن است

صله شعر به عرفی شکر آرد طوطی

خبرش نیست که او طوطی شکر شکن است

غزل شمارهٔ ۸۲

کسی که بر اثر مدعای خویشتن است

کشیده تیغ ستم در قفای خویشتن است

کسی که مایه ی امکان و شأن مطلب دید

اگر ملول نشیند به جای خویشتن است

چنان ز فیض قناعت به عیش مشغولم

که نفس کام طلب در غذای خویشتن است

هزار معجزه بنمود عشق و عقل جهول

هنوز امت اندیشه های خویشتن است

عدیل فطرت عرفی است همت ساقی

که حاتم دگران و گدای خویشتن است

غزل شمارهٔ ۸۳

از بس که جور کرد به دل غم که آشناست

داغم بهشت صحبت مرهم که آشناست

تا طی کنند بی ادبان وادی غرور

بیگانگی نموده به محرم که آشناست

گر آشنا کسی است که اهلیت اش نیست

بنما یکی ز مردم عالم که آشناست

از بس که وارمیده ز بیگانگان بود

بیگانگه وار می رمد آن هم که آشناست

زحمت مکش طبیب که بیمار عشق را

دارو نداد عیسی مریم که آشناست

از بس که زخم هاست در این سینه، ای اجل

ره تا ابد به جان نبرد غم که آشناست

عرفی تو آشنا نشناسی، طرب مجوی

محکم بگیر دامن ماتم که آشناست

غزل شمارهٔ ۸۴

از نور یار چون نفسم خانه روشن است

بیرون برید شمع که کاشانه روشن است

نازم به فیض عشق که در خانقاه و دیر

چشم و چراغ شمع به پروانه روشن است

از حسن دوست دم به دم اسرار گفتن است

هر چند قدر گوهر یکدانه روشن است

صد شمع سوختم که خرد پیش بر دمد

پنداشتم که دیده ی فرزانه روشن است

ای شیخ شهر تیره دلان را چراغ باش

دل های ما ز گریه ی مستانه روشن است

محرم چه آگه از الم بی نصیبی است

داغی است این که بر دل دیوانه روشن است

گفتی ز عشق یافت دلت روشنی، بلی

آتش به خان و مان زده را خانه روشن است

عرفی خطای ما و تو محتاج عذر نیست

عذر خطای مردم دیوانه روشن است

غزل شمارهٔ ۸۵

نگفتن و نشنودن زبان و گوش من است

هزار نغمه گره در لب خاموش من است

می ای که می رود امروز در گلوی دو کون

کمینه جرعه ی ته شیشه های دوش من است

به محفلی که اسیران کشند خون جگر

سرود انجمن افغان نوش نوش من است

نوای صور که گویند مرده زنده کند

حکایتی است وگر هست هم نوای من است

نهم جنازه ی عرفی به دوش، می نازم

که ساق عرش محبت به دوش من است

غزل شمارهٔ ۸۶

منم که طاعت بت لازم سرشت من است

اگر به کعبه عبادت کنم کنشت من است

اگر چه حسن عمل نیست اجر آن هم نیست

که چشم اهل مروت به زشت من است

روم به دوزخ و شکر بهشت می گویم

که این به نزد مکافات من بهشت من است

کنار کشت و لب جو به غم زبان دارد

میان دایره ی غم کنار کشت من است

بگیر آیینه عرفی ببین سر انجامم

که هر چه صورت حال تو سرنوشت من است

غزل شمارهٔ ۸۷

گو ز من دل جمع دار آن کس که با من دشمن است

هر که خود را دوست می دارد به دشمن دشمن است

در حصار عافیت بی ذوق را آرام نیست

آن که ذوق فتنه یابد به آهن دشمن است

گوش معزول است در خلوتگه ارباب راز

دود شمع خلوت ایشان به روزن دشمن است

بس که دیدم جور دشمن، دشمنم با جور دوست

آن که در آتش بود با نار ایمن دشمن است

دوستی با دشمنم بی بهره مهر انگیزی است

دوستی دوست دارم ور نه دشمن دشمن است

بس که در کامم اثر کرده است ذوق اتفاق

باورم باید که زاهد با برهمن دشمن است

بس که لذت می برم از دشمنی های غمت

هم چو جانش دوست دارم هر که با من دشمن است

در پذیرم صد غم و نگشایم از ناموس لب

دل به ماتم دوست اما لب به شیون دشمن است

درد عشق است ای طبیب و در دوا زحمت مکش

هر که این خارش خلد در پا به سوزن دشمن است

در نگیرد صحبت عرفی به شیخ صومعه

کو به زیرک دشمن و عرفی به کودن دشمن است

غزل شمارهٔ ۸۸

درد نایافت ز بی دردی اقبال من است

ور نه مقصود من افتاده به دنبال من است

با قضا سینه ی من صاف نگردد هرگز

شکوه ی من همه از جانب اهمال من است

هرگز از محنت ایام نبودم آزاد

فتنه همزاد من و حادثه هم سال من است

آستینی که دو عالم بت و زنار در اوست

گر به معنی نگری نامه ی اعمال من است

عرفی اصلاح پریشانی ام از یاد ببر

کانچه ادبار بود پیش من، اقبال من است

غزل شمارهٔ ۸۹

ممنون ترکتازی گردون دل من است

آماده ی هزار شبیخون دل من است

هرگز نیامدش به غلط محملی به سر

بیهوده گرد وادی مجنون دل من است

صد لاله زار داغ شکفته است بر دلم

برگ چمن ز صد افزون دل من است

هر دل ترا نکرد به آهنگ آشنا

در مانده ی فسانه و افسون دل من است

در دور دهر سینه ی عرفی و جام زهر

در بزم شوق شیشه ی پر خون دل من است

غزل شمارهٔ ۹۰

مگر زمانه اسیر کمند آه من است

که باز بالش امید تکیه گاه من است

ز دیدن هوس، پاک بین شود چون عشق

دمی که حسن تو آلوده ی نگاه من است

صحیفه ای که نگردد به آب رحمت پاک

گمان برم که سیه نامه ی گناه من است

دو عالم از اثر شعله ی جمالت سوخت

به جر شعاع محبت که در پناه من است

غزل شمارهٔ ۹۱

اندوه هجر پیشه و شادی من است

جویای آفتابم و شب هادی من است

زود آ ، که توتیا شود، این بیستون هجر

زین سان که زیر تیشه ی فرهادی من است

تا خوانده ام که هیچ گره بی گشاد نیست

تلخی فروش هجر تو قنادی من است

خضرم به چشم خوانده و ترسم خجل شود

این خاک چشمه خیز که در وادی من است

آزادگی نه کام شناسای بندگی است

نشو و نمای بندگی، آزادی من است

طغیان شوق بین که کجا زد به کشتنم

اندوه را که فخر به همزادی من است

بلبل سرشت را غزل شوق بی نواست

عرفی تو گوش باش که این وادی من است

غزل شمارهٔ ۹۲

من بلبل آن گل که گلابش همه خون است

مرغابی آن بحر که آبش همه خون است

خونم به گلو ریز که بیمار محبت

آشوب نشانست و به آبش همه خون است

دیوانه ی عشقیم که این شاهد سرمست

عشقش همه زخم است و حجابش هم خون است

کوثر لب خشک و جگر تشنه فرستد

در بادیه ی عشق که آبش همه خون است

از صید به خون گشته مپرهیز که صیاد

آرایش فتراک و رکابش همه خون است

آتش چه و سرچشمه کدامست؟ مپرسید

صحرای محبت که سرابش همه خون است

عرفی غم دل باز نپرسی که دل ما

مستی است که در جام جوابش همه خون است

غزل شمارهٔ ۹۳

تنها نه دلم باده ی نابش همه خون است

مغز قلم و مغز کتابش همه خون است

دل ها شکند وز دل من یاد نیارد

چون بشکند این خم که شرابش همه خون است

از سوز دل ما مشکن توبه که این نیست

آن می که چنین کرده خرابش همه خون است

عرفی نکنی ترک دل ریش چکیدن

کاین میوه ی طوبی است که آبش همه خون است

غزل شمارهٔ ۹۴

خوناب آتشین ز سر من گذشته است

وین سیل آتش از جگر من گذشته است

مرغ هوای خلدم و تا پر گشوده ام

صد تیر غم ز بال و پر من گذشته است

من داده ام به عشق تو دل، در زبان خلق

دایم حکایت از خطر من گذشته است

دل صید گشته، کنون، کار با قضاست

کار از فغان و الحذر من گذشته است

بر عیش تلخ من مبر ای مدعی حسد

سیلاب زهر بر شکن من گذشته است

هر گه که دیده ام گل روی خیال دوست

در رنگ دشمن از نظر من گذشته است

از من کجا به صحبت عرفی سزد که او

عیبش ز پایه ی هنر من گذشته است

غزل شمارهٔ ۹۵

وه که از دوختن، این چاک گریبان رفته است

این شکافی است که تا دامن ایمان رفته است

به حوالی تن از شرم نیاید فردا

جان آن کس که ز هجران تو آسان رفته است

لذتی یافته کام دلم از ناوک او

کز گلوی هوسم چاشنی جان رفته است

رفت آن آفت دین از برم ای هوش بیا

تا ببینم که چه ها بر سر ایمان رفته است

همت آن بود که لب تشنه بمیرد عرفی

ور نه صد بار به سر چشمه ی حیوان رفته است

غزل شمارهٔ ۹۶

دلم به قبله ی اسلام مایل افتاده است

صنم تراش من از کفر غافل افتاده است

مرا معامله در کوچه ایست با مرهم

که صد مسیح به یک زخم بسمل افتاده است

به دیر می رود ای کعبه رو رهت ، فریاد

که مست خوابی و آتش به محمل افتاده است

طواف کعبه مبادا که نا امید شوم

مدد کنید که جمازه در گل افتاده است

من از فریب عمارت گدا شدم ور نه

هزار گنج به ویرانه ی دل افتاده است

چگونه گریه بجوشد که چشم حیرانم

به آفتاب قیامت مقابل افتاده است

ز بار درد سبک مایه دان شهیدان را

که در محیط محبت به ساحل افتاده است

ز بحر جود کریمی که تشته در طلب است

هزار پایه گداتر ز سایل افتاده است

به آستان محبت شهید شد عرفی

برهمنی به در کعبه بسمل افتاده است

غزل شمارهٔ ۹۷

کسی که دیده به حسن تو آشنا کرده است

هزار گنج صرف توتیا کرده است

ببین چه آفت جانی که هر که دید تو را

نه از برای تو، از بهر خود دعا کرده است

بیار باده و آماده ساز مجلس عیش

که شیخ صومعه با نفس خود صفا کرده است

کسی که روی وی از قبله گشت در دم مرگ

بدان که در ره دل روی در قفا کرده است

کسی که بهر جفای تو خو کرد به ستم

بر او مشور که بر خویشتن جفا کرده است

اگر چه کشته ی لطفم، مساز معذورم

که هر چه با مس من کرد، کیمیا کرده است

چو دل شناخت سر رشته، گشت معلومش

که دم به دم به کف آورده و رها کرده است

گرت نحوست جغذ افکند به درویشی

غمین مشو که ستم، سایه ی هما کرده است

ز نور زاده مرا چشم و طلعت خورشید

به کوی سرمه فروشان رها کرده است

دلیل جوهر عرفی همین دقیقه بس است

که اختراع سخن های آشنا کرده است

غزل شمارهٔ ۹۸

خوش می تپم به خون دل و به تیرم چنین زده است

باز این چه ناوک است که از عشق، از کمین زده است

مشکل که مرگ روی به میدان ما نهد

از بس که فتنه به یسار و یمین زده است

نیشی است زهر داده ی معشوق کاوکاو

مهری که عشق بر لب جان حزین زده است

ناقوس عشق می زنم و رقص می کنم

بوی کدام مغبچه بر مغز دین زده است

عرفی نماند هیچ به درویشی اش سری

از بس که باده با من خلوت نشین زده است

غزل شمارهٔ ۹۹

هم صومعه را فیض به دستور نمانده است

هم گوشه ی آتشکده را نور نمانده است

بی نشأ ذوقی نبود خفته و بیدار

در صومعه و میکده مخمور نمانده است

بیمار تو کش زندگی از شدت درد است

امید هلاکش به دم صور نمانده است

باور نکنم گرچه اناالحق زده از عشق

صد راز دگر در دل زنجور نمانده است

نام تو، چه پست و چه بلندش، چه مراد است

بس شهره ی آفاق که مشهور نمانده است

عرفی ارنی گو شنوای است، نه موسی

دیر است که این قاعده در طور نمانده است

غزل شمارهٔ ۱۰۰

از تو کس زمزمه ی مهر و وفا نشنیده است

بلکه گوش تو همین زمزمه ها نشنیده است

باورم نیست که همسایه ی حسن است و هنوز

چستی و دل بردن آن غمزه حیا نشنیده است

جذبه ی شوق نسیم تو رساند به مشام

ور نه کس بوی تو از باد صبا نشنیده است

غم دل آتش دل سوختگان است، فغان

که طرب آمده، آوازه ی ما نشنیده است

عزتم بین که بر آرنده ی حاجات هنوز

از لبم نام تو هنگام دعا نشنیده است

بد گمان گر شده باشم، مشو رنجه، که کسی

مهربان، شوخ ستمکاره نما، نشنیده است

برد از صومعه وز دیر مغان چون عرفی

که در آن روضه کسی بوی وفا نشنیده است

غزل شمارهٔ ۱۰۱

تا چشم عشوه ساز تو مهمان فتنه است

شیرین تبسمت نمک خوان فتنه است

یا رب چه فتنه ای که به عهد تو روزگار

در گوشه ای نشسته و حیران فتنه است

ناز آفت و کرشمه بلا، عشوه دل فریب

یاران حذر کنید که توفان فتنه است

از فتنه ی غمش به که نالیم، چون مدام

دیوان شاه حسن در ایوان فتنه است

گل گل فتاده پرتو رویت در انجمن

این بزم عیش نیست، گلستان فتنه است

اسباب دلبری همه حسنش به فتنه داد

در عهد حسن او که به سامان فتنه است

چون راز فتنه فاش نگردد که چشم او

در خواب هم سرش به گریبان فتنه است

عرفی چه گونه حفظ دل خود کند، که باز

چشم کرشمه ساز تو دوران فتنه است

غزل شمارهٔ ۱۰۲

مدار صحبت ما بر حدیث زیر لبی است

که اهل هوش عوام اند و گفتگو عربی است

قبول خاطر معشوق شرط دیدار است

به حکم شوق تماشا مکن که بی ادبی است

نکاح دختر رز بود دوش با عرفی

هنوز قاضی شهرش در رطبی است

غزل شمارهٔ ۱۰۳

غمگساری در لباس دشمنی محبوبی است

خشم و ناز آرایش بیرون و بزم خوبی است

گر به سختی درد من ظاهر شود کاین اضطراب

هم ترازوی متاع طاقت ایوبی است

از هوس آزادم اما آن چه دل را می گزد

اشتیاق یوسفی و گریه ی یعقوبی است

سدره ی آب و گلم پژمرده می گردد، ولی

در نهادم شعله را نشو نمای طوبی است

شرح درد ما نباشد گفتن، ای عرفی خموش

زحمت قاصد مده کاین داستان مکتوبی است

غزل شمارهٔ ۱۰۴

حیرت ملازم گل رخسارهٔ کسی است

دیوانگی نتیجه نظارهٔ کسی است

از جام کینه ام چو رود مست و خون چکان

می بارد از رخش که ستمگارهٔ کسی است

غمخوار نیست هر که بود غمگسارجوی

بیچاره آن که منتظر چارهٔ کسی است

از خاک گشتگان تو هر گل که می دمد

معلوم می شود که دل پارهٔ کسی است

فارغ ز خیرگی نگر در روی آفتاب

این دیده آزمودهٔ نظارهٔ کسی است

عرفی در آب و آتش اگر می رود روا است

بازش میاورید که آوارهٔ کسی است

غزل شمارهٔ ۱۰۵

از شوق که این ناله گرانمایه متاعی است

این شعله ی دل نام دگر سست سماعی است

در معرکه ی عشق زبون شو که درین رزم

هر کس که به صد رنگ شهیدی است شجاعی است

زین باغ مجو بهره که هر میوه که چینند

بی آبی ایام مکیده است و قناعی است

سیماب بود قفل در گوش تو ورنه

صد نغمه ی مستانه طلبکار سماعی است

گوش شنوا جوی که در بزم تامل

بر بستن لب موجب صد گونه صداعی است

تا عشق به بازاد دلم شعله فروشد

هر چیده دکان دوزخ و دال متاعی است

عرفی یکی از جیب برآور سر مستی

این محمل عمر است که بر دوش وداعی است

غزل شمارهٔ ۱۰۶

زبان ز نکته فرو ماند و راز من باقی است

بضاعت سخن آخر شد و سخن باقی است

گمان مبر که تو چون بگذری جهان بگذشت

هزار شمع بکشتند و انجمن باقی است

کسی که محرم باد صبا ست می داند

که با وجود خزان بوی یاسمن باقی است

ز شکوه های جفایت دو کون پر شد، لیک

هنوز رنگ ادب بر رخ سخن باقی است

نماند قاعده ی مهر کوهکن به جهان

ولی عداوت پرویز و کوهکن باقی است

مگو که هیچ تعلق نماند عرفی را

تعلقی که نبودش به خویشتن باقی است

غزل شمارهٔ ۱۰۷

دل به صد ره می رود اما مراد دل یکی است

راه اگر بسیار باشد، «باش» گو، منزل یکی است

شوق دیدار است کز هر دل به کامی دل گشاد

عالمی در گفتگوی خواهش سایل یکی است

گر تعلق نیست اسباب جهان مردود نیست

صد هزاران پرده پیش دیده ی حایل یکی است

عالمی در جلوه و عاشق نبیند غیر دوست

گر ز مجنون پرسی اندر کاروان محمل یکی است

دوست دشمن را به خون غلطان کنم عرفی، ولی

دوست دارم دشمنی را کو را زبان و دل یکی است

غزل شمارهٔ ۱۰۸

نشاء مخموری ام با مستی مجنون یکی است

صد شرابم هست در ساغر کزان ها خون یکی است

از فسون عافیت بر می فروزم روی زرد

در مزاج من بخار دوزخ و افسون یکی است

بر سر فرهاد کز جام محبت بی خود است

سایه ی شیرین و زخم تیشه ی گلگون یکی است

هر جفایی گر تواند می کند گردون همان

سوزم از غیرت که آیین بودن گردون یکی است

گو مزاج آب و آتش را یکی داند چه عیب

آن که گوید اشک عرفی با در مکنون یکی است

غزل شمارهٔ ۱۰۹

یک شمه ز اصلاح می ناب گفتنی است

با زاهدان سرودی ازین باب گفتنی است

هزگز شکست توبه ملولم نداشته است

این نکته در میانه ی اصحاب گفتنی است

ای مردم وصال غم و دور ماندگان

بشنو که حال تشنه به سیراب گفتنی است

نتوان به گفتگو به حقیقت رسید، لیک

افسانه ای ز گوهز نایاب گفتنی است

دیدم به خواب کان لب لعلم به کام بود

گر واقع است و گر غلط این خواب گفتنی است

ابله کسی که عیب خود از دوست نشود

با دوستان حکایت ازین باب گفتنی است

در آتشم درون و برون جوش می زند

این حرف در میان تب و تاب گفتنی است

عرفی مگو به تیره شب هجر حرف می

حرفی است این که در شب مهتاب گفتنی است

غزل شمارهٔ ۱۱۰

مرو به بادیه گردی که زرق و شیدایی است

برهنگی مطلب که آن لباس رعنایی است

زبان ببند و نظر باز کن که منع کلیم

کنایت از ادب آموزی تقاضایی است

دماغ یوسف اگر تر کنند کف ببرد

از این شراب که در ساغر تماشایی است

نقاب می کشد ای دل تمام حوصله شو

که باز وقت شراب و کرشمه پیمایی است

چنین که بر دم شمشیر و دشنه می غلتم

حسود را رسد گویدم که هر جایی است

شهید عاطفت آن کرشمه ام که از سر مهر

تمام نقش طرازی و مشهد آرایی است

به شوق دوست چه سازم که در شریعت عشق

خیال بی ادبی و نگاه رسوایی است

مگو که نیست گنه کار تر از من عرفی

که این حدیث گرانمایه لاف یکتایی است

غزل شمارهٔ ۱۱۱

ای دل پیاله گیر که وقت صبوح تست

کز فیض جمله فتح، محل فتوح تست

آیینه ای که صورت و معنی نمایدت

دست است، گر جمله سوخته، در جیب روح تست

اسباب عفو را، چه به ما، جلوه می دهی

ما توبه دشمنیم و ستم را صبوح تست

اهل مسیح را به فلک بر، مسیح وار

این گریه من است، نه توفان نوح تست

یاران ز شیر دختر رز در صبوحی اند

عرفی تو جام زهر کش، کین صبوح تست

غزل شمارهٔ ۱۱۲

سنبلی کو لاله را در بر کشد گیسوی تست

لاله ای کو در کنار سنبل آید روی تست

آهوی مستی که در بستان حسن است عشوه خیز

دمبدم بر عشوه غلتد، نرگس دلجوی تست

ساحری کز آستین افشاند افسون ادب

آتش اعجاز میرد، غمزه ی جادوی تست

مشهدی کانجا مسیح آید به امید هلاک

در گمان ناکس شرمنده، گرد کوی تست

شعله ی سوزنده ای کز غیرت تاثیر او

آتش دوزخ گریبان پاره سازد، خوی تست

عرفی از وصفت زبانش سود و کس گوشی نکرد

پس کرا هوش و خبر آشفته از گیسوی تست

غزل شمارهٔ ۱۱۳

عشق کو تا نو کنم با درد پیمانی درست

از فغان در شهر نگذارم گریبانی درست

با وجود آن که عشق آورد صد داروی تلخ

بهر درد ما نشد اسباب درمانی درست

تا نبردم صد شکاف از دست، گریبانم نهشت

وای اگر بودی به دست غم گریبانی درست

غم ندارم گر بود سامان عیشم ناتمام

عیب باشد سفره ی درویش را نانی درست

صید عشق ار خام باشد نیم خورد آتش است

نیست در خوان محبت مرغ بریانی درست

گشت کفر آلوده ایمانش ز طعن قدسیان

هر که در ایام حسنت داشت ایمانی درست

با همه کج نغمه گی خندند زاغان چمن

عندلیبی گر زند ناگاه دستانی درست

چند عرفی بنده ی فرمان خود باشی، کسی

بندگی را می کند نسبت به سلطانی درست

غزل شمارهٔ ۱۱۴

لطف گهر عتاب بشکست

دل رایت اضطراب بشکست

بد مست من آستین بر افشاند

پیمانه ی آفتاب بشکست

زلفت به جهان فکنده آشوب

در دیده ی فتنه خواب بشکست

پیمان وصال در دماغم

صد شیشه ی پر گلاب بشکست

این ناله که در جگر شکستیم

سیخ است که در کباب بشکست

صد گوهر راز وقت اظهار

از غایت اضطراب بشکست

گفتی که دلت شکسته ی کیست؟

در زیر لبم چو آب بشکست

عرفی دل ما چو طره ی یار

در پنجه ی پیچ و تاب بشکست

غزل شمارهٔ ۱۱۵

وای که مستانه یار، جعد پریشان شکست

ساغر لب ریز کفر بر سر ایمان شکست

چون گل رخسار او، زآتش می برفروخت

شمع شبستان گداخت، رنگ گلستان شکست

چون به ازل حسن دوست، خون ملاحت کشید

در دهن زخم ما، عشق نمکدان شکست

بس که به عالم نماند، عافیت از عشق تو

همت آزادگان، قدر شهیدان شکست

چاشنی داغ دل، روزی هر کام نیست

ور نه لب نان عشق، گبر و مسلمان شکست

همت عرفی به بزم، خوان محبت کشید

ذوق نعیم بهشت، در ته دندان شکست

غزل شمارهٔ ۱۱۶

بر میان فتنه شوخی طرف دامانی شکست

ترکتاز غمزه هر سو فوج ایمانی شکست

ملک حسن از شیوه خالی گشت تا گشتم خراب

کافرستانی به هم زد تا مسلمانی شکست

شکر طالع می کنم با آن که از بابم فکند

زان که هر خاری به پایم در گلسنانی شکست

گر سلیمانی است و گر موری که در معنی گداست

هر که دست از آبرو شست او لب نانی شکست

شید صوفی طالبان کعبه را گمراه کرد

نو مسلمانی در آمد فوج ایمانی شکست

هر که با آن نامسلمان یک زمان همراه شد

با خدای خویش در هر گام پیمانی شکست

قابل رنج محبت کس نیاید در وجود

رنگ روی خویش را هر کس به دستانی شکست

تا دل عرفی شکست آشوب در عالم فتاد

این نه موری بود، پنداری سلیمانی شکست

غزل شمارهٔ ۱۱۷

مست و بد خوبیم و هم‌صحبت جانانهٔ مست

فتنه‌انگیز بود آتش و هم‌خانهٔ مست

همه محتاج شرابیم ولی ساقی عدل

ندهد ساغر هشیار چو پیمانهٔ مست

قول ارباب خرد دست کش صد غرض است

هیچ افسانه چنان نیست که افسانهٔ مست

ابله مست و خرد پیشهٔ هشیار یکی است

مصلحت‌دان طلبی رو سوی دیوانهٔ مست

شور عالم همه جمع است در آن نرگس شوخ

مجمع فتنه و آشوب بود خانهٔ مست

دوش با عرفی دیوانه زدم جامی چند

چه بلا فیض دهد صحبت دیوانهٔ مست

غزل شمارهٔ ۱۱۸

ماهم نه نهالی است که خورشید بر اوست

طوبی خس زیبا چمنی که این شجر اوست

مرغی که حرم را شرف از نسبت او بود

جاروب حرمگاه صنم بال و پر اوست

گه زهر فشاند به مگس، گه زند آتش

زین گونه بسی تعبیه ها در شکر اوست

نقصان ادب نیست که آمیخته با شمع

پروانه که امید فنا راهبر اوست

غم همره جان رفت، نرفتیم به منعش

با وی ز ازل آمده و هم سفر اوست

هر گرد که از خاک شهیدان تو خیزد

صد قافله ی درد ابدی بر اثر اوست

عشق از طلب صحبت رضوان بود آزاد

زهد است که دست هوسش در کمر اوست

از طعن کس آزرده نگردد دل عرفی

داغی که نسوزد نمکی بر جگر اوست

غزل شمارهٔ ۱۱۹

گلزار حسن تازه ز روی چو ماه اوست

گلدسته ی فریب به دست نگاه اوست

ماییم و کشت باغ محبت که سر به سر

زهر آب داده نیش ملامت گیاه اوست

مرغان قدس گرد سرش جوش می زنند

این شاخ طوبی است که طرف کلاه اوست

آن رهروی به ساده به ترک تعلق است

بت سنگ راه و بت شکنی سنگ راه اوست

یوسف که هست پیرهن عصمتش درست

آن جا که جلوه گاه زلیخاست جاه اوست

در سینه بی اجازت او بیش ازین مباش

ای جان ادب خوش است که این جلوه گاه اوست

عیشی ز باده هست ز عیش بهشت، لیک

آن عافیت نصیب شهید نگاه اوست

گفتم کرشمه ات دل عرفی به خون کشید

گفت از کرشمه پرس که گوید گناه اوست

غزل شمارهٔ ۱۲۰

بخت جم و کاووس، عنانش به کف توست

پیش آمدن از بخت، کشکش از طرف توست

وصفی نبود کان شرف ذات تو گردد

جز بندگی شاه جهان کان شرف توست

با ساز و نوا باش و ببین تا چه سرودم

ای آن که سنان پای زن نعره دف توست

بشکسته عدو، نامه ی فتح تو نوشتم

دولت خبرم داد که فتح از طرف توست

چون بشکنی صف اعدا که به عالم

هر جا که دعا هست ماثر صدف توست

عالم چو بگیری و گرفتی وطن خویش

تو گوهر اقبال و عالم صدف توست

در خواب شب آلوده به خون دید خدنگت

تعبیر جز این نیست که عالم هدف توست

این قول نه کذب است، کجا دیده شناسد

آن بنده که پرورده ی آب و علف توست

عرفی چه همی گفت که آن مقبل ناچیز

دانسته که راهش به دل پر شعف توست

غزل شمارهٔ ۱۲۱

جز در پناه وصل و دل استوار دوست

کس عافیت گمان نبرد در دیار دوست

قاتل چنان خوش است که بی رحم تر شود

از التماس دشمن و از اعبتار دوست

صد تن شهید شهرت و یک تن شهید عشق

آن هم به سعی غمزه ی مردم شکار دوست

هرگز بهار لطف و خزان ستم نبود

در بوستان حسن همیشه بهار دوست

بر سر کلاه عزت عشقم حرام باد

گر وقت صحبتش ننهم بر کنار دوست

عرفی به حال نزع رسیدی و به شدی

شرمت نیامد از دل امیدوار دوست

غزل شمارهٔ ۱۲۲

گر شوم صد سال محروم از نگاه روی دوست

دیده نگشایم مگر وقتی که آیم سوی دوست

تا قیامت هر سر مویم جدا در خون تپد

گر به آرامم نباشد رخصت از سرکوی دوست

ای مسیحا زانو از لطفم به زیر سر منه

عهد این شوریده سر مشکن به خشت کوی دوست

از کمال خرمی عاشق نگنجد در کفن

گر نسیمی آید و گوید که دارم بوی دوست

کس نمی پیچد ز عرض مهر عرفی، منع بس

من ز دل پرسیده ام ، او می شناسد خوی دوست

غزل شمارهٔ ۱۲۳

با مهر و با محبت و با آرزوی دوست

با ما کسی چه گونه توان جست و جوی دوست

بر سنگ زد پیاله ی خضر آن که نوش کرد

خونابه ی شراب و جفای سبوی دوست

ای کفر و دین حلال کنیدم که می برم

اینک ز دیر و کعبه سلامی به سوی دوست

رنج مسیح و سعی اجل سودمند نیست

ماییم و صد مشام امیدی به بوی دوست

سازد به برگ لاله بدل برگ یاسمن

تشویش این نگاه مبیناد روی دوست

عرفی شکایت از ستم بی سبب مکن

چندین خوش است ساختنی هم به خوی دوست

غزل شمارهٔ ۱۲۴

هوش اگر ناخن زند بر دل شراب ناب هست

ور سبو از می تهی گردد خمار و خواب هست

ای که گویی باعث غم خوی غمگین روی باش

غم ز بی باکی ندارم ورنه خود اسباب هست

گر نمی ارزم به وصلت ز آرزو منعم مکن

در دل عاشق هزاران مطلب نایاب هست

از خیالت هر شبم بام در دل روشن است

ماه گو طالع مشو در کوی من مهتاب هست

ابله آن بی درد کاندیشد که اهل عشق را

عافیت با مردن و کاسودگی در خواب هست

منت دو قطره آب ای دیده بر من تا به کی

در سفال هر سگی گو جرعه ای زین آب هست

دل تهی کن عرفی این غم را به دل نتوان گذاشت

دوستان را گر نباشد دشمنان را تاب هست

غزل شمارهٔ ۱۲۵

رو چه می خواهی دلا، ناز استغناست، هست

بی وفا تنهاست وارد، رنجش بی جاست، هست

ای که گویی با اسیران شیوه های او چه هاست

ناز مست و عشوه مست و هر جه آزادست هست

حال ما آن نازنین گرچه بداند نیست، لیک

هر قدر گویند مستغنی و بی پرواست، هست

چو فروزی عالمی را، وه چه کم داری ز حسن

چهره ی زیباست، داری، قامت رعناست، هست

درد او در سینه می ماند، چه غم گر جان برد

آن چه ما را باعث آن آرمیدن هاست، هست

عرفی از بزمت اگر زاری کند بی وجه نیست

ناله ی بی اختیار و گریه ی بی جاست، هست

غزل شمارهٔ ۱۲۶

در محبت درد اگر پیچد دوا بسیار هست

ریش اگر ناسور شد الماس در بازار هست

گر ز لطفم نا امید، امیدوارم در عتاب

گر ندارم سبحه بر کف، بر میان زنار هست

شستن لوح گنه دستور ابر رحمت است

ور نه سیل اشک عذر و آب استغفار هست

ای طبیب همت احسانی که در شهر امید

نیست درمانی و در هر گام صد بیمار هست

درس معنی را کهن اوراق کس در کار نیست

دیده بگشا کاین رقم بر هر در و یوار هست

معنی زنار بستن گر مقید بودن است

در درون خرقه ی روح الامین زنار هست

نیست غم گر یاسمن ور سنبلم در باغ نیست

تا به رقبت بشکنم، در دیده ی دل خار هست

عرض جنت کم ده ای رضوان، که در بستان عشق

میوه ی تلخ و گل پژمرده ای در کار هست

گر دلم بشکست و خونم تلخ، عرفی، باک نیست

دیده ی زهر آشنا و گریه ی بسیار هست

غزل شمارهٔ ۱۲۷

گر نخل وفا بر ندهد چشم تری هست

تا ریشه در آب است امید ثمری هست

هر چند رسد آیت یاس از در و دیوار

بر بام و در دوست پریشان نظری هست

منکر نشوی گر به غلط دم زنم از عشق

این نشأ مرا گر نبود با دگری هست

آن دل که پریشان شود از ناله ی بلبل

در دامنش آویز که با وی خبری هست

هرگز قدم غم ز دلم دور نبودست

شادیست که او را سر و برگ سفری هست

تا گفت خموشی به تو راز دل عرفی

دانست که از ناصیه غمازتری هست

غزل شمارهٔ ۱۲۸

مژدگانی که جنون را به سرم کاری هست

درد را با دل سودا زده ام کاری هست

قفل الماس بیارید که زخم دل ما

سر به سر گشته دهن، بر سر گفتاری هست

این قدر سنگدلی نیست گمانم بس که

مگر از راه تو در پای اجل خاری هست

ای مسیحا اثری با نفست نیست، ملاف

امتحانی بکن اینک دل بیماری هست

نه به اندازه ی بازوست کمندم، هیهات

ور نه با کوشش بامیم سر و کاری هست

لن ترانی نشود گر ادب آموز کلیم

ما چه دانیم که درمانی و دیداری هست

محرم خلوتی عاشق نه چراغ است و نه شمع

آفتاب ار نرسد سایه ی دیواری هست

دلم آ ن کافر عامی ست که در گوشه ی دیر

پیر گردید و ندانست که زناری هست

غمزه چون تیغ زند لب بگشایی عرفی

که به تحسین تو کیفیت زنهاری هست

غزل شمارهٔ ۱۲۹

من نگویم که درین شهر ستمکاری هست

همه دانند که ما را به تو بازاری هست

حد من نیست که در پیش تو گویم سخنی

دوست داند که مرا قوت گفتاری هست

از ادب چشم من و ناز مپوشان رخ دوست

این نگاهی است که شایسته دیداری هست

ساکن کعبه کجا، دولت دیدار کجا

این قدر هست که در سایه ی دیواری هست

مردم کارگه عشق هنرمندانند

بیستون گر بشکافد دگر کاری هست

دل عرفی نه یکی قطره ی حون، فولاد است

از ستم سیر مشو دگر آزاری هست

غزل شمارهٔ ۱۳۰

خبری خواهم از آن کوی که اعزازی هست

ز برون عرض نیازی ، ز درون نازی هست

گاه گاهی به دعا یک دو بساطی در باز

عشق این شیوه ضرور است، دغابازی هست

های هایی ز من بلبل عشرت بشنو

در مصیبت کده هم مرغ خوش آوازی هست

آتشین بال و پرم دود بر آرد ز قفس

گو ندانم که مرا رخصت پروازی هست

جهتی دید و هوایی خوش و پرواز گرفت

لیک مسکین چه خبر داشت که شهبازی هست

عرفی آن زلف سیاه است کمندی که مراست

مانده چین بر سر چین خم اندازی هست

غزل شمارهٔ ۱۳۱

مست آمدم به معرکه، آیین کارچیست

دشمن کدام و مطلب از کار و بار چیست

چون خار و گل ز شاخچه ی عدل می دهد

این عین تازه رویی و این شرمسار چیست

هم زهر چشم و هم نگه از باب خوبی است

پس دم مزن که این خوش و آن ناگوار چیست

غم نعمتی همی خورد، اما ز خوان عشق

ای اهل روزگار غم روزگار چیست

اندیشه در حریم وصال است منتظر

معشوق چون شناخته است انتظار چیست

تو راز خود نهفته بهشتی ز راز دار

امید پرده پوشی ات از راز دار چیست

نظم جهان چو بوقلمون است و ریو و رنگ

پس عیب زاهدان مشعبد شعار چیست

افتاد در میانه ی گرداب کشتی ام

من رسته ام بگو رغم اهل کنار چیست

غزل شمارهٔ ۱۳۲

ای دل حدیث صبر شنیدن ز بهر چیست

زهر است در پیاله، چشیدن ز بهر چیست

ای عیش غم که مرهم آسایش منی

در زخم سینه نرم خلیدن ز بهر چیست

کشت وفا عزیز تر است ای نسیم وصل

چندین به شوره زار وزیدن ز بهر چیست

این دشت را سموم نسیم است و شعله آب

این سبزه را امید دمیدن ز بهر چیست

عرفی خمار عشق عذابی است بس الیم

جامی بکش، عذاب کشیدن ز بهر چیست

غزل شمارهٔ ۱۳۳

گر می نخورده ای ز منت انفعال چیست

ای خون شرم ریخته این رنگ آل چیست

کی لازم است باده کشیدن ز جام زر

مقصود تو اگر این است، قصور سفال چیست

حسرت نگر که مست نگاه است چشم من

آگه نی ام که شرم چه و انفعال چیست

مردیم عرفی ز غم آن طفل خرد سال

معلوم ما نشد که بر این ابتهال چیست

غزل شمارهٔ ۱۳۴

بیدلی کو از او پرسم دل آواره چیست

از مزاج دل تفاوت تا به سنگ خاره چیست

عهد پیش از خاطرم شد، عشق گویا بنگرم

بی وفایی های بخت و شوخی سیاره چیست

چاره ای آخر ضرور است از پی تحصیل درد

من ندانم هر که می داند بگوید چاره چیست

آن که می دزدد نزاکت نام مرهم از تنش

کی شناسد شکر زخم غمزه ی خونخواره چیست

آن که چین آستین ها را برابر می کند

چون بداند ذوق چاک دامن صد پاره چیست

عرفی این ها با که گویی عشق می بازد ز تو

زود خواهی گفت کاین بیهوده ی کفاره چیست

غزل شمارهٔ ۱۳۵

ای پندگو دلم مخراش این فسانه چیست

مردم ز غیرت، این سخن مجرمانه چیست

نازم به توسن ستم او که هیچ گاه

آگه نشد که چاشنی تازیانه چیست

گر غمزه ات مراد اسیران نمی دهد

حور و ملک شهید درین آستانه چیست

طوف حریم کعبه ی دل فیض می دهد

ای زایر حرم غزض از طوف خانه چیست

نالم چنان به درد کزو خون چکد، ولی

دل گویدم چه نغمه بود، این ترانه چیست

من مست غوطه در ته دریای آتشم

آگه نیم که شعله کدام و زبانه چیست

عرفی شکایت از ستم یار بی غمی است

شرمی ز اهل درد بدار، این فسانه چیست

غزل شمارهٔ ۱۳۶

زخم کاویدن بر او الماس بستن کار کیست

رسم غم خواری نکو می داند این غمخوار کیست

مشتری بودن نه حد ماست در بازار دوست

چشم بستن از متاع، آخر ببین بازار کیست

این وصال جاودان، وین لطف روز افزون، دلا

منتم بر دیده، لیک از گریه ی بسیار کیست

طعنه بر آرایش دست و میان ما مزن

چون نه ای آگه که ناقوس که و زنار کیست

لب به دندان، دست در زیر زنخ دارد مسیح

گفته ای ای همنشین گویا که این بیمار کیست

از شهیدان کوچه های قدسیان، عرفی تو راست

زهره ای داری بگو کز غمزه ی خونخوار کیست

غزل شمارهٔ ۱۳۷

صومعه دیدم به جز مشتی بروت باد نیست

جز عصای آبنوس و شانه ی شمشاد نیست

بی نفس ارباب معنی زندگانی می کنند

لیک یک مو بر تن ای جمع بی فریاد نیست

وصف جنت کم کن ای رضوان که در بستان عشق

سرو و سوسن بی شمار است و یکی آزاد نیست

تهنیت جز در مصیبت پیش ما عیب است، عیب

عید را در شهر ما رسم مبارک باد نیست

دانه ی طاووس کمتر بین که در گلزار عشق

غیر بلبل صید دام و دانه ی صیاد نیست

در جهان دوستی و در زبان دوستان

این لغت کز وی بیابی معنی بیداد، نیست

بی ستون ما ز فیض نور حسن آیینه است

تیشه ای بازیچه اینجا در کف فرهاد نیست

عاقبت سوز آتش عرفی به دوزخ حیف نیست

گر وجود اهل خاکستر به روی باد نیست

غزل شمارهٔ ۱۳۸

یک سخن نیست که خاموشی از آن بهتر نیست

نیست علمی که فراموشی از آن بهتر نیست

اینک اصحاب حرم ، جرعه زنی، نزع و صلاح

کو صلاحی که قدح نوشی از آن بهتر نیست

گرچه از هم نفسان جمله وفا می بینم

آن وفا کو که جفا کوشی از آن بهتر نیست

هست هشیاری آسوده دلان قابل راز

این قدر هست که بیهوشی از آن بهتر نیست

گفتی ام عیب تو عرفی، به چه پوشیم، بگو

هر لباسش که تو پوشی از آن بهتر نیست

غزل شمارهٔ ۱۳۹

حسنت نیازمند تماشای ناز نیست

اما ز ذوق جلوه ی خود بی نیاز نیست

آرایش وجود قبول حوادث است

زان سو گذر مکن که در فتنه باز نیست

پبمان سعی مگسل اگر کار مشکل است

ره رو ملول اگر نشود ره دراز نیست

دانم دلم ز نعمت دریافت خوشتر است

این موم را ز آتش دوزخ گداز نیست

لفظی است خوشدلی که ز معنی است نا امید

اندوه معنی ای که به لفظش نیاز نیست

مغرور بد گهر شکند نان امتیاز

والا گهر وظیفه خوار امتیاز نیست

عرفی تمیز نیک و بد از خود فروتنی است

هر جا رعونتی نبود احتراز نیست

غزل شمارهٔ ۱۴۰

آن فتنه ای که مرا از تو التماس نیست

تا هست او به ملک دلم روشناس نیست

گر خلق پاسبان متاع سلامت اند

محنت متاع ماست که محتاج پاس نیست

با گفته در مساز که گفتار پرده است

هر نکته ای که گفته شود بی لیاس نیست

شیر آیدم به راه و بر او بر غلط کنم

ور نه به راه عشق مگس بی هراس نیست

منزل شناس عشق گرامی بود ولی

منزل چو نیست قیمت منزل شناس نیست

عرفی به شکر نعمت غم کوتهی مکن

کز دوست دشمنان بتر از ناسپاس نیست

غزل شمارهٔ ۱۴۱

اصلاح پریشانی ام اندازه ی کس نیست

اجزای مرا نسبت شیرازه ی کس نیست

سلمی طلبی چشم قدم شو که در این دشت

غماز جرس همره جمازه ی کس نیست

ما شیونیان نغمه ندانیم که ما را

گوشی است که بربسته ی آوازه ی کس نیست

ماییم و کهن برگ و بر باغچه ی عشق

چشم دل ما بر ثمر تازه ی کس نیست

عرفی مرو از میکده در صومعه، کانجا

کس را غم مخموری و خمیازه ی کس نیست

غزل شمارهٔ ۱۴۲

آن شیوه که غارت گر صد قافله جان نیست

در سلسله ی حسن تواش نام و نشان نیست

بی لطفی ات از ترک ستم گشت یقینم

این تلخی جان دادنم از زهر کمان نیست

در روز جزا دست شهیدان محبت

دستی است که گیرنده ی دامان و عنان نیست

دل صاحب دردی است که در حالت شیون

با آه خراشیده دل ماتمیان نیست

رنهار مخر گر همه سیلی بفروشند

آن گوهر نایاب که در هیچ دکان نیست

نومید مشو عرفی و افکنده عنان باش

هر چند که از کعبه ی مقصود نشان نیست

غزل شمارهٔ ۱۴۳

دلم به زخم توان داد، بی تپیدن نیست

که کشته ی تو نصیبش ز آرمیدن نیست

گذشت و سوختم از انتظار و باز ندید

درین دیار مگر رسم باز دیدن نیست؟

ز باغ وصل جه حاصل؟ دلا تصور کن

که میوه بر سر شاخ است و دست چیندن نیست

ز تربتم بگذر ای مسیح دم ، زنهار

کزین زیاده مرا تاب آرمیدن نیست

دلم کباب شد ز غصه ی غمت عرفی

مگو مگو که مرا طافت شنیدن نیست

غزل شمارهٔ ۱۴۴

شکستن دل ما کار زور بازو نیست

هلاک اهل وفا جر به نوشدارو نیست

به عیب جویی مجنون بدم ولی گویم

خوشا دلی که تسلی به چشم آهو نیست

چنین گلی نه از این لاله زار دهر برست

وگر نیست سخن در جهان که خودرو نیست

علاچ زخم نه بازوی چاره خواست کند

سرم که همدم درد است بار زانو نیست

ز فیض طبع کسی بهره ساز شد عرفی

وگر نه چون دگران شاعر است، جادو نیست

غزل شمارهٔ ۱۴۵

هیچ گه ناله ی من گوش زد آن مه نیست

وین کمندی است که از بام فلک کوته نیست

آن چنان مست جمال است که شب تا به سحر

می کشد جام و ز کیفیت می آگه نیست

بر حذر باش که در چه نفتد یوسف دل

کاین زمان اهل مدد را گذری بر چه نیست

هر دم از انجمنی می شنود بوی تو دل

هر نفس گر به دری روی نهد گمره نیست

سعی ما بی اثر از طبع وفا، دشمن دوست

گر تو دامن بکشی دست کسی کوته نیست

پیش عرفی مده از دست عنان کاین صیاد

خویش ابله بنمودست ولی ابله نیست

غزل شمارهٔ ۱۴۶

به دل ز رفتن جانم چه عیش هاست، که نیست

نکرده جای غمش صد صفا هاست، که نیست

مرا ز چشم تو هر شیوه ای که باید هست

همین نهفته نگه های آشناست، که نیست

ز فتنه های جمال تو هر که بود رمید

کنون رمیده ز حسنت همین حیاست، که نیست

دلی که چشم تو بیمارش از کرشمه نکرد

به ناز بالش غم تکیه اش سزاست، که نیست

نهاد مرهم لطفی به دل که در دو جهان

به غیرت از دل چاکم همین وفاست، که نیست

پس از ملال در آمد یه سینه، یار و بگفت

که نیم جان تو عرفی کجاست، که نیست

غزل شمارهٔ ۱۴۷

ترک جان در ره آن سرو روان این همه نیست

عشق اگر نرخ نهد قیمت جان این همه نیست

جزو قیمت نی ام اما به قناعت شادم

کان چه محصول زمین است و زیان این همه نیست

باغبان را مگر از عشوه ی گل دل بگرفت

ور نه پژمردگی بیم خزان این همه نیست

آخر از شعبده دلگیر شود شعبده باز

دل قوی دار که دستان جهان این همه نیست

صفتی به ز ریا نیست مگر زاهد را

ور نه چون باد بروت دگران این همه نیست

منزل صلح میان تو دراز است، فغان

ور نه در دین تو با کیش مغان این همه نیست

شوق ما راه تماشاگه خود نشناسد

ور نه آرایش گلزار جنان این همه نیست

خضر توفیق مگر راهبرت شد عرفی

ور نه خود رهبری نام و نشان این همه نیست

غزل شمارهٔ ۱۴۸

منم که از غم محرومیم جدایی نیست

میانه ی من و امید، آشنایی نیست

من وبهشت محبت، کز آب کوثر او

به غیر خون دل و زهر بینوایی نیست

از آن به درد دگر هر زمان گرفتارم

که شیوه های تو را با هم آشنایی نیست

بیا که حسن به طور دل است شعله فروز

مرو به وادی ایمن که روشنایی نیست

غبار تنگ دلی بر جهان نشسته چنان

که هیچ گوشه ای از بهر دل گشایی نیست

سوال نیک و بد از ما نمی کنند به حشر

گناه اهل محبت به جز رهایی نیست

ز عشق و حالت عرفی سوال کردم، گفت

هنر بسی است کسی را که بی وفایی نیست

غزل شمارهٔ ۱۴۹

گر به دیرم طلبد مغبچه ی حور سرشت

بیم دوزخ برم از یاد جو امید بهشت

نسبت سبحه و زنار دو صد رنگ آمیخت

ور نه این رشته ی پیمانست که آدم بسرشت

عشرت رفته مجو باز، که دهقان فلک

تخم هر کشته که بدرود دگر بار بکشت

ساغر می چو دهی بوسه ز پی نیز بده

به ندامت بکشم گر که کنندم به بهشت

ترک دین در ره معشوق گناه است، ولی

نه گناه است که در نامه توانند نوشت

این قدر کعبه پرستی که تو داری عرفی

از تو آید که کنی منع من از طوف کنشت

غزل شمارهٔ ۱۵۰

دوش بختم دامنی در چنگ داشت

در گل روی نگاهم رنگ داشت

بس که می شد التماس دل قبول

از تمنای شهادت ننگ داشت

در خیالم شکر بود و شکوه بود

نغمه ام یارب کدام آهنگ داشت

عشق کی با جان من دشمن نبود

شعله با خاشاک دایم جنگ داشت

نقشبند حسن عرفی ناز بود

کز دل فرهاد نقش سنگ داشت

غزل شمارهٔ ۱۵۱

کوی عشق است این که مرغ سدره، این جا، پر گذاشت

خوشدلی آمد که تاج غم ربا بر سر گذاشت

عقل دل را در ره عشق رهبر شد، ولی

تیز بینی کرد و در اول قدم رهبر گذاشت

آمد از شهر ازل با عالمی هوش و خرد

بی وفا دل در عنان برتافتن اکثر گذاشت

دل گشای خویش را سنجید با دل بستگی

زان کلید این جا شکست و قفل بر در گذاشت

راحت آمد تا گشاید قفل اندوه از دلم

از کلید و دست خود یک مشت خاکستر گذاشت

آتشین مرغ دلم را می دهد صد بال و پر

در گلستانی که جبریل امین شهپر گذاشت

غزل شمارهٔ ۱۵۲

گذشت و بر من عاجز ببین چه حال گذشت

که شاهباز به کبک شکسته بال گذشت

ز غمگساریم ای دوستان بیاسایید

که دردها ز فسون کارها ز حال گذشت

ملال عالمیان دم به دم دگرگون است

منم که مدت عمرم به یک ملال گذشت

همین بس است دلیل بقای عالم عشق

که یک شب غم او در هزار سال گذشت

به باغ طبع تو عرفی که صید تازگی است

هر آن نسیم که بگذشت بر نهال گذشت

غزل شمارهٔ ۱۵۳

موج زن در دل خیال آن لب میگون گذشت

آب حیوان بین که از دریای آتش چون گذشت

تا دلی آوردم و این فتنه ها بر داشتم

از گرانباری چه ها بر خاطر گردون گذشت

با من گریان چه داری، رو که تا نزدیک من

هر قدم می باید از صد دجله و جیحون گذشت

در درون باغ عشرت عمر ها بگذشت، لیک

عمر دیگر در پریشانی هم از بیرون گذشت

کاروان عمرها کش نوشدارو بار بود

دایم از سیلاب زهر و جویبار خون گذشت

نقش پا بنمایدت گر زانکه پی گم می کنی

کز کدامین طرف عرفی آمد و مجنون گذشت

غزل شمارهٔ ۱۵۴

دوش دل ناگشته سیر از وصل او بیهوش گشت

لیک شادم کز فغان در محفلش خاموش گشت

مرده ام زین غم که ناگه نیش ها در وی خلد

دوش چون دل با خیال دوست هم آغوش گشت

آن که دوش و دست او سجاده و تسبیح داشت

جام می بر کف برون آمد، سبو بر دوش گشت

جان و دل دیدند هر گه با لقایش در سخن

این تمامی چشم گردید، او سراسر گوش گشت

من خدنگ ناله شب دزدیدم از لذت به دل

غافلان گویند عرفی از فغان خاموش گشت

غزل شمارهٔ ۱۵۵

نازنده جهان از تو به آلایش آفت

ای آفت آسایش و آسایش آفت

تا دیده فلک شیوه ی آفت گری تو

یک لحظه نپایید ز فرمایش آفت

باید همه آفت شد اگر امت عشقی

راضی نشود عشق یه آلایش آفت

چندان که دلم آفت عشقت طلبد، نیست

در حوصله ی عشق تو گنجایش آفت

آراسته از آفت نازت دل عرفی

ای ناز دل آرای تو آرایش آفت

غزل شمارهٔ ۱۵۶

گر دل عنان فرصت از آغاز می گرفت

کام ابد ز طالع ناساز می گرفت

گر سایه ی همای سعادت نمی گذاشت

کبک دری ز چنگل شهباز می گرفت

گر در کمین وسوسه هشیاری کس است

جاسوس طبع خانه برانداز می گرفت

گر در فریب گاه سلامت نمی غنود

صد دزد خانگی به در راز می گرفت

پیمانه ی غرور لیالب نمی کشید

گر ساغری ز مردم طناز می گرفت

گر می گذاشت غمزه ی سافی به دست صبر

از دست او پیاله به عهد ناز می گرفت

یک جام بی تبسمی اکنون نمی دهد

مشتی که زهر چشم ز من باز می گرفت

عرفی ز پا فتاده همین بود در جهان

مرعی که کام خویش ز پرواز می گرفت

غزل شمارهٔ ۱۵۷

شبم به خفتن و روزم به ژاژ خایی رفت

غرض که مدت عمرم به بینوایی رفت

ز ناز راندی و دانم ولی نیابم باز

که این معامله با طبع روستایی رفت

هزار رخنه به دام و مرا ز ساده دلی

تمام عمر به اندیشه ی رهایی رفت

نیافت عشق درّ شب چراغ در ظلمات

اگر که چه شب به دنبال روشنایی رفت

مقربان همه بیگانه اند از در دوست

غرور بود که نامش به آشنایی رفت

ز شیخ صومعه جستم نشان عرفی، گفت

به آستان برهمن به چهره سایی رفت

غزل شمارهٔ ۱۵۸

ای دل طمع مدار که بی غم گذارمت

وین هم قبول کن که به جان دوست دارمت

تاراج عافیت نبود کار دوستان

وبن هم ز دوستی است که دشمن شمارمت

صد ره شکسته ای دلم از جور، هیچ گاه

نگشوده ای نقاب که معذور دارمت

عرفی ز آه و ناله خموشی ، دگر بیا

تا زخم های سینه به ناخن بکارمت

غزل شمارهٔ ۱۵۹

گلچین عشق شو به خرد واگذار بحث

تا باغ ذوق را نکند خار زار بحث

انصاف ذوق را طرف بحث خویش دار

از خلوت ضمیر به مجلس میار بحث

زان قال را ز انجمن حال رانده اند

کز روی خاموشی نشود شرمسار بحث

در بحر علم گرچه سزاوار رهبری است

کشتی شبهه را نبرد به کنار بحث

سیلاب فتنه خانه ی دین را خراب کرد

از بس که بر عقیده بود فتنه بار بحث

بیم است که از مباحث عامی شود حکیم

از بس که شبهه می نهدش در کنار بحث

سعی غرور بین که به نزد مباحثان

مطلب تمام گشت و همان برقرار بحث

بگذر ز کسب علم که آلوده کرده اند

هر مطلب تمام به چندین هزار بحث

عرفی غریب تیز زبان نیست، هان فقیه

بستان پیاله ای و مکن اندر خمار بحث

غزل شمارهٔ ۱۶۰

منصور و اناالحق زدن و دار و دگر هیچ

ماییم و لبالب شدن از یار و دگر هیچ

گر ره به مراسم کده ی عشق بیابی

الماس بنه بر دل افگار و دگر هیچ

بر لوح مزارم بنویسید پس از مرگ

کای وای ز محرومی دیدار و دگر هیچ

از کعبه گر این بار برون ام بگذارند

ناقوس به دست آرم و زنار و دگر هیچ

عرفی به غلط شهره به زرق است ببینید

صد گل زده بر گوشه ی دستار و دگر هیچ

غزل شمارهٔ ۱۶۱

نزدیک لب رسانده شکستیم جام صلح

دشمن غیور بود نبردیم نام صلح

ناکرده صلح چشم نمودی و این سزاست

آن را که اعتماد کند بر دوام صلح

دیری است که از زیارت ما بهره مند نیست

بت خانه ی عداوت و بیت الحرام صلح

آنان که حسن و عشق موافق شناختند

بر جنگ لایزال نهادند نام صلح

از شوق می تپید و ز بیم تو عمرها

مرغ دل رمیده نمی گشت رام صلح

ای دور باش غمزه رهم ده که بهر شوق

گیرم ز التفات نهانش پیام صلح

عرفی تمام عمر ستم دید و صبر کرد

هرگز نیافت مرغ تلافی به دام صلح

غزل شمارهٔ ۱۶۲

چنان غم تو به آزار جان ما گستاخ

که با رخ تو کند خوی آشنا گستاخ

قبای ناز چو پوشی بعد ازین یاد آر

که می گشاد کسی بند این قبا گستاخ

نهال قد تو را رشک شاخ گل گفتم

به شاخ گل نوزد بعد ازین صبا گستاخ

به عشق ساده رسد محرمی، نه عقل فضول

کجاست قرب ادب پیشه و کجا گستاخ

ادب ز من طلبد شوخ آشنا رویی

که از تبسم او می شود حیا گستاخ

از آن سبب در بیکانه کوفت حسن غیور

که با کرشمه ی او هست آشنا گستاخ

عطای دوست شرابی دهد که از آن آمد

گناه پیشه به هنگامه ی جزا گستاخ

در آن مقام که از ناز حسن دلگیر است

از این مترس که بیگانه ای، در آ گستاخ

نیافت ره به حریم یگانگی عرفی

که همتش به ادب بود، مدعا گستاخ

غزل شمارهٔ ۱۶۳

در ازل رفتم به سیر کعبه و یاری نبود

آمدم در دیر، راهب بود و بیکاری نبود

کفر و دین و کعبه و دیر از ازل بودند، لیک

صلح و جنگی بر سر تسبیح و زناری نبود

در سبک روحی مثل بودند طاعت پیشه گان

از مصلای ریا بر دوش کس باری نبود

سیر کوی زاهدان کردم، چه ها دیدم، مپرس

هیچ سر بی کوبش سنگی و دیواری نبود

باز کردم دیده را دزدیده بر باغ مجاز

مشت زاغی آشنایان بود، جز خاری نبود

در تماشاگاه حسن، اهل نظر بودند جمع

دیده ها بگشوده و محروم دیداری نبود

بر سر خم رفتم و زاهل خرابات مغان

اولین جوش خم می بود و هشیاری نبود

از لب هر ذره ام خون اناالحق می چکد

طعنه ی نامحرم و اندیشه ی داری نبود

عشق بود، اما دل خود می گزید و جان خویش

بود بیماری ولی مجنون بیماری نبود

عشق اگر غم داد، جان و دل ستد، عیبی مکن

تیغ اول بود آشوب خریداری نبود

همچو لذت در شدم در ریشه ی دل های ریش

راست گویم خون دل بودست، خونخواری نبود

داستان هستی عرفی و دعوی های او

این زمان گویا برآمد، در ازل باری نبود

غزل شمارهٔ ۱۶۴

عشق اگر مرد است، مرد او تاب دیدار آورد

ورنه چون موسی بسی آورد، بسیار آورد

تا فریبد ابلهان را در متاع روی دوست

آسمان پیش از تو یوسف را به بازار آورد

بس که زخم غمزه خوردم زمین مشهدم

خرمن خنجر به جای بوته ی خار آورد

کافری دان عشق را کز شغل من گر وارهد

گردن روح القدس در قید زنار آورد

بگذر از دارالشفای عشق کز بهر علاج

هر نفس آید مسیح آن جا و بیمار آورد

مو به مویم دوست شد، ترسم که استیلای عشق

یک انالحق گوی دیگر بر سر دار آورد

ای که عرفی را مسلمان خوانده ای، او را بکاو

تا ز کفرآباد دل، بت های پندار آورد

غزل شمارهٔ ۱۶۵

ذوق در خاک تپیدن اگر از دل برود

تا ابد کشته‌ی زار از پی قاتل برود

به وداعی که مرا می‌بری -ای دل!- بگذار

که بمیرم من و جان از پی محمل برود

بحر عشق است و به هر گام، هزاران گرداب

این نه بحری‌ست کزو کشته به ساحل برود

گر بمیرم منما چهره به من روز وصال

حسرت روی تو حیف است که از دل برود

چاره‌ی کار به تدبیر نیامد؛ هیهات!

کو رسولی که برِ جادوی بابل برود

آید انگشت‌گزان روز جزا در محشر

آن که ابله به جهان آید و عاقل برود

تا به زانو به گل از گریه فرو شد «عرفی»

ور چنین گریه کند، تا مژه در گل برود

غزل شمارهٔ ۱۶۶

خوش آن محفل که از می گر سرایم رو بسوزاند

به هر جانب که غلتم داغ در پهلو بسوزاند

میا در باغ ما رضوان که نخل آرای این گلشن

به هر جانب که رو آرد، نسیمش رو بسوزاند

لبم گر با ترنم آشنا گردد در این معنی

صد آتش خانه از یک نعره ی یا هو بسوزاند

ز بهر عافیت زانو نرنجانی که از گرمی

سر شوریده ی من عشق را زانو بسوزاند

اگر یک دم نفس در دل نگهدارم، ز هر مویم

جهد برقی که چندین خانه از هر سو بسوزاند

چنان با نیک و بد عرفی، به سر بر کز پس مردن

مسلمانت به زمزم شوید و هندو بسوزاند

غزل شمارهٔ ۱۶۷

نرنجم گر به بالینم مسیحا دیر می‌آید

که می‌داند بر بیمار از جان سیر می‌آید

هوس هم جوش عشق آمد، وه چه ظلم است این

که روباه مزور هم‌عنان شیر می‌آید

شهنشاهی به ملک دلبری در ترکتاز آمد

... ز نور حسنش مهر و مه زیر می‌آید

نمکسایی کن ای عشق از برای زخم بی‌دردان

که زخم با نمک سود از دیم شمشیر می‌آید

منم آن مست ای عرفی، کز لب شیون تراز من

ترنم زود می‌رنجد، تبسم دیر می‌آید

غزل شمارهٔ ۱۶۸

بندهٔ دل شوم که او، خون فراغ می‌خورد

خدمت درد می‌کند، نعمت داغ می‌خورد

طوبی و خلد عافیت، می‌نخرم به مشت خس

زان که تَذَروِ این چمن، طمعهٔ زاغ می‌خورد

از چمنی نمی‌برد، نعمت برگزیده را

آن که وظیفهٔ ثمر، از همه باغ می‌خورد

بی‌ادبی است موسی‌ام، ره بدهی به طور خود

کو لب شعله می‌گزد، شمع و چراغ می‌خورد

این چمن محبت است، الحذر ای بهشتیان

بوی گل بهشت ما، مغز دماغ می‌خورد

عرفی تشنه را ز من، مژده که گر نایستد

آب حیات از کف، خضر سراغ می‌خورد

غزل شمارهٔ ۱۶۹

حرم پویان دری را می‌پرستند

فقیهان دفتری را می‌پرستند

گروهی زشت‌خویند اهل دانش

که زیب و زیوری را می‌پرستند

از آن دعوی به شیخ و برهمن ماند

که هر یک داوری را می‌پرستند

برافکن پرده تا معلوم گردد

که یاران دیگری را می‌پرستند

عجب داریم ما از اهل عصیان

که دامان تری را می‌پرستند

به هر عزت که عشاق مجازی

ز ما خود خوش‌تری را می‌پرستند

ز اهل درد شو عرفی که این جمع

گرامی‌گوهری را می‌پرستند

غزل شمارهٔ ۱۷۰

چون عشق بت ز کعبه به دیرم حواله کرد

تسبیح شکر گو شد و ناقوس ناله کرد

بر آستان دیر نهادیم روی گرم

هر ذره صد معامله با روی لاله کرد

آب حیات چون طلبد کس، که بخت ما

این زهر هم به خون جگر در پیاله کرد

مجموعه ساز عشق الم نامه ی مرا

نا خوانده برد، خاتمه ی صد رساله کرد

تیغی که تافت رو ز جگر گوشه ی خلیل

امروز عشق بر سر عرفی حواله کرد

غزل شمارهٔ ۱۷۱

مرا دردی است که از داروی راحت بیش می‌گردد

فلک بیهوده بر گرد دکان خویش می‌گردد

ببین کز نشتر مژگان او بختم چه پیش آرد

که موی بستر سنجاب نیش می‌گردد

به نوعی دیده‌ام از گریهٔ بسیار نازک شد

که گر بر لاله و ریحان گشایم ریش می‌گردد

دل گم‌گشته‌ای کو تا دگر در سینه باز آید

که چون صف‌های مورم درد و غم در پیش می‌گردد

فلک چندان تُنُک‌مایه است تا این گرم بازاری

که یک جو عافیت گر بخشدم دل ریش می‌گردد

ندانم عرفی این غم دوستی را از کجا دارد

که در دنبالهٔ غم‌های بیش از پیش می‌گردد

غزل شمارهٔ ۱۷۲

خم بجوش آمد، بگو چون توبه اکنون بشکند

توبه ای کز بی شرابی کرده ام چون بشکند

در چمن هرگز نکرد آن سرو قامت جلوه ای

کز خجالت باغبان صد نحل موزون بشکند

بر دهانش زن گر آرد نام همت بر زبان

تشنه ای کو جام جم بر فرق جیحون بشکند

گر دهم جامی به عشاق از خراب شوق دوست

بوی لیلی گر بیاید رنگ مجنون بشکند

در بیان شعر عرفی وقت آن خوش گر فتد

لفظ را بر لب بپیچد، شأن مضمون بشکند

غزل شمارهٔ ۱۷۳

درد کیشان همه ناموس کش کیش همند

غمگسار هم و ناسور کن نیش همند

صبح تا شام گدای هم و شب تا به سحر

شکر دریوزه گذار دل ریش همند

زان به صورت بشتابند و به آمیزش هم

که به خلوتگه معنی همه در پیش همند

دست از ین جمع پریشان بنمای، کایشان

همه بیگانه ی خویشند و بی خویش همند

کفر و دین را ببر از یاد که این فتنه گران

در بد آموزی ما مصلحت اندیش همند

عرفی این نکته ی مجموعه ی احباب نویس

که محبان وفا تازه کن ریش همند

غزل شمارهٔ ۱۷۴

نخورم زخم در آن کوچه که مرهم باشد

نشوم کشته در آن شهر که ماتم باشد

خجل آن کشته که چون تیغ کشد غمزهٔ دوست

احتیاجش به دم عیسی مریم باشد

گفت و گوهای حکیمانه نیالاید عشق

واگذارید که این نکته مسلّم باشد

عقل را کرده ام از مغلطه خاموش، بلی

خرقهٔ بی ادبان است که ملزم باشد

عرفی از گریه نیاساید توفان، برخیز

جم و کی نیست که او را غم عالم باشد

غزل شمارهٔ ۱۷۵

تشنه ام رطل گران خواهم گزید

آتش آتش نشان خواهم گزید

جنت ار عرض متاع خود دهد

انتعاش ابلهان خواهم گزید

گر به خون خوردن دهندم اختیار

خون گنج شایگان خواهم گزید

نفس اگر یوسف شود نیکو بود

گرگ را یوسف به جان خواهم گزید

گفته بودم چون بدین در شه شوم

برتر از ملک کیان خواهم گزید

آنچه بگزینم بگیرند ار ز من

آنچه بستانم از آن خواهم گزید

این ندانستم که از بخت زبون

آنچه عرفی خواهد، آن خواهم گزید

غزل شمارهٔ ۱۷۶

هجران شب تار ما ندارد

غم عقدهٔ کار ما ندارد

تا جان به هوای گل فشانیم

گل میل کنار ما ندارد

گر عزم سفر کند خوشش باد

جان طاقت بار ما ندارد

فردوس شراب دارد اما

پیمانه گُسار ما ندارد

ساقی می ناب دارد، اما

در خورد خمار ما ندارد

هر کس که رهین حرف و صوت است

پیغام-نگار ما ندارد

از بس که رمیده ایم و ترسان

غم ذوق شکار ما ندارد

عرفی نه ز دوست-دشمنان است

اما غم کار ما ندارد

غزل شمارهٔ ۱۷۷

کو فنا تا زخم‌ها شمشیر بر مرهم نهند

بی‌خودی و هوشمندی سر به پای هم نهند

عمر فرصت کوته است و دست یغمایی دراز

تنگ‌چشمان را بگو تا برگ عشرت کم نهند

گر فشانم دُرد دَردی بر دل آسودگان

تهمت بیداری صد شور از ماتم نهند

اشک‌ریزان ترا نازم که از لخت جگر

یک چمن گل در کنار قطرهٔ شبنم نهند

رحمتش در فعل داروخانه را خندان کند

زخم‌ها را تا به چاک جامه‌ها مرهم نهند

اهل دل عرفی اگر یابند فرمان طرب

قصر شادی را بنا هم در زمین غم نهند

غزل شمارهٔ ۱۷۸

در چمن حوروشان انجمنی ساخته اند

چشم بد دور که بهشتی چمنی ساخته اند

ننشیند دل این طایفه در قصر بهشت

که به معموره ی دل ها وطنی ساخته اند

چون بسنجید به فرهاد مرا، یا مجنون

که به بازیچه ی هر یک سخنی ساخته اند

ای برهمن بنگر معبد صوفی و ریا

کاین طرف دیر بت و برهمنی ساخته اند

دل شهید غم او بود که از شهر وجود

آمد آواره که جای دهنی ساخته اند

حله ها سوخته اند اهل بهشت از غیرت

تا شهیدان تو گلگون کفنی ساخته اند

تیر آن غمزه حلال است ولی جمعی را

که ز دل جامه و از جان بدنی ساخته اند

لذت شعر توعرفی به همه عالم گفت

که ترا مایل شیرین دهنی ساخته اند

غزل شمارهٔ ۱۷۹

دل ما را به فسون جادوی بابل نبرد

هر که از بهر وفا جان ندهد دل نبرد

کی کسی رنگ وفا می طلبد، ور نه به حشر

دست ما آب رخ دامن قاتل نبرد

بیخودی راه نماید به تو مجنون تو را

هرگز از بانگ جرس راه به محمل نبرد

بحر غم جمله کنار است که از خود گذری

زورق اهل فنا منت ساحل نبرد

هر که اندیشه ی او چشمه ی کوثر نشود

پی به شیرینی آن شکل شمایل نبرد

دم شمشیر بود رهگذر عشق، ولی

هر که این ره نرود پی به در دل نبرد

عازم هیچ غم آباد نگردد غم دوست

که مرا دست در آغوش حمایل نبرد

همه عدل است چرا برمن عاقل دگری

عقل کل راه به این نکته ی مشکل نبرد

سینه خالی مکن از درد که مرد ره عشق

که سبکسار شود بار به منزل نبرد

عرفی آن شمع در آورد به محفل، کو را

خجلت جلوه ی خورشید به محفل نبرد

غزل شمارهٔ ۱۸۰

ما کسی را نشناسیم که غم نشناسد

هست بیگانه مرا آن که الم نشناسد

من و آن غمزه که چون تیغ برآرد ز میان

طایر بتکده و مرغ حرم نشناسد

شرم باد از صنمی، برهمنی را که اگر

در حرم دیده گشاید به صنم، نشناسد

یا رب آن کس که کند تهمت شادی بر من

تا ابد کام دلش لذت غم نشناسد

با شهیدان شهادت که غم راز لبم

زخم ما مرهم و الماس به هم نشناسد

دل عرفی بود آسوده ز هر بود و نبود

دو جهانی که وجود است، عدم نشناسد

غزل شمارهٔ ۱۸۱

مجنون تو هر دم روش تازه نسازد

بد نامیت آرایش آوازه نسازد

احزای مروت همه جمع آمده، امید

کش ناز تو بی بهره ز شیرازه نسازد

نازم به صفای مه کنعان، که زلیخا

گر غیرت حور است ، که بی غازه نسازد

دریاست به یک حوصلهٔ رحمت ساقی

در باده زند جام و به اندازه نسازد

در بزم وی ای دل مکن افغان کشی، آنجا

با نغمهٔ بی شعبه و آوازه نسازد

مرهم به از آن داغ که در حالت بهبود

همسایگی داغ تواش تازه نسازد

عرفی بکش این جام، بیاسا، که نه عیب است

گر تشنه لبی چون تو، به خمیازه نسازد

غزل شمارهٔ ۱۸۲

دلبران نی دل به ناز و عشق غافل می‌برند

می‌کشند از عاقلان صد رنج تا دل می‌برند

کشتگان غمزهٔ معشوق در روز جزا

جمله غیرت بر قبول کار قاتل می‌برند

نگسلی از کاروان کعبه ای دل، کز شتاب

می‌گذارندت به خاک عجز و محمل می‌برند

با سبک‌روحان کن آمیزش، که ماندی چون ز راه

بار غم بر دوش دل، منزل به منزل می‌برند

گرچه ارباب تعلق وقف توفانند، لیک

رخت اگر کمتر بود کشتی به ساحل می‌برند

هرکجا شمعی است روشن می‌کنند از بهر بزم

شمع جان هرگه که روشن شد ز محفل می‌برند

زحمت حجاج دیر از کعبه‌جویان بدتر است

ره بسی طی می‌شود، پیرو به باطل می‌برند

فتنه شو بر اهل دل عرفی که از حسن قبول

مرده را جان می‌دهند و زنده را دل می‌برند

غزل شمارهٔ ۱۸۳

گر دَرِ عشق زنی تاب ملامت باید

دل آمادهٔ آشوب قیامت باید

در قبول نظر عشق هزاران شرط است

اول از عافیت رفته ندامت باید

تا به کی شاهد معنی بکشد بند نقاب

عمر ها بر در اندیشه اقامت باید

حسن سلمی ز تماشاگه هر بوالهوس است

چشمی از دیدن جز وِی به سلامت باید

طاقت سایه نداریم، چه اندیشه کنیم

پنجه در پنجهٔ خورشید قیامت باید

عرفی از رمز ملامت نشود دعوی عشق

همه صاحب نظرانیم، علامت باید

غزل شمارهٔ ۱۸۴

عصمت از لعل لبت گرد هوس می گردد

فتنه مفروش که سیمرغ مگس می گردد

در بهاران همه کس همدم مرغ چمن اند

دل من هم نفس مرغ قفس می گردد

ناله ای می کشم از درد تو گاهی، لیکن

تا به لب می رسد، از ضعف نفس می گردد

بندهء عشقم و آیین دیارش، کانجا

در به در شعله به دنبالهٔ خس می گردد

از قبول است، نه از حیله، که عرفی همه شب

می کشد باده و همراه عسس می گردد

غزل شمارهٔ ۱۸۵

اگر چه راه به عیب تو کس عیان نبرد

گمان مبر که به عیب تو کس گمان نبرد

ز مکر نفس حذرکن، که هیچ کس حرفی

نیاورد که دو صد گوهر از میان نبرد

ترحمی که به بستر فتاده چشمهٔ خور

چنانکه برگ گلش زنند جان نبرد

جهان مهر و وفا را فدا شوم ، که در او

کسی گمان عداوت به آسمان نبرد

غزل شمارهٔ ۱۸۶

تا بوی نعیم ستم از خوان تو یابند

جان های شهیدان همه مهمان تو یابند

مهمان تو جمعی و مرا غم که مبادا

سوز دل ریشم ز نمکدان تو یابند

سازند به محشر هدف تیر ملامت

آن دست که کوتاه ز دامان تو یابند

آبی که بود تشنگی افزای مسیحا

زهریست که در کام شهیدان تو یابند

ای رفته به مصر از پی فرزند، به کنعان

هشدار که او را ز گریبان تو یابند

جان دو جهان را که دم حشر بجویند

یک یک ز سر نشتر پیکان تو یابند

معراج ملایک به جز این نیست که در عشق

پروانگی شمع شبستان تو یابند

عرفی چه بود ناز و نعیم تو که دایم

ماتم زدگان را همه مهمان تو یابند

غزل شمارهٔ ۱۸۷

این صفا حسن و محبت ز هم اندوخته اند

این دو شمع اند که از یکدگر افروخته اند

عشوه و ناز و تغافل که تراود از تو

شیوه ها را همه گویی ز هم آموخته اند

ما فرو رفته به بحر غم بی پایانیم

جامهٔ ما نه به اندازهء ما دوخته اند

دفع لب تشنگی از شعله نکردست کسی

مگر آن جمع که از آتش دل سوخته اند

بندگان تو که درعشق خداوندانند

دو جهان را به تمنای تو بفروخته اند

عرفی آنان که ز تحقیق مسایل مست اند

خون هم خورده از آن چهره برافروخته اند

غزل شمارهٔ ۱۸۸

فتادگان سر خود را به خاک پا بخشند

به جان خرند شهادت که خون بها بخشند

خدا گواست که گرجرم ما همین عشق است

گناه گبر و مسلمان به جرم ما بخشند

مریض عشق به زنجیر بند نتوان کرد

در آن دیار که بیمار را شفا بخشند

نظر ز ننگ بدزدد گدای کوچهء عشق

از آن متاع که در سایهء هما بخشند

ز روز حشر چه غم کز جزا بود ترسم

که عذر ما نپذیرند و جرم ما بخشند

چه مایه شکر گزاریت کنیم اگر زهاد

خطای ما به زبر دستی قضا بخشند

دعای بی اثری دارم و هزاران جرم

مگر مرا به تهی دستی دعا بخشند

چه خواهی ای ملک از اهل دل، شکنجه بس است

عطیه ها که پذیرفته اند وابخشند

نخست گوهر خویش آیدش محبت، اگر

کلید گنج گدایی به پادشا بخشند

بضاعتی به کف آور، که ترسمت فردا

به خوی فشاندن پیشانی چه ها بخشند

به اهل فیض نشین ، در حریم گلشن عشق

که کر نسیم صبا خوش کنی صبا بخشند

به گاه عفو گناه، از پی رعایت دل

جزای خویش دهندت، ز شرم ما بخشند

امید هست که بیگانگی عرفی را

به دوستی سخن های آشنا بخشند

غزل شمارهٔ ۱۸۹

عزت گیتی اگر صحبت یوسف باشد

نپذیری مگرت میل تاسف باشد

حسدت بر سر امروز به آن می ماند

که یکی ز اهل نظر دشمن یوسف باشد

عالم شهره به علم آفت دین شد، چه بلاست

غلط اندیش که طبعش به تصرف باشد

این همه عالم و آدم که ز معنی عشق است

گر به عاشق نهد این نام ، تکلف باشد

نکته ای چند بگویم ز حقیقت ، عرفی

لیک وقتی که تو را ذوق تصوف باشد

غزل شمارهٔ ۱۹۰

خوبان که به هم گرمی بازار فروشند

با هم بنشینند و خریدار فروشند

ما نامه و قاصد نشناسیم و نبینیم

ارباب نظر دیده به دیدار فروشند

حیران شده گان تو به خورشید قیامت

آسودگی سایهٔ دیوار فروشند

ما معتکف گوشهء تنهایی خویشیم

آن کعبه روانند که رفتار فروشند

روشن مکن ای مه شب دیجور که عشاق

اندوه دل خود به شب تار فروشند

مسکین نفس ما که تذروان چمن گرد

پرواز به مرغان گرفتار فروشند

با آن که یقین است که در گلشن فردوس

صد گل به تهی دستی هر خار فروشند

زین دست تهی در غلط افتم که مبادا

قفل در و خار سر دیوار فروشند

عرفی تو گهر جمع گن امروز که این جنس

بسیار خرند آخر و بسیار فروشند

غزل شمارهٔ ۱۹۱

دلی چو مشعل حسن تو فرد می خیزد

که چون فغان من از درد می خیزد

نه مرد بادهٔ عشقی ، وکر نه در طلبت

فغان ز جوش خم لاجورد می خیزد

مبین به عجز زلیخا، مصاف عشق است این

که گرد فتنه ز بنیاد مرد می خیزد

به بزم کعبه روان کم نشین، کزان مجمع

همیشه مردم بیهوده گرد می خیزد

اگر فسانه شمارم وگر ترانه زنم

توگوش دار که از روی درد می خیزد

شهید مضطربی خاک شد مگر به رهت

که بی نسیم ز راه تو گرد می خیزد

ترانه ای بشنو ، کز هزار نغمه تراز

یکی چو عرفی دستان نورد می خیزد

غزل شمارهٔ ۱۹۲

هنوز خسته دلم راه عدم می زد

که با گلوی خراشیده بانگ غم می زد

قضا هنوز نیفکنده بود طرح کنشت

که کوس بی ادبی بر در صنم می زد

هنوز حسن نگاری ندیده بود صلاح

که ترک غمزه به دل ناوک ستم می زد

هئوز سایه نشین آفتاب حسن ز زلف

گرفته دست بر آن زلف خم به خم می زد

به جان دوست که فصّاد غمزه نیش نداشت

که آتش از رگ بیماریم علم می زد

به کعبه آمده عرفی ز کفر دور نمود

به این نشانه که ناقوس در حرم می زد

غزل شمارهٔ ۱۹۳

سراپای وجودم در محبت ، حال دل دارد

ز ذوق درد، بیرونم ، درون را مشتعل دارد

فغان از جلوهٔ حسنی که دل های شهیدان را

ز ننگ آرمیدن های حیرانی خجل دارد

گل امید ما را آفت پژمردگی نبود

که باغ آرزوی ما هوای معتدل دارد

به عهد حسن او گاه تبسم بینی از دل ها

که گویی مردهٔ صد ساله در سینه دل دارد

یکی صد شد عذاب اهل عصیان،کز لحد عرفی

ز خون گرم دل، سیلی به دوزخ متصل دارد

غزل شمارهٔ ۱۹۴

گر باد شوم بر تو وزیدن نگذارند

ور حسن شوم روی تو دیدن نگذارند

تا سر زده شادی به دلم، سوخته عشقت

این سبزه ازین خاک دمیدن نگذارند

این رسم قدیم است که در گلشن مقصود

بر خاک بریزد گل و چیدن نگذارند

گر شربت و گر زهر، به لب چون رسد این جام

باید همه نوشید، چشیدن نگذارند

از تربیت آب و هوا در چمن عشق

نخلی که شود خشک، بریدن نگذارند

ما معتکف کعبه نشینم که در وی

بیهوده به هر کوچه دویدن نگذارند

پیداست از آن حسن نظربازی عرفی

کاین بلبل از آن باغ پریدن نگذارند

غزل شمارهٔ ۱۹۵

آه ازین دل کز گریبان غمی سر بر نزد

صد مصیبت رفت و دست شیونی بر سر نزد

با وجود آن که زهر بی غمی نوشیده ام

زهر خندی بر مزاج عافیت پرور نزد

با چنین غوغا که در این بزم شورانگیز بود

شیشه ای نشکست و سنگی بر سر ساغر نزد

در چنین بزمی که یک پروانه دارد صد چراغ

با همه پروانگی گرد چراغی پر نزد

وقت عرفی خوش که چون نگشودند در بر رخش

بر در نگشوده ساکن شد، در دیگر نزد

غزل شمارهٔ ۱۹۶

گره در کام دل از بخت زبون نگشاید

گره از رشتهٔ ما سحر و فسون نگشاید

سینه بر تیغ مزن، یک نگه از دوست طلب

که ز هر موی تو صد چشمهٔ خون نگشاید

آن که می کفت منم کار فروبسته گشای

اینک آورده ام عقده، کنون نگشاید

چشم بر ناوک آنیم که آهوی حرم

به کمان آید و بر صید زبون نگشاید

جای آن است که گر صبر کنم با این درد

که به طعنم لب ارباب سکون نگشاید

نوحه در سینه نمی گنجد و لب ها بسته

لب این طایفه از زمزمه چون نگشاید

آشکارا اگرم تیغ زند غیرت عشق

از برون پرده نبندد، ز درون نگشاید

بنمایم به تو دل های ملامت در بند

هرگز این سلسهٔ غالیه گون نگشاید

عرفی آمد دگر ای همنفسان، کز غم و درد

بر دل ما در آشوب و جنون نگشاید

غزل شمارهٔ ۱۹۷

آن دل که به هجر تو ز آرام برآید

زودش به مصیبت زدگی نام برآید

پر زهر دهد ساغر و شیرین نکند لب

آن حوصله ام گو که به این جام برآید

آتش به غم جان بگرفته است که از تن

تا حشر اجل گر کند ابرام برآید

گر زلف تو در صومعه زنار فشاند

آوازهٔ کفر از دل اسلام برآید

مشکل که شود نغمه گشا در چمن خلد

مرغی که به پژمردگی دام برآید

ما را که برد نام به بزم که از ما

در مجمع ماتم زدگان نام برآید

آن سوختگانیم که گر آتش دوزخ

سنجند به داغ دل ما خام برآید

زان با تو بگوِییم به عرفی که مبادا

نامش به زبان تو به دشنام برآید

غزل شمارهٔ ۱۹۸

چند بی بهره شود دیدهٔ گریانی؛ چند؟

زلف جمع آر که جمعند پریشانی چند

گلرخان محنت نایافت بیابند مگر

یک نفس چاک ببینند گریبانی چند

آن که آماده کند پردهٔ نا کرده گناه

کی در او پرده ای از کرده پشیمانی چند

کبرای تو، بر آنم، که نیارد به نظر

مستی آلوده به آلایش دامانی چند

عرفی افسانهٔ ما گوش کنان حلقه زدند

خوان بیارآی، که جمع آمده مهمانی چند

غزل شمارهٔ ۱۹۹

ز بوی باده دلم آب و رنگ می گیرد

ز نام توبه آیینه ام زنگ می گیرد

ز محتسب مکن اندیشه ، زود باده بیار

که او گناه بر اهل درنگ می گیرد

دلم ز کوی خرابات دور کرده، هنوز

خبر ز کوچهٔ ناموس وننگ می گیرد

به ملک هستی ما رو نهاد سلطانی

که ما به صلح دهیم او به جنگ می گیرد

به لاک جوهر شمشیر، ناز خوبانیم

که تار زخم جدا گشته رنگ می گیرد

هجوم عشوهٔ یار است بر دل عرفی

سپاه کیست که شهر فرنگ می گیرد

غزل شمارهٔ ۲۰۰

تا کی از لب-گهرِ آن مست تکلم ریزد

این نمک چند به ریش دل مردم ریزد

طرفه حالی است که دارد اثر زهر ستم

جرعهٔ لطف که در جام ترحم ریزد

مُردم از دُرد-سر و صاف نشد، کو ساقی

کز من این جرعه بگیرد به سر خم ریزد

همه ماتم زدگانیم و برین هست گواه

مشت خاکی که صبا بر سر مردم ریزد

وای بر من که غیوری ز کف من دل بربود

که گرش دست دهد خون به تبسم ریزد

عرفی این غمزه بلاییست که در روز جزا

نشتری بر در ارباب تظلم ریزد

غزل شمارهٔ ۲۰۱

آن مست ناز کز نگهش می فرو چکد

خون ترحم از دم شمشیر او چکد

دارم گمان که نامهٔ عصیان شود سفید

ده قطره اشک از پی شست و شو چکد

احباب گلفشان به لب جویبار و من

خونم ز دیده جوشد و بر طرف جو چکد

من تلخی از ملامت دشمن نمی کشم

این شربت از دماغ، مرا، در گلو چکد

گر سر دهیم گریه، ببینی که اشک ما

تنها نه از مژه که ز تار هر مو چکد

عشق از چنین شکنجه کند خون کاینات

آن مایه نیست کز دل موری فرو چکد

عرفی به کاوش آمده، یا رب مهل که من

آن ها که از دلم چکد، از گفت و گو چکد

غزل شمارهٔ ۲۰۲

دل خستگان که بستهٔ تدبیر می شوند

وارسته از کمند به زنجیر می شوند

برگی ز بوستان خرابی نچیده اند

جمعی که سایه گستر و تعمیر می شوند

این ناوک از کمان که آید که هر طرف

صید افکنان نشانهٔ این تیر می شوند

این فتنه از کجاست که مستان شیرگیر

گردن نهند و بستهٔ زنجیر می شوند

این شاهباز کیست که در صیدگاه او

مرغان بال بسته هواگیر می شوند

عرفی چه حالت است که در شهر بخت ما

نازاده کودکان به رحم پیر می شوند

غزل شمارهٔ ۲۰۳

دگر خلوت به عشرت‌خانهٔ خمّار می‌باید

ز وجد صوفیان صد حقه بازار می‌باید

چنان با عشرت ده روزهٔ بلبل حسد داری

که پنداری در این گلشن گل پربار می‌باید

خزان جور زلف او دراز افسانه‌ای دارد

همین گویم کزین گلشن به بلبل خار می‌باید

نماند یک نفس از دوستان دشمنم در دل

ولی از دوست گر خاری خلد بسیار می‌باید

کسی گر بهر طاعت ماند اندر کعبه یک ساعت

اگر داند حساب مطلب از صد کار می‌باید

تمام عمر با اسلام در داد و ستد بودم

کنون می‌میرم و با من بت و زنار می‌باید

ندامت رنگ حرفی بر زبان می‌آورد عرفی

به دستان نفاق‌آلوده استغفار می‌باید

غزل شمارهٔ ۲۰۴

اهل معنی سر به صحرای درونم داده اند

جلوهٔ شیرین نشان قد چونم داده اند

دیگران در انتعاش از نغمه و من در ملال

وه چه ذوقی از نوای ارغنونم داده اند

بسته ام صد رخنه از دین بهر تعمیر حرم

خشتی از بهر الصنم بهتر ز کونم داده اند

از تماشای درون بزم زارم بی نصیب

رخصت نظاره گاهی از برونم داده اند

تاب زخم ناوک صیدافکنانش حیف نیست

کز شکارستان دل صیدی زبونم داده اند

مژدهٔ افسون ز هاروتم پریشان تر کند

من که باطل نامهٔ سحر و فسونم داده اند

گر بنوشم آب حیوان، عیب گیرند و رواست

من که در طفلی به جای شیر، خونم داده اند

جاودان ماند به گرداب محبت تا ابد

این بشارت عرفی از بخت زبونم داده اند

غزل شمارهٔ ۲۰۵

چه فتنه در دل آن عشوه ساز می گذرد؟

که گرم روی بر اهل نیاز می گذرد

دراین غمم که مبادا بگیرمش به ضمیر

چو حرف اهل دل امتیاز می گذرد

به دل گذشتی و با آن که عمرها بگذشت

هنوز دل ز بر جان به ناز می گذرد

به شهر عشق بنازم که ساکنانش را

تمام عمر به عجز و نیاز می گذرد

به غیرتم که ز ما غیر رنگ می یابند

گهی که در دلم آن دلنواز می گذرد

سزد ز غیرت اگر مانعم شوی، آن راز

که در میان من و دل چه راز می گذرد

خراب حالی دل ها ببین که آن مغرور

به عهد حسن جوانی و ناز می گذرد

عنان دل و دین من ز کف رود، عرفی

که آن کرشمه به این ترکتاز می گذرد

غزل شمارهٔ ۲۰۶

کسی که رو به حریم رضا نمی آرد

نوید وصل به سویش صبا نمی آرد

کسی به زمرهٔ ارباب دل ندارد راه

که تحفه ای ز نعیم بلا نمی آرد

به آب عشق بنازم که کشتی دل من

کزو به چشمهٔ او بی صفا نمی آرد

زهی شکیب که دست کرشمه بستن دوست

هنوز حسن پری و حیا نمی آرد

به عالمی کندم آفتاب فتنه کباب

که کس پناه به ظل هما نمی آرد

دل اجل شکند ور نه کو دمی کز دوست

هزار قافلهٔ جان، صبا نمی آرد

ازان به میکده برگشتم ازحرم، کانجا

کسی کرشمهٔ زرق و ریا نمی آرد

بگفته شکر تو عرفی ، نمی شود تسلیم

بگو که رسم شهیدان به جا نمی آرد

غزل شمارهٔ ۲۰۷

ز بهر داغ که مستان علاج می طلبند

که جام می شکنند و زجاج می طلبند

فروغ مشعلهٔ شمع راه تیره دلان

چراغ در دل شب های داج می طلبند

شکوه تاج شکستند و تخت مرگ زدند

ز هم نهان تخت و تاج می طلبند

مباد لذت بیماری دل آنان را

که اعتدال ز بهر مزاج می طلبند

فغان ز جلوهٔ آن هست که اهل دین به دعا

ز بهر طاعت ایزد، رواج می طلبند

گذر به کوچهٔ همت مبادشان، عرفی

که کام دل ز در احتیاج می طلبند

غزل شمارهٔ ۲۰۸

تا بود سراسیمه دلم در به دری بود

اندیشهٔ دل جامگی و دل سفری بود

هرگاه که اندیشه عنان در کف من داشت

کارم همه در کاسهٔ صاحب نظری بود

با آن که نمی داد امان سیلی فقرم

دایم سر من درهوس تاجوری بود

هرگاه که مژگان مرا شوق تو برداشت

گر قطره و گر دجله سرشکم جگری بود

در بستهٔ اندیشه به جز خار ندیدم

گل ها همه در خوابگه بی خبری بود

نگسسته زهم جذبهٔ توفیق و گرنه

شبگیر طلب بر اثر بی بصری بود

جمعیت عرفی همه دانست که عمری

سوداگر بازارچهٔ بی هنری بود

غزل شمارهٔ ۲۰۹

تا به کی عمر به افسوس و جهالت برود

نشأ باده به تاراج ملامت برود

بخت بد را خجل از پرسش باطل چه کنم

بهتر آن است که عمرم به بطالت برود

زاهد از کعبه عنان تافته می آید، لیک

کاین طمع داشت که خضرش به دلالت برود

ره رو کعبه که دیر است حوالتگاهش

برود، لیک ز دنبال حوالت برود

جای رحم است برآن جوهری لعل طراز

کش همه عمر به آرایش آلت برود

جانم ار مالک غم های محبت گردد

من گدا گردم و نامش به دلالت برود

غزل شمارهٔ ۲۱۰

فغان کز سینه دائم آه بی تاثیر می زاید

صباح عیدم از دل نالهٔ شبگیر می زاید

جهان عشق را نازم که سلطان گدای او

بسی دلشاد می میرد ولی دلگیر می زاید

طلب کن دایهٔ کش زهر بیرون آید از پستان

که طفلان هوس را تشنگی از شیر می زاید

مصیبت بین که غافل مردم و فارغ در آن وادی

که مجنون تنگ لیلی بستهٔ زنجیر می زاید

به دلق و برد و تسبیح از ره مرو عرفی

که از تقوای زاهد شیوهٔ تزویر می زاید

غزل شمارهٔ ۲۱۱

چه مهربان به سفر شد، چه تند قهر آمد

فرشته ای بشد و فتنه ای به شهر آمد

کرشمه ای که دگر ناخنی رساند باز

گشود گریهٔ تلخ و هزار نهر آمد

قیاس کن که چه آبم رود به جوی حیات

که گاه گریهٔ شادی ز دیده زهر آمد

به شومی دل از عافیت رمیدهٔ من

ز کوه و بادیهٔ آوارگی به شهر آمد

مکو که بی خبر آمد به دهر عرفی و رفت

هر آن که از عدم آمد، چنین به دهر آمد

غزل شمارهٔ ۲۱۲

مستان عشق خانه در آتش گرفته اند

دائم قدح ز خوی تو آتش گرفته اند

این هم عنایتی است که غم های روزگار

دنبال بی کسان مشوش گرفته اند

چون خم به ته، ز چاه بلا، دُرد سرکشند

آنان که خو به بادهٔ بی غش گرفته اند

اینک ره گریز، چه سود از گریختن

سر تاسر زمانه در آتش گرفته اند

عرفی مرید خلوتیان پیاده شو

کاین قوم جلوه ز ابرش گرفته اند

غزل شمارهٔ ۲۱۳

تا قدم بر اثر نام و نشان خواهد بود

گوشهٔ دامن ما وقف میان خواهد بود

می نمودند ملایک به ازل عشق به هم

کاین گهر دست زد بی بصران خواهد بود

گر شود کون و مکان زیر و زبر در ره عشق

صورت ناصیه بر خاک عیان خواهد بود

جز به بازار قیامت ، دل پرخون، زنهار

مفروشید که این جنس گران خواهد بود

دیده بی نور شد ازگریه، خدایا به ازل

گفته بودی که به جایی نگران خواهد بود

دلم آخر به تماشاگه دیدار آورد

تا کی این آئینه در آئینه دان خواهد بود

دست فرسوده شود آخر و گمنام شوم

من گرفتم هنرت نقد روان خواهد بود

به سرانجام جم و کی چه نهم بیهده گوش

کمترین بازی افلاک همان خواهد بود

عرفی از پیر مغان دست نداری هر چند

بر دلت بستن زنار گران خواهد بود

غزل شمارهٔ ۲۱۴

کسی که دل به وفای تو عشوه کیش نهاد

هزار داغ ندامت به جان خویش نهاد

کسی به راه تو ارزد که پا ز دیده کند

که گل به زیر قدم دید و پای پیش نهاد

شهادتش چو مراد دو کون در قدم است

کسی که پای طلب در ره تو پیش نهاد

کرشمهٔ دهد امید عمر جاویدم

که مرگ بهر شگون تیر او به کیش نهاد

نه کافرم نه مسلمان، مرا که آتش زد

که ننگ سوختن من به دین خویش نهاد

ز مغز عرفی از آن خون خوش نسیم چکد

که دستهٔ گل غم بر دماغ خویش نهاد

غزل شمارهٔ ۲۱۵

زندانی شوق تو به گلزار نگنجد

جز در قفس مرغ گرفتار نگنجد

در دست ریا باده کشان تا در کعبه

بگذشته میانی که به زنار نگنجد

هرذره نه شایسهٔ طوف حرم اوست

خورشید در این سایهٔ دیوار نگنجد

فریاد که غم های تودر سینهٔ تنگم

اندک نبود لایق و بسیار نگنجد

ای عافیت آموز مشو همدم عرفی

در صحبت اوجز دل بیمار نگنجد

غزل شمارهٔ ۲۱۶

کجاست فتنه که آن شوخ را سوار کند

زمانه را گل آشوب در کنار کند

گناه کارم و دردا که نیست آن عزت

که انفعال به عفوم امیدوار کند

برای آن که دلیرش کند به خون ریزی

زمانه شوق تو را مایل شکار کند

به ناله نرم بسازم دلت ، از آن ترسم

که نالهٔ دگری در دل تو کار کند

خوش آن که پیش تو پرسند حال عرفی را

شکایتی به کنایت ز روزگار کند

غزل شمارهٔ ۲۱۷

آنان که غمت مایهٔ افسانه نسازند

با همدمی محرم و بیگانه نسازند

افسانه مخوانید که مستان خرد سوز

با مصلحت مردم فرزانه نسازند

زنار نمودم به همه صومعه داران

تا دام رهم سبحهٔ صد دانه نسازند

تا حشر سراسیمه به هرکوچه درآید

گر خاک مرا خشت حرم خانه نسازند

آتش به دو عالم زده از ناز و مرا غم

کز حسن تو بازیچه به افسانه نسازند

این سیل که بینم نمی از طبع تو عرفی

ظلمست که از خاک تو پیمانه نسازند

غزل شمارهٔ ۲۱۸

هر چند دست و پا زدم آشفته تر شدم

ساگن شدم ، میانهٔ دریا کنار شد

جز با گریستن مژهٔ در جهان نبود

آن همه ز حرص دیدهٔ من ناگوار شد

عرفی بسی ملاف که بر چرخ تاختم

مردی کنون بتاز که بختت سوار شد

غزل شمارهٔ ۲۱۹

صد غم دمی بزاید، کانرا سبب نباشد

ز ابنای آفرینش، غم را سبب نباشد

خوش عالمی که در وی، کس کام دوست نبود

در کام دوست نبود، پیک طلب نباشد

از عادت ظریفان، زنهار پر حذر باش

کاندر نهاد ایشان، ذوق ادب نباشد

در ملک عشق کان را، بر شب بنا نهادند

آغاز روز نبود، انجام شب نباشد

گو سلسبیل و رضوان، می باش و می دهنده

در مجلس شرابی، کان نوش لب نباشد

روزی به قتل عرفی، گر پرسدت فضولی

گو دوستدار من بود، تا بی سبب نباشد

غزل شمارهٔ ۲۲۰

خضر اگر بر لب کس منت آبی دارد

بگذر از چشمهٔ حیوان که سرابی دارد

التفاتش به لب تشنهٔ ما نیست، دریغ

هر که جام سخنی، زهر عتابی دارد

همه عاشق نکند دست به زلف تو دراز

هر جنون شوری و هر سلسله تابی دارد

لن ترانی شنود مهتر ما، بی ارنی

این حدیث است که هر وقت جوابی دارد

برگ گل را ندهد زحمت دیبا و حریر

او که چون حیرت دیدار ، نقابی دارد

آسمان گر به جدل پای در آرد به رکاب

رخش ما نیز عنانی و رکابی دارد

نظم عرفی ، تر و تازه است؛ چه عالی ، چه وسط

خار و گل هر چه دهد، حسن شبابی دارد

غزل شمارهٔ ۲۲۱

هر زمان در فتنه خوش نامهربانی می‌شود

این همه غوغا برای نیم‌جانی می‌شود

عشق باغ دل‌نشین دارد، که مرغ دل در او

گر نشیند بر گیاهی ، آشیانی می‌شود

هرکه بنشیند به طرف خوان گردش‌های دهر

گر ستاند یک نواله، میزبانی می‌شود

کیمیاگر نشئه‌ای دارد که داروی مسیح

گر به دستش اوفتد، درد گرانی می‌شود

در رهت غم گر پدید آید به تسلیمش سپار

گر به دست چاره بسپاری جهانی می‌شود

گر به مستی هرزه قانونی فروچیند کسی

در میان مردم عالم زبانی می‌شود

جان فدای همت عرفی که چون جولان کند

گر زمین گیرد عنانش، آسمانی می‌شود

غزل شمارهٔ ۲۲۲

عاقلان آدابت آموزند و رسوایت کنند

دامن جمعی به دست آور که شیدایت کنند

ناگهان عشقت کدازند، از حجاب ناکسی

پرده بگشا تا ز نادانی تمنایت کنند

باغ گل پژمرده کردی، رو ز کس در هم مکش

من هم از غیرت گذشتم، گو تماشایت کنند

پس به کویی جلوه کن، بر مستحقان، زینهاد

تا دعایی بهر حسن عالم آرایت کنند

عرفی ار مانی قدم در وادی اهل وجود

صد بیابا ن خار خذلان تحفهٔ پایت کنند

غزل شمارهٔ ۲۲۳

طریق دلبری تو مگر پری داند

که آدمی نه بدین شیوهٔ دلبری داند

کسی که هر بن مژگان به صد کرشمه سپرد

سزد که هرسر موییش دلبری داند

ز جان طمع ببرد، یا به دل غمش بیند

کسی که عادت آن ترک لشکری داند

ادب ز چشمهٔ لب تشنگی دهد آبم

کدام خضر بدین چشمه رهبری داند

حذر از آن که بد و نیک آهوان حرم

ز فربهی نگرد، یا ز لاغری داند

کسی که این همه حسنش دهند، بی آن نیست

که شمه ای ز حساب ستمگری داند

ز پا در افتد و بر خاستن محال بود

کسی که رهروی عشق سر سری داند

به زر چگونه توان لعل آفتاب خرید

گرفتم آن که کسی کیمیاگری داند

بر آن تتبع حافظ رواست ، چون عرفی

که دل بکاود و درد سخنوری داند

غزل شمارهٔ ۲۲۴

هر که را نشأ غیرت به سلامت باید

در مصاف غم دل تاب اقامت باید

همت اندوده شدن باید ، اگر مرد غمی

نه دعای غم و نفرین سلامت باید

جگر تشنه و فرسودگی پای کجاست

گر کنی طی ره عشق علامت باید

تا نظر باز کنی جلوه کند دوست، ولی

تا تو بیدار شوی صور قیامت باید

غزل شمارهٔ ۲۲۵

خرد، دارالشفا و جهل، محنت‌خانه می‌سازد

خراب مستی‌ام، کاین هردو را ویرانه می‌سازد

چنان شایستهٔ عشقم که بعد از سوختن، گردون

ز خاکم بلبل، از خاکسترم پروانه می‌سازد

دو روزی یاریت گشتم، مذاقم بی‌حلاوت شد

مرا جام شراب و گریهٔ مستانه می‌سازد

چو تن‌ها گردم از غم‌های او صد هم‌نشین دارم

میان بی‌غمان تنهایی‌ام دیوانه می‌سازد

چو در بیت الحرام آیی، مکن بیعت به او عرفی

که او در کعبهٔ اسلام ، ره بتخانه می‌سازد

غزل شمارهٔ ۲۲۶

حدیث عشق جان فرسا بگویید

به دزدان اینسخن اما بگویید

متاع من نمی ارزد به تاراج

حکایت با من از یغما بگویید

به طور ما نگنجد منع دیدار

ولی این راز با موسی بگویید

قیامت را ز پی بستیم و رفتیم

دگر افسانهٔ فردا بگویید

چه باشد جان فسان این حکایت

به دست و آستین ما بگویید

چو ناحق کشتگان او شمارند

به حق زخم او، کز ما بگویید

نشانی از دل عرفی بیاور

دگر غم را جهان بنما بگویید

غزل شمارهٔ ۲۲۷

در محبت لب خشک و دل تر می خندد

مست مخمور در این تنگ شکر می خندد

اهل دل خنده زنانند و نمی بیند کس

لب این جمع به آیین دگر می خندد

ای کلیم، آتش ایمن، گل مقصود تو، چیست

به تمنای محال تو شجر می خندد

دیده از شاهد امید فروبند و ببین

که لب شام به صد ذوق سحر می خندد

کم مباد آب و هوای چمن ما، که در او

گل پژمرده به از لالهٔ تر می خندد

دل عرفی بود آن مرغ خزان پرورده

که به حبس نفس و بستن پر می خندد

غزل شمارهٔ ۲۲۸

اهل وفا که آتش ما تیز می کنند

چون شعله سر کشد همه پرهیز می کنند

ای بی غمان حذر که غزالان مست یار

فتراک عمر عافیت آویز می کنند

شمشیر غمزه-کند شد آهنگ قتل من

کاین تیغ به خون جگر تیز می کنند

برخون کشتهٔ تو ملایک زنند جوش

این شهد را ببین که مگس-ریز می کنند

معمور باد سینهٔ عرفی که درد و غم

تعمیر این زمین بلا خیز می کنند

غزل شمارهٔ ۲۲۹

که دست در خُمِ مِی زد، که خون ما جوشید

که برفروخت که درچشم ما حیا جوشید

هزار آبله از هر نفس فروریزد

چنین که از ته دل تا لبم دعا جوشید

ترانهٔ که چمن را به خون گرم گرفت

که ناگذشته بر او سینهٔ صبا جوشید

کرشمهٔ که بر اصحاب درد می بارد

که خون گرم شهیدان هزار جا جوشید

چنان ملامت عرفی مرا پریشان کرد

که عذر معصیتم از لب قفا جوشید

غزل شمارهٔ ۲۳۰

مدعی باز ملولست و بلایی دارد

در کف آیینهٔ اندیشه نمایی دارد

پردهٔ دل بکُن آرامگه شاهد وصل

زانکه هر پرده نشین پرده گشایی دارد

شرف از کعبه گر از سجدهٔ ارباب ریاست

گوشهٔ بتکده هم ناصیه سایی دارد

رهرو عشق بیابان نبرد پی، لیکن

جوشش قافله و بانگ درایی دارد

پای بر یأس فشردم، غم امید گذشت

که گمان داشت که این درد دوایی دارد

عرفی از مهد فلک زود نکردی امید

این قیامی است که افشردن پایی دارد

غزل شمارهٔ ۲۳۱

کرشمه دست در آغوش نوشخند تو باد

غبار فتنه سراسیمهٔ سمند تو باد

دمی که آتش حسن تو شعله خیز شود

هزار مردمک دیده ام سپند توباد

سری که حلقهٔ فتراک دست می افتد

مروت است که گویند اسیر بند تو باد

به مدعی چه دعاهای بد نکردم، لیک

دلم نداد که گویند اسیر بند تو باد

غزل شمارهٔ ۲۳۲

دوش در دیر مغان بودیم و کس با ما نبود

گفت و گوها رفت و تشویش نفس با ما نبود

رو نکردیم از حرم یک بار در آتشکده

کز حریمش دامن خاشاک و خس با ما نبود

صد قدم رفتیم دور از کوی او در پس حجاب

اضطراب یک نگاه بازپس با ما نبود

نعمت فردوس بر ما ریختند، اما نشد

کام لذت یاب، چون ذوق مگس با ما نبود

طایر خلدیم و ننشینیم از شاخی به شاخ

کز هوای دل دو صد دام و قفس با ما نبود

عادت دل ما نمی دانیم، کاین نا آشنا

تا به ما بستند عهدش یک نفس با ما نبود

غزل شمارهٔ ۲۳۳

روی گرمی کو که داغم باز بوی خون دهد

مرهمی نگذارد و خونابه ای بیرون دهد

سودهٔ الماس غم را داده آمیزش به زهر

هست لذت بیدلی کو را ازین معجون دهد

گر زمام از پنجهٔ ناز آورد لیلی برون

ناقه را سر در حریم سینهٔ مجنون دهد

چون لب فرهاد بوسد جلوه گاه دوست را

نیم بوسی بس که بر جولانگه گلگون دهد

من نخواهم مرد و او بیهوده زحمت می کشد

لذتی کاین زخم دارد، صید او جان چون دهد

وه چه بزم دلگشایست ، آن که اهل درد را

نالهٔ ماتم نشان از نغمهٔ قانون دهد

چون کنم ترک جگر خوردن ، که عشق این لقمه را

چاشنی از زهر بخشد، پرورش در خون دهد

این تفاوت ها ز مشرب دان، نه از تاثیر عشق

ور نه یک می نشأ نتواند که دیگرگون دهد

کی شود عرفی دلم از گریه خالی، کی شود

هر مژه صد چشمه و هر چشمه صد جیحون دهد

غزل شمارهٔ ۲۳۴

عرض کردیم به زاهد که ریا نفروشد

کفر اندودهٔ اسلام به ما نفروشد

گو بنه بر سر دل منت و بسیار منه

آن که بیماری دل را به شفا نفروشد

عاشق آن است که گر جان بدهد بد نامی

گرمی سینه وتاثیر دعا نفروشد

گر فروشند بهای مه کنعان داند

به متاع دو جهانش ، به خدا، نفروشد

مرد سودای محبت بود آن کس عرفی

که دهد عیش ابد مفت و بلا نفروشد

غزل شمارهٔ ۲۳۵

دارم ز زخم غمزهٔ او لذتی که بود

اما نماند جان مرا طاقتی که بود

اکنون نمی توان طلب نیم عشوه کرد

دردم ببین که نیست مرا جراتی که بود

حرمان ز حد گذشت ولی چهرهٔ نیاز

دارد بر آستان حرم نیتی که بود

از دیدنت نمردم و نادیدنم بکشت

دردا که دارم از تو همان خجلتی که بود

بی بهره کشتگان تو مِن بعد ازآن که برد

کام شهید ناز تو هر لذتی که بود

عرفی به سجدهٔ صنم افزود رغبتم

یعنی زیاده گشت مرا طاعتی که بود

غزل شمارهٔ ۲۳۶

با محبت گهر عجز و نیاز افشاند

حسن مغرور برد، دامن ناز افشاند

گرد غم کور کند دیدهٔ جانم هر گاه

دامن عشوهٔ امیدگُداز افشاند

مفشانید به دامان دلم گرد مراد

که بر او طعنه زند، همت و ناز افشاند

آن چه در انجمن اهل صفا جلوه کند

دست هر ذره بر او گوهر راز افشاند

شاهد حسن از آن خون شهیدان طلبد

کان گلابیست که در دامن ناز افشاند

عشق سوزندهٔ جاه است که هرگزمحمود

نتوانست که دامان ایاز افشاند

اثر نیش دهد در دل ریشم ، عرفی

مطرب آن نغمهٔ تر کز لب ساز افشاند

غزل شمارهٔ ۲۳۷

برهمن کی ره اسلام از بیم و ستم گیرد

بهل تا سوی دیر آید، اجازت از صنم گیرد

طواف کعبه کردم با دل پر آتش و ترسم

که ناگه شعله در بال مرغان حرم گیرد

اگر آزاد گردد دل ز سوز آتش دوزخ

ز صد دریای آتش ، آفت یک شعله کم گیرد

ز آه سرد زاهد تیره گشت آیینهٔ ایمان

دلا عکسی بیفکن تا فروغ جام جم گیرد

خیال چشم اوچون با خود ازعالم برد عرفی

هزاران فتنه و آشوب در شهر عدم گیرد

غزل شمارهٔ ۲۳۸

گر دل اهل حقیقت در راز افشاند

زاهد از دامن دل گرد مجاز افشاند

همت این است که با این همه امید، دلم

آستین بر اثر عجز ونیاز افشاند

عرق شبنم خلد است هر آن قطرهٔ خوی

که سمند تو نگاه تک و تاز افشاند

چه عجب کز دل محمود فروریزد خون

گر صبا سلسلهٔ زلف ایاز افشاند

گر نه اظهار شفق می کند از کشتن صید

خون مرغان ز چه در چنگل باز افشاند

جای رحم است به عرفی، که بسی بی اثر است

اشک گرمی که به شبهای دراز افشاند

غزل شمارهٔ ۲۳۹

آن چنان زآتش بیداد مرا می سوزد

که ستم می گزد انگشت و بلا می سوزد

آن چنان آتش رنجوری و بیماری من

شعله زن گشت که امید شفا می سوزد

نا امیدی ز توام کرد به محراب نماز

که ز تاثیر دم گرم، دعا می سوزد

اثر شعلهٔ بام دل من بین که همای

گر بر او سایه کند، بال هما می سوزد

که دماغ تو معطر کند از بوی صفا

بزم زاهد که در او عود ریا می سوزد

رو به هر سو که کنم جلوه کند شاهد حسن

آن گلیمیست که از شوق بقا می سوزد

آتش شوق ، محیط دل من گشته، ولی

هر سر مو شده داغی و مرا می سوزد

غزل شمارهٔ ۲۴۰

آنم که تلخی ام ز غم افزون نوشته اند

راز دلم به سینهٔ مجنون نوشته اند

چون گم شود جنون، که مسیحا دمان حسن

حرز کرشمه بر لب افسون نوشته اند

نرخ خرابی دو جهان می کند از آن

تاریخ های ناز تو بیرون نوشته اند

بر لوح زار نام شهیدان خیال تو

لذت شناس زخم شبیخون نوشته اند

آنم که ذوق دردشناسان غم، مرا

سرجوش لذت غم مجنون نوشته اند

عرفی علاج تلخ دهانان هوشمند

بر نوش خندهٔ لب می گون نوشته اند

غزل شمارهٔ ۲۴۱

چون سنگ وفا به دست گیرد

بس شیشهٔ دل شکست گیرد

بد مست شدم ، مگو که واعظ

آهنگ ترانه پست گیرد

از محتسب آمد این که در خلد

مستم ز می الست گیرد

ما را چه زیان که بهر خود شیخ

آن نامه که نیست هست گیرد

می داغ شود دمی که عرفی

پیمانهٔ خود به دست گیرد

غزل شمارهٔ ۲۴۲

آن را که مراد حال باشد

کی رغبت قیل و قال باشد

آن جرعه که دُرد شکوه دارد

در ساغر من زلال باشد

از شغل غمی که گفتنی نیست

گویم به تو گر محال باشد

هر نفس که در بهشت بینم

در کارگه خیال باشد

نقشی که نظاره بر نتابد

می جویم و آن وصال باشد

چون کینه ز طبع دوستانت

مهر از دل او محال باشد

عمر تو که عید زندگانیست

آرایش ماه و سال باشد

گفتی گله کرده ای ز جورم

بهتان چنین ملال باشد

غزل شمارهٔ ۲۴۳

نگرفتم از تو جامی، سرم این خمار دارد

به ره تو دیر مردم، دلم این غبار دارد

به بهانهٔ ترحم ، نکشی مرا ، وگرنه

سر خون گرفتهٔ من، به بدن چه کار دارد

دل تنگ عیش مارا، که شمارد از صبوران

که هزار زخم دندان، جگرش نگار دارد

سخنم از آن نباشد، بر اهل عیش روشن

که چو باد کوچهٔ غم، نفسم غبار دارد

ز متاع شهر سنت، بود آن گران تجمل

که ز عشوه جشم بندد، ز کرشمه عار دارد

نه شهید غمزهٔ او، دهد این نشانه، عرفی

که هزار شمع عشرت، ز سر مزار دارد

غزل شمارهٔ ۲۴۴

از دیده ام کدام نفس خون نمی رود

سیل هزار زهر به جیحون نمی رود

غیرت برم به شادی عالم که هییچ گاه

از خلوت وصال تو بیرون نمی رود

تمکین عشق بین که به این جذبهٔ طلب

صد گام رفت محمل و مجنون نمی رود

معراج غیرت است، سر کوهکن، ولی

باور مکن که ظلم به گلگون نمی رود

معمورهٔ دلی اگرت هست، بازگوی

کاین جا سخن به ملک فریدون نمی رود

خیزد به کوی عشق ز دیوار و در فغان

کای وای دیده ای کزو خون نمی رود

در سینهٔ من است که آغشته با الم

آهی که از غم تو به گردون نمی رود

عرفی تو خود مرنج ، که بیداد دشمنان

زین پیش می شد از دلت، اکنون نمی رود

غزل شمارهٔ ۲۴۵

مرا چو شب هجر اضطراب بگدازد

قرار در دل و در دیده خواب بگدازد

برای شربت بیمار عشق او، رضوان

گل بهشت به عزم گلاب بگدازد

عطای او به گنه جلوه ها کند فردا

که رستگار ز ننگ ثواب بگدازد

دمی که شمع من آید ز انجمن بیرون

ز نور شعلهٔ حسن، آفتاب بگدازد

ز اضطراب هلاک ، نظاره کن، عرفی

که حیرت رخ ما ز اضطراب بگدازد

غزل شمارهٔ ۲۴۶

هر چه بگزیدم از آن کیش برهمن به بود

هر که دیدم به در بتکده از من به بود

نالهٔ بلبلم آشفته به گلزار کشید

ور نه از طرف چمن، گوشهٔ گلخن به بود

بزم داود بهشتم، در یعقوب زدم

کز نوای شکرین ، تلخی شیون به بود

دوش در مجلس اصحاب نشستم، همه گوش

هر چه نشنیدم از آن، طعن برهمن به بود

عمر در عجب و ریا رفت، ندانستم، حیف

که مرا تیرگی از پاکی دامن به بود

گذر عشق روا بود درآتشکده هم

این قدر بود که در وادی ایمن به بود

عرفی انصاف دهم، آن چه که کردی همه عمر

گر همه طاعت حق بود ، نکردن به بود

غزل شمارهٔ ۲۴۷

هم نوای بلبل و هم صوت زاغم می گزد

خا ر چشمم می خراشد، گل دماغم می گزد

من بگویم نشئأء پروانه با من نیست، لیک

این قدر دانم که تاثیر چراغم می گزد

من که دل دانسته در کوی تو گم کردم، چرا

محرمی هر دم به تقریبی سراغم می گزد

با وجودآن که می دانم که دردم بی دواست

دم به دم اندیشهٔ باطل دماغم می گزد

دوستی دارم که در زندان محنت ، بر دلم

می نهد مرهم، ولی در صحن باغم می گزد

غزل شمارهٔ ۲۴۸

مقیم کعبه که عیب شرابخانه کند

به این بهانه حدیث می مغانه کند

دلم چکونه نتازد به صیدگاه کسی

که شوق ناوک او کار تازیانه کند

ستم فروش درآ، در زمانه، باک مدار

که خوش معاملگی بیشتر زمانه کند

شکوه عشق نگه کن ، که موی مجنون را

فلک به شعشعهٔ آفتاب شانه کند

کسی که خاک درت را کند چو سرمه به چشم

ببین چه بی ادبی ها به آستانه کند

جحیم با همه اسباب سوختن ، عرفی

ز برق شمع تو دریوزهٔ زبانه کند

غزل شمارهٔ ۲۴۹

نسیم صبح چو برگ سمن فروریزد

جگر ز نالهٔ مرغ چمن فروریزد

فلک نظر به که دارد که نیش غمزهٔ او

هزاز ناوک جادوفکن فروریزد

اجل به صیدگه ناز او شود پامال

ز بس بر سر هم جان وتن فروریزد

نهفته بر لب شیرین اگر زنی انگشت

فسانه های غم کوهکن فروریزد

اگر شکسته دلم آستین برافشاند

جهان جهان غمش از هر شکن فروریزد

شکاف گریه دلم را رها کن، از غیرت

که خوشه خوشه زمژگان من فروریزد

که لاف حوصله زد، گو بیا و ببین، که دلم

حدیث عرفی خونین کفن فروریزد

غزل شمارهٔ ۲۵۰

آن کو چو من از عشق پریشان ننشیند

بر مسند توفیق شهیدان ننشیند

ای خضر شکستی به سرایت برسد، خیز

کاین تشنگی از چشمهٔ حیوان ننشیند

با آن که مغان را همگی مایهٔ شیداست

در دیر مگس بر لب مهمان ننشیند

گر چاشنی شربت درد تو بیابد

هرگز مگس دل به لب جان ننشیند

عرفی برو از میکدهٔ ما، که کس این جا

این زخم دل و چاک گریبان ننشیند

غزل شمارهٔ ۲۵۱

کسی می طربم در ایاغ می ریزد

که زهر غم به گلوی فراغ می ریزد

کسی عنان دلم می کشد به سوی مراد

که خار فتنه به راه سراغ می ریزد

کسی که نعمت مقصود بر درش دیدم

که استخوان هما پیش زاغ می ریزد

گدای نور بود آفتاب در بزمی

که عشق خون جگر در ایاغ می ریزد

دم مسیح بود در مزاج مرده دلان

حدیث عشق که خون فراغ می ریزد

به جوش عشق بنازم که از شکاف دلم

به جای قطرهٔ خون درد و داغ می ریزد

زکات مایهٔ رزق من است آن که فلک

به جیب جلوهٔ طاووس باغ می ریزد

ضمیر روشن ما بین که ظلمت عرفی

به دامنش گهر شبچراغ می ریزد

غزل شمارهٔ ۲۵۲

ز روی آتش سوزان اگر خاشاک می روید

شهیدان محبت را ، گیاه از خاک می روید

ز چاک سینه ام صد شعله می خیزد، همین باشد

گیاهی کز زمین سینه های چاک می روید

کجا گردد نهان خونریزی چابک سوار من

که گر دستی نگهدارد، سر از فتراک می روید

چه سود از باغ جنت ، جلوه های دوست را نازم

که آن جا جان فشاندن از دل غمناک می روید

از آن آهوی معنی می چرد در وادی مستی

که کشت زهرناک از وادی ادراک می روید

ببین بر زرق زاهد، خندهٔ گل های بد نامی

مبین کز گوشهٔ دستار او مسواک می روید

به هر جا غمزهٔ او تیغ بر کف می رود، عرفی

شهیدی چون گیاه تشنه لب از خاک می روید

غزل شمارهٔ ۲۵۳

غم تو نیست، به عیش جهان که پردازد

هوای تیغ تو در سر، به جان که پردازد

چنین که غمزه به یک تیغ می کُشد همه را

به کاوکاو دل خون چکان که پردازد

اگر لب تو نه در دل نمک نشان آمد

به تازه کردن داغ نهان که پردازد

چو عشق یار که هم آلوده سوزد و هم پاک

به قیمت گهر این و آن که پردازد

کرشمه گشت جهانی، چنان که دل می خواست

مگر به سوختن کشتگان که پردازد

اگر نه محرم دردی طلب کند عرفی

به جست و جوی من بی نشان که پردازد

غزل شمارهٔ ۲۵۴

دم مردن ز شوق آن که یار دلنواز آید

رود صد بار جانم، با نفس ، بیرون و باز آید

نهان هر نامنهٔ عجزی که بنویسم به لطف او

روان ناگشته ، محرم، صد جوابش پیش باز آید

زند بر کربلا صد طعنه، فردا، عرصهٔ محشر

اگر نازت به آن هنکامه با این ترکتاز آید

ملائک رابه داغ رشک مرغان هوا سوزد

به سوی دشت هر گه، با صدای طبل باز آید

دل معشوق را ذوق است از همراهی عاشق

که گر محمود را گویی بیا، اول ایاز آید

به ناز ونعمت جنت مناز، اندیشه کن، رضوان

که عرفی از بهشت درد، با آن برگ و ساز آید

غزل شمارهٔ ۲۵۵

گر به خواب اجلم دیدهٔ جان گرم نشد

حال دل چیست که امشب به فغان گرم نشد

ناوکی زد به دلم ، لیک چنان زآتش دل

تیز بگذشت که پیکانش از آن گرم نشد

عرض کردند به ما روز ازل بود و نبود

جز به دل دیدهٔ ما در دو جهان گرم نشد

آه ازین شرم که افسانه ای از آتش شوق

آمد از دل به زبانم که زبان گرم نشد

وه چه گرمی است در این انجمن امشب که ز شرم

شمع و پروانه به هم صحبت آن گرم نشد

منم آن تشنه لب عشق که صد دوزخ درد

گشت خالی و مرا کام و دهان گرم نشد

گرم خونریزی، عرفی، ز فغان گشت، ولی

سببی داشت نهانی ، به همان گرم نشد

غزل شمارهٔ ۲۵۶

نغمه ای کز ره تاثیر به شیون نکشد

به سماعش دل ماتم زدهٔ من نکشد

دیت قتل من اینست که در روز جزا

بزنم دست به دامانش و دامن نکشد

جذبهٔ قهر تو ای ذره ندانم تا کی

از ته غمکدهٔ سینه به روزن نکشد

عاقبت درد همین است که در فصل بهار

دل مرغان خزان دیده به گلشن نکشد

غزل شمارهٔ ۲۵۷

جان ز شوق لبت شکر خاید

دل به دندان غم جگر خاید

ظن پیری مبر که نغمهٔ کام

بخت بر آب و دیر تر خاید

دل آشفته بخت من تا چند

جای انگشت نیشتر خاید

آن که گیرد مزاج پروانه

شعله چون میوه های تر خاید

بس که یابد حلاوت از پرواز

طائر شوق بال و پر خاید

لب شادی مکید یک چندی

عرفی اکنون لب دگر خاید

غزل شمارهٔ ۲۵۸

کو شورشی که صحبت شادی به هم خورد

غم خون دل بریزد و دل خون غم خورد

زهر غم تو گر بچکانم به کام خضر

آب حیات ریزد و خون عدم خورد

نازم به آن کرشمه که جای کباب و می

خون فرشته و دل مرغ حرم خورد

زخم زجاج دوست ندارد تراوشی

کو شیشهٔ دلی که به دیوار غم خورد

گر شرح کاوکاو غم او رقم کنم

دود از قلم برآید و مغز قلم خورد

می جوشدم ز هر سر مو چشمه چشمه خون

هر گه که دل به ذوق شهادت قسم خورد

نامش ز لوح همت عرفی به در نویس

آن تشنه کاب خضر ز جام کرم خورد

غزل شمارهٔ ۲۵۹

به یادم هرگز آن نخل قد موزون نمی آید

که از هر دیده ام صد چشمه خون بیرون نمی آید

کدامین دوست می آید به نزدیک من گریان

که تا آمد برمن، صد قدم بیرون نمی آید

نمی دانم که سنگ فتنه در هنگامه می بارد

که این بی رحمی از بیداد گردون نمی آید

به داغ دل کند دست ملامت آن نمکسایی

که هنگام تبسم زان لب میگون نمی آید

ز نام ناقه گاهی دوست را از نار می گیرد

که دیگر جست و جوی لیلی از مجنون نمی آید

نزد این گریه ها بر آتشم آبی و دانستم

که صد توفان نوح از عهده اش بیرون نمی آید

غزل شمارهٔ ۲۶۰

هر که حرصش گام زد، کامش روا هرگز نشد

هر که سلطان قناعت شد، گدا هرگز نشد

کام جانم درمیان آب و آتش حاضر است

هر که با همت برآید بینوا هرگز نشد

بندهٔ تمکین دل گردم که در راه وفا

سیل غم هر چند افزون شد، ز جا هرگز نشد

نی همین دل یافتست از کعبهٔ عشقت صفا

هر چه در این چشمه شستم بی صفا هرگز نشد

هرگزت در دل نیاید کاین پریشان روزگار

شرمسار از یک نگاه آشنا هرگز نشد

بس که این درد از من و دل دشمن آسایش است

صد مرض به گشت مجنون را ، شفا هرگز نشد

در هوای پارسایی، عرفی از هر معصیت

گشت صد ره تایب، اما پارسا هرگز نشد

غزل شمارهٔ ۲۶۱

ز شهر دل به گوشم هر نفس فریاد می آید

که اینک لشگر غم خوش به استعداد می آید

اگر شیرین عنان را گرم سازد، بنگرد خسرو

که گلگون جانب او ، یا بر فرهاد می آید

دلم در دام آن صیاد مستغنی است و می ترسم

که افتت رخنه ای در دام تا صیاد می آید

نصیحت می کنندم دوستان، ای غم بیا و تو

به خاشاک من آتش زن، که این جا باد می آید

نمی آید ز پرویز استماعش، ورنه شیرین را

ز سر تا پا صدای نالهٔ فرهاد می آید

همانا دیده عرفی عزتی زان دلفریب امشب

که می آید ز بزمش باز، خوش دلشاد می آید

غزل شمارهٔ ۲۶۲

مرا ز غمکدهٔ سینه داغ می روید

ز بزمگاه محبت چراغ می روید

تو پای کعبه ای آماده کن که در هر گام

هزار خضر به راه سراغ می روید

بهشت کو که تماشا کند که حسن تو را

ز باغ لاله و از لاله باغ می روید

مسیح گو گهر آفتاب را مفروش

که از خزینهٔ ما شبچراغ می روید

هزار کعبه و هزار کشتهٔ دوست

کزآن سلامت ، ازین درد و داغ می روید

هزار حسن که شعرم ز آستین افشاند

که روضه روضه گلم از دماغ می روید

مگر ترانهٔ عرفی کسی به گلشن برد

که بانگ دزد ز دستان زاغ می روید

غزل شمارهٔ ۲۶۳

جماعتی که به ناموس ونام می گفتند

به دیر درس مستی و جام می گفتند

بیا ببین که چه فتوا دهد در مستی

همان گروه که می را حرام می گفتند

فغان که جمله فتادند در شکنجهٔ دام

کسان که عیب اسیران دام می گفتند

به صحن دیر شنیدم ز خادمان حرم

که اهل دیر، مغان را سلام می گفتند

به طوف کعبه شنیدم ز زائران صنم

همان که بر در بیت الحرام می گفتند

رموز آتش مهری که برهمن نشکافت

ز اهل دل شنیدم که نام می گفتند

تمام بوده به یک حرف گرم و ما غافل

حکایتی که همه ناتمام می گفتند

به کعبه صد ره ز نزدیک و دور دیدم

بگو که صومعه داران کدام می گفتند

فغان ز طبع تو عرفی، غلط نمی رفتند

سخنوران چو تو را خوش کلام می گفتند

غزل شمارهٔ ۲۶۴

کسی کو در تب عشق تو نبض خویشتن گیرد

ز عیب خود پرستی ، هر زمان، بر مرد وزن گیرد

دم عیسی بخنداند گل امید صیادی

که در فصل بهاران دام او مرغ چمن گیرد

مه کنعان به خواب است ، ای صبا، بر برهمن بگذر

که گرگی ناگهان دنبال بوی پیرهن گیرد

از آن با عشق هرگز التفاتی نیست تقوا را

که عاشق نکته با زاهد به کیش برهمن گیرد

زدم در گوشه ای تنها، که ریزم خون خود عرفی

مبادا وقت مردن ناشناسی دست من گیرد

غزل شمارهٔ ۲۶۵

اهل معنی دوش بر دوش عقولم دیده اند

چون دعای خویش بر عرش قبولم دیده اند

آشنایی شان به من واپستر از بیگانگیست

بس که ارباب حقیقت بوالفضولم دیده اند

غم هلاکم کرد و کس غمگین نمی داند مرا

بس که در ایام آسایش ملولم دیده اند

دشمنان، عرفی، ز بس غمگین تراند از دوستان

تا تمناهای نومید از حصولم دیده اند

غزل شمارهٔ ۲۶۶

اهل همت لب از دعا بستند

کمر خدمت رضا بستند

گرد آیینه بود جاه جلال

باز آئین غم کجا بستند

مژده ریزند بر سر و دستار

کز گل فتنه دسته ها بستند

رفت هنگام بار سوختگان

داغ ها بر لب صبا بستند

ما کلید بهشت بشکستیم

در دوزخ به روی ما بستند

به عدم کی روان شوی عرفی

رو که دروازهٔ فنا بستند

غزل شمارهٔ ۲۶۷

ز ننگ عافیت بازم دل شرمنده می سوزد

نه از دل گریه می جوشد، نه بر لب خنده می سوزد

چراغ روشن است ازعشق او درمجمع هستی

کز آواز فروغش می گدازد بنده، می سوزد

نه تنها عشق سوزد، ساکنان ملک هستی را

در این توفان آتش، رفته و آینده می سوزد

مکن بر عزت خود تکیه، عرفی، شرط عشق است این

که اکثر آبروی گوهر ارزنده می سوزد

غزل شمارهٔ ۲۶۸

چه پرسی ام که به جانت هوای ما چه کند

در آن چمن که گل آتش بود، صبا چه کند

تبسم تو که ناسور را دهد مرهم

به سینه نیش زند، نیش غمزه را چه کند

هزار گونه مراد محال می طلبی

تو خود بگو که اجابت به این دعا چه کند

مجو سعادت طالع، دمی، که فرصت نیست

چو سر بریده شود، سایهٔ هما چه کند

بگو وفا نکند دوست با منش، عرفی

نمی شود به وفا آشنا، وفا چه کند

غزل شمارهٔ ۲۶۹

زاهد بتکدهٔ عشق هراسان نرود

دامن دل بکشد، از پی ایمان نرود

شهر دل خاصهٔ سلطان محبت گردید

بعد از آن عاقل تدبیر به دیوان نرود

پرده دار تو اگر مژدهٔ دیدار دهد

صد قیامت شود و کس در رضوان نرود

پا منه بر سر بالین اسیران ، گاهی

هیچ بیدرد نیاید که پریشان نرود

بروم بر دم خنجر که با آن بی باکی

سایهٔ مرغ هما بر گل و ریحان نرود

غزل شمارهٔ ۲۷۰

کاش آن کسان که منعم از آن تند خو کنند

صد دل نموده وام و نیم نگاهی به او کنند

این تشنگی به جام و قدح کم نمی شود

با ساقیان بگو که فکر سبو کنند

این است التماس که ما را پس از وفات

رندان باده نوش به می شست و شو کنند

نازم به غمزه اش که ز شوق خدنگ او

آسودگان حیات دگر آرزو کنند

عرفی چه بیم داری از آسیب دلبران

بگذار تا به جان تو ناخن فرو کنند

غزل شمارهٔ ۲۷۱

دل خانه در این عالم ویرانه نگیرد

قاصد به دیاری که رود، خانه نگیرد

دل خوش کن مردان خرابات بود عشق

از شعر که در کعبه و بتخانه نگیرد

معنی به دلم باز شد، اما به زبانم

این گنج روان، جای به ویرانه نگیرد

بگشا لب میگون، که لب شهد فروشم

آفاق به شیرینی افسانه نگیرد

کم نیست که از توبه پشیمان شده عرفی

گر سبحه میندازد و پیمانه نگیرد

غزل شمارهٔ ۲۷۲

هر کس که در بهار به صحرا برون رود

عیش آن گهی کند که به ذوق جنون رود

عارف به خار و گل چو ببیند به روی دوست

روزی دری گشاید و بیخود درون رود

حربا مجوی، بر اثر عشق رو، که گل

رویش به مطلب است، ولی واژگون رود

سرچشمهٔ تراوش دشنام همت است

هر ماجراکه بر سر دنیای دون رود

دریافتم ز بوی تو عرفی، که بهر گام

صد ره دمی به خانهٔ عرفی زبون رود

غزل شمارهٔ ۲۷۳

خوبان شهر بین که در این مسکن من اند

گه شمع بزم و گاه گل دامن من اند

آن ها که آهوان حرم را کنند صید

در آرزوی ناوک صید افکن من اند

منمای زاهدا در اهل ندامتم

آنان که رهبرند تو را ، رهزن من اند

امشب که روی خلوتم از شمع روی تست

خورشید و مه وظیفه خور روزن من اند

تا دارم از جمال تو گلشن فروز عشق

طوبی و سدره خار و خس گلخن من اند

عرفی نوای نوحه برآرم ، که اهل درد

لب ها گشاده منتظر شیون من اند

غزل شمارهٔ ۲۷۴

گر خدا یار دلنواز نداد

به نوازش مرا نیاز نداد

آن که خوی پلنگ داد مرا

دل و طبع زمانه ساز نداد

دردم افزود روز کوته وصل

که سزای شب دراز نداد

چون به خود دوست داری ام که فلک

یک نشیب مرا فراز نداد

سیم قلب حیات از خِسّت

چرخ دانم گرفت و باز نداد

تا به نازم کُشد در آخر کار

اولم چون به چشم باز نداد

بس که عرفی به زرق شهرت داشت

قلب او را کسی گداز نداد

غزل شمارهٔ ۲۷۵

خوش آن که حیرتم از جلوهٔ جمال تو باشد

هجوم گریه ام از بادهٔ وصال تو باشد

چنین که حسن تو را فتنه دوست کرده ، ندانم

برای اهل قیامت ، چه در خیال تو باشد

به وصل چون بگدازد به حسرت تو سزاست

که مانع نگهش هم انفعال تو باشد

ز ضعف خویش هلاکم امید و می ترسم

که زنده مانم و این باعث ملال تو باشد

دم نزع چو ندیدم کسی به حال تو عرفی

مگر کسی که دل از جان کند، حلال تو باشد

غزل شمارهٔ ۲۷۶

ز چشمم آب حسرت می تراود

ز هر مویم شکایت می تراود

چنان در دل خلد گاه نمازم

که کفرم از عبادت می تراود

زهی بی آبرو آن دل که از وی

به کاویدن محبت می تراود

بگو تیغ از چه شربت آب دادی

که از هر زخم لذت می تراود

حذر کن زین دعای آتش آلود

کزین چشمه اجابت می تراود

تراود از دل عرفی سخن ها

ولی هنگام فرصت می تراود

غزل شمارهٔ ۲۷۷

بیا که در چمن انتظار آب نماند

جمال شاهد امید در نقاب نماند

ز بس که چشمهٔ امید نم نداد برون

فریب تشنه لبان هم با سراب نماند

کدام مسألهٔ شرع در میان افکند

که عقل معرفت آموز در جواب نماند

هدایتی که ز تزویر امتان عناد

امید معرفت آموزی از کتاب نماند

عنایت تو چنان زد صلای معموری

که در دیار محبت دل خراب نماند

تهٔ پیالهٔ حسن تو را مه کنعان

چنان کشید که رشحه ای به آفتاب نماند

بده به دست عنانی، عنان عرفی را

مبین که نیم قدم در ره صواب نماند

غزل شمارهٔ ۲۷۸

دلم در عاشقی با زخم زهر آلود می گردد

که از دنبال درد آوارهٔ بهبود می گردد

به مرهم کلفتی نو می شود، هر گه که می بینم

که داغ سینهٔ پروانه آتش سود می گردد

ز طالع تا قیامت برگ غم دارم ، ولی داغم

که گردون در زمان کامرانی بود می گردد

نگاه تلخ کامان دور دار از لعل او ، یارب

که آب زندگی ناگاه زهرآلود می گردد

ندانم از کدامین باده مستی می کند عرفی

که ناکامی طلب در کعبهٔ مقصود می گردد

غزل شمارهٔ ۲۷۹

هر جا که هست او غمزه زن، آن غمزه آیین می برد

دل می دهد، جان می چکد، سر می رود، دین می برد

از وعده گاه وصل او، هر شام تا غمخانه ام

آرام در خون می تپد، امید تمکین می برد

کز باد عیش آباد وصل، آمد نسیم مژده ای

کز خون دل گل می دهد، وز روی غم چین می برد

گر یار شادی هست دل، هر گه که نامش می برم

بهر چه غم را هر زمان، صد گونه نفرین می برد

خیزد دعایی از لبم ، کز معبد ناقوسیان

با خلوت حسن قبول، آشوب آئین می برد

عرفی دهد جان را ز جا، تلقین کند بهر صنم

کین سست پیمان ناگهان، زین حلقه بی دین می برد

غزل شمارهٔ ۲۸۰

تشته لب رفتم به جنت ، چشمهٔ کوثر نبود

شعله جو رفتم به دوزخ، مشت خاکستر نبود

از بهشت افسانه ها می رفت،کانجا دوش دل

رفت و دید آن ها که واعظ می سرود، اکثر نبود

هرگز از بهر پریدن، مرغ جان کوشش نکرد

بود پایش بسته آخر، بی نصیب از پر نبود

عشق بت ورزیده ام، عیب است، می دانم، ولی

گرد دل بسیار گشتم، مطلب دیگر نبود

سینه بر تیمار دل، پرشعله عرفی، تا به کی

هیچگه بیمارِ دل را بالش و بستر نبود

غزل شمارهٔ ۲۸۱

بنازم شیشهٔ می را ، که خوش مستانه می گرید

سری خم کرده و در دامن پیمانه می گرید

کسی کش کام دل شدآشنای لذت ماتم

چنان گر نوحه سازی گرید، از افسانه می گرید

دل خود را به آن خوش می کند، حسرت کش دنیا

که با خلق جهان در یک مصیبت خانه می گرید

کسی کز وادی عقل و جنون بیرون کشد خود را

نه در معموره می خندد، نه در ویرانه می گرید

مگر آمیزش پاکیزه دارد مهر محبوبان

که شمع اندر میان خنده و پروانه می گرید

کسی کو شیشه ای خالی کند ، تا پر شود چشمش

اگر با ما کشد ساغر، به یک پیمانه می گرید

جهان درمردن دل ، گریه و سوز است ، عرفی را

که گویی در عزای عاشق جانانه می گرید

غزل شمارهٔ ۲۸۲

به لحد چگونه زین غم، دلم آرمیده باشد

که لبی چنان به مرگم، چو تویی گزیده باشد

اثر از نمک چو یابد، دلم از شراب دایم

که ز جام قطرهٔ می، ز لبش چکیده باشد

چو رود، ملول گردم، ز برم ، کناره سوزد

که به شومی من آیا، سخنی شنیده باشد

نبرد دل غیورم، ز خدنگ یار لذت

به کدام دل ندانم، هوسش خلیده باشد

چو رسد رفیق بر من، نگرد به گریه دایم

که به تازگی زمانی ، به رخ تو دیده باشد

دهد آن کسی به عرفی، به کمند آرمیدن

که ز غمزهٔ تو در خون، نفسی تپیده باشد

غزل شمارهٔ ۲۸۳

عشق کو کز دل و دین نام و نشان گم باشد

اهل دل باشم و ایمان ز میان گم باشد

ای خوش آن حسرت دیدار ، که گردد ز دلم

صد حکایت به دهان جمع و زبان گم باشد

ای خوش آن بیخودی و ذوق که بر خوان وصال

راه آمد شد دستم به دهان گم باشد

تا ابد مشهد ما نکهت دل خواهد داشت

بوی گل نیست که در فصل خزان گم باشد

عرفی از روز ازل گم شدهٔ کار خودست

فرصتش کو که به گام دگران گم باشد

غزل شمارهٔ ۲۸۴

ز صوت بلبل اندر بوستان فرزانه می گرید

جنون مست از نوای جغد در ویرانه می گرید

در این ماتم سرا، با مصلحت دانی مصاحب شو

که در بازار می خندد، و (هم) در خانه می گرید

شراب های های گریه ام، ساقی قدح می کن

که عاشق بی قدح می گرید و مستانه می گرید

ز اشکش بسترم تر شد، ولی از ناز و استغنا

بدان ماند که بر بیگانهٔ بیگانه می گرید

کجا در روز محنت غمگسار کس شود، عرفی

که می گرید به روز خویش و بی دردانه می گرید

غزل شمارهٔ ۲۸۵

فلک سای و غم صهبا،کسی هشیار کی ماند

فنا گلچین و ما گل، عنچیه هم پر بار کی ماند

مگو صافی به از خلوت، نداند باغ و بستان را

درش گر باز باشد، روی تو، دیوار کی ماند

منم دایم صلاح اندیش کارافتادگان، لیکن

چو غم رو آورد اندیشه را، رفتار کی ماند

نپندارم که گر مشفق شوم، آسوده دل گردم

دلی کافتد به دست عشق، بی آزار کی ماند

ز وصلت یافتم صحت، به همت بود بیماری

کسی کاید مسیحا بر سرش، بیمار کی ماند

بهار وباغ ما دست خزان در آستین دارد

دراین گلشن گلی گر بشکفد، پر بار کی ماند

به زنار مغان بستند عرفی را میان، آری

میانی این چنین شایسته، بی زنار کی ماند

غزل شمارهٔ ۲۸۶

گفتگو عین صداع است ، ار چه سر گوشی بود

بعد حیرت مایهٔ آرام خاموشی بود

بادهٔ حکمت کشیدم، نشئهٔ غفلت فزود

در مزاج من خودی داروی بیهوشی بود

ماند اندر چون مسیحا بوددر اعجاز دم

هر که او با آفتابش میل همدوشی بود

گر غرورت می دهد ره، تقوی میخانه گیر

ای بسا تقوی که گردانی فراموشی بود

تا نبندی لب، نگردد صاف، عرفی، ذائقه

باده پالایِ شرابِ راز، خاموشی بود

غزل شمارهٔ ۲۸۷

بیار باده که جانم دمی ز ناله بر آید

هزار زمزمه از دل به یک پیاله بر آید

بشوی نامهٔ دانش، بجو رسالهٔ مستی

بود که فال مراد تو زین رساله بر آید

بنوش جامی و آسوده شو ز وسوسهٔ غم

چه غم خوری که چه سان کارت از حواله برآید

مچش که شعبدهٔ میزبان دهر بلند است

اگر به زهرنیالوده یک پیاله برآید

بدین جمال اگر بگذری به سوی گلستان

ز گلبنش گل و برگ هزار ساله برآید

به مطلبی نفکندست سایهٔ همت، عرفی

که از قبول دعاها ز دست هاله برآید

غزل شمارهٔ ۲۸۸

کسی به دور محبت خمار خم نکشد

که در کشد قدح زهر، درد هم نکشد

تو را عبادت و مارا محبت ای زاهد

بهل که کار به نادانی قلم نکشد

بسوز برهمنا سبحهٔ دیدهٔ ناقوس

که ننگ نسبت ما دیر چون حرم نکشد

چو دود سینهٔ من سایه بان زند فردا

ز آفتاب قیامت کسی الم نکشد

همان به است که عرفی به بزم درویشان

سفال جوید و منت جام جم نکشد

غزل شمارهٔ ۲۸۹

بهشت خاص شما زاهدان، نماز کنید

درون روید به فردوس و در فراز کنید

فساد صحبت ناجنس در مقام خود است

پس از مصاحب ناجنس احتراز کنید

ز زیر جلوهٔ هستی نیاز می بارد

به جلوه گاه عدم در شویم، باز کنید

نه جای خواب خموشی است ، صیدگاه جهان

حدیث واقعهٔ کبک و شاهباز کنید

مصاحب غم عرفی شوید، اگر خواهید

که استماع سخن های جان گداز کنید

غزل شمارهٔ ۲۹۰

به رغم توبهٔ من چون لبت پیاله بنوشد

به روی گرم تو ساقی، که خون توبه نجوشد

بهای گوهر یوسف، کسی خود او نشناسد

همان به است که او را کسی به او نفروشد

کسی به بندگی آرد، که در شمایل طاعت

در بهشت ببندد و به روی خویش نپوشد

غبار کوچهٔ راحت به دامنش ننشیند

لباس درد تو بر هر که روزگار بپوشد

نگویمت که مزن تیغ جور بر دل عرفی

رضا بده که پس از مرگ در لحد بخروشد

غزل شمارهٔ ۲۹۱

دلم ز گوشهٔ گلخن به طوف باغ آمد

مگر خزان شده وقت نوای زاغ آمد

به بلبلان چمن بعد از این که گوش کند

که عندلیب قفس دیده ای به باغ آمد

دلیل خانه سیاهی آفتاب این بس

که آفتاب در این خانه با چراغ آمد

مگر وظیفهٔ عرفی نداده باده فروش

که سوی صومعه مخمور و بی دماغ آمد

غزل شمارهٔ ۲۹۲

مگر لب تو قرین شراب می گردد

که آب در دهن آفتاب می گردد

چگونه حرف غم آرم به این حیا بر لب

که شعله می زند آنجا و آب می کردد

چنان ز روی تو دیدم گل مراد امشب

که زهر گریه به چشمم گلاب می گردد

ز بس خیال تو آرد هجوم بر چشمم

به گرد هر مژه صد آفتاب می گردد

دلت به من ده، به روی کرشمه ریز و ببین

که از تو دل مردم خراب می گردد

چه آتش است ندانم به سینهٔ عرفی

که دوزخ از نفس او کباب می گردد

غزل شمارهٔ ۲۹۳

برهمن کیشم، که صدقم طعنه بر اصحاب زد

طاق آتشخانه ام صد خنده بر محراب زد

مرحبا ای عشق گلبانگی که بی آشوب تو

عافیت خوش تکیه ها بر بالش سنجاب زد

موج توفان سایه هر گه بر سر کشتی فکند

مُنعم از بهر تسلی ،تکیه بر اسباب زد

کو گلاب کفر تا بر چهرهٔ ایمان زنم

گر تهی از هوش گشت و تکیه بر محراب زد

خضر آب زندگی نوشید و عرفی خون دل

این منور شعله گردید، آن قدح بر آب زد

غزل شمارهٔ ۲۹۴

از پی صید دگر، تا بجهاندی سمند

ذوق رهایی نیافت، آهوی سر درکمند

در ره عشق ای بلا، مهلت گامی بس است

جان سلامت روی، باد فدای گزند

رو که ستم می کند، بر من آرام دوست

دل که فراغش مباد، سینه که بر ما درند

مانده طبیب اجل، عاجز و حیرت زده

همنفس ساده لوح، گو که بسوزد سپند

دوش که طاعتکده، مجمع بیگانه بود

رخصت جامی نداد، محتسب بالوند

تا دلم از جام قرب، یافته کیفیتی

ننگ خمار منست، نشأء عشق بلند

تا به حریم وصال، هم نفس عرفی است

خون لبم می چکد، عاقبت از زهرخند

غزل شمارهٔ ۲۹۵

دوش از پیش نظر، چون غمش از دل برود

چه کنم آه، که یک دم ز مقابل برود

تا ابد ناوک کاری خورم و جان ندهم

دشمنی گر نکند بخت، که قاتل برود

چون رود غمزهٔ او تیغ زنان، از دنبال

نیم بسمل عجبی نیست که بسمل برود

به وداع که مرا می بری ای دل، بگذار

گر بمیرم من و جان از پی محمل برود

ننگ آن صید زبونم، که چو در صیدگهی

به غلط کشته شود، ننگ به قاتل برود

غزل شمارهٔ ۲۹۶

گر محبت حمله بر ناموس کفار آورد

برهمن را سبحه در گردن به بازار آورد

درمیان گریهٔ مستانه غرقم، شحنه کو

تا شراب آلوده هستم، بر سر دار آورد

گر خجل باشد ز ایمان، لذت کفرش حرام

عابدی کش زلف اودر قید زنار آورد

زین که عالم کفر گیرد، کی در آرد سر به تیغ

گر دل شیدای موسی، تاب دیدار آورد

قحط حسن چون تویی، بگشود برقع لاجرم

روزگار هجر یوسف را به بازار آورد

عابدان گویند با شب زنده داری فیض هاست

کو کسی کاین مژده از دل های بیدار آورد

عجز را ذوقی ست، عرفی، تا شدم زنهار جوی

ور نه کو زخمی که از دردم به زنهار آورد

غزل شمارهٔ ۲۹۷

دوش دل آرایش بزمش تمنا کرده بود

دیدهٔ امید را مست تماشا کرده بود

جان ز شرم ناکسی، داخل نمی شد در بدن

در حریم سینه کز اول غمت جا کرده بود

وصل لیلی مطلب مجنون نبود، او را مدام

لذت آوارگی ها، دشت پیما کرده بود

ای طبیب از آه من کون و مکان در آتش است

گر دوا می داشت ، درد من ، مسیحا کرده بود

حسن را، از شیوه ها، گاهی بود، میلی به ناز

ورنه موسی، بی طلب، صد ره تماشا کرده بود

در ملامت صبر کن، عرفی، که آخر فیص عشق

زین چمن گل ها به دامان زلیخا کرده بود

غزل شمارهٔ ۲۹۸

ای گریه ریزشی، که بلا کم نمی شود

سیلی که کرد جور و جفا، کم نمی شود

صحت در آرزوی دلم ماند و همچنان

از لطف او امید دوا کم نمی شود

نازم به حسن و عشق که از جام اتحاد

مستند و درمیانه حیا کم نمی شود

خاصیت نیاز نگه گن، که جود دوست

عالم گرفت و فقر گدا کم نمی شود

خواهی به گلشنم بر و خواهی به چشمه سار

دردم به نقل آب و هوا کم نمی شود

خون می چکدز طاعت عرفی، هزار حیف

کز باغ او نسیم ریا کم نمی شود

غزل شمارهٔ ۲۹۹

کدام لحظه دلم گرد غم نمی گردد

هلاک درد و فدای الم نمی گردد

گدام زهر بلا درسفال می ریزم

که آب در دهن جام جم نمی گردد

فغان که از خرد و عشق کرده ایم قبول

دو کارخاه که همراه هم نمی گردد

هوای صومعه را نیست نشئهٔ گردی

گه هیچ بندی و مستی علم نمی گردد

هزار جلوهٔ دریغ از دلم که خرمن عشق

به خوشه چینی آئینه کم نمی گردد

چرا رفیق شهیدان نمی شود عرفی

مگر روانه به شهر عدم نمی گردد

غزل شمارهٔ ۳۰۰

دودی ز دل برآمد و خون جوش می زند

خون می چکد ز عقل و جنون جوش می زند

ای سامری زیاده کن افسون و دم که باز

دردم به رغم سحر و فسون جوش می زند

پژمرده گشته بود کهن داغ های دل

در لاله زار خنده کنون جوش می زند

تا جنتم به فال در آمد، بهشت را

اندوه در برون و درون جوش می زند

در وادیی گمم که ز دل های تشنکان

چندین هزار چشمهٔ خون جوش می زند

تا زخم دل گشوده و در خون نشسته ام

در آتشم درون و برون جوش می زند

عرفی کجاست غمزه، به تقلید او که باز

در صیدگاه، صید زبون جوش می زند

غزل شمارهٔ ۳۰۱

بسی در کوفتم تا یک خبر از می فروش آمد

عجب کز آبروی سرو من یک دل به جوش آمد

به میدان شهادت می برند اینک به صد ذوقم

بشارت‌ها که از خاک شهیدانم به گوش آمد

ازین عهد شباب تیزرو آسایشی بستان

که امشب یأس می‌آید اگر امید دوش آمد

دل شوریده‌ای دارم که هر گه بهر تسکینش

نصیحت را فرستادم پریشان و خموش آمد

خدایا کشتگان عشق را گنج دو عالم ده

که اینک در قیامت زخم ما لذت فروش آمد

ندانم سلسبیلم داد یا کوثر، نمی دانم

که ساقی ریخت آبی در دلم کاتش به جوش آمد

دگر هنگامهٔ آشوب، صد جا چیده می‌بینم

مگر از بادهٔ حیرت، دل عرفی به هوش آمد

غزل شمارهٔ ۳۰۲

دل مراد به گرد حصول می گردد

دعا به کعبهٔ حسن قبول می گردد

مگر به مرحلهٔ بی نشانی افتادم

که ره ز بادیه بر عرض و طول می گردد

ندا ز عرش محبت، به گمرهان این است

که در مزار شیهدان قبول می گردد

خلاف عهد بخواهی به غم مصاحب شو

که عافیت به نسیم ملول می گردد

بود عطیهٔ دیوان ناامیدی بس

حواله ای که به گرد وصول می گردد

خراب معرفت عرفیم که هر سخنش

به شهر قدس، ادیب عقول می گردد

غزل شمارهٔ ۳۰۳

دل بشد فرزانه و عقل از فسون دلگیر شد

مُلک شوقم را فریبت از پی تعمیر شد

نسبت دل با خودم دیدم، بسی کم مایه بود

بر جنون افزودمش تا قابل زنجیر شد

یافتم تعبیر رنگی چون به بالینم نشست

گرچه استغنای حسنش مانع تغییر شد

کیست تا گوید به شیرین کز هوای جلوه ات

آب چشم کوهکن داخل به جوی شیر شد

گر تو را بی مهر گفتم، شکوه مقصودم نبود

شکر درد خویش گفتم که بی تاثیر شد

بس که تابوتم گرانبار از دل پر حسرت است

خلقی از همراهی تابوت من دلگیر شد

با وجود آن که جرم از جانب عرفی نبود

بی زبانی بین که قایل به صد تقصیر شد

غزل شمارهٔ ۳۰۴

اگر ز کاوش مژگان او دلم خون شد

خوشم که بهر من اسباب گریه افزون شد

دم هلاک، به روی تو، بس که، حیران بود

دلم نیافت، که کی، ز سینه، جان بیرون شد

کدام قطرهٔ خوی، لیلی، از جبین افشاند

که گاه گریه، برون، ز چشم مجنون شد

امید من به محبت، زیاده، چون نشود؟

که دوشِ کوهکن، آرامگاه گلگون شد

ز بت نه گوشهٔ چشمی، نه چین ابرویی

به حیرتم که دل برهمن ز کف چون شد

فغان ز طبع تو عرفی، مگو، بگو کز تو

طبیعتت سبب شهرت همایون شد

غزل شمارهٔ ۳۰۵

ترسم از اهل ورع، شوق شرابم بکشند

به بهشتم بفریبند و به خوابم بکشند

در دم نزع اگر توبه ز می خواهم کرد

بهتر آن است که رندان به شرابم بکشند

من که بیزار نخواهم شدن از موی سفید

جای آن است که در عهد شبابم بکشند

چون ز آسیب شبیخون نتوانم جان برد

دارم امید نارفته به خوابم بکشند

سخنی در دلم آمد که اگر گفته شود

اهل تحقیق به ناپخته جوابم بکشند

بایزیدم که ان الحق به زبان می آرم

گو مریدان که همین دم به شتابم بکشند

عرفی از صومعه بگذار که بیرون آیم

گر پسندی که ز شوق می نابم بکشند

غزل شمارهٔ ۳۰۶

باز شاهین امیدم اوج پروازی کند

لیک شوقم در هوای وصل شهبازی کند

تا نشانی هست در راه، از سم گلگون فیض

بانگ بر شبدیز جان زن که سبکبازی کند

با هوسناکان نفاق آمیز دارم صحبتی

عندلیب قدس با زاغان هم آوازی کند

دین اگر این است که این جمع پرشان را بود

برهمن بر اهل دل شاید که طنازی کند

راز عشق از این تراوش می کند، از من مرنج

گر بود روح الامین محرم، که غمازی کند

صحبت بیگانه بندد، دست شوخی های عشق

عشق را در پرده بر، تا با دلت بازی کند

فوج شادی را به خون افکنده است، دیگر دل کجاست

کآفرین بر دست و تیغ عرفی غازی کند

غزل شمارهٔ ۳۰۷

چو مرغ سدره که در آشیان بیاساید

به چین زلف تو جان بیاساید

برانم از در یار، ای ادب، که یک چندی

ز ننگ بوسه ام آن آستان بیاساید

ز رشک حوصله ام آسمان بود دلگیر

کرشمه ای که دل آسمان بیاساید

مکن هلاک به بازیچه ام، بزن زخمی

که خون چکان لبم از الامان بیاساید

مبر به باغ، ببر سوی گلخنم، کانجا

ز بوی سوختگی مغز جان بیاساید

دلش که مانده شود آسمان، در آزارم

هزار سال پس از من جهان بیاساید

چنان به ماتم دل در غمت کنم شیون

که کشته گان غمت را روان بیاساید

فغان که تلخ سرشتند، پیکرم، عرفی

نشد که زاغی از این استخوان بیاساید

غزل شمارهٔ ۳۰۸

آواره دلی کو روش خیر نداند

پر آبله پایی که ره سیر نداند

عاشق هم از اسلام خراب است، هم از کفر

پروانه چراغ حرم و دیر نداند

زنهار مکاوید دلم، کاین مغ سرمست

آیین شر و قاعدهٔ خیر نداند

جز با دل عرفی نبرم نغمهٔ منصور

کیفیت این زمزمه را غیر نداند

غزل شمارهٔ ۳۰۹

به حکم عشق چو بر اهل صدق ره گیرند

گناهکار ببخشند و بی گنه گیرند

مجو به محمل شاهی، که در ولایت عشق

گدا به تخت نشانند و پادشه گیرند

چه ظلمت است که بینندگان نمی دانند

که شبچراغ ستانند یا شبه گیرند

خمیر مایهٔ آسایش است لای شراب

بگو که صاف کشان جرعه ای ز ته گیرند

کمند کوته و بازوی سست و بام بلند

به من حوالهٔ نومیدی ام گنه گیرند

در معامله بگشا به کشور عرفی

که خرده بر گهر آفتاب و مه گیرند

غزل شمارهٔ ۳۱۰

عیدی چنین، که زاهد، اندوه دین ندارد

ناید ز دل که ما را، اندوهگین ندارد

مردم به عید قربان، در عیش و من به حسرت

کان حسرت شهادت، عیدی چنین ندارد

صورت نبسته فرهاد، کارش، وگر نه شیرین

گو یک نفس که گلگون، در زیر ران ندارد

کافرتر است زاهد، از برهمن، ولیکن

او را بت است در سر، در آستین ندارد

در خلوت ار به جاه است، این عرض و طول طاعت

باور کنم که زاهد، خود را بر این ندارد

آن ها که دانی ای دل، از زاهدان بی دین

ظاهر مکن به عرفی، کو نیز دین ندارد

غزل شمارهٔ ۳۱۱

آنجا که بخت بد به تقاضا غلو کند

کاری که یأس هم نکند، آرزو کند

بسا دانه های مهر فشاندیم و خاک شد

تا ریشه در زمین که فرو کند

طالب به کام می رسد ار سعی کامل است

بازش مدار اگر جست و جو کند

داروی عیسی به قدح داشتم ولی

مشفق نداشتم که مرا در گلو کند

غسل شهید عشق به آتش سزد نه آب

چون شعله را به آب کسی شست و شو کند

این بی غمی که با دل عرفی سرشته اند

پر صبر بایدش که به درد تو خو کند

غزل شمارهٔ ۳۱۲

آن طره چون علم به سر دوش می زند

نازک سبک عنان به کف هوش می زند

زنهار به هوش باش در این بزم آتشین

تا نغمه حلقه ای به در گوش می زند

من در نفس گدازی و این عشق بدگمان

قفلم هنوز بر لب خاموش می زند

ای خاک مست شو که ز غیرت امام شهر

سنگی به جامِ رِند قدح نوش می زند

در صیدگاه غمزهٔ او تا به روز حشر

امید در میانهٔ خون جوش می زند

عرفی به اهل هوش حرام است جام درد

عشق این صلا به مردم بیهوش می زند

غزل شمارهٔ ۳۱۳

در ره سودای او، فرزانه در خون می رود

آشنا بر برگ گل، بیگانه در خون می رود

ساغر آسودگان غلتد چو مستان در شراب

می کشان عشق را، پیمانه در خون می رود

بس که خون آلوده خیزد، دود از شمع دلم

در هوای محفلم، پروانه در خون می رود

از برون لب ندانم چون شود، لیک آگهم

کز ته دل با لبم، افسانه در خون می رود

گریه در خواب و جگر پر نیش، مژگان در دماغ

ناله مستور و نفس مستانه در خون می رود

از نگاه گرم، عرفی، دیده مالا مال بود

گریه زد موجی و آتشخانه در خون می رود

غزل شمارهٔ ۳۱۴

به جهان چه کار سازم، که به ساختن نیرزد

به کدام ملک تازم، که به تاختن نیرزد

ز سماع هر دو عالم، چه ستانم و چه یابم

که به یافتن نشاید، به شناختن نیرزد

نه تو مرد دلنوازی، نه دل آن قدر که شاید

که گر از نوا بیفتد، به نواختن نیرزد

همه قلب را چه سوزی، بگداز سیم قلبی

که برای سیم خالص، به گداختن نیرزد

به کرشمهٔ تو، عرفی، دل و دین بباخت، لیکن

نه چنان دلی و دینی، که به باختن نیرزد

غزل شمارهٔ ۳۱۵

کسی کز فقر جوید کام، درویش کی ماند

دلی که ریش باید، مومیای ریش کی ماند

چو نشتر میخلد پای تمنا در دلم، آری

تمنایی که در دل بشکند، نیش کی ماند

کجا در دل گذارم ناله، وصلش در نظر دارم

کسی کاین صید بیند، ناوکش در کیش کی ماند

تماشای معانی را، اگر چشمی به دست آری

فضولی های عقل اصلاح اندیش کی ماند

ز احسان غم آخر هر سر مویم توانگر شد

کسی کش غم ولی نعمت بود، درویش کی ماند

غزل شمارهٔ ۳۱۶

لب حرف شفا گفت، دلِ سوخته تب کرد

این حرف دل آشوب مرا دشمن لب کرد

بلهانه به آفات قدر ساخته بودم

این عقل فضول آمد و تحقیق سبب کرد

غمناک پسین، زین مرو از راه، که ایام

تاراجگر عمر تو را، عیش لقب کرد

با دختر رز عیب نه، و عقد حرام است

ادراک مرا حیرت این نکته عزب کرد

صوفی به کرامات دگر فتنه شد امروز

این طرح فساد است که در پردهٔ شب کرد

هر مسأله کز علم و ادب طرح نمودم

منعم به جواب سخن از اصل ونسب کرد

کوکو زدن فاختهٔ سرو در آغوش

در جامهٔ معشوق مرا گرم طلب کرد

در وصل تو دانم دل عرفی اِلمی داشت

آخر به کنایت، گله از شرم و ادب کرد

غزل شمارهٔ ۳۱۷

مست عشق تو که میدان طلب از شیر شود

شیر مست است که در بیشهٔ شمشیر شود

چشم شایستهٔ دیدار فرو می بندم

بر سِتم نیست اگر کار اجل دیر شود

مرد میدان تو را ناز کُشد، نی شمشیر

تا بود ناز، چرا کشتهٔ شمشیر شود

گر به عرفی نظرت نیست، تغافل چه ضرور

می توان کرد نگاهی که ز جان سیر شود

غزل شمارهٔ ۳۱۸

غم چو شبخون می زند، هان دوستان لشگر کنید

جست و جویم گر کنید از بالش و بستر کنید

هیچکس در درد دل گفتن چو من فیروز نیست

حاضرم، بسم الله، اول گفت و گوی سر کنید

درد دل بسیار دارم، فرصت سوگند نیست

هر چه گویم، گرچه ناممکن بود، باور کنید

اینک آمد عرفی از میخانه، مست و بت پرست

هان مسلمانان دگر تعظیم این کافر کنید

غزل شمارهٔ ۳۱۹

دگر دلم ز می تازه مست می گردد

ر صیت مستی ام، آوازه مست می گردد

کلید میکده ها را به من دهید، که من

نه آن کنم که به اندازه مست می گردد

خراش نغمه دهد می، گمان مبر که دلم

به شامِ مشعله آوازه مست می گردد

چنان سرشتهٔ کیفیت ام که از نفسم

خمار بیخود و خمیازه مست می گردد

کدام قافله عزم دیار حسن نمود

که فتنه بر در دروازه مست می گردد

از آن شراب که مجنون فشاند بر لیلی

هنوز محمل و جمّازه مست می گردد

خراب زمزمهٔ تازهٔ توام عرفی

عقل از این نفس تازه مست می گردد

غزل شمارهٔ ۳۲۰

یاران به روز حادثه برق جهان شوند

چون یار شد جهان، همگی مهربان شوند

لنگان روند در قدمم، چون سبک روم

چون پا به سنگ برزنم، آتش عنان شوند

جوشند چون مگس به لبم گاه نوشخند

چون تلخی ای رسد، عنقا نشان شوند

در بند چَه گذاشته، یوسف کنند به خواب

چون شد خلاص، بر اثر کاروان شوند

ای آسمان به تازه برانگیز فتنه ای

تا دوستان به تهنیت دشمنان شوند

تابوتم ای جنازه کشان دیرتر برید

تا دشمنان ز همرهی اش کامران شوند

نونو لباس کعبه به دوشم ده ای فلک

تا زائران بتکده لبیک خوان شوند

اینک رسید نعمت الوان ز خوان هند

تا معده ها در آن همگی میهمان شوند

ای خدمتی مجال عبور مگس مده

تا آش مطلبان ز نعم کامران شوند

اینک رسید مسند جاهی که خاکیان

در سایهٔ دعا به در آسمان شوند

مردم کلیم صورت و فرعون سیرتند

عرفی تو گرگ شو، اگر ایشان شبان شوند

غزل شمارهٔ ۳۲۱

هرکس به روز نیک مرا غمگسار شد

در روز بد مرا دژم روزگار شد

ساقی توئی و ساده دلی بین که شیخ شهر

باور نمی کند که ملک میگسار شد

بنمای رخ که چهره نمی داند از نقاب

چشمی که مست گریهٔ بی اختیار شد

بی ذوق در طریق عمل کامل اوفتاد

زد تکیه بر قناعت و امیدوار شد

بعد از هزار جام قدح نوش، ذوق را

عادت به درد سر شد و دفع خمار شد

حسن از عمل نتیجهٔ شرم است و بازگشت

نی هر که خون چکاند ز رخ شرمسار شد

جز با گریستن مژه ای در جهان نبود

آن هم ز حرص مردم دیدهٔ ما ناگوار شد

هر چند دست و پا زدم، آشفته تر شدم

ساکن شدم در میانهٔ دریاکنار شد

عرفی بسی ملاف که بر چرخ تاختم

مردی کنون بتاز که بختی سوار شد

غزل شمارهٔ ۳۲۲

کو عشق کاز شمایل عقلم جنون چکد

از گریه نوش ریزد و از خنده خون چکد

لب تشنگی ز ریشهٔ چشمم کشد برون

آن قطره های خون که ز ریش درون چکد

خوش دل بدانم ار بچکد خون دل ز چشم

دل خون خویش می خورد، از دیده خون چکد

دل نیست این درد فشان است و خون چکان

دردی ز درد جوشد و خونی ز خون چکد

عرفی نگویمت بچکان خون دل ز چشم

گر ننگ صبر نیست بهل تا برون چکد

غزل شمارهٔ ۳۲۳

به داغ کفر و دین در کوچه و بازار می باید

به خلوت سبحه بر کف، در میان زنار می باید

حکایت های هشیارانه سنجد فهم بدمستی

ولیکن نکتهٔ مستانه را هشیار می باید

بساطی که در آن طرح دو عالم می توان کردن

به دست آورده ام، اندازه و پرگار می باید

اگر در عشق صد توفان بود، مستغنی از نوحم

وگر در عافیت بادی وزد غمخوار می باید

اگر با دوست در گلشن زدی ساغر، گواه است او

نسیم باده و آرایش دستار می باید

محل تنگ است زاهد، گوشهٔ ویرانه می گویم

شما را سبحه و ما را بت و زنار می باید

محبت آفتاب محشر و مشکل که عرفی را

به صحرای قیامت سایهٔ دیوار می باید

غزل شمارهٔ ۳۲۴

ز فتنه ای دل و جانم به ناله بر دستند

که ناز و عشوه ز تاثیر صحبتش مستند

چگونه می به میان آورم در این مجلس

که باده حوصله سوز است و جمله بد مستند

کدام بزم بچیدم که تنگ حوصله گان

به بوی می که شنیدند شیشه ها بشکستند

مگو به تجربه جامی بده، که نشنیدم

که شیشه ای که شکستند باز پیوستند

هلاک صحبت رندان بی شر و شورم

که بوی می بشنیدند و تا ابد مستند

بیا به دیر مغان، آبرو مبر عرفی

که از برون و درون در به روی ما بستند

غزل شمارهٔ ۳۲۵

کسی میوهٔ غم ز باغم نَخُورد

که حسرت به عیش و فراغم نخورد

نیاسودم از خوردن غم، دمی

که اندیشهٔ غم دماغم نخورد

دو صد شیشهٔ خون از دماغم چکید

که مرهم شرابی ز داغم نخورد

به عهدم چنان عافیت مُرد زود

که نو باوهٔ نخل باغم نخورد

شب غم چنان تلخ بر من گذشت

که پروانه دود چراغم نخورد

شدم شاخ گل، هیچ بلبل نخاست

شدم استخوان، هیچ زاغم نخورد

مگر خورد عرفی شراب از سفال

که کوثر ز سیمین ایاغم نخورد

غزل شمارهٔ ۳۲۶

کنون که دیده خریدیم، باغ ها گم شد

شکست توبه، شراب از ایاغ ها گم شد

برای گم شدگان، صد سراغ حاضر بود

مرا چو نام برآمد، سراغ ها گم شد

به شاخ سنبل زلفی، دلم نشیمن کرد

که زیر سایهٔ برگیش باغ ها گم شد

به روزگار من ای شمع آفتاب مخند

که در سیاهی روزم چراغ ها گم شد

رسید محمل عرفی به آستان بهشت

ز عیش خانهٔ جنت فراغ ها گم شد

غزل شمارهٔ ۳۲۷

تا چند به زنجیر خرد بند توان بود

بی مستی و آشوب جنون چند توان بود

جامی بکشم، تا به کی از اهل خرابات

شرمنده ز نشکستن سوگند توان بود

بی رنگی و دیوانگئی پیش بگیریم

تا چند خود آرای و خردمند توان بود

در ننگ فرورفتم و زین راحت و آرام

دردی نه، بلایی نه، چنین چند توان بود

گر مژدهٔ الماس دما دم برسانند

صد سال به یک زخم تو خرسند توان بود

یعقوب مده دل به جگر گوشهٔ مردم

تا چند اسیر غم فرزند توان بود

غزل شمارهٔ ۳۲۸

چون با من در سخن آن لعل آتشناک خواهد شد

به کامم هر چه زهر است از لبش تریاک خواهد شد

هجوم عاشقان در کوی او افزود و خوشحالم

کزین پس در هلاک دوستان بی باک خواهد شد

چه غم گر دامن پاکت به خونم گردد آلوده

که فردا هم به آب دیدهٔ من پاک خواهد شد

نی ام نومید اگر دستم بود کوته ز دامانش

چو می دانم که در جولانگه او خاک خواهد شد

ز مست افتادنم در مسجد، ای زاهد، مشو رنجه

که صحن مسجدت فردا زمین تاک خواهد شد

چه چاک پیرهن می دوزی ای زاهد، وزین غافل

که تا دامن گریبان کفن هم چاک خواهد شد

شود سودای پا بوس تو افزون در سر عرفی

درین زودی همانا بستهٔ فتراک خواهد شد

غزل شمارهٔ ۳۲۹

در ملک عشق هر که شهیدش نمی کنند

گفت و شنید ماتم و عیدش نمی کنند

یوسف وش آن که راست رود بهر فتح باب

محتاج التفات کلیدش نمی کنند

یا رب کجا بریم وفا را که این متاع

در کشور وجود خریدش نمی کنند

هر کس که های و هوی نکشید، اهل روزگار

گوش رضا به گفت و شنیدش نمی کنند

خونریز عشق بین که جگرگوشهٔ خلیل

آید به زیر تیغ و شهیدش نمی کنند

از نوحه مرد عرفی مجنون و اهل هوش

گوشی به نغمه های نَشیدش نمی کنند

غزل شمارهٔ ۳۳۰

به جان خسته ندانیم که آن بلا چه کند

عنان به دشمن جان داده ایم تا چه کند

به دوستان نظرش نیست، مهر دشمن بس

کسی که دشمن مهر است، دوست را چه کند

تبسم تو که ناسور را بود مرهم

به سینه نیش زند، نیش غمره را چه کند

هزار گونه مراد محال می طلبی

تو خود بگو، که اجابت به این دعا چه کند

مجو سعادت طالع، که فرصت رفت

چو سر بریده شود، سایهٔ هما را چه کند

بگو وفا نکند دوست با منش، عرفی

نمی شود به وفا آشنا، وفا چه کند

غزل شمارهٔ ۳۳۱

دوش کز عشق تو، دل عیب سلامت می کرد

ناگوارایی غم، کار حلاوت می کرد

جان برفت ای غم و همراه نرفتی، آری

این گنه داشت که عمری به تو عادت می کرد

دوش کآئینهٔ دل داشتمش پیش نظر

تاب دل بین که تماشای قیامت می کرد

آن که توفیق مرا برگ فراغت می داد

کاش خون در دلم از درد قناعت می کرد

گر که مقصود دلم تلخ تر از زهر زیان بود

کی دعا دست در آغوش اجابت می کرد

گر نه دوشینه اجل بهر تو می مُرد، چرا

کشتن خلق به ناز تو وصیت می کرد

گیسوی حور پریشانی ماتم بشناخت

ورنه کی سنبل تر گلشن جنت می کرد

بعد مردن، به جهان شد، زر عرفی رایج

کاش در عین حیات این همه شهرت می کرد

غزل شمارهٔ ۳۳۲

به باغ عشق تذرو طرب حزین میرد

چو میوه خیز شود شاخ، میوه چین میرد

به کیش برهمنان آن کس از شهیدان است

که در عبادت بت روی بر زمین میرد

ز زخم کفر محبت نمی برد لذت

همان به است که زاهد به درد دین میرد

اجل نیامده مُردم، که خستهٔ غم عشق

دو روز پیشتر از روز واپسین میرد

چراغ بزم یقینم نه شمع اهل دلیل

که از دمیدن افسون آن و این میرد

عبیر طرهٔ حورش غبار آئینه است

کسی که گرد ره دوست بر جبین میرد

مزن ترانهٔ تحسین به شعر من عرفی

که شمع طبع من از باد آفرین میرد

غزل شمارهٔ ۳۳۳

چنانکه در چمن روضه خس نمی گنجد

به باغ عشق گیاه هوس نمی گنجد

ز زخم ناوک درد تو لذتی گیرم

که آن به حوصلهٔ ذوق کس نمی گنجد

از آن دلم ترکان جنگجو طلبد

که در حوالی آتش مگس نمی گنجد

در آ به سینه و صد کوه غم نه بر دل

چنین که دردل تنگم نفس نمی گنجد

بگو به باغ بهشت آ و دلگشایی بین

که بلبل دل من در قفس نمی گنجد

صباح و شام در آن کوچه مِی کشد عرفی

که ترس شحنه و بیم عسس نمی گنجد

غزل شمارهٔ ۳۳۴

گر نیم قطره ز دهان سبو چکد

بال فرشته فرش کنم که بر او چکد

امید را بکُش، به نهانی، که تا ابد

اشگ مصیبت از مژهٔ آرزو چکد

بعد از هلاک گر بفشارند خاک من

هم خون دل تراود و هم آب رو چکد

آن تشنگی به عشق فروشم که تا ابد

آب حیات از دم شمشیر او چکد

عرفی درآ به نوحه که بسیار بی غمم

باشد ز دیده قطرهٔ اشکی فرو چکد

غزل شمارهٔ ۳۳۵

سرم ز وصل نهانی بلند خواهد شد

زمانه از گل و خس نخلبند خواهد شد

کسی که نوحه نکردی به ماتم دل تنگ

حریص زمزمه و هرزه خند خواهد شد

مراد بر اثر غیر کو، مران شتاب

که باز طالع ما ارجمند خواهد شد

به حیرتم ز غزال رمیدهٔ مقصود

که صید این دل کوته کمند خواهد شد

به کوی غیر نماند وداع شربت کام

که ناگوارتر از زهرخند خواهد شد

لبم دهد مگسان امید را مژده

که زهرخند با نوشخند خواهد شد

ز عود قافیه غم نیست در میان غزل

که یار چون پسندد پسند خواهد شد

بیا کلیم که آن آتشی که می طلبی

کنون ز سینهٔ عرفی بلند خواهد شد

غزل شمارهٔ ۳۳۶

از مرگ من آن عشوه نما را که خبر کرد

آن فتنهٔ ماتم زده ها را که خبر کرد

افسانهٔ غم های تو گویند به نوحه

از درد دلم اهل عزا که خبر کرد

گویند که آشفتگئی هست درآن زلف

زین غم، که فزون باد، صبا را که خبر کرد

بودند به هم گرم نگاه من و معشوق

بیگانگی آموز حیا را که خبر کرد

خلد از تو نگیرند شهیدان محبت

از جود تو این مشت گدا را که خبرکرد

در صومعه زهاد نهان باده گسارند

از شیوهٔ ما اهل ریا را که خبر کرد

عرفی به تو رندان ته خم لطف نمودند

از تیرگی ات اهل صفا را که خبر کرد

غزل شمارهٔ ۳۳۷

گَرَم دعای مَلَک خاک رهگذر باشد

به هر کجا نهم پا نیشتر باشد

در آفتاب طلب گشت بخت ما همه عمر

نیافت سایهٔ نخلی که بارور باشد

امید عافیت از مردن است و می ترسم

که مرگ دیگر و آسودگی دگر باشد

به بال خویش منال ای هما، به گلشن عشق

در این چمن، قفس مرغ بال و پر باشد

بده بشارت طوبی که مرغ همت ما

بر آن درخت ننشیند که بی ثمر باشد

به آتش جگرتشنگان نگردد خشک

ز آب دیدهٔ ما، دامنی که تر باشد

تمام آتشم و نالهٔ بی اثر، عرفی

فغان که دوزخیان را کجا اثر باشد

غزل شمارهٔ ۳۳۸

بگو که نغمه سرایان عشق خاموشند

که نغمه نازک و اصحاب پنبه در گوشند

شکست شیشه و در پا خلید و بی خبران

هنوز میکده آشوب و عافیت کوشند

اگر ز دیر برندت به طوف کعبه، مباد

امید و یاس در این کوچه دوش بر دوش اند

هزار شیشه تهی گشت و تنگ حوصله گان

هنوز بی خبر از ته پیالهٔ دوشند

چه محنت آورد آن جمع را به ناله که تو

به ریشهٔ دلشان می خلی و خاموشند

فغان ز عادت عرفی که تا تو دشمن جان

رهش زدی، ز دلش دوستان فراموشند

غزل شمارهٔ ۳۳۹

به کیش اهل وفا مدعا نمی گنجد

امید در دل و در سر هوا نمی گنجد

میان حسن و محبت یگانگی است، چنان

که در میانه به غیر از حیا نمی گنجد

ز بس تنگ شد از مستی کرشمه و ناز

به نرگسش نگه آشنا نمی گنجد

چنان ربوده سرم را هوای درویشی

که در سعادت بال هما نمی گنجد

خراب روضهٔ عشقم که با فضای دو کون

تذرو عافیتش در هوا نمی گنجد

از آن به کعبهٔ اسلام می رود عرفی

که در صنمکدهٔ شید و ریا نمی گنجد

غزل شمارهٔ ۳۴۰

حیف است که دستی به نمکدان تو یابند

زاغان هوس را، مگس خوان تو یابند

ای گل ز صبا راه بگردان که مبادا

مرغان به نسیمش ره بستان تو یابند

باید که رسد جان به لب خضر و مسیحا

تا قطرهٔ از چشمهٔ حیوان تو یابند

آن فتنه که در خون کشد آشوب قیامت

در سلسلهٔ زلف پریشان تو یابند

چون شعر تو عرفی نگزینند؟ که عالی است

هر بیت که در صفحهٔ دیوان تو یابند

غزل شمارهٔ ۳۴۱

بیا ای بخت سرگردان نشینید

به زیر سایهٔ سرو و گل و بید

که در باغی فروچیدیم محفل

که در وی عندلیبی کرد ناهید

کدامین باغ؟ باغ وصل دلدار

که آبش می رود در جام جمشید

زهی باغی که برگ لالهٔ او

زند سیلی به حسن ماه و خورشید

از آن دم کآستین زد بر دماغم

نسیم این بهشت عیش جاوید

دل و جان هر دم از هم می ربایند

قبول منت و تاثیر امید

غزل شمارهٔ ۳۴۲

ز کوی عشق مَلَک دل‌شکسته می‌آید

مسیح می‌رود آنجا و خسته می‌آید

شهید ناوک آنم که چون رود به شکار

غزال قدس به فتراک بسته می‌آید

زمانه گلشن عیش که را به یغما داد

که گل به دامن ما دسته‌دسته می‌آید

هجوم درد بدان گونه بسته راه نفس

که بر لبم ز درون خسته خسته می‌آید

هوس به همت عرفی مگر شبیخون زد

که زخم‌دار و به محمل نشسته می‌آید

غزل شمارهٔ ۳۴۳

گشود زلف معنبر شمال، تا چه کند

نهفته چهرهٔ عاشق خیال، تا چه کند

به یک دو روزه وصالش، زمانه خونم خورد

هنوز دشمنی ماه و سال، تا چه کند

به صد کرشمه مرا سوخت تا خطش ندمید

هنوز کشمکش خط و خال، تا چه کند

شراب حاضر و شمشیر و طول عمر

پس دو جام دگر این ملال، تا چه کند

مجال حرف سپارش نبود و بلبل بود

کنون که یافته عرفی مجال، تا چه کند

غزل شمارهٔ ۳۴۴

هر جا که مست و غمزه زن، آن عشوه آئین می رود

دل می چکد، جان می دهد، سر می برد، دین می رود

از وعده گاه وصل او، هر شام تا غمخانه ام

آرام در خون می تپد، امید غمگین می رود

گویا ز عیش آباد وصل، آمد نسیم مژده ای

کز خون دل گل می دمد، وز روی غم چین می رود

گر یار شادی نیست دل، هر گه که نامش می برد

بهر چه غم را بر زبان، صد گونه نفرین می رود

خیزد دعایی از لبم، کز معبد ناقوسیان

تا خلوت حسن قبول، آشوب آمین می رود

غزل شمارهٔ ۳۴۵

بازم به طوف کعبه احرام تازه شد

ذوقم به بوسه های لب جام تازه شد

گشتیم باز می کش و ارباب شید را

آئین طعن وشیوهٔ دشنام تازه شد

ذوقم نمانده بود ز خونابه های تلخ

اینک حلاوت همه در کام تازه شد

زنار را نیابت تسبیج می دهم

ای اهل شرع، مژده، که اسلام تازه شد

می جوشد از درون دلم چشمه چشمه خون

توفان نوح را دگر ایام تازه شد

عرفی بسی به تشنه لبی عمر باختیم

کز دُرد و صاف ساقی ام انعام تازه شد

غزل شمارهٔ ۳۴۶

گشتم اندر دل خوبان، همه خوبان خودند

همه دل در شکن زلف پریشان خودند

بس که پیمان شکنی در دلشان جا کرده است

بسته پیمان به خود و آفت پیمان خودند

گه در اندیشهٔ خود و گاه در آئینهٔ ما

دیده بر صورت خود دوخته، حیران خودند

شیوهٔ ناز و نیاز خود و ما برده ز یاد

بلبل باغ خود و وَرد گلستان خودند

نی سبکدستی مهمان، نی مگس ران ادب

همه حلوای تر و مگس خوان خودند

لب نوشین بمکید و دل مردم بگَزید

نیشتر زار کسان و شکرستان خودند

عالمی کُشته به بی مهری و با خویش به مهر

همه سرمایهٔ بی دردی و درمان خودند

جان ارباب وفا خاک شد اندر کف دوست

بس که سرگرم نوازشگری خوان خودند

کی به ایمان کسی شان نظر افتد عرفی

همه آئینه به کف دشمن ایمان خودند

غزل شمارهٔ ۳۴۷

خوشا کسی دم آب بی شراب نخورد

دمی که جام شراب نداشت، آب نخورد

ز نقص تشنه لبی دان، به عقل خویش مناز

دلت فریب گر از جلوهٔ شراب نخورد

کسی ارادهٔ جولان عافیت ننمود

که زخم تیر بلا پای در رکاب نخورد

رود به چشمهٔ حیوان و تشنه لب باز آید

کسی که از دم عشق تو آفتاب نخورد

چه روستایی بی مشربی است این عرفی

که توبه کرد و می از دست آفتاب نخورد

غزل شمارهٔ ۳۴۸

کسی به دیدهٔ ناموس خار می آید

که پاسخ سخنش ناگوار می آید

زمانه اهل دلی نیستش، نمی دانم

که بوی دل ز کدامین دیار می آید

دلی به روشنی آفتاب خنده زند

که از زیارت شب های تار می آید

هزار جان گرامی به نرخ جو نخرند

به عالمی که در او دل به کار می آید

گر از لیاقت خود شیخ آگهی یابد

ز صدر صومعه تا پای دار می آید

گذشت مدت همخانگی جان، عرفی

ز غیر خانه تهی کن که یار می آید

غزل شمارهٔ ۳۴۹

شبی که در قدم وصل یار می‌گذرد

به ذوق گریهٔ بی‌اختیار می‌گذرد

کسی که محرم درد من است می‌داند

که دیده بی‌نم و آب در کنار می‌گذرد

مخواب در دل شب‌ها که موج قافله‌ای‌ست

که از کسی که به شب‌های تار می‌گذرد

به هرکه عرضه کنم درد خویش، می‌بینم

که غرقه‌ام من و او در کنار می‌گذرد

صلای فرصت و برهان نیستی بر لب

پیاله در کف و صرف خمار می‌گذرد

شکاریان طلب نقش پای صید کنند

تو مست خوابی و هردم شکار می‌گذرد

دلم به کوی تو با صدهزار نومیدی

به این خوش است که امیدوار می‌گذرد

دم جدایی دشمن رواست آفت جان

چنان نمود که یاری ز یار می‌گذرد

ز شأن مطلب و شوق زبون من پیداست

که فرصتم به همین خارخار می‌گذرد

در آن مقام که عرفی ز دل گذشت و هنوز

گهی که می‌گذرد اشکبار می‌گذرد

غزل شمارهٔ ۳۵۰

عاشقان گر به دل از دوست غباری دارند

گریه ای گَرد نشان در شب تاری دارند

آب حیوان ببر ای خضر که ارباب نیاز

چشم امید به فتراک سواری دارند

ره ارباب محبت به فنا نزدیک است

سوزنی در کف و در پا دو سه خاری دارند

جان و دل را به می فرحت آتش زده اند

باده در شیشه نماندست و خماری دارند

جان حقیر است مبر نام نثار، ای محرم

تو همین گو که احباب نثاری دارند

چه به طاعت طلبی برهمنان را، زاهد

تو ریا ورز که این طایفه کاری دارند

بندهٔ خلوتیان دل چاکم، کایشان

به شهیدان غمت لذت خواری دارند

هر که را می نگرم سوخته یا می سوزد

شمع و پروانه از این بزم کناری دارند

عرفی از صیدگه اهل نظر دور مرو

که گهی گوشهٔ چشمی به شکاری دارند

غزل شمارهٔ ۳۵۱

آن کس که مرا با دل غمناک بر آورد

نتواندم از بوتهٔ غم پاک بر آورد

آن نشأیِ شوخی که بر آورد گل از شاخ

چون لاله مرا با جگر چاک بر آورد

دود دلم از چشم بداندیش نهان است

با آن که سر از روزن افلاک بر آورد

ذاتش هم خود روست، از آن غیرت معشوق

در بر رخ نظارهٔ ادراک بر آورد

آن گنج که جوید ز ملایک دل عرفی

از عرش فرود آمد و از خاک بر آورد

غزل شمارهٔ ۳۵۲

هوشم به نگاهی برد، جانانه چنین باید

یک جرعه خرابم کرد، پیمانه چنین باید

تا کرد بنا عشقت، افسانهٔ هجران را

در خواب فنا رفتم، افسانه چنین باید

از بس که غبار غم، از سینه بشد رُفته

تا زانوی دل گرد است، این خانه چنین باید

بیگانه به دور من، رخساره کند پنهان

رنجش نتوان کردن، بیگانه چنین باید

نادیده جمال او، مهرش ز دلم سر زد

ناکاشته می روید، این دانه چنین باید

می بینم و می جویم، می چینم و می ریزم

می خندم و می گریم، دیوانه چنین باید

در خون، جگرعرفی، می غلتد و می سوزد

در آتش خود رقصد، پروانه چنین باید

غزل شمارهٔ ۳۵۳

کی دلم شاد از می ناب و نوای نی شود

آن که از غم شاد گردد، شاد ازین ها کی شود

هر که را سیماب غفلت ریخت آسایش به گوش

کی دلش را چشم باز از نعرهٔ یا حی شود

گر دو رهرو متفق گردند در راه خطر

کاروانی جمع گردد، چون دو منزل طی شود

زاهد بیهوده گو را مانع از هذیان مشو

گوش کن تا بر سر دستان روم و ری شود

آن که جوید سربلندی از مصیبت های عشق

مشت خاکی بر سرش ریزم که تاج کی شود

از نگاه گرم دشنامِ لبِ می گون او

نوش بر لب زهر گردد، زهر در دل می شود

زین که خواهد محو شد عرفی، ز دندان لب ببند

می شود محو این ترنم ها، ولی تا کی شود

غزل شمارهٔ ۳۵۴

دلی کز حسن آن گل، در نظر گلزارها دارد

اگر برگ گلی باشد، درونش خارها دارد

دلیل عصمت زاهد، بدانی زهد و تقوا را

که او در پردهٔ اسلام و دین، زنارها دارد

من و وادی شوق ناوک صید افکنی، کانجا

تذروران حرم را بر سر دیوارها دارد

اگر بادی وزد، چون شعله، بر من، عشق می لرزد

ازین معلوم می گردد که بر من کارها دارد

ز منع انده و تکلیف، خوشحالی در آزار است

زبان شکوه عرفی از چنین آزارها دارد

غزل شمارهٔ ۳۵۵

جان به یاد لبت، شکر خاید

دل به دندان غم، جگر خاید

ظن سیری مبر که لقمهٔ خام

بخت پیر است و دیرتر خاید

دل آشفته بخت من تا چند

جای انگشت نیشتر خاید

آن که گیرد مزاج پروانه

شعله چون میوه های تر خاید

بس که یابد حلاوت از پرواز

طایر شوق، بال و پر خاید

لب شادی ببست یک چندی

عرفی اکنون لب دگر خاید

غزل شمارهٔ ۳۵۶

کسی که از اِلم عشق بی دماغ شود

عجب به همره جانان به گشت باغ شود

چراغ انجمن طور اگر دهد پرتو

ز خاک بادیه هر ذره شبچراغ شود

چراغ تیره شبم بی رخت چراغ دگر است

نقاب را بگشا تا شبم چراغ شود

به داغ تشنگی آسوده ام در آن وادی

که شعله از نم آب حیات داغ شود

تذرو و فاخته از بس نفاق ورزیدند

بدان رسید که بلبل انیس زاغ شود

ز بس که داده به عرفی عجب متاع فراغ

قرارداد که نبود اگر فراغ شود

غزل شمارهٔ ۳۵۷

چه گرمی است که در سر شراب می سوزد

چه آتش است که در دیده خواب می سوزد

کسی که برق محبت در او زند آتش

ز تاب سایهٔ او آفتاب می سوزد

کنون که آتش می جمع شد به آتش حسن

مپوش چهره که ناگه نقاب می سوزد

مرا چه جرم که آتش فتد به زهد و صلاح

که این متاع ز برق شباب می سوزد

یکی است آتش و آب حیات در وقتی

که گرمی جگر تشنهٔ آب می سوزد

ز روی گرم وفا می جهد برقی

که در عنان صبوری شتاب می سوزد

خدای را بنشانید آتش عرفی

که توبه کرد و ز ذوق شراب می سوزد

غزل شمارهٔ ۳۵۸

معلوم کز ترشح اشکی چه کم شود

آن آتشی که از دل جیحون علم شود

گر غم شود هلاک، شهیدان عشق را

در روضه بحث بر سر میراث غم شود

داند غبار دردم و آسوده خواندم

یا رب که چند گه به وفا متهم شود

فردا که تیغ باز کشد زیور بهشت

آرایش مزار شهیدان ستم شود

تا شد سفال میکده آئینهٔ مراد

بی بهره آن که در طلب جام جم شود

صد کام در دلم گذرد چون رسم به دوست

مانند آرزو که دچار کرم شود

این نشأ کس به طینت عرفی نشان نداشت

کز سومنات خیزد و مرغ حرم شود

غزل شمارهٔ ۳۵۹

آن که در راه طلب ماند و پایی نکشد

گو سر رشته رها کن که به جایی نکشد

من خود از تربیت دل نکشم دست، ولی

ترسم این آئینه کارش به صفایی نکشد

آخر انصاف بده تا به کی از دست تهی

نگشاید کمری، بند قبایی نکشد

نکتهٔ عشق کجا، حوصلهٔ عقل کجا

تحفهٔ شاه کسی پیش گدایی نکشد

هر که گردی نفشاند ز رخ همسفران

سعی او در ره مقصود به جایی نکشد

سرکشی عادت ما نیست بگویید که عشق

لشکر برق به تسخیر گیایی نکشد

عرفی از نغمهٔ ناهید لب ناله مبند

ناله تا هست مرا دل به نوایی نکشد

غزل شمارهٔ ۳۶۰

وعظ من گرد فشانندهٔ عصیان نشود

آستین عسل آلودهٔ مگس ران نشود

نیست در خوان محبت خورشی غیر نمک

لخت دل هر که نیندوخته مهمان نشود

کشوری هست که در وی رود از کفر سخن

همه جا گفت و شنو بر سر ایمان نشود

پا منه بر سر بالین اسیران، کاینجا

هیچ بی درد نیاید که پریشان نشود

دیدن روی تو ممکن نبود بی حیرت

آن نه چشم است که در روی تو حیران نشود

غمزهٔ روزهٔ پیشینه حرامش بادا

کشته ای کز پی زخمت، همه تن، جان نشود

به تماشای گلستان خلیلم مبرید

که گل و لاله دگر آتش سوزان نشود

عرفی ار خدمت بت کم کند ای خادم دیر

مزنش طعنه که ناگاه مسلمان نشود

غزل شمارهٔ ۳۶۱

آنان که وصف تو تقریر می‌کنند

خواب ندیده را تعبیر می‌کنند

از صدق اهل بتکده هم اعتماد رفت

از بس که اهل صومعه تزویر می‌کنند

مردان کار راه‌نشین عباد شد

بازیچهٔ دوستان همه تزویر می‌کنند

ای بی‌غمان حذر که ندیمان بزم عشق

طفلان خام را به نفس پیر می‌کنند

هرچند آشنای رموزند زیرکان

نازک مگو حدیث که تکفیر می‌کنند

چون اهل راز نکته سرایند گوش دار

زیبق به گوش ریز چو تفسیر می‌کنند

منکر مشو چو نقش نبینی که اهل رمز

لوح و قلم گذاشته تحریر می‌کنند

اندیشه‌ای دریغ مدار از دل خراب

کاین خانه به وسوسه تعمیر می‌کنند

این آه و نالهٔ عرفی از آتش سرشته‌اند

مگشای لب، مباد که تأثیر می‌کنند

غزل شمارهٔ ۳۶۲

بیا که نغمه گشایان نفس به نی بستند

پیاله را به لب شیشه های می بستند

دلی که مایهٔ آزادگیست، بی دردان

به ذوق سلطنت روم و ری بستند

فسانه ها که به بازیچه روزگار سرود

کسان به مسند جمشید و تاج کی بستند

بیا به ملک قناعت که دردسر نکشی

ز قصه ها که به همت فروش طی بستند

دلم به فصل خزان زاد و در بهاران مرد

ببین که کی در هستی گشاد و کی بستند

چو یاسمین خود ای باغ وصل خندان باش

که بلبلان تو دست خزان و دی بستند

کلید توبه خریدم برای قفل بهشت

ولی چه سود که دستم به جام می بستند

بگو ز عرفی مجنون به لیلی ای محرم

که بر اسیر تو راه طواف حی بستند

غزل شمارهٔ ۳۶۳

مجنون که عیشش از غم لیلی شود لذیذ

حرمان به کام او چو تمنا شود لذیذ

حشمت به لذت است ولی که رسد به صلح

کی اضطراب همچو تسلی شود لذیذ

این تلخ گریه را شکرآمیزش کن به خند

تا گریه ام چو خنده به سلمی شود لذیذ

بی تربیت شمائل حسنت کمال یافت

بی آفتاب میوهٔ طوبی شود لذیذ

چون سر کنم حدیث تو با ذوق اهل حال

کاری کنم که لفظ چو معنی شود لذیذ

عرفی چه خوش بود که چو بوسی کنم سوال

مانند بوسه بر لبش از می شود لذیذ

غزل شمارهٔ ۳۶۴

گر مرد وفایی ره بازار الم گیر

رو پنجه ز الماس کن و دامن غم گیر

اسباب پریشانی ات ای دل همه جمع است

دامن به میان برزده و راه عدم گیر

عیشی به غم دوست برابر نتوان یافت

رو کام دو عالم همه را بر سر هم گیر

ساقی هوس آموزی جام از دل ما نیست

تاوان صراحی که شکستیم ز خم گیر

خاکستر پروانه طلبکار سموم است

آخر که تو را گفت که آهوی حرم گیر

هان زلف بر این صید مکش کاین دل عرفی ست

ای باد مسیحی ره گلزار ارم گیر

غزل شمارهٔ ۳۶۵

شراب یاس به جام و سبوی ما بگذار

شکسته رنگیِ ما را به روی ما بگذار

اگر شراب، اگر خون دل، اگر الماس

تو گوشه گیر و به کام گلوی ما بگذار

به کشتزار غم، ای اشک، صد نظر دارم

به ذوق گریه که آبی به جوی ما بگذار

ز نوحه وا نتوان داشت گریه مستان را

تغافلی کن و ما را به خوی ما بگذار

مکن سراغ سراسیمه گان شوق را ای خضر

نه آهنین قدمی، جست و جوی ما بگذار

نهفته نذر تو ای محتسب دو جامی هست

صراحی همه بشکن، سبوی ما بگذار

به بیع گاه مذلت چنین مبر عرفی

تو این معامله با آبروی ما بگذار

غزل شمارهٔ ۳۶۶

چگونه سوز غم او دهم به سوز دگر

که دل فروغ نیابد به دلفروز دگر

شراب عشقم اگر بو کنند محشریان

سوال روز قیامت فتد به روز دگر

ز امر و نهی محبت رسوم شرع مجو

که ان یجوز دگر گفت لایجوز دگر

بیار بربط مجنون به مشهد عرفی

که عشق نوحه طرازی کند به سوز دگر

غزل شمارهٔ ۳۶۷

جان غمگین مفروش و دل خشنود مخر

نقد همت مده و عشوهٔ مقصود مخر

درد گفتار نگر، گوش به افسانه ببند

شعله را تیغ کن، آرایش با دود مخر

سینهٔ گرم نداری مطلب صحبت عشق

آتشی نیست چو در مجمره ات عود مخر

ذکر معشوق کن و درس فلاتون مشنو

بلبل مست شو و نغمهٔ داود مخر

عرفی از مصلحت کار فراموش مکن

مده از کف به زیان، گوهر بی سود مخر

غزل شمارهٔ ۳۶۸

باد دی گو ورق لاله و شمشاد ببر

هر چه در معرض باد آمده گو باد ببر

عدل کسری چه کند با فلک و قدرت جم

شکوهٔ کز تو کسی نشنود از یاد ببر

خسرو آوردی و بستیش در قصر بر او

باز گرد ای فلک و مژده به فرهاد ببر

ساقیا دختر رز منتظر مقدم ماست

بنشانش به سر حجله و داماد ببر

گر دلت مرده بگویم که چه کن؟ ماتم گیر!

نام دل بر اثر ناله و فریاد ببر

تا کی ای دل ز من افسانهٔ غم گوش کنی

شکوه ای پیش کسی از من ناشاد ببر

بتر از شرم گناه است نبخشیدن جرم

تو مرا عفو مکن، جرم من از یاد ببر

عرفی اندیشه مرنچان چو تو نتوانی دید

که همان شعر تر و نام تر از یاد ببر

غزل شمارهٔ ۳۶۹

به لب آرام گیر ای جان غمگین یک دمی دیگر

که شاید در حریم سینه بفریبد غمی دیگر

چو گردم تنگدل شرح غمت هم با غمت گویم

که در شرع محبت کفر باشد محرمی دیگر

هم از غم تنگدل گشتم هم از شادی، که را خوانم

که بنماید دلم را ره به سوی عالمی دیگر

گهی گردد عرقناک از حیا، گاهی ز می، هر دم

گلستان جمالش تازه دارد شبنمی دیگر

شهید غمزهٔ او نیستم، حسرت به تیغم زد

بهل ای همدم این شیون، به پا کن ماتمی دیگر

قدم چون رنجه فرمودی به بالینم، مرو در دم

به غایت مشرفم بر مرگ، بنشین یک دمی دیگر

مشو ایمن گرت بر مسند جم دهر بنشاند

که هر دو روز گردد مسند آرای غمی دیگر

کفن شویم به خون دیده، نی در چشمهٔ زمزم

پرستار صنم را هست، عرفی، زمزمی دیگر

غزل شمارهٔ ۳۷۰

برو ای غم خبری از دل آواره بیار

آن چه در این سفر اندوخته یکباره بیار

من ز داروی اجل چارهٔ دل یافته ام

ای مسیح ار بودت بهتر ازین چاره، بیار

ای اجل جان ندهد اهل وفا، سعی مکن

یا برو رخصت از آن غمزهٔ خونخواره بیار

آتش طور، بهشت است، چنین نیست حلال

عشق اگر می طلبی رو دل صد پاره بیار

عرفی این گونه دل جان مفشانی هرگز

جمع کن هر چه به هیچ ارزد و یکباره بیار

غزل شمارهٔ ۳۷۱

همین معامله ما را بس است با زنار

که با طبیعت ما گشته آشنا زنار

تمام عمر به تسبیح کرده ام بازی

کجا طبیعت طفلانه و کجا زنار

من و تو بیهده کوشیم خود به این قسمت

خبر دهد که که را سبحه و که را زنار

بگو به دیر مغان آ و رایگان بربند

امام ما که به جان خواهد از ریا زنار

گذشت عمر و ز مستی نیافتم عرفی

که سبحه بود مرا دام ره یا زنار

غزل شمارهٔ ۳۷۲

العطش ای عشق، تلخ آبی به خاک ما بریز

از شرابی جرعهٔ بر جان پاک ما بریز

باغ ناموسیم، آب میوهٔ ما زهر باد

شبنم آسودگی از برگ تاک ما بریز

از رهش ما را چه می سنجی، مروت را بسنج

آبروی دشنهٔ نازی به خاک ما بریز

ارغوان زار حیا شد پایمال زعفران

مست خونی بر دهان خنده ناک ما بریز

بر لب سیراب عرفی ریختی صد چشمه زهر

جرعه ای هم بر درون چاک چاگ ما بریز

غزل شمارهٔ ۳۷۳

جان رفت و سوزد از تو دل ناتوان هنوز

شد خاک دیدهٔ مژه ام خون فشان هنوز

ای عالم فراغ، مروت، که هست زان

جان های زخم خورده ز پی دوان هنوز

خاکم به باد رفت سراسیمه هر طرف

می جوید از دلم غم عشقت نشان هنوز

از تیرِ کاری تو به خون می تپد دلم

افکنده غمزهٔ تو به بازو کمان هنوز

تابوت من روان شد و بهر وداع او

جان گریه ناک مانده از آن آستان هنوز

عرفی اگر چه خفت به خلوت سرای خاک

بندد رهم ز خوی تو راه فغان هنوز

غزل شمارهٔ ۳۷۴

ای دل ز شوق آن مه نامهربان بسوز

تنها به گوشه ای رو تا می توان بسوز

کردی قبول منصب پروانگی دلا

خود را زدی به آتش او، این زمان بسوز

این شعله در جگر نتوان بیش از این نهفت

تا چند حفظ آه کنم، گو جهان بسوز

نفسم به کوی او مبر ای همنشین، بیار

این مشت استخوان و در این آستان بسوز

آسودگی مباد، که عادت کنی، دلا

رو یک نگاه درکش و در صد گمان بسوز

عرفی بسوز داغ گلی بر جگر، ولی

تا کس به مرهمت نفریبد، نهان بسوز

غزل شمارهٔ ۳۷۵

مده تسلی ام از صلحِ بیم دار هنوز

که می شوم به فریبت امیدوار هنوز

مباد روز قیامت، به وعده گاه بیا

که دل نشسته در آن جا به انتظار هنوز

به دست بوس تو از ذوق، جان برآمد، لیک

نبرده زخم از این لذت، شکار هنوز

فروگرفت در و بام دیده را حیرت

نگشته گرم نگاه به روی یار هنوز

شوم فدای تو ای دل، که جمله خوبی، لیک

ز یاد غمزهٔ او می شوی فگار هنوز

خزان گرفت گلستان عیش را، عرفی

ندیده خرمی فصل نو بهار هنوز

غزل شمارهٔ ۳۷۶

مُردم و دارد جمال او دلم روشن هنوز

نور می بارد ز نخل وادی ایمن هنوز

بوی پیراهن دماغ پیر کنعان می گزد

ور نه باد مصر دارد بوی پیراهن هنوز

بس که دوش از دود دل کاشانه را پر کرده ام

خاک گشت و روشنایی نیست در گلخن هنوز

بعد مردن بین که از صبح ازل معشوق و عشق

رو به هم تازند، نی دست است و نی دامن هنوز

در بهاران می وزد باد نشاط و دهر را

یک گلی زین باغ نشکفته است در گلشن هنوز

حرف مسندگاه جم، عرفی، میاور بر زبان

با چنان مستی که می داند ره گلخن هنوز

غزل شمارهٔ ۳۷۷

داغ داغم کرد یأس و طالب کامم هنوز

دوزخی در هر بُن مو دارم و خامم هنوز

آبم آتش گشت و خاکم شد ز خاکستر بدل

اندرین ره کس نمی داند سرانجامم هنوز

صدهزاران شب ز آه آتشینم تیره روز

بخت بد بین در شکنج ظلمت شامم هنوز

بس که صیاد مرا هر گوشه دام و دانه ایست

دانه شد در صیدگاهم سبز و در دامم هنوز

تربتم ویران تر از کاشانه شد از بخت بد

می نشیند جغد غم بر گوشهٔ بامم هنوز

غزل شمارهٔ ۳۷۸

دیده ام پژمرده و حیران گل رویم هنوز

آب فرصت رفت و مشتاق لب جویم هنوز

شد خزان و بلبل از قول پریشان باز ماند

من همان دیوانه مرغ بی محل گویم هنوز

دوش دستم راه دل گم داشت از مستی، ولی

آشنای شیشهٔ می بود زانویم هنوز

هر قدم صد کاروان مشک در دنبال ماند

من به بوی نافه دردنبال آهویم هنوز

صد ره افکندم کمند ناله بر ایوان عرش

وز اثر دور است رنج دست و بازویم هنوز

ره شناس عالمم در غایت شوریدگی

می فزایند آشنایان عادت و خویم هنوز

عمرها شد کز جحیمم در بهشت آورده اند

وز غبار ظلمت عصیان سیه رویم هنوز

گرد دارو در جهان، عرفی، نگردیدم، ولی

پیچ و تاب درد دارد هر سر مویم هنوز

غزل شمارهٔ ۳۷۹

حاشا که برق حسن بود عشق خانه سوز

برق است حسن، شعله گداز و بهانه سوز

تا کی بهانه گیری و آسودگی، که هست

ناموس درد پرور و صدها بهانه سوز

در مزرع جهان مفشان دانهٔ امید

زین دشت برگذر که زمینی است دانه سوز

گفتی چه طایر است دل سینه دشمنت

آتش به خویش در زده و آشیانه سوز

در خرمن زمانه زنم آتش از فغان

شوق تو جان گداز من و من زمانه سوز

چون سیل آتش آمده ام، مست اشتیاق

کز بوسه های گرم شود آستانه سوز

عرفی مجو نهایت ایام دوستی

دریای آتش است محبت، کرانه سوز

غزل شمارهٔ ۳۸۰

نگویمت بنشین در قدح شراب انداز

کرشمه ای کن و یک شهر در خراب انداز

زبان ناز فصیح و لب نیاز به مهر

بیا و طرح سؤالات بی جواب انداز

همه نتیجهٔ سیرابی است خامی ما

خدای را گذر ای بخت بر سراب انداز

ز خود جدا شو و همراهی برهمن کن

ز خود تهی شو و سجاده بر شراب انداز

رمید صبحِ طرب ، دل منِه به یک دم عیش،

رسید بخت سفر کرده، فرش خواب انداز

گرت هواست که با عشق هم پیاله شوی

هزار میکده از خون دل شراب انداز

مده عنان تعلق به حسن هر ذره

بر آر دستی و بر فرش آفتاب انداز

نه مرد ورطهٔ بحر حقیقتی ، عرفی

برو سفینهٔ تقلید بر سراب انداز

غزل شمارهٔ ۳۸۱

بزم وصلت دیده ام، آن زهر در جام است و بس

می شنیدم شربت لطفی، همین نام است و بس

دانه می ریزد، تغافل می کن و می بین نهان

شیوهٔ صیاد پی افکندن دام است و بس

جلوهٔ ناز از هزاران شیوهٔ خوبی یکیست

خوبی قامت نه رعنایی اندام ست و بس

تا نیابی رهبری گام طلب در ره منه

کز در دیر مغان تا کعبه یک گام است و بس

شرم دار ای مدعی، بشناس گوهر از سفال

لب فروبندیم اگر مقصود ابرام است و بس

عالم مهر و محبت را طلوع مهر نیست

کس نشان ندهد ز صبح آن جا، همین شام است و بس

در غمت هر ذره ام صد غوطه در لذت زند

زین ثمر نی صاحب لذت همین کام است و بس

عرفی انجام غمت از رهروان دل مجوی

آن چه در این ره نخواهی دید سرانجام است و بس

غزل شمارهٔ ۳۸۲

کونین مست و بادهٔ نابی ندیده کس

سیراب دو عالم و آبی ندیده کس

مردند تلخ کام جهانی و هیچ گاه

در جام عشوه زهر عتابی ندیده کس

مخمور نیمه مست فراوان بود، فغان

کز جام لطف مست و خرابی ندیده کس

دردا که طفل طالع ما یافت تربیت

در عالمی که فصل شبابی ندیده کس

در عهد جور لطف تو دست امید را

گیرندهٔ عنان و رکابی ندیده کس

فریاد ازین غرور که در صید زیرکان

زان ترک نیم مست شتابی ندیده کس

موسی ندیده ور نه به اکرام یک نگاه

صد جلوه کرد حسن و حجابی ندیده کس

عرفی در آ به زمرهٔ مستان، کزین گروه

آلودهٔ گناه و ثوابی ندیده کس

غزل شمارهٔ ۳۸۳

چون آمد جان به لب، زانگونه شد محو تماشایش

که تا صبح قیامت، بر لب از حیرت، بود جایش

فلک ما بی غمان را ره دهد در جلوه گاه او

رود پرهیز گویان پیش پیش قد رعنایش

به چشم مردمان از ضعف تن بنمایم و شادم

که بی تابانه هر جا می توان زد بوسه بر پایش

بپوشید ای ملایک چشم تا دل ها به جا ماند

که باز از چهره یکسو می کند جعد سمن سایش

چو یار از بهر جان، عرفی، قدم ساید به بالینم

به دشواری دهم جان، تا کنم گرم تقاضایش

غزل شمارهٔ ۳۸۴

گفتم نکنم ز کین فراموش

در حشر مکن همین فراموش

کو زخم کرشمه ای که از ذوق

بر لب شود آفرین فراموش

خون جوش نمی زند ز خاکم

از کشته مکن چنین فراموش

صیدی گذرد که از خرامش

صیاد کند کمین فراموش

از نکهت او نسیم کرده است

بوی گل و یاسمین فراموش

صد شکر که صاحبان خرمن

کردند ز خوشه چین فراموش

جسم ار نه مطیع امر باشد

دانسته کند مکین فراموش

وین کاش گرم چو باد ناید

دنیا شودم چو دین فراموش

از بیم شکوه بر زبانم

چون گریه در آستین فراموش

می می کند از کرشمهٔ تو

افروختن جبین فراموش

از کلک من ار غذا گرفتی

کردی مگس انگبین فرموش

یاران بکنید یاد عرفی

می خواستمش چنین فراموش

غزل شمارهٔ ۳۸۵

امشبم کشت غمت، عشرت فردای تو خوش

کار خود کرد به من غمِ دل، غم های تو خوش

گر چنین غمزه کند کاوش دل، ممکن نیست

که شود خاطرم از شغل تماشای تو خوش

فرصتم نیست که در پای تو جان افشانم

بس که می آیدم از دیدن بالای تو خوش

دیدم از زلفِ شکن در شکن و چین در چین

همه جا خاص تو ای دل، بنشین، جای تو خوش

مصر گلشن ز تو ای یوسف کنعان خوش بوست

شب یعقوب تو خوش، روز زلیخای تو خوش

سحر و معجز صفت چند عطا کردهٔ توست

هم دل سامری و هم دل زیبای تو خوش

دل عرفی خبر از ناخوشیش نیست که نیست

پایدار تو خوش و پای تمنای تو خوش

غزل شمارهٔ ۳۸۶

کی دل به جهان بنگرد و ناز و نعیمش

چون آتش دل برنفروزد ز نسیمنش

آن غمزه که از یاد شهیدان طرب افزاست

بالله که به یک ناله توان کرد رحیمش

در محفل آن در ننشینم که ز حشمت

از شاهی کونین کند عار ندیمش

ممنونم از آن غمزه که از کام دل من

شیرینی امید برد تلخی بیمش

دل زایر دیریست که هنگام زیارت

جبریل وضو کرده درآید به حریمش

ما لالهٔ آن باغ و بهاریم که در صبح

بر باد رود شبنم شادی ز نسیمش

آن دل که در او شعله زند مهر جمالش

در سایهٔ طوبی تو آسیب جحیمش

عرفی کند اندیشهٔ درمان غم دل

عاشق نه چنین است، بخوانید حکیمش

غزل شمارهٔ ۳۸۷

به گوش صبر دلا نالهٔ شبانه مکش

سمند شوخ مزاج است، تازیانه مکش

نگویمت که به دل های ریش رحمی کن

شکست قیمت عنبر، به زلف شانه مکش

چنین به آتش گل، عندلیب، در گلشن

به هرزه مشت خسی را به آشیانه مکش

چه کرده اند تذروان بی گناه، ای غیر

بیا و در چمن قدس دام و دانه مکش

هوای تیر تو هر ذره را بود در دل

چو بر نشان بزنی، تیر از نشانه مکش

گرت ز آتش دل نیست لذتی عرفی

بگو که نیم نفس از دل زبانه مکش

غزل شمارهٔ ۳۸۸

آن گه که تو باشی در مردن نگرانش

با صد هوس از دل نرود حسرت جانش

دل بهر هلاک از تو طلب کرد نگاهی

غافل که دهد عمر ابد لذت جانش

بی بهره شهید تو که از پرسش محشر

از حیرت حسن تو بود لال زبانش

خونی که طلب می رود از جامهٔ یوسف

عشق آورد از دیدهٔ یعقوب نشانش

زان غمزه هلاکم که اجل بهر شکاری

چون تیر ستاند بگذارد به کمانش

دیریست که جان رفته و من گرم تپیدن

تا باز کشد لذت نظاره عنانش

فردا نکند جان به شهید ستمت صلح

از شومی دل بس که ستم رفت به جانش

من زایر دیری که به بازیچه ملایک

جویند رهی در دل ترسا بچه گانش

غزل شمارهٔ ۳۸۹

منم که می کنم از درد بی کرانهٔ خویش

مگو، مگو ز غم، آرایش زمانهٔ خویش

فلک به چرب زبانی، گدای فرصت نیست

به مدعی ندهی، گوهر یگانهٔ خویش

ز نفخ صور نه توفان نوح بی خطر است

چرا نتازد عنقا به آشیانهٔ خویش

به وعده گاه تو امید آنقدر بنشاند

که در دیار خودم سوخت خانهٔ خویش

خراب آتش رمز محبتم عرفی

که در شرار نهان می کند زبانهٔ خویش

غزل شمارهٔ ۳۹۰

کجاست نشتر مژگان دوست تا دل ریش

هزار چرخ زند بی خودانه بر سر بیش

تو هم ز بتکده آیی و طواف کعبه کنی

اگر نقاب گشایم ز حسن طینت خویش

همه ز عاقبت اندیش اند سرگردان

من این فریب نخوردم ز عقل دور اندیش

غزل شمارهٔ ۳۹۱

ملک به سهو نویسد چو نامهٔ ستمش

سزد که خون شهیدان تراود از قلمش

کدام نامهٔ بیداد از او نوشته ملک

که من به قطرهٔ اشکی نوشته ام رقمش

چگونه جور به عنوان لطف بنویسد

اگر نبرده ملک پی به لذت ستمش

مرا زیارت دیری به کفر شهرت داد

که می روند ملایک به طاعت صنمش

به صید مرغ دلم بازد آن صنم که به رشک

ز دانه گه بربایند طایر حرمش

نهشت زنده کسی را ز غم کنون، وقتیست

که باز روح شهیدان شود شهید غمش

مباد باعث بیگانگی شود عرفی

مگو که نیست مرا تاب لطف دم به دمش

غزل شمارهٔ ۳۹۲

چون ز چشمم رود آن خون که زند بر دل خویش

جنبش آن مژهٔ دم به دم و بیش از بیش

می کنندش متأثر، مشوید ای احباب

همره نفس، سرانگشت گزان، از پس و پیش

گرم جور آن ستم اندیش و من از غم سوزان

که نگیرد دلش از این ستم بیش از بیش

باش گر وصل تو از غیر که سنجیده دلم

لذت وصل تو با چاشنی حسرت خویش

گزم انگشت که کو نیشتر و کو الماس

چون به فردوس درآیم همه داغ و هم ریش

چند گویی که میندیش و مبین روی نکو

عرفی این ها به کسی گو که بود نیک اندیش

غزل شمارهٔ ۳۹۳

میل دارم کز می غم در بهشت آیم به هوش

یعنی اندر بزم آن حورا سرشت آیم به هوش

میل آن دارم که باز از بادهٔ شوق صنم

در حرم بی هوش آیم، در بهشت آیم به هوش

میل آن دارم که بی باکانه با شوخی بزم

مست و خوش بیرون روم، در طرف کشت آیم به هوش

میل آن دارم که مست افتم به گلزار ارم

وز ترنم های مرغان بهشت آیم به هوش

مستی از اندازه بیرون گر رود، عرفی فتد

بر دماغ خشت خم، کز بوی خشت آیم به هوش

غزل شمارهٔ ۳۹۴

تا برده‌ام به مدرسهٔ عشق رخت خویش

دارم وظیفه از جگر لخت‌لخت خویش

مخمور خامشی‌ام، فراموش کرده‌ایم

هم عهدهای ساقی و هم روی سخت خویش

شاهی که ظلم را به میانجی عنان دهد

تیغ عدوی ملک رساند به تخت خویش

مهلت مجو که بیشتر از عهد غنچگی

گل باز بسته بود ز شاخ درخت خویش

گر دولت این بود که به درویش داده‌اند

باید گریستن، جم و کی را، به تخت خویش

عرفی هنوز مدحت دون‌همتان مکن

توفان چو تند شد تو مینداز رخت خویش

غزل شمارهٔ ۳۹۵

پا به دامن درکش ای دل و ز جهان ذلت مکش

سهو کردم می کش و از دامنت منت مکش

لاف مردی می زنی در انجمن با دوست باش

خویشتن را چون زنان در گوشهٔ خلوت مکش

غمزه را بازو مرنجان، زخم را ضایع مکن

اینک آمد جان به لب، کز کشتنم زحمت مکش

آسمانست این که حاکم، کشتهٔ تر دامن است

آفتاب است این که نازت می کند، منت مکش

شهرهٔ در عافیت، عرفی قبولی نیست، لیک

آستین غم بگیر و دامن عصمت مکش

غزل شمارهٔ ۳۹۶

شهید او که بود آب و رنگ یاقوتش

نهند خضر و مسیحا به دوش تابوتش

خوش آن سعادت مرغی که می کند در دام

کرشمهٔ تو ز اوج هوای لاهوتش

ضعیف تر شود ار نعمتش ز باده دهند

وظیفه خوار محبت که غم بود قوتش

شهید زلف و رخ او چو طرف جوی بهشت

برون دمد گل و سنبل ز دور تابوتش

فغان ز خامهٔ عرفی که کمترین ظفرت

شکست خامهٔ مانی و کلک یاقوتش

غزل شمارهٔ ۳۹۷

دوش در صومعه آمد صنم باده فروش

جام می در کف و زنار حمایل بر دوش

همه سرمایهٔ سودای دل خام طمع

همه نقصان متاع من اسلام فروش

غمزه اش گرم عنان گشته که بگریز، مَایست

عشوه اش طنزکنان گفته بیندیش، مکوش

غمزهٔ شوخ در انداخته با نرگس مست

موجهٔ طعنه برانگیخته از چشمهٔ نوش

گفت ای عهد شکن صومعه به بود ز دیر

نغمهٔ عود کمی داشت ازین ذکر و خروش

توبه از باده و بربستن چشم از رخ من

ترک زنار و برافکندن سجاده به دوش

ننگ بادت که نه ایمانت حلال است و نه کفر

شرم بادت که نه مستیت به ذوق است و نه هوش

جز دل سوخته را، صوفی افسرده، دل است

در خم طرهٔ ما باز فشاندی از جوش

باز از توبه شکن، عهد ز ما، خود نه رواست

هان بگیر این قدح، ای توبه شکن، زود بنوش

توبهٔ اول اگر زود شکستی رستی

ور نه خود ریشه دواند به دل بیهده کوش

بگرفتم ز وی آن جام که نوشم بادا

بگشودم لب خاموش و دل پند نیوش

من صنم گوی و مریدان همه در هایاهای

من قدح نوش و مغان نغمه زن نوشانوش

بعد از آن بر سر صلح آمده رفتیم به دیر

خنده بر زمرهٔ اسلام زنان جوشاجوش

عرفی این قصهٔ ز خلوت نبری در بازار

هان مبادا شنود محتسب شهر، خموش

غزل شمارهٔ ۳۹۸

تا کی از گریه توان منع دو چشم تر خویش

بعد از این ما و خجالت به نصیحت گر خویش

شود از گرمی داغ جگرم، خاکستر

گر شب هجر ز الماس کنم بستر خویش

بر زلیخا، به ره عشق، همین طعنه بس است

که فسرده است لب طفل ملامت گر خویش

عشق در پیرهن یوسف کنعانم سوخت

زان به یعقوب دهم سرمه ز خاکستر خویش

بس که پروانه بود شعله طلب نزدیک است

که شود آتش و خود شعله زند در پر خویش

بعد مردن ببر ای باد به جایی خاکم

که فشانند مصیبت زدگان بر سر خویش

عرفی از ناصح اگر منفعلم باری شکر

که خجل نیستم از روی غم دلبر خویش

غزل شمارهٔ ۳۹۹

درمانده ام به صحبت امید و بیم خویش

گه نوحه سنج خویشم و گاهی ندیم خویش

کامی که از شرف محک جود حاتم است

می بایدم گرفت از بخت لئیم خویش

هوشم فدای نکهت آن گل که تا ابد

نام بهشت کرده بلند از نسیم خویش

رستم ز مدعی به قبول غلط، ولی

در تابم از شکنجهٔ طبع سلیم خویش

آن کس که بی چراغ در آید به خلوتم

بنمایمش تجلی طور از حریم خویش

شکر صفای سینه، کنون آشتی کنم

در رستخیز اگر بشناسم نعیم خویش

اکنون می مغانه به عرفی حلال شد

کز بی خودی گذاشت ره مستقیم خویش

غزل شمارهٔ ۴۰۰

بحمدالله که جان دادم بدان تلخی ز بیدادش

که از من، تا قیامت، لذت آن می دهد یادش

به راهش مشت خاکی از وجودم مانده و شادم

که نتواند ز بس گرمی به نزدیک آمدن بادش

دم مردن ز بیم آن دهد کامم که بعد از من

کند ناگه غم ناکامی ام ره در دل شادش

مگو کز سلطنت پرویز شهرت یافت در عالم

که دارد در جهان مشهور هم چشمی فرهادش

نبود این تیز دستی ها اجل را پیش ازین عرفی

مگر تعلیم ترک غمزهٔ او کرد ارشادش

غزل شمارهٔ ۴۰۱

از یاد برده ام روش مهر و کین خویش

نسیان نشانده ام به یسار و یمین خویش

رفتم به بت شکستن و هنگام بازگشت

با برهمن گذاشتم از ننگ دین خویش

دردا که رفت فرصت و دهقان طینتم

هر دم گلی دمانده در آب و زمین خویش

نه بزم آسمان و یکی ذره در سماع

دایم به کام دل نفشاند آستین خویش

خواهی که عیب های تو روشن شود تو را

یک دم منافقانه نشین در کمین خویش

من بندهٔ شهادتم اینک نگاشتم

هم بر مزار عرفی و هم در نگین خویش

غزل شمارهٔ ۴۰۲

جان می رود ای اشک ز دنباله روان باش

وی ناله تو هم چند قدم پیرو جان باش

ای شوق درافشای غمم این چه شتاب است

کو راز من غمزده یک چند نهان باش

می آید و می بارد ازو ناز و تعافل

ای دیدهٔ امید به حسرت نگران باش

مستانه پی سوختن جان و دل آمد

ای دل همه طاقت شو و ای تن همه جان باش

عرفی مشو آزرده هنوز اول صلح است

گو عشوه همان، غمزه همان، ناز همان باش

غزل شمارهٔ ۴۰۳

هر که از خون ریز من آلوده گردد دامنش

عذر ننگ این عمل در عهدهٔ شکر منش

خست از اندازه بیرون می برد دهر خسیس

آتشی بینم که می گردد به گرد دامنش

گر محبّت باغبان گلشن جنت شود

پا نگیرد گلبن آسودگی در گلشنش

در محبت زندگی را با شهادت جنگ نیست

دیده ای باید که بیند خون من در گردنش

وه چه صیادی که هر صیدی که زخمی از تو یافت

سر به دنبال تو دارد، تا بود جان در تنش

خلوتی کز نور شمع ما به حسن اندوده شد

کوتهی دارد کمند آفتاب از روزنش

عرفی آن تر دامنی دارد که هنگام عذاب

آتش دوزخ بمیرد گر فشاری دامنش

غزل شمارهٔ ۴۰۴

گر چشانی به ملک چاشنی صحبت خویش

جام ِمی گیرد و بر باد دهد عصمت خویش

چون به خونریز خودم ساخته ای تشنه کنون

تو هم این لطف بکن تا بکشم منت خویش

کشتهٔ ناز کحا، کشتهٔ شمشیر کجا

چون ننازند شهیدان تو بر حالت خویش

تا دگر جای به دل ها نکند از غیرت

یا رب آگاه شود درد تو از لذت خویش

نه ز مهر آمدی ام بر سر بالین، دم نزع

حیف باشد که گذاری به دلم حسرت خویش

دهن خویش ببوسند و لب خود بمکند

چون در اندیشه ببینند بتان صورت خویش

عرفی از یاد می وصل برد هوش خرد

بس که بی یار دلم تنگ شد از صحبت خویش

غزل شمارهٔ ۴۰۵

در دل شکنی آفت صرف است نگاهش

طفلی که پدر می شکند طرف کلاهش

طاعت بر دنیا چه تمتع برد از تخت

کز فرّ هما دور بود تارک شاهش

ما لشکر عشقیم که تسخیر دو عالم

چون آب فرو می چکد از تیغ سپاهش

ره بر مه کنعان نکند خجلت بهتان

تا رو به ره شکر کند محنت جاهش

شاید که به آلایش دامانش نگیرند

مستی که به دامن نگرد طرف کلاهش

از جور فلک داغ نگردد دل عشاق

این باغچه پروردهٔ برق است گیاهش

سهل است که از ناصیه اش نور بتابد

عرفی که در عشق بود ناصیه گاهش

غزل شمارهٔ ۴۰۶

رفتم که بشکنم به ملامت سبوی خویش

در راه دل سبیل کنم آبروی خویش

بر عافیت چه ناز کنم گر برآورم

خود را به عادت غم و غم را به خوی خویش

شد عمرها که برده ای از خویشتن مرا

بازآورم که سوختم از آرزوی خویش

خود را چنان ز هجر تو گم کرده ام که هست

مشکل تر از سراغ توام جست و جوی خویش

تا مست گفتگوی تو گشتم، ز همدمان

بیگانه وار می شنوم گفتگوی خویش

این جنس گریه، عرفی، ز اعجاز برترست

دریا گره نکرده کسی در گلوی خویش

غزل شمارهٔ ۴۰۷

از بس که بود جان، دم رفتن نگرانش

هر گام اجل می کشد از رحم عنانش

این بخت که افسانهٔ عشق تو شنیدست

در شور قیامت بود این خواب گرانش

دل مسند شاهی است که صد دلبر کنعان

در مملکت حسن بود دست نشانش

زحمت مکش ای خضر که از بیم ملامت

الماس بسایند به لب تشنه لبانش

در سینهٔ مخمور وصالت نتوان یافت

زخمی که ز خمیازه توان بست دهانش

فریاد که هر غم که رسد بر در هستی

جان های شهیدان تو گیرند عنانش

عرفی لب غماز چه بندی که بود عشق

رازی که به گفتن نتوان کرد عیانش

غزل شمارهٔ ۴۰۸

از سخن شهد ناب می چکدش

وز تبسم شراب می چکدش

می توان گفت از آن طراوت حسن

کز جبین آفتاب می چکدش

که زد این نیش بر دل گرمم

کآتش از پیچ و تاب می چکدش

هر حدیثی که پرسم از همت

آبرو از جواب می چکدش

آتش عشق نشئه ای دارد

که شراب از کباب می چکدش

چه کند عرفی ار نریزد اشک

از جگر خون ناب می چکدش

غزل شمارهٔ ۴۰۹

به عمرها ننهم پا برون ز خانهٔ خویش

نگاهبان خودم من بر آستانهٔ خویش

به هر طریق که بگذشته بی تاسف نیست

به سوز و داغ دی و عشرت شبانهٔ خویش

در آن دیار دلم کرده خو به بد مستی

که محتسب کند از شعله تازیانهٔ خویش

ز مشکلات محبت نیفکنم دامی

که مرغ عقل نسازد به آب و دانهٔ خویش

نهفته سر دهم از دیده سیل خون، که مباد

غم زمانه برد جدولی به خانهٔ خویش

در این مکوش که آید دلت به جان، عرفی

که مرغ شوق بخوابد در آشیانهٔ خویش

غزل شمارهٔ ۴۱۰

دلی دارم که می جوشد ز هر مو چشمهٔ خونش

نه آن خونی که بتوان از گرستن داد بیرونش

به افسون می کند آلوده درد عافیت بخشم

بیا ای مرگ و آزادی ببخش از ننگ افسونش

ز گلگون کی نهد منت به دوش کوهکن شیرین

که ساق عرش غیرت می برد بر پای گلگونش

اگر در جلوه گاه حسن آید عشق بی پرده

شود معلوم بر لیلی، که لیلی بود مجنونش

نمی دانم چه امیدم به آن لب هاست، می دانم

که دارد خنده بر امید من، لب های میگونش

به تیر غمزه اش نازم که صد جا بشکند در دل

به دست معجز عیسی اگر آرند بیرونش

چنان حسن قبولی در ملامت نیست عرفی را

که هر ساعت در آغوش آورد بیدادگر دونش

غزل شمارهٔ ۴۱۱

چو تیر از دل کشم کو شربتی از لعل خندانش

که با هوش آیم و در سینه دزدم نیش پیکانش

به دامن چشمم از خوناب حسرت پاک می سازد

ولی گوید که خون کردی، تبسم های پنهانش

حریم دل بود منزلگه دل ها، ولی عارف

دلش در کعبه و همسایهٔ دیر است ایمانش

به زجری کشتهٔ آن غمزه گردیدم، که از خجلت

شهادت نامه ها شستند در کوثر، شهیدانش

به گاه خواب سر بر زانوی خسرو نهد شیرین

ولیکن آستین کوهکن بود مگس رانش

چه منت ها که بر خوبان نهد در پرسش محشر

چو ناحق کشتگان خویش را بینند حیرانش

چه دردی داشت، عرفی، از گریبان چاک ناکردن

دمی کز طعنه سالم داشتم امشب گریبانش

غزل شمارهٔ ۴۱۲

صنم می‌گوی و در بتخانه می‌رقص

نوایی می‌زن و مستانه می‌رقص

عجب ذوقی بود در رقص مستی

تو نیز ای باده در پیمانه می‌رقص

بر افشان دست بر ناموس و آنگه

میان محرم و بیگانه می‌رقص

به جان با غیر جانان در میامیز

به تن با عاقل و فرزانه می‌رقص

دل از تمکین شود بی‌ذوق، زنهار

گهی کودک شو و طفلانه می‌رقص

چو خون در زخم صیدی گشته می‌جوش

چو دل در سینهٔ پروانه می‌رقص

مشو عرفی رهین باغ و بلبل

به بانگ جغد در ویرانه می‌رقص

غزل شمارهٔ ۴۱۳

فصل بهار است و شُکر نسیم بهار فرض

می در پیاله واجب و گل در کنار فرض

چندان اسیر شد دل وارستگان که گشت

شکر کرشمه های تو بر روزگار فرض

صیاد غمزهٔ تو چو زه بر بست بر کمان

گردید عشقِ ناوکِ او بر شکار فرض

از بس که قابلیت در عشق داشتم

کردم عطای حسن تو بر کردگار فرض

سنت بود ز میکده جذب نسیم می

وز درگهش به ناصیه جذب غبار فرض

زان مانده ام به طاعت حق کز هوای نفس

بر گردنم نهاده طبیعت هزار فرض

انکار فرض شاهد و می، فرض بر فقیه

بر ما اطاعت صنم می گسار فرض

تا کی سوال سنت و فرض ای فقیه، خیز

ناز و نیاز سنت بوس و کنار فرض

عرفی بر اهل صومعه ساغر مده که هست

بر صوفیان بادهٔ نهان کش خمار فرض

غزل شمارهٔ ۴۱۴

گر بگویم ز نظر یار نهان است، غلط

ور بگویم که به هر دیده عیان است، غلط

شش جهت فیض پذیر از نظر رحمت اوست

ور بگویم که به سویی نگران است، غلط

می کُشد زارم و گنهی نیست مرا

ور بگویم که مرا دشمن جان است، غلط

تیر دلدوز شهیدان همه از ترکش اوست

ور بگویم که از آن شست و کمان است، غلط

جز گمان هیچ ندارم به کف از صدق خبر

ور بگویم که همین محض گمان است، غلط

عرفی ار بی خبرت خواند، غلط نشماری

گوهرش گر بشناسی ز چه کان است، غلط

غزل شمارهٔ ۴۱۵

اگر تو خنده کنی از گل و شراب چه حظ

وگر تو زهر دهی تشنه را ز آب چه حظ

اگر نه سایهٔ حسن تو جویم از خورشید

ز دشمنی شب و مهر آفتاب چه حظ

کمالِ حسنِ درونِ جمال در جلوه است

هزار سال نهفتنش در نقاب چه حظ

عنان این دل صد جا شکسته را بگذار

ستم نواز شها، بر ده خراب چه حظ

ز آسمان طلبیدم نشان راحت، گفت

اگر سوال غلط باشد، از جواب چه حظ

تلافی غم شب می کنم به خواب صبوح

وگر نه تلخی غم بشکند ز خواب چه حظ

سبوی دُردکشان محتسب شکست، ولی

اگر دلی نخراشد ز احتساب چه حظ

نشاط فارغ و اندوه عاشق است شراب

اگر ملال نیفزاید از شراب چه حظ

مگو که گوش به واعظ نمی کند عرفی

ندیم میکده را از شب عذاب چه حظ

غزل شمارهٔ ۴۱۶

باز این منم به صد دل خشنود در سماع

دیوانه وش ز نغمهٔ داود در سماع

رویم به روی دلبر و قوال در سرود

دستم به دست شاهد مقصود در سماع

پرهیز ای فرشته که اینک به عرش و فرش

افشاندم آستین می آلوده در سماع

باز این چه سوزش است که خونابه ریز شد

چندین هزار زخم نمک سود در سماع

هنگام مردن است، تپیدن بسی به خون

دایم چو بی غمان نتوان بود در سماع

زاهد که بود زمزمه دشمن به دیر عشق

آمد به نیم زمزمهٔ عود در سماع

عرفی سرود بزم که یادش آمد که باز

بر روی آتش آمده چون عود در سماع

غزل شمارهٔ ۴۱۷

چنین که آمده منظور لطف شاه چراغ

به ناز گو بشکن گوشهٔ کلاه چراغ

ز نور معرفت حق، شاه در سخن است

صباح طلعت خورشید و شامگاه چراغ

به روشنی شب و روز زمانه یکسان است

از آن زمان که جهان مجلس است و شاه چراغ

فروغ ناصیهٔ روزگار اکبر شاه

که برفروخت به دل ها ز هر نگاه چراغ

چراغ هستی اش از نور مطلق است که هست

به چشم فقر چراغ و به چشم جاه چراغ

چراغ ما شده منظور شه به دست ادب

فلک گذاشته بر گوشهٔ کلاه چراغ

به راه معرفت حق چو داشت هادی خویش

چراغ را کس نبرد به پیش راه چراغ

طواف انجمن شه، چراغ راه دل است

ورای عرفی ازین انجمن مخواه چراغ

غزل شمارهٔ ۴۱۸

باز به میدان ما، فوج بلا بسته صف

پای فلک در میان، رسم امان بر طرف

خرقه شکافان شوق، بی دف و نی در سماع

حله فشانان شید، تابع قانون و دف

جان قدیم اشتها، مانده همان ناشتا

وین تن حادث غذا، معدن آب و علف

چیدم و دیدم تمام، آبی و تابی نداشت

میوهٔ این چارباغ، گوهر این نه صدف

گفتی ام ای خود فروش، خود چه متاعی، بگو

گر نخری شبچراغ، ور نه فروشی خزف

بشنو و بو کن اگر، گوشی و مغزیت هست

زمزمهٔ لوکشف، لخلخهٔ من عرف

عرفی اگر ره روی، دوری منزل مبین

رو که مدد می کند همت شاه نجف

غزل شمارهٔ ۴۱۹

غم می گزد لب من، من می گزم لب عشق

میرم به تلخی غم، نازم به مشرب عشق

دانای شهر و ده کیست، کاز طنز ما نرنجد

خندند بر فلاتون، طفلان مکتب عشق

داروی صحت عشق در حکمت ازل نیست

اما ز سردی عقل، زایل شود تب عشق

ناکامی دمی عشق پروردهٔ مراد است

در آفتاب غرق است شام من و شب عشق

در دیر و کعبه سایل، با کفر و دین مقابل

با نوش و نیش یک دل، این است مشرب عشق

تا ریخت خون عرفی، از چشم خلق شد گم

زان جلوه ها تو گویی، این بود مطلب عشق

غزل شمارهٔ ۴۲۰

این زخم های کاری، بر مغز جان مبارک

عید شهادت ما، بر دوستان مبارک

دینم به عشوه ای رفت، باز آمدن مبادش

ناموس هم عنان یافت، بر دودمان مبارک

اینک فنا به بالین، افسانه گو در آمد

ای چشم ناغنوده، خواب گران مبارک

گویند کفر زلفش، بر دین زند شبیخون

بر گوش دین فروشان، این داستان مبارک

بر ما خجسته بادا، دوزخ فروزی عشق

طوبی و حور و کوثر، بر این و آن مبارک

ای خلوت محبت، عذرت چگونه خواهم

تشویش بوسهٔ تو، بر آستان مبارک

آمد نسیم شوقی، گل های درد بشکفت

این نو بهار لذت، بر باغ جان مبارک

عرفی در آتش دل، می جوشی و خموشی

داغ نهان مخلد، قفل زبان مبارک

غزل شمارهٔ ۴۲۱

صد مُهر می نهم به لب گفت و گوی دل

تا گَرد غم به شِکوه نجنبد ز روی دل

دامن به سلسبیل نیالاید آن که او

در چشمه سار درد کند شست و شوی دل

بگداختیم مرهم و الماس ریختیم

آن بر مراد راحت و این در گلوی دل

با صد غم آشناست دلم، دست ازو بدار

ترسم غمی عنان تو گیرد به بوی دل

تا چند عمر در غم و اندیشه بگذرد

برداشتیم دست غم از زیر و روی دل

عرفی به یک دو جرعه خون، بیخودی نمود

هرگز نخورده بود شراب سبوی دل

غزل شمارهٔ ۴۲۲

دردی که به افسانه و افسون رود از دل

صد شعبده انگیز که بیرون رود از دل

ممنونم از این شیوه که هر جور که کردی

اندیشه نکردی که مرا چون رود از دل

آن به که به دل ره ندهم روز سلامت

آن ها که در آشوب شبیخون رود از دل

از بس که دل سوخته ام تشنهٔ صلح است

هر جور که فردا کنی، اکنون رود از دل

عرفی ره مجنون مرو، این درد نه دردی است

کز بیهده گردیدن هامون رود از دل

غزل شمارهٔ ۴۲۳

تنها نشین گوشهٔ غمخانهٔ خودیم

گنج غمیم و در دل ویرانهٔ خودیم

لب تر نکرده ایم ز جام و سبوی کس

جاوید مست جرعه و پیمانهٔ خودیم

با غم نشسته ایم به تدبیر عقل خویش

ما آشنا به دشمن و بیگانهٔ خودیم

بس در گشوده ایم، چه دشمن، چه دوست را

ما قفل بی گشاد در خانهٔ خودیم

شیرین نکرده ایم لب از گفت و گوی کس

لب ها به زهر شستهٔ افسانهٔ خودیم

گاهی فریب توبه و گاهی فساد زرق

بازیچهٔ طبیعت طفلانهٔ خودیم

غیرت روا نداشت که برقع برافکنیم

تا جمله بنگرند که جانانهٔ خودیم

عرفی برو، تهیهٔ افسون مکن که ما

صید فریب دام خود و دانهٔ خودیم

غزل شمارهٔ ۴۲۴

همت ای یاران که در دفع هوس رو می کنم

بر لب کوثر به داغ تشنگی خو می کنم

آب حیوانم ز دنبال آید از ظلمت برون

من بر او خندان به سوی تشنگی رو می کنم

دل به وصل و من به بوی وصل نامحرم خوشم

او گل و من خاک گلخن از ادب بو می کنم

باز دل را می فشارم در کف عشق صنم

خون اسلامش چکان از هر سر مو می کنم

می فروشم داغ و نقد گریه می گیرم ز خلق

می ستانم آب و آتش در ترازو می کنم

آرزوی زخم جورش نیست عرفی حد من

لیک دایم مشق بوس دست و بازو می کنم

غزل شمارهٔ ۴۲۵

ما گریبان دل از گل های غم پر کرده ایم

از شراب تلخکامی جام جم پر کرده ایم

مژده باد ای دل، نثار کام را آماده باش

کز گل پژمردگی دامان غم پر کرده ایم

هیچ از این حسرت نمی سوزیم کز بازار فیض

اهل دل جیب مراد و ما شکم پر کرده ایم

تیغ و سر درکف به سوی عشق رفتم، گفت رو

کز شهیدان عاقبت را از عدم پر کرده ایم

خوش برآ عرفی زمانی با الم خاموش باش

کز هجوم ناله آزار الم پر کرده ایم

غزل شمارهٔ ۴۲۶

کعبه بی ذوق است و یاران را وداعی می کنیم

مژده اهل دیر را کانجا وداعی می کنیم

گر حدیث عشق کم گویی تو با آسودگان

جای منت هست، تحقیق صداعی می کنیم

زهر کو، خون جگر کو، شهد ناب و شیر چند

صبر دشوار است، با رضوان نزاعی می کنیم

در سماع ای شیخ موج از آستین ما بریز

در شهادت گاه او ما هم سماعی می کنیم

شیوه های زاهدان گر در شمار دین بود

غم مخور عرفی که ما هم اختراعی می کنیم

غزل شمارهٔ ۴۲۷

آن شکارم کز بر تیر سنان می رویدم

التماس زخم نو از لامکان می رویدم

حسن می گوید که من تخمی بیفشانم، ولی

تا قیامت روی گرم از آستان می رویدم

در لبم در عشق تو، آن میهمان دار بلا

کز در و دیوار خیل میهمان می رویدم

من کی ام، رضوان آن جنت، که در هر سوی راه

طوبی از فیض نسیم بوستان می رویدم

بشکنم ناقوس و تسبیحی به دست آرم، ولی

چون کنم با این که زنار از میان می رویدم

مست این ذوقم که گر مدهوشم و گر هوشمند

شکر درد از زیر لب تا مغز جان می رویدم

بستم این رازی که می داند زبان و دل، ولی

حیف گر بر بستن لب صد زبان می رویدم

پنبهٔ الماس شد عرفی ولی مجروح من

بس که هر دم نیشی از داغ نهان می رویدم

غزل شمارهٔ ۴۲۸

منم که پارهٔ دل در دهان غم دارم

به زیر ناصیه صد آستان غم دارم

دلی که زخم پذیری کند نمی بینم

وگر نه تیر نفس در دهان غم دارم

اگر چه جان به غمت داده ام، به گفتهٔ خویش

اگر غمت بگریزد زیان غم دارم

بگو به شادی وصلت که تیغ بردارد

که میل زمزمهٔ الامان غم دارم

چرا غمش نکند بر من اعتماد که من

ستم کشیده ولی مهربان غم دارم

گر از بهشت شود معصیت عنان تابم

هزار شکر که صد بوستان غم دارم

چگونه فهم حدیثم کنند بی دردان

که شهرزاد ملالم، زبان غم دارم

از آن دیار عدم شد مسخرم عرفی

که صد سپاه بلا در عنان غم دارم

غزل شمارهٔ ۴۲۹

بیا ای درد کز راحت رمیدن آرزو دارم

به غم پیوستن از شادی بریدن آرزو دارم

بیا ای عشق و رسوای جهانم کن که یک چندی

نصیحت های بی دردان شنیدن آرزو دارم

بیا ای شوق و دست رقبتم سوی گریبان بر

که بی تابانه پیراهن دریدن آرزو دارم

بیا ای بخت و تقریبی برانگیز از پی قتلم

که جان را بسمل آن غمزه دیدن آرزو دارم

بیا ای غمزه ترک بی وفایی کن که در محشر

ز زخم غمزه اش در خون تپیدن آرزو دارم

بیا ای مرگ یاری کن که بی او ناتوانستم

به خون غلتیدم اکنون آرمیدن آرزو دارم

ز من پوشیده عرفی آه خود را، آه اگر داند

که من هم زهر بد نامی چشیدن آرزو دارم

غزل شمارهٔ ۴۳۰

رفتیم و با غمت دل پر خون گذاشتیم

جان را به صیدگاه تو در خون گذاشتیم

رفتیم و دل رمیده و شبدیز غیر را

با شوق بی عنانی گلگون گذاشتیم

رفتیم و توبه کرده ز میخانهٔ مراد

میل قدح به آن لب میگون گذاشتیم

رفتیم و در زمانه ز غمنامه های تو

نشنودهٔ غم تو به مجنون گذاشتیم

رفتیم و انتقام ستم های غیر را

با عادت طبیعت گردون گذاشتیم

رفتیم عرفی از چمن وصل ناامید

در دل هوای آن قد موزون گذاشتیم

غزل شمارهٔ ۴۳۱

منم که بهر دل اسباب داغ می دزدم

نسیم گلشن غم در دماغ می دزدم

دمی که بر نفس اهل درد می جوشم

هزار شعله از دود چراغ می دزدم

ز بهر آن که چکانم به کام تشنه لبان

به آستین نمک و خون داغ می دزدم

دگر به وادی ایمن رسم وگر نه که من

ز گرد بادیه کحل سراغ می دزدم

نیم ز فصل خزان عرفی از چمن بی فیض

ترانهٔ ز نواهای زاغ می دزدم

غزل شمارهٔ ۴۳۲

ما دست دل ز چشمهٔ بهبود شسته ایم

داغی به زهر داغ نمکسود شسته ایم

دل در دعای کام نفس بر نیاورد

زین شعله ننگ، نسبت دود شسته ایم

آسوده تر حسود که ما از ضمیر دل

اندیشهٔ زیان و غم سود شسته ایم

بستیم روی سجده ز محراب آرزو

گرد ریا از در معبود شسته ایم

عرفی چه مایه عجز به هر چشمه برده ایم

تا لوح دل ز بود و ز نابود شسته ایم

غزل شمارهٔ ۴۳۳

از بس که روی گرم به هر سو گذاشتیم

صد داغ شعله خیز در آن کو گذاشتیم

از شرم ناکسی نگشودیم دیده را

الماس فتنه در ته پهلو گذاشتیم

هر گوهری که دل ز تعلق گرفته بود

در دامن کرشمهٔ دلجو گذاشتیم

ما بر فریب چشم غزالانه باختیم

مجنون بازمانده به آهو گذاشتیم

امروز در زیارت دار است امنیت

آن سر که بر سر زانو گذاشتیم

یک باره کرد خوب-خرابی مزاج دل

دست از عمارت دل بدخو گذاشتیم

غزل شمارهٔ ۴۳۴

از مردن دشوار من است آن مژه پر نم

ای جانِ به لب آمده گو یک نگهی کم

لطفی تو گرم چاره ندارد عجبی نیست

بسمل شده را به نشود زخم به مرهم

تا فاش نسازم بر بیگانه غم او

تحقیق خصوصیت من کرده به محرم

ای اهل بهشت این همه حسرت به غم چیست

بر من که رسانم به شما لذت این غم

هر گام که می زد کسی از عشق تو ناکام

یاران مرا تازه شود شیوهٔ ماتم

داغی بنهم بر دل و آن داغ که باشد

لب تشنهٔ الماس تر و تشنهٔ مرهم

یا رب به جهانی که رود ننگ نباشد

عرفی چو برد مایهٔ درد تو ز عالم

غزل شمارهٔ ۴۳۵

از دل این شعله چو داغ صنم افروخته ایم

آتش بتکده را در حرم افروخته ایم

شب غم تا به عدم راه برد دلبر کام

آتشی راه به راه عدم افروخته ایم

موسی آرید به این دیر که ارباب نظر

آتش طور ز روی صنم افروخته ایم

سجدهٔ برهمن این جا نه حرام است، بیا

که صد آتشکده در کنج غم افروخته ایم

ما ملامت زدگانیم که در گوشهٔ غم

آتش دل همه از داغ هم افروخته ایم

کی بر اهل کرم روی طلب زرد کنیم

ما که از جرعهٔ جام کرم افروخته ایم

گشته ایم از سخن پیر مغان روشن دل

به فروغ نفسش جام جم افروخته ایم

ما به هر غمکده، عرفی، که گذر داشته ایم

شمع مقصود ز یمن قدم افروخته ایم

غزل شمارهٔ ۴۳۶

منم کز بادهٔ عشرت خروشیدن نمی‌دانم

به دست من مده این می که نوشیدن نمی‌دانم

طبیبا از دوا بر قامت دیوانه خوی من

مبر پیراهن عصمت که پوشیدن نمی‌دانم

من آن مست می شوقم که گر صد سال شوق او

نماید آتش و من نیز جوشیدن نمی‌دانم

به ریش تازگی از مرهم آسیب نمک ساید

نهی ز الماس و حیرت خروشیدن نمی‌دانم

به صد امید با کوشیدنم در مدعا، عرفی

ز استغنا مدان، با قید کوشیدن نمی‌دانم

غزل شمارهٔ ۴۳۷

حال ما بنگر که آهوی حرم گم کرده ایم

رهبر امید را در هر قدم گم کرده ایم

می‌شود اسباب غم اسباب افزون، گرچه ما

مایهٔ افزایش اسباب غم گم کرده ایم

چون ترنم های مرغان بهشتی نشنوم

ما که دور افتادهٔ باغ ارم گم کرده ایم

طعنه کم تر زن حرم جویان ره گم کرده را

این ملامت بس که ما راه حرم گم کرده ایم

پیر ما از بستن زنار لاف کفر زد

کز عبادت ما در دیر و حرم گم کرده ایم

غزل شمارهٔ ۴۳۸

ز معموری به تنگم، جز دل ویران نمی خواهم

چو سلطان محبت ملک آبادان نمی خواهم

کسی تا کی پریشان_جنبش و سر در هوا باشد

دگر یار جنونم، عقل سرگردان نمی خواهم

نه داغ تازه می خارد نه زخم کهنه می کاود

بده یا رب دلی، کاین صورت بی جان نمی خواهم

به تسکین دل غم دوستم، ناصح چه می گویی

اگر شیون ندانی این زدن دستان نمی خواهم

ز عالی دودمان عشقم، از راحت بود ننگم

برهمن زادم و کیش مسلمانان نمی خواهم

دم گرم و خراش سینه را من دوست تر دارم

بپوشان رخ که من جان کندن آسان نمی خواهم

گر آب خضر نوشم بایدم از عشق فرمانی

اگر خونم دهی می نوشم و فرمان نمی خواهم

میفشان نشتر الماس بر داغ دلم، عرفی

تهی دستم به سر جمعیت و سامان نمی خواهم

غزل شمارهٔ ۴۳۹

هر چه با او گویم، از مردم دگرگون بشنوم

باز حرفی گفته ام، امروز، تا چون بشنوم

واعظا درماندهٔ رسوای عشقم، دم مزن

گر توانم نکتهٔ زان لعل می گون بشنوم

تشنهٔ غم بودم اکنون شاد گردم هر کجا

از لب غم دیدگان دشنام پر خون بشنوم

کز شنفتن کرد گفتن گنگ، طرفه زیرکم

ور بگویم خود بر آن باشم که افزون بشنوم

غافلم دارد جنون از حال خود، بگشا نقاب

کز زبان حسن لیلی نام مجنون بشنوم

غزل شمارهٔ ۴۴۰

هرگز دل کس را به گناهی نشکستیم

وز بهر جزا طرف کلاهی نشکستیم

صد نخل نشاندیم ولی گوشهٔ دستار

از طرف چمن شاخ گیاهی نشکستیم

از میکده بردیم دو صد شیشه به کعبه

یک شیشه دلی بر سر راهی نشکستیم

صد ره نشکستیم سر از سنگ جنون، لیک

یک ره به غلط طرف کلاهی نشکستیم

هرگز هوس روی تو نگذشته به خاطر

کز هّم تو در دیده نگاهی نشکستیم

یک ره به کمال تو ندیدیم که در دل

عرفی صفت از بیم تو آهی نشکستیم

غزل شمارهٔ ۴۴۱

وقت آن است که افیون به شراب اندازیم

دو جهان را به یکی جرعه خراب اندازیم

دلم از صوت تذروان بهشتی نگشود

گوش بر نالهٔ مرغان کباب اندازیم

ای که بر زشتی من خنده زنی، باش که من

بخرم دستی و از چهره نقاب اندازیم

گل فشانند به بستر همه چون عرفی و من

مشت خس چینم و در جامهٔ خواب اندازیم

غزل شمارهٔ ۴۴۲

چند از این ششدر غم فال گشادی بزنیم

به کمان آمده عنقا که مرادی بزنیم

چند از این شیشه بگیریم و بریزیم به کام

یک دو جامی به کف خویش نژادی بزنیم

در نیارد که دمی غاشیهٔ غم نکند

سر دهیم این دل و با یک دل شادی بزنیم

بر دل صد ورق از یاس ببندیم گره

بگشاییم دل و فال مرادی بزنیم

عرفی از مردهٔ آلوده پریشان شده ایم

دست در دامن پاکیزاده نهادی بزنیم

غزل شمارهٔ ۴۴۳

ما ره نشین مردم دیدار دوستیم

سختی کشیم، حیف که غمخوار دوستیم

هر دم خیال بازی و فکر کرشمهٔ

دشمن تراش خاطر و آزار دوستیم

ای نوحه سنج ناله بر زدی ز لب، که ما

نازک دلان گریهٔ بسیار دوستیم

ما می گزیم شهد ریا را نه زهد را

تسبیح دشمنیم نه زنار دوستیم

در عجز لذتیست، تو در کار خویش باش

ما تشنهٔ شهادت و زنهار دوستیم

ای عندلیب گلبن دستان سرا، که من

منصور نغمهٔ رسن و دار دوستیم

خلوت نشینی از من و عرفی مجو که ما

رسواییان کوچه و بازار دوستیم

غزل شمارهٔ ۴۴۴

باز آ که به ذوق الم آشنا شویم

با شیشهٔ و ز سنگ به هم آشنا شویم

صد بحث غم به یک درم داغ می خرم

زین ننگ با معامله کم آشنا شویم

راز محبتیم ز ما گوش و لب تهیست

حاشا که ما به لوح و قلم آشنا شویم

باید کشید خون شهیدان سبو سبو

تا اندکی به ذوق عدم آشنا شویم

گفتی به راه کعبه کنند آشنا قدم

اول رهی که ما به قدم آشنا شویم

غزل شمارهٔ ۴۴۵

قدح دمید لبالب، خراب گو شده باشم

اگر هلاک شوم در شراب گو شده باشم

به بزم عیش روم، تا به کی مصیبت شیون

خراب نغمهٔ چنگ و رباب گو شده باشم

نه خنده ای و نه نگاهی، تو را ازین چه تفاوت

شکنجه خوار دو صد پیچ و تاب گو شده باشم

غبار کوچهٔ عشقم ز دامنم چه فشانی

عبیر پیراهن آفتاب گو شده باشم

چه شد که اهل ثوابم رهم دهند به دوزخ

شریک لذت اهل عذاب گو شده باشم

ز جرم عشق ار کنند سوال روز قیامت

به صد کتاب سخن جواب گو شده باشم

نظر به دزد و مکن منعم از مشاهده، عرفی

خراب گو شده باشی، کباب گو شده باشم

غزل شمارهٔ ۴۴۶

به سهو ار توبه از می کردم و دیر مغان بستم

کسی کو بازم آرد بر سر خم از جهان رستم

به فتراکم ببندد عشق و گوید دست و پا کم زن

که من بسیار از این صید زبون در خاک و خون کشتم

ردای عافیت بس خام باف است، آتشی در زن

که من زین پنبه عمری رشنه و زنار می رشتم

سراسر کامم و در چشمهٔ لذت فرو رفتم

سراسر ریشم و در پنبهٔ الماس آعشتم

نه طوبی داشت سرسبزی ، نه کوثر داشت نمناکی

که من دز شعله زار سینه تخم ناله می کشتم

تماشای جمال حور و غلمانم کجا باشد

مرا آیینه ای باید که بینم تا چه حد زشتم

به گوشم کاتب اعمال گوید عرفی انصافی

که ننوشتم ثوابی، در گنه صد لوح شستم

غزل شمارهٔ ۴۴۷

دل به دست و پای کوبان از حرم بگریختم

وین سیه قندیل را از خاک دیر آویختم

توتیای دیدهٔ توفیق، یعنی خاک دیر

بر سر دل تهنیت گویان به مژگان می بیختم

راهب دیر و صنم مست سماع ماتمند

تا به شیون نغمهٔ ناقوس را آویختم

گوهری کز وی بیابد دیدهٔ معنی صفا

در جهان پیدا نشد، هر چند خاکش بیختم

مایهٔ دیریم، عرفی، عشوه ای در کعبه هم

مدتی پارنج ها از پرده می انگیختم

غزل شمارهٔ ۴۴۸

گلی ناچیده بویی ناکشیده زین چمن رفتم

به تلخی رفتم اینک در میان این سخن رفتم

به دنیا نیست بازاری مرا، این سودم از وی بس

که عریان آمدم، اکنون چو رفتم بی کفن رفتم

نه کوشش های فرهادی، نه سودای زلیخایی

ازین هنگامه آخر شرمسار مرد و زن رفتم

نه یا رب را جوابی آمده نی یا صنم، عرفی

ز دیر و کعبه حیران تا در بیت الحزن رفتم

غزل شمارهٔ ۴۴۹

ما دل به جان خریده و بر باد داده ایم

مرغ حرم گرفته به صیاد داده ایم

سهل است با قفس، دل اگر رفت به سوی دوست

ما مرغ کشته ایم که بر باد داده ایم

سرمایهٔ متاع محبت به دست ماست

این مشتهر به گوش نفریاد داده ایم

غزل شمارهٔ ۴۵۰

به شرح غم نفس را ریش کردیم

درون را عافیت اندیش کردیم

طمع بردیم چندان بر در عشق

که از درد غمش درویش کردیم

اگر رفیتم در جنت مکن عیب

که اول درد و غم را پیش کردیم

جنون با ما نکرد این تیغ بازی

که ما با عقل دور اندیش کردیم

اگر خواریم عرفی جرم او نیست

تحمل های بیش از بیش کردیم

غزل شمارهٔ ۴۵۱

عمر در شعر به سر کرده و در باخته ام

عمر در باخته را بار دگر باخته ام

ساقی مصطبهٔ عشقم و می ریخته ام

طایر باغچهٔ قدسم و پر باخته ام

العطش می زند از تشنه لبی هر مویم

که قدح های پر از خون جگر باخته ام

شاید ار تلخ کشم ناله ز حرمان سخن

طوطی گرسنه ام تنگ شکر باخته ام

رصد شرع هنر چون نشود محو که من

شش هزار آیت احکام هنر باخته ام

گفته گر شد ز کفم، شکر که ناگفته به جاست

از دو صد گنج یکی مشت گهر باخته ام

صد مصیبت کده در هر سخنم مدغم بود

گریه و ناله پس شام و سحر باخته ام

غزل شمارهٔ ۴۵۲

ما لذت فقریم، سخا را نشناسیم

ناسوری زخمیم، شفا را نشناسیم

ما طایر قدسیم، سراسیمه در این دهر

کیفیت این آب و هوا را نشناسیم

مهر لب ما بشکند آشوب بهاران

ما باغ ملولیم نوا را نشناسیم

مستیم و نداریم دل عافیت اندیش

ما کشمکش روز جزا را نشناسیم

در معرکهٔ ریب و ریا عمر به سر شد

زان چهره شناسیم وفا را نشناسیم

در راه وفا کوشش و نازان سوی مستی

تا سر نرود جنبش پا را نشناسیم

یک نالهٔ آشفته فروشیم به صد کام

آرایش بازار دعا را نشناسیم

غزل شمارهٔ ۴۵۳

دل و جان بردگی بودند و من افسانه شان کردم

چراغ خانقاه شیخ و آتش خانه شان کردم

ز بیم هجر و امید وصال آشفته دل بودم

ز حیرت آشنا گشتم، ز خود بیگانه شان کردم

ز سوز مهوشان درد چندان سوختم خود را

که بر شمع مزار خویش پروانه شان کردم

سبوها دوش در مستی شکستم، لیک یک یک را

دگر بر چیدم و بوسیدم و پیمانه شان کردم

به بزم بی غمان دوشینه بودم میهمان، عرفی

ز بس کز بهر دل بگریستم دیوانه شان کردم

غزل شمارهٔ ۴۵۴

از شش جهتم شکوه زند موج خموشم

در زهر زنم غوطه و سرچشمهٔ نوشم

سر تا به قدم عیبم و از دوستی خویش

عیبی نشناسم کزان پرده نپوشم

بر خلق نخواهم که زنم ناصیهٔ خویش

تا جمله بدانند که من بیهده کوشم

تزویر خرم بهر دو عالم به وکالت

هر گاه که در کوی ریا زهد فروشم

تا فتنهٔ فردای قیامت نشناسی

این مغبچه امروز ببین بر سر دوشم

از دردکشان شو که من غمزده، عرفی

تا بودم از آن جمع نه غم بود نه هوشم

غزل شمارهٔ ۴۵۵

ز بی دردی به امید اجل در عشق مرهونم

نه شرم از قتل فرهادم نه از ننگ از مرگ مجنونم

وبال از هوش دان است، از خردگر همچنین خیزد

همان بهتر که ساقی در شراب انداز مجنونم

فغان العطش ناگه به گوش خضر ره یابد

بیا ای عشق و بنما ره به سوی چشمهٔ خونم

که در بیرون گلخن بلبلی را در قفس دارد

که فریاد وی از عشق، آتشی افروزد به بیرونم

وگر در سایهٔ طوبی برد خوابم، محال است این

که غم های تو بر بالین بتازد صد شبیخونم

منم کز حرص تاراج متاع درد و غم، عرفی

گهی در آستین دست و گهی در جیب گردونم

غزل شمارهٔ ۴۵۶

چه غم ز رفتن این است، می کشد اینم

که غم تو به بازیچه می برد دینم

فروغ آیینه ام بی چراغ مجلس نیست

کجاست سرمه کش دیدهٔ خدا بینم

امام شهر که مستم ندیده، حیران بود

بیا بگو به تماشا، کنون که رنگینم

ز من فراغت فردوس دور باد که من

بساط ماتمیان بر فراغ می چینم

ز نور ناصیهٔ من صباح می تابد

شبی که دختر زر بود شمع بالینم

چکد ز هر سر مویم هزار چشمهٔ زهر

از آن به چشم دل اهل درد شیرینم

هزار غم سر غم کرده ام ولی در دل

غم تو ریشه فرو کرد، می کشد اینم

روم به میکده، عرفی، که بشکنم توبه

مباد محتسب از دل بیرون کند کینم

غزل شمارهٔ ۴۵۷

صد پردهٔ تصور باطل شکافتیم

تا اندکی معادلهٔ دل شکافتیم

نوری نداشت غمکده، حسن از دریچه تافت

روزن به آن دریجه مقابل شکافتیم

آن کشته ایم کز اثر نوحه های خویش

صد بار جامه در بر قاتل شکافتیم

در جست و جوی لذت زخم نهان تو

هر موی کشته گان تو را دل شکافتیم

بهر فسون درد تو از گوشهٔ لحد

صد ره به چاه جادوی بابل شکافتیم

عرفی خجل نشین که معمای آرزو

آخر به نام مطلب باطل شکافتیم

غزل شمارهٔ ۴۵۸

خوش آن جهان چو من از داغ دل کباب شوم

زمانه را کنم آباد اگر خراب شوم

بر آن شدم که چنان آتشی برافروزم

که در میانهٔ آن تا ابد کباب شوم

دهان شیشه گشاد است، عشق نزدیک است

که بی نیاز ز کیفیت شراب شوم

چنان ز عشق مهیای تربیت شده ام

که گر ز ذره نظر یابم آفتاب شوم

رسم به مقصد و عمداٌ نایستم از ننگ

به هر طرف، چو همت، گران-رکاب شوم

چنان که همت عرفی سبک عنان کرده است

به گرد او نرسم گر همه شتاب شوم

غزل شمارهٔ ۴۵۹

چون خیالت گذر آرد به در مسکن چشم

جوشش نور به هم در شکند روزن چشم

مشت سوزن به دلم زان مژه تا ریخته اند

گریه از پارهٔ دل دوخته پیراهن چشم

از دلم تا به در دیده صد آتشکده ساخت

گریهٔ شوق که گلخن شد ازو گلشن چشم

در تماشاگه حسن تو به هنگام نثار

سر به پیشانی خورشید زند خرمن چشم

عرفی امروز ببینم که بود بهر وداع

گریه را دست در آغوش دل و گردن چشم

غزل شمارهٔ ۴۶۰

ما نقد را ز جمله به غماز داده ایم

در دام هر چه آمده پرواز داده ایم

بعد از هزار شکوه به غم دل نهند خلق

ما خویش را تسلی ز آغاز داده ایم

از بانگ طبل باز دل ما نمی رمد

ما کبک خود به چنگل شهباز داده ایم

مردم نهند در کف کوشش عنان خویش

ما دست خویش را به عنان باز داده ایم

ای وهم آبرو مده از کف، که بارها

الزام وسوسه به خرد باز داده ایم

عرفی به دوست کامی دشمن صبور نیست

این مژده اش به طالع ناساز داده ایم

غزل شمارهٔ ۴۶۱

صد شکر کز حلاوت هستی گذشته ایم

وز ذوق هوشیاری و مستی گذشته ایم

ای خوشدلی مناز که ما از بساط عمر

در روزگار باد پرستی گذشته ایم

در راه راست گام به اندیشه می نهیم

از بس که بر بلندی و پستی گذشته ایم

راز درون پرده ز بیرون نوشته، لیک

دایم به این صحیفهٔ مستی گذشته ایم

عرفی به راه روان عدم جای بار نیست

تا تو کلاه گوشه شکستی، گذشته ایم

غزل شمارهٔ ۴۶۲

چو لاله گون شوی از باده، در چمن مستم

چو مشک بیز کنی طره، در ختن مستم

دل برهمنم، از سایهٔ صنم داغم

دماغ بلبلم از نکهت چمن مستم

نه شکل سبحه شناسم نه صورت محراب

ز فکر دار و اندیشهٔ رسن مستم

مگو که خرقه و زنار پوش و باده مکش

که تیز دستم و از جام برهمن مستم

در معامله دربند می فروش، که من

حریف عشقم و از خون خویشتن مستم

حیات و موت من ای خضر عشق پرورد است

نه در لباس تو در کفن مستم

به ناله تیشهٔ فرهاد گوید این دستان

که از حلاوت بازوی کوهکن مستم

ز بزم دوست که گوید، که از قدح نوشان

تهی پیاله تر از من نبود و من مستم

بهشتیان چه شناسند مستیم عرفی

نه از شراب طهور، از می سخن مستم

غزل شمارهٔ ۴۶۳

ماتشنگی به دجله و جیحون نمی دهیم

یک العطش به صد قدح خون نمی دهیم

آب حیات از لب ما می چکد ولی

صد چشمه زهر هست که بیرون نمی دهیم

شد رام تازیانهٔ ما توسن جنون

دیگر عنان فتنه به گردون نمی دهیم

اهل زمانه را هوس آب خضر و بس

کس را خبر ز چاشنی خون نمی دهیم

بیداری از طبیعت موزون به ما رسید

کز بیم دل به قامت موزون نمی دهیم

دیوانه است عرفی و معموره دشمنی

ویرانه را به ملک فریدون نمی دهیم

غزل شمارهٔ ۴۶۴

گاهی مصیبت خود، گاهی ملال مردم

در عشوه خانهٔ دهر این است حال مردم

تا خون دل توان خورد، ای تشنهٔ کرامت

نزدیک لب میاور آب زلال مردم

همت ز خویشتن جو، چون بایزید و شبلی

نتوان گرفت پرواز، هرگز به بال مردم

در جلوه گاه معشوق، عمرم گذشت، لیکن

گه در نظارهٔ خویش، گه در خیال مردم

بانگ ان الحق ما، بی های و هو بلند است

نتوان هلاک خود را، کرد از وبال مردم

هنگام عذرخواهی، تاوان زهر نوش است

گر جام جم نداری، مشکن سفال مردم

واله شده است عرفی، بر نقش خامهٔ خویش

تا چند فتنه گردد بر خط و خال مردم

غزل شمارهٔ ۴۶۵

با دل چو گویم حرف او، طوفان فریادش کنم

تاب نفاقم نیست هم، کز دل نهان یادش کنم

شیرین به خسرو بست دل، عشق از ره ناموس گفت

آن به که زخم تیشه ای در کار فرهادش کنم

از رنگ و بو دورم ولی، در روضه بهر باغبان

با یاسمن ورزم ادب، تعظیم شمشادش کنم

هر کس به دل دستی زند تا یابد آسایش ز غم

من دست غم بر دل نهم کز راحت آزادش کنم

از بهر افسون دلم، عیسی نه ای آگه، که من

این مشت خاک سوخته، در دامن بادش کنم

بیم است که از باران شید، از هم بریزد صومعه

از خشت خم وز درد می، تعمیر بنیادش کنم

ز آمیزش غم با دلت، خوش می گذارد بی غمی

عرفی بمیر از ذوق غم، تا زین خبر شادش کنم

غزل شمارهٔ ۴۶۶

چند بر بستر از آن چشم فسون ساز افتم

تکیه بر بالش و بستر کنم و باز افتم

پاسم ای شمع چه داری، نیم آن پروانه

که اگر بال بسوزند، ز پرواز افتم

بای شهباز سلامت بگشایید که من

نی ام آن مرغ که در چنگل شهباز افتم

حیرت از بس که عنان تاب الم شد، بیم است

که ز انجام ره عشق به آغاز افتم

گفت و گوییست، بنازم به لب خاموشی

که اگر لب بگشایم ز سخن باز افتم

عرفی آرام مجو از دلم، آن رفت که من

از بر تکیه گه عیش به صد ناز افتم

غزل شمارهٔ ۴۶۷

دل در شکن طرهٔ دلبند شکستیم

صد نیش بلا در دل خرسند شکستیم

سودازده گی بین که دل هم نفسان را

صد بار ز نشنیدن یک بند شکستیم

ما را بکن از عشق به زهر مژه ها یاد

کاین توبه به امید شکرخند شکستیم

از بس که شکفتیم ز تلخابه کشیدن

در کام مگس چاشنی قند شکستیم

می کفت به یعقوب محبت که بسی ما

دل های پدر در غم فرزند شکستیم

دردا که از این عهد که دل با صنمی بست

صد داغ نهانی به خداوند شکستیم

تا کام تو عرفی ثمرآلوده نگردد

در باغ طرب نخل برومند شکستیم

غزل شمارهٔ ۴۶۸

هرگز گله از دوست به محرم نفروشم

گر مشتریم دوست شود هم نفروشم

از شورش غم با در و دیوار به حرفم

رفت آن که به آسوده دلان غم نفروشم

هرگز نگشایم در دکان غم دل

وانگه که دکان باز کنم کم نفروشم

زان اهل نفاقم نپسندند که هرگز

قول غلط و فعل مسلم نفروشم

عرفی دل آباد به یک جو نخرد عشق

من هم دل ویران به دو عالم نفروشم

غزل شمارهٔ ۴۶۹

ای ساقی بلا ز شراب تو سوختیم

با آن که آتشیم ز آب تو سوختیم

در شب گذشت عمر و ندیدیم روی صبح

ای بخت از گرانی خواب تو سوختیم

پایت رکاب پرور و دستت عنان نواز

از غیرت عنان و رکاب تو سوختیم

طالع نگر که گرم عتاب آمدی و ما

نا برده لذتی ز عتاب تو سوختیم

از گرمی محبت ما سوخت شرم یار

ای عشق جلوه کن نقاب تو سوختیم

از خود روانه ایم به معمورهٔ عدم

عرفی تحملی ز شتاب تو سوختیم

غزل شمارهٔ ۴۷۰

زخمی شوق توام، سینهٔ جوشان دارم

خانه در کوچهٔ الماس فروشان دارم

کی مسلمان کندم صحبت اصحاب کرم

که در آن زمره بسی حلقه به گوشان دارم

آتش پنبهٔ گوش دگرانم کامروز

گوش را مزرعهٔ پنبه فروشان دارم

صحبت عمر فرومایه ملولم دارد

میل همدوشی تابوت به دوشان دارم

واعظا در گذر از قافلهٔ من که متاع

همه گوش است ولی نذر خموشان دارم

عرفی امروز به کاشانهٔ من باش که باز

گله ای از دل بی شرم خروشان دارم

غزل شمارهٔ ۴۷۱

کسی کو دلگشا ماند، دلش چون سنگ می بینم

از آن در خوشدلی هم، خویش را دلتنگ می بینم

به راه عشق هر کس کوششی دارد به غیر من

که دایم چند و چون در منزل و فرسنگ می بینم

ندانم کاین پریشان دل چه می خواهد ز جان خود

مدام این شیشه را در گفت و گو با سنگ می بینم

همین غم ها به عهد جهل بود اما نمی دیدم

همان شد کان جفا از دانش و فرهنگ می بینم

تو حق می بینی و من هم ای حکیم، این جنگ بی سود است

تو خاصیت ز گوهر بینی و من رنگ می بینم

نقاب از چهره تا افکنده ای، خورشید تابانم

ز شرم بی نقابی با قضا در جنگ می بینم

نمی دانم که عرفی را چه معنی می خلد در دل

که بازش های های گریه هر آهنگ می بینم

غزل شمارهٔ ۴۷۲

تا نام جمال یار بردیم

رنگ از رخ لاله زار بردیم

زآیینهٔ دل به سیل گریه

عالم عالم غبار بردیم

تا کشتهٔ غمزهٔ تو گشتیم

صد شمع به هر مزار بردیم

بردیم به خلوت غمت خاک

از آتش روزگار بردیم

مرهم مرهم زدیم چندان

کز داغ دل اعتبار بردیم

ما شاهد عافیت گزیدیم

ناموس ز هر کنار بردیم

آزاده روی گذاشت عرفی

صد دوش به زیر بار بردیم

غزل شمارهٔ ۴۷۳

از آن ز بادهٔ شوق تو هوش جان دزدم

که لذت غمت از او نهان دزدم

تو گرم رانی و سوزم که چون رسی بر من

چگونه شیوهٔ گرمی از آن عنان دزدم

خوش آن وصال که هر دم حلاوت نگهت

دل از نگاه و ز دل جان و من از جان دزدم

به جور تا کنم او را دلیر می خواهم

که فاش گویم و پنهان اثر از ان دزدم

به جرم عشق تو فردا به دوزخ ار فکنند

تمام آتش دوزخ در استخوان دزدم

خوش آن که یار به من بد گمان شود، عرفی

که لذت ستم از زخم امتحان دزدم

غزل شمارهٔ ۴۷۴

دردا که فاش در غم جانانه سوختیم

در داغ و درد محرم و بیگانه سوختیم

گو شمع برفروز به بزم طرب که ما

بیرون در ز غیرت پروانه سوختیم

با خون صد شهید مقابل نهاده اند

عمری که ما به آتش افسانه سوختیم

کس راه گم نکرد که خضر رهی نیافت

ما در میان کعبه و بتخانه سوختیم

زان تشنه مانده ایم که از گرمی نفس

در دست صبر جرعه و پیمانه سوختیم

یاران همیشه در طرب و ما تمام عمر

کنج غمی گرفته و غریبانه سوختیم

یک بار دل ز ما، صنم آشنا نبرد

دایم به داغ مردم بیگانه سوختیم

نگشاید ار ز بستن زنار عقده ات

دانی که از چه سبحهٔ صد دانه سوختیم

عرفی به غیر شعلهٔ داغ جگر نبود

شمعی که ما به گوشهٔ کاشانه سوختیم

غزل شمارهٔ ۴۷۵

هر که را دشمن شوم بر عیب خود محرم کنم

تا ز بیم طعنه با او کینه جویی کم کنم

الوداع ای دوستان و دشمنان رفتم که باز

دشمنی با شادمانی، دوستی با غم کنم

ترک غارتگر به یک نوبت نشاید، چند گاه

تشنگی را چاره از نظارهٔ زمزم کنم

گر فلاتون را دهم الزام، نادانم، ولی

کوس دانایی زنم گر خویش را ملزم کنم

در تماشا باز مانم، گر من از اطوار خویش

هر کرا بیگانه یابم، آشنایی کم کنم

عرفی از گوش تامل پنبهٔ خست برآر

تا به هیچت بی‌نیاز از همت حاتم کنم

غزل شمارهٔ ۴۷۶

به کوی صید بندان، دوش چون فریاد می کردم

به یک صوت حزین صد عندلیب آزاد می کردم

چنان دوش از غمت مشتاق بودم بر هلاک خود

که تا صبح آرزوی تیشهٔ فرهاد می کردم

نه تاثیر نفس بی عمر جاویدان نمی دانم

به امید چه پیشت درد دل بنیاد می کردم

گشایم دام بر گنجشگ و شادم، باد آن همت

که گر سیمرغ می امد به دام، آزاد می کردم

چنان آمادهٔ عشقم که عشق ار ممتنع بودی

به ذوق جلوهٔ حسن منش آزاد می کردم

مگو عرفی، دل یاران پریشان داشتن تا کی

اگر می آمد از دستم، دل خود شاد می کردم

غزل شمارهٔ ۴۷۷

من کینه را به مهر خریدار نیستم

دل پیش توست ولی به دل یار نیستم

آغاز دوستی است، عنان از ستم بگیر

در ماندهٔ محبت بسیار نیستم

تا کرده ام وداع محبت رسیده ام

یک منزل است راه و گرانبار نیستم

گویم گهی خوش آمد آسودگی، هنوز

درد ترا هنوز سزاوار نیستم

ترک وفا به جور نه آیین دوستی است

زین شیوه ظن مبر که خبردار نیستم

اما چنین که از تو وفا خوار گشته است

عیبم که می کند که وفادار نیستم

در عشق روستایی و در عقل شهری ام

ناموس را به جهل خریدار نیستم

عرفی ز من شکایت معشوق نشوی

مست شراب عشقم و هشیار نیستم

غزل شمارهٔ ۴۷۸

عفوت آوردم، دل شرمنده را آتش زدم

خط آزادی نمودم بنده را آتش زدم

کاو کاو خانه کردم، جنس بی قیمت نبود

شگر گفتم گوهر ارزنده را آتش زدم

خنده ار با گریه دیدم بر در رد و قبول

گریه را مقبول خواندم، خننده را آتش زدم

بانگ هیهاتی ز دل بر داشتم کز گرمی اش

مرده را بیدار کردم، زنده را آتش زدم

دیده از مقصود بستم، چشمهٔ لذت گشود

خان و مان طالع فرخنده را آتش زدم

دوستان را تا شدم آیینه دار از خوب و زشت

مو به موی عرفی شرمنده را آتش زدم

غزل شمارهٔ ۴۷۹

از باغ جهان رَخت ببستیم و گذشتیم

شاخی ز درختی نشکستیم و گذشتیم

دامن‌کشِ ما بود فریبِ غم ناموس

زین کشمکش بیهده رستیم و گذشتیم

هر گه که به ما راحتیان راه گرفتند

لختی دل آن طایفه جستیم و گذشتیم

پا بست در آتش زدن و رفتن از این دشت

خود را به دل سوخته بستیم و گذشتیم

گفتند که از کعبه گذشتن نه ز هوش است

گفتیم که ما مردم مستیم و گذشتیم

صد جا به کمند آمده بودیم در این راه

چون برق ز بند همه جستیم و گذشتیم

هر گاه که چشم من و عرفی به هم افتاد

در هم نگرستیم و گرستیم و گذشتیم

غزل شمارهٔ ۴۸۰

کو عشق که در غمزدگی نام برآرم

دستی به سزای دل خود کام برآرم

بد خوی شوم روزی و این جان غم اندیش

از غمکدهٔ سینهٔ بد نام برآرم

سررشتهٔ زنار جهانی به کف آمد

یک رشته گر از پردهٔ اسلام برآرم

گر روشنی راز برون افکنم از دل

گلبانگ ان الحق ز در و بام برآرم

معشوق وفادشمن و عیب است که در عشق

ناباخته هستی به وفا نام برآرم

از دام غم آزاد مشو کز دل عرفی

اهوی حرم نیست که از دام برآرم

غزل شمارهٔ ۴۸۱

دلی از نقشبندی های عشق آزاد می خواهم

دلی چون نامهٔ مجنون مادر زاد می خواهم

به جانم زنده گردانی، شفایم داده بیماری

بخواهم پاره کردن اوراق یک یک، باد می خواهم

نمی سنجم ملال خویش و بهر خوشدلی هر دم

نوای عندلیب و سایهٔ شمشاد می خواهم

تو محتاجی و من محتاجم ای خلوت نشین، لیکن

تو استعداد می خواهی و من ارشاد می خواهم

جگر خوردن مرا از های و هو خاموش می دارد

وگر نه عندلیبم، فرصت فریاد می خواهم

ندارم دستگیر، امیدوار از بخت بنشینم

نبینم دادگر، از خاک کسری داد می خواهم

به دلق آتش زدم، زنار بستم، یا صنم گفتم

ز زاهد طعنه، از راهب مبارک باد می خواهم

ندارم حجتی بهر مکافات فلک، عرفی

به عالم بر خلاف خود کسی را شاد می خواهم

غزل شمارهٔ ۴۸۲

منم که آب گل و رنگ لاله می طلبم

در این لباس شراب دو ساله می طلبم

شکست جام شرابم ز سنگ توبه، ولی

در این خزان دیت خون لاله می طلبم

ز باده توبه حرام است در شریعت عشق

اگر قبول نداری، رساله می طلبم

متاع ملک شهادت که کیمیای دل است

اگر دعا نفروشد ز ناله می طلبم

تمام طالب ماه اند اهل دیده و من

که زادهٔ آدمیم، شکل هاله می طلبم

چنان به وادی مستی ز خویش گم گشتم

که لب ز باده و دست از پیاله می طلبم

علاج درد تو، عرفی، حکیم نشناسد

که من برون شفا این مقاله می طلبم

غزل شمارهٔ ۴۸۳

دل کز لبت چغانه به گوشش نمی زنم

مست است، این ترانه به گوشش نمی زنم

این بس جزای طعنهٔ زاهد که هیچ گاه

قول شرابخانه به گوشش نمی زنم

عهدش نماند کاین دو جهان گشت باز رمز

بی مهری زمانه به گوشش نمی زنم

گل گوش جان گشوده و با بلبلان باغ

یک بانگ بلبلانه به گوشش نمی زنم

عرفی به نغمه گوش بیالوده و ما هنوز

از ناله تازیانه به گوشش نمی زنم

غزل شمارهٔ ۴۸۴

تا به کی همره اندیشهٔ باطل باشم

وز دیار طرب آواره تر از دل باشم

گر گذشتم ز در کعبه نه از بی خبریست

مصلحت نیست که با طالب منزل باشم

گر به قانون معین نزیم عیب مکن

حکم عشق است که آشفته شمایل باشم

من که دارا و سکندر علف تیغ من اند

رسد آنم که در این معرکه بسمل باشم

من که از کشته شدن هم دلم آرام نیافت

جای آن است که منت کش قاتل باشم

من که نامی نکشیدم چمن گل نشدم

گر به مسجد روم از میکده غافل باشم

عنکبوتش به زوایا همه تار زنند

خانقاهی که منش مرشد کامل باشم

دین و دل آفت آزادگی آمد، عرفی

نه از این است که بی مذهب و بیدل باشم

غزل شمارهٔ ۴۸۵

تا کی دهم به دست تماشا زمام چشم

فالی زنم که گریه بر آید بنام چشم

ای گریه بی مضایقه از در درآ که من

هر دم به خون دل بنویسم سلام چشم

از بس که حیرت آمد و بیگانگی فزود

امشب خیال دوست نگردید رام چشم

صد نوحه هست بر لب و نسپرده راه گوش

صد گریه هست در دل و نشنیده نام چشم

عرفی فسرده چون نبود مجلسم که باز

خالی است شیشهٔ دل و خشک است جام چشم

غزل شمارهٔ ۴۸۶

از دل غم او دریغ داریم

این می ز سبو دریغ داریم

تا در سر کوی تو بلغزند

پای از لب جو دریغ داریم

دوزیم ز چاک سینه مرهم

زین رخنه رفو دریغ داریم

خود چیست متاع دین که آن را

از روی نکو دریغ داریم

سیراب و معززیم، شاید

آب از سگ کو دریغ داریم

عالم همه ریش و آن مه ما

یک خنده از او دریغ داریم

تو گل به جهان فشانی و ما

سنگش ز سبو دریغ داریم

عرفی بد ما مگو که اسرار

از بیهده گو دریغ داریم

غزل شمارهٔ ۴۸۷

هر چند بی غمانه به مسکن فتاده ایم

زنجیر صد کرشمه به گردن فتاده ایم

در نعمت اوفتاده و شکری نمی کنیم

بس ناشکفته گل در گلشن فتاده ایم

خوشدل به نور شمع شبستنانت از برون

شب ها به خاک دیده به روزن فتاده ایم

گرد حریم دیرم و در دیده ام کشند

تا از کدام گوشهٔ دامن فتاده ایم

از قسمت ازل نکنی شکوه، هان ، خموش

ما شاخ طوبی ایم که به گلخن فتاده ایم

مفکن به خاکم ار ثمر نارسم، به خشم

کز شاخ نخل وادی ایمن فتاده ایم

در بزم عیش عرفی اگر روز ساکنم

شب تا سحر به حلقهٔ شیون فتاده ایم

غزل شمارهٔ ۴۸۸

تنها نه دلق خود به می ناب شسته ایم

ناموس یک قبیله به این آب شسته ایم

قسمت بلاست ورنه می آلوده دلق خویش

صد ره ز شوق گوشهٔ محراب شسته ایم

ما توبه دشمنیم و قدح دوست، دور نیست

کز دل هوای صحبت اصحاب شسته ایم

از بس شکفته در دهن تیغ رفته ایم

ترس قیامت از دل قصاب شسته ایم

هم کفر ما به لذت و هم دین ما به ذوق

زنار و سبحه در شکر ناب شسته ایم

تاوان دل عطا بکن ای دل شکن که ما

از دفتر معامله این باب شسته ایم

عرفی ببین که گریه چه توفان نموده است

کز چشم بخت دوستی خواب شسته ایم

غزل شمارهٔ ۴۸۹

نشسته بر سر گنج به فقر مشهورم

نهفته در ته دامن چراغ بی نورم

مسیح تا دم آخر فسون دمید و هنوز

به صد جراحت روز نخست رنجورم

چنان به خواهش دیدار رفته ام شب وصل

که شوق هم به تقاضا ندیده در طورم

گمان مبر که دلم را توان تسلی داد

که نا رسیده تر از زخم های ناسورم

مکن به صورت دیوار نسبتم، عرفی

که من کتابهٔ محراب بیت معمورم

غزل شمارهٔ ۴۹۰

بس که درد عالمی در عشق تنها می کشم

نالهٔ امروز را از ضعف فردا می کشم

خار خار راحتم ره می زند ای ساربان

گرم ران محمل که ناگه خاری از پا می کشم

چون به مرگ خود بمیرم رحم کن خونم بریز

کز شهیدان تو فردا سرزنشها می کشم

عشق را در کف متاعی بود، گفتم چیست، گفت

نیل بد نامیست بر روی زلیخا می کشم

تا مرا پا هست و خواهد بود، عرفی، سایه وش

خویشتن را از پی خوبان رعنا می کشم

غزل شمارهٔ ۴۹۱

تا کی به حرم تشنه لب و مضمحل افتم

کو دیر محبت که به دریای دل افتم

کو معرکهٔ عشق که از بوی شهادت

بی خود شده در لجهٔ خون به حل افتم

آخر که مرا گفت که از باغچهٔ قدس

بی فایده در دامگه آب و گل افتم

مستی ز من آموز که چون شعلهٔ مرهم

از داغ جگر خیزم و در خون دل افتم

کو انجمن قرب که تا بال گشایم

پر سوخته پیرامن شمع چگل افتم

عرفی که گمان داشت که از وادی اسلام

باز آیم و در سجدهٔ بت منفعل افتم

غزل شمارهٔ ۴۹۲

نالنده ام ز درد مگر بلبلم

جوشنده ام به حسن مگر شبنم گلم

گر نه قیامتم ز چه لبریز فتنه ام

ور نه ندامتم ز چه عین ناملم

دل موج خیز درد و جبین صاف از گره

دریای اضطرابم و کوه تحملم

ای مدعی بمیر که از تکیهٔ رضا

منت فروش دوش و کنار توکلم

عرفی خموش یی بگزینم که در بهار

گل بیندم به باغ و نداند که بلبلم

غزل شمارهٔ ۴۹۳

زین بزم نه این بار بر آشفتم و رفتم

کی بود که تلخی ز تو نشنفتم و رفتم

دارد اثر سودهٔ الماس به چشمم

گردی که ز مژگان ز درت رُفتم و رفتم

ای هم نفسان رفتن از این غمکده کم نیست

پژمرده مباشید که بشکفتم و رفتم

امید که در نامهٔ من ثبت نباشد

این راز که از غیر تو بنهفتم و رفتم

ناصح مفشان بر جگرم نیش و همان گیر

این هرزه به جان از تو پذیرفتم و رفتم

این تلخی جان دادن از آن غمزه ببینید

ای اهل سلامت سخنی گفتم و رفتم

عرفی در ناسفته در این بحر بسی هست

انگار که صد درج گهر سفتم و رفتم

غزل شمارهٔ ۴۹۴

خانه زاد محنتیم، آسودگی کم دیده ایم

آن چه از غیز زخم بیند، باز مرهم دیده ایم

هر که از آیینه ای بیند جمال کار خویش

ما فروغ کار در پیشانی غم دیده ایم

تا رضا در دیدهٔ ما کحل همت کرده است

طیلسان بخل را بر فرق حاتم دیده ایم

طعن بی توفیقی، ای زهاد، بر رندان بس است

چرب دستی های توفیق شما هم دیده ایم

مطلب از عشق است، برهان حکیمان کوته است

ای بسا بونصر و افلاتون که ملزم دیده ایم

دیده ام از نظم عرفی فیض اعجاز مسیح

طبع معنی زاش هم بر قلب مریم دیده ایم

غزل شمارهٔ ۴۹۵

شهید وصلم و سیراب تر ز یاقوتم

ز نخل توبه تراشیده اند تابوتم

مراست معجزهٔ مشکل گشای و هر ساعت

فریب می دهد امید سحر هاروتم

به دست ساده دلی ده عنان کار که من

خراب کردهٔ تدبیر عقل فرتوتم

نه یوسفم ز چه محتاج یاری دلوم

نه یونسم ز چه در قید سینهٔ حوتم

چو گریه را دل پرخون شناخت دانستم

که می شود ز گرستن حباب یاقوتم

چه احتیاج به تحصیل نعمتم عرفی

که خون دیده دهد آب و لخت دل یاقوتم

غزل شمارهٔ ۴۹۶

خوش آن مستی که باشد دوست پند آموز و دشمن هم

ملامت ذره وار از در درون آید، از روزن هم

هجوم گریه لختی داد بیرون از دل گرمم

که جوی دیده آتش خیز شد، دریای دامن هم

شود گل خار ره، گر همره صدقی و گر بی او

قدم بر گل نهی، مرهم به بر همراه و سوزن هم

وفا از سنگ دل یاران نهان بایست، اما من

نپوشیدم که عیبم دوست می دانست و دشمن هم

مکن اهمال در مکتوب عرفی بردن ای قاصد

ولی بنشین که حسرت نامه ای انشا کنم من هم

غزل شمارهٔ ۴۹۷

چه دور است این که نفع از گردش گردون نمی بینم

غم لیلی نمی یابم، دلی مجنون نمی بینم

رواج بی غمی ها بین که با آن مردم آزاری

چه محنت ها که می دیدم ز دهر، اکنون نمی بینم

به هر گامی شهید غمزهٔ زین پیش می دیدم

در این عهد استخوان زاغ در هامون نمی بینم

مگو درمان درد از دست دل بگذار و راحت، من

کدامین راحتی زین درد روز افزون نمی بینم

مگر راه خیال غمزه ات بر سینه ها بستی

که بر خاک شهیدان چشم های خون نمی بینم

نمی رنجم اگر حق وفای من نمی دانی

که با این حسنت از حسن آفرین ممنون نمی بینم

مکن آغاز صلح آنگیختن، عرفی، تحمل کن

که رنگ آشتی با آن رخ گلگون نمی بینم

غزل شمارهٔ ۴۹۸

می‌فروشم راحت و عشق ستمگر می‌خرم

می‌دهم روز خوش و آسیب اختر می‌خرم

ای که باز افکنده‌ای در تیغ کاه رغبتم

گر متاع غم بود بگشا که اکثر می‌خرم

در سرشت من قبول شیوهٔ انکار نیست

ساده‌لوحم هر جه بفروشند یک سر می‌خرم

ترک جان تلخ کام است و شکر خواب عدم

جام زهری می‌فشانم تنگ شِکّر می‌خرم

او به خونم گرم و من زین شادمان کز شکر قتل

صد ره از وی خون خود در روز محشر می‌خرم

نیست غم کز درد هجران شهپرم بر خاک ریخت

اینک از جبریل شوقت باز شهپر می‌خرم

هر متاعی کز نگاهش می‌خرم در روز وصل

می‌نشینم گوشه‌ای وز خود مکرر می‌خرم

عرفی آوردم متاعی کو ترازو غم کجاست

آن متاعی کس مَخَرَّد با جان برابر می‌خرم

غزل شمارهٔ ۴۹۹

ساغر ز دست مردم آزاده چون کشیم

لبریز گشته ایم ز خون، باده چون کشیم

ما روی گرم را، دل و جان وقف کرده ایم

این تحفه پیش ابروی نکشاده چون کشیم

دل را نداده اند و عنانش به دست اوست

ما از کفش عنان دلِ داده چون کشیم

ما را بود معامله با عالم قدیم

منت از این جهان عدم زاده چون کشیم

ما مرد دستگیر کسی نیستیم، لیک

دامن ز دست مردم آزاده چون کشیم

منزل دراز و طبع جوانمرد و وقت کم

دست از میان دشمن استاده چون کشیم

دل را عنان گرفته صنم می کشد به دیر

او را به وعظ بر سر سجاده چون کشیم

بر دست پیر منت سجاده لازم است

این نقش بر جبین دل ساده چون کشیم

عرفی بهشت نسیه و بزم وصال نقد

دست از عنان دولت آزاده چون کشیم

غزل شمارهٔ ۵۰۰

از گریه های بیهده سر تا به پا ترم

هر چند بیش گریه کنم بی صفاترم

با آن که عمرهاست که بیگانه با منست

هر لحظه با کرشمهٔ او آشناترم

رضوان چگونه گوش به دستان من کند

کز بلبلان گلشن او خوش نواترم

خود را چه سان فروشم و کس چون خرد مرا

کز گوهر طبیعت خود بی بهاترم

نتوان دم از قبول بدین مایه زد، که من

از صوفیان گوشه نشین بی ریاترم

ای کام بخش غمزه اگر بینوا کُشی

اول مرا، که از دل خود بی نواترم

بی مهری تو دم به دم افزون تر است و من

از مهربانی تو محبت فزاترم

از شیوه های عشق تو که سرکش کسی نیافت

از نیش غمزهٔ تو به دل آشناترم

یک روز غم به شب نرساندم که غم نگفت

صد شکر کامشب از همه شب فتنه زاترم

گر در زمانه یار وفا کیش دیدمی

معلوم او شدی که از او با وفاترم

عرفی بتاز بر اثر نور دانشم

کز ماه و آفتاب تو را رهنماترم

غزل شمارهٔ ۵۰۱

چون زخم تازه دوخته ز خون لبالبم

ای وای اگر به شکوهٔ او آشنا لبم

بی دردی آورد همه قول و طرب، مسیح

گاهی به حال دل می گشا لبم

بستی لبم به شکوه و ذوق ادب شناخت

هر موی من ادا کند این شکوه با لبم

بگذشت عمر و گفت و شنو با تو رو نداد

ای بی نصیب گوشم و ای بی نوا لبم

صد بار لب گشودم و بر کس نریختم

آن ها که موج می زند از سینه تا لبم

لب وعده کرده بود که گوید غمم به دوست

وقت است اگر به وعده نماید وفا لبم

در دل گذشت یار و فرو ریختم بدان

پیغام ها که داشت نهان از صبا لبم

اقرار کن که سنگ دلم بعد از آن اگر

لب وا کنم به شکوه، به دندان بخا لبم

عرفی به ترهات زن آتش که جاودان

ماند گرسنه گوشم و باشد گدا لبم

غزل شمارهٔ ۵۰۲

ما جام درد با دف و نی کم کشیده ایم

دایم قدح نهفته ز محرم کشیده ایم

دامن ز جام می مکش ای محتسب که ما

جام و سبو ز چشمهٔ زمزم کشیده ایم

دانسته ایم تلخی عیش گذشته را

تا خویش را به حلقهٔ ماتم کشیده ایم

ناسور گشته زخم و نمک را چه می کنیم

ما انتقام خویش ز مرهم کشیده ایم

ای آسمان مناز به بیداد خود که دوش

آهی برای مردم عالم کشیده ایم

ما داده ایم شیوهٔ غم بی شکی قرار

عرفی چه ها ز مردم بی غم کشیده ایم

غزل شمارهٔ ۵۰۳

هر متاع فتنه کز عشق ستمگر می خرم

می دهم باز و به منت بار دیگر می خرم

دهر مرد افکن به میدانم کند تکلیف و من

می دهم روز خوش و آسیب اختر می خرم

مُهر منمای و مجو از من که من این جنس را

غابیانه می فروشم در برابر می خرم

در محبت دل زبان را دوست دارد ور نه من

نیم ناز از وی به صد جان بلکه کمتر می خرم

مایه دار همتم گر خار ره گردد فلک

می فروشم پا به خار راه و شهپر می خرم

دل به خشم از دلبر و من گرم صلح انگیزیم

دم مزن ناصح که طوطی بهر شکر می خرم

یک نگاه و یک تبسم گر کنی سرمایه ام

نوش و نیش هر دو عالم را سراسر می خرم

روی بازار مراد امروز عرفی با من است

دامن تر می فروشم، دیدهٔ تر می خرم

غزل شمارهٔ ۵۰۴

چند چو جو خوری، در پی آبرو روم

زهر ز امتحان خورم، در پی آرزو روم

شوق سرِ بریده را، بر سر دار می برد

این سر و صد سر دگر، بازم و رو به رو روم

دست به دست می روم، همره لشکر جنون

تا به کدام دشت خون، پا نهم و فروروم

غزل شمارهٔ ۵۰۵

مستیی کو که خرد را ز جنون دل شکنیم

شیشه ها بر سر مستوری عاقل شکنیم

موح دریای بلا می دهد این مژده که ما

کشتی صبر به نزدیکی ساحل شکنیم

ای مگس بال و پر طعنه فرو ریز که ما

بهر لذت به جگر ناوک قاتل شکنیم

زخم ناسور به صد عجز خَرَد نیش زجاج

شیشهٔ زهر چو در انجمن دل شکنیم

کعبه از ننگ ملول است، بیایید که ما

قدم قافله نارفته به منزل شکنیم

عرفی از سامری عشق دهد رخصت ما

به فسون بال و پر جادوی بابل شکنیم

غزل شمارهٔ ۵۰۶

بردیم ز کویش، دم سردی و گذشتیم

سودیم بر آن در، رخ زردی و گذشتیم

یاران بستادند که این جلوه گه کیست

ما سرمه گرفتیم ز گردی و گذشتیم

هر گه که ره ما به یکی راه رو افتاد

دیدیم چو خود، یکی بیهده گردی و گذشتیم

چون باد صبا، روی به هر سو که نهادیم

چیدیم غبار ره مردی و گذشتیم

آن در که پای دل ما داشت به زنجیر

گفتیم به دیوانهٔ فردی و گذشتیم

هر گه که گذار من و عرفی به هم افتاد

دادیم به هم تحفهٔ دردی و گذشتیم

غزل شمارهٔ ۵۰۷

نیشی گرفته سینهٔ خویش ریش می کنیم

تا هست فرصتم ادب خویش می کنیم

نایاب گوهریست مرادم و گر نه من

دریوزه از نوانگر و درویش می کنیم

بیهوده رفتنم ز فروماندگی به است

تا خضر نیست رهبری خویش می کنیم

دانم که نیست چاره و هر دم ز اضطراب

آزار عقل مصلحت اندیش می کنیم

عرفی اگر ز کاوش دل مانده ام چه باک

ناخن ز کار شد، طلب نیش می کنیم

غزل شمارهٔ ۵۰۸

مستم دگر این بیخودی از بوی که دارم

دیوانگی از غمزهٔ جادوی که دارم

ای دل ز جنونم گله داری، عجب از تو

همسایگی فتنه ز پهلوی که دارم

مست آمده ام از عدم ای جمع بگویید

دامن ز که در چینم و دل سوی که دارم

جانم به لب ار درد و مسیحا نزند دم

دانسته که بهبود ز داروی که دارم

مرهم به علاج آمده، زنهار مگویید

کاین زخم به اندازهٔ بازوی که دارم

فردا که دل از حور بهشتم نگشاید

دانند دو عالم که غم روی که دارم

در دیدهٔ من حُسن فروریزد و حیرت

باز این سر شوریده به زانوی که دارم

عرفی طلبی جرعهٔ مقصود و نگویی

کاین گرم روی بر اثر خوی که دارم

غزل شمارهٔ ۵۰۹

منم که پارهٔ غم در دهان غم دارم

به زیر ناصیه صد داستان غم دارم

دلی که زخم پذیری کند نمی دانم

وگر نه تیر نفس در کمان غم دارم

از آن به تیغ غم آیم که در دکانچهٔ عشق

هزار قافله عشرت زیان غم دارم

چه شد که جان به غمت داده ام به گفتهٔ عشق

اگر غمت بگریزد ضمان غم دارم

گر از بهشت شود معصیت عنان تابم

هزار شکر که صد بوستان غم دارم

از آن دیار عدم شد مسخرم، عرفی

که صد سپاه بلا در عنان غم دارم

غزل شمارهٔ ۵۱۰

به لب داغ چو با خنده به مرهم زده ایم

طعن شادی به دل سوخته از غم زده ایم

دل به رسوایی ما خوش مکن ای عشق که ما

طبل ناموس تو بر بام دو عالم زده ایم

بزم مقصود بچینید کز آشوب جنون

صد ره این بزم فروچیده و برهم زده ایم

برو ای غیر که خاموش لبان می دانند

که بر این رشته گره بهر که محکم زده ایم

مژده ای زخم که ناموس کلیدش گم کرد

قفل الماس که ما بر در مرهم زده ایم

عرفی از بادهٔ غم نشإ ی شادی مطلب

این نه جامی است که در انجمن جم زده ایم

غزل شمارهٔ ۵۱۱

دلی داریم و ما جمعی پریشان از غم اوییم

که می میرد برای درد و ما در ماتم اوییم

به این آمیزش و این محرمی گر تو به دیداری

مکن بیگانگی غم، که ما هم محرم اوییم

اگر با مرد غم باشیم، تاب آریم این غم را

که ناشایسته ای چند، آرزومند غم اوییم

بجو فرزانه ای عرفی، که گوید حالت عشقت

که ما دیوانه کان هرزه گرد عالم اوییم

غزل شمارهٔ ۵۱۲

باز می خواهم که شوخ دل ربایی خوش کنم

وز برای چهره سودن، خاک پایی خوش کنم

باز می خواهم که چون بلبل ز شوق نو گلی

از ترنم های درد افزا نوایی خوش کنم

باز می خواهم که دل در دست و جان در آستین

در میان دلبران افتم، بلایی خوش کنم

باز می خواهم که بنشینم به راه وعده ای

خاطر خود را به هر آواز پایی خوش کنم

باز می خواهم که در راه وفا یک دل شوم

تا به کی هر دم دل خود را ز جایی خوش کنم

باز می خواهم که بر خیزم ز بزم عافیت

همچو عرفی گوشهٔ محنت سرایی خوش کنم

غزل شمارهٔ ۵۱۳

در آتش آمدیم و فعانی نداشتیم

بودیم شمع شوق و زبانی نداشتیم

صد شیوه یافتیم ز معشوق روز وصل

وز بهر نیم شیوه بیانی نداشتیم

صد ره به دیر و کعبه قدم رفت و هیچ گاه

دستی نیافتیم و عنانی نداشتیم

در شیشه کاو کاو بسی عرض کرد، لیک

در شیشه ناشکسته فغانی نداشتیم

دایم زدیم غوطه در آتش برای خلق

در هیچ کس به مهر گمانی نداشتیم

میلی نداشتیم به سودای کس، ولی

در هیچ شهر نرخ گرانی نداشتیم

عرفی بنافت پنجهٔ ما جور بخت پیر

شکر خدا که بخت جوانی نداشتیم

غزل شمارهٔ ۵۱۴

ز من نبوده فغانی که دوش می کردم

نصیحت غم روی تو گوش می کردم

فغان به شیوهٔ اهل دل است ای بلبل

وگر نه من ز تو افزون خروش می کردم

گرم به جمع افسردگان قدم می رفت

به نالهٔ همه را شعله نوش می کردم

ز صد وصال نیاید به شب، آن چه من به خیال

ز شیوه های تو با عقل و هوش می کردم

چنان حلاوت لعل تو می ستودم دوش

که نیش را متاثر ز نوش می کردم

اگر به راز فشانی لبم اجازت داشت

چه ها به عابد طاعت فروش می کردم

نهم به این همه تردامنی، همان، عرفی

که عیب زاهد پشمینه پوش می کردم

غزل شمارهٔ ۵۱۵

دل ر ا چه می دهی که به دارالشفا بریم

این مرغ بسمل از دم تیغت کجا بریم

یاران مدد کنید که از وادی جنون

دیوانه دل گرفته به دارالشفا بریم

این مایه معصیت نه سزاوار بخشش است

در حشر انتظار شفاعت چرا بریم

این آبرو که صاف شراب خجالت است

صد ره به خاک ریخته، دیگر کجا بریم

ما تاب انفعال نداریم، جور بس

لازم شود، مباد که نام وفا بریم

همت ببین که وقت شبیخون احتیاج

امیدهای کشته به پیش دعا بریم

بازار دوستت به دو عالم کجا برند

جهدی کنیم و چشم و دل آشنا بریم

عرفی غمین مشو که فلک دادش آمدست

آمد که هر چه برده به یک نفس وا بریم

غزل شمارهٔ ۵۱۶

چند از این بند غمت فال گشادی بزنیم

به کمان آمده عنقای مرادی بزنیم

چند خوش شیشه بگیریم و بریزیم به جام

یک دو جامی ز کف حور نژادی بزنیم

من ازین سوی و تو زان سوی، تو می گویم دل

دست در دامن کسری زده، دادی بزنیم

بر دل صد ورق از یاس نبندیم گره

بگشاییم دل و فال مرادی بزنیم

عرفی از مردم آلوده پریشان شده ام

دست در دامن پاکیزه نهادی بزنیم

غزل شمارهٔ ۵۱۷

گر نه خود را بیخود از جام جنون می ساختم

دوش با این درد دل تا روز چون می ساختم

یاد آن دارد که تا ذوقم فزاید روز وصل

حسرت دل یادم از یادت فزون می ساختم

آه از آن حرمان که دل را از خیالات محال

گاه می دادم تسلی، گاه خون می ساختم

کی غم فرهاد و من یکسان شود، گر من ز دل

غم برون می ریختم، صد بیستون می ساختم

گر خبر می داشتم، عرفی، ز ناسازی او

کی چنین خود را به دست او زبون می ساختم

غزل شمارهٔ ۵۱۸

پیش بردم در قمار عشق جانان باختن

صد شکافم بر دل است و یک گریبان باختن

گوی میدان وفا را زخم چوگان بشکند

گر در این میدان سپهر آید به چوگان باختن

بردن جان دیده عشق و چیده بازی، هوش دار

با حریف پیش بین مستانه نتوان باختن

بی دل و دینم، وگر نه من کجا، سهو از کجا

از تهی دستی دلیرم، در پریشان باختن

نشأه صد ساله ام از یک درشتی کم شود

کی به یک تلخی توان صد شکّرستان باختن

دست عرفی از گریبان، کس جدا هرگز ندید

خواهد آخر دست در چاگ گریبان باختن

غزل شمارهٔ ۵۱۹

خوش آن ساعت که می رفتی و طاقت می رمید از من

تغافل از تو می بارید و حسرت می چکید ازمن

خوش آن ساعت که هرگز بر مراد ما نبود، اما

نصیحت های بی تابانه گاهی می شنید از من

خوش آن غیرت که می افزود بیدادش اگر گاهی

حدیث شکوه آمیزی به گوشش می رسید از من

ز ذوق کشتن ما گرم خون گشتی و می دانم

که ممنونند فردای قیامت صد شهید از من

دلا امشب کجا بودی که محرم بودم و عرفی

چه زهرآلود نشترها به جانش می خلید از من

غزل شمارهٔ ۵۲۰

به چه رو به جلوه آید، طلب نیازمندان

نه دل نیاز خرم، نه لب امید خندان

گله از تهی کمندی، نه روا بود، همین بس

که غزال ما نیفتد به کمند صید بندان

چه کند زبون شکاری، ز چنین شکارگاهی

که خم کمند بوسد، لب عنبرین کمندان

چه گمان باطل است این، که بود عزیز صیدی

که به عجز بسته گردد، به کمند ارجمندان

به کرشمه ای بنازم که ز باد دامن او

زده موج زهر آفت، به گلوی نوشخندان

چه دل است، آه از آن دل، که ز حسن و عشق، در وی

نه علامتی ز ناخن، نه جراحتی ز دندان

نه چنان بتاز عرفی، که رود عنان ز دستت

تو هم این حدیث می گوی، به سبک عنان سمندان

غزل شمارهٔ ۵۲۱

دانی که چیست مصلحت ما؟ گریستن

پنهان ملول بودن و تنها گریستن

بی درد را به صحبت ارباب دل چه کار

خندیدن آشنا نبود با گریستن

دایم به گریه غرقم و چون نیک بنگرم

زین گریه ره دراز بود تا گریستن

عمری به گریه های هوس آلود صرف شد، کنون

عمری به تازه بایدم و واگریستن

درمان من ز مسیحا مجو که هست

دردم جفای یار و مداوا گریستن

گاهی به یاد سرو قدی، گریه هم خوش است

تا کی ز شوق سدرهٔ طوبا گریستن

هر کس که هست گریه به جانش رواست و بس

نتوان به عالمی تن تنها گریستن

عرفی ز گریه دست نداری که در فراق

دردت ز دل نمی برد الا گریستن

غزل شمارهٔ ۵۲۲

دلا رنجی ببر، کز دردمندان می توان بودن

مکش گردن که خاک سربلندان می توان بودن

دمی کان غمزه صیدی را به خون غلتان کند

که مشتاق کمند صید بندان می توان بودن

اگر دندان فشردن بر جگر این چاشنی دارد

فدای لذت هر زخم دندان می توان بودن

پی بالا نشینی، واعظا، می را مکن ضایع

بیا در دیر هم صدر لوندان می توان بودن

اگر گاهی لب امید عرفی تلخ می خندد

لبی می خوش ز خیل زهرخندان می توان بودن

غزل شمارهٔ ۵۲۳

خوش در خور است، حسرت تو با گریستن

بی یاد تو حلال مبادا گریستن

بی گریه دوستدار تو آرام گیر نیست

یا کاو کاو دیده و دل یا گریستن

گویی که یاد می کنمت گه گهی، ولی

بیهوده نیست در دل شب ها گریستن

نازم به غمزهٔ تو که یک گام کرده است

صد ساله ره ز دیدهٔ من تا گریستن

من خود کی ام که گریه به حالم کنی، ولی

می زیبدت به نرگس شهلا گریستن

گر کام دل ز گریه میسر شود، ز دوست

صد سال می توان به تمنا گریستن

عرفی حریف دیدهٔ تر نیستی، ولی

بسیار گریه آورد این نا گریستن

غزل شمارهٔ ۵۲۴

میرم ز هجر و گویم، یا رب به حسرت من

کز داغ دل مسوزان، کس را به محنت من

هنگام نزع این است، مقصود من که گر یار

چیزی اگر نگردد، فهم از اشارت من

خوش ساعتی که می کرد، منعم ز گریه، محرم

گردش به چین ابرو، منع از نصیحت من

از ناوک تو عمداً، دشوار می دهم جان

تا در دلت بماند، یاد، این شهادت من

رفنم که بهر صلحش، عجزی کنم به عرفی

گو دل بکش به طعنم، این است طاقت من

غزل شمارهٔ ۵۲۵

بوستان پژمرده گردد، از دل ناشاد من

یاسمن را خنده بر لب سوزد از فریاد من

باغبان عشق می گوید که خاکستر شود

شانهٔ باد صبا در طرهٔ شمشاد من

گفتم آیین مغان پر ذوق بر باز آمدن

عشق گفت آیین مجنون من و فرهاد من

کفر نی، اسلام نی، اسلام کفر آمیز نی

حکمت ایزد ندانم چیست در ایجاد من

صد بت از هر ذره نشناسی و ماند مایه ای

گر کنی ای برهمن گلگشت کفر آباد من

عرفی از من گر ملولی سعی در خونم مکن

سیل غم را التفاتی نیست با بنیاد من

غزل شمارهٔ ۵۲۶

نام حسنت چون برم، بر آسمان آید گران

گر به گل بادی وزد بر باغبان آید گران

شهسوار حسن را، سر، مست باید بود، لیک

نی چنان مستی که در دستش عنان آید گران

دست بر دل مانده از درد خردمندی بسی

آن که بر دست و دلش رطل گران آید گران

بی گناهی بین که ان بدخو به قصد کشتنم

چون به زه بندد خدنگی بر کمان آید گران

گر متاع وصل شیرین را بدان نتوان خرید

بر دل پرویز گنج شایگان آید گران

ترک دلجویی کند چون منفعل گردم ز لطف

بر کریمان شرم روی میهمان آید گران

در غمی زد غوطه عرفی، کان غم لذت سرشت

بر دل یاران سبک، بر دشمنان آید گران

غزل شمارهٔ ۵۲۷

نه رو از ناز می تابد، گه نظاره ماه من

ندارد از لطافت عارضش تاب نگاه من

به فتوای کسی خون مرا ریزی که در محشر

کنم گر دعوی خون، باز خواهد شد نگاه من

مرا کشتی که خوش حالی به آن غایت که پنداری

تو خواهی بود، فردای قیامت، دادخواه من

به نزدیک شما، ای کشته گان عشق، می آیم

به درد حسرت آرایش کنید آرامگاه من

ز حسرت می روم سوی تو، از غیرت نمی بینم

که از رویت مبادا لذتی یابد نگاه من

ز عشق کوهکن شیرین به خود می نازد و خسرو

به این خوش دل که دارد این غرور از عز و جاه من

بر افکن پرده از حیرت، چو عرفی بی زبانم کن

چرا بسیار می کوشی در اثبات گناه من

غزل شمارهٔ ۵۲۸

تا تیغ به کف یابی، بر نفس دو دستی زن

تا سنگ به دست آید، بر شیشهٔ هستی زن

چون مرغ چمن تا کی بر آّب و هوا کوشی

پروانه صفت خود را بر شعله پرستی زن

اندوه مسلط کن بر شادی دون فطرت

شمشیر بلندی را بر تارک پستی زن

نا دیده عدم، خامی، در زن به وجود آتش

چون سیر عدم کردی، باز آ، در هستی زن

در راه طلب، عرفی، با هوش و سبک می رو

چون هوش ز پی ماند، در کوچهٔ مستی زن

غزل شمارهٔ ۵۲۹

بیار شیشهٔ می، بر گل و کلاه فشان

فروغ می به گریبان مهر و ماه فشان

ز باغ همت ما زهرخنده می روید

به دست ماه بچین و به روی جاه فشان

مجاوران حرم را در آستانهٔ عشق

غبار ناصیه آشوب بر جباه فشان

وکر به مشهد عشق آستین فشان آیی

سر قصب بفشان و به خاک راه فشان

بسوز گریهٔ من، ای بهشت بر در وصل

که مشت شبنم و برگ گلاب شاه فشان

کرشمه ای که نگیرم به جیب حسن آرام

بسوز پرده ای و در دامن نگاه فشان

دمید صبح فنا، دیده باز کن عرفی

بسوز دامن دود و به صبحگاه فشان

غزل شمارهٔ ۵۳۰

ای گریه، خون دل به کنار هوس مکن

گلبرگ باغ قدس به دامان خس مکن

یک ره به کعبه داری و صد ره به سومنات

باریک شارعیست، نگه باز پس مکن

صد شاهباز گرسنه پرواز می کنند

ای کبک پر شکسته کنار از قفس مکن

این دشت لاله زار فریب است، زینهار

خضری بجو، گوش به بانگ جرس مکن

فریاد ناسرشته به خون کی دهد اثر

آزار دل مجوی و عذاب نفس مکن

غزل شمارهٔ ۵۳۱

هنگام و دم نزغ، خراب نقس است این

این حالت نزع است، دلم را هوس است این

می آیی و در خرمن ما می زنی آتش

در طعنه میندیش، که خاشاک خس است این

طوطی چو رود سوی شکر تلخ دهانان

گویند که بیداد به رنگ مگس است این

افغان مکن ای مرغ گرفتار، فرو میر

این باغ ارم نیست، درون قفس است این

گفتم نگهی کن، که به شکرانه دهم جان

رو تافت که عرفی نه چنان کار کس است این

غزل شمارهٔ ۵۳۲

میان دعا بر دل شب مزن

ز لب ناله برچین و یا رب مزن

مزن لاف اسلام، اگر می زنی

چو ملزم بر آنی به مشرب مزن

به جولان خود هم مزن خنده ای

همین گو ز بالای اشهب مزن

پی حسنت الوانت این مست گل

که در خون سرشتی به قالب مزن

به شمشیر ترک طلب کشته شو

شبیخون فرصت به مطلب مزن

شبیخون زند غم به عرفی، بگو

که بانگ هزیمت به مرکب مزن

غزل شمارهٔ ۵۳۳

ز خونم روی میدان تازه گردان

تمنای شهیدان تازه گردان

ز دل یک لخت دارم نیم خورده

جگر بریان کن و خوان تازه گردان

به عالم وقتی آسان مردنی بود

به بالینم بیا وان تازه گردان

اگر توفان نوحی خواهی از خون

کهن ریشم به مژگان تازه گردان

برقص ای نیم بسمل صید، در دل

شکستن های مژگان تازه گردان

ز چاک جامه گر دل می گشاید

شکر خند گریبان تازه گردان

دلا در خون سرشتی خاکم، اکنون

کهن دیوار ایمان تازه گردان

ز میدان رو متاب، از شیر مردی

مرو، نام شهیدان تازه گردان

غزل شمارهٔ ۵۳۴

کو می شوقی که دل مست جنون آید برون

هر نگاه از دیده با صد موج خون آید برون

ناله تا نزدیک لب صد جا شود پا مال او

جان بیمار از درون سینه چون آید برون

چون رود فرهاد با آن جذبه، شاید گر شبی

صورت شیرین ز قید بیستون آید برون

غزل شمارهٔ ۵۳۵

ساقی بیا و دامن گل بر سبو فشان

مست شراب هم به ریاحین فرو فشان

ای باغبان تو بزم فرو چین که بی خودیم

دامان گل بیار و بر حرف خو فشان

خاموش واعظا که دم گرم نیستت

جامی بگیر و بر جگر گفت و گو فشان

توفان ناز و عشوه اساس امید کند

ای دل جهان جهان طلب آرزو فشان

پیشت رخم در آتش دل پایدار نیست

ای خضر هر نفس دم آبی فرو فشان

عرفی گل و گلاب چه ریزی به خاک ما

مشتی خس و شیشهٔ زهری فرو فشان

غزل شمارهٔ ۵۳۶

تو ای زاهد برو افسانهٔ باغ ارم بشنو

ولی از وصف کوی او به بانگ شمه هم بشنو

به ناکامی بمیرد هر که راه عشق پیماید

عنان را نرم کن وین مژدگانی هر قدم بشنو

لب جام است در افسانه آن گه که می نوشی

گمان دارم که گویم شمه ای از حال جم بشنو

مپر ای مرغ دل در صیدگاه ناز محبوبان

ز هر جانب صدای بال شاهین راز هم بشنو

بیا ای آن که بر طرف حریم کعبه می تازی

به گرد کوی او لبیک لبیک حرم بشنو

بیا در سینهٔ عرفی که مالامال غم گردی

به حال او صدای آه درد آلود غم بشنو

غزل شمارهٔ ۵۳۷

ز چشم من مجوش ای گریه هنگام وصال او

که محجوبست و می سازد هلاکم انفعال او

ز شرح شوقم آتش در پر روح الامین افتد

اگر غمنامهٔ هجر تو بربندم به بال او

نمیرم زود، غمگین است پیش از مردن یاران

کند آغاز شیون تا شود رفع ملال او

پس از مردن گره شد در گلویم گریه، چون دیدم

که جان رو در قفا می رفت از شوق جمال او

بر آرم در لحد آهی که آتش در ملک گیرد

اگر باشد به جز اسرار عشق از من سوال او

چو مست آمد برون عرفی، چه گویم اهل تقوی را

چه سان زد مشعله بر خاک عصمت رنگ آل او

غزل شمارهٔ ۵۳۸

مسازم نا امید از خود، چو گشتم مبتلای تو

که محروم از تمام خوبرویانم برای تو

در آن صحرا که گیرد هر شهیدی دامن قاتل

بود دست کسی و دامن شرم و حیای تو

شدی بهر فریبم سر گران با عز و خوشحالم

که آگه نیست آن غافل نهاد از شیوه های تو

تبسم گونه ای فرما و عمر جاودانم ده

که باشد لذتی گیرم ز درد بی دوای تو

زمین جوش آشنا در می خوری، دانسته ای گویا

که می سوزم ازین غیرت که هستم آشنای تو

چو فردا جانم آمد سوی تن از سینهٔ تنگم

دهند آواز غم هایش که این جا نیست جای تو

نه با جذب تو کم روزی است، نی در شوق من نقصان

اگر این ها ی دردم باز دارد از قفای تو

علاج شوق عرفی کردی از وصل و برم غیرت

که دردش می کند داروی بیماری فزای تو

غزل شمارهٔ ۵۳۹

تا به خون ریزیم اشارت ها نمود ابروی او

میل خون ریزی خود فهمیدم از هر موی او

چون خرامد در دلم جان، هم چو آب زندگی

سر نهد در پای سرو قامت دلجوی او

تا خیال قامتش بیرون نیامد از دلم

کرده ام زنجیر یایش حسرت گیسوی او

گر نمی گردد مه من گرم کین از مهر نیست

از نزاکت طاقت گرمی ندارد خوی او

تا بود آمد شدش بر خاک من ای هم نشین

چون بمیرم شب نهانم دفن کن در کوی او

من که حسرت می کشم عرفی برای دیگران

شیشهٔ می را کی توانم دید بر زانوی او

غزل شمارهٔ ۵۴۰

اینک رسید وعده، گشاد نقاب کو

رفتیم تا دریچهٔ صبح، آفتاب کو

جامی کشیده محتسب و فتنه می کند

کو تازیانهٔ ادب، احتساب کو

خونم حلال بر تو ولی داور جزا

گر گویدم شهید که گشتی، جواب کو

کیفیت شباب هم از جنس کیمیاست

اینک شباب، نشئهٔ عهد شباب کو

تا لب به العطش نگشاییم و تن زنیم

آخر وجود آب ضرور است، آب کو

صد درد دل گذشت و شکر خندهٔ نکرد

هان ای زبان و دل گره، اضطراب کو

شرمش نظاره دشمن و شوقم نگاه دوست

دل پاره پاره شد ز کشاکش، نقاب کو

نور جمال دوست نگنجد در این نظر

کو دیده ای به حوصلهٔ آفتاب، کو

عرفی مگو که مستی و راه عدم دراز

اینک شدم سوار، عنان کو، رکاب کو

غزل شمارهٔ ۵۴۱

صنمی که غمزهٔ او، به صف بلا نشسته

به هوای دل مسیحا، به ره فنا نشسته

چو رسی به تربت من، مفشان به ناز دامن

که غبار درد و حسرت، به مزار ما نشسته

شود آشکار فردا، که به راه وعدهٔ او

ز غم بهشت و دوزخ، ز جهان جدا نشسته

ز ره وفا در این کو، که گذشته دامن افشان

که غبار کوچهٔ ما، بر توتیا نشسته

ز دعا چه کار جویم، که میان تنگدستان

به هزار نامرادی، اثر دعا نشسته

روم از جهان و شادم، که به راه ما قیامت

ز خیال غمزهٔ تو، حشم بلا نشسته

تو و بزم عیش عرفی، من و کوچه ای که هر سو

سر خون چکان فتاده، دل بینوا نشسته

غزل شمارهٔ ۵۴۲

خیز و شراب حیرتم، زان قد جلوه ساز ده

روی به روی عشق کن، دست به دست ناز ده

ای دل ساده گفتمت، نام وفا مبر کنون

مرهم داغ خویش را، از نمک امتیاز ده

توسن ناز کرده زین، ای دل عافیت گزین

موی به موی خویش را، مژدهٔ ترکتاز ده

کی دو عروس را به هم، تاب مشارکت بود

یا در مردمی بزن، یا سه طلاق آز ده

شیوهٔ سامری بود، نیک کرشمه های تو

یا به فدای عشوه کن، یا به زکات ناز ده

یا رب از آن کرشمه ام، کاوش دل نصیب کن

سینهٔ کبک زاده را، ناخن شاهباز ده

دم زده عرفی از وفا، تا زنمش به امتحان

دشنهٔ زهر داده ای، زان مژهٔ دراز ده

غزل شمارهٔ ۵۴۳

ساغر لب ریز وصل، بر کف مشتاق نه

زمزمهٔ آتشین بر لب عشاق نه

ای قلم شعله ریز، دود دل ما بریز

آتش حسرت فزوز در دل اوراق نه

حسن صنم پرده سوخت، ای دل دیدار دوست

ناصیه بر خاک بند، حوصله بر تاق نه

عرفی اگر در جگر، شعله ندانی شکست

صد فلک از دود دل، بر سر آفاق نه

غزل شمارهٔ ۵۴۴

عاشقی دکان رسوایی به شهر و کو منه

بر دم شمشیر نه رو بر سر زانو منه

عشق از بازیچه بشناس، امت مجنون مباش

سر به یاد چشم جانان، در پی آهو منه

دل بود شایستهٔ دردی که از صد دل یکی

تهمت درد از برای شکوه بر هر مو منه

درد اگر آرام گیرد، دستش از دامن بدار

عافیت گر غم شود، زانوش بر زانو منه

مو به مو از درد بی درمان لبالب شو، ولی

گر بساط مرگ بستر باشدت، پهلو منه

کوه الماس ار شود شوق و تمنا در دلت

با کسی در جلوگاه دوست، عرفی، رو منه

غزل شمارهٔ ۵۴۵

شب نشد از تاب تب پیرهن آتشکده

پیرهنم شعله بود، انجمن آتشکده

صورت شیرین بکاشت، گلشنی از خار و خس

بهر خود آماده ساخت، کوهکن آتشکده

سینهٔ سوزان من، قبلهٔ گبران شده است

روح من آتش بود، جسم من آتشکده

سرد نگردد ز مرگ، ای دل آتش فروز

می برم از پیرهن در کفن آتشکده

رو سوی گلخن دلا، باغ و گلستان مشو

بس که بر افروختی در چمن آتشکده

غزل شمارهٔ ۵۴۶

جانم ز سینه بر زه دامان بر آمده

گویی به عزم خدمت جانان بر آمده

ناز غرور کی نهد از سر که این نهال

گویی بر آب دیدهٔ رضوان بر آمده

با دل بگوی عیب شهادت که این اسیر

تا بوده در میان شهیدان بر آمده

آشفتگی که صید تو گوید که این شکار

بسیار دست و پا زده تا جان بر آمده

گویا که درد و داغ توام یار بوده است

کز سینه جان غمزده گریان بر آمده

شوق دلم به دادن جان بین که گاه نزع

یک ناله برکشیده و صد جان بر آمده

طوری است دیر ما که در او جلوه کرده است

حسنی که صد کلیم ز ایمان بر آمده

مرهم اگر نسوخته در چاک سینه چیست

این شعله کز شکاف گریبان بر آمده

هر گاه گفته ایم که عرفی اسیر کیست

آه از نهاد گبر و مسلمان بر آمده

غزل شمارهٔ ۵۴۷

به کشتن من عاجز شتاب، یعنی چه

به قتل صید اسیر اضطراب، یعنی چه

دمی که چهره فروزد ز می، شود روشن

که بر دمیدن آتش ز آب یعنی چه

به تیغ غمزه اش ای دل نگاه حسرت چند

بگو که چیست مرادت، حجاب یعنی چه

دمی که بستهٔ فتراک او شوم دانند

که بوسه های منش بر رکاب یعنی چه

ز ذوق وصل و غم هجر یافتم، عرفی

که چیست عیش بهشت و عذاب یعنی چه

غزل شمارهٔ ۵۴۸

نه بی موجب به خاکم، از سم اسبش، نشان مانده

سمند دولت مهری بر دل این ناتوان مانده

نهان گردیده جان در سینه از بیم نگاه او

چو مرغی کو ز ترس ناوکی در آشیان مانده

شب از هجر تو بس دشوار جان دادم، بیا بنگر

که آب حسرتم در چشم گریان همچنان مانده

فدای غمزه ات شد، هر که جانی داشت، چون عرفی

به غیر خضر کو در دام عمر جاودان مانده

غزل شمارهٔ ۵۴۹

بانگ ما کبک است، خرمن را به خرمن باز ده

ای که می گفتی خریدارم، کنون آواز ده

روزگار خندهٔ غفلت گذشت ای کبک من

دل به دندان گیر و تن در چنگل شهباز ده

ای فلک صیدی که افکندی به تیرت کشته شد

بوسه ای بر دست این صیاد حکم انداز ده

می توان غماز عیب مردمان بودن، ای ظریف

گر ظریفی عیب خود را عرضهٔ غماز ده

گفت و گوی سر وحدت را به صد ره کرده ای

بال صوفی را به دست جنبش پرواز ده

شکر ما کن، دوست را، عرفی و جان ها بر فشان

کز تو جان خواهد، نمی گوید که در دم باز ده

غزل شمارهٔ ۵۵۰

از سفر می آیی و تاراج عزت کرده ای

کاروان حسن یوسف نیز غارت کرده ای

در کجا هست این چنین معموره ای، انصاف ده

شهر دل ها دیده را یغمای راحت کرده ای

چون گوارا نیستی ای غم چرا در کام ما

همچو آسایش پیا پی بی حلاوت کرده ای

شادا بادا روحت ای مجنون که هنگام وفا

در حق من، درد بی درمان، نصیحت کرده ای

این صفا اسلامیان را نیست، ای زاهد مکن

با مغان در سومنات امروز طاعت کرده ای

ذرهٔ دنیا به صد جان می فروشم، بیع کن

ای که از بی مایگی اظهار همت کرده ای

عرفی از ننگ شریکان لب فروبستن خطاست

چون توانی ترک شهرت کن که شهرت کرده ای

غزل شمارهٔ ۵۵۱

ای که سر تا قدمم را به جنون داشته ای

تا مرا داشته ای، غرقه به خون داشته ای

سر انصاف تو گردیم که با این همه حسن

از دل ما طمع صبر و سکون داشته ای

گر دلیرانه بتازی به من ای چرخ رواست

تا تو در معرکه ای خصم زبون داشته ای

نوش کن خون دلم تا بشناسی ای خضر

که تو در چشمهٔ حیوان همه خون داشته ای

دل عرفی بخر از خویش و به خورشید فروش

تا ببینی به چه می ارزد و چون داشته ای

غزل شمارهٔ ۵۵۲

تا مژدهٔ زخم دگر، دامن کش جان کرده ای

دشوار دادن جان من، خوش بر من آسان کرده ای

مستانه گریند از غمت، اهل ورع در صومعه

گویا تبسم گونه ای در کار ایشان کرده ای

خوش با دل جمع آمدی، نازان به حسن خویشتن

از عشوه گویا هر طرف، دل ها پریشان کرده ای

زنار عصمت پیشگان پوشند عیب برهمن

خوش توتیای آفتی در چشم انسان کرده ای

مهر و وفا را جذبه ای می باشد ای اهل طلب

رو گوشه ای بنشین، چرا، رو در بیابان کرده ای

چشمی که بازش کرده ای، از گریه خون آمد، ولی

خون گرید آن چشمی که تو، پاکش به دامان کرده ای

در حشر اگر نشناسدت، معذور باید داشتن

چشمی که از نظارهٔ آن چهره حیران کرده ای

غزل شمارهٔ ۵۵۳

ای عشق خوش تهیهٔ لذات کرده ای

طوطی سدره وقف خرابات کرده ای

نازم به بازی تو که در عرصهٔ فریب

منصوبهٔ نچیدهٔ مرا مات کرده ای

صوفی به گفته صیغهٔ توحید باطل است

یعنی که در معاملهٔ ذات کرده ای

زاهد بیا که کفر تو ثابت کنم که تو

کفر مرا به دین خود اثبات کرده ای

عرفی دگر به طور تمنا مرو، ببین

امشب چه ها به جان مناجات کرده ای

غزل شمارهٔ ۵۵۴

ای نه فلک ز خوشهٔ صنع تو دانه‌ای

وز قصر کبریای تو عرش آشیانه‌ای

در تنگنای کوچهٔ شهر جلال تو

وسعت گه زمانه کمین کارخانه‌ای

پروازگاه طایر صنعت کجا بود

جایی که دارد از دو جهان آشیانه‌ای

نه توسن سپهر سراسیمه در رهت

تا حکمتت گرفته به کف تازیانه‌ای

ذات تو قادرست به ایجاد هر محال

الا به آفریدن چون خود یگانه‌ای

عفوت ثواب دشمن و حلمت گناه دوست

هر گام چیده عاطفت آب و دانه‌ای

عرفی تمام معصیت اما به دست او

هست از عنایت تو عنان بهانه‌ای

غزل شمارهٔ ۵۵۵

بشتاب در راه طلب، بگذر ز هر آسودنی

این ره که بی پایان خوش است، ارزد به قدم فرسودنی

تحصیل درد دوستی، آن سو ترست از بیش و کم

دست از طلب کوته مکن، تا ممکنت افزودنی

کی نعمت دیدار او، می گنجد اندر حوصله

موسی کجا داغم کند، از دست و لب آلودنی

هر شوخ کامد در جهان، بگذاشت چندین رسم نو

کو از تو در عالم به ما، بر دوستان بخشودنی

اندیشه بی افسوس نی، عرفی چه تدبیر است این

گه سر به زانو ماندنی، گه دست بر هم سودنی

غزل شمارهٔ ۵۵۶

بهار رفت و نکردیم عزم جای خوشی

برهنه سر بنشستیم در هوای خوشی

بهار رفت و به هنگامهٔ نواسنجان

ولی از هوش نرفتیم از نوای خوشی

بهار رفت و به مستان گریه دوست دمی

نداشتیم سرودی به های های خوشی

بهار رفت و نبردیم هم عنان چمن

دلی گرفته ز عمری به دلگشای خوشی

بهار رفت و به گلبانگ بلبلان چمن

پیاله ای نکشیدیم در هوای خوشی

به ترهات تو عرفی خوشند دانایان

ندیده ام به جهان چون تو ژاژخای خوشی

غزل شمارهٔ ۵۵۷

اگر آرایش از دکانچهٔ ناموس بستانی

سر آویل تذرو و حلهٔ طاووس بستانی

نگیری هیچ اسباب ترنم، در ضرر افتد

همه هیهات برداری، همه افسوس بستانی

چراغت از دل آتش پرستان گر شود روشن

در اندازی درآتش سبحه و ناقوس بستانی

ادب از دست بگذاری و سودای وصال او

به لعلش جان دهی در آستانش، بوس بستانی

هر آن سرمایهٔ مقصود نایاب تر، عرفی

نجویی گر دهندت قدر نامحسوس بستانی

غزل شمارهٔ ۵۵۸

تا بدانی که دوستدار کشی

نکشی چون من، ار هزار کشی

تا کی از عشوه نیم مستان را

بشکنی جام و در خمار کشی

آتشم زن که زنده گردم باز

گر چو شمعم هزار بار کشی

تا به کی این عروس عصمت را

عقد بندی و در کنار کشی

عشق را شو، که خویش را ترسم

در شبیخون روزگار کشی

در قیامت کند گل افشانی

بلبلی که در بهار کشی

ترسم ای عشق مهربان که مرا

سر به زانوی غمگسار کشی

مردم از شوق، ای دعا وقت است

که کشی تیغ و انتظار کشی

منت قتلم ار کنی قسمت

دو جهان را به زیر بار کشی

به تماشا طلب ترحم را

عرفی خویش را چو زار کشی

غزل شمارهٔ ۵۵۹

من صید غم عشوه نمایی که تو باشی

بیمار به امید دوایی که تو باشی

لطفی به کسان گر نکند عیب بگیرند

غارت زدهٔ مهر و وفایی که تو باشی

مردم همه جویند نشاط و طرب و عیش

من فتنه و آشوب بلایی که تو باشی

ای بخت ز شاهی به گدایی نرسیدیم

در سایهٔ میمون همایی که تو باشی

از بس که ملایک به تماشای تو جمعند

اندیشه نگنجد به سرایی که تو باشی

خورشید به گرد سر هر ذره بگردد

آن جا که خیال تو و جایی که تو باشی

عرفی چه کند گر به ضیافت بردش وصل

با نعمت دیدار گدایی که تو باشی

غزل شمارهٔ ۵۶۰

نه شکیب توبه از می، نه ادب ز ما به مستی

که به چین زلف ساقی بکنم دراز دستی

چو کشی ز ناز لشکر، تو بگو فدای من شو

که گران نمی فروشد، به تو کس متاع هستی

چه عقوبت است یا رب، من عافیت گزین را

نه گمان زود مردن، نه امید تندرستی

همه نقد جنس ایمان، به تو بر فشاندم اکنون

تو و ننگ آن بضاعت، من و عیش و تنگدستی

ره طاعت تو یا رب، که رود چنانکه شاید

چو نیاید از برهمن، به سزا صنم پرستی

گلهٔ نیامدن ها، گل وعده هاست، ور نه

به همین خوش است عرفی، که تو نامه ای فرستی

غزل شمارهٔ ۵۶۱

گمان دارم که این درد و تحمل می کند کاری

بگو با گل که استغنای بلبل می کند کاری

دل دانای شهر ما به کفر جزء تسلی شد

که باور داشت هرگز کان تزلزل می کند کاری

به صلح دل چه کوشی، صبر کن گر یار باز آید

غم فرصت مخور کاین جا تعلل می کند کاری

بهشتی پروران ای دل، متاع هستی یی بنمای

که با بی همتان عرض تحمل می کند کاری

دل بلبل به هر بادی هزاران راز می فهمد

نپنداری که ناز و عشوهٔ گل می کند کاری

اگر با مهر افزایی، غرور افزاید ای سرکش

تغافل کن که با عرفی تغافل می کند کاری

غزل شمارهٔ ۵۶۲

چندم ای نالهٔ سحر بکُشی

هر دم از آتش دگر بکُشی

دَرِ این دودگه دلا در بند

چندم از آه بی اثر بکُشی

این که پروانگی کنم، ترسم

کاتشم را به بال و پر بکُشی

نامه ام سنگ را بگریاند

ای فلک مرغ نامه بر بکُشی

کُشتی از غمزه اهل عالم را

بعد از این غمزه را مگر بکُشی

تا کنم چون چراغ شام بلا

زنده سازی و در سحر بکُشی

چون کسی اهل درد، عرفی را

چشم دارم که بیشر بکُشی

غزل شمارهٔ ۵۶۳

تا خون نخوری چاشنی درد ندانی

تا دل ندهی آن چه به من کرد ندانی

تا بوی گلی نشنوی و کم نکنی ناز

آشفتگی باد چمن گرد ندانی

تا سر نشود خاک به جولانگه معشوق

بر سرمه مقدم شدنی گرد ندانی

ذوق غم معشوق به بازی نتوان یافت

بر خیز که منصوبه از این نرد ندانی

می نوشم و گلگون شوم و بیهده خندم

تا از غم دنیا رخ من زرد ندانی

ای آن که به درد دل عرفی جگرت سوخت

امید که حال دل بی درد ندانی

غزل شمارهٔ ۵۶۴

باز از شراب فتنه خرابم نمی کنی

در آتش کرشمه کبابم نمی کنی

صد شیشه گشت خالی و صد خُم به ته رسید

وز جرعه ای هنوز خرابم نمی کنی

صد پرسشم ز هر سر مو می کنی، ولی

یک بار عنایتی به جوابم نمی کنی

بهر فریب، سایه بیاندازیم به سر

در زیر چرخ سدره به خوابم نمی کنی

صد ناله سوخت در دل و در بزم خود هنوز

فریاد بخش چنگ و ربابم نمی کنی

مردم ز ننگ هوش و مستانه خنده ای

دریا کش محیط شرابم نمی کنی

غزل شمارهٔ ۵۶۵

به شمعی کو صبا کرده به خلوت، خانه‌ای داری

که از تنهایی‌ات غم نیست گر پروانه‌ای داری

از این خلوت‌نشینی کم نگردد هستی حسنت

که آنجا هم ز خون مجرمان پیمانه‌ای داری

مرا این آتش از داغ جدایی بیشتر سوزد

که می‌گویند جا در محفل بیگانه‌ای داری

ز آسیب نظر گر می‌گریزی در دلم بنشین

که آنگه خالی از نامحرمان کاشانه‌ای داری

به شرط آنکه ناید گردی از خاکسترش بیرون

طلب کن جان من گر جان‌فشان پروانه‌ای داری

نخواهی دید عرفی تا قیامت روی هشیاری

که این مستی ز شوق نرگس مستانه‌ای داری

غزل شمارهٔ ۵۶۶

صنم گفتم دلا جان تازه کردی

مبارک باد، ایمان تازه کردی

به کاوش تیز کردی ناخن ناز

دلم را جوش افغان تازه کردی

نه کشتی و نه نوح، ای گریهٔ شوق

چه بی هنگامه توفان تازه کردی

پریشانی ما گفتی به زلفت

خم زلف پریشان تازه کردی

مرا کشتی وکردی عالمی شاد

جهان را عید قربان تازه کردی

مچین زین بیش بر خوان نعمت لطف

که شرم روی مهمان تازه کردی

تو را گر برگ دین داریست، عرفی

غلط کردی که ایمان تازه کردی

غزل شمارهٔ ۵۶۷

امشب که به سر شراب داری

مشکن دل ما که تاب داری

تقصیر نکرده در هلاکم

با غمزه چرا عتاب داری

آشوب قیامتش غباریست

این فتنه که در رکاب داری

در دعوی فتنه گاه مستی

صد عربده با شراب داری

گر لذت ناوک تو این است

وز خون ملک ثواب داری

داری به دلم نگاه گرمی

گویا هوس کباب داری

در سینهٔ گرم هر که بینم

آتشکدهٔ خراب داری

عرفی دل خود به باد دادی

گر غم طلبد، جواب داری؟

غزل شمارهٔ ۵۶۸

تا در قدحم بادهٔ امید نیابی

میلم به تماشای گل و بید نیابی

در جام دل ما بود از عکس جمالی

آن جرعه که در ساغر خورشید نیابی

این جرعه بنوش ای دل و شو فرش در این بزم

کاین جام ز خمخانهٔ جمشید نیابی

دل های شهیدانت اگر باز شکافی

یابی دو جهان حسرت و امید نیابی

عرفی نبود نالهٔ بی درد مؤثر

زان رو اثر نغمهٔ ناهید نیابی

غزل شمارهٔ ۵۶۹

با گلهٔ دوستان هست حلاوت بسی

گر ز کسی نشنوی، خود گله ای کن، کسی

بر سر رنجور من این همه غم سر مده

کس نبرد دوزخی بر سر مشت خسی

آن چه بود در جهان مایهٔ فخر خسان

یا زر و سیمی بود، یا قصب و اطلسی

من کیم از رهروان، راه روان کیستند

واپسی از قافله، قافلهٔ واپسی

گفتی از ابنای دهر، عرفی خوش لهجه کیست

بی هنری جاهلی، بی اثری ناکسی

غزل شمارهٔ ۵۷۰

نه از غربت اندر وطن می روی

ز دنبالهٔ مرگ من می روی

بهای تو ای نافه خود کم نبود

که برگشته سوی ختن می روی

نه کم عزتی، ای دُر آخر، چرا

ز تاج سرم در عدن می روی

که دستار، ای گل، به یاد تو بست

که مشتاق وار از چمن می روی

چه مشتاقی ای تن به سوی لحد

که ناشسته اندر کفن می روی

خیالی که عرفی خلد در دلت

که بی موجب از خویشتن می روی

غزل شمارهٔ ۵۷۱

خوش آن گرمی ز شمع وصل مهرافروزتر باشی

بر افروزی و داغ و در غمت جان سوزتر باشی

برت افسانهٔ ما با نیاز آمیز تر تا کی

ز چشم مست خود خواهم که نا آموزتر باشی

چراغ حسن خود را بر فروز از آتش عشقم

چو خواهی آفتاب من که عالم سوزتر باشی

نگردد بوالهوس، ای تیر، آزرده دل از تو

مگر از ناوک مژگان او دلدوزتر باشی

چنین می خواهمت عرفی که هر چندان وفادشمن

بلا انگیزتر می شد، جفا اندوزتر باشی

غزل شمارهٔ ۵۷۲

سبک بران چو از این بی‌قرار می‌گذری

که گر عنان بکشی شرمسار می‌گذری

به یاد نوش همه شعله‌های دوزخ عشق

زبانه‌ای‌ست که از یک شرار می‌گذری

ز حال دل خبرم ده که داغ‌تر شوی‌ام

وگر نه کی تو ز کس شرمسار می‌گذری

مرو به تاب که داری، گذر به خاطر من

خدا گواست که بی‌اختیار می‌گذری

چو راه عشق نبردی، به راه عقل باز بگرد

که بر صحیفهٔ تقویم پار می‌گذری

به سادگی تو رحم آیدم در این بازار

که تنگدستی و امیدوار می‌گذری

علامتی به از این نیست آشنایی

که خشمگین و سراسیمه‌وار می‌گذری

خبر ز همت خویشم کن آن زمان عرفی

که از پیالهٔ من در خمار می‌گذری

غزل شمارهٔ ۵۷۳

َبه امید عذر خواهان ز نیاز عذر خواهی

که مسوز بیش از اینم به گناه بی گناهی

طلبد بهار بوست، ز نسیم صبحگاهی

سر آفتاب جوید ز تو زیب کج کلاهی

ز فروغ آفتابم نبود خبر که بی تو

چو دو زلف توست یکسان، شب و روزم از سیاهی

تو به سهو گاه گاهی نکهت فتاده بر من

من ساده لوح با خود، گله سنج کم نگاهی

مفروش ناز و عصمت، قدحی شراب در کش

که بِهَشت شرم و عصمت ز غرور بی گناهی

چه خوش است آن که بینم به جفا بهانهٔ خویش

که گهی به یادش آرم به زبان عذر خواهی

هم شب به بانگ بلبل، زده در چمن پیاله

چو نسیم گل ز بستان، دم صبح گشته راهی

به دل خراب عرفی، بفرست دردی از نو

که شکست رنگ دردش به دعای مرغ و ماهی

قصیده‌ها

شمارهٔ ۱ - ای متاع درد در بازار جان انداخته : ای متاع درد در بازار جان انداخته

شمارهٔ ۲ - بنام خدا : ای داشته در سایه هم تیغ و قلم را

شمارهٔ ۳ - در ستایش حضرت رسول «ص» : اقبال کرم می گزد ارباب همم را

شمارهٔ ۴ - در نعت پیغمبر اسلام «ص» : ای برزده ، دامن بلا را

شمارهٔ ۵ - در مدح حکیم ابوالفتح : مرحبا ای شاهد ایام را عهد شباب

شمارهٔ ۶ - در مدح جلال الدین اکبرشاه : ای دل معنی سرشتت راز دان آفتاب

شمارهٔ ۷ - در مدح میر ابوالفتح : عشق کو، تا خرد بر اندازد

شمارهٔ ۸ - در مدح حکیم ابوالفتح : زهر گلی که هوای دلم نقاب گشاد

شمارهٔ ۹ - در تعزیت ابوالفتح و تهنیت خانخانان : زآسمان و زمین مژده ناگهان آمد

شمارهٔ ۱۰ - در مدح حکیم ابوالفتح : صاحبا عید بر تو میمون باد

شمارهٔ ۱۱ - در وصف کشمیر : هر سوخته جانی که به کشمیر درآید

شمارهٔ ۱۲ - درشکایت از وضع زمان : سری در عهد ما سامان ندارد

شمارهٔ ۱۳ - در مدح حکیم ابوالفتح : داورا! سال نوت محفل طراز سور باد

شمارهٔ ۱۴ - ترجمه الشوق در ستایش مولای متقیان علی علیه السلام

شمارهٔ ۱۵ - درمدح حضرت رسول «ص» : سپیده دم که زدم آستین بشمع شعور

شمارهٔ ۱۶ - تجدید مطلع : زهی لوای نبوت ز نسبتت منصور

شمارهٔ ۱۷ - در مدح خان خانان : تابازم از وصال جدا کرد روزگار

شمارهٔ ۱۸ - درثنا وستایش : آمد آشفته بخوابم شبی آن مایه ناز

شمارهٔ ۱۹ - در مدح جلال الدین اکبرشاه : کجا بحسن بود با تو همعنان نرگس

شمارهٔ ۲۰ - درستایش حضرت امیر علیه السلام : این بارگاه کیست که گویند بی هراس

شمارهٔ ۲۱ - عمان الجواهر- در نعت حضرت رسول «ص» : دل من باغبان عشق و حیرانی گلستانش

شمارهٔ ۲۲ - در ستایش رسول اکرم «ص» : ای مهر تو جان آفرینش

شمارهٔ ۲۳ - درستایش حکیم ابوالفتح : صبحدم کز دریچه ادراک

شمارهٔ ۲۴ - در منقبت علی علیه السلام : تبارک الله از این آسمان شتاب کرنگ

شمارهٔ ۲۵ - تجدید مطلع : منم که شیشه ام از لوح مدعا بیرنگ

شمارهٔ ۲۶ - در مدح حکیم ابوالفتح : چهره پرداز جهان رخت کشد چون بجمل

شمارهٔ ۲۷ - تجدید مطلع : ای شب هجر تو در دیده خورشید سبل

شمارهٔ ۲۸ - در مدح شاهزاده سلیم : نوبهار آمد که افشاند چو حسن یار گل

شمارهٔ ۲۹ - تجدید مطلع : چون ز لطف آری ببالین من بیمار گل

شمارهٔ ۳۰ - حسب حالی از خویشتن : رفتم ای غم زپی عمر شتابان رفتم

شمارهٔ ۳۱ - تجدید مطلع : از در دوست چگویم بچه عنوان رفتم

شمارهٔ ۳۲ - در مدح میرابوالفتح : باز گلبانگ پریشان می‌زنم

شمارهٔ ۳۳ - در مدح شاهزاده سلیم : صباح عید که در تکیه گاه ناز و نعیم

شمارهٔ ۳۴ - تجدید مطلع : من و نمودن بطلان عهدهای قدیم

شمارهٔ ۳۵ - در مدح جلال الدین اکبر شاه : منادی است بهر سو که ای خواص و عوام

شمارهٔ ۳۶ - تجدید مطلع : زهی رمیده مرا آهوی وصال از دام

شمارهٔ ۳۷ - درمدح امیرالمؤمنین علی (ع) : منم آن سحر بیان کز مدد طبع سلیم

شمارهٔ ۳۸ - در منقبت علی (ع) : چون گرد باد آه ز خاکم کشد علم

شمارهٔ ۳۹ - در مدیح حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام

شمارهٔ ۴۰ - بیان مفاخر : من کیستم آن سالک کونین مسیرم

شمارهٔ ۴۱ - در ذکر افتخارات خود : گر سر بصحبت گل و سوسن در آورم

شمارهٔ ۴۲ - تفاخر شاعرانه : ای طعن فلک نوشته برسم

شمارهٔ ۴۳ - چیستان در وصف شمع : چیست آن جوهر هدایت فن

شمارهٔ ۴۴ - در منقبت حضرت امیرالمؤمنین علی (ع) : نه شهد لطف کزوکام جان شود شیرین

شمارهٔ ۴۵ - در نعت حضرت رسول (ص) : صبحدم چون در دمد دل صور شیون زای من

شمارهٔ ۴۶ - حکمت و موعظت : عادت عشاق چیست مجلس غم داشتن

شمارهٔ ۴۷ - در منقبت علی علیه السلام : ز تاب شعشعه مهر سایه بهر پناه

شمارهٔ ۴۸ - تجدید مطلع : ز فیض گلشن روی تو چون شود آگاه

شمارهٔ ۴۹ - در مذمت می : کردم ز شراب ناب توبه

شمارهٔ ۵۰ - در منقبت حضرت ختمی مرتبت (ص) : ای مرا بر زشتی اعمال ، نومیدی گواه

شمارهٔ ۵۱ - عزت نفس : گر مرد همتی ز مروت نشان مخواه

شمارهٔ ۵۲ - ذکر مفاخر خان خانان : بیا که با دلم آن می‌کند پریشانی

شمارهٔ ۵۳ - تجدید مطلع : زهی وفای تو همسایه پشیمانی

شمارهٔ ۵۴ - در منقبت حضرت ختمی مرتبت (ص) : ای دل راهزن که از عرشم

شمارهٔ ۵۵ - حکم و نصایح : ز خود گر، دیده بر بندی برآنم کام جان بینی

شمارهٔ ۵۶ - تجدید مطلع : بخوان خود درآ تا قبله روحانیان بینی

شمارهٔ ۵۷ - در تهنیت تولد فرزند خانخان : بود درکتم عدم بکر طبیعت را جای

شمارهٔ ۵۸ - در منقبت مولای متقیان : دمی که لشکر غم صف کشد به خونخواری

شمارهٔ ۵۹ - حکمت و موعظت : بسعی جوهر اندیشه راز دین مگشای

شمارهٔ ۶۰ - پند و اندرز : شکست رنگ شباب و هنوز رعنایی

شمارهٔ ۶۱ - درستایش شاهزاده سلیم : دگر صفیر طبیعت بساز آگاهی

شمارهٔ ۶۲ - در حسب حال خود گوید : گر به دل خوش غنودمی چه غمستی

شمارهٔ ۱ - ای متاع درد در بازار جان انداخته

ای متاع درد در بازار جان انداخته

گوهر هر سود در جیب زیان انداخته

نور حیرت در شب اندیشهٔ اوصاف تو

بس همایون مرغ عقل از آشیان انداخته

از کمان تا جسته در چشم تحیر کرده جا

معرفت کو تیر حکمی بر نشان انداخته

ای به طبع باغ کون از بهر برهان حدوث

طرح رنگ آمیزی از فصل خزان انداخته

سرعت اندیشه را افکنده در دامان تیر

عادب خمیازه در جیب کمان انداخته

در چمن های محبت هر قدم چون کربلا

از نسیم عشوه فرش ارغوان انداخته

مرغ طبع اندر هوای معصیت نگشوده بال

عفو تو شاهین رحمت را بر آن انداخته

سایه پرورد غمت در آفتاب رستخیز

فرش استبرق به زیر سایبان انداخته

طعمه ی عشق تو را از مغز جان آورده ام

آن هما تا سایه بر این استخوان انداخته

ای مذلت را روایی داده در بازار عشق

عزت و شان را از اوج عز و شان انداخته

هر کجا تاثیر غم را داده ای اذن عموم

شادی راحت فشان را ناتوان انداخته

زین خحالت چون برون آیم که دل در موج خون

نو عروسان غمت را مو کشان انداخته

فیض را نازم که هر کس پا به راهت مانده است

دل به دست آورد و جان را از میان انداخته

صید دل را بهر آگاهی ز صیاد ازل

در کمند طره ی عنبر فشان انداخته

کرده از عرفان لباس عجز را دامن دراز

کوتهی در جیب عقل نکته دان انداخته

طعمه ای کز خوان عشق افکنده ام درکام دل

ریزه ی آن را جحیم اندر دهان انداخته

شرع گوید منع لب کن، عشق گوید نعره زن

کای تو هم در راه عشق خود عنان انداخته

دولت وصلت که در یابد که با آن محرمی

جوهر اول علم بر آستان انداخته

حیرت حسن تو را نازم که در بزم وصال

جام آب زندگی از دست جان انداخته

وصف صنعت کز لب هز ذره می ریزد برون

نطق را در معرض عقداللسان انداخته

در ثنایت چون گشایم لب که برق ناکسی

منطقم را آتش اندر خان و مان انداخته

من که باشم عقل کل را ناوک انداز ادب

مرغ اوصاف تو از اوج بیان انداخته

مست ذوق عرفی ام کز نغمه ی توحید تو

لذت آوازه در کام جهان انداخته

شمارهٔ ۲ - بنام خدا

ای داشته در سایه هم تیغ و قلم را

وی ساخته آرایش هم حلم و کرم را

جم مرتبه ، داری زمان کز اثر نطق

چون گل همگی گوش کند جذر اصم را

این جام که از رای منیر تو فلک ساخت

زودا که کند غنچه گل شهرت جم را

یک شیوه شناسد غضبت عفو ومکافات

یک نغمه شمارد کرمت لا و نعم را

جاوید همی بخشد و از مایه نکاهد

رشح قلمت ثروت اصناف امم را

گنجینه احسانش ، تنگ مایه نگردد

گر تا ابد انعام دهد صفر رقم را

چرخ از شرف خاک درت ساخت طلسمی

کز درگهت آنسو نبود راه قسم را

نگرفت ز انصاف تو در معرکه لاف

شادی طرف شادی و غم جانب غم را

گر بشنود از دهر که مردود کف تست

بیرون فکند سکه ز آغوش ،درم را

تا گوهر ذاتت ز حوادث بشمردند

صدگونه تملق زحدوث است قدم را

آگه نیم از شبه تودانم که نزاد است

دوشیزه ای از دوده شبه تو عدم را

از عدل توگر طبع چنین معتدل آید

آن عهد رسد عالم فرتوت دژم را

کز گم شدگی درقلم وهم نماند

امکان رقم صورت مفهوم هرم را

گر جاه حسودت بهنر هندسی افتد

در مرتبه نقصان رسد از صفر رقم را

بد خواه تو خوشدل که بوی چرخ بصلح است

غافل که کشد آشتی گرگ غنم را

هر تشنه که لب ماند بر او ، آب لبش ده

از بسکه فشرده است کف جودتو، یم را

از بسکه کف راد تو بی فاصله بخش است

در جود تو ، نی راه بودبیش و نه کم را

دست تو زبس الفتشان داد بیک جای

درمنصب هم دخل بود تیغ و قلم را

آنروز که ایثار شجاعت نگذارد

بی بهره زتیغت مگرآهوی حرم را

هر عطسه که از مغز کمان تو گشاید

ریزد بگریبان بقا خون عدم را

آنجا که نهیب توبتب لرزه کشد عام

اعمی متحرک نگرد نبض سقم را

سلطان غم از عدل توبگریخته بگذاشت

در سینه اعدای تو اوتاد خیم را

از بسکه بود یاد تو در طینت اشیا

نسیان تو شرمنده کند شهرت جم را

افلاک در آغوش مشیت بنهادند

از بیع تمنای تو قانون سلم را

در کارگه عدل تو از بس هنر آموخت

عدل تو بفرزندی ، برداشت ستم را

از بسکه ز، رای توستد داروی صحت

عیسی بطبابت بنشانید سقم را

ردمی کند اسباب هرم بخت تو ترسم

کز زلف بت من برد آرایش خم را

از بسکه حسد جمع کند سینه خصمت

از سینه افلاک برد گوی ورم را

خصمت چو ز روبه صفتی لابه گراید

از سردی او تب شکند شیر اجم را

زد کوس حیات ابدی خصم توچون دید

سرمایه هستی ز وجود تو عدم را

تقدیر پی کاهش اجزای وجودش

اکسیر فنا داد گداز شکر غم را

رامشگر عدل تو صد آهنگ مخالف

بنواز دونی کوک کند زیر نه بم را

محویست عدیل توکه درگم شدن او

دخلی نبود ماحی نسیان وعدم را

ای آنکه در ایام ستایشگری تو

صوفی شمرد عیب تگهبانی دم را

بخرام ونظر کن که بجولانگه مدحت

حور قلمم زاده گلستان ارم را

مدح تو کجا باده نطقم بکف آرد

آنجا اثر نوش بود نشئه سم را

انصاف بده بوالفرج و انوری امروز

بهر چه غنیمت نشمارند عدم را

بسم اله از اعجاز نفس جان دهشان باز

تا من قلم اندازم و گیرند قلم را

اول ره این نظم خود ایشان بسپردند

پس باز نمودیم بهم منزل هم را

بالله که نه لافو نه گزاف آیه صدقست

حاسد بودآن کو، شمرد کذب قسم را

زین دست مرا داشتی آن عالم انصاف

کز رحلت خود داد شرف ملک قدم را

معیار سخن بود تو هم گنج تمیزی

دیگر چه توان گفت ببین معجز دم را

چندان که درت را بود از نسبت من عار

از نسبت من فخر بود ملک عجم را

من مدحگرم لیک نه هرجایی و طامع

گردن ننهم منت هر بذل و کرم را

دستان نزند بلبل من بر گل هر شاخ

باید گل خورشید نه این صوت و نغم را

یک منعم و یک نعمت و یک منت و یک شکر

صد شکر که تقدیر چنین رانده قلم را

گر جاهلی آوازه دهد این چه ترانه است

حاجت ببر از یاد چه بسیار و چه کم را

گویم که برو، ژاژ مخا ، باد مپیما

این پایه مسلم نبود حاتم و جم را

امکان بود امکان که همه عجز و نیاز است

سرمایه فطرت چه سلاطین چه خدم را

سلطان و گدا در طلب جامه و نانند

تا باز بگیرند جسد را و شکم را

ممکن هنرش چیست ز یک در طلبیدن

عیبش چه بهر در شدن ایثار نعم را

یارب مده این عیب که زحمت ندهم باز

در زیور این زشت، براهین و حکم را

عرفی همه لافی بدعا، تیز قلم شو

بشتاب که میدان نشود تنگ رقم را

تا از کشش خواهش آویزش مقصود

طبع که بی جاده بود آزو کرم را

در خواهش عمر تو ابد باد موله

زآویزش عهد تو شرف باد قدم را

صنعتگهشان چشم و دل خصم تو بادا

تا صنعت تحلیل بود آتش و نم را

شمارهٔ ۳ - در ستایش حضرت رسول «ص»

اقبال کرم می گزد ارباب همم را

همت نخورد نیشتر لا و نعم را

از رغبت دنیا ، الم آشوب نگردم

زین باد پریشان نکنم زلف علم را

فقرم بسیاست کشد از مسند همت

در چشم وجود ار ندهم جای عدم را

بی برگی من داغ نهد بر دل سامان

بیمهری من زرد کند روی درم را

این جوهر ذات از شرف نسبت آباست

سوداست بابر این در اگر چه سریم را

هرچند که در کشمکش جاه و مناصب

گمنام نمودند همه دوده هم را

از نقش و نگار در و دیوار شکسته

آثار پدید است صنا دید عجم را

با گوهر آدم نسبم باز نه استد

ز آبای خودار بشمرم اصحاب کرم را

اما نبود وصف اضافی هنر ذات

این فتوی همت بود ارباب همم را

این برق نجابت که جهد از گهر من

مدح است ولی گوهر ذات اب وعم را

وصف گل و ریحان بهوا باز نگردد

هرچند هوا عطر دهد قوت شم را

المنته الله که نیازم به نسب نیست

اینک بشهادت طلبم لوح و قلم را

اقبال سکندر بجهانگیری نظمم

برداشت بیک دست قلم را و علم را

نوبت بمن افتاد بگویید که دوران

آرایشی از نو بکند مسند جم را

نی نی غلط این نغمه بموقع نسرودم

این نغمه نشید است دگر صوت و نغم را

دوران که بود تاکند آرایش مسند

مداح شهنشاه عرب را و عجم را

آرایش ایوان نبوت که ز تعلیم

خاک در اوتاج شرف داد قسم را

روزی که شمردند عدیلش زمحالات

تاریخ تولد بنوشتند عدم را

آنجا که سبک روحیش آید بتکلم

ز آسیب گرانی بخرد گوش اصم را

تا رایت عفو و غضبش سایه نیفکند

هیبت متصور نشد آرامش و رم را

تا شاهد علم و عملش چهره نیفروخت

معلوم نشد فایده نی کیف و نه کم را

تأثیر برد سهم تو از حکم کواکب

تغییر دهد هیبت تو طعم نعم را

انعام تو بر دوخته چشم و دهن آز

احسان تو بشکافته هر قطره یم را

زان گریه دهد روشنی دل که بیاموخت

روشنگری آئینه انصاف تونم را

در کوی تو تبدیل کند مردمک چشم

اجزای وجودم خود و اجزای قدم را

از بس شرف گوهر تومنشی تقدیر

آنروز که بگذاشتی اقلیم قدم را

تا حکم نزول تو در این دار نوشته است

صدره بعبث باز تراشیده قلم را

گر جوهر اول بحریم تو در آید

تن در ندهد قامت تعظیم تو خم را

آن روز که امکان حشم حادثه آراست

در سایه انصاف تو میخواست حشم را

تا ذات ترا اصل مهمات نخوانند

نشنید قضا ترجمه لفظ اهم را

تا مجمع امکان و وجوبت ننوشتند

مورد متعین نشد اطلاق اعم را

تقدیر بیک ناقه نشانید دو محمل

سلمای حدوث تو و لیلای قدم را

تا نام ترا افسر فهرست نکردند

شیرازه مجموعه نبستند کرم را

عرفی مشتاب این ره نعمت است نه صحرا

آهسته که ره بردم تیغ است قدم را

هشدار که نتوان بیک آهنگ سرودن

مدح شه کونین و مدیح کی و جم را

شایسته بدست آر که بینند در این شهر

شایستگی جنس چه بسیار و چه کم را

گیرم که خرد حصر کند مایه نعتش

آن حوصله آخر زکجا نطق و رقم را

شاید بعطایت که از آن کام که دانی

نومید مهل عرفی محروم و دژم را

از باغ نعیمش بده انعام و میامیز

با مطلب او مطلب اصحاب شکم را

آسایش همسایگی حق زتو خواهد

او هیمه دوزخ نکند باغ ارم را

دانم نرسد ذره بخورشید ولیکن

شوق طیران می کشد ارباب همم را

هر چند طبیعی بود این مس تو بفرمای

تا جلوه دهد فیض تو اکسیر کرم را

من هم بسوالی لب خجلت بگشایم

ای آب حیات از لب توخضر نعم را

هر گاه که در مدح بلغزم تو ببخشای

کز مدح ندانم من حیرت زده ذم را

تحصیل ثواب و شرف نسبت نعتت

زین گونه خجل ساخته حسان عجم را

تا نعت تو آمد زمشیت بنوشتن

بالا نگرستن بشد از یاد قلم را

دانش نگشاید به سزا عقده نعتت

زین جاست که اندیشه نگون کرد علم را

مدح تو زاخلاص کنم هدیه نه از علم

از بتکده چون آورم آهوی حرم را

شمارهٔ ۴ - در نعت پیغمبر اسلام «ص»

ای برزده ، دامن بلا را

سر در پی خویش داده ما را

چون در ره مردمی نهی پای

از کوچه ما طلب وفا را

یادم نکنی و هیچ گه من

بی مژده ندیده ام صبا را

دیوانگی محبت تو

کامروز مسلم است ما را

بیگانه زتاج کرد تارک

آواره زکفش کرد پا را

جان و دل من پر از غم تست

بهر تو تهی کنم چه جا را

آماده صد، سرود دردم

ناکرده تمام یک نوا را

صد چاک سپرده ام بهر دست

ناکرده بدوش یک قبا را

ای بخت چنان مکن که آخر

ممنون اثر کنم دعا را

یا دست جفای چرخ بر بند

یا بخل عطای مدعا را

تا کی بشکیب در پذیرم

آفات نجوم فتنه زا را

یارب چه عداوت است با من

این کارکنان کبریا را

با خویش چو راز دوست گویم

از خانه برون کنم صبا را

در ملک فرنگ و شهر اسلام

معزول ندیده ام هوی را

تا کی بمیان خود ببینم

دست اجل شکسته پا را

در انجمن جمال ، رویت

بگرفته زآفتاب جا را

گر نقش جمال تو نگیرد

از سینه برون کنم صفا را

تا کی فلکم بعشوه گوید

کای وهم تو کرده پی صبا را

از عشق فلان بباد دادی

سرمایه دانش و ذکا را

هر ند که راست گوید اما

خاموشی این ستم فزا را

رفتم که بگنج خانه طبع

مرهون شرف کنم ثنا را

گنجی بکف آورم که شاید

سرمایه نعت مصطفی را

درج گهر آورم که شاید

آویزه گوش انبیا را

دستی سخن آورم که شاید

مجموعه لطف اولیا را

اینک به زبان رساندم از دل

تا داغ کنم دل شما را

ای جود تو دست و دل سخا را

وی عزم تو بال و پر صبا را

شمارهٔ ۵ - در مدح حکیم ابوالفتح

مرحبا ای شاهد ایام را عهد شباب

وی بهین تو باوه باغ دعای مستجاب

مرحبا ای اوج بخش در حضیض افتادگان

کز تو در بازوی عصفوراست شهبال عقاب

مرحبا ای نوشدار مزاج روزگار

کز تو در کام حسود است افعی غم را لعاب

مرحبا ای کز لیاقت یافت تجدید نزول

آیت جاهت بدون نسخ چون ام الکتاب

در حضور و غیبت از فیض تو عالم مستفید

مدح و ذم را من ندانم آفتابی آفتاب

آفتابت گفتم و مهر از شعف بی هوش گشت

از خوی گل عارضانت بردماغش ،زن گلاب

کی عروس بخت اعدای تو گردد حامله

کز سفیدی داشت در گهواره گیسویش خضاب

در محیط عصمتت گر شستشو باید شود

دامن آلوده عصیان مصلای ثواب

نغمه ای از ارغنون بزم احباب تو عیش

نشئه ای از کو کنار بخت اعدای تو خواب

منشأ فخر عقولی چون کمال مستدام

مظهر حسن قبولی چون دعای مستجاب

معتبر در ذات تو دولت چو هستی در قدم

تعبیه در طبع تو همت چو مستی در شراب

بره ای از آهوان مرتع جاهت حمل

ترکه ای از سرخ بید روضه قهرت شهاب

نام عدلت چون برم معمور گردد جان لفظ

وصف خشمت چون کنم گردد دل معنی خراب

پرچم رمح تو درآشوب گاه معرکه

لیله القدری است در هنگامه روز حساب

می کنند از گلشن خلقت عروسان بهشت

سنبل اندر جیب زلف و گل بدامان نقاب

خیمه جاهت کجا و تنگنای لامکان

در فضای قدر خود میکش طناب اندر طناب

درد یاری کش بود نظم امور از عفو تو

معصیت را کفش دوزند از دوال اجتناب

نو عروسی دان دل اعدای جاهت کش بود

اشک زلف نیم تاب و مرگ چشم نیم خواب

رشته نورش دمی دیگر نماند بر زمین

بسکه دارد آفتاب از رشک رایت پیچ و تاب

ماهتاب از شوق پابوست دل خود میخورد

تا زبهر نقره خنگت آورد زرین رکاب

چون درآید همت مطلب شکافت درسؤال

تر زبانی چون تمنا خشک ماند در جواب

آسمان از زیر بامت گوید ای عالی مکان

جوهر کل زآستانت گوید ای عالی جناب

طوف گاخت کان خیال آمد مرا حج قبول

سهورایت کان محال آمد مرا رای صواب

گفته ام در گوشه زندان حرمان قطعه ای

در حضورت خوانم اما غائبم دان در خطاب

این منم محرومی اندوز از همای موکبت

پنجه محروم از عنان و دیده مهجور از رکاب

گرنه سیر آسمانها از نظام افتاده است

از چه رو بینم عطارد را جدا از آفتاب

جوهر خود را عطارد خواندم و دیدم که خصم

زهر خندش بر لب از بار حسد ریزد لعاب

ای حسودان گر عطارد نیستم پس کیستم

آسمان در زیر ران و در بغل دارم کتاب

صفه فرهنگم از ایوان فطرت تخت گاه

شاه بیت طبعم از دیوان فکرت انتخاب

نغمه مستانه ام ترک فلک را مست کرد

هندو کلک مرا یارب که دادست این شراب

هان مکش عرفی عنان مستانه مدح خود مسنج

ترکتازی ها مسلم ، لاف سنجی ها صواب

زین نوای تلخ لب در چشمه کوثر بشوی

پس ادا کن قطعه ای کز وی تراود شهد ناب

لا مکان سیر، آفتابا؛ عالم آرا نیزا

ایکه باغ گیتی از فیض تو گیرد آب و تاب

اندر آن فرصت که از آرایش کون و مکان

از ره صورت معطل داشتی رای صواب

جاهل و عالم شدند از بهر این سر فال گیر

این یک از کنز الجهالت و آن یک از علم الکتاب

دیده ور حکمت شناس و بی بصر دهری قیاس

نقش این بر لوح سنگ و طرح آن بر سطح آب

من که حکم انداز علمم ناو کی بستم بزه

کز کمان نگشاده صید مدعا کردم کباب

گفتم این نادان و دانا ذره و خفاش کیست

هم ز عرفی کشف سر آفتاب آمد صواب

آفتاب این شیوه دارد اندرین حکمت بسی است

گو در آید در حجاب و باز نگشاید نقاب

این مثل هم باعوام الناس کوته بین زدم

ورنه حسن آفتاب عالم آرا و حجاب؟

آن مهندس کش نظر دائم محیط عالم است

داند اینمعنی که شب هم در طلوع است آفتاب

گر نگفتم نام ممدوح اندرین مدح ای حسود

جای آن دارد مزن خود را چو بخت خود بخواب

جمله دانند و تو هم دانی که این فرخنده مدح

مختصر مصداق باشد وان نگنجد در کتاب

ورتجاهل میکنم هم فاش میگویم که کیست

میر ابوالفتح آفتاب جهل سور و علم تاب

دشمنان را کشتم و احباب را دادم حیات

این زمان رفتم بترتیب دعای مستجاب

تا فنا مطلق رود در ترکتاز انقراض

تا بقا رونق برد از کارگاه انقلاب

عمر اعدای تو شبگیر فنا را هم‌عنان

عهد اقبال تو توفیق بقا را هم‌رکاب

عیش میران جاودان کاندر زرنگستان هند

داری اسباب تنعم بر سر لب لباب

مجلست را ، زهره قوال و مگس رانت زحل

آبدارت ابر نیسان و خواصت آفتاب

شمارهٔ ۶ - در مدح جلال الدین اکبرشاه

ای دل معنی سرشتت راز دان آفتاب

تا ابد بر خوان دولت میهمان آفتاب

بر کمال دولتت هر کس که بیند بنگرد

از شراب تربیت رطل گران آفتاب

دولت جمشید همدوشی کند با دولتت

گر تواند سایه بودن هم عنان آفتاب

طوطی نطقم چو در مدحت شکرخائی کند

آب گرم از ذوق گردد در دهان آفتاب

تا لوای دولتت را نگذراند از اوج عرش

اهل معنی را نشد معلوم شان آفتاب

کاروان سالارشاهان آفتاب آمد ولی

چون تو ناید یوسفی در کاروان آفتاب

دهر سر کش رام شد در زیر ران دولتت

چون سمند آسمان در زیر ران آفتاب

هم چو شمعی کان بر افروزند از شمع دگر

از یکی نور است جان شاه و جان آفتاب

فیض می تابد زرویت چون نتابد کز ازل

گوهرت را پرورش داد است کان آفتاب

سجده گاه هفت اقلیم است مسند گاه تو

قبله هفت آسمان است آسمان آفتاب

بسکه عکس آفتاب دیده در دل آسمان

کرده نام سینه اش آئینه دان آفتاب

هر کجا آماج گاه طلعتت آماده کرد

می جهد تیر سعادت از کمان آفتاب

گر همای آفتاب آرامگه می داشتی

جای اکبر شاه بودی آشیان آفتاب

وصف شاه از بی کس چون من کجا لایق شود

هر چه کردم نقل کردم از زبان آفتاب

گرچه سیر آفتاب اندر جهان ظاهر است

باطن شاه است در معنی زبان آفتاب

گر پس از قرنی بود سعدین را با هم قران

چون بود هر صبحدم باشد قران آفتاب

حکم خورشید است و حکم شه که در معنی یکیست

روزگار دولت شاه و زمان آفتاب

دمبدم چون ماه نو نور رخش افزون شود

هر که پیشانی نهد بر آستان آفتاب

دیده از عینک چنان نظاره اشیا کند

همچنان بیند دلت راز نهان آفتاب

مدح خورشید و ثنای شه کند عرفی مدام

کز مریدان شه است و عاشقان آفتاب

در مزین رشته گوهر طرازان وجود

گوهر ذات تو آذین دکان آفتاب

هر که مهر آفتابش جوشد از سرتا قدم

نور بارد از سراپایش بسان آفتاب

تا کند گردش عیان راز نهان آسمان

تا دهد زیب جهان حسن عیان آفتاب

وقف دولت باد سر لایزال آسمان

نور چشمت باد حسن جاودان آفتاب

مایه اخلاص من خاطر نشان شاه باد

همچنان کاخلاص شه خاطر نشان آفتاب

بر سر شه سایه افکن چون شود بال هما

چون پر خفاش گردد سایه بان آفتاب

گر بدان غایت که شه بشناسدش باید شناخت

از مسیحا هم مجو نام و نشان آفتاب

آسمان داند که چون شاه جهان هرگز نبود

قدردان آفتاب اندر زمان آفتاب

شمارهٔ ۷ - در مدح میر ابوالفتح

عشق کو، تا خرد بر اندازد

عود شوقی به مجمر اندازد

درد را در دلم بپالاید

عافیت را به بستر اندازد

مرغ جان را ؛ برد، بباغ گلی

که اگر پر زند پراندازد

صید دل را کشد ببند کسی

که اگر سر کشد؛ سر اندازد

آنکه از ناز و غمزه بر جانم

گه سنان ، گاه خنجر اندازد

وز متاع وفا بجیب دلم

نااقل و نه اکثر اندازد

شاهدی کو که یک نفس گوشی

بدل درد پرور اندازد

هر شکستی که از دلم بخرد

بدو زلف معنبر اندازد

آسمان رنگ شیشه ای طلبد

کآفتابی بساغر اندازد

در شراب افکند دل گرمم

دوزخی را بکوثر اندازد

خنده جام جم بگریاند

گریه شیشه خون بر اندازد

نور خورشید می؛ پرند شفق

بر سر خاک اغبر اندازد

باده روشنی که لمعه آن

نور از چشم اختر اندازد

قهقهه شیشه ، طبل کوچ زند

هوش را خیمه بر سر اندازد

کو مغنی که اضطراب دلم

همه در نبض مزمر اندازد

زخمه از باد گوشه دامن

موج در نغمه تر اندازد

از رگ و ریشه دلم بکشد

رعشه در جان غم در اندازد

بهر سامان بزم گر نظری

جانب فرش گستر اندازد

چمن جنت آورد رضوان

جای فرشش بمنظر اندازد

مایه انتعاش مظلومان

گر بدامان صرصر اندازد

آشیانه خراب کرده باز

پیش برج کبوتر اندازد

روز هیجا که بر کشد شمشیر

نام رستم بخون در اندازد

خامه هنگام ثبت هیبت او

لرزه در نقش مسطر اندازد

در مصاف قیامت آشوبش

که رو آرو بلشکر اندازد

نعره در تازیانه فعل کند

حمله را باد در سر اندازد

نعره سیلی برآفتاب زند

صدمه سد سکندر اندازد

دشنه بر سینه فلک شکند

نیزه در ناف اختر اندازد

زهره آهنگ رزم بردارد

وز برون چنگ و مزمر اندازد

ترکتاز از کرشمه وام کند

طلبد خود و معجر اندازد

حله مطربانه چاک زند

ز ره زلف در بر اندازد

تیغ سیمابگون درآمد و شد

سرو دست دو پیکر اندازد

آفتاب از گشاد ناوک او

جوشن حوت بر سر اندازد

بگریزد بزیر ماهی گاو

گرز، را چون بمغز اندازد

باد آتش نهاد حمله او

بحر را تشنه در بر اندازد

علت رعشه بسکه عام شود

چون بمیدان تکاور اندازد

رمح فولاد عرض موج زند

تیغ الماس جوهر اندازد

تا بسنجد متاع بازویش

آنکه زین پس جدل در اندازد

سر خاقان بتیغ بازویش

در ترازوی قیصر اندازد

نی غلط گفتم این نه گردابی است

کز، ویم کس بمعبر اندازد

کشتیم در میان بحر شکست

که بدریا شناور اندازد

هر که دنیا نشیمنش باشد

فرش در کام اژدر اندازد

مردم از شرم ، چند گمرهیم

عقده در کار رهبر اندازد

دست توفیق کو که شمشیری

برسر نفس کافر اندازد

حسن معنی که دارد آنکه بمهر

در ره دشمنان سر اندازد

یوسف آنکس بود که از حسدش

گر برادر بچه در اندازد

او عبیر لباس خود خواهد

که بجیب برادر اندازد

واعظم کشت سنگ مستی کو

که شکستی بمنبر اندازد

ذوق و عظم نماند و میخواهم

که سخن طرح دیگر اندازد

سر بسر شکوه ستم گردد

رسم شرم از جهان بر اندازد

خویشتن را زتنگنای دلم

بطربگاه دلبر اندازد

گوید ای بیوفا کرشمه تو

شور تا کی بهر سر اندازد

نقش را کج مباز با عرفی

مهره تا کی بششدر اندازد

کاشکی آن شکیب هم میداشت

که شکایت بمحشر اندازد

رو بدلجوئیش مباد آن مست

زهر آفت بساغر اندازد

رو که آن تشنه بهانه مدح

ترسمش عقل در سر اندازد

که شکایت بخون بپالاید

بدر گوش داور انداز

میرابوالفتح کز سیاست او

غمزه زهره خنجر اندازد

گر ضمیرش کند نثار قبول

آسمان مهر انور اندازد

نافه صحرای چین شود هرگاه

قلمش نافه تر اندازد

دانه از کشت جودش ارمرغی

چیندو در گلو در اندازد

همچو سیمرغ آسمان هر روز

بر زمین بیضه زر اندازد

ایکه خشمت در آزمودن تیغ

سر بهرام صفدر اندازد

گر کشد باز هیبت تو صفیر

مرغ تصویر شهپر اندازد

حلمت از سایه بر فلک فکند

سینه بر روی محور اندازد

گر قضا قدرتت بدست آرد

بی عرض طرح جوهر اندازد

عطری از جیب خلقت ار گردون

در گریبان خاور اندازد

جای نور آفتاب چون سایه

بر جهان فرش عنبر اندازد

با تو گر حاتم از ره دعوی

طرح داد و ستد در اندازد

تو مطالب فشانی و حاتم

آرزو در برابر اندازد

دشمنت بسکه هست بخل سرشت

بلغات ار نظر در اندازد

فعل از و اشتقاق نتوان کرد

چون نظر سوی مصدر اندازد

شقه مردی تو گر مریم

معجر آسا بسر در اندازد

مایه نشئه انوثیت

باز در بطن ما در اندازد

داورا لحن مدح گستر تو

رقص در مسمع کر اندازد

خرد از غور کنه خلق توام

در ته جیب عنبر اندازد

حور گر خاک فطرتم یابد

در لباس معطر اندازد

زیب حور خیالم از سنجد

لیلی از شرم زیور اندازد

بوی جودت شنیده ز آن قلمم

هر دم از عطسه گوهر اندازد

گرچه طبعم ز شرم مدحت تو

سر ببالین چو عبهر اندازد

عرشیان برسر کلاه زنند

مرغ فکرم اگر پر اندازد

نیک دارو مرنج گر عرفی

در ثنایت عنان در اندازد

چه کند طوطی گرسنه ، بگو

گرنه خود را به شکر اندازد

ور به تنگی بشوق مدح ، بگو

کش بدل سایه کمتر اندازد

بهر تسکین شوق مدحت تو

نظم رنگین بدفتر اندازد

چون زلیخا که در تسلی شوق

طرح کار مصور اندازد

انوری عاجز است و من عاجز

طرح مدحت که در خور اندازد

گو بذهنت که معنی لایق

در زبان ثناگر اندازد

گو کجا مدحت آتش افروزد

تا ضمیرم سمندر اندازد

آب گشتم ز شرم تحسینت

به که مرغ سخن پر اندازد

تا فلک دلق اشهب و ادهم

روز و شب را ببر در اندازد

روز خصم تو شب لباسش باد

نه لباسی که از بر اندازد

شمارهٔ ۸ - در مدح حکیم ابوالفتح

زهر گلی که هوای دلم نقاب گشاد

فلک بگلشن حسرت نوشت و داد بباد

هرآن گره که در آن نقد مدعا بستند

بدامن طلب مدعی نهاد گشاد

زمانه غیر الم نامه نیست تصنیفش

دلم ز صفحه فهرست بر گرفته سواد

مخند اگر بفسون زمانه دل بستم

نه بهترم ز سلیمان که تکیه زد بر باد

کدام شهوت از آبای سبعه شد صادر

کدام نطفه که از امهات اربعه زاد

که روزگار بمولود دشمنان توام

دوصد کرشمه نیفشاند در مبارکباد

چراغ مهر نمیمیردای فلک یک صبح

برویم ار نگشایی دریچه بیداد

چه خیزد از نفس سرد من بهل یک روز

که ز مهریر بجوشد زکوره حداد

دگر بناله نمیریزم آبروی نفس

که چشمه چشمه از این آب داده ام بر باد

کدام ناله میانش بشعله بربستم

که روزگار بمنع اثر فرو نگشاد

کدام ناله سرشتم بداغ دل کورا

زمانه در کره زمهریر غوطه نداد

گرفتم آنکه زیاد تو منع دل نکنم

که مهربان شود این عمر نوح و این فریاد

ببخت بیهنرم آن کند خجالت عجز

که ضعف باده مخل زفاف با داماد

مدار زندگیم بر ملامت است کجاست

دروغ مصلحت آمیز و تیشه فرهاد

از آن زدست هنرهای خود نمینالم

که بر ظهیر از این شیوه هیچ در نگشاد

بدین صفت که بعهد حیات بگشایند

هار چشمه خون از دلم بپیش عناد

چه دل گشاید از اینم که بعد من گویند

که بوده است فلان دام اسمه استاد

از اینکه بعد بریدن تمام شانه شود

گره گشاده نگردد زطره شمشاد

بچشم صدق نظر میکنم بهر چه گذشت

جز این صواب نبینم که داردم دلشاد

که در مدایح دو نان طبیعت ملکی

زباغ قدس نبردم بکشت هزل آباد

کنونکه میکنم انشای مدح ، مدح کسیست

که جبرئیل مدیحس فزوده بر اوراد

حکیم عهد ابوالفتح آفتاب هنر

که از دمش رود اعجاز عیسوی بر باد

رماد را شرر قهر او کند شنجرف

جماد را اثر لطف او کند شمشاد

اگر بقصد جلالش روند پایه شمار

که نیم پایه بود ز آن شمار سبع شداد

عجب مدانکه قدم سوده باز پس گردد

هم از بدایت سلم نهایت اعداد

زهی تکون ذات تو زینت امکان

زهی تجلی ذات تو علت ایجاد

بسیر مرتع قدر تو آهوان حرم

بدور سفره خلق تو گربه های زهاد

نثار مقدم اندازه تو چشم ملوک

غبار دامن آوازه تو گوش بلاد

نفاذ امر تو گر پنجه ای زموم کند

کشد انامل وی آتش از دل فولاد

حسود جاه تو صدره زرنگ و بوی هوس

بدستیاری امید بست نقش مراد

زمانه بعد حصول مراد با وی کرد

همان که بعد نظام بهشت با شداد

بباغ طبع تو جوشند طایران بهشت

چنان که فوج مگس بر دکانچه قناد

چو راز دار تو گردد زمردن شیرین

ملال راه نیابد بخاطر فرهاد

اگر صبا بمزاری برد غبار درت

کنند تهنیت از هم بزیر خاک اجساد

بر آسمان نهم ، حکمت ارفشاند پای

بجز دوبعد مبرهن نگردد از ابعاد

بذکر نام تو وقت دعا چو بر گذرد

بشارع نفسم فوج فوج از اعداد

برای رفع تقدم عجب مدان که زند

صف مآت شبیخون بلشکر آحاد

خدایگانا! دارم حکایتی بر لب

که چون مدیح تو نتواندم بلب استاد

خیال بندگیت دوش نقش می بستم

ز روی کسب شرف نی زروی استعداد

که ناگه از دراندیشه خانه شاهد عقل

که شمع خلوت اسرار مبدء است و معاد

کرشمه سنج و تبسم کنان در آمد وگفت

که عید بندگی صاحبت مبارکباد

من از تعجب این حرف دلگشا گفتم

که ای ز لطف کلام تو ملک هزل آباد

نه آسمانم و نی آفتاب و نی بهرام

کزین مطایبه کردم ز ساده لوحی شاد

تو هم زحرف تنگ مایه تر زبان نشوی

بگو که صورت این نکته از چه معنی زاد

جواب داد که این مژده را ، دلیلی نیست

که دست فطرتم آنرابطاق حصر- نهاد

همین نفس، ادب آموز قدسیان جبریل

دریچه حرم قدس را بدیده گشاد

بسوی کاتب اعمال بانگ بر زد وگفت

که ای رقمکش کردار خوب و زشت عباد

بشوی نامه عرفی که ایزد متعال

زبندگان خودش برگزید و کرد آزاد

اگر نه بندگی صاحبت بفال آمد

سبب چه بود که جبریل این ندا در داد

من از متانت برهان بشرم غوطه زدم

شکست بر رخ اندیشه رنگ استعداد

بخدمت آمدم اینک بگو ، چه مصلحت است

برآستان تو باید نشست یا استاد

گرم تو بنده شمردی زخواجگی صد شکر

وگر قبول نکردی ز بی کسی فریاد

بگوهرم مفشان آستین بیع مباد

که شب چراغ شود بی صفا زگرد کساد

بگویم از گهر خویش گرچه بی ادبیست

که در حضور هماسرکنم ستایش خاد

ز دودمان اصیلم همین گواهم بس

که شرم این سخنم خون ز چهره بیرون داد

مرا رسد که بنازم بنسبت آباء

چنانکه تا بقیامت بطبع من اولاد

اگر نه شرم جلال تو مهر لب بودی

نزادی از نفسم جز مدایح اجداد

نکرده گوهر مدحی نثار کس هرگز

گهر شناس ضمیرم که گنج ریز افتاد

کلید جاه تو یارب چه تیز دندانست

که مهر گنج طبیعت شکست و قفل گشاد

بگیر تحفه نظمی که زاده از طبعم

در او بسهل میندیش کاین لطیف نهاد

نه گوهر است ولی هست زاده دریا

نه جوهر است ولی هست قابل ابعاد

خدایگانا! از آنگونه سربلندم کن

که همتم بکند همسری بسبع شداد

چنان زگریه غم بازدار چشم دلم

که خنده ریز توانم گذشت بر حساد

بصد مضایقه نازی قبول می کردم

زشاهدان بهشتی سرشت حور نژاد

کنون زغاشیه بافان ریش اندوزم

کرشمه های عروسان خلخ و نوشاد

مگر زمنهی رایت شنیده ای حالم

که ریش های حریفان همیدهی بر باد

همیشه تالب الیاس و خضر سیرابست

زچشمه ای هنوزش کند سکندرباد

لب عدوی تو سیراب لیک از آن آبی

که ضربت تو چکاند ز دشنه فولاد

شمارهٔ ۹ - در تعزیت ابوالفتح و تهنیت خانخانان

زآسمان و زمین مژده ناگهان آمد

که آفتاب زمین ماه آسمان آمد

لوای فوج حکومت بقبله گاه رسید

همای اوج سعادت بآشیان آمد

دوجنبش است که از غایت جلالت قدر

لباب جمله تواریخ درجهان آمد

نخست هجرت سلطان دین که از کعبه

سوی مدینه بتکمیل انس و جان آمد

دوم مراجعت فخر دهر و مر کز ملک

بتختگاه شهنشاه کامران آمد

بحد مملکت شاه رفت و عالم گفت

که صدر مسند دنیا بآسمان آمد

چوباز گشت زاقصای ملک دوران گفت

که روزگار بسر رفته در میان آمد

سپهر گفت بهل مدح روزگار و بگو

که آفتاب سوی ناف آسمان آمد

جهان بگفت که نی نی بگو که جان جهان

بلب رسید و دگر در تن جهان آمد

من این شنیدم وگفتم که گر غرض مدح است

همین نه بس که بگویی خدایگان آمد

بگو خلاصه این عصر خانخان است

که خاکبوس شهنشاه انس و جان آمد

بهر قدم که همی زد زمین، زمان را گفت

که بختم آمد و فرخنده و جوان آمد

بهر دیار که آمد زمان ، زمین را گفت

که تاجم آمد و بر فرق فرقدان آمد

درون دایره آسمان زآمدنش

بعرش و فرش بگویم که آسمان آمد

زهی بلندی نامت که تاج و تارک نظم

چو ویحک و زهی و حبذا و هان آمد

بیا بیا که زاقبالت ای بهشت نهم

زمانه برتر از امید کامران آمد

اگر هوای چمن داشت نوبهار رسید

وگر امید ثمر داشت بوستان آمد

قلم بنان توسنجیده و نه فلک را گفت

خوشا هلال که هم شکل این بنان آمد

فلک عنان تو بوسید و شش جهت راگفت

خوشا زمانه که در تحت این عنان آمد

حریم روضه جاه ترا بود چمنی

که آفتاب در او شکل اقحوان آمد

تویی که در ازل اندیشه ات بفکر قضا

گذشت بر اثرش امرکن فکان آمد

مگر ثنای تو از طبع میکند شبگیر

که گوش بر در دروازه دهان آمد

مگر دعای تو جوشد زدل که حسن قبول

شکافت برقع و تا سر حد زبان آمد

فلک بلجه هستی بعکس فرمانت

دو غوطه زد بته عمر جاودان آمد

امید ابر اثر نقش پای احسانت

دو گام زد بسر گنج شایگان آمد

زعجز دم زدم اندیشه لب گزید و بگفت

که راز سینه اندیشه بر زبان آمد

فلک بمدح تو دوشینه کرد تحریکم

چنانکه نطق بنزدیک آستان آمد

خدایگانا راز دلم تو میدانی

چه گویمت که دلم چون زغم گران آمد

چه احتیاج که گویم که رفت و عرفی را

چه برسر از هوس مرگ ناگهان آمد

در این مصیبت عظمی که دهر سنگین دل

ز گریه هر سر موچشم خونفشان آمد

چنان فریفت مرا گریه های روحانی

که چشم از هوس قطره ای بجان آمد

که رهبرش بعدم شد که مرگ در مرگش

سیاه پوش تر از عمر جاودان آمد

برفت و لطف تو بر من گذاشت وین بدلی است

بنزد عقل که تاوان آن زیان آمد

ولی بنسبت اوصاف وحدت ارواح

همان که رفت بنزدیک من همان آمد

توآگهی که مرا از غروب آن خورشید

چه گنجهای سعادت زیان جان آمد

من آگهم که گر آن شب چراغ گم کردم

چه گوهرم بتلافی آن زیان آمد

بهار باغ مرا گر قضا بجنت برد

بهار باغ بهشتم ببوستان آمد

هرآن عروس که در نوحه شد زحجله نطق

ز راه تهنیت اینک به آستان آمد

همیشه تا رسد از آسمان بگوش اینقول

که عهد دولت بهمان شد و فلان آمد

ز دوره تو نکو باد آسمان تا حشر

که دور حشمت این رفت و دور آن آمد

شمارهٔ ۱۰ - در مدح حکیم ابوالفتح

صاحبا عید بر تو میمون باد

عید نیز از رخت همایون باد

هر متاعی که ملک تهنیت است

نزد روز و شب تو مرهون باد

آستانت پناه دورانست

آستینت، کلاه گردون باد

امتناع حصول شوکت تو

نشتر سینه فریدون باد

انقطاع حیات دشمن تو

جوهر دشنه شبیخون باد

هر شرابی که در خم انشاست

بلب خامه تو مقرون باد

هر شرابی که در جهان عطاست

از نم خامه تو جیحون باد

علم برفطنت تومفتون است

لوح محفوظ نیز مفتون باد

صورت از بینش تو ممنون است

عقل فعال نیز ممنون باد

شستشوی لباس گیتی را

عدل نزهتگر تو صابون باد

خاندان رموز عیسی را

کلک دانشور تو خاتون باد

دوره روزگار دولت تو

جسم و جان با دو لفظ و مضمون باد

فتنه و حادثات دشمن تو

زخم و خون باد و خواب وافیون باد

لاشه حاسدت بعهد حیات

طعمه کرکسان گردون باد

مضجع دشمنت بشرط وفات

صدر ایوان ربع مسکون باد

گرنه ظل توابره اش باشد

قاقم صبح شبه اکسون باد

خون سردی که بر تو جوش زند

از عروق وجود بیرون باد

روح خصمت که زنده در گور است

در ته پای فتنه مدفون باد

آز را دست از سخاوت تو

در گریبان گنج قارون باد

وعده روزگار همت تو

دلش از عمر کوتهی خون باد

ذات پاکت که والی علم است

باج گیر از کمال ذوالنون باد

اسم فردت که میر ابوالفتح است

تاج بخش کلام موزون باد

در تماشای حسن دولت تو

لیلی روزگار مجنون باد

در دیار وجود دشمن تو

عافیت را مزاج طاعون باد

مهر و ماهت بجای لعل و گهر

سوده اندر میان معجون باد

دشمنت خسته باد کو بعبث

جادوی بابلش در افسون باد

حاسدت در مصیبت طالع

تا بمژگان نشسته در خون باد

مطربی را که دشنه مضراب است

سینه دشمن تو قانون باد

عرفی است اینکه سحر می سنجد

نخل تحسینش از تو موزون باد

هر کجا ابر فطرتش بارد

قطره محسود در مکنون باد

هوس تکیه گاه دانش او

خسک بستر فلاطون باد

آفرین باد بر طبیعت او

روی فیض تو نیز گلگون باد

داورا دولتی که لازم تست

می ندانم که گویمش چون باد

گر قدر ، میتواندش افزود

تا حد امتناع افزون باد

ور همین است حد افزایش

جاودان با عیار اکنون باد

گر نخیزد فلک به طاعت تو

کاف کن منفصل تر از نون باد

ختم کردم به این دعا که سرت

سایه پرورد لطف بی‌چون باد

شمارهٔ ۱۱ - در وصف کشمیر

هر سوخته جانی که به کشمیر درآید

گر مرغ کباب است که با بال پر آید

بنگر که زفیضش بشود گوهر یکتا

جاییکه خزف گر رود آنجا گهر آید

وآنگه بچنین فصل که در ساحت گلزار

از لطف هوا چاشت نسیم سحر آید

از بلبل خاموش دل باغ گرفته است

او را چه گنه محمل گل دیر ترآمد

گل هم چه کند باد صبا خواست که عرفی

آید سوی کشمیر وگلش بر اثر آید

گوهفته ای از شاهد گل حجله تهی باش

تا بلبل شیراز در این باغ در آید

نشکفته گل اما بمثل بر رگ شاخی

گر پایه نهم خون گلم تا کمر آید

وقت است که کل برفکند پرده زرخ باز

زآنسان که زفانوس چراغی بدر آید

مهتاب گل از هم بشکافد قصب شاخ

وز لمعه او سیب قمر لعل تر آید

فردوس بدروازه کشمیر رسیده است

کو مدعیی گر نگرنده است درآید

زیبایی کشمیر گرش باعث عشوه ست

من میخرم ار زال فلک عشوه گر آید

این سبزه و این چشمه و این لاله و این گل

آن شاخه ندارد که بگفتار در آید

آن چشمه که رضوان چو رود تشنه بسویش

کوثر بسرش تیزتر و تشنه تر آید

آن لاله که هنگام تراشیدن خارا

از رخنه سنگ و دهن تیشه برآید

در چاشت که از شبنم گل گرد فشانست

آن باد که در هند گرآید جگر آید

تا رنگ گلی نشکفد از تابش خورشید

حربا نکند میل که خورشید برآید

از بسکه کند جذب رطوبت خطرش نیست

گر ساغر چینی ز هوا بر حجر آید

حاجت بدوزخم ارفتدش قطع محال است

گر سنگدلی مایل قطع شجر آید

زن کز مدد نشو و نما، زخم نخستین

مصمت شده تا زخم دگر بر اثر آید

کشمیر بهشتی است فریبنده که شبلی

آید چو در او، صومعه بروی سقر آید

طاووس مثالی که نیفشاند پر و بال

هر لمحه برنگ دگر اندر نظر آید

زیبنده عروسی که نیفزوده جمالش

هر دم بنظر خوشتر و شاداب تر آید

هر لحظه که شاداب و ترش بینم ، گویم

بگشای بغل بو که در آغوش درآید

یاد از روش خود کنم و بزم خداوند

هر گه که صبا از چمنش جلوه گر آید

چون بوی گل آید کنم از انجمنش یاد

تا نگهت گل مایه صد درد سرآید

هر گه که بعزم سفر از شوق تو عرفی

آید بوداع وی و با چشم تر آید

زاری کند از شش جهت آغاز که مشتاب

کین فصل و سه فصل دگرم بر اثر آید

لیک از همه خلدست که بی طوف جنانت

چندان نکند مکث که وقت ثمر آید

کشمیر بر او واله او واله کشمیر

اما نه چنان کش بدل از دیده در آید

کارش همه انباشتن چشمه گریه است

هرگاه که سیمای تو در اندر نظر آید

ترسد که در این خاک چو از شوق تو گیرد

خون جگرش گل شود آنگه بدر آید

از بسکه ملایم صفت افتاده هوایش

بیم است که آه سحرش بی اثر آید

حکم تواش آورد بکشمیر و گرنه

کی از سر آن خاک بخاک دگر آید

می آید و می سوزد از این رشک که کشمیر

چون یافت که آید به کجا بر اثر آید

شمارهٔ ۱۲ - درشکایت از وضع زمان

سری در عهد ما سامان ندارد

کسی کو آب دارد نان ندارد

منادی میزند در شش جهت بانگ

که درد مفلسی درمان ندارد

بشیرینی سخاوت جان بود لیک

کسی کو زر ندارد جان ندارد

چنان عام است بی آبی در این عهد

که بهرام آب در پیکان ندارد

ز قحط نان بمهمانی عیسی

بجز یک نان فلک در خوان ندارد

هنر در نان کجا یابد که عیسی

بگردون رفت و جز یک نان ندارد

مجو لؤلؤ که از بس تنگدستی

خزف هم در صدف عمان ندارد

حدیثم از زبان دیگران است

ز من این گفتگو امکان ندارد

چنان از بی زری شاد است عرفی

که پنداری بزر ایمان ندارد

همه این تنگ عیشی ها زفسق است

و گرنه بذل حق پایان ندارد

غلط شد راه نعمت خانه ورنه

نعیم حق در و دربان ندارد

نیابی هیچ شیخ پاکدامن

که داغ فسق در تنبان ندارد

کدامین ساده زن بر فعل یابی

که بر سر چادر دامان ندارد

چنان بر خضر بوی می گذر بست

که ره در چشمه حیوان ندارد

چنان گرمند در عصیان که دوزخ

غم بیکاری شیطان ندارد

عمل این وانگهی لب نغمه پرداز

که مسکین این ندارد ، آن ندارد

مکافات عمل ارزاق خلق است

هوای نفس قوت جان ندارد

چرا دستی نگهدارد زمانه

که گر دل بشکند تاوان ندارد

بدریا در مشو کامروز از آشوب

جهان یک قطره بی طوفان ندارد

بیابان طی مکن کش هر بن خار

کم از صد غول سرگردان ندارد

بیابان چیست؟آن عهد دگر بود

کدامین شهر غولستان ندارد

ز نافرمانی و ناشکری خلق

هزاران عید ، یک قربان ندارد

کسی کز بیم حق نعمت شناس است

بدست از شکر جز دستان ندارد

لبی در شکر جنباند، نداند

که منعم نعمت ارزان ندارد

معاصی باعث خذلان روح است

در این معنی کسی کتمان ندارد

بیاید ترک این اعمال زنهار

که روح آسایش از خذلان ندارد

کسی کو داند و مغلوب نفس است

زمردم عیب خود پنهان ندارد

که دشمن چون بطعنش لب گشاید

همان نفسش ز کبر انسان ندارد

کسی کو داند و ترکش تواند

ولی آهنگ ترک آن ندارد

اگرمؤمن بود زنجیر و قلاب

و گر کافر به بت ایمان ندارد

کسی کو ترک گیرد گر بداند

همانا، ایزدش، حیران ندارد

کسی کو نه بداند نه تواند

بمعشوق ازل ، پیمان ندارد

همین گفتن نکو آید زعرفی

نکو بشنو که گوش آن ندارد

شمارهٔ ۱۳ - در مدح حکیم ابوالفتح

داورا! سال نوت محفل طراز سور باد

تهنیت گویان عامت قیصر و فغفور باد

تا ازل سال کهن برگشته بهر تهنیت

جملگی در ساحت سال نوت محصور باد

از در دروازه نوروز تا میدان عید

هم چنین آرایش بازار عمرت سور باد

میرابوالفتح آفتاب اوج عزت نام توست

این مبارک نام یارب تا ابد مذکور باد

گفت رای صائبت صنعت نگار عالمم

آسمان گفت آفتاب من ترا ، مزدور باد

دولتت در باغ عالم گفت شهلا نرگسم

زهره گفتا چشم من چون چشم تو مخمور باد

هر معمائی کش افزایش بود مصداق اسم

در میان کودکان دولتت مشهور باد

هر لغت کاندیشه یابد بهر مفهوم ابد

جمله بر عنوان لوح هستیت مسطور باد

در سماعند از صریر خامه ات اسرار غیب

حشر و نشر لفظ و معنی ازدم این صور باد

دولتت بر دشمنان نیش است و بر احباب نوش

نوش و نیش هر دوکون از فیض این زنبور باد

نه فلک محصور باد اندر حصار دولتت

نی غلط گفتم فضای لامکان محصور باد

شاخ تا کی کش بود بخت بلندت باغبان

طارم گردون شکن زان شاخه انگور باد

قبضه شمشیر کینت دستگاه آفت است

سایه شمشاد رایت چشمه سار نور باد

عالم عیشت که تا تطبیق شرع آید قدیم

آسمان او بهشت و زهره او حور باد

عالمی هست ار جز این عالم که او را ناظم است

هم ترا با ناظمش عدل ترا مزدور باد

بهر اخذ نعمت تسخیر عالم بردرت

دامن دریوزه بر کف سایه باد و نور باد

گر قضا خود را شمارد دستیار حکم تو

جای تعزیر است اما گویمش معذور باد

در محیط عشق موسایی که موجش دائم است

لجه قرب ترا هر موج ، کوه طور باد

عشقت از بازیچه در بزمی اگر مستی کند

شیشه می را شکستن برسر فغفور باد

مدح لایق مشکل است اما بملک مدح تو

رایت اندیشه روح القدس منصور باد

چون دعای شاعرانه نیست عرفی بی اثر

ساده گویی کن بگو هستیت نامحصور باد

شمارهٔ ۱۴ - ترجمه الشوق در ستایش مولای متقیان علی علیه السلام

جهان بگشتم و دردا به هیچ شهر و دیار

نیافتم که فروشند بخت در بازار

کفن بیاور و تابوت و جامه نیلی کن

که روزگار طبیب است و عافیت بیمار

مرا زمانه طناز دست بسته و تیغ

زند به فرقم و گوید که هان سری می‌خار

زمانه مرد مصاف است و من ز ساده دلی

کنم بجوشن تدبیر وهم دفع مضار

ز منجنیق فلک سنگ فتنه می‌بارد

من ابلهانه گریزم در آبگینه حصار

عجب که نشکنم این کارگاه مینایی

که شیشه خالی و من در لجاجتم ز خمار

چنین که ناله ز دل جوشد و نفس نزنم

عجب مدار گر آتش برآورم چو چنار

اگر کرشمه وصلم کشد و گر غم هجر

نه آفرین ز لبم بشوند و نه زنهار

دلم ز درد گرانمایه چون جگر ز فغان

دماغم از گله خالی چو خاطرم ز غبار

دل خراب مرا مطلبی است آیت یأس

چو زود رفتن جان پیش نیم‌کشته شکار

دلم چو رنگ زلیخا شکسته در خلوت

غمم چو تهمت یوسف دویده در بازار

ز سلک مدت عمرم که روزها دزدید

که فصل شیب و شبابم گذشت در شب تار

گل حیات من از بس که هست پژمرده

اجل نمی‌زند از ننگ بر سر دستار

ز دوستان منافق چنان رمیده دلم

که پیش روی ز الماس می کنم دیوار

برون ز صورت دیبای بالشم کس نیست

کز آستین نم اشگم بچیند از رخسار

عجوز بختم اگر زلفکان بیاراید

سفید گردد زلفین شاهدان تتار

کدام فتنه بشب سرنهاده بر بالین

که صبحدم نشد از خواب، روی من بیدار

جراحتم چو بخارد بعزم خاریدن

پلنک ناخن، گردد زمانه خونخوار

وگر طبیب دهد ناگوار دارویی

کند بشیره دندان مارنوش گوار

و گر ز بوته خاری کنم شبی بالش

بسعی زلزله در دیده‌ام خلاند خار

بصید موری اگر ناوکی بزه بندم

دهان مار کند در گزیدنم سوفار

یقین شناس که منصور از آن اناالحق زد

که وارهد ز زمانه بدستگیری دار

شب گذشته بزانو نهاده بودم سر

که اوفتاد خرد را بر این خرابه گذار

سری چنان که نیاری شنید بی سامان

غمی چنان که مبادا نصیب دیگر بار

بدید و گفت بعالم مباد چون تو کسی

جهان بخویشتن آرای و خویشتن بیزار

سری چنین همه رای صواب و بی سامان

دلی چنین همه صاف شراب و درد خمار

مرض بببن و سبب جوی و خود معالجه کن

طبیب کیست، فلاطون اگر شود بیمار

به گریه گفتمش آری طریق عقل این است

ولیک جانب انصاف خود نگه می‌دار

کسی چگونه بسامان در آورد آن سر

که چون ز زانو برداشت کوفت بر دیوار

بخنده گفت سراسیمگیت گم دارد

وگرنه هادی این ره تو بوده ای هموار

رهت نمایم و برخویشتن نهم منت

که نقدهای مرا نیست جز تو کس معیار

تهی کن از همه اندیشه خطا و بنه

بخاک مرقد کحل الجواهر ابصار

چه مرقد آن که بود در شکنجه تا بفلک

هوای منظر او از تراکم انظار

بحیرتم که چه صنعت بکار برد که کرد

بتنگنای جهان وضع این بنا معمار

که گر بقدر بلندی بیفکند سایه

محیط کون و مکان گردد آسمان کردار

کتابه اش که بود سرنوشت عالم کون

چو بوی جامه یوسف بر دزدیده غبار

زهی صفای عمارت که در تماشایش

بدیده باز نگردد نگاه از دیوار

زسقف گنبدش امسال باز می آید

هرآن صدا که کسی داده در حریمش پار

چه قدر صبح شناسند ساکنان درش

که در حوالی او شام را نبوده گذار

گرآفتاب درآید بگنبدش گویی

که در میانه فانوس شد مگس طیار

ز ذره های پریشان شعاع نور افشان

نجوم بی مدد آسمان در و سیار

غبار فرش حریمش بتاج عرش نشست

اگر زجنبش موری بلند گشت غبار

گلیست در چمن صنع شکل قبه او

که عرش داشته بردور او ، زکنگره خار

بسی نماند که خدام او درآمد و شد

کنند کنگره عرش با زمین هموار

زآستانه او طعنه های نشنوده

بپایه پایه خود عرش میکند اظهار

بگاه جوش زیارت در آستانه او

نا آسمان بته کفش گم کند دستار

فلک به پنجه خورشید از هوا گیرد

اگر عمامه ای افتد زتارک زوار

بداغ لاله توان دید یاسمن دروی

چو بسترد زسرش مهر سایه دیوار

دریچه اش بضیا دیده سهیل یمن

نشیمنش بهوا کعبه نسیم بهار

چو صبح بیضه خورشید پرورد بشکم

گرآشیانه کند بسپریش بر دیوار

رموز غیب مصور شود درو هر دم

چو خاطری که بود در تصور اسرار

ازآن زمان که فتادش نظر بشمسه او

شدآفتاب پرست آفتاب حربا وار

ندانم ای فلک انصاف می دهی یا نه

گر از هزار جفایت یکی کنم اظهار

فرونشین بدو زانو و چین برابر، وزن

بدان صفت که دغا پیشگان دعویدار

اگر صواب نگویم بگوی و شرم مکن

که آبروی مرا نیست شرم کس درکار

مرا بشوق چنین بینی از چنان مرقد

مرا بدست تهی بینی از چنین بازار

نه بال روح قدس میدهی نه پر مگس

نه سیم قلب دهی نه زر تمام عیار

ازین معامله خود منفعل مباش که تو

بمور پر دهی از پای من بری رفتار

بکاوش مژه از کور تا نجف بروم

اگر بهند بخاکم کنی و گربه تتار

ستیزه با چو تو قاهر دلیل دانش نیست

زبان گزیدم وکردم زگفته استغفار

ترحمی بکن آخر که عاجزم عاجز

نگاه کن که چه خون میچکانم از گفتار

سخن چرا نبود دردناک و خون آلود

که تا لب از ته دل میکند بریش گذار

مرا که دست بگیرد که زیر دست توام

مراکه کار گشاید که از تو خیزد کار

چه هرزه گوشدم از درد دل که شرمم باد

تو کیستی که شوی دست گیر و کارگزار

همان که شوق طوافش مرا بطوفان داد

به نیم جذبه کشاند زورطه ام بکنار

شه سریر ولایت ، علی عالی قدر

محیط عالم دانش ، جهان علم و وقار

لغت نویس خرد در صحاح همت او

بمعنی لغت اندک آورد بسیار

مثال آینه اندیشه زنگ بردارد

گرآورد بدل دشمنش بسهو گذار

برنگ دایره در حصر جود او هر دم

شود ملاقی آغاز انتهای شمار

فلک بجوهرگل گفت روز میلادش

هنوز سیر کنم یا رسید وقت قرار

ز خلق اوست که قندیل شقف بارگهش

ز نسبت دل روح القدس ندارد عار

ز فیض خنده لطفش که کیمیا اثر است

بگاه صیحه قهرش که هست صور آثار

جحیم شاخ گلی از حدیقه احسان

بهشت برگ خسی در شکنجه عصار

فتد چو سایه حلمش برآفتاب سزد

که نور ازو متعدی نگردد آینه وار

نشسته شاهد خلقش بخلوتی که بود

دریچه حرمش ناف آهوی تاتار

چو مهر رای تو در صبحدم شود طالع

شود ز فرط تهوع گلوی صبح فگار

کمان قصد ترا جذبه ای بود که اگر

زهش بگوش رسانی رسد بقبضه شکار

عبادتیکه محلی باجتهاد تو نیست

بود زسیئه محتاج تر باستغفار

زبس بعهد تو لاغر شد از ریاضت زهد

گرفت پهلوی ناهید شکل موسیقار

عمل طراز فلک در صلاح کون و فساد

اگر نهد بخلاف مصالح تو مدار

غبار صحن و سرای تو اوج هفت اورنگ

شکنج زلف سخای تو موج دریا بار

اگر نه قهر تو یاد آرد آسمان شاید

که خط منطقه اش بر میان شود زنار

شباب سدره طوبی شود بشیب بدل

چو منع نشو کنی از مجاری اشجار

ز مردمک نرسد نور تا ابد بمژه

چو بشکنی حرکت در مفاصل انظار

بهر دیار که آمد لوای عدل تو، ظلم

دهد درازی دست ستم بپای فرار

بطور عالم معنی گشوده شوق کلیم

بناز و نعمت حسن تو روزه دیدار

هنوز ناصیه آفتاب در عرق است

از آن فروغ که بر وی فشاندی از رخسار

زشرم نور جمال تو آفتاب هنوز

بهر جهت که رود هست روی بر دیوار

همه تراوش جودی و کاوش امید

همه نوازش ناموسی وگذارش عار

محیط برکف جود تو کرد ، موج فدا

سپهر برسر جاه تو کرد ، اوج نثار

غبار خشم تو آرایش کلاه خزان

شعار لطف تو افزایش جمال بهار

ز شوق کوی تو پا درگلم زعمر چه سود

هزار جان گرامی و یک قدم رفتار

چو خیمه دوره دامانم آسمان گوئی

بصد طناب فرو بسته است و صد مسمار

بگلخن آمده از روضه مانده ام محروم

که روی هندسیه بادوپای حرص فگار

ز شوق کوی تو هرجا شوم هلاک مرا

بجای سبزه قدم بر دمد زخاک مزار

نه دین بجای ، نه ایمان بسوی خویشم خوان

مگر ز شرم تو بگشایم از میان زنار

ز وعده ها که بخود کرده ام یکی اینست

که در طواف تو خواهم گریستن بسیار

نثار کوی تو دارم هزار جان و هنوز

متاع من همه دست تهی است همچو چنار

اگر زآتش شوقم شود فروغ پذیر

به سلسبیل زند غوطه مرغ آتشخوار

مرا چو دیده بود ابلقی چه اندیشم

که این کرنک هرونست و آن کهَر رهوار

چگونه پای کم آرم ز آسمان آخر

که بر در تو بود دایمش بر رفتار

بدان خدای که در شهر بند امکان نیست

متاع معرفتش نیم ذره در بازار

بجزر و مد محیط عطای او که کشد

بنیم موجه دو عالم گناه را بکنار

بکنه او که تعجب نشد گران مایه

ازین که کرد ز درکش نبی بعجر اقرار

بکلک او که نوشت و بسا که بنویسد

بر وی صفحه عالم سطور لیل و نهار

بحاذقیکه که ز داروی حکمتش گردید

شکسته رنگ خزان و شکفته روی بهار

بلطف او که زفیضش نمونه ایست بهشت

بجود اوزدیگش نمک چشی است بخار

بخشم او که همش حلم اوست شعله فشان

بکنه او که همش علم اوست آینه وار

بعشق او که بپهلوی جان نشاند درد

بشوق او که ببازوی دل فرستد کار

بسایه علم مصطفی در آن عرصه

که آفتاب شود هم علاقه دستار

بجاه او که برویش قدم گشاده نظر

بشبه او که بگردش عدم کشیده حصار

به آستین کریمش که هست گنج افشان

به آستان حریمش که هست ناصیه زار

بنعمت تو که اندازه را کند مغرول

بمدحت تو که اندیشه را کند ببمار

بسلک یازده عقدی کز آن دو لؤلؤ نور

علی است ابر مطیر و بتول دریا بار

بطایر ارنی سنج بی اثر نغمه

بلن ترانی هم ذوق مژده دیدار

بعشوه ای که زلیخا برید از او کف دست

بفتنه ای که مسیحا گزید ازو سردار

ببرقع مه کنعان که بود حسن آباد

بحجله گاه زلیخا که بود یوسف زار

به آن متاع که گوهر فروش کنعانی

بمصر برد و لباب ز حسن شد بازار

به آن دروغ که فرهاد از و شهادت یافت

به آن ترانه که منصور را کشید بدار

بناقه ای که بلیلی خیال مجنون برد

بان کرشمه که لیلی بر آن نمود نثار

به تیشه ای که بر اطراف صورت شیرین

همه کرشمه تراشید و ریخت برکهسار

بنوش نوش ندیم صبوحی مستان

بکاو کاو کلید طبیعت هشیار

بغم فروشی آسودگان شکوه طراز

بتازه رویی پژمردگان شکر گزار

برنج بازوی پر نفع کاسبان ضعیف

بچین ابروی بی وجه خواجگان کبار

بخستی که کند جذب طعمه از کف مور

بشهوتی که زند خال بوسه بر لب یار

بگوشه گیری عنقا که جوهر فعال

ندید صورت او جز بصفحه پندار

بهوشمندی آن سایه خفت نخل حیات

که دیده باز نکرد از کشاکش منشار

بعقد گوشه دستار شاعران حریص

که بی برات صله سینه ایست پرآزار

بدست همت من کز کنار گوشه گرفت

ز ننگ آنکه بدر یوره آشناست کنار

بطبع گرسنه چشم محبت اندیشه

که جز بنعمت جود تو نشکند بازار

بخاک جبهه که باد بروت عابد ازوست

بتار سبحه که صوفی ازوست در زنار

بناز حسن که بندد نقاب در خلوت

بر از عشق که آید که برهنه در بازار

بنکته گیری ناموس روستایی طبع

بلب گزیدن افسوس خویشتن بی زار

بمردمی که بود هم طویله عنقا

بمحرمی که بود هم قبیله اسرار

بگرم چشمی من در نظاره معنی

بشر مگینی من در افاده اشعار

بسنبلی که بگلزار حسن می روید

نه از میانه گلشن نه گوشه گلزار

بنافه ای که از آهوی صنع میافتد

بهر کجا نمکین تر بود ز چهره یار

بشور قمری دستان سرای یک نغمه

که درس نکته توحید می کند تکرار

بعندلیب چمن کز نوای گوناگون

لباس بوقلمون دوخت بر رخ گلزار

بدود گلخن امید و دودگاه هوس

که با دماغ منش هر دور است قرب جوار

به آفتاب مرا دو دریچه طالع

که نیست هیچگهش با زمانه ما کار

به نیم قطره شرابی که باز می ماند

پس از پیاله کشیدن بساغر از لب یار

بکان کسب که زاید بنام بذل درم

بشان نصب که دوزد بدوش عزل غیار

به آستین کلیم و دریچه مشرق

به آستان کریم و پذیره ادرار

بعرصه دادن شوق و به آب شستن یأس

بدستیاری توفیق و رنگ دادن کار

بانبساط مکان و بامتیاز جهت

باختلاط میان و باحتراز کنار

بعلت سکنات و بکوشش حرکات

بعزت حسنات و بجوشش اذکار

بتوبه و به پشیمانی دل تائب

بمستی و بپریشانی سر و دستار

بعیش زهره چنگی، بدرد ناله من

بفیض سرمه مکی، بگرد کوچه یار

بخوی فشانی شبنم ، بخود فروشی گل

بنیزه بازی سوسن ، بدشنه سازی خار

بیکه تازی وحدت بعرصه توحید

بفوج داری کثرت بمعرض آثار

بدعوت لب عابد که دوخت دلق مراد

باتش دل عاشق که سوخت لوح مزار

ببر شکفتن امروز و غنچه گشتن دی

بتوشه پختن امسال و نام بردن پار

بشیوه دانی شهر و بساده خویی ده

بنخل بندی کشت و بخوشه چینی کار

بصبح قاتم پوش و بشام اکسون باف

بصلح آب فشان و بجنگ آتش بار

بهوشمندی عدل و سیاه مستی ظلم

بتر زبانی تیغ و بسر گرانی دار

بکذب بی پدر و صدق آدمیزاده

بجهل بی اثر و عقل جبرئیل آثار

ببخل وعده تراش و قناعت عیاش

بصدق تنگ معاش و خوش آمد جرار

بناگواری نزع و بناگزیری مرگ

به بی مداری عمروبه بیوفایی یار

بهزل معرکه گیر و نفاق تو بر تو

بصبر کم سخن و شوق آتشین گفتار

بآبروی قناعت بذلت خواهش

بکامرانی فرصت بدولت دیدار

بتنگنای گریبان بوسعت دامن

بخاکساری کفش و بنخوت دستار

بداع پهلوی بیمارممتنع حرکت

بدرد زانوی جویای منقطع رفتار

بحق این همه سوگندهای صدق آمیز

که نزد علم تو حاجت نداشتم بشمار

که گر شود ره کوی تو جمله نشترخیز

کنم بمردمک دیده طی نشتر زار

رهی ز شوق سراسیمه طی کنم که قدم

بکام تیشه نهم گرستانم از سرخار

بآب مهر تو شستم گناهنامه خویش

چه غم که کاتب اعمال دارد استحضار

گدای کوچه مهرت بروزگار گناه

گرفته یاج ز سلطان ملک استغفار

نه در پناه ولای توام؟ چه غم که بود

معاصیم نه باندازه قیاس و شمار

وگر ولای تو ابلیس را شود زورق

کشد زورطه نعتش بیک نفس بکنار

شباهت تو کند آفتاب دریوزه

که آورد بضمیرم بدین وسیله گزار

هران عروس سخن کز دیار مدح تو نیست

بعشوه گر کشدم در نیاورم بکنار

مگر بدامن جود تو دست زد قلمم

که گنجش از بن ناخن دمید نرگس وار

چو کرم پیله بخود بر تند مدایح تو

بگاه طاعت ایزد چو دارمش بی کار

معلمی که تراشیده خامه طبعم

زآفتاب نهد لوح ساده ام بکنار

کجاست مانی صورت نگار تا بیند

نگارخانه ارژنگ و صورت جان دار

بچار سوی سخن نقد رایجی دارم

نه همچو ماه زر اندوده آفتاب عیار

کلام من که متاع ولایت سخن است

بروی دست صبا میرود سلیمان وار

نه انجم است فلک را؛ که همت عرفی

دمادم آب دهانش فکنده بر رخسار

از آن بعالم سفلی درآمدم که مرا

غریب دوست نهاد است و آشنا بی زار

زجهل جایزه یابم اگر هجا گویم

بعلم تاج دهم چون شوم مدیح نگار

بکام دنیویم چون زبان نمی گردد

حدیث جایزه درحشر می کنم اظهار

چو این قصیده در افواه خاص و عام افتاد

خطاب ترجمه الشوق یافت از احرار

شمارهٔ ۱۵ - درمدح حضرت رسول «ص»

سپیده دم که زدم آستین بشمع شعور

شنیدم آیت «لاتقنطوا» زعالم نور

بدل ز شاهد بزم ازل ندا آمد

که ای تمام وفا از رضای ما بس دور

زهی اطاعت حسن ادب خهی طاعت

که با اجازت ما یی زوصل ما مهجور

زیاده زین نه حلالست دوری از برما

اگر بحوصله نازی درآ، بیزم حضور

طلب بیارو مترس از متاع منع کلیم

بساط عذر میارا که نیستی معذور

اگر بچشمه مقصود دست عشوه ما

شکست ساغر امید را به سنگ فتور

نه کوتهی ز عطا بود عشق میداند

که بر کرشمه ما تنگ بود خلعت طور

تو در معامله اهبطوا متاع محز

که ناصحیح بود بیع و سعی نامشکور

در ملاطفت آشنا گشاو درآ

که آشتی طلبست «ان سعیکم مشکور»

می مشاهده ارزان وراه میکده پاک

تو در مشقت نزع از طبیعت مخمور

بیا بنوش که در مستیت شهید کنیم

که نیست قابل رحمت شهادت مستور

بیا که در طلبت بر فراز صدر سریر

بیا که بهر تو بر صفحه سرای سرور

چو عشق تو همه بینایی است شاهد وصل

چوحسن با همه آرایش است حجله سور

بکرد زمزمه این عطیه با دل من

همان اثر که باهل فنا کند دم صور

دلم بناله درآمد که هان صبوری را

زحد مبر که دراین راه کس مباد صبور

عنان فکنده جهاندم بزیر بام وصال

منزه از اثر سعی گام و سیر ستور

بدست همت طاعت درآن رها کردم

باولین قدم اسباب خلد و حور و قصور

زدم بحبل متین جوار دست ادب

بسعی بازوی دل بر شدم باوج حضور

کمال جذبه لطف آستین کشانم برد

بخلوتیکه یکی بود رنگ سایه و نور

تبارک الله از آن بزم بیزوال که بود

زنور حسن لباب، ز دوستی معمور

بسطح انجمن افتاده فرشهای لطیف

ز گونه گونه عنایت باطلس و سیقور

جماعتی بیمین و یسار مهد وصال

که هر یکی زسعادت گرفته صدمنشور

ز طعن مردم دور از سیاست آسوده

چکیده از نفس جمله نغمه منصور

دلیل دعوی منصورکایتی است مبین

بلوح ناصیه اتحادشان مسطور

پس از مشاهده جمع سروری دیدم

که بود برصف اصحاب قرب صدر صدور

جمال صدر نشینان زنور چهره او

چو انجم از اثر شاه اختران مستور

فرو شدم بتحیر که یارب این که بود

که هست صورت او زیب معنی جمهور

هنوز در دلم این معنی خجسته اثر

ز شاهراه تحیر نکرده بود عبور

که گفت شاهد تنها نشین مسند حسن

ز روی مهر که ای از ره بصیرت دور

کدام کحل که نگرفتی از هدایت ما

هنوز دیده معنیت هست عین قصور

بر آستانه ما هست گردی از ره وی

که ذره ذره او هست چشمه چشمه نور

اجازت قدم او بیار تابدهم

که هست منت از این توتیا بدیده حور

وگرنه صبورنه ای تا بگویم این آنست

که ما بروز ازل ناظریم و او منظور

بصورت آینه حسن ما، بمعنی ما

روان و صورت معنی بذات او مسرور

زآستین نرسیدی بجیب دست وجود

اگر نه گوهر او داشتی هوای ظهور

طراز صورت و معنی محمد عربی

که نطق ما بادب نام او کند مذکور

کنون که معرفتت حاصل است زود بیار

باستعانت آن کحل تحفه مقدور

بعون لطف الهی بلمحه ای گفتم

قصیده ای که بود مطلعش بدین دستور

شمارهٔ ۱۶ - تجدید مطلع

زهی لوای نبوت ز نسبتت منصور

مزاج عشق زآمیزش دلت رنجور

بنور و سایه چو امر سکون و سیر کنی

زمانه فاصله یابد میان سایه و نور

بباغ طبع تو بر اوج استفاده فیض

همای عقل طلبکار سایه عصفور

هدایت تو نماید بچشم صورت بین

هرآنچه در حرم ایزدی بود مستور

ز نور ناصیه ات ماه گر ضیا گیرد

به آفتاب دهد نسخه سنین و شهور

از آن نفس که برون داده اند گوهر تو

بگنج صنع نمانده تعلق گنجور

شعاع شعله قهر تو گرفتد بسحاب

رماد برق شود سرمه صبا و دبور

اگر چه هست مبرهن که درمسیر وجود

مؤثرند صفات اله بی مأثور

عداوت تو مبادا که از تأثر آن

مزاج حلم خداوند میشود محرور

اجل رسید چو نامت بجبهه بنویسد

خجل شود زنگه گردنش اجل از دور

ز سرکلاه حکومت بدامن تو نهاد

قضا که هست دو عالم بحکم او مجبور

که این کلاه بسرمان و گوشه برشکنش

که درد وکون تویی آمر و منم مأمور

بعهد حکم تو امر قضا چنان منسوخ

که از نزول کلام مجید حکم زبور

اگر ز روی ضمیرت نقاب برخیزد

برنگ سایه شود آفتاب چشمه نور

شها تویی که زکات بضاعت کرمت

دوکون را زگرانمایگی کند معمور

منم که کرده ام از ننگ شرکت نوعی

نصیب فرقه انسان هزارگونه قصور

ز روزگار من آثار یأس می تابد

چو حالت سنوات از مآثر مأجور

تنزل عملم گر شود نصیب ریاض

بطبع بر اثر غورگی رود انگور

ز حرص نعمت عصیان که زهر معنویست

بدون صوم کند نفس زله بند سحور

بشوی روی سیاهم ز آب احسانت

که تیرگی برد از چهره شب دیجور

بس است صاحب اعمال ناسزا بودن

چه احتیاج که کس جاودان بود مقهور

نعوذ بالله اگر روز حشر طی نکند

شفاعت تو عمل نامه اناث و ذکور

ز شرم کثرت عصیان من برعشه فتد

حسابگاه قیامت چو ارض نیشابور

دم سؤال که از تاب انفعال شود

نفس شکسته گلو از زمانه مغرور

امید هست که مهر لب سؤال شود

عنایتت که چو عصیان ماست نامحصور

اگر به پنجه خورشید دل بیفشارم

بجای خون زمشامش چکدشب دیجور

وفا نمیکند امید مغفرت با یأس

نه ز آنکه عفو الهی نساردم مغفور

ز طول معصیت استغفرالله اندیشم

که گرد قصر نشیند بذیل عفو غفور

همین بس است اگر ناجیم اگر مغضوب

که با ولای تو فردا همی شوم محشور

بعون نعمت عشق تو فارغم ز نعیم

نه جوی شیر شناسم نه طارم انگور

ز عود مهر وگلاب وفاست عنصر من

اگر برفتن دوزخ همی شوم مأمور

ببزم جنتیان انجمن طراز بهشت

ز دود آتش دوزخ برد بخار بخور

ز کوه مهر تو حاشا اگر دهم بطباع

کند بباده تبسم طبیعت کافور

محبت تو ندارد بسینه ام داغی

که هست سوده الماس و معنی ناسور

تویی که کرده ضمیرت ز روی شاهد عقل

به آستین هدایت غبار غفلت دور

ز مستی می تلخ حمایتت در چین

بسی پیاله شکستند بر سر فغفور

اگر ز نشئه طبعم اثر بباغ رسد

سبوی می دمد از جای دانه انگور

منم که از اثر حسن طبع من قلمی است

که بر صحیفه کند رازهای دل مستور

سزد که بی اثر رنگ و بی تحرک دست

بروی صفحه نگارد مثال صورت حور

برون کنند ملایک سر از دریچه عرش

دمی که شاهد طبعم کند بسدره عبور

بیک لباس نگنجد بجوهر اول

ز ازدحام معانی ز کبریای شعور

بخوان بر اهل فناشعر من ضرورت نیست

که منت دم عیسی کشند یا دم صور

حسود جاه تو بادا از شاهد مقصود

چو دست جود تو او وصل آستین مهجور

شبی ز دولت رؤیای افتخار رسل

علم بعرش زدم در میان خواب و شعور

خمیر مایه این سر قصیده آن رؤیاست

که شاخ و برگ فزودش زبان من چو طیور

کسی گمان نبرد کز برای زینت شعر

بر اصل خواب فزودم که نیست این منظور

لذیذ بود حکایت درازتر گفتم

چنانکه حرف عصا گفت موسی اندر طور

همیشه تا جگر خونچکان گمراهان

بود ز نشتر شرم آشیانه زنبور

خرابه دل مجروح امتان تو باد

ز نوشد روی الطاف شاملت معمور

شمارهٔ ۱۷ - در مدح خان خانان

تابازم از وصال جدا کرد روزگار

با روزگار شوق چه‌ها کرد روزگار

آن دست را که بر نفکندی حجاب وصل

بند قبای هجر گشا کرد روزگار

آن جنس های فتنه که در شهر غم خرید

قحط متاع بود ، عطا کرد روزگار

آن چشمه های زهر که در باغ فتنه بود

درکار بیخ مهر گیا کرد روزگار

چون من ستم خری سر بازار او نداشت

زودم فروخت حیف خطا کرد روزگار

دردم بکشوریکه عنان اثر فکند

بیمار را بمرگ دوا کرد روزگار

از بوی تلخ ، سوخت دماغ امید و یأس

زهری که در پیاله ما کرد روزگار

در بزم ما زشعبه و آوازه ملال

هر نغمه ای که داشت ادا کرد روزگار

ای دل کلاه کج نه و بر یأس تکیه زن

کت جامه امید قبا کرد روزگار

ای دل پیاله درکش و مستی زیاده کن

کت زهر هجر تشنه فزا کرد روزگار

آن دست را که رو ننمودی به آستین

دامان سعی گیر دعا کرد روزگار

آن مست را که بوسه ندادی بدست وصل

در پای مژده میر صبا کرد روزگار

هر وعده جفا که بکونین کرده بود

با ما ز روی مهر وفا کرد روزگار

هر ناوکی که زد بشهیدان کربلا

زخمش نثار سینه ما کرد روزگار

درج امید و گنج دعا را گهر نماند

دست دلم بجیب رضا کرد روزگار

عرفی بحیرتیم که بی نسبت گناه

ما را اسیر تیغ جفا کرد روزگار

آخر نه در حمایت الطاف داوریم

ظلمی چنین صریح چرا کرد روزگار

ما را مگر زجمله اعدای او شمرد

وین ظلم بر سبیل جزا کرد روزگار

فرزانه خانخانان کز فر دولتش

خجلت نصیب ظل هما کرد روزگار

در هر کجا مبارز عدلش کمر ببست

تیغ از میان حادثه وا کرد روزگار

از آرزوی سایه ایوان رفعتش

تعمیر ارتفاع ثنا کرد روزگار

هم روزنامه دار نصیب حسود وی

فتوی نویس خوف و رجا کرد روزگار

هم چهره مسا و صباح حسود وی

اندوده صباح و مسا کرد روزگار

ای عدل پروری که بحکم عتاب تو

اجال را برید فنا کرد روزگار

در روزگار قهر تو معموره ای که ساخت

در تحت ظل جغد بنا کرد روزگار

در آفتاب لطف تو رنگ زریر را

بالانشین رنگ حنا کرد روزگار

با التفات عام تو گرد کساد را

آرایش متاع دعا کرد روزگار

میخواست تحفه تو کند باغ خلد را

از روی همت تو حیا کرد روزگار

گلزار وصل شاهد عمرت بدست کرد

بربخت خود چه پایه ثنا کرد روزگار

شکل محبت تو ز چشمش نمیرود

از بس نطر به آینه ها کرد روزگار

با ازدحام جاه تو زآنسوی لا مکان

تاکید بر عموم ملا کرد روزگار

برهان دهر سوز عتاب تو میگذشت

تسلیم در ثبوت خلا کرد روزگار

صیت افاضت تو بشهری که ره نیافت

خاشاک در دهان صبا کرد روزگار

امرت بمصلحت قدمی گر بسنگ زد

دستار در گلوی قضا کرد روزگار

فرزانه داورا؛ نفسی گوش کن ز لطف

تا بشمرد رهی که چها کرد روزگار

آورد روی بندگی مابدلبری

ما را درم خرید بلا کرد روزگار

شوخی که با وجود وی از بیم فرقتش

از بهر جان خویش دعا کرد روزگار

در مصر حسن تو نستانند رایگان

کنعان صدف دری که بها کرد روزگار

عمری کرشمه اش بشکست دلم گماشت

اما بر آن کرشمه جفا کرد روزگار

آمیزشی چو شیر و شکر داد عاقبت

ما را ز هم بحیله جدا کرد روزگار

هم روزگار داغ شود گر بیان کنم

آنها که در میانه ما کرد روزگار

گفتم چنان مکن که شکایت برم بچرخ

خندید و خیل فتنه دو تا کرد روزگار

چون گفتمش که شکوه بداور همی برم

آغاز عجز کرد و ابا کرد روزگار

چون فتنه های رفته شمردم بدامنش

شرمنده گشت و وعده وفا کرد روزگار

گفتم بقای دوستیت نیست باورم

عدل ترا ضمان بقا کرد روزگار

هر فتنه ای که باز نمودم که این مکن

صوت نعم قرین صدا کرد روزگار

هر مطلبی که پیش گرفتم که این برآر

بنیاد جمع برگ و نوا کرد روزگار

القصه نام داور ایام چون شنید

صد عجز،بهر صلح و صفا کرد روزگار

عرفی دعای داور ما کن که نام او

بشنود و حاجت تو روا کرد روزگار

تا در زمان خاک نشینان ملک یاس

گویند جور کرد و جفا کرد روزگار

آوازه دیار مرادت جز این مباد

کاینک هزار قصر بنا کرد روزگار

شمارهٔ ۱۸ - درثنا وستایش

آمد آشفته بخوابم شبی آن مایه ناز

بروش مهر فزاو بنگه صبر گداز

وه چه شب، سرمه آهوی غزالان ختن

وه چه شب ، وسمه ابروی عروسان طراز

خواب نی زاویه داد در او والی حسن

خواب نی آینه صورت او معنی ناز

چه پریچهره نگاری که ندارد مثلش

در پس پرده فطرت فلک لعبت باز

خواب را شب همه شب دیده بپایی سودم

که برویم دراین واقعه را ساخته باز

دیدم القصه که خوش گرم عنان است روان

سودم اندر قدمش چهره بصد عجز و نیاز

گفتم ای عربده جو چیست گناهم که دگر

بتعرض همه خشمی ،بتغافل همه ناز

گفت این خود نه گناهست که ساکت شده ای

از ثنا گستری شاه سریر اعجاز

منفعل گشتم و فی الحال بوادی مدیح

مرکب طبع جهاندم بهوای تک و تاز

ره نبردم بسر کشور معنی هر چند

که درآن بادیه راندم به نشیب و بفراز

گریه آلود فتادم دگر اندر قدمش

گفتم ای مایه آرام دل اهل نیاز

ازجبین چین بگشا تا دل من جمع شود

که سراسیمه کند مرغ خیالم پرواز

این سخن در دلش از درد اثر کرد و سرم

برگرفت از قدم خویش و بلطف آمد باز

بی حجابانه زدم بوسه بدستش از شوق

گفتم اکنون ده اجازت که شوم وحی طراز

درثنای شه کونین امام ثقلین

که بود لمعه برق غضبش کفر گداز

آنکه گرافعی رمحش رود اندر ته خاک

دل محمود برون آورد از زلف ایاز

آنکه گر رخش برافلاک جهاند گردد

پشت شیر فلک از نقش سمش سینه باز

آنکه چون درکنف چتر همایون آثار

همعنان ظفر از راه غزا گردد باز

زهره گیسو بگشاید که شود گردفشان

از رکابش که پذیرفته غبار از تک و تاز

فتح گوید چه کنی چشم من است این نه رکاب

سرمه چشم جهان بین مرا پاک مساز

عرش را گفت فلک مسند جاه وی و عقل

گفت هیهات یقین شد که نه ای محرم راز

مسند جاه وی آرایش آن بارگهست

که بساطش بری از ننگ نشیب است و فراز

شعله خاطر او را چه شرر چشمه مهر

گریه خامه او را چه اثر خنده راز

در جوار حرمش عرش مشرف بسجود

در دیار کرمش جود موظف بنیاز

ایکه از نشئه افسانه عدل تو بخواب

فتنه چون زلف دلارام کشد پای دراز

زاحتساب تو پی دوختن دلق ورع

زهره در سوزن عیسی کشد ابریشم ساز

تابدار نیز رایت ز زمین مرغان را

سایه برجبهه خورشید فتد در پرواز

احتساب تو اگر عارض نهی افروزد

ای سرا پرده عصمت ز تو بازینت و ساز

زخمه هر چند که انگشت زند بر لب تار

نغمه از بیم نیارد که برآرد آواز

عقل کل نسبت حکمت بقضا کرد و کنون

رود اندیشه که ناگه شمرندش طناز

هر حدیثی که رضایت بسماعش نبود

از در گوش سراسیمه بلب گردد باز

نیر رای تو چون عرض کند لمعه نور

خیر جود تو چون بخش کند نعمت و ناز

چه کند گر نکند مهر نهان رخ بکسوف

چه کند گر نکند حور در روضه فراز

چون برافراشت قضا رایت عدل تو زبیم

فتنه برتافت عنان تا بعدم گردد باز

آسمان بانگ بر اوزد که کجا خواهی رفت

نقد جان برکف تسلیم نه و هرزه متاز

داورا طبع من آن روضه فیض است که هست

شجر او همه سحر و ثمر او اعجاز

نامه ام داده نشان از چمن گلشن وحی

خامه ام کرده زبان در دهن شاهد راز

جوهر طبع من از وصف کمالت روشن

گوهر نظم من از نسبت ذاتت ممتاز

خصم و طرز سخن من؟ بچه فهم و بچه درک

غیر و نظم گهر من؟بچه برگ و بچه ساز

معنی از خامه من گاه روش میبارد

چون ز رفتار بتان فتنه گه جلوه و ناز

نو عروسی نبود درتتق فکرت من

که نه از زیور مدح تو بود چهره طراز

اعتبار صدف از نسبت در است ولی

انوری گرز «ابیورد» منم از شیراز

کنم از مائده معنویش مهمانی

از رقی گربسر خوان وجود آید باز

عرفی این طرز سخن حد تو نبود لیکن

مدحت شاه زبان تو چنین کرد دراز

ناگهی رو بفراز آرد و گاهی بنشیب

بهر احداث حوادث فلک دایره ساز

پیکر خصم ترا خاک برد سربنشیب

دشمن جاه ترا دار کند رو بفراز

شمارهٔ ۱۹ - در مدح جلال الدین اکبرشاه

کجا بحسن بود با تو همعنان نرگس

تو چشم عالمی و چشم بوستان نرگس

بعشوه باج گرفتی زبوستان افروز

اگر چو چشم تو بودی کرشمه دان نرگس

فتاد چشم تو بیمار و ترک عشوه گرفت

زپشت پای بر آرد سراین زمان نرگس

خمار مستی خود را بغمزه تو فروخت

دگر نماند متاعیش در دکان نرگس

نهاد چشم تو مسند به پیشگاه بهشت

اگر بزیر نگین یافت بوستان نرگس

نکرده جرمی و از شرم بر زمین بیند

ازین صفت شده مقبول مردمان نرگس

بعالم آمده خسرو ترنج زر بر کف

ز جهل نامش کردند سادگان نرگس

گهی شراب ، گهی شربت بنفشه خورد

ز جام لاله که شوخ است و ناتوان نرگس

بحسن لیلی باغ است لیک مجنون وار

نهاده بر سر هر موی آشیان نرگس

عروس حجله باغ است و از حریر سپید

کشیده مقنعه برگرد روی از آن نرگس

زبان طعنه سوسن زکام چون نکشد

اگر نه روی چمن دیده در میان نرگس

زلاله کرد بظاهر قبول دعوی حسن

ولی نهان زده چشمک به ارغوان نرگس

بجای خون خورشش در رحم مگر میبود

که مست شد متولد ببوستان نرگس

زبسکه نیست بخویش اعتمادش از مستی

نهاده در بغل لاله سرمه دان نرگس

برای طفل بنفشه ز غنچه سیراب

فروگذاشته پستان چو دایگان نرگس

چمن ز سایه سنبل هزار شب دارد

اگر چه ساخته خورشید را عیان نرگس

کشد زهر سر مو شعله لیک این عجب است

که بی فتیله بود شمع بوستان نرگس

فراسیاب چمن راست بهر جنگ خزان

سمند باد وزره سبزه و سنان نرگس

لباس خضر بپوشید و طاس بازی کرد

ز شیخکان مشعبد دهد نشان نرگس

سحر که دیده گردون بشش جهت باز است

کند بشعبده تقلید آسمان نرگس

کسی ندیده بعالم قماش نور افشان

مگر گرفته زبر جیس طیلسان نرگس

چو غنچه کیسه پر از زرکن ای چمن که دگر

رساند بر در دروازه کاروان نرگس

مگر بدامن احسان شاه زد پنجه

که گنج سیم وزرش رویداز بنان نرگس

خیال کجرویش سایه بر دماغ افکند

کش اوفتاد ز سر مغز در دهان نرگس

مگر ز نعمت خلقش بهار خوان آراست

که چشم دوخته برصحن بوستان نرگس

ز بسکه حور و ملک دیده بر درش سودند

سزد که رویدش از خاک آستان نرگس

اگر بخواب ببیند جمال رفعت او

کلاه گوشه رساند به آسمان نرگس

صبا زحاجب او نرخ سرمه می پرسد

مگر بخاک درش دوخت دیدگان نرگس

اگر بصحن چمن فی المثل شجاعت او

دهد نهیب که هین یاسمین و هان نرگس

چو عکس لاله زند یاسمین در آب آتش

چو شاخ بید کشد خنجر از میان نرگس

بصحن باغ زگنجینه امانت او

بدوش دیده کشد گنج شایگان نرگس

اگر بدست کند گرد راه او بنهد

دکان سرمه فروشی زدیدگان نرگس

اگر بنامیه عنفش تسلط آموزد

بدست قوس قزح بشکند کمان نرگس

سیادت تو جهان را برنگ و بو دارد

زخستگی است چنین خرم و جوان نرگس

کنند سجده برش سرکشان باغ اگر

نشان دهی که نچیند کسی فلان نرگس

نجوم ثابت و سیار بر تو افشانند

اگر هوس کنی از باغ آسمان نرگس

دوچشم خویش بناخن برآورد رضوان

اگر طلب کنی از روضه جنان نرگس

زبحر دست تو جدول مگر بریده که هست

بجای آب ز فواره زرفشان نرگس

اگر ز لذت مدح تو آگهی یابد

بجای چشم برون آورد زبان نرگس

ز باغ لطف تو گلها دمد که برچیند

فضاله چین ز کران سوسن از میان نرگس

چنان هوای تو بگرفت پای تا بسرش

که جای مغز نماندش در استخوان نرگس

نعیم وجود تو مخصوص جنس حیوان نیست

ز پای تا بسر آمد شکم از آن نرگس

شمایل تو نویسد بنورسان چمن

زبان کلکش از آن گشت گلفشان نرگس

مبارزان ترا زاشتیاق چهره وچشم

ز تیغ لاله برون آید از سنان نرگس

نظر ببخت حسودت گشاد از آنرو یافت

سپیدی مژه در بدو عنفوان نرگس

دیار خلق تو بی فضله آنچنان که خرند

برای هیزم گلخن ز باغبان نرگس

بدون فیض تو بینا کجا شود هر چند

ز بوی جامه یوسف دهد نشان نرگس

زدیش برسر دستار وزین خیال گذشت

که سر بر آورد از جیب آسمان نرگس

ز باغ مدح تو دوشیزگان خاطر من

بسر زدند زشوخی یکان یکان نرگس

سزد که دیر بخدام روضه تو رسد

که کرده دامن هر بیت را گران نرگس

چو مجلس تو زگلهای چینیش ننگ است

بدامن از چه کنند این بهشتیان نرگس

بر این چمن نظری کن که از میانه او

دمیده سنبل و ریحان و از کران نرگس

تبارک الله ازین باغ دلگشا که در او

بچار فصل بود تازه و جوان نرگس

نسیم نسبت مدحت گشاد غنچه او

وگرنه چون رهد از آفت خزان نرگس

زبسکه داشت زخلقت امید عفو و عطا

بشهر مدح تو آورده کاروان نرگس

ببزم مدح تو مهمان بود ولی ز ادب

صف نعال گزیند چو میزیان نرگس

ز فیض نسبت مدح تو تاجداری یافت

ز پشت پای بر آرد سراین زمان نرگس

ببین که از چمن طبع من بمجلس تو

چگونه گشت ز دنبال هم روان نرگس

نهند گوش ملایک به جای نرگسدان

ز باغ طبع چو بخشم به عرشیان نرگس

شمارهٔ ۲۰ - درستایش حضرت امیر علیه السلام

این بارگاه کیست که گویند بی هراس

کای اوج عرش سطح حضیض ترا مماس

منقار بند کرده ز سستی هزار جا

تا اولین دریچه آن طایر قیاس

آورده گوشوار مرصع بهدیه عرش

کز وی علوشان بستاند بالتماس

نی سایه اش لباس ببر کرده از علو

نی کرده نور مهر زر اندودیش لباس

از بسکه نور بارد ازو در حوالیش

خورشید روشنی کند از سایه اقتباس

گر بشنود نسیم هوای حریم او

بر مغز نوبهار هجوم آورد عطاس

گفت آسمان مرا که بگو این چه منظور است

کز رفعتش نه وهم نشان داد و نه قیاس

گفتم که عرش نیست زجاج است و لب گزید

گفتا نعوذبالله از این طبع دون اساس

شرمی بکن چه عرش، چه کرسی ، نه بارها

گفتم بصرفه حرف زن ای پایه ناشناس

این قصر جاه واسطه آفرینش است

یعنی علی، جهان معانی، امام ناس

آنجا که لطف او عمل کیمیا کند

زر دارد التماس طلائیت از نحاس

معجونی از بلاهت خصم و شعور اوست

کیفیتی که کرده قضا نام آن نعاس

ای از شمیم جعد عروسان خلق تو

پیچیده در مشام نسیم صبا عطاس

نه اطلس فلک نشود عطف دامنش

برقد کبریای تو دوزند اگر لباس

دشمن چو یافت حزم ترا گفت بازحل

چون بخت من بخواب که فارغ شدی ز پاس

باصیقل ضمیر تو چون عکس آینه

مرئی شود ز ظل بدن ، صورت حواس

لیل و نهار نسبتشان منعکس شود

گر مه ضیا کند ز ضمیر تو اقتباس

زلفین مهوشان نپذیرند صید دل

عفو تو عام سازد اگر منع احتباس

حفظ تو گرندای امان در دهد به بحر

شاید که سطح آب شود شعله را مماس

گرمابه جهان جلال ترا بود

از مهر و ماه جام وز هفتم سپهر طاس

جاه ترا سپهر سمندی بود که هست

از آفتاب شعشعه در گردنش قطاس

شاها منم که چون فرس طبع زین کنم

گیرد بدوش غاشیه عجز ، بو فراس

فرماندهی نداشته چون من جهان نظم

این حرف با ظهیر توان گفت بی هراس

طرز کلام غیر کجا وین روش کجا

نسناس را کسی نشمارد ز نوع ناس

درشعر من چه کار کند ناخن حسود

بس فارغ است خوشه پروین ز جورداس

نظم حسود و شعر مرا در میان بود

بعدی که واقع است میان امید و یأس

عرفی بس است بیهده بهر دعا بر آر

نزد خدای جل و علا دست التماس

لبریز باد جام حیات موافقت

تا هست گرم دوره این واژگونه طاس

بی خوشه باد کشت مراد مخالفت

چندانکه دانه آرد شود در دهان آس

شمارهٔ ۲۱ - عمان الجواهر- در نعت حضرت رسول «ص»

دل من باغبان عشق و حیرانی گلستانش

ازل دروازه باغ و ابد حد خیابانش

چنان باغی کزو گلچین نیارد گل برون بردن

نه آن باغی که یابد خارچین از بیم دورانش

گلی کز خرمی وی را بخنداند چو فروردین

نه آن گل کزو داع شاخ گریاند زمستانش

گلی زین باغ گر چینی بیاور دستی از بینش

که نقش لوح محفوظ است بر اوراق اغصانش

اگر سردر هوا گردد کسی باری دراین وادی

که گر در چه فتد همدرد باشد ماه کنعانش

نثار محرمان بزم عشق آیا چها باشد

که درد و داغ می ریزند بر بیرون نشینانش

فشاندم در ازل گردی ز دامن این زمان بینم

که نامش عالم است و می کشد در دیده خاقانش

اگر طفل دلم رادایه حور آید و گر مریم

بهنگام مکیدن زهر می جوشد ز پستانش

دلت ریش است و رو، زنجیر الماسش بهر مونه

مکن در کشت عیش آباد دوشادوش درمانش

دلی شوریده خوانندش که در بازار معشوقی

خریدار پریشانی است صد زلف پریشانی

مسلمانی کسی داند که در یکرنگی وحدت

ز هر موچشمه خون ریزد ار خوانی مسلمانش

نیابت ز آن معلم جوی اندر حکمت آموزی

که لوح جوهر کل ساده یابی در دبستانش

صفا می جوید از قصر دلی معموره جنت

که انواع خرابیها بود معمار ایوانش

حرامست اهل معنی را چشیدن نعمت خوانی

که نبود سینه نان گرم و دلریشی نمکدانش

دماغ آن کی از بوی محبت عطسه ریزاند

که می سوزند عود عافیت در زیر دامانش

از آن نفست بطور اهل ایمان خنده ها دارد

که پروردی به عهد کودکی در کافر ستانش

وفا را یادگیر از دوست کز ماتم سیه سازد

لباس کعبه در مرگ شهیدان بیابانش

چراغ دل بیفروزند در بزم سیه رویی

که شمع آفتاب از دود میرد درشبستانش

برآن شاید گشودن چشمه معنی که چون بروی

فشانی قطره ذوق افکند در قعر عمانش

ز ایمان گر دلت آسیب می یابد بدیرش بر

که بر بندند حرز کفر بر بازوی ایمانش

بدرس عشق خواندن گر کلیم و گر خلیل آید

بدون گریه و زاری نیاید ذوق وجدانش

بروح الله نخندانند حسن آفتاب ما

مگر بینند گریانش مگر یابند بریانش

بر نجوری کسی ارزد که هر گه میرد از شادی

در آن مردن بود صاحب عزا صد عید قربانش

وصال آفتاب ما کسی یابد که از مژگان

سهیل و ماه و زهره دامن افشاند ز هجرانش

نثار دل کن آن گوهر که ملک وی تواند شد

نه آن گوهر که دست مرگ برچیند ز دامانش

چو نازش تیغ بردارد چه جای سد ره طوبی

که گردد عرش و کرسی صرف تابوت شهیدانش

ز گنج عشق دامان گهر بستان که چون دل را

بتارک بر فشانی اوفتد بر جیب ایمانش

محبت درس معنی گوید افلاطون مطلب کو

که صغری خندد و کبری فرو گرید به برهانش

فغان از عشق می خیزد که هر دل کز چراغ ما

نکرد آرایش هر مو بداغی وای برجانش

کدامی آرزو بر سفره چیند نعمت کامی

که صد نوبت دمی اندیشه ما نیست مهمانش

باین بی رنگی و بی قیمتی آن طرفه یاقوتم

که لعل آفتاب این آب و رنگ آورد از کانش

اگر بی قیمتم تحصیل ارزش می کنم کاخر

رسد این قطره را روزی که خواهی در غلطانش

لب داوود دستی می نهد بر سینه نغمه

دل تنگم همانا گرد لب می گردد افغانش

دلم آهنگ افغان دارد و لب شکر غم گوید

لبی خواهم که بفرستم باستقبال افغانش

سلامت رابدار نیستی بر می کشد شاهی

که فرمان می رود در کشور دلهای ویرانش

زهر مو عالمی زنار و ناقوسش فرو ریزد

اگر کافر دلم در رعشه آرد بوی ایمانش

کسی کز لذت طاعت بود محروم من ضامن

که بگذارند در جنت ولی با داع حرمانش

بسنبل می زند چوگان زلفی سیلی خجلت

که ناف آهوی چین می تراشد گوی میدانش

پریشان دیده این گوی میدان مجازی را

ز بام هوش سربر کن که رنگین میدهم شانش

امام شهر یعنی هادی ما در دم مردن

شهادت بر زبان راند مبارک باد ایمانش

بصدر صفه رقصان میبری ای زرق صوفی را

از این آهسته تر میران که برهم می زنی شانش

کسی کز علم منطق دم زند بی عشق می شاید

که بشماری بدون انتساب فصل حیوانش

بنازم مرشد گریان و بریان را که می خندد

بطوق گردن شیطان، زهی طوق گریبانش

مرید مرشد ما جبه گلدوز می خواهد

خر عیسی است این ، رنگین بیارایید پالانش

بمیدان محبت گوی خورشید ار بیندازی

کسوف جاودان یابد زسیلیهای چوگانش

ببال عافیت تا کی بپرواز آوری دل را

بحل کن تا ز اوج ز مهریر آریم بریانش

سماع آموز زان مجنون که در هنگامه هستی

برنگ شعله دارد جنبشی با طبع رقصانش

من آن دریای پرآشوبم از تأثیر خاصیت

که تسکین است موج انگیز و آرام است طوفانش

عنان ار عرصه صورت بگردان کاندرین وادی

ز زاغ آموزد آیین روش کبک خرامانش

بباغستان معنی رو که تأپیر هوا آرد

سراویل تذرو از بهر طاووسان بستانش

بمژگان رخنه در کشتی کن ارطوفان سبک باشد

درآن دریای بی ساحل که تسلیم است پایانش

دل از حسن عمل بستان و بشکن در کف عصیان

بعصمت هر که نازد معصیت دان نرک عصیانش

مجو کوثر می لعلی طلب کز وی چوکس نوشد

برنگ لاله از تارک بروید جام مرجانش

بنوش آن می که گر آیینه گردد کفر و ایمان را

بچشم هم امام و برهمن گردند حیرانش

بنوش آن می که گر بر صورت شیرین برافشانی

برون آرد ز قید بیستون سرمست و رقصانش

بیاران می اگر تلخ است وگر شیرین بدست آور

بترک دین و دل بیغش کن و بشمار ارزانش

سفال از بهر می جستم در دیر مغان ناگه

خضر برسنگ دلها زد سبوی آب حیوانش

اگر از حرمت اندیشی بیا تا حکم بنمایم

ز سلطان شریعت لیک ننمایی به خاقانش

شهنشاه سریر قاب قوسین احمد مرسل

که بر پیشانی تقدیر مرقوم است فرمانش

شهنشاهی که فراشان بزم او بصد منت

بفرش عرش میریزند گرد فرش ایوانش

شهنشاهی که هست از غایت درویشی و همت

وجود خود فراموش و غم عالم فراوانش

شهنشاهی که چون آماده شد جمازه جاهش

فرو بستند از عرش برین محمل بکوهانش

بجنت گر برات نعمت جاوید بنویسد

سواد از دیده آلاید بنوک خامه رضوانش

درآن حالت که ریزد نوش بر نوش از لب دانش

بود بال همای جوهر اول مگس رانش

نسیم فیض او چون محو سازد گرد نادانی

صفای جوهر آئینه علم است تاوانش

ادیب عقلش ار یابد نخی بر دامن طفلان

ز نخ بر علم افلاطون زند شاگرد نادانش

بنازم عزت و شان را که در ایوان سلطانی

علی آرایش بزم است و جبریل است مهمانش

جهانی را همای فیض او در زیر پر دارد

که مینازد بزاغی هدهد روح سلیمانش

بهشتی نزهت گلگشت او دارد که هر ساعت

ز طوبی تاج می گیرد پی بازیچه ریحانش

نخوردند از محبت ابنیا لذت رسان زخمی

که جان مست او نگذاشت یک زخم نمایانش

کسی کز خوان نافرمانیش نعمت خورد، دوزخ

خلال از شعله آتش فرستد بهر دندانش

گل رحمت بود خودرو گیاه گلشن طبعش

صفت امکان بود حق ناشناس نعمت خوانش

عتاب او بود رخشی که هر گاهش برانگیزد

غبار مرگ خیزاند زآب خضر جولانش

عطای او بود ابری که در صحرای ناکامی

گل مقصود رویاند زخار یأس بارانش

زهی عزت که بی نعت تو لوح معصیت گردد

هرآن نامه که بسم الله بود تذهیب عنوانش

زهی رحمت که بنمودی بخلق آییینه روی

که ایزد در نقاب حسن خود می داشت پنهانش

کسی کز گلشن مهرت بمژگان خار می چیند

نویسد باغبان روضه طوبی گل افشانش

شها بر«عرفی» پژمرده رحمی کن که می شاید

چنان پژمرده باغی ریزشی زین ابر نیسانش

دهانش چشمه زهر است از لذت دری بگشا

که شیرین کام سازد میوه های باغ احسانش

ز بس کز هر سر مویش تراود چامه خونی

بود فواره خونجگر طوق گریبانش

دل او در هوای عالم قدس است می دانم

که چون رخت از جهان بندد توان گفتی مسلمانش

دلم بر هرزه گردیهای این گمراه می سوزد

مهل زین بیشتر سرگشته صحرای خذلانش

متاع ترهانم گر بدل ماند زیان دارد

برون می ریزم از دل تا شوم فارغ زنقصانش

حکیم در سخن اینک حدیثم فاش می گوید

که افلاطون بود عرفی و شیراز است یونانش

دم عیسی تمنا داشت خاقانی که برخیزد

به امداد صبا اینک فرستادم بشروانش

ندارد ساده زین بخشی که نظم لامکان سیرم

گذار قافیه هرگز نیفتاده بسلمانش

بمشرق می رود ترسم که روح انوری ناگه

برات از تنگدستی آورد ملک خراسانش

میان انوری و عرفی ار جوید کسی نسبت

حدیث ماه نحشب عرضه دارد ماه تابانش

وگر نشنیده است این قصه را بعد از شکر خندی

بگو از حالت یوسف شماری گیر از اخوانش

فکندم جوشن آوازه ای بر دوش نام خود

که نشکافد بمیدان قیامت تیغ نسیانش

بباغ نظم خود می نازم آخر چون ننازد کس

که دارد عطر گیسوی رسول الله ریحانش

بحل باد از من آن کس کز حسد عیبش کند اما

زبان لفظ و معنی می کند شمشیر بارانش

بصد جانش خریدم کی روا باشد که بفروشم

بتحسین تنگ فهمان و احساس لئیمانش

بیک ارزان گرانش می شمارم گرتو بستانی

دهد گر خرمن مه آسمان بشمارم ارزانش

تو دانی قیمت آبش که هم خضری و هم چشمه

نه اسکندر که از لب می گریزد آب حیوانش

تعالی الله چه نخل است این به آب دیده پرورده

که بی‌تحریک می‌ریزد گل معنی ز اغصانش

شمار، از حد وصفش قاصر آمد این اشارت بس

که «عمان الجواهر» نام کردند اهل عرفانش

شمارهٔ ۲۲ - در ستایش رسول اکرم «ص»

ای مهر تو جان آفرینش

نعت تو زبان آفرینش

لطف تو چمن طراز امکان

خشم تو خزان آفرینش

جودت همه بخش عالم کون

علمت همه دان آفرینش

با لقمه همت تو بس تنگ

میدان دهان آفرینش

همتای تو بهترین خطابش

بی نام و نشان آفرینش

در جنب تعینت دو عالم

بهمان و فلان آفرینش

تا گوهر فطرت تو گردید

آیین دکان آفرینش

تیزی بگذاشت تیغه صنع

در کاوش کان آفرینش

ناشی ز هوای جلوه تو

ارخای عنان آفرینش

در ضمن شمردن عطایت

افلاج بنان آفرینش

اندیشه احتمال شانت

زآنسوی گمان آفرینش

مهمانی میزبان جودت

عید رمضان آفرینش

شمشیر کمال تو نیامد

محتاج فسان آفرینش

معراج تو در هوای لاهوت

حد طیران آفرینش

با طالع حاسد تو همزاد

فوج حدثان آفرینش

با نطفه دشمن تو توأم

صد مرثیه خوان آفرینش

امکان وجود دشمن تو

زنار میان آفرینش

عیسی مگس و تکلم تو

حلوای دکان آفرینش

صافی شکر شفاعت تو

قوت مگسان آفرینش

با دیدن آب گوهر تو

دفع یرقان آفرینش

تأثیر ملال غیبت تو

وجه خفقان آفرینش

نعلین تو تاج قاب قوسین

تمکین تو شان آفرینش

در بازوی قدرت تو مضمر

صد زور کمان آفرینش

با علم تو آشنا نیفتاد

یک مسئله دان آفرینش

نظاره چهره حسودت

وجه غشیان آفرینش

افسانه سرنوشت خصمت

تزریق بیان آفرینش

با مستی شوق تست عرفی

از بیخبران آفرینش

در مغز دماغ او خبر نیست

از عنبر و بان آفرینش

دعوی کن نعت لایق تو

رسوای جهان آفرینش

دارد بعنایت تو عرفی

حرفی ز زبان آفرینش

برخیز که شور کفر برخاست

ای فتنه نشان آفرینش

شمارهٔ ۲۳ - درستایش حکیم ابوالفتح

صبحدم کز دریچه ادراک

نگرستم به ساحت افلاک

شاهد طبع خویشتن دیدم

رسته از قید آب و آتش و خاک

بند برقع گشاده و سرمست

نیم پوشیده حله دیباک

گاه اندیشمند و حیران وش

گه عبارت نورد و زمزمه ناک

گاه چین یرجبین و از نایافت

زده بر فهم طعنه امساک

گاه ابرو گشاده از دریافت

غزل شکر خوانده بر ادراک

حله لفظ بر قد معنی

صد روش دوختی و کردی چاک

گوهر نیم سفته را هر دم

سونش از گرد بیش گردی پاک

رفتم آهسته پیش و بنمودم

خویش را در مقام استدراک

خنده آمیز و چین بابرو گفت

کای کهن محرم من و ادراک

چیست کاندر چنین دم آوردی

که نفس راست از شداید پاک

گفتمش عفو کن که ممکن نیست

از تو دوری باحتمال هلاک

تویی امروز در ممالک فضل

ناگزیر طبایع ادراک

نطق ما گوش و گوش ما هوشت

تا گرفتی بنطق عرصه خاک

روی اندیشه از تو در مقصود

طره دانش از تو در پیچاک

داری اندیشه ای بگوی و مپوش

محرمم خود تو از که داری باک

تلخ شدگفت ابنت حدس آتگه

از سمک لاف فضل تا بسماک

این ندعید است و من نه مادح میر

او نه صراف نظم و من سباک

روشن است این که بی ثناش امروز

کار اندیشه میکشد بهلاک

باز گفتم دلیر و شرم زده

کای تو گلزار فضل و ما خاشاک

لطف کن تا ببینم آن معجون

شهدش افزون تر است یا تریاک

بپذیرفت چون از آن تلخی

اندکی گشته بود خجلت ناک

مطلعش گوئیا بلند نبود

چنک در بیت اسم زد چالاک

میر ابوالفتح آنکه از قلمش

لؤلؤ آید برون چو خوشه تاک

گوهرش دست برده از دریا

سایه اش نور بسته برفتراک

قهر او بی ستم برانگیزد

فعل زهر از طبیعت تریاک

جود او بی نفاق بنماید

نام حاتم ز نامه امساک

چون دمد لطف او درآتش دم

ماهی از کوره برکشد سکاک

چون کند نام او بخاتم نقش

خامه دزدد عطارد از حکاک

عرش در فرش خانه قدرش

آستان را گزیده بر افلاک

چرخ در ملک نامه عزش

حرکت را نوشته از املاک

رمح او کز انامل عدل است

هفت اندام ظلم را شباک

بخت او کز نژاد توفیق است

زر و سیم مراد راسباک

جبروتش نپوشد آن نعلین

که زقوس النهار یافت شراک

آسمان در رفاقت عزش

بتواضع کند بچرخ سواک

چرخ در عرض لشکرش میگفت

هست بهرام رزم اورا شاک

دست مظلوم راچو کرد دراز

صد شبیخون بشعله زد خاشاک

ای ابد را بعهدت استظهار

وی ازل را بعلمت استمساک

بزمگاه تو حجله یوسف

رزمگاه تو شانه ضحاک

از خم مدت تو جام نخست

جرعه ای دور آخر افلاک

از نشاط زمانه تو خجل

نشئه روز اول تریاک

بذل گوهر بس است از حد رفت

شورش بحر ممسک غراک

فقر از زر غنا شد اکنون بس

کاوش کان کاسب کاواک

بر حسود تو رحم جایز بود

گر نمی بود احتمال هلاک

دست رفعت دراز کن تاچند

کهنه دلق فلک نگردد چاک

داورا عرفی از از ثنای تو رفت

از حضیض سمک بر اوج سماک

معنی از کلک او چنان بارد

که سوانح ز گردش افلاک

زد در آن بحر غوطه کز آتش

بوالفرج را نشد گلو نمناک

بدعا میرود کنون که دهد

خصم را زهر و دوست را تریاک

تا توان گفت زهره را رقاص

تا توان گفت غنچه را ضحاک

رقص عیش تو باد گردش چرخ

گور خصم تو باد خنده خاک

شمارهٔ ۲۴ - در منقبت علی علیه السلام

تبارک الله از این آسمان شتاب کرنگ

که نعل آینه رنگش ندیده رنگ درنگ

اگر بساحت میدان او در آید غم

وگر گشاده شود از هجوم غم دل تنگ

در این هوس که رود همعنان او نفسی

شبانه روز زند شاطر سپهر شلنگ

جهنده ای که بگاه جهندگی شاید

که جوهر تنش آید برون ز جامه تنگ

سبکروی که چنان بردود بزخمه تار

که نغمه لب نگشاید بعرصه آهنگ

اگر کنند مثل طی مساحت اضداد

ز طبع شهد بکامی رود بطبع شرنگ

وگر کنند بوی نسبت درنگ بسهو

شتاب فهم شود بعد از این زلفظ درنگ

زمانه گفت زهی آسمان قوس و قزح

بزیر سینه او چون بدید رنگین تنگ

ستاره گفت که اینک سپهر و چشمه مهر

نشانه سم او دید چون بروی النگ

حساب طول عمل در فضای میدانش

چو عرصه ابد است و شماره فرسنگ

خرد عرایس بکار گفت و منکر شد

ازآنکه دارد از این نام هم بغایت ننگ

منش معارج افکار گفتم و خجلم

ز بهر آنکه نه راضی بود ز رنگ و به رنگ

شمارهٔ ۲۵ - تجدید مطلع

منم که شیشه ام از لوح مدعا بیرنگ

نه تشنگی کش آبم، نه آرزوچش رنگ

بزیر سایه طوبی غنوده ام یعنی

نه در عنان شتابم، نه در رکاب درنگ

بچار بالش تسلیم تکیه کرده مدام

تبسم نه بصلح و حکایتم نه بجنگ

صنم بجیب نه تا خیزم از در اسلام

ردا بدوش نه تا بگذرم بشهر فرنگ

بکعبه نغمه ناقوسم آرد ار بسماع

نماز بت نکنم گر قضا شود ارژنگ

وگر سرود احد جوشد از دلم در دیر

نفس همی شکنم در گلوی سینه تنگ

برنگ و بو نیم آلوده ز آن سبب دورم

ز گلفروشی نام و شکسته رنگی ننگ

نه در مذاق من از نوش عافیت لذت

نه بر جبین من از نیش محنت است آژنگ

ز ذوق لب نگزم گر بشهد غوطه خورم

بریز آب دهان گر فرو شوم بشرنگ

هجوم دعوی من در تساوی اضداد

کنایتی است که آیینه ام ندارد زنگ

بلی چگونه بود زنگ دار آینه ای

که صیقلی کندش رأی شاه با فرهنگ

شهی که صیقل رأی هدایت افروزش

چنان زدوده ز آیینه ها کدورت زنگ

که برده شاهد ایمان برای کحل بصر

سیاهی از شکن زلف لعبتان فرنگ

مطرفشان شود از ابر لطف او بر کوه

شود چو آب و در آید بزیر صفحه سنگ

ایا شهی که بدل گرمی حمایت تو

بروی بیضه شاهین نشسته ماده گنگ

بکوی جاه تو جوید زمانه نسبت از آن

ز نور و سایه کند جلوه در لباس پلنگ

اگر دهی بضیمرت عنان نظم امور

رود بصنعت روشنگری طبیعت زنگ

بعون عینک رأی تو اعمی فطرت

کند مشاهده از نغمه صورت آهنگ

نگاشتند برای نمونه صورت دهر

جهان جاه ترا میزدند چون نیرنگ

محیط عالم جاه تو دارد آن نسبت

که بر شکوه الهیش نیست دایره تنگ

زهی مجال چو حفظت ببحر خیمه زند

که بعد از این شکند زوری در آب نهنگ

اگر نه طبع تو محمل طراز بودی کی

عروس علم نشستی بهودج فرهنگ

دل سیاه عدوی ترا اگر گویند

که نسبتی بسپهرش بود بهیأت ورنگ

برون روند عناصر عصیروش ز فلک

ز بسکه دایره آسمان بگردد تنگ

فروغ شعله قهرت فتد چو در ارحام

بچشمه سار برآید سمندر از خرچنگ

سریع‌تر به کف آرم عنان معنی را

که هیبت تو رباید ز روی اعدا رنگ

شمارهٔ ۲۶ - در مدح حکیم ابوالفتح

چهره پرداز جهان رخت کشد چون بجمل

شب شود نیمرخ و روز شود مستقبل

چشم شب تنگ شود دایره مردمکش

دیده روز بتدریج برآید احول

مردم دیده آن ژاله و گرما بصفت

بیضه دیده این روغن و دیبا بمثل

خون سودایی شب زائد و فاسد گردد

لاجرم نشتر روزش بگشاید اکحل

روز چون کرم بریشم همه بر خویش تند

هر چه شب رد کند از معده چو زنبور عسل

بعد از این ترجمه روز شود صاحب کل

بعد از این شب بنگین نقش کند عبداقل

وقت آنست کنون کز اثر عیش و نشاط

می نگنجد بصراحی و صراحی ببغل

جام یاقوت و می لعل بهم پالاید

اثر نامیه چون لاله و داغش بمثل

نامیه چون چمن سبزه دهد اتمامش

ناقص از کارگه آرند بباغ از مخمل

عرق از شبنم گل داغ شود بر رخ حور

اخگر از فیض هوا سبز شود در منقل

چمن آید بچمن بهر تماشای جمال

بلبل آید بر بلبل بتمنای غزل

گیرد از فیض هوا طبع جواهر دارو

خصمت ار سوده الماس کند در مکحل

بسکه هر خار گلی کرده عجب نیست اگر

یاسمین بشکفد از نشتر زنبور عسل

پیش باغ و چمن دهر کنون گر رضوان

نسخه خلد برین باز گشاید بمثل

صورت خلد ازین باغ مفصل یابد

سیرت این چمن از خلد ببیند مجمل

حور گیسو بمیان بسته درآید بچمن

تا لبالب کند از سنبل وگل جیب و بغل

بسکه از سنبل وگل یافت صفا نزدیکست

کز پی بوسه دو لب را بهم آرد جدول

شاید ار عذر پرستار پذیزند بحشر

بسکه برداشت صفا صورت عزی و هبل

انبساطی است در این فصل که بی کاوش عقل

شاید ار باز شود عقده ما لاینحل

لیلی از گوشه محمل بنمود است جمال

یا بود لاله که سر برزده از دامن تل

حاسد آزار شوم زین غزل تازه که باز

موسم شادی بلبل شد و اندوه جعل

شمارهٔ ۲۷ - تجدید مطلع

ای شب هجر تو در دیده خورشید سبل

چشم روح القدس از شوق جمالت احول

مژه برهم نزدم دوش که در بیت حزن

تا صبا حم در دل کوفت تمنای اجل

از دل و دامن آلوده در یأس مزن

دجله عفو باینها نشود مستعمل

بعذاب ابدی دل نگذارد غم دوست

این نه مومیست کز آتش بکند ترک عسل

لذت تلخی درد تو اگر شرح دهم

نوشدارو بفرستم بسلام حنظل

چند ازین آتش خس پوش برانگیزی دود

ای بخوش جوهری آیینه حسن تو مثل

آستینی ز وفا بر مژه ام کش تا چند

پوشم این چشم تر، از حدس خداوند اجل

میر ابوالفتح که در سینه دولت مهرش

آفتابی است که تحویل ندارد ز حمل

روی در روی رود سایه او با خورشید

چشم بر چشم کند پایه او جنب زحل

لب او خندد ، اگر چشم جهان گرید زار

دست او جنبد، اگر پای قضا گردد شل

با هوا داری لطفش ز سر سبز ربیع

بهمن و دی بربایند کلاه مخمل

یکدرم وار نیاید زر خالص بیرون

گر ضمیرش زر خورشید در آرد بعمل

عنفش اندر کنف عدل بخوابست و بود

رازدار عدم و مصلحت اندیش اجل

در مقامیکه کند روی کنایت بعدو

ضرب شمشیر ندارد اثر ضرب مثل

آسمان گفت ندانم که حلول از چه نکرد

صورتش بیشتر از صورت آدم بمحل

زانکه چون روز ارادت ز جهان سربرزد

صبحدم دولت او زاد شبانگاه ازل

زین سخن جوهر فعال برآشفت و بگفت

کای تنگ مایه زفهم رصد علم و عمل

بیم آن بود زخاصیت یکتایی او

که هیولی نپذیرد صور مستقبل

ای تجلی وجود تو جهانگیر بقا

وی تمنای حسود تو عنان گیر اجل

صفوت ذهن تو صراف مطالب چو دلیل

جودت لفظ تو کشاف دقایق چو مثل

فلک عدل تو هر دم بجهان آرایی

آفتاب دگر از حوت برآرد بحمل

تا گرفته زسخای تو جواهر دارو

جود حاتم شده در دیده امید سبل

بهر پا تا به خدام تو می رفت بچرخ

گر نبود اطلس افلاک چنین مستعمل

چون دماغ فلک از صیت تو مختل گردد

عیسی از مهر نشاید که کند دفع خلل

گر جعل درد سر از رایحه گل یابد

بلبل از بهر مداواش نساید صندل

جمله هم سنگ گهرهای دل و طبع منست

این جواهر که فشاند کف جودت بامل

فاش گویم نکنم شرم همانست که کرد

اشتیاق کف تو صورت «نوعیش » بدل

لوحش الله ز سبک سیر سمند تو که هست

دودمان کسل از شوخی او مستأصل

آن سبک سیر که چون گرم عنانش سازی

از ازل سوی ابد وز ابد آید بازل

قطره ها کش دم رفتن چکد ازپیشانی

شبنم آساش نشیند گه رجعت بکفل

گر بخورشید دهد سرعت او در یک دم

آید از ثور بترتیب منازل بحمل

سکنات قدم از شوخی او نامعلوم

حرکات فلک از سرعت او مستعمل

گر سر خصم تو بندند بپایش گه نظم

تا قیامت بگلویش نرسد دست اجل

درعنان گردش او تاکره نار و هوا

طی شود دایره بر دایره مانند بصل

داورا داوریت هست اشارت فرما

تا بساید فلک از بهر صداعش صندل

داد یک شهر ز عرفی بستان کین مغرور

کبرو نازش نه باندازه قدرست و محل

پرغروری است که تا من در مدحت نزدم

این گمان داشت که دورانش نیاورد بدل

نیم تحسین مکن ار گوید صد بیت بلند

که دماغش شده از حسن طبیعت مختل

هر سر مویش اگر باز شکافی بینی

سومناتی است که چیده است در اولات و هبل

بهر اصل و نسب خویش نویسد بیرون

هرچه خواهد ز نسب نامه ارباب دول

گوهر افروز رموزست نه دریا و نه کان

حکمت آموز عقول است نه علم و نه عمل

دعوی همت از شرم خسان در خلوت

بشکند رنگش اگر جامه نباشد مخمل

گر ببازیچه نهد درکف اندیشه عنان

می نهد غاشیه بر دوش جریر و اخطل

چه بلا عیب تراشم که حسد کم بادا

مشنو عیب زر دهد هی از سیم دغل

گرچه او بود کنون هست و دگر خواهد بود

آنک آن ماضی و حال اینک و این مستقبل

هرکه با او چو عطارد نبود مرد مصاف

صلح و تحسین خوشش آید نه تهور نه جدل

آنچه ابیات بلند است که از طبعش زاد

انتخابی است ز دیوان سخن بخش ازل

آنچه ذرات معانی است که بروی جوشند

همه خورشید شود گر بشناسند محل

دارد از عزت اصل گهر و ذلت شعر

پای درتحت ثری دست در آغوش زحل

عزت او نه شهیدیست که حشرش باشد

ورنه بگریستمی از ستم مدح و غزل

اگر او نامزد ننگ شد از ذلت شعر

شعر از عزت او نیک برآید ز ذلل

شعر اگر نیک و اگر بد تو زبانش دانی

بزم بار تو چنین شرح غلط ، لاتسئال

لله الحمد که تا قدر تو نشناخت نبود

جوهر بندگیش چون هنرش مستعمل

ای که در عهد تو عهد جم و کی گر بودی

همه بر خویش فشاندی گهر مدح و غزل

شکر طالع کند و چون نبود شکر گزار

آن یک اندیش که چشمش بتو افتاد اول

صله نپذیرد و این حسن طلب نشماری

خود تو دانی که چها کرده بامید امل

آنکه پروانه قدر است نسوزد زین نار

اوکه حمامه عرش است نیفتد بوحل

صله برهان گدایی و ستایشگری است

بر ثنا گسترت این آیه مبادا منزل

آنچه دادی و دهی گرچه به معنی صله است

صله دوستیش باد ، نه مدح و نه غزل

قصه مهر و وفا با تو نیارم گفتن

کاین حکایت چو نهایت نپذیرد اول

گویم از ناصیه اش هر چه نوشته است بخوان

این نگویم که مفصل بشنو یا مجمل

در نثارت گهر چند طمع داشت قضا

زآن باخلاص تو بشکست غرورش اول

عرفی افسانه مخوان نوبت دیگر شعر است

گوشه چشم نمودند که تنگ است محل

مدح صاحب نه و حرف خود و این طول کلام

هیچ شرم آیدت از نکته ما قل و دل

بدعا رو که اجابت نظرش بر لب تست

گرچه محتاج دعا نامده مسعود ازل

تا ز تحویل حمل خاک زبرجد گردد

تا ذبول از عمل نامیه ماند مهمل

کشته مزرع بخت تو پزیراد نمو

تا به حدی که چرندش به میان جدی و حمل

به عدم خصم درون خسته ، چو از تو به گناه

تو برون تاخته از حلم چو از علم عمل

شمارهٔ ۲۸ - در مدح شاهزاده سلیم

نوبهار آمد که افشاند چو حسن یار گل

چون وصال یار ریزد هر خس و هر خار گل

گلفروشی بود مخصوص دل پر داغ ما

کرد بی عزت بهار آخر بهر بازار گل

بسکه طبع کاینات از خرمی آبستن است

بر دماند باد زآه مجرمان بردار گل

بعد ازین از فیض رنگ آمیزی فصل بهار

خامه نیرنگ ریزد بر در و دیوار گل

از نهال قامت خوبان در این موسم رواست

گر بجای عشوه ریزد در دم رفتار گل

مشهد بخت مرا پژمرده گلبرگی رسید

بسکه از بذل چمن گردید بی مقدار گل

در چنین فصلی که از فیض هوای نوبهار

در زمین شوریده میروید زنوک خار گل

شاید ار گلبن صفت بر گلخن از فیض هوا

پرده های عنکبوت انگیزد از هر کار گل

گرچه مستغنی بود عاشق ز فیض هر هوا

روید از نور نگاهش در دم دیدار گل

سایه گردد موج زن بی جنبش گل از نسیم

چون کند با این رطوبت سایه بر دیوار گل

گرهمی داند که تاراج خزانی در پی است

از چه مینازد بمشتی درهم و دینار گل

مغز عالم را معطر کرد و بویا میکند

از شمیم خلق داور شمه ای اظهار گل

گلشن اقبال و دولت شاه اکبر کز ازل

بوی خلقش کرد از خواب عدم بیدار گل

گر صبا از رزمگاه او درآید در بهشت

از دهانش خون چکد در خواهش زنهار گل

خلق او گر توبه فرمای گنهکاران شود

از لب تائب دمد هنگام استغفار گل

جاه او دید آسمان و چشمه خورشید ، گفت

بلبلی از باغ ما بگرفته در منقار گل

گر نسیم باد لطف او وزد در صحن دیر

بردمد مانند شاخ از رشته زنار گل

جوهر اول طلب کرد از ضمیر او گلی

مهر و مه را پا بسر برزد که هان بردار گل

در گلستانی که باد لطف او جان پرور است

از دم عیسی شود پژمرده و بیمار گل

عزم او گر باغبان دهر گردد دور نیست

گر شود چون آفتاب اندر جهان بسیار گل

ای که از اندیشه عدل صلاح اندیش تو

بر نفس بندد ره غمازی اسرار گل

از دماغ باغ بگشاید شمیمش سیل خون

گر ز آب چشمه تیغت شود نمدار گل

گر ز راه کوی خصمت رو بگلزار آورد

گردد از فیض نسیم صبحدم بیزار گل

ور بیاد روی اعدای تو گل بر سر زنند

رنگ نیلوفر برآرد بر سر دستار گل

گر نگردد طبع رنگ آمیز تو گلشن طراز

ای ز فیضت خرم و خندان بهر گلزار گل

در حریم روضه ارکان کجا از یک نهال

بر خلاف رنگ و بوی هم بروید چارگل

باد خشمت گروزد بد گلشن از تحریک برگ

چون دل بلبل کند الماس را افکار گل

گر ضمیرت مایه آرایش بستان دهد

آسمان آسا شود سرچشمه انوار گل

باد اگر با مژده لطفت بعالم سر نهد

صورت چین را دهد از گوشه دستار گل

مرگ در عهدت بخلد از بهر گلچیدن رود

تا برد ، گاه عیادت بر سر بیمار گل

در دل تنگ شهیدان از نشاط عهد تو

روید از پیکان ناوک غنچه وز سوفار گل

تا در افشانی کند بر شاهدان بزم تو

این غزل در باغ طبعم می‌کند تکرار گل

شمارهٔ ۲۹ - تجدید مطلع

چون ز لطف آری ببالین من بیمار گل

از پی آرایش تابوت هم بردار گل

گر بجنت بگذری حاشا که رضوان در رهت

سوسن و سنبل بیفشاند بلی ناچار گل

جلوه کن در روضه تا حوران بدست انفعال

از فروغ چهره بر پایت کنند ایثار گل

زاهدا بوی مراد از هر گلی ناید بیاد

تا می آلود آوریم از خانه خمار گل

رحمی ای طالع بروی شاهد امید ما

مشت خس تا کی فشانی برفشان یکبار گل

وقت گل سر بر زدن گر از دلم یاد آورند

مشت خون گردد کسان را بر سرو دستار گل

جنت از کونین و باغ حسن از عرفی کز او

هر نگاهش را بدامن هست صد خروار گل

عهد داور بین کز آن زلف و چنین حسن غیور

میفشاند هر طرف بر خوابگاه یار گل

داورا باغی است طبع دلفروزم کاندر او

غوطه در آتش زند چون مرغ آتشخوار گل

گر بتابد نور خورشید ضمیرم برچمن

رازها سازد عیان از پرده عینک وار گل

در سرود وصف اخلاق تو میریزد برون

بلبل طبعم بجای نغمه از منقار گل

در مزاجش ره نیابد خشگی طبع خزان

گر زآب طبع من گردد رطوبت دار گل

بی نزاعش از چه در خوبی مسلم داشتند

گر نبرد از حسن طبعم مایه ای در کار گل

آنکه برگی از ریاض جوهر اول بدید

گو بیاور باغ طبع عرفی و بشمار گل

تا نه بیداد خزان در گلشن عالم شود

منظر مرجان اساسش تا زمین هموار گل

باد ایوان دماغ و دیده عمر ترا

از صفای جوهر و عطر نفس معمار گل

شمارهٔ ۳۰ - حسب حالی از خویشتن

رفتم ای غم زپی عمر شتابان رفتم

بشتاب ار طلبت هست زمن هان رفتم

مشتاب ای غم دنیا که بگردم نرسی

بکن از دور وداعم که شتابان رفتم

ایها الناس بگوئید مبارک بادم

کز صنم خانه تن در حرم جان رفتم

الوداع ای من دردی کش بیهوشی دوست

کاینک از خویش ببوی می رهبان رفتم

تا حد دشت محبت که قیامتگاه است

پیش روی غم دل مروحه جنبان رفتم

درد، همدوش و بلا بر اثر و غم در پیش

تا براحتگه تسلیم بدینسان رفتم

هوس گریه شبم نشتر غم داد بدست

رگ ابری بگشودم که بطوفان رفتم

آرزو کشتم و خون خوردم و عشرت کردم

نه در جور زدم نی بر احسان رفتم

گر حکومت همه عدل است کمش گیر که من

باد پیمودم و همدوش سلیمان رفتم

همه را ماتمی حسرت دنیا دیدم

چون بماتمکده گبر و مسلمان رفتم

کس عنان گیر نشد ورنه من از بیت حرم

تا در بتکده ، درسایه ایمان رفتم

خضر اگر نیست قدم میزن و میکوش که من

رفتم آخر بحرم وز ره خذلان رفتم

پای کوبان بحرم رفتم و عیبم کردند

بدر دیر مغان ناصیه کوبان رفتم

من کجا ، کشمکش رد و قبولش زکجا

نیک رفتم که نه کافر نه مسلمان رفتم

آفتاب آمد و در زیر سرم بالین شد

چون بخواب عدم ارحسرت جانان رفتم

صفحه تیغم از آن نسخه خلداست که دوش

بشبیخون سپاه غم الوان رفتم

هرکجا مژده اندوه نوی بشنودم

جستم از درد گران توشه و رقصان رفتم

منم آن سیر زجان گشته که با تیغ و کفن

بدر خانه جلاد عزلخوان رفتم

سفته ام گوهری ، از من بخر ، اما مفروش

که به دریوزه آن بر در صد کان رفتم

شمارهٔ ۳۱ - تجدید مطلع

از در دوست چگویم بچه عنوان رفتم

همه شوق آمده بودم همه حرمان رفتم

بس بدیوار زدم سر،که در این کوچه تنگ

آمدم مست و سراسیمه و حیران رفتم

رفتم از کوی تو لب تشنه بگلگون سرشک

نیک رفتم که نه افتان و نه خیزان رفتم

دل و دین و خرد و هوش و زبان بازم ده

تا بگویم ز در دوست بسامان رفتم

آمدم نغمه گشا از لب امید وز یأس

در رگ و ریشه دل دوخته دندان رفتم

آمدم صبحدم و شام برفتم ، بشنو

که چسان آمدم اینجا ، بچه عنوان رفتم

آمدم صبح چو بلبل بچمن در نوروز

شام چون ماتمی از خاک شهیدان رفتم

دوستان زهر بگوئید که رفتم ناکام

دشمنان نوش بخندید که گریان رفتم

رفتم و سوختم از داغ دل دشمن و دوست

که جگرسوز تر از اشک یتیمان رفتم

منم آنقطره که صد سینه و دل کردم داغ

تا ز نوک مژه غلطیده بدامان رفتم

منم آن یوسف بد روز که نارفته بمصر

تا برون آمدم از چاه بزندان رفتم

منم آن غنچه پژمرده که از باد خزان

خنده بر لب گره و سر بگریبان رفتم

نور پیشانی صبح طربم لیک چه سود

که ز غم تیره تر از شام غریبان رفتم

رفتم آهسته ولی صاحب دل می داند

که دل آشوب تر از زلف عروسان رفتم

مردم از گریه و کارم بتبسم نکشید

منم آن نوح که هم بر سر طوفان رفتم

از پریشانی دل سوختم و بهر علاج

هم بدریوزه دلهای پریشان رفتم

بازوی همتم آنروز چو قیمت بشکست

که بتابیدن سرپنجه مرجان رفتم

منم آن هیکل روحانی اندیشه خدا

که درآب زدم ، بر اثر نان رفتم

منم آن شیر ختن صید ، که آهوگیرم

که چو موشان بشکار ته انبان رفتم

گوهر قیمتی گنج ازل بودم لیک

ره بیعزتی جنس فراوان رفتم

بودم از قدر ترنج زر پرویز ولی

گوی گشتم بره سیلی چوگان رفتم

بوده ام من حلبی شیشه لعل صهبا

پای کوبان بکجا بر سر سندان رفتم

چون صبا رخصت کشت چمنم بود ولی

چو تماشای خلایق بخیابان رفتم

رفتم اندر پی مقصود ولی همچو پلنگ

بسر کوه بقصد مه تابان رفتم

ذوق عریانی تجرید ندانستم حیف

کز پی سندس و استبرق رضوان رفتم

آخر این با که توان گفت که در مکتب قدس

دانش آموز خرد بودم و نادان رفتم

شعر ورزیدم و از معرفت آن سو ماندم

جان معنی شدم و صورت بیجان رفتم

شب یلدای حیاتم بسحر گوید حیف

که در افسانه بیهوده بپایان رفتم

ز آن شکستم که بدنبال دل خویش مدام

در نشیب شکن زلف پریشان رفتم

ماتم اهل دل این بود که با شیونیان

تهنیت گو بسر خاک شهیدان رفتم

راه مجنونی و فرهادیم آمد در پیش

رفتم این راه ولیکن نه چو ایشان رفتم

ناخن تیشه نراندم برگ و ریشه سنگ

کوه غم در ته پاسوده بجولان رفتم

آشیان زغن و زاغ نچیدم بر سر

سر قدم ساخته بر خار مغیلان رفتم

این همه رفتم و رفتم که شمردم عرفی

بتقاضای ردیف از پی بهتان رفتم

تیغ وی گفت که در معرکه جنگش من

همه از تارک او تا سم یکران رفتم

باد طوفان سخایش بصبا گفت که من

فوج در فوج شکستم چو بمیدان رفتم

آهنین پنجه تیغش باجل گفت که من

موج بر موج شکستم چو بعمان رفتم

رمح وی گوید اگر جنگ وگر صلح که من

بگشاد گره جبهه خاقان رفتم

طالعش صبح ولادت در دنیا زد و گفت

آفتابی بکف اینک بشبستان رفتم

هر گه اندیشه خلق ویم از جای ربود

چون صبا بر ورق سنبل و ریحان رفتم

این جواهر ز نثار کرمش برچیدم

تا نگویند بدر یوزه عمان رفتم

دارم این قافله را سرمه ز خاک در تو

نبری ظن که بتاراج سپاهان رفتم

بسکه عیسی نفسان بوسه براهم دادند

هرقدم برسر صد چشمه حیوان رفتم

بال اندیشه ز پرواز شکستم صد بار

نبری ظن که بعرش سخن آسان رفتم

السلام ای ملک النظم برون داد ز خاک

چون بآرامگه ناظم شروان رفتم

داورا دوش بدوش قدر اندر ره عمر

با ثنای تو و نفرین حسودان رفتم

راه بیحد ثنای تو سپردم این راه

نیست راهی که توان گفت به پایان رفتم

ره نفرین حسودان تو رفتم لیکن

آن نیرزد که بگویم به چه عنوان رفتم

شمارهٔ ۳۲ - در مدح میرابوالفتح

باز گلبانگ پریشان می‌زنم

آتشی در عندلیبان می‌زنم

حجله گل بهر من بستند و من

سر به دیوار گلستان می‌زنم

در بن هر خار خنجر می‌خورم

بر سر هر نیش جولان می‌زنم

خون گرم از ریشه دل می‌مکم

جام زهر از ریشه جان می‌زنم

صد محیط زهر دارم در سفال

مرحبایی گو که آسان می‌زنم

بس که لذت دوستم یک لخت دل

بر متاع صد نمکدان می‌زنم

آن خلیلم من که قفل الحذر

بر دهان و دست مهمان می‌زنم

آن چراغ کشته‌ام کز دود گرم

آتش اندر آب حیوان می‌زنم

پادشاه عالم درویشیم

مهر بر پایین فرمان می‌زنم

پای هجرم، راه حسرت می‌روم

دست عجزم، چاک دامان می‌زنم

جاه را کوس بلند آوازگی

بر فراز بام نیسان می‌زنم

بحر طوفان‌خیز دردم موج خون

از تحرک‌های شریان می‌زنم

مرغ تجریدم، نوا در فصل دی

بر فراز شاخ عریان می‌زنم

می‌کنم در گلشن جنت فغان

نغمه‌ای در کنج زندان می‌زنم

زهره می‌دزدد نوای خون‌چکان

زخمه چون بر عود افغان می‌زنم

تا به کی هرسو دوم در سومنات

تیشه‌ای در پای ایمان می‌زنم

بت‌پرستان می‌فریبندم بسی

شیشه‌ای بر سنگ ایشان می‌زنم

از مساماتم رود سیلاب خون

تا شراب از جام رهبان می‌زنم

آتش طورم می و جام آفتاب

حیف کاین می در شبستان می‌زنم

گردم از راحت زنم بر من مخند

کاین نفس در کام ثعبان می‌زنم

چون نباشد داغ گوناگون مرا

تکیه بر غم‌های الوان می‌زنم

بس که کج پنداشتم نقش درست

خنده بر بازیچه پنهان می‌زنم

فرش را هم دیده عصمت بود

لیک پا بر نیش عصیان می‌زنم

بس که پر نیش است پایم هر قدم

دشنه بر خار مغیلان می‌زنم

کعبه در آغوش دل دارم ولی

فال آتشگاه گبران می‌زنم

«من و سلوی» بر لبم ریزند و من

بر دل صد پاره دندان می‌زنم

دم به دم چون کشتی از شوق شکست

سینه را بر موج طوفان می‌زنم

می‌فشاند بر لبم خون مراد

عطسه‌ای کز مغز ایمان می‌زنم

می‌کنم تعظیم روز قتل خویش

دشنه‌ای بر عید قربان می‌زنم

بحر خون، دریای آتش، سیل زهر

می‌کنم در جام و خندان می‌زنم

در سراب افتاده‌ام جام و سبو

زآن جهت بر سنگ بطلان می‌زنم

گریه شوقم زآتشگاه دل

شعله بر خاشاک مژگان می‌زنم

تا به مژگان تو گردد آشنا

دیده را بر نیش پیکان می‌زنم

تا شوم پامال خیل غمزه‌ات

خیمه را در کافرستان می‌زنم

تیشه زد بر بیستون فرهاد و من

بیستون بر تارک جان می‌زنم

دست شیون در گلستان نشاط

بر سر گل‌های خندان می‌زنم

شیشه از زهر هلاهل شد تهی

کاسه در خون شهیدان می‌زنم

آتش اندر خرمن مقصود خویش

در میان آب حیوان می‌زنم

من که از کلک نظام روزگار

نقش‌ها بر لوح امکان می‌زنم

کوس افلاطونی از یونان زمین

می‌برم در ملک گیلان می‌زنم

ور سبب جوید کسی در گوش وی

این نوا از عود برهان می‌زنم

کان ولایت مولد دانشوری است

کاتش از نامش بیونان می‌زنم

میر ابوالفتح آنکه لوح دانشش

بر سر افهام و اذهان می‌زنم

نام جودش می‌برم یا دشنه‌ای

بر دل دریای عمان می‌زنم

فارس حکمش به جولان رفت و گفت

آفتابم گوست، چوگان می‌زنم

راکب رایش به میدان راند و گفت

دهر میدان است و جولان می‌زنم

عقل می‌گوید گل ایجاد او

بر سر تقدیر امکان می‌زنم

عشق می‌گوید عبیر جیب او

بر دماغ پیر کنعان می‌زنم

گفت جاهش دهر بر من تنگ شد

چاک بر افلاک و ارکان می‌زنم

گفت جودش سیم و زر در کان نماند

سکه بر پیشانی کان می‌زنم

گرگ می‌گوید به دورانش که من

بر صف اعدای چوپان می‌زنم

داورا تا سایه کردی بر سرم

خنده بر خورشید تابان می‌زنم

تا مرا در بزم خود جا داده‌ای

تکیه بر دیوار احسان می‌زنم

تا حیات‌آموز من لطف تو شد

طعنه بر معزولی جان می‌زنم

گوش کن کز بام مدحت صبح و شام

طبل نظم‌آرای شروان می‌زنم

چشمه نور است چشم فطرتم

خنده بر کحل صفاهان می‌زنم

تا برآرم گوهر ارزنده‌ای

تیشه اندیشه بر جان می‌زنم

هر گلی کز باغ طبعم بشکفد

بر سر غلمان و رضوان می‌زنم

تن زنم عرفی نیم آخر ترا

بر نوای خودپرستان می‌زنم

در حضورت زآن نمی‌گویم دعا

تا نگویندم که دستان می‌زنم

در غیاب این نغمه را هر نیم‌شب

همره مرغ سحرخوان می‌زنم

شمارهٔ ۳۳ - در مدح شاهزاده سلیم

صباح عید که در تکیه گاه ناز و نعیم

گدا کلاه نمد کج نهاد و شه دیهیم

نشاط طبع بحدی که نشنود دانا

بجز ترانه اطفال و ترهات ندیم

بساط مجلس دهر آنچنان نشاط آمود

که دست را بسماع آستین دهد تعلیم

براز معانقه ناز کان بلمس شجاع

لب از مصاحفه شاهدان ببوسه کریم

نوای مرثیه صوم و شادیانه عید

گشاد از اثر انبساط گوش صمیم

بخوان مائده شد دست اشتها ، مطلق

بکام و معده عداوت فزود طبع لئیم

بچشم و هم ز فیض شکفته رویی دهر

نمود چهره امید داشت ، صورت بیم

جهان چنین خوش و من خوشتر از جهان بوثاق

نشسته با خرد اندر تعلم و تعلیم

که ناگهان ز درم در رسید مژده دهی

چنانکه از چمن طالعم بمغز شمیم

چه گفت ؟ گفت که ای مخزن جواهر قدس

چه گفت؟ گفت که ای مطلب بهشت نعیم

بیا که از گهرت یاد می کند دریا

بیا که تشنه لبت را طلب کند تسنیم

زلال چشمه امید پور اکبر شاه

طراز دولت جاوید شاهزاده سلیم

ازین پیام دلم شد شکفته و شاداب

چنانکه باغ زشبنم ، چنانکه گل زنسیم

بره فتادم وگشتم چنان شتابزده

که دست اهل کرم در نثار گوهر و سیم

چو روزگار رسیدم بدرگهی که کند

زمانه طوف حریمش بدیده تعظیم

رسیدن من و اقبال آن همایون فال

چنان فتاد مطابق در آن خجسته حریم

که گرادب نکشیدی عنان من ، قدمش

ببوسه گاه همی کرد بر لبم تقدیم

مرا چو دوش بدوش ادب بدید استاد

بلطف خاص بدل کرد التفات عمیم

رموز کرنش و تسلیم را ادا کردم

بدأب مردم دانا نه بذله سنج ، ندیم

چه گویمت که بکامم چه مایه لذت داد

گزیده نوبرکرنش نمک چش تسلیم

نگفت و من بشنودم هر آنچه گفتن داشت

که در بیان نگهش کرد بر زبان تقدیم

لبش چو نوبت خویش از نگاه باز گرفت

فتاد سامعه در موج کوثر و تسنیم

بخنده گفت که در عذر این گناه بزرگ

که رفته نام تو بی حکم ما بهفت اقلیم

همین که رفتی ازین آستان نوشته بیار

گزیده نسخه ای از زادهای طبع سلیم

ازین سخن سرو دستار من گلستان شد

ز بسکه چیدم و بر سر زدم گل تسلیم

چو باز گشتم از آن آستان، خرد جزوی

نوشته داد که این تحفه گل و تو نسیم

بگیر و زود ببر با قصیده ای که بود

بشاخ و برگ سخن نسخه ریاض نعیم

ز جام شدم که کدامین قصیده باید گفت

به لهجه‌ای که دمد روح در عظام رمیم

شمارهٔ ۳۴ - تجدید مطلع

من و نمودن بطلان عهدهای قدیم

بذکر منقبت عهد شاهزاده سلیم

تولدش بنهاد شریر دهر آن کرد

که با طبیعت آتش نزول ابراهیم

نهیب هیبت او در مشیمه نقدیر

شکست گوهر گفتار بر زبان کلیم

بعهد معدلت او که عاملان فساد

زبس هدایت تعطیل فارغند از بیم

کشیده فتنه معزول سر بزیر لحاف

دریده ظلم فراموش طبل زیر گلیم

اگر عیادت مرضی کند عدالت او

جهد بقاعده اعتدال نبض سقیم

بروی ازمنه گر آستین برافشاند

شود بسعی تموج زمان حال ، قدیم

زهی وجود تو در سایه عنایت شاه

که کرده بذل سعادت همای را تعلیم

همه مراد، چو امید در قبول دعا

تمام فیض ، چو اندیشه در دماغ کریم

حسود ناز و نعیم تو بر در طالع

چنان غریب که طامع برآستان لئیم

زفیض لطف تو شاید که بی سرایت عشق

شود باهل محبت دل کرشمه رحیم

زمانه را همه فرزند اگر چو توبایست

ترا بزادی و بودی دگر همیشه عقیم

ز بحرکان کرمت آن نفایس آورده است

که احتیاج نه گوهر گرفتن است و نه سیم

زعفو و حلم تو دلها بغایتی جمع است

که معصیت نه امید آزموده است و نه بیم

همای قدرتو اوجی گرفته در پرواز

که دام کسب شرف باز چیده عرش عظیم

بهار خلق تو عطری فشانده برآفاق

که بوی مهر پدر بازیافت طفل یتیم

خدایگانا گویم بمدح خویش دوبیت

کزین نیارد پرهیز کرد طبع سلیم

ز زاده دل و طبعم اگر شود آگاه

باصل خویش ننازد زشرم در یتیم

مثال طبع من و هر طبیعتی که جز اوست

زلال ماء معین است و درد ماء حمیم

خموش عرفی از این ترهات وقت دعاست

برآر دست بدرگاه کردگار کریم

همیشه تا که نگردد حلال بر فرزند

جمیله ای که شود با پدر بحجله مقیم

عروس دهر به فتوای ذره تا خورشید

حلال اکبر شه باد و شاهزاده سلیم

شمارهٔ ۳۵ - در مدح جلال الدین اکبر شاه

منادی است بهر سو که ای خواص و عوام

می نشاط حلال و شراب غصه حرام

فضای عالم هستی زغصه تنگ آمد

مشابه دل عاشق ، مثال چشم لئام

هوای روضه گیتی شکفته شد زآنسان

که نوبهار خط گلرخان سیم اندام

قضا نهاده بکام زمانه معجونی

که بهر ساختن آن قدر گرفته بوام

بشاشت دل اطفال در شب نوروز

نشاط خاطر صایم بصبح عید صیام

هم از دریچه امکان نمود صورت امن

چنانکه عارض خورشید از شکاف غمام

هم از نتیجه افیون امن شاهد تیغ

نهاده پهلوی راحت بخوابگاه نیام

بگوش عارضه صوت عدم رسید ازدهر

بچشم حادثه میل فنا کشید ایام

ز اتفاق طبایع درآشیان وفاق

شود بطعمه شاهین بزرگ بچه حمام

نیاید از دهن باز یک نفس بیرون

زبان کبک ملمع لباس طرفه خرام

ز غایت شفقت تیز میکند ناخن

بعزم خارش اعضای آهوان ضرغام

ز پنجه شانه گرگان همی شود دشوار

چو موی کج شود از باد بر تن اغنام

زمانه در کنف عافیت قرار گرفت

چنانکه در دل عاشق نگارسیم اندام

دراز شد سخنم مختصر کنم تقریر

زمانه را بکف عدل شاه داده زمام

زبانگ هیبت و از نعره صلابت اوست

فلک فکنده عنان و صبا گسسته لجام

نماز شام نه از پرتو لوامع مهر

برنگ لاله بود ذیل چرخ ازرق فام

بجرم آنکه برأیش سر معارضه داشت

قضا بریده سر آفتاب بر سر بام

برسم عبرتش اکنون سپهر گرداند

بگرد خطه عالم بنیزه بهرام

از آن زمان که سراپرده معالی او

ورای منظر کون و مکان گرفته مقام

بروی بستر لیل و نهار میغلطد

فلک ز رنج حسد چون مریض بی آرام

وگر چنانچه حدیثم نمیکنی باور

دلیل قانع اینک کبودی اندام

چه سود پوشد اگر دشمنش زره از بیم

نمیکند ببدن مرغ روح وی آرام

چه منع طایر آبی نماید از طیران

بروی آب ز موج افکند صبا گردام

بتازه میکنم انشا گهر فشان نظمی

که داد عکس سوادش ضیا به ماه تمام

شمارهٔ ۳۶ - تجدید مطلع

زهی رمیده مرا آهوی وصال از دام

چنانچه از نظرم خواب و از دلم آرام

بسوی او نفرستم پیام از آن ترسم

که بر حکایت من مطلع شود پیغام

بگاه عربده دشنام چون دهد سوزم

مباد از لب او لذتی برد دشنام

چه نازکی است که بینم بگاه جلوه قدش

گرانی نظرم باز داردش ز خرام

ز اضطراب دلم پای هوش میلغزد

چو میرسد بخیال آن نهال سیم اندام

به نیم جرعه چه شوراست در دلم گویی

کزآن لب نمکین رشحه ای فتاده بجام

بدور حسرت او جام زهر می نوشم

گه از نصیحت خاص وگه از ملامت عام

ز ذوق کشتن عرفی بحیرتم که چرا

چوکینه در دل بی مهر او گرفته مقام

زتازیانه جورش سمند صبر من است

عنان فکنده چو فرمان شهریار انام

زهی وجود سخاوت مشخص از کف تو

چنانچه ذات بصورت ، چنانچه شخص بنام

بود برات عطایت بدست هر فردی

چو نامه های عمل در حسابگاه قیام

فشرده ذوق سخا در دل توپا محکم

چو استقامت زر درخزینه های لئام

بنای دولت خصم توست و بی بیناد

چو دوستی هوسناک و اعتقاد عوام

بعهد عدل تو شاید که توأمان نشوند

صبیه و صبی اندر مشیمه ارحام

دوام جاه تو آن عالمی که دورش را

ذخیره ابد آید بیک دقیقه تمام

درون مطبخ جاه تو مهر و ماه بود

دو قرص نان که یکی پخته است و دیگر خام

زبان حادثه تا کی قضا تواند بست

اگر بحجت تیغ تو ندهدش الزام

ز زخم نشتر فساد انتقام تو شد

درون حادثه پرخون چو شیشه حجام

حروف قدر ترا صورت فلک جرمی است

که عکس قاعده پایین فتاده در ارقام

بعهد عدل تو کز کحل حزم همچو غزال

بخون گرگ سیاه است دیده اغنام

خلاف قاعده صیاد پیشگان شاید

که پرورند بآهنگ صید باز ، حمام

شها ببزم تو چون این قصیده بر خوانم

که ملک نظم ز فیضش گرفته است نظام

سزد بجایزه با جیب پر گهر گردون

بدوشم افکند این جامه زمرد فام

همیشه تا ، زدم عنکبوت پرده صبح

بود لعاب لوامع تنیده بر ایام

بجای شربت مقصود جاه خصم ترا

لعاب افعی تیغ تو باد اندر کام

شمارهٔ ۳۷ - درمدح امیرالمؤمنین علی (ع)

منم آن سحر بیان کز مدد طبع سلیم

نبرد ناطقه نام سخنم بی تعظیم

منم آن مایه فطرت که گر انصاف بود

با وجودم نتوان گفت باندیشه فهیم

منم آن بحر لباب ز معانی که بود

قطره آب ز شرم سخنم در یتیم

کر بیاد سخنم عود برآتش مانند

حشر اموات شود هر طرف از نشر شمیم

از حجاب سخنم بسکه عرق داد برون

صورت شیشه برآورد زلال تسنیم

در حرم گاه دل و حجله گه طبع من است

حامله مریم و جز مریم اگر هست عقیم

فوج فوج است معانی بدلم در پرواز

همچو مرغان اولی اجنحه در باغ نعیم

غنچه از نسبت سحبان بسخن عار کند

گر کنم طرز سخن باد صبا را تعلیم

در پزیرد زدمم صورت دیوار ، حیات

مایه فطرت از او وام کند فهم حکیم

آن خردمند حکیمی که بسبابه عقل

گیرم اندر حرم جوهر گل نبض سقیم

چون ببازیچه شوم ملزم ارباب کلام

خنده جوهر فرد است دلیل تقسیم

هرنفس قافله ای در دلم ازعالم عقل

می رسد جنس متاعش همه عجز و تسلیم

زهر خندی کند از چشمه طبعم ببهشت

در دکان حلاوت نگشاید تسنیم

با چنین رتبه که می گویم هجویست مرا

بسکه انصاف بود فانی و ادراک عدیم

با من از جهل معارض شده نامنفعلی

که گرش هجوکنم این بودش مدح عظیم

که بصد قرن دگر امر بدیهی نکند

عقل اول ببراهین مبینش تفهیم

هیچ زین گونه دلم را نبود گرد ملال

گرچه این واقعه بسیار عذابی است علیم

زان که از مشک سخن شاه دم استشمام

حالت جمله کند منکشف از لطف عمیم

دوش بر دوش نبی در شرف ذات علی

که عدیم است عدیلش چو خداوند کریم

آن که با مرتبه همت او اوج حضیض

آن که با نازکی طبع وی اندیشه جسیم

آید از دور چوسیلاب سیاهی بنظر

متأثر شود از برق عتابش چو نسیم

ای که نسبت بجلال تو هم از بی ادبی است

که فلک نام شکوه تو برد با تعظیم

خانه زاد خردش جوهر اول با وی

گفت کای دانش من در بر علم تو سقیم

حرفی از مصلحتی گویم و از من بپذیر

این سخن گرچه براه ادب افتاده ذمیم

جاه را پایه بیفزای مبادا که قضا

زندش طعنه بهمسایگی عرش عظیم

چشم اعمی شود از رأی تو گرنور پذیر

بنظر نقطه موهوم نماید تقسیم

چشم اشهل بصفت دیده احول گردد

گرحسام تو نگاهش بشکافد بدونیم

گرم رفتار بحدی است که دود انگیزد

گر رود مرکب خوش کام تو بر سطح نسیم

گر بعمان نگرد رأی تو در بینایی

نایب مردمک دیده شود در یتیم

گر بعصر ابد انجام توسنجند ،بطول

بمیانش نرسد سلسله عهد قدیم

آن که از روضه لطف تو شود فیض پذیر

که بود غیرت فردوس ز بس ناز و نعیم

گر بشمشیر سیاست بدونیمش سازند

نشود تا ابدش سلب حیات از هر نیم

هر که را ضربت گرز تو درآید بضمیر

در بدنها شود از سایه او عظم رمیم

ای که در عالم اجسام ، حکیمانه اگر

دفع افساد عوارض کنی از لطف عمیم

گفتگویی که بتان را بنگه می باشد

بیشتر از دل عاشق شنود گوش صمیم

کی دهند اهل محبت نعم لطف ترا

که ستانند عوض ، مایده باغ نعیم

شبهتی نیست در این واقعه کاصحاب بهشت

«من و سلوی» بفروشند بزقوم جحیم

ای که با نسبت سیر فلک عزم تو چرخ

بی نصیب از حرکت آمده چون حلقه میم

آسمان نهمین حصر شکوه تو کند

در میان گیرد اگر دایره را نقطه جیم

طمع گوشه چشم است مرا از تو و بس

ورنه مستغنیم از مال و منال و زر و سیم

زده ام پای بعیش دو جهان از همت

زآن ندارد بدلم دست ، چه امید و چه بیم

شکرلله کزان جمع نیم گرچه زمن

همه افعال قبیح آمد و اعمال ذمیم

که بصد حیله کنم راه اگر در بزمی

دلم از غصه شود همچو دل پسته دو نیم

کز چه معنی کنم از سفله نهادان تأخیر

و ز چه بر صدرنشینان ننمایم تقدیم

عرفی این طول سخن چیست بآهنگ دعا

دست بردار بدرگاه خداوند کریم

تا شود منبسط از بذل درم طبع سخن

منقبض باد دل خصم تو چون دست لئیم

شمارهٔ ۳۸ - در منقبت علی (ع)

چون گرد باد آه ز خاکم کشد علم

بر فرق روزگار فشاند غبار غم

چون دل بجای خویش بود کز نهیب درد

زین آشیانه طایر آرام کرده رم

در عهد من زدهر مجو خوش دلی که هست

در شیشه زمانه وجودم جهان غم

ای طور وعده تو فراموشی وفا

وی طرز غمزه تو هم آغوشی ستم

ذوق غم توشانه کش طره طرب

شوق لب تو سرشکن شحنه الم

از وعده تو شوق بتشویش مبتلا

وز عشوه تو فتنه به آشوب متهم

بخشد هزار کشته چشم ترا حیات

لعلت لطیفه ای که برون آرد از عدم

گیرد بهر دو دست سر خود اجل زبیم

جایی که غمزه تو کشد خنجر ستم

لعل حیات بخش تو جایی که دم زند

نبود مسیح را زخجالت مجال دم

زاعجاز حسن توست که کلک قضا نسوخت

برلعل آتشین خط سبزت چو زد رقم

هم خود بگو روا بود ای بی وفا که من

محروم باشم از تو و اغیار محترم

محرم ببزم وصل تو غیر و مرا زبیم

مرغ امید پر نزند گرد آن حرم

دست افکنی بدوش رقیبان بر غم من

وز چنگ من برون کشی آن زلف خم بخم

من جان دهم برای تو آن لعل روح بخش

از معجز مسیح زند با رقیب دم

با دوستان بکینی و با دشمنان بمهر

منبعد اگر سلوک تو این است لاجرم

خواهم شدن بمحکمه عدل تا شود

طبع سلیم عادل شاه جهان حکم

سلطان دین وصی نبی قهرمان شرع

شاه نجف علی ولی معدن کرم

آن واهب النعم که ز داوود نطق او

نشنید گوش آز بجز نغمه نعم

اول به آب چشمه کوثر وضو کند

جبریل گر بخاک جنابش خورد قسم

عزم طواف کعبه زکویش چنان بود

کایند از برای تیمم برون زیم

اندوزد از عبادت یزدان عدوی تو

اجری که برهمن برد از طاعت صنم

از قدر خواستم که فلک خوانمش ، قضا

گفت ای بری ز شیوه تمیز مدح وذم

او را سپهرگویی و این ننگری که هست

او منبع عطوفت و این مصدر ستم

مشاطه ولایش اگر زیب گر شود

ز اعجاز عیسوی کند آرایش صنم

ای طوف بارگاه تو پیرایه شرف

وی دودمان جاه تو همسایه قدم

در باغ فطرت تو مسیحا چویک نسیم

در فوج حشمت تو سلیمان چویک خدم

مست غرور کرد عروسان خلد را

دعوی باغ لطف تو با روضه ارم

هرگز زمین رزم تو از خون نگشت خشک

از بسکه خنجر تو رسانید نم بنم

آن کینه پروری که ز بغض تو دم زند

وآن خون گرفته ای که بکینت کشد علم

با تیغ روزگار کند قصد کارزار

با قهر کردار بمیدان نهد قدم

هر شامگه که از اثر مهر خاوری

رنگ بقم گرفته سپهر جفا رقم

چون سرکشی بحکم تواندیشه کرده است

خونش فکنده بیم سنان تو در شکم

حفظ تو گر ستون نشود برهم اوفتد

از تند باد حادثه این نیلگون خیم

شاها منم که درد و غم و غصه متصل

آیندم از قفا چو سپاه از پی علم

تا برکنار خوان وجود است جای من

پرورده روزگار مرا از نعیم غم

هرجا غمی است کرده بتحویل من مگر

ازبهر دیگران بمن اکنون کند رقم

عرفی شکایت تو نهایت پذیر نیست

این قصه را بیا ، بدعا ساز مختتم

تا خامه خیال که نقاش معنویست

مدح تو بر صحیفه هستی کند رقم

خصمت که هست صورت عصیان همیشه باد

گریان و بی‌قرار و نگونسار چون قلم

شمارهٔ ۳۹ - در مدیح حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام

ای مرتفع ز نسبت جود تو شان علم

کلک گهر فشان تور طب اللسان علم

ای ساکنان مصر معانی بحسن عقل

نادیده یوسفی چو تو درکاروان علم

سلطان دین علی که زشست کمال اوست

هرناوکی که یافت گشاد از کمان علم

جیب و کنار عقل ز گوهر لبالب است

تا باز کرده ای لب گوهر فشان علم

سلک نقود نظم جواهر بباد رفت

تا صیت گوهر تو برآمد زکان علم

پیش از وجود صلب فلک بود ذات تو

در بطن صنع نادره زا توأمان علم

امکان اگر نه تکیه زدی بر وجود تو

کی داشتی تحمل بار گران علم

دست مجردات ستون ز نخ شود

آنجا که فطرت تو زند سایبان علم

علم است جان هر که بود معنوی نهاد

الافطانت تو که گردید جان علم

ذات تو اعتدال و سلیمان مزاج عدل

عقل تو مغز و جوهر کل استخوان علم

صدره فتد بچاه ضلالت بهر قدم

دست هدایت ار نکنی بر میان علم

بر گوش فطرت تو زاول نفس شمرد

هر نکته ای که داشت لب داستان علم

آنجا که دانش تو نهد رسم تقویت

ای آیت شعور تو نازل بشان علم

دست ضعیف جهل که درآستین شکست

از عقل اولین بر باید عنان علم

برآسمان علم ضمیر تو آفتاب

اما مسیر تو نهمین آسمان علم

آن مایه دشمنی که بعلم است جهل را

ای کعبه وجود تو دارالامان علم

اندر ضمیر جوهر اول شدی تباه

تقدیر هستیت نشدی گر ضمان علم

ارزان متاع روی دکان کنه هستی است

آنجا که فطرت توگشاید دکان علم

تا عزم خاکبوس حریم فطانتت

دارند ساکنان نهم آسمان علم

از بیم دور باش ادب هر صباح و شام

صد بوسه برده بر لب روحانیان علم

گر صنع ایزدی ز ازل مصلحت نداشت

تا سازد امتیاز تو خاطر نشان علم

الا درآستان حریم فطانتت

ذیل ملازمت نزدی بر میان علم

روزی ز روی نسبت اجزای یکدیگر

ترتیب دادمی بتصور جهان علم

در دل فتاد سایه طبع بلند او

گفتم که این سزد بصفت آسمان علم

گر سایه طبیعت تو مهبطیش هست

آن ذروه می سزد که شود لامکان علم

شاها تویی که فیض هوای طبیعتت

سازد بنوبهار مبدل خزان علم

از دست پخت طبع تو با لذت است و بس

بر خوان عقل هر که شود میهمان علم

دارم امید آنکه بعرفی زعین لطف

بخشی وظیفه ای ز نعیم جنان علم

در مجمعی که قوت معنی دهی بفیض

دستم ز آستین بفرستی بخوان علم

مسند نشین خاک در دانشش کنی

ای فضل مایه بخش تو سلطان نشان علم

با آنکه دست بسته میدان دانشم

گر نامزد کنی بکف من عنان علم

چون دانه های گوهر مدحتت بسلک نظم

سرهای خیل راز کشم بر سنان علم

تا دل شکاف جهل بسیط و مرکب است

زخم دلیل قطعی و تیغ زبان علم

بادا هدایت تو که معمار دانش است

تیغ زبان جوهریان را فسان علم

شمارهٔ ۴۰ - بیان مفاخر

من کیستم آن سالک کونین مسیرم

کز بیخته جوهر قدس است خمیرم

در صفحه تصویر جلال است مثالم

در پرده تقدیر محال است نظیرم

چون حسن کشد جام صفا رنگ شرابم

چون عشق دهد رنگ جبین آب زریرم

در قامت عاشق شکن آموز کمانم

در غمزه معشوق گشایش ده تیرم

آنجا که وفا تشنه شود چشمه خونم

آنجا که صفا غسل کند آب غدیرم

بر کتف ریاضت طلبان شال و پلاسم

بر دوش زلیخا منشان برد و حریرم

در هندسه فقر و فنا صفرالوفم

در مزرعه عز و علا ابر مطیرم

در کوزه لذت شکنان چشمه زهرم

در کاسه کودک منشان جرعه شیرم

آنجا که ادب نغمه طراز است سمیعم

و آنجا که هنر جلوه فروش است بصیرم

در مرسله جوهر فردم در یکتا

در سلسله علت و معلول کثیرم

پای طلبم ، در روش سعی تمامم

دست ادبم ، در کشش کام قصیرم

چون سجده بت گرم شود ناصیه سوزم

چون تیغ صنم کند شود بهیده میرم

خفاشم و خورشید خرد در ته بالم

در اجم و بلبل پرد از شاخ صفیرم

عشقم که بر آسوده دلان نیست گذارم

حسنم که ز خونین جگران نیست گزیرم

در خانه مجنون که خراب است ، غبارم

در حجله لیلی که بهشت است ، عبیرم

با ناطقه گلریزم و با سامعه گلچین

با وا همه نابالغ و با عاقله پیرم

در دل قویم گرچه به آثار ضعیفم

وز دین غنیم گرچه باظهار فقیرم

از کلک بنان ، لوح خراشنده ماهم

وز تیغ زبان خامه تراشنده تیرم

در کندی شمشیر زبان قاتل سیفم

در پرده اندیشه خرد پوش ظهیرم

از اوج سخن بهر فرود آمدن طبع

برداشتم این نغمه که اعشی و جریرم

طبعم ز غضب گفت ندانم بچه نسبت

در دام سرشت تو قضا کرد اسیرم

گر جوهر خود می نشناسی زچه کانی

از گوهر من شرم بکن کابر مطیرم

بر تافت عنان سخنم رخش طبیعت

برگشتم ازین ره که نه این بود مسیرم

بر تارک ارباب فنا ترک کلاهم

در صفحه اصحاب صفا نقش حصیرم

درآب و هوای چمن خلد سرورم

در بست وگشاد در فردوس صریرم

توفیق چه صورت شکند قوت دستم

تحقیق چو معنی طلبد جوش ضمیرم

میگویم و اندیشه ندارم زحریفان

من زهره رامشگر و من بدر منیرم

سربرزده ام با مه کنعان زیکی جیب

معشوق تماشا طلب وآینه گیرم

در بارگه سلطنتم چون گذرت نیست

بر ناصیه ماه ببین نقش سریرم

هنگام رقم سنجی احکام کواکب

برجیس نهد مجمره در پیش دبیرم

آن چشمه قربم که زلب تشنگی وحی

جبریل در آید بحرمگاه ضمیرم

عرفی بکجا میروی ، این راه کدام است

مشتاب و عنان دار ازین راه خطیرم

ز آشوب صریرش دل کونین برآشفت

نای قلم نغمه گشا تنگ بگیرم

شمارهٔ ۴۱ - در ذکر افتخارات خود

گر سر بصحبت گل و سوسن در آورم

دست چمن گرفته بمسکن در آورم

با های و هوی ناله کنم راه شوق طی

باشد که هول در دل رهزن درآورم

گر طاعت صنم برم از خانقه بدیر

زنار را بطعن برهمن در آورم

شرم دروغ بین که زبان فصیح را

در گفتگوی نطق تو الکن در آورم

تا زاغ ظلمت افکنم از شاخسار طبع

خورشید و ماه را بفلاخن درآورم

همت ثمر فشان و شجر طوبی و هنوز

شرم آیدم که میوه بدامن درآورم

هر گوهری که برکشم از معدن خرد

پرداخت کرده باز بمعدن درآورم

صد پرده مصلحت بیکی راز برتنم

ترسم که شک بخاطر کودن در آورم

کو بخت آنکه منفعل آید بصبح من

با آفتاب دست بگردن درآورم

از بس هجوم حادثه در رزمگاه عشق

خود را نیافتم که بجوشن درآورم

یک عذر با کسی بغلط گربیان کنم

صد لاف در میانه مبرهن درآورم

آیینه اصالت خورشید و کان شود

هر دانه گهر که بمخزن در آورم

در معرضی که راه زمان را کنند عرض

امید را شکسته سرو تن در آورم

هر شب هزار غمکده را می کنم طواف

تا خویش را بحلقه شیون درآورم

تا خواب عافیت ندهد خو ، به غفلتم

از رزمگاه فتنه بمأمن در آورم

معجون همت از گهر سوده بایدش

یاقوت آفتاب بهاون در آورم

گر شاهد هوس کند آهنگ دلبری

رویش سیاه کرده ببرزن درآورم

خرمن بمور بخشم و با این کرم هنوز

ترسم که سر بدانه ارزن درآورم

هر گه که جیب دل بدرانم زدرد دین

زنار بهر بخیه بسوزن در آورم

خورشید را بگو که درآید برو زنم

زآن پیش کین کمند بگردن در آورم

هر گه که آورم گل روی تو در نظر

گلشن ز راه دیده بدامن درآورم

هر گه که ناله ای کنم از اشتیاق گل

شیون ز بلبلان نوازن درآورم

ای طایران همت سدره مدد کنید

کان عندلیب قدس به گلشن درآورم

ای مهرشاد باش که گوهر کمال یافت

اکنون وسیله کو که به مخزن درآورم

شمارهٔ ۴۲ - تفاخر شاعرانه

ای طعن فلک نوشته برسم

وی زلف صبا بریده از دم

ای در بر توسن فلک شوخ

ز آنگونه که پیش شعله هیزم

بر غنچه سبکروی وی بدانسان

کش خنده نزاید از تبسم

نازی بلب فسانه پرداز

ز آنگونه که نشکنی تکلم

از گام شمرده خط نگاری

بر نقطه نوک نیش کژدم

کرد از تو شتاب وام وز آن کرد

سیمرغ وجود خویش را گم

هشتم فلکی و ذو ذوابه

چون وقت روش علم کنی دم

زآن راست روی که طبع عرفی

راندت بمسالک تعلم

اول قدم ریاض طبعش

آخر چمن بهشت هشتم

بی فیض قبول آسمان بود

جامی تهی از شراب صد خم

ننشست مگر بوقت خوابش

دریای معانی از تلاطم

درهم شکند بگاه حمله

صد فوج معانی از تصادم

چون آتش طبع بر فروزد

طوبی طلبد بجای هیزم

در ابره اطلس فلک دوخت

رایش زبیاض صبح قاقم

رضوان زپی شراب بزمش

انگور ، بپرورد بطارم

بر خاک در طبیعت او

دریای محیط در تیمم

گردون بنظاره ضمیری

یک دیده و آفتاب مردم

ازآب سخاش خوشه برداشت

نوک مژه چون درخت گندم

عرفی بمدیح خود شتابی

هشدار مباد، ره کنی گم

داد سخنت بده که مردند

معنی و عبارت از تظلم

هان شرم مکن ثنای خودگو

گوباش حسود در تبسم

شایسته تویی به مدح امروز

ای خاک رهت به فرق مردم

شمارهٔ ۴۳ - چیستان در وصف شمع

چیست آن جوهر هدایت فن

آسمان مولد و زمین مسکن

شوخ آیینه روی روشندل

رند ژولیده موی تر دامن

سوزش در حراست رشته

رشته اش درسیاست سوزن

گردنش تا بفرق سیمابی

سیم ساق است پای تا گردن

چون عروسان هند دردم رقص

ازدم گیسویش چکد روغن

چون زر قلب شاهد دنیا

چهره تاریک و برقعش روشن

نوزد باد ، لاله حمر است

بوزد ، هست غنچه سوسن

کیمیایی است گوهر تاجش

که ازو زر شود مس و آهن

عزت تاج او بیفزاید

جلوه طلعت سهیل یمن

جوهر هیکلش هیولایی است

در قبول صور چو جوهر ظن

جامه اش گاه سبز و گاه سپید

چهره اش روز تیره شب روشن

گیسویش نورباف چون مریم

ابرویش چون هلال چشمک زن

هم زباد صبا شود جوزا

هم زبرف صفا سهیل یمن

ماهتابی است بر درفش کیان

آفتابش چه تیروچه بهمن

قصب ماهتاب او ، اکسون

شرف آفتاب او ایمن

گه گهی از میان تاج خروس

برفشاند بفرق خود ارزن

زندگانیش مردن شبگیر

دیده بانیش کوری رهزن

دسته هاون طلاست ولی

سوده آن سر که نیست در هاون

زاهد آسا زدانه های سرشک

سبحه آویخته است در گردن

هم شکفته ست درمصیبت و سور

هم برهنه است در دی و بهمن

شاه تیر جهاز زرین است

بر سرش موج نور سایه فکن

راز دل بر زبان چو میآرد

مستفیدند زیرک و کودن

چو بخلوت زبان بجنباند

راز بیرون فشاند از روزن

معنیش روح موسی عمران

صورتش نخل وادی ایمن

صوفیان گرد او نشسته بذوق

همه سبوح گوی و یا رب زن

روز بر هم فشرده مژگان لیک

شب گشاده ست دیده روشن

چون شکر مشربان هندستان

کله زر تار و چرب پیراهن

چون بمیرد تنش نفرساید

زنده گردد بکاهش سروتن

با همه حدت و حرارت طبع

دامنش پرشود زآب دهن

خرمن از سنگ آس گر باشد

بر زبان آرد می کند خرمن

پدرش مهر و مادرش مه لیک

شب گشاده است دیده روشن

بزبان خندد ، از گلو گرید

خنده تا فرق ، گریه تا دامن

گریه از شوق دیدن خورشید

خنده از عیش بزم شاه زمن

شاخ گندم که دیده خوشه زر

اینک از بزم شه ببین روشن

گریه و خنده اش گدازش عمر

همچو اعدای شاه قلب شکن

جوهرش در حریم خاطر شاه

ماه نخشب بود چه بیژن

همچو انگشت پنجه خورشید

صد اشارت کند بشاه زمن

شاه اکبر که هست ترکیبش

نور خورشید سایه ذوالمن

شاه چین و حبش غلام تواند

دور زین آستان اسیر محن

زآن نوشته است عبده بفداه

بدیار تو ملک چین و ختن

بلبل باغ عمر دشمن تو

نزند نغمه ای بجز شیون

مرغ جاهش بزیر شهپر حکم

از بدخشان گرفته تا ، بدکن

بگذراند چو رشته حکمش

آسمان را زچشمه سوزن

عدل او را بعدل نوشروان

کی بسنجد سپهر نادره فن

این بسنجد کسی که نشناسد

صافی جام جم ز دردی دن

نطفه دشمنش بصلب پدر

داده پیوند تار و پود کفن

تا ارادی بود جفای سفر

تا طبیعی بود هوای وطن

وطنم آستان جاه تو باد

تا نکرده است جان سفر ز بدن

خاطرش بحر فیض را معبر

گوهرش سر غیب را معدن

هر که را لطف او حیات دهد

نوبت جامه کی رسد بکفن

نصب را روی بخت او مرآت

عزل را بخت خصم او مدفن

ای غبار حریم حرمت تو

عطر پیراهن عروس چمن

شمارهٔ ۴۴ - در منقبت حضرت امیرالمؤمنین علی (ع)

نه شهد لطف کزوکام جان شود شیرین

نه وعده ای که گلوی گمان شود شیرین

فغان ز زهر فروشنده غمزه اش کز او

ز جوش جان در و بام دکان شود شیرین

کسی که از هوس نوشخند او میرد

بکام ماتمیانش فغان شود شیرین

دمی که شوق لب او دلم بجوش آرد

ز ناله ام دهن آسمان شود شیرین

زبسکه شوق سرشتم ز خون من دم قتل

دهان تیر و زبان سنان شود شیرین

زبوس حور و ملک چون دهان شهد آلود

خدنک غمزه او در کمان شود شیرین

زنوشداروی لطف عمیم او شاید

که زهر در دهن دشمنان شود شیرین

ز نسبت لب و دندان او عجب نبود

که لعل و در بدل بحر وکان شود شیرین

بیا بگریه تلخم بزن شکر خندی

که اشک برمژه سیل ران شود شیرین

چنان خلد برگ و ریشه ام شمایل تو

که مغز سوخته در استخوان شود شیرین

چو آشیانه زنبور شهد روز وصال

ز نوشخند توام خانمان شود شیرین

بشهد جنت اگر خون بدل کنم ، شاید

که در مذاق تو نامهربان شود شیرین

چنین که شد لبم از زهر فتنه تلخ مگر

ز مدح شاه زمین و زمان شود شیرین

شهی که گر بگشاید دهان درج آسا

لب عطارد گوهر فشان شود شیرین

ز فیض ابر عطایش گلوی شاخ شجر

زمایه ثمر اندر خزان شود شیرین

برآستانه طبعش کسی که سجده کند

زنور ناصیه اش آستان شود شیرین

چوبر بساط کلامش بتازد اندیشه

زفعل توسن او تاعنان شود شیرین

زهی ستم شکنی کز حلاوت عدلت

دهان راحت کون و مکان شود شیرین

بعهد شاهد عدلت زفرط آرایش

بچشم اهل تجرد جهان شود شیرین

زکشت عیش تو گردانه چین شود شاید

که بیضه در شکم ماکیان شود شیرین

ز امن عهد تو گردد فسانه گوشحنه

که خواب در نظر پاسبان شود شیرین

ز نور شمع جلالت که موم شهد بقاست

هوای انجمن لامکان شود شیرین

اگر نه مصدر ذاتت بود چگونه قضا

لبش ز زمزمه کن فکان شود شیرین

زهی حلاوت نامت که وقت بیهوشی

چو در خیال درآید زبان شود شیرین

چو آسمان نگری از فلک بجوشد زهر

چو هر زمانه بخندی زمان شود شیرین

عبارتت چو در اندیشه دبیر آید

چو نیشکر قلمش در بنان شود شیرین

شمایل تو چو در دل در آورد ما دح

لباس بر بدنش چون بیان شود شیرین

ایا حیمده صفاتی که از ستایش تو

زبان عرفی رطب اللسان شود شیرین

منم که چون زتکلم طبر زد افشانم

دهان سامعه انس و جان شود شیرین

چومشتری بسر افتد هوای طبع منش

عجب مدار اگر طیلسان شود شیرین

اگر بگوهر منظوم نظم خود سنجم

ز چاشنی گهر ریسمان شود شیرین

چگونه شیرین گردد ز شکر لب دوست

زکلک من لب معنی چنان شود شیرین

بکام قافیه سنجان ز لذت سخنم

سزد که قافیه شایگان شود شیرین

بروح خسرو از این فارسی شکر دادم

که کام طوطی هندوستان شود شیرین

ز کفشداری شیراز کش منم اکلیل

کمال را بنظر اصفهان شود شیرین

چو در ستایش تیغت شود زبانم تیز

ز تیز کردن تیغت فسان شود شیرین

چنان بمدح تو دستان زنم که از لذت

بکام اهل حسد داستان شود شیرین

از آن حیات ابد جویم از عنایت تو

که لب ز مدح توام جاودان شود شیرین

وجود خویش بجوزا بدل کنم که مرا

ز مدحت تو دوکام و زبان شود شیرین

سخن دراز کشید آنقدر بگو عرفی

که کام مستمع از ذوق آن شود شیرین

همیشه تا دهن گفتگوی اهل وفاق

ز نقل زمزمه دوستان شود شیرین

حدیث تلخ دهانی دشمنان تو باد

حکایتی که ز نقلش دهان شود شیرین

شمارهٔ ۴۵ - در نعت حضرت رسول (ص)

صبحدم چون در دمد دل صور شیون زای من

آسمان صحن قیامت گردد از غوغای من

گوش اهل آسمان و حلقه ماتم یکی است

شیونم تا برکشد آهنک هایا های من

مصر ویران کرد و رو در وادی ایمن نهاد

رود نیل شوق یعنی گریه موسای من

زان دل شوریده را بر تارک خود می نهم

کاشیان مرغ مجنون شد دل شیدای من

ز آن ملایک چون مگس جوشندم از هر سو که هست

چشمه لذت گشا هر موی غم پالای من

کام جان را تازه کردی ای غم لذت سرشت

نی غلط گفتم چه غم ای من وای سلوای من

در خمار انتظارم ز آنکه ایزد دور داشت

باده کام دو کون از جام استغنای من

آسمان در یوزه کرد و آفتابش کرد نام

لعلی از آویزه گوش شب یلدای من

نیلگون گردید دوش آفتاب از تکیه ام

بسکه هر مو گشته کوهستانی از غمهای من

منت بازیچه عیسی مکش بهر حیات

ارزش مردن بپرس از نفس مرگ آرای من

خورده هر دم صد شکست از فوج قدس آشوب حسن

شوق بیهنگام یار مست بی پروای من

منکه مستی کردن از خون جگر آموختم

ننگ هوشم باد گر جز خون بود صهبای من

شاهد عصمت تلاش صحبتم را کی سزد

خون حیض دختر رز نوشد از لبهای من

منکه از دل تا دماغم چیده خمهای شراب

کی شود مخمور و کی خالی شود مینای من

مریم من فیض جبریل از مزاج خود گرفت

مریمی را برد بالا ذهن عیسی زای من

آن بهشت معنیم کز بعد معزولی هنوز

خدمت طوبی بود ننگ چمن پیرای من

مرحبا ای باده کیفیت روح القدس

کامدی چون عشق و در رفتی ز سر تاپای من

من قیامت زار عشقم دیده کو تا بنگرد

صد بهشت و دوزخ از هر گوشه صحرای من

نفخ صور آمد بجای لحن داودی هنوز

رقص معنی می کند طبع سهی بالای من

من مطیع ملک استغنا ولی رانند حکم

دودمانهای هوس در ملک استغنای من

دامنم تر کرده طوفانی که در معنی یکیست

موجه دریا و موج حله خارای من

نور و ظلمت رابود یک مایه در تابندگی

آن ز روی آفتاب و این یک از سیمای من

بسکه در معنی بطفلی باز می گردم ، ملک

در حساب دی شمارد غفلت فردای من

آیت لاتقنطوا من رحمه الله شد گره

بر زبان جبرئیل از شرم عصیانهای من

معنی پنهان من آرایش بیت الله است

گو شبیه دیر باشد صورت پیدای من

لوح دل نقش صمد دارد چه غم کاستاد چین

بافت تمثال صنم بر شقه دیبای من

بال طاووس از گلاب و عود رضوان پرورد

تا بسازد مروحه در موسم گرمای من

اصل من از دودمان نوع انسانی مجوی

حور غم رضوان درد است آدم و حوای من

جوهر اول که فرزندم ز بیباکی نوشت

آن زمان سنجد عیار گوهر یکتای من

کز جهان در یثرب آرم روی در گوش آیدش

مرحبا یا امتی از مرقد مولای من

گر گزیند سرمه جز خاک درش مژگان چو باز

چنگل اندازد بزاغ دیده بینای من

شقه دیبای جاهش گفت محسود که ام

آسمان گفتا طراز خانه خضرای من

موجه دریای طبعش بانگ کوثر کردو گفت

تشنه منشین ای فدای زاده دریای من

در دم اندیشه قدر تو بشکافد ز هم

حله های علم بر دوش دل دانای من

تا تو گشتی غایب چشم از ره نسبت گرفت

مردمک حکم سبل در دیده بینای من

سایه من همچو من در ملک هستی امتت

سایه تو در عدم پیغمبر همتای من

آسمان وحدتم بر عالم فطرت محیط

توامیت بر نتابد پیکر جوزای من

دودمان عشق را از من گرامی تر نزاد

جوهر من کرد روشن گوهر آبای من

نازش سعدی بمشت خاک شیراز از چه بود

گر نبود آگه که گردد مولد و مأوای من

این کباب آتش جان و شراب درد دل

کش سخن نامست تا کی ریزد از لبهای من

من پریشان گوی و سهواندیش و سودا هرزه دوست

من به سودا مانم و ماند به من سودای من

شمارهٔ ۴۶ - حکمت و موعظت

عادت عشاق چیست مجلس غم داشتن

حلقه شیون زدن ماتم هم داشتن

بر سر عمان درد موج حلاوت زدن

بر در میدان دل فوج ستم داشتن

حمد غم و نعت درد بر لب دل دوختن

شهر دل و باغ جان وقف الم داشتن

نغمه داود را از لب شیون زدن

آتش نمرود را باغ ارم داشتن

با خط آزادگی بندگی آموختن

با دل بی آرزو چشم کرم داشتن

از ابدی ذوق غم روی زیان تافتن

وز ازلی بیع درد سود سلم داشتن

حسن عبادات را برقع نسیان زدن

زشتی اعمال را لوح و قلم داشتن

آینه دیده را صیقل حیرت زدن

زاویه سینه را مخزن غم داشتن

هم ز غبار کنشت عطر کفن ساختن

هم بترازوی دیر سنگ حرم داشتن

در دهن بخت عیش ناوک لا ریختن

در کمر درس عشق دست نعم داشتن

تا به ثری آب چشم از پی هم ریختن

تا بفلک داغ دل بر سر هم داشتن

در جگر اشتها آب هوس سوختن

وز اثر امتلا درد شکم داشتن

مستی و دیوانگی جام مسیحا شکست

صرفه در این بزم نیست ساغر جم داشتن

دین و دل و عمر جان جمله بسیلاب ده

دشمن درویشی است خیل و حشم داشتن

خامه تراشی ستم نامه تراشی گناه

ساده و بی زخم به لوح و قلم داشتن

شیب نگویم بطبع به زشباب است لیک

به ز رعونت بود قامت خم داشتن

بهر نعیم بهشت طاعت ایزد مکن

بر لب جیحون خطاست چشم بنم داشتن

با صنم آمیختن کفر ادب دان ولی

شرط بود در میان فاصله کم داشتن

رهروی راه عشق بر تو شمارم که چیست

گام بفرسخ زدن پاس قدم داشتن

رو بقفا کن ببین عمر تلف کرده را

تا بتو روشن شود روبعدم داشتن

چند بتزویر و فن پرده کشیدن بعیب

صورت مدح آمدن معنی ذم داشتن

عدل وکرم خسروی است ورنه گدایی بود

بهر دو ویرانه ده طبل و علم داشتن

صرفه زبانم ببست ورنه بشه گفتمی

کز دل درویش پرس ذوق ستم داشتن

دم مزن از جور چرخ ز آنکه نه آزادگی است

زو متأثر شدن بس گله هم داشتن

زین ره کثرت اساس بگذروآنگه بین

مالک وحدت شدن ، ملک قدم داشتن

نسخه این باغ رازیروزبرکن بس است

از سر گل تا بکی منت شم داشتن

مایه نازندگی از گهر خویش گیر

تا بکی این عزوناز ازاب وعم داشتن

مذهب عرفی بگیر ملت قارون بهل

گنج هنر ریختن به ز درم داشتن

اوست مسیحای وقت لیک مسیحا که هست

دون اثرهای او معجز دم داشتن

تیغ زبانش فکند برسر هم مهروماه

شهرت او را جلال ملک عجم داشتن

طی کنم این نامه را گر نکنم چون کنم

حوصله خامه نیست تاب رقم داشتن

شمارهٔ ۴۷ - در منقبت علی علیه السلام

ز تاب شعشعه مهر سایه بهر پناه

سزد که بگسلد از شخص و پیش گیرد راه

فروغ مهر بتفتیدگی چنان گردید

که شعله برسر خود زد زدود دل خرگاه

شود برشته چو ماهی درون روغن گرم

چو عکس ماه نوافتد دراین هوا بمیاه

ز همرهی صبا پرتو شهاب دهد

ز بسکه تاب هوا برفروخت گونه کاه

سزد که شعله چو ماهی ز عکس خود گه موج

ز فرط حدت گرما کند در آب شناه

مگو در آینه آب عکس مهر افتاد

که آفتاب ز گرما برد بآب پناه

ز غایت اثر حدت هوا شاید

که گرمی جگر موم گردد آتشگاه

بغایتی شده آتش اثر ز گرما جان

که دست مرگ بود از تصرفش کوتاه

نه آب را متموج کند وزیدن باد

که شخص موج ز گرما کند درآب شناه

همین نه شخص پناه آورد بسایه و بس

که سایه نیز ز گرما برد بشخص پناه

چنین که شیرزبون شد زتاب مهر سزد

که بهر نطع کشد پوست از برش روباه

ز تاب مهر تنور فلک بتافته گرم

چنانچه معرکه کین بگاه حدت شاه

شه سریر ولایت امام خطه شرع

محیط عالم دانش علی ولی الله

زهی فروغ ضمیر توشمع بزم رسول

زهی وجود شریف تو ختم صنع الله

طواف کوی تو سرمایه تجارت مهر

صفات قدر تو پیرایه تجمل ماه

بجان حادثه آن کرده ای بناوک خشم

که ترک چشم بتان با دل از خدنگ نگاه

چنانکه دیده عفوت براه عصیان است

سزد که عین ورع گردد ارتکاب گناه

ز بحر طبع برآورده پر گهر صدفی

به صحفه آورم اینک نثار حضرت شاه

شمارهٔ ۴۸ - تجدید مطلع

ز فیض گلشن روی تو چون شود آگاه

که سوزد آتش حسن تو بال مرغ نگاه

چه سود از اینکه ز شوق لبت شدم همه جان

چنین که آتش سودای دل بود جانکاه

بروی رحم به آنگونه بسته ای در دل

که شوق کشتن من در دلت ندارد راه

چو گیری آینه در کف ز شوق عارض خویش

ازآن کرشمه نرگس وز آن فریب نگاه

شود مثال در آئینه مضطرب ز انسان

کز اضطراب دل آب، عکس عارض ماه

بیاد روی تو چون آه جان گداز کشم

بصورت تو سزد گر برآید آتش آه

زنی بتیغم و فریاد از شریعت عشق

که آرمیدن کفر است و اضطراب گناه

چنان زلطف تو نظارگی هجوم آورد

که عارض تو نه بینم ز ازدحام نگاه

نداری آینه را پیش رو بچندین شوق

اگر زچاشنی حیرتم شوی آگاه

زهی بخنده گشودی زکار بسته گره

زهی بعشوه ربودی ز فرق فتنه کلاه

ز فیض مژده لطف تو کام جان شیرین

بعهد وعده وصل تو عمر غم کوتاه

عنان عشوه نگاه تراست دستآویز

بساط فتنه سمند تراست جولانگاه

دل زمانه هراسان زچشم ظالم تو

چنانکه فتنه زآسیب عدل شاهنشاه

شها منم که بلا را بجز قضای دلم

بگاه عرض سپه نیست عرضگاه سپاه

باین غرض که شود حسرتم فزون دایم

زمانه یوسف عیشم نماید از ته چاه

زهی امید طواف تو رهنمای مراد

زهی سجود جناب تو آبروی جباه

شدم هلاک زحرمان خوش آنزمان که شوم

بخاکبوسی کوی تو چون سپهر دوتاه

چنان نیاز فشانی کنم که عشق برد

خمیر مایه عجز از غبار آن درگاه

زهی محبت آل تو پایمرد ورع

رهی حمایت لطف تو دستگیر گناه

ز روی لطف بفریاد رس مرا چو بحشر

بپایت افتم و گویم که «حسبه لله»

منم غلام تو عرفی مهل مرا که سزد

به حال من بگشایی لب شفاعت خواه

شمارهٔ ۴۹ - در مذمت می

کردم ز شراب ناب توبه

وز گفته ناصواب توبه

میساختمش بباده ممزوج

بی خستگی از گلاب توبه

در لفظ شراب چون بود آب

با تشنه لبی زآب توبه

در وصف بباده چون شریک است

صد بار ز شهد ناب توبه

مستانه رود اگر سمندم

پایم کند از رکاب توبه

گر عرض کنم زبان مستی

از نشئه کند شراب توبه

گر درد ندامتم بسنجد

زآسیب کند عذاب توبه

تا باده بخواب هم نه بینم

شاید که کنم زخواب توبه

می دیدم و پیچ و تاب خوردم

از خوردن پیچ و تاب توبه

چون دیده ز توبه لذتم کرد

از رهزنی شراب توبه

هر دم زنتایج گناهم

صد بره کند کباب توبه

صد فوج گنه کشد بیکدم

چون تیغ کشد قراب توبه

دل توبه کنان و نفس گوید

از توبه ناصواب توبه

در عهد شباب توبه کردم

بادا ز می شباب توبه

در کشور هند عشرت انگیز

کی دیده کسی بخواب توبه

میلم بفغان و شیون اولی است

ز آهنگ نی و رباب توبه

لب زهر ترانه چند ریزد

از ریزش این لعاب توبه

حسن تنگ بتان چه بینم

از دیدن آفتاب توبه

از درگه مرگ باز گشتم

تا گفت عنان بتاب توبه

آن را که درنگ تو به روزی است

عمرش کند از شباب توبه

در حالت بیم موت کآندم

بیدار شود زخواب توبه

زاندیشه مرگ توبه کردم

و آنرا نکنم حساب توبه

چون صحت یافتم زتوبش

از صحت ناصواب توبه

نو توبه شدم که خانه فسق

بی شبهه کند خراب توبه

زین پس من و عزلت و عبادت

وز صحبت شیخ و شاب توبه

از هر که نه، اهل شرع ، پرهیز

وز هرچه نه درکتاب توبه

گردد همه گوش و لب ببندد

با هرکه کند خطاب توبه

گو حور و ملک سؤال میکن

من کرده ام از جواب توبه

عرفی چه کنی بتوبه نازش

هشدار که شد خراب توبه

از توبه مناز تا نگردد

بی مغزتر از حباب توبه

مخروش که تائب از شرابم

ناگه نشود شراب توبه

منت بکه مینهی که کردی

ازآب می وگلاب توبه

سی سال ز نفس معصیت زاد

اکنون دهدش سداب توبه

سی سال گنه خجالتش کو؟

گیرم که بود ثواب توبه

بر توبه مدوز کیسه اجر

تا نگسلد از عتاب توبه

این بس که بآستین رحمت

راند ز رخت ذباب توبه

ما توبه بهر دو دست گیریم

وز ما کند اجتناب توبه

این بس که و بال ما نگردد

در کشمکش حساب توبه

شمارهٔ ۵۰ - در منقبت حضرت ختمی مرتبت (ص)

ای مرا بر زشتی اعمال ، نومیدی گواه

دورم از حسن عمل چون رو سپیدی از گناه

صورت امید می بینم چو آب موج زن

بسکه میگردد زشرمم رعشه در نور نگاه

گر بصورت کاه را گویم که همرنگ منی

کهربا چون مردم چشم بتان گردد سیاه

میل فعل زشت را با طبع من آمیزش است

وین شبیه ربط کفر است و مکافات اله

ور بعصیان در نمی آمیزم از بی قوتی است

وین بعینه چون حریص شهوتست و ضعف باه

ای که داری نامه اعمال را از فعل زشت

چون مصیبت خانه عاشق زدود دل سیاه

چهره را از آب یاقوت ندامت بر فروز

چون گل روی دل آرایان ز تاثیر نگاه

در نگاه شاهد معنی عالم غوطه زن

تا بجولانگاه صورت بسته ای دام نگاه

مرحبا نیک آمدی ای یأس تا بیرون دهم

گریه گرمی که شوید تیرگی را از گناه

هان سمند آهسته ران ای گمره ناهوشمند

منحرف میتازی و مستی و تاریکست راه

حبذا ای نوبهار عجز کز تأثیر تو

معصیت را میدهد آمرزش از طرف کلاه

میتوان کردن تلافی عمر ضایع کرده را

گر زنو برگ گیاه تازه گردد برگ کاه

شاهد معنی عیان و ما بصورت ملتفت

ای درون جهل ما چون روی نادانی سیاه

بسکه بی تأثیر ضایع گشت در دیر مجاز

گریه های تلخ شام و ناله های صبحگاه

بعد از این در معبدی نالم که بی منت نهد

گوهر کام ابد در دامن تأثیر آه

حالتی یابم که از تکفیر من کافر شوند

گر تراود از زبانم لیس فی دلقی سواه

مقصدت دور است عرفی گرباین ره میروی

کام همت را روائی باید از امداد شاه

قهرمان عرش مسند داور امی لقب

صورتش مرات معنی معنیش صنع اله

گر محیط رای او بر چرخ گردد موج زن

دامن موجش بروید چشمه خورشید و ماه

در شب معراج کان یکتای بی شبه و نظیر

جامه صورت زروش افکنده در آرامگاه

زان کسی محرم نبود اندر حریم ایزدی

تابود و هم غلط بین در امان از اشتباه

ای زروی نسبت ذاتت ولایت را شرف

وی بزیر سایه جاهت نبوت راپناه

سایه یزدانی و انوار سیمایت دلیل

داور کونینی و انواع احسانت سپاه

دست حفظت بهر چابک خیزی و بربستگی

بر میان شعله بر بندد تطاق از برگ کاه

شاخ شاخ و برگ برگش تازه بر هم ریختند

تاز باغ همتت خواندیم طوبی را گیاه

شاهد عدلت بدست خلق در ایوان دهر

سنبل ریحان فشاند فتنه را در خوابگاه

بسکه دست رحمتت آرایش هر چهره کرد

عشق میورزد بحسن یأس و امید اشتباه

توشه گیر انتفاع از ریزش جود ، توجود

خوشه چین ارتفاع از مزرع جاه تو جاه

از خیال هیبتت اندیشه میرد در ضمیر

وزنشان آستانت سجده رقصد در جباه

با ازل گوید ابد کین نا امید از ساحل است

کر کند در بحر علمت گوهر اول شناه

ای که از احوالم آگاهی مهل اینسان مرا

همچو سعیم در حصول طاعت و عفت تباه

می تراود آب شور از تیره بختم گر کسی

تا ابد در ساحت تحت الثری میکند چاه

سینه مد الف بشکافد و بیرون جهد

چون در اثنای پریشانی نویسم تیر آه

یوسف نفس مرا زآسیب اخوان دوردار

کین حسودان مروت سوز با این بیگناه

با فریب غول همزادند در راه سلوک

بافساد گرگ انبازند در نزدیک چاه

تا اسیران محبت را بجولانگاه دوست

احتمال سجده کردن مضمر است اندر جباه

احتمال رو سپیدی دور باد از آنکه او

جز به درگاه تو ساید چهره در عذر گناه

شمارهٔ ۵۱ - عزت نفس

گر مرد همتی ز مروت نشان مخواه

صد جا شهید شو ، دیت از دشمنان مخواه

بستان زجاج و در جگر افشان و نم مجوی

بشکن سفال و در دهن انداز و نان مخواه

خاک از فلک مخواه و مراد از زمین مجوی

ماه از زمین مجوی و وفا زاسمان مخواه

ترصیع تخت و تاجت اگر خسروی دهد

بشکن کلاه مسند وگوهر زکان مخواه

گر ماه و آفتاب بمیرد عزا مگیر

گر تیر و زهره کشته شود نوحه خوان مخواه

شریان ز پوست برکش و درکام تیغ نه

لب را گلو بگیر و زقاتل امان مخواه

گر بی شهادت از در عشقت روان کنند

تیغ کرشمه و دل نامهربان مخواه

گر مژده وصال رسد در زمان بمیر

وز بعد مرگ اگر برسد دوست جان مخواه

طاووس همتی سر منقار تیز کن

یعنی که بال و پر بکن وسایبان مخواه

مجلس بنوحه گرم کن از نی نوامجوی

خنجر بسینه تیز کن از کس فسان مخواه

رو بیضه را بسنگ زن ای هدهد بهشت

برشاخ سدره جا مکن و آشیان مخواه

گر کعبه ات بزیر لب آرند لب بدوز

بر خاک بوسه زن ز حرم آستان مخواه

ای مرغ سدره ، در طیران ابد بمان

منشین بخاک طوبی و انس مکان مخواه

آهوی عصمت ار بگریزد ز عید گاه

گیرایی از کمند و شتاب از عنان مخواه

گر ناگهت بروی هوس دیده وا شود

بهر خراش تیزی نوک سنان مخواه

تا میزبانیت نکشد در خم غرور

تنها بطرف سفره نشین میهمان مخواه

دنیای حلاوتی نرساند بکام کس

این لقمه را مناسبتی با دهان مخواه

دستان زنی و بال گشایی چه دلگشاست

از کبک طالع من و زاغ گمان مخواه

از من بگیر عبرت و کسب هنر مکن

با بخت خود عداوت هفت آسمان مخواه

نام قبیله را مبر از فضل خود بعرش

تا نفخ صور طنطنه دودمان مخواه

عرفی چه احتیاج که گوید بداستان

کین از فلان مجوی وز به همان فلان مخواه

لب بستن از طلب روش همت است و بس

گفتم مخواه تن زن و صد داستان مخواه

شمارهٔ ۵۲ - ذکر مفاخر خان خانان

بیا که با دلم آن می‌کند پریشانی

که غمزه تو نکردست با مسلمانی

زدیده رفتی و مردم همان نفس ، فریاد

که بی تو مردم وآنگه چنین بآسانی

کسی که تشنه لب ناز توست میداند

که موج آب حیات است چین پیشانی

نهشت غمزه اسلام دشمنت که دو روز

محبت تو کنم جمع با مسلمانی

ترحمی نکند حسن بر دلم ، گوئی

که در زمانه یوسف نبود زندانی

که گفت مطلع دیگر چنین نیاری گفت

که تازه سازد از این مطلع‌آفرین خوانی

شمارهٔ ۵۳ - تجدید مطلع

زهی وفای تو همسایه پشیمانی

نگاه گرم تو تکلیف نامسلمانی

متاع حسن تو سرمایه تهیدستی

خیال زلف تو مجموعه پریشانی

لب تو جرعه ده باده دل آشوبی

غم تو شانه کش طره تن آسانی

گل کرشمه بخندد چو چشم بازکنی

بهار عشوه بریزد چو رخ بپوشانی

زدین خویش سوالش کنند در محشر

کسی که عشق تو نگزید بر مسلمانی

چنین که لشکری از ( مرغ نامه بر) دارم

مرا سزد که کنم دعوی سلیمانی

بسی نوشت و نیامد جواب نامه دوست

قلم که دست زمن میبرد بگریانی

چه دست درخم اندیشه میزند دیگر

مگر بجوش درآمد شراب روحانی

بلی چوسینه الهام و وحی میجوشد

ز شوق انجمن فهم میرزا خانی

زفر عدل وی امروز یک بها دارد

متاع نوشروانی و خان خانانی

بعون مکرمت او نیاز کاسه تهی

زفقر تا بغنا میبرد بمهمانی

دمی که دست برآرد زآستین جودش

بچشم آز کند موج بحر سوهانی

بعهد او شعرا در صفات زلف بتان

کنند نقل بجمعیت از پریشانی

ز سهم او که نیارد فشاندگرد فتور

فلک بدامن احوال انسی و جانی

کند ز حیله برای گزیدن مردم

بگاه مستی از و التماس ترخانی

بوصف رایش اگر خامه زن شوم گردد

اناملم همگی چون هلال نورانی

هوای وصف کمندش بخاطرم زد موج

گره شد افعی اندیشه ام ز پیچانی

دل حسود ز ویران ترست زان موضع

که در زمانه جود تو میکند کانی

تو زیب محفل و من بینمت که در میدان

سر زمانه بفتراک بسته میرانی

نهال بخت تو در گلشنی بود سر سبز

که راه کاهکشانش کند خیابانی

چو سدره ریشه دوانیده در جهات آید

درخت عمر تو در چار باغ ارکانی

زحد گذشته حد خدمت فلک ترسم

که زیر مسند خویشش چو عرش بنشانی

زمانه جمع کندشش جهت بیک جانب

اگر تو رخش حکومت بیک جهت رانی

سمند دولت جاویدیت که در هر گام

بساط کون و مکان بایدش بمیدانی

برهنه پا و سرآید ابد بدنبالش

اگر عنانش بسوی ازل بگردانی

بخرق عادت اگر ملتفت شوی شاید

که کنه خویش در ادراک عقل گنجانی

شجاعت تو ولینعمتی بود که کند

بمطبخش جگر شیر شرزه بریانی

چو عرض معجزه را تربیت دهی شاید

که سایه در بغل آفتاب بالانی

چو رخش کینه بتازی بروزگار سزد

که گرد تخت ثری بر سپهر بنشانی

قلم براه صلاح تو میرود ورنه

کجا رسد بدو انگشت نی جهانبانی

همان عصای کلیم است خامه تو ولی

صلاح در قلمی دیده نی بثعبانی

رقم کشان یمین و یسار دشمن تو

که می کنند سخن سنجی و قلم رانی

ز بهر شدت خذلان او بدل کردند

طبیعت ملکی را بنفس شیطانی

سه گانه گوهر والانژاد دوده کون

که جنس معدنی و نامیه است و حیوانی

از آن میان وجود وعدم فرود آیند

که صرف رد و قبولیت شود بآسانی

فلک بمردمک آفتاب اگر دیدی

بروز عدل تو حسن زمانه فانی

بمانی از حرکت آفتاب در مطلع

مثال دیده احول بگاه حیرانی

گهر شناسا در پیش پای بین و بسنج

نثار من که بفرق تو باد ارزانی

غلط مسنج و مبین ، پایمال نسیان کن

مباد چیده دگر بار بر سر افشانی

سبک ز چاش بگیری که بس گران گهر است

متاع من که نصیبش مباد ارزانی

قماش دست زد شهروده ز من مطلب

متاع من همه دریایی است و یا کانی

ز بسکه لعل فشاندم بنزد اهل قیاس

یکی است نسبت شیرازی و بدخشانی

بعهد جلوه حسن کلام من ، اندوخت

قبول شاهد نظم کمال نقصانی

کنونکه یافت چومن سرمه سای درشیراز

خرد ز دیده کشد سرمه صفاهانی

بین که تافته ابریشمش چه خامی یافت

زتاب اطلس من شعر باف شروانی

زمانه بین که مرا جلوه داد تا از رشک

بداغ رشک پس از مرگ سوخت خاقانی

گرفت روی زمین جمله آفتاب صفت

بعون تیغ زبان شهرتم بآسانی

بخند ، ای در و دیوار روزگار خراب

که برزمانه زدم تکیه سلیمانی

چو کرم پیله لعابی تنیده ام ببروت

که اصل خلعت دارایی است و خاقانی

ز شوق بوقلمون حله عبارت من

مدام شاهد معنی نمود عریانی

زسحر خامه جادو اثر ، فرستادم

بجای شعر بکاغذ شراب روحانی

بنوش و باک مدار این شراب خامه رسا

که نیست خوردن این باده را پشیمانی

از این شراب گر آلوده دامنی خیزد

بکش که بر تو حرامست پاکدامانی

زمانه خواند فلک بر بیاض دیده نوشت

که این قصیده بیاضی بود نه دیوانی

برآستان تو صد گنج شایگان ریزد

چو آستینت اگر نامه ام بر افشانی

مده براوی ناجنس نامه ام که مرا

در این قصیده بروز کمال ننشانی

مرا زنسبت همدردی کمال غم است

وگرنه شعر چه غم دارد از غلط خوانی

ز همعنانی طبعم بشاعر شروان

بعهد کودکیم ذهن کرده شروانی

کنونکه رتبه حکمت گرفت شعر از من

کند بنسبت این اعتبار یونانی

هنوز هست امیدش که یابد از فیضم

بعون خدمت صاحب خطاب گیلانی

مفرحی که من از بهر روح سازدهم

به انوری نه فلانی دهد نه بهمانی

چه صاحب آنکه در اهمال خدمتش نشنید

قضا ز صورت دیوار عذر بیجانی

همان که هست ترا باروان افلاطون

خطاب لفظی و باوی تکلم جانی

همان که گریه کلکت از آن روا داری

که نوبهار طبیعت برو بخندانی

همان که فرق فلک را بتیغ بشکافد

گرت زحادثه چینی فتد بپیشانی

همان که ابر عتابش چو فتنه بار شود

جهان زحفظ تو خواهد کلاه بارانی

همان که نشکند از هیچ دست طرف کلاه

که تو نثار و فاقی برآن نیفشانی

سخن صریح بگویم حکیم ابوالفتح است

که تو سپهر فضایل مآثرش خوانی

دلیر زانش پرستم که از لیاقت او

گرفته برهمنی سیرت مسلمانی

ذخیره ای نهد از من که مانی از صورت

تمتعی برم از وی که صورت از مانی

از آن ندیده ثنا گویمت که می بینم

ترا و او را یک تن بچشم روحانی

دلیل وحدتم این بس که مدح خود میخواست

مرا به مدح تو فرمود ، گوهر افشانی

تو چون گذر کنی آنجا بنظم رنگینم

که مصرعش چمنی کرد و بیت بستانی

ضمیر وی بمن اینجا نشان دهد هر جا

که ناخنی بزنی یا سری بجنبانی

در این زمین دوسه بیتی گزیده در مدحش

ذخیره دارم از انعامهای ربانی

قصیده ناشده و ناتمام میخوانم

که شوق من بثنا خواندش تو میدانی

تبارک الله از آن گوهر محیط عطا

که از افاضت خود قطره ، کرد عمانی

نه نفس کلی و دریای گوهر دانش

نه عقل اول و استاد جوهر ثانی

عداوتش بگهر سیمیای مصلحتی

عنایتش باثر کیمیای رحمانی

بجای دیو ملک را کند بشیشه اگر

کسی بخلوت خلقش کند پریخوانی

نخست خویشتنت بخشد از گران گهری

چو دست همتش آید بگوهر افشانی

زمانه را و فلک را بوی خطابی بود

نه دوش و دی ، دم اشراق صبح امکانی

زمانه گفت تو پرویز و من ترنج زرم

بکام خود بطرازم چنانکه میدانی

سپهر گفت تو آنی که توسن آنچه منم

براه عجز برانم چنانکه میرانی

شکفته بخت وی و دل شکسته طالع خصم

ندیم میکده و کام جوی زندانی

چو رسم خدمت او عام گشت ، گردون گفت

که داغ صورت چین تازه شد ز بیجانی

زمانه گفت فلک را گهی بیابد ابر

مراتب کف جودش، بگوهر افشانی

فرو گریست که آری گهی که نفس فلک

بعلم جوهر اول رسد ز گردانی

سخن شناسا دیدی و دیده باشی هم

علو پایه من در مقام سحبانی

فلان مربی و من تربیت پذیر این بس

زفضل خود چه زنم لافهای طولانی

دراز شد سخنم جای شرم و تن زدن است

گرفتم آنکه لآلی است جمله عمانی

طریق ذیل چه پویم در این خجالتگاه

که لنک شد خردم را سمند جولانی

ثنای صاحب و مدح تو همچو شیر و شکر

بهم سرشتم و بگرفت شکل و حدانی

نوای لاف و گزافی که سنت شعر است

زدم چنانکه دلم خون شد از پشیمانی

نمی وزد زجهان باد بر دلم هرگز

که زلف شاهد نطقم کند پریشانی

حدیث آب و علف خود بنزد من باداست

که نظم و نثر مرا کرده آبی و نانی

تمام همت و سرتا قدم مراد دلم

اگر دهی نستانم ، دهم چو بستانی

دگر چه مانده؟ دعایی کنون بگو چکنم؟

طلب کنم که نه تحصیل حاصلش خوانی

همیشه نانبود ثانی اقدم از اول

همیشه تا که بود سربتاج ارزانی

ز سایه تاج ده فرق بخت عرفی باد

همای دولت مخدوم اول و ثانی

شمارهٔ ۵۴ - در منقبت حضرت ختمی مرتبت (ص)

ای دل راهزن که از عرشم

به حضیض ثری فرستادی

ای ستم دوست کز در خلدم

به مضیق بلا فرستادی

ای غلط سیر کز ره قدسم

به مسیر فنا فرستادی

ای عروسی که بهر جلوه خویش

بدو عالم مرا فرستادی

گوش کن تا بگویمت از غیب

چه گرفتی کجا فرستادی

آمدی با دو کون معنی لیک

بعدم زود ، وا فرستادی

صورتی را که وقف ما کردی

ننگ مردم گیا فرستادی

آمدی ممتلی زاستعداد

روح را ناشتا فرستادی

آبرویی که تشنه اش ملک است

بسبوی هوا فرستادی

کهنه ریشی که مصلحش نمک است

بشکنج دوا فرستادی

هر کجا بخیه هوس دیدی

بقمیص رجا فرستادی

هر کجا تخم آز بر چیدی

بزمین عطا فرستادی

جای عجز و نیاز ،کبر و ریا

بدر کبریا فرستادی

در مقامی که عشق میلغزد

عقل را بی عصا فرستادی

هر که از طبع هرزه سر برزد

پیش ارض و سما فرستادی

تحفه ها بهر شهوت انگیزی

بشمال و صبا فرستادی

بغلط شهرت سلیمانی

بدیار سبا فرستادی

نغمه زهره سوز لاف و گزاف

بسهیل و سها فرستادی

هر چه جبریل در نهایت گفت

بفغان برملا فرستادی

هر چه برداشتی زکعبه قدس

بصنم خانه ها فرستادی

هر کبوترکت از حرم دادند

در دم اژدها فرستادی

گاه رزمینه شجاعت بخش

بیلان غزا فرستادی

گه زشوق چکیده مرثیه ای

نزد اهل عزا فرستادی

از برای ملوک ، مدح دروغ

گر نگفتی دعا فرستادی

هر که آمد بدیدنت ورقی

گر نبود از قفا فرستادی

صدر با نامه ساز کرده مدام

یک بیک جابجا فرستادی

گه برد مسائل علما

لم نوشتی و لا فرستادی

گه برای مطالب حکما

هکذا، هکذا، فرستادی

گاه از نظم و نثر بر شعرا

مرحبا، حبذا فرستادی

گاهی از نقش صوت برندما

تن ترا نا تنا فرستادی

مجملاهر رهی که سرکردی

خار در مغز پا فرستادی

ریش نا سورنفس نا پرهیز

پیش عجز شفا فرستادی

هر کجا بود شاهدی ، بطلب

شوق برقع گشا فرستادی

هر کجا شهوتی نمود ابلیس

عصمتش رو نما فرستادی

از تقاضای نفس برجانت

فتنه کربلا فرستادی

کبرت افزود، گر بدرویشی

کاسه شوربا فرستادی

چشم بر حله بهشتت بود

گر بعوری قبا فرستادی

هر کجا فقر میزبانی کرد

صد شکم امتلا فرستادی

هر کجا دعوت تنعم بود

صد طبق اشتها فرستادی

دودهای کلیسیای امید

بگلوی دعا فرستادی

هر کجا فوجی از تعلق بود

بس مدعا فرستادی

امر سهوی گر از کسی سرزد

بشمار خطا فرستادی

ناروایی که از تو صادر شد

بحساب قضا فرستادی

هر کجا کژدم نیازی بود

بگریبان ما فرستادی

پرتو نور صبح اول خیز

بچراغ قفا فرستادی

شمع ایمان خانه روشن کن

بحریم ریا فرستادی

تا بصید آمدت شهاب حیات

بعیان بر قفا فرستادی

اینک آب و هوای عاریتی

هم بر آب و هوا فرستادی

زان جواهر که داشت ارزشها

چه؟ بدارالبقا فرستادی

هرگزت دین نبودهان گر بود

گو: چه کردی؟ کجا فرستادی

نازم این نامه های ننگین را

که بروز جزا فرستادی

هان روان شو که پیشخانه عیش

خوش بساز و نوا فرستادی

گر دعایم کنی وگر نفرین

برگ دوزخ رسا فرستادی

دلی آخر ، اگر دلی این نام

بدو عالم چرا فرستادی

تن زنم بی مروتی نکنم

که شفیع از بکا فرستادت

ای که خود را زشاهراه صواب

بره صد خطا فرستادی

بدهم مژده ای که صیغه عقد

با مضی ما مضی فرستادی

بد نکردی شفاعت خود را

بلب مصطفی فرستادی

داوری کز لطافت نفسش

قدسیان را غذا فرستادی

ای که از حمل نعت او بفلک

علت انحنا فرستادی

ای که بردی بنزد مهرش دل

مس بر کیمیا فرستادی

ایکه از مایه سعادت خویش

سایه بخش هما فرستادی

ایکه از همتت بشیر نعم

بمکافات لا فرستادی

ایکه برهان معجزش صدره

بثبوت خدا فرستادی

ایکه اعداش را بکوبش لعن

سوی تحت الثری فرستادی

ایکه وقت گزارش پیغام

صبح نزد عشا فرستادی

اینچنین قطعه ای بیک نفسم

بزبان ادا فرستادی

خستگان را ز مژده صحت

تکیه و تکیه جا فرستادی

گمرهان را بظلمت خذلان

نور شمع هدی فرستادی

در وصلت زدند اهل بهشت

رفتی و مرتضی فرستادی

سر اعدا بتن عداوت داشت

مظهر لافتی فرستادی

دو جهان را ز راه حکمت و عدل

تحفه های عطا فرستادی

بهر عزمی که چشمه هنر است

آب فهم و ذکا فرستادی

بهر من کز هنر تهی دستم

گنج شرم و حیا فرستادی

طلب روضه چون کنم کز لطف

بدو عالم صلا فرستادی

به بهشتی کجا کنی تقصیر

تو که مهرت بما فرستادی

بلبلم گرچه چشمه چشمه زشوق

نوش نعت و ثنا فرستادی

لب ببندم که در طریق سکوت

ادبم رهنما فرستادی

شمارهٔ ۵۵ - حکم و نصایح

ز خود گر، دیده بر بندی برآنم کام جان بینی

همان کز اشتیاق دیدنش زاری همان بینی

کسی کز ملک معنی در رسد خود را بوی بنمای

که گر مس وا نمایی کیمیا را ارمغان بینی

زر ناتص عیارت پیش از آن بر کیمیایی زن

که هم زرهم محک را شرمسار از امتحان بینی

تو سلطان غیوری در کمند نفس بدگوهر

بکش زان پیشتر خود را که جور از آسمان بینی

روان از خشم و شهوت در عذاب از بهر تن تا کی

دو گرگ میش پرور را جگر خای شبان بینی

ز نصرت شاد شو ، هر گه غمی برگرد دل گردد

ز غفلت داغ شو ، هر گه که خود را شادمان بینی

طرب را پای برسر زن که جنت را خجل یابی

هوس را دست بر دل نه که دوزخ را تپان بینی

بنزهتگاه معنی میهمان شو تا زاستغنا

مگس را باد زن در دست، بر اطراف خوان بینی

زبان از شکر منعم تا ببندی سوی عرفان شو

که قدر نعمتش پروانه عزل زبان بینی

چنان مشتاق خذلانی که با صد بند و صد زندان

گریزی در شقاوت گر سعادت را ضمان بینی

خرد در آدمی و آنگه توشان قد ورخ سنجی

هما در آشیان وآنگه تو فر آشیان بینی

بخون آلوده دست و تیغ غازی مانده بی تحسین

تو اول زیب اسب و زینت بر گستوان بینی

بآب و دانه خو کردی ، بلی هنگام صیادی

چو بر صید افکنی شهباز دل را ماکیان بینی

بطاعت آن زمان ارزنده ای کز لذت طاعت

چو سر در سجده مانی، در جنان خود، راستان بینی

مزن لاف شجاعت ور زنی آنگه که در میدان

عدم شمشیر دل یابی فنا شبدیز جان بینی

اگر خواهی که باشی عیب جو شاگرد همت شو

که نام هر چه بردی عیب آتش بر زبان بینی

بجنت خوانمت نی بهر عشرت بهر آن کآنجا

غذای آتش همت به از کون و مکان بینی

سر روحانیان داری ولی خود را ندیدستی

بخواب خود در آ، تا قبله روحانیان بینی

فساد عالمی می تابد از پیشانی نفست

ببین درآینه تا آتش صد خانمان بینی

مخور غم گر زبال پشه ای کمتر نهد خود را

که چون دم از خرابی ها زند پیل دمان بینی

ز بیرون پنبه نه در گوش و افغان از درون برکش

اگر از نفس واعظ انتعاشی از بیان بینی

غزل پردازم اینک از دو بیت خود دو مصرع را

کنم مطلع که حسن آفتاب از فرقدان بینی

شمارهٔ ۵۶ - تجدید مطلع

بخوان خود درآ تا قبله روحانیان بینی

بین در آینه تا آتش صد خانمان بینی

بدیدار تو دلشادند دایم دوستان تو

ترا هم شادمان خواهم چو روی دوستان بینی

هلاکم می کند گردون و غمگین بینمت ، آری

تو نتوانی که بر احباب ، دشمن قهرمان بینی

تو محبوب جهان آنگه مدارا ، باورم ناید

تو شمع انجمن باشی و در پروانه جان بینی

بحفظ گریه مشغولم اگر بینی درونم را

زدل تاپرده چشمم دو شاخ ارغوان بینی

دلت الماس همت بود اگر وا بینی اکنونش

ترنج زر دست افشار پرویز جهان بینی

بوعظ اندر شو از راه غزل عرفی ترنم بس

در شیون زن آخر مردن خود چون عیان بینی

نبینی در مقام نفس و طبع آسودگی هرگز

بهفتم پایه مسند نه که راحتگاه جان بینی

نشان جان همی جو، تا نشان از بی نشان یابی

مکان دل طلب کن تا مکان درلامکان بینی

ز حور و سدره هستم بهره ور بی دست وبی دیده

تو این دولت کجا یابی که جنت در مکان بینی

زجنگ دی و فردا رسته ام بی منت امروز

تو این دولت کجا یابی که هستی در زمان بینی

من از گل باغ میجویم تو گل از باغ میجویی

من آتش از دخان بینم تو از آتش دخان بینی

ز ترتیب نظام آفرینش چون نه ای آگه

حوادث را زتأثیر نجوم آسمان بینی

ز ابر و آفتاب اندیشه ات گوته بود زانرو

در از گنجینه دریا و لعل از جیب کان بینی

بچشم مصلحت بنگر مصاف نظم هستی را

که هر خاری در آن وادی درفش کاویان بینی

شعار ملت اسلامیان بگذار اگر خواهی

که در دیر مغان آیی و اسرار نهان بینی

تو از ملک عراقی واژگون کن عادت پیشین

اگر خواهی که حسن رونق هندوستان بینی

ز ملک نور از آنرو تاختی درکشور ظلمت

که حسن چینیان را درلباس زنگیان بینی

ازآن تاراج بینی در بیابان کاندر این وادی

بآبادی چوآیی راهزن را دیده بان بینی

گهر جویند غواصان فطرت در ته دریا

تو در فکر همین دایم که از دریا کران بینی

بدام اندر کشیدند اهل معنی طایر دولت

تو در زیر درختان همچو طفلان آشیان بینی

نگنجد نور خورشید ازل در ظرف هر دیده

بآب دیده مردان نگر ، تاعکس آن بینی

تو خفاشی زنور مه قیاس نور خود میکن

ترا سود این بود گر نور خور بینی زیان بینی

نظر از پیشگاه شرع درکاخ حقیقت کن

تو کژ اندیشی آن بهتر که صدر از آستان بینی

زگرد رغبت خاطر فرو شو دیده فطرت

اگر خواهی که حسن خار و گل یک یک عیان بینی

تو سر نادیده ای بر شعله مینازی چو خاکستر

ببینی حسن خاکستر چو در روشن گران بینی

مرو در عرصه دانش کز آسیب تنگ فهمان

یقین را در پناه پرده داران گمان بینی

درا در پرده بینش که مدهوشان حیرت را

فروغ دیده ستر عورت دوشیزگان بینی

چه نقصان بینی از حیرت که خارش گلستان یابی

چه لذت گیری از دانش که مغزش استخوان بینی

مخاطب گر نباشد مستمع خامش مشو عرفی

که هست او هرچه هست اما تو در معنی زیان بینی

سخنور را خموشی نقش خود میدان خطا باشد

که خاموشی بلبل را زیان مهرگان بینی

نوارا ، تندتر میزن چو ذوق نغمه کم یابی

حدی را تیزتر میخوان چومحمل را گران بینی

مشوش خواهمت گاهی که بینی رهروی خسته

در آتش خواهمت جایی که دستی برعنان بینی

برا از پرده صورت ، قدم در راه معنی زن

که در هر منزلی سری ز اسرار نهان بینی

اگر شوقت امان ندهد ببزم خان خانان رو

که نقش لوح محفوظش ز پیشانی عیان بینی

دکانی چیده خلقش برسر بازار انسانی

که جنت را متاع روی دست آن دکان بینی

اگر آگه شوی از نیت او وقت گفتارش

زبانش عین دل یابی دلش عین زبان بینی

گر از باد خلافی آتش قهرش علم گردد

براندام فلک هر موبسان خیزران بینی

سمند عزم او را سرعت گردون عیان یابی

حسام عقل او را جوهر اول فسان بینی

چو با حلمش ببینی کاه عاجز کهربا سنجی

چو با عدلش ببینی، ماه نساج کتان بینی

چو مهرش در جهان جان و تن والی شود زان پس

ز جان امکان تن یابی زتن امکان جان بینی

چه خوانی ای ثنا خوان مدحت گفتار وکردارش

که قول و فعل او را فعل وقولش ترجمان بینی

جهان علوی و سفلی است از شخصش در آمیزش

اگر خواهی که حد ارتباط این و آن بینی

ببین در صورتش تا آن جهان در این جهان یابی

ببین درمعنیش تا این جهان در آن جهان بینی

بفخر دودمان عالم سفلی مکن مدحش

درا، در عالم علوی که فخر دودمان بینی

بمجلس غم گداز و عشرت افزا ، لیک در خلوت

بشادی دشمنش یابی به انده مهربان بینی

برون از تشنگی درآتش است اما درون بنگر

که نهر سلسبیلش در گلوی دل روان بینی

کنار بحر بی پایان عرفان در وسط یابی

اگر بازورق دل شوق او را بادبان بینی

اگر عادت بترتیب فصولت راهزن نبود

از آن راهت بباغ آرد که گل را در خزان بینی

دعای عقد اخوت با اجابت بست هان عرفی

دعا کن از ثنا بگذر که دیگر وقت آن بینی

بدرویشی ثنای خانخان می کنی آری

خوشآمد گونه ای تا روی حشمت در میان بینی

دعای تو برسم مدحت اندیشان نمیگویم

که یارب تافلان باشد تو بهمان و فلان بینی

تو خیراندیش خلقی ، پس چنین باید دعای تو

که یارب آنچه بهر خلق اندیشی همان بینی

شمارهٔ ۵۷ - در تهنیت تولد فرزند خانخان

بود درکتم عدم بکر طبیعت را جای

که خرد بر سرش استاده همی گفت برآی

چند در پرده نشیند خلف دوده کون

محرمی نیست مگر هم تو شوی پرده گشای

نه ترا عقد زفاف است در این پرده ضرور

نه مرا صبر و سکون داده در این دیر خدای

مریمی کن تو که فرزند مسیح است مسیح

خاتمی کن تو که توفیق گدای است گدای

از سخن گوشزد بکر طبیعت چون گشت

خنده زد گفت که رو صبر کن وژاژ مخای

گوشه ای گیر و جگر میخور و تلخی میکش

تا بعهدیکه شود صاحب تو ملک آرای

خلق از «مژده بر» و«مژده شنو» جمع شوند

جمله جوهر طلب و جوهری و گنج ستای

فلک آماده شود زهره مهیا گردد

آن یکی حله طراز آید و این غالیه سای

من به صد ناز و کرشمه همه رنگ و همه بوی

برسر حجله ارکان نهم از خلوت پای

پس درآید ببرم، آنکه منش نامزدم

او کشد بند نقاب من و بند قبای

بعد از آن کشمکش و طی شدن حالت حمل

لب بگستاخی اگر باز کنی دارد جای

لله الحمد که آن وعده بپایان آمد

هم خرد کامروا آمد و هم بار خدای

دوش بر دوش قضا دست در آغوش قدر

آمد از پرده برون پردگی صنع خدای

وهم باطالع او گفت که باشم در عرش

گفت گرگم نشوی پیشترک هم میآی

بخت با گوهر او گفت که دولت بس نیست

گفت دانم بچه ای حامله،رو ، رو میزای

سال مولودش از آن شاهگل بی بدل است

که ندارد بدلی در چمن دولت ورای

مرحبا ای گهرت را شرف ذات پدر

مرحبا ای قدمت را اثر ظل همای

مرحبا ای زعنایات ازل رمز فروش

مرحبا ای بعلامات هنر خویش ستای

مرحبا ای نظر بخت تو کیوان پرور

مرحبا ای گهر ذات تو امکان آرای

مرحبا ای بکنار آمده از صلب پدر

جاودان در کنف فضل پدر میآسای

خان خانان که کمالی است مصور گهرش

کوشناسای گهر، تا نگرد صنع خدای

ناخن قدرت او پرده تحقیق شکاف

خامه دولت او چهره توفیق گشای

زیب فرماندهیش در شکن طرف کلاه

نقد زیبندگیش در گره بند قبای

دشمنش را بود آن مایه شقاوت که بود

گردآلایش او دامن جیحون آلای

دیده عقل شود خیره زآیینه وهم

گر شود صیقل اندیشه او زنگ زدای

عدل او چون روش آموز مکافات شود

پیرو جاذبه کاه شود کاه ربای

بخت او گر بدل نغمه طرازان گذرد

شاخ طوبی شود از برگ و ثمر پیکرنای

زآن بود زنده حسودش که جهان گشته ز ننگ

در وجود عدم دشمن او بی پروای

آنچنان پیرو شاه است که از غایت قرب

گه گهی سایه رساند بسرش بال همای

اختلاف صور از نوع بشر برخیزد

خامه معدلت او شود ار چهره گشای

ای که در سایه عدلت همه امن است و امان

عالم فتنه فروش و ملک نائبه زای

تا بهوش تو دهد صافی صهبای رموز

گردد از پرده دل عاقله ، دانش پالای

شام احباب ترا طلعت خورشید اندود

صبح اعدای ترا ظلمت خورشید اندای

نزد ادراک تو اسرار قضا برکف دست

پیش فرمان تو احکام فلک برسر پای

بسکه از لطف و عطا عزت و ثروت بخشد

عالم آرا دل و دست تو بهر بی سر و پای

وقت آنست که دختر طلبد از پی عقد

دودمان کرم، از سلسله آز، گدای

گر نگشتی کرمت حامی اصناف امم

احتسابت نشدی عامل معزول نمای

زهر ناز از نگه خود بمکد چشم بتان

هر کجا عدل تو از ظلم شود پرده گشای

ای که از بهر ستایشگریت معتکف است

بر لب نکته سرایم خرد نادره زای

مدحت جز تو بفتوای یک اندیشی من

چون غم و شادی مغلوب طبیعت پیمای

حرص کسب شرفم لب بثنای تو گشود

وای اگر معذرتم عرض تو میبودی وای

دیده نه فلکم زایر انگشتان است

هر گه از نامه مدح تو شوم بوسه ربای

جایم از دیده کند عقل و چنینم دارند

هر که را کعبه مدح تو شود ناصیه سای

گل اندیشه من سحر خطا معجزه رنگ

بلبل نطق من الهام غلط وحی سرای

کلکم از بهر سخن چینی من سر در پیش

وز علوم سخنم تارک او گردون سای

رهرو طبعم اگر قطع کند وادی خواب

بر سر گنج معانی همه ره دارد پای

عرفی آهنگ دعای کن بس از این لاف و گزاف

وجه کفاره بدست آر و دگر ژاژ مخای

تا محال است که مهتاب بگز پیمایند

تا بود در عرض خلق فلک ناپروای

باد مساح فلک در عرض آباد جهان

بذراع عرضت مزرع دوران پیمای

یأس و امید محبان تو مقصود انگیز

بود و نابود حسودان تو حرمان آلای

شمارهٔ ۵۸ - در منقبت مولای متقیان

دمی که لشکر غم صف کشد به خونخواری

دلم بناله دهد منصب علمداری

خراب نرگس مستانه توام که نهد

هزار شیوه مستی به طبع هشیاری

مریض عشق تو را اشتها از آن بیش است

که بعد مرگ بیاساید از جگرخواری

دلی توجه آن حسن جاودان یابد

که فیض نامیه اش با جگر کند یاری

هزار چشمه خون سر زند ز هر ذره

چو بعد مرگ به خاکم قدم بیفشاری

چنان به شهر دلم جنس درد ارزانست

که بلهوس کندش رغبت خریداری

زخوش متاعی بازار عشق می ترسم

که دست حسن ببندد کساد بازاری

در آن دیار بسودا رود دلم که دهند

جوی ملال بعمر ابد به بسیاری

زبس ملال و جدایی تنم ز صحبت جان

چو زخم عشق زمرهم ، تمام بیزاری

بدرد عشق که هرگز بذوق گریه من

نکرد قهقه شوق کبک کهساری

هوای شهر محبت چنان مرض خیز است

که مرگ بر اثر خود رود ز بیماری

منم خراب عمارت بکشوری که در او

بود بدست خرابی عنان معماری

چنان بعشق تو درسکر درد بی تابم

که تنگ حوصلگان بیقرار در زاری

زجیب غم که برآرد سرم که طالع من

بخصم شاه دهد مایه نگونساری

شه سریر سخاوت علی که ابر کفش

بذوق دیده عاشق کند گهر باری

مخالفش چو درآید بزمره اسلام

کند بدست ملک تار سبحه زناری

نجوم سبعه اگر صیت عدل او شنوند

نهند برگ تساوی بجیب سیاری

بدیده ای که بنوک سنان او نگرد

کند بگاه اعادت نگاه مسماری

زهی جواد که تأثیر نام جان بخشش

نشاند گوهر صحت بفرق بیماری

اگر بعون سبک روحیت عوارض ثقل

ز طبع سلسله حادثات برداری

سزد که حسرت دیدار بر دل عاشق

بگاه نزع شود مایه سبکساری

چو برق عزم تو بر چرخ پرتو اندازد

بدست مهر بسوزد عنان سیاری

جهان بجاه و جلالت بغایتی پرشد

که آسمان حرکت میکند بدشواری

شعاع دیده آن کس که روی خصم تو دید

کند بآینه آفتاب زنگاری

مسیح خلق ترا در زمان ماضی بود

بجیب دلبر کنعان دکان عطاری

نهیب عدل تو در طبع آسمان محیل

که شیشه است لبالب زمردم آزاری

بسان رنگ زلیخا و زلف مشکینش

بروی هم شکند شیوه های طراری

بعهد عدل تو کز بیم رفع امنیت

کنند دل شکنان غمزه را نگهداری

ز روی فتنه خوابیده تا مگس راند

دهد زمانه مگس ران بدست بیداری

تبارک الله آن برق سیر کز دنبال

چو نور سایه بدزدد بگرم رفتاری

سبکروی که زمین را بپویه بنوازد

چو نور سایه او در محل سیاری

برنج خصمت اگر بلهوس درآمیزد

چو پیر عشق شود ناله هوس کاری

بمدح کرده سرایت رموز عشق رواست

گزیرش از سریان نیست علت ساری

منم که طالع فیروز من بگاه عروج

دهد بتخت ثری مایه نگو نساری

فلک بسهوم اگر داد راه بردرکام

کلید عهد بوی بسته عهد مسماری

دلم بعون شکایت زغم تهی نشود

چو نظم من زمعانی بسعی نثاری

زهی شکنجه طالع که مرگ ظلم گرای

ملول گشت و ندارد سرمدد کاری

بزیر تیغ هلاکم ز بار درد رواست

که بار منت مردن کشم بسرباری

بروزگار فریبم سپهر شعبده باز

تنگ متاع شد از جنسهای عیاری

هزار جرعه زهر از لبم فرو ریزد

تبسمی که بطالع کنم بدشواری

خموش عرفی از این شکوه ملال انگیز

زلاف حوصله یادآر و طی کن این زاری

بیان درد دل است این دعای شه نبود

که بی ملال بود با اجابت باری

همیشه تا نفس گرم نیکبختان است

بیک لباس درون با اجابت باری

حسود جاه تو باد از رحمت یزدان

چنان بعید که ناقوسیان زناری

شمارهٔ ۵۹ - حکمت و موعظت

بسعی جوهر اندیشه راز دین مگشای

کلید موم و سرقفل آهنین مگشای

بهشت راز مقام دراز دستان نیست

در مشاهده بر روی میوه چین مگشای

مثال علم لدنی گرت زخامه چکد

جمال ظن منما چهره یقین مگشای

بهمنشین مگشا راز دل ، نه بیگانه

وگر ملازم طبع است همنشین مگشای

هنوز در رحم است آنکه طبع دایه اوست

بروی سر ازل دیده جنین مگشای

هر آن گره که نهد بر دلت نهفتن راز

بکاوش نفس تیز واپسین مگشای

جهان و هرچه در اوهست سر بسردربند

در معارضه با حکمت آفرین مگشای

بهشت ما حضرخوان تنگ عیشان است

باینقدر زجبین نیاز چین مگشای

خدنگ طعنه همت نشانه میطلبد

مشبک مژه بر روی حور عین مگشای

اگر بکیش مروت عمل کنی زنهار

گره زکار دل عافیت گزین مگشای

اگر دلت زخرابی عافیت تنگ است

هزار گونه عمارت بهل همین مگشای

براه ملک قدم میروی بسعی حدوث

بتاز و دیده بد و نان همنشین مگشای

دریچه ای که غمی سر برون نیارد از آن

بروی صرفه کار دل حزین مگشای

محل شناس طرب باش یعنی آن ساعت

که گرد غم ننشیند برخ جبین مگشای

بطرف چشمه کوثر چو تشنه لب برسی

فرو میای گر آیی زرخش زین مگشای

اگر تو مرد رهی زحمت وجود مبر

ز آسمان درتشنیع بر زمین مگشای

زجان و دل بگشا عقده ای که فرصت رفت

گره ز رشته اسرار ماء وطین مگشای

بدست دل بگشا قفل معنی از در جان

هرآن دری که بود بسته غیر از این مگشای

دلی که باید از افتادگی گشاده شود

ببر فشاندن دامان و آستین مگشای

دلی که صحبت عشق است مایه طربش

بنظم و نثر مکن خوش نهاد و هین مگشای

زآب و رنگ چه خیزد بغنچه لاله

بگو که بند قبا پیش یاسمین مگشای

بتیغ غمزه جانان گشای پهلوی دل

دلی که در غم او تنگ شد چنین مگشای

متاع دل که نباید گشود جز بر دوست

اگر بهاش سلیمان دهد نگین مگشای

بنای عفو بر الطاف دوست نه، نه زمان

در شهور مزن غرفه سنین مگشای

بمشت خاک نیرزد ولایت دارا

دلی گشای که فتح است و ملک چین مگشای

زشیخ و راهب اگر استماع میطلبی

ز نیک و زشت بگو لب بفکر دین مگشای

لب صفا بگشا در بیان ساده دلی

زبان عقل بتشریح مهر و کین مگشای

بیان وحدت و تفسیر آیت توحید

زبان بوقلمون را بآن و این مگشای

هزار مرده بروی زمین بود، هشدار

اگر تومرده ندیدی دل زمین مگشای

زبخل صاحب خرمن نصیحت است این حرف

که مرحمت کن و دامان خوشه چین مگشای

زهر سخن در بازیچه ای فراز کنم

بزاده خردم چشم هزل بین مگشای

خموش عرفی از این نغمه های شورانگیز

لب ترانه بلبل به آفرین مگشای

رموز حکمت اسرار قدس جلوه دهد

به مدح خویش لب عقل اولین مگشای

شمارهٔ ۶۰ - پند و اندرز

شکست رنگ شباب و هنوز رعنایی

در آن دیار که زادی هنوز آنجایی

بحیرتم که چه دارو رهاندت زین درد

که عین جهلی و داری گمان که دانایی

خراب کرده جهلی و فارغ از دانش

عظیم دردی داری و بس شکیبایی

اگر در آینه بینی ز شرم زشتی خویش

بچاه ویل در افتی چو دیده بگشایی

زمانه بهر تو تابوت میدهد سامان

تو خود ز گوشه مسند فرو نمیآیی

هزار مغلطه داری در آستین پنهان

کلاه گوشه دانش بعرش اگر سایی

شکسته اندودواشان همین شکستگی است

تو تندرستی و بر مومیایی افزایی

مگو که جوهر الماسم و مصون از سنگ

که دهر سنگ بکف حاضر و تو مینایی

سپهر بیضه عنقا بود، کنون دریاب

که تو بدعوی هستی چه ژاژ میخایی

بتلخی غم اگر آشنا کنی کامت

گمان برم که به از بیغمان بیاسایی

سپیده موی شدی ای عروس طبع و هنوز

بطالع من بد روز فتنه میزایی

همه بهشت مجو قرب دوست هم چیزی است

قدم فراز ترک نه چو گرم سودایی

بکودکی شده مویت سپید و بیخردی

از آن ز بطن هوس در بهشت میزایی

مبصران همه تن چشم در حریم وصال

تو جمله دست و شکم پیش من و سلوایی

از آن حساب تو هر دم تفاوتی دارد

که قد سرو نبینی و سایه پیمایی

بزیر جامه نهان کرده ای برص لیکن

بچشم اهل بصارت برهنه میآیی

چگونه شاهد عصمت ز تو نپرهیزد

که در شکستن ناموس ناشکیبایی

چه عذرهای موجه نهی معاصی را

بچش لعاب دهانت که قند میخایی

تمام عرصه محشر مگس فرو گیرد

اگر چنین بقیامت شکر فروش آیی

سبک عنان شو و خود را بملک علم رسان

ازین چه سود که انگشت جهل میخایی

جنون ز سر بنه و دست عقل گیر و بیا

کزین بهانه مسلم نه ای که شیدایی

عصا بکف نه و تکبیر فتح خوان و برو

که نشنود ز تو همت که ناتوانایی

دو شیوه داری و در هر دو عرفی از توبه است

که ترهات فروشی و عمر فرسایی

سخن دراز شد افسانه تا بکی خوانم

اگر سخن شنوی بس همینکه خودرایی

گرت هواست که گویم چگونه میباشی

بگویمت بنگر واژگونه می‌آیی

شمارهٔ ۶۱ - درستایش شاهزاده سلیم

دگر صفیر طبیعت بساز آگاهی

بعالم ملکوت است ، محملش راهی

بلی رود بخریداری جواهر قدس

ز بهر تحفه یکدانه گوهر شاهی

طراز دولت جاوید شاهزاده سلیم

که یافت باز وی اوصولت یداللهی

ستوده ای که بعنوان نامه وصفش

حسود او بتصور نوشته جمجاهی

زهی ضمیر تو پاک از عبور سهو و خطا

چو زمره ملکوتی ز مخطی و ساهی

بملک مصلحت اندیشی قضا و قدر

قبول و رد تو احکام آمروناهی

حدیث روشنی مهر با ضمیر تو هست

بصدق وکذب چو تمثیلهای افواهی

جو مهر کاهش مه را زرشک رأی تو دید

بخنده گفت زهی ابلهی وگمراهی

منم فتاده بصد رنج زین حسد درشرم

تراکسی چه شمارد تو خود چه میکاهی

زمان زمان بمسیحا وجود میسپرم

ز بهر عرضه اندام و چهره کاهی

چو خلق و رأی تو آتش فروز دهر شود

سزد که دود کند عنبری شرر ماهی

دمی که آهوی خلق تو نافه اندازد

هجوم عطسه بگیرد ز ماه تا ماهی

زحسن عهد تو مشکل که لوح خواب وخیال

شود نگاشته از شکلهای اکراهی

حسود جاه تو در تنگنای غم هر دم

فراق نامه نویسد بمرگ نا گاهی

چو ظل جاه بر ارقام هندسی فکنی

بدون صفر کند پنج فرد پنجاهی

فلک ز سهم تو با روزگار یکرنگ است

چو پاکبازی عنین ز ناتوان باهی

سردعای مسیحا زاوج عرش گذشت

وز آستان جلال تو کرد کوتاهی

زفتنه های زمین و زمان مهیا باد

منافقان ترا برگ سالی و ماهی

زرفق های قضا و قدر مهنا باد

موافقان ترا ساز مالی و جاهی

شمارهٔ ۶۲ - در حسب حال خود گوید

گر به دل خوش غنودمی چه غمستی

بی غم اگر شاد بودمی چه غمستی

اینکه بچندین حیل سبک شوم از غم

غم به غم ار در فزودمی چه غمستی

این که بسودم بدیده کحل رعونت

مرد مکش گر بسود می چه غمستی

این که گل تازه روی عیشم اگر من

داغ نمک کرده بودمی چه غمستی

خواب تن و هوش بود در عدم از من

گر گهر جان نبود می چه غمستی

گفته ام اندر ابد گشایم ،زنار

گفته ام این گر گشودمی چه غمستی

خشک و ترم در دهان داس سپهر است

کشت خود ار خود درودمی چه غمستی

عذرجفا برتو نیست دم مزن ای چرخ

گر گله مند از تو بودمی چه غمستی

مدح خود و صاحب اندر آرم درهم

گرهمه صاحب شنودمی چه غمستی

داور عادل که فتنه گفت ز عدلش

تا به ابدگر غنود می چه غمستی

دریا گوید که گر بعهد سخایش

مایه خود را فزودمی چه غمستی

گفت قضا اذن اگر بدی که بمثلش

قدرت خویش آز مودمی چه غمستی

گر طلبیدی مرا که از غم هجرش

رنگ شکسته نمود می چه غمستی

«عرفی» گوید که گربگاه ثنایش

عاجز هجران نبود می چه غمستی

گر طلبیدی مراکه دیده بپایش

ترک ادب کرده سودمی چه غمستی

گر طلبیدی مرا که پیش دماغش

نافه معنی گشود می چه غمستی

مانع ناگفتنی بلاست وگر نه

بی طلب ار رفته بودمی چه غمستی

قافیه گر یافتم مکرر بستم

گر من فرهنگ بودمی چه غمستی

رباعیها

رباعی شمارهٔ ۱ : ای شربت شیخ و شاب در کاسهٔ ما

رباعی شمارهٔ ۲ : ای کرده زبون، ناز شجاع تو، مرا

رباعی شمارهٔ ۳ : چندان که شدم ز بیخودی مست دعا

رباعی شمارهٔ ۴ : ای رانده ز نسبت حرم طاعت ما

رباعی شمارهٔ ۵ : از بند غرور می گشایم خود را

رباعی شمارهٔ ۶ : گلبرگ برد باد بهاران به کجا

رباعی شمارهٔ ۷ : این ناله که در آتش خویش است کباب

رباعی شمارهٔ ۸ : آنم که قفای من جبین طلب است

رباعی شمارهٔ ۹ : نادان به عمارت بدن مشغول است

رباعی شمارهٔ ۱۰ : راهی بنما که رهنما مردی نیست

رباعی شمارهٔ ۱۱ : عرفی چه زنی طعن خرد بر من مست

رباعی شمارهٔ ۱۲ : وصل تو دوایی است که بیمارش نیست

رباعی شمارهٔ ۱۳ : شاها کرم تو قلزم مواج است

رباعی شمارهٔ ۱۴ : آن کز نظرش حجاب صورت بر خاست

رباعی شمارهٔ ۱۵ : تا در زده ام به دامن عفو تو دست

رباعی شمارهٔ ۱۶ : با سال و مه ام دقیقه و ساعت نیست

رباعی شمارهٔ ۱۷ : عرفی که همیشه در سلامت رو داشت

رباعی شمارهٔ ۱۸ : آنم که رعیت کمینم دهر است

رباعی شمارهٔ ۱۹ : از باب مغان که رسمشان جود و عطاست

رباعی شمارهٔ ۲۰ : عرفی سخنت گرچه معما رنگ است

رباعی شمارهٔ ۲۱ : از دیدهٔ ما به جز حیا نتوان یافت

رباعی شمارهٔ ۲۲ : حسن از طلب نگاه ما بسته لب است

رباعی شمارهٔ ۲۳ : عرفی چه نهی متاع دل در کف دست

رباعی شمارهٔ ۲۴ : آنم که به ترک دین دلم خرسند است

رباعی شمارهٔ ۲۵ : یار آمده و در صدد دلداری ست

رباعی شمارهٔ ۲۶ : عرفی سر صفهٔ مغان مسند ماست

رباعی شمارهٔ ۲۷ : زینسان که گمان شده دی به ره است

رباعی شمارهٔ ۲۸ : زین سردی دی که آب و آتش یخ بست

رباعی شمارهٔ ۲۹ : باز آ که فراق جان گداز آمده است

رباعی شمارهٔ ۳۰ : گر چشم و دلم ز ناله و گریه جداست

رباعی شمارهٔ ۳۱ : تا عمر مرا فلک به غم پیموده است

رباعی شمارهٔ ۳۲ : عشق آمد و گوید رسولم نام است

رباعی شمارهٔ ۳۳ : راهم ندهد سوی حرم زاهد زشت

رباعی شمارهٔ ۳۴ : مسجود ملایک دو تن از آب و گل است

رباعی شمارهٔ ۳۵ : معموری عقل فضلهٔ ویرانی ست

رباعی شمارهٔ ۳۶ : در عهد من آن که لاف سنج سخن است

رباعی شمارهٔ ۳۷ : عرفی دل من که منت جان من است

رباعی شمارهٔ ۳۸ : دردا که دگر سخن ز فرزانگی است

رباعی شمارهٔ ۳۹ : دی محتسب آمد به غم، تند نشست

رباعی شمارهٔ ۴۰ : شیراز که دریای معانی گذر است

رباعی شمارهٔ ۴۱ : صد تلخ شنیدم ز یکی رزق پرست

رباعی شمارهٔ ۴۲ : این لاله که با داغ الست آمده است

رباعی شمارهٔ ۴۳ : در باغم و دل شکارگاه شیراست

رباعی شمارهٔ ۴۴ : یاران دگر انگشت نما خواهم گشت

رباعی شمارهٔ ۴۵ : در دیدهٔ تو روشنی شرم به است

رباعی شمارهٔ ۴۶ : عرفی شب عید و باده عیش افروز است

رباعی شمارهٔ ۴۷ : روزی که قضا به مزرعهٔ قسمت کشت

رباعی شمارهٔ ۴۸ : عرفی دل ما تا به در عشق گریخت

رباعی شمارهٔ ۴۹ : عرفی علم هجر تو افراشننی است

رباعی شمارهٔ ۵۰ : عرفی من و دل نه خوب دانیم و نه زشت

رباعی شمارهٔ ۵۱ : ای عشق که مدح تو همین عشق بس است

رباعی شمارهٔ ۵۲ : عرفی گله سر مکن که جای گله نیست

رباعی شمارهٔ ۵۳ : از وصل نهان ما که غماز نیافت

رباعی شمارهٔ ۵۴ : هر کس که سرش نه در گریبان فناست

رباعی شمارهٔ ۵۵ : عرفی منم آن که دوزخم تب‌شکن است

رباعی شمارهٔ ۵۶ : عرفی منم آن که کوششم بی اثر است

رباعی شمارهٔ ۵۷ : دستی دارم که در گریبان غم است

رباعی شمارهٔ ۵۸ : از گریهٔ گرم دیده آتشناک است

رباعی شمارهٔ ۵۹ : ای آن که برت سفال و یاقوت یکی است

رباعی شمارهٔ ۶۰ : ای شوق لبت ز صبر من برده ثبات

رباعی شمارهٔ ۶۱ : ای کعبه رو این طرف که بی سازی نیست

رباعی شمارهٔ ۶۲ : آگه نیم از عیش که شهد چه گلوست

رباعی شمارهٔ ۶۳ : حسن آن باغی که خلد ازو بی رنگ است

رباعی شمارهٔ ۶۴ : دل دشمن شادی ست و در کار غم است

رباعی شمارهٔ ۶۵ : با معصیتم که کرده ای امن کنشت

رباعی شمارهٔ ۶۶ : ای آن که رهت به بزم مقصودی نیست

رباعی شمارهٔ ۶۷ : عرفی دل ما بسی پریشان نظر است

رباعی شمارهٔ ۶۸ : صحرای هوس خار تمنا خیز است

رباعی شمارهٔ ۶۹ : دل در هوس وصل تسلی طلب است

رباعی شمارهٔ ۷۰ : مستوری دل طلب که مستی این جاست

رباعی شمارهٔ ۷۱ : آن شور که این مفرد و این وافی چیست

رباعی شمارهٔ ۷۲ : ای مهر تو هیچ وکین دشمن هم هیچ

رباعی شمارهٔ ۷۳ : از عشق شراب نیستی جوید روح

رباعی شمارهٔ ۷۴ : فردا که معاملان هر فن طلبند

رباعی شمارهٔ ۷۵ : ایوب به صبر خویشتن می نازد

رباعی شمارهٔ ۷۶ : آن کس که عنان تافت ز ما گمره شد

رباعی شمارهٔ ۷۷ : عرفی که قدم در دهن تیشه نهد

رباعی شمارهٔ ۷۸ : عرفی که به هرزه گردیم خو می داد

رباعی شمارهٔ ۷۹ : در دیدهٔ هجر خواب پژمرده شود

رباعی شمارهٔ ۸۰ : عشق آمد و گوید که زبان بگشایند

رباعی شمارهٔ ۸۱ : شوخی که ز خنده چشمهٔ نوش شود

رباعی شمارهٔ ۸۲ : رفتم به جنازهٔ یک تن که فسرد

رباعی شمارهٔ ۸۳ : جمعی به درت گریه و آه آوردند

رباعی شمارهٔ ۸۴ : در باغ دلم که روضه نعتش گوید

رباعی شمارهٔ ۸۵ : از خامشی ام جان یه سخن می سوزد

رباعی شمارهٔ ۸۶ : عشق تو خرابات نشین می باشد

رباعی شمارهٔ ۸۷ : دردا که اجل رسید و درمان نرسید

رباعی شمارهٔ ۸۸ : از زهر ستیزه خوی او می شویند

رباعی شمارهٔ ۸۹ : وقت است که یاران به گلستان ریزند

رباعی شمارهٔ ۹۰ : در سردی یخ بند که لرزد خورشید

رباعی شمارهٔ ۹۱ : شاهی که فلک هم گهر او نشود

رباعی شمارهٔ ۹۲ : عرفی دل و طبع تو ستمگار مباد

رباعی شمارهٔ ۹۳ : آن کس که ز راه نفسم بسته کند

رباعی شمارهٔ ۹۴ : شاها نفسم باغ ثنا خواهد شد

رباعی شمارهٔ ۹۵ : ای ملک غمت هر چه فرازست و فرود

رباعی شمارهٔ ۹۶ : جمعی ز کتاب سخنت می جویند

رباعی شمارهٔ ۹۷ : عشق آمد و از مژدهٔ غم شادم کرد

رباعی شمارهٔ ۹۸ : عرفی دل ما کیش دگرگون نکند

رباعی شمارهٔ ۹۹ : عرفی چه خروشی که فلان گمره شد

رباعی شمارهٔ ۱۰۰ : مردیم که آه ما دل شب نگزد

رباعی شمارهٔ ۱۰۱ : آنم که تنم همیشه از جان به بود

رباعی شمارهٔ ۱۰۲ : دیدم جایی که فتح باب آنجا بود

رباعی شمارهٔ ۱۰۳ : آن کس که لوای عشق بر دوش آید

رباعی شمارهٔ ۱۰۴ : ای عیش به آلایشت آمیخته اند

رباعی شمارهٔ ۱۰۵ : بر ساغر من که عشق از او نشأه برد

رباعی شمارهٔ ۱۰۶ : رفتم به حرم که درد ایمان دانند

رباعی شمارهٔ ۱۰۷ : گر سنگ ملامت به دلم نستیزد

رباعی شمارهٔ ۱۰۸ : تا رنگ من از شراب رهبان کردند

رباعی شمارهٔ ۱۰۹ : رخسار تو باغ را سراسیمه کند

رباعی شمارهٔ ۱۱۰ : زین گونه که دل به عقل زشتم طلبد

رباعی شمارهٔ ۱۱۱ : گیرم که تو را شوخی آتش باشد

رباعی شمارهٔ ۱۱۲ : چون عشق به کام مشتری کار کند

رباعی شمارهٔ ۱۱۳ : عرفی همه بود رنگ، بی گفت و شنید

رباعی شمارهٔ ۱۱۴ : تا کی برت اظهار عدم نتوان کرد

رباعی شمارهٔ ۱۱۵ : ای آن که ز درد رسته ای، شرمت باد

رباعی شمارهٔ ۱۱۶ : در علم و عمل چو ذوفنون آید مرد

رباعی شمارهٔ ۱۱۷ : ای آهوی فتنه سنبلت را به کمند

رباعی شمارهٔ ۱۱۸ : ای خواجه چو از تو مرگ جان خواهد برد

رباعی شمارهٔ ۱۱۹ : گر دل بردم عشوه نمایی چه شود

رباعی شمارهٔ ۱۲۰ : خوش آن که شراب همتم مست کند

رباعی شمارهٔ ۱۲۱ : عرفی نه مرا حاصل کان می باید

رباعی شمارهٔ ۱۲۲ : عرفی لب معنی ام دم از نور زند

رباعی شمارهٔ ۱۲۳ : توفیق گذشته گر به ما باز آید

رباعی شمارهٔ ۱۲۴ : بی یاد لب تو خضر دل مرده شود

رباعی شمارهٔ ۱

ای شربت شیخ و شاب در کاسهٔ ما

وی چشمهٔ آفتاب در کاسهٔ ما

آن جرعه کشانیم که از سیرابی

یاقوت شود حباب در کاسهٔ ما

رباعی شمارهٔ ۲

ای کرده زبون، ناز شجاع تو، مرا

افکنده به صد رنج، نزاغ تو، مرا

تا خیزم و آیمت در آغوش اجل

گشست است به تکلیف وداع تو مرا

رباعی شمارهٔ ۳

چندان که شدم ز بیخودی مست دعا

تیری نزدم بر هدف از شست دعا

باشم ز دعا مانع و از شوق طلب

وقت است که پر درآورد دست دعا

رباعی شمارهٔ ۴

ای رانده ز نسبت حرم طاعت ما

مردود اجابت صنم طاعت ما

اسلام نه، کفر نه، تا کی به عبث

آلوده کند لوح و قلم طاعت ما

رباعی شمارهٔ ۵

از بند غرور می گشایم خود را

آن طور که هست می نمایم خود را

عمری به رعونت صفت خود کردم

چندی به شکست می ستایم خود را

رباعی شمارهٔ ۶

گلبرگ برد باد بهاران به کجا

سنبل رود از شبنم بستان به کجا

ای عارض یار من شتابان به کجا

وی زلف نگار من پریشان به کجا

رباعی شمارهٔ ۷

این ناله که در آتش خویش است کباب

این گریه که در شیشهٔ خم کرده شراب

مرغی است که آتش از هوا می گیرد

مستی است که از خمار جوید می ناب

رباعی شمارهٔ ۸

آنم که قفای من جبین طلب است

هر موی سرم دست گزین طلب است

دستم دست است، کوششم کوشش، لیکن

دامان تو فوق آستین طلب است

رباعی شمارهٔ ۹

نادان به عمارت بدن مشغول است

دانا به کرشمهٔ سخن مشغول است

صوفی به فریب مرد و زن مشغول است

عاشق به هلاک خویشتن مشغول است

رباعی شمارهٔ ۱۰

راهی بنما که رهنما مردی نیست

صد ره به هیچ گذر گردی نیست

با درد تو هیچ نسبتم نیست، ولی

بی نسبتی درد تو کم دردی نیست

رباعی شمارهٔ ۱۱

عرفی چه زنی طعن خرد بر من مست

مردان ننهند راز دل بر کف دست

آن نوحه که راه لب نداند، داریم

آن گریه که دل به دیده بگذارد هست

رباعی شمارهٔ ۱۲

وصل تو دوایی است که بیمارش نیست

حسن تو متاعی است که بازارش نیست

عشق تو کمندی که گرفتارش نیست

حمد تو زبانی است که گفتارش نیست

رباعی شمارهٔ ۱۳

شاها کرم تو قلزم مواج است

درویش تو اسکندر بی تاج است

منسوب به عالم نزول تو بود

آرام گهی که نام او معراج است

رباعی شمارهٔ ۱۴

آن کز نظرش حجاب صورت بر خاست

بر جزو و کلش نظر به یک دیده رواست

گر جوهر قطره صاف باشد یا درد

در قطره چنان بجو که گویی دریاست

رباعی شمارهٔ ۱۵

تا در زده ام به دامن عفو تو دست

تا یافته ام غبار تکلیف الست

تقصیر عبادتم ندارد ایام

وز طاعت کرده ام پشیمانی هست

رباعی شمارهٔ ۱۶

با سال و مه ام دقیقه و ساعت نیست

با روز و شبم روشنی و ظلمت نیست

با صحت و رنچم آفت و راحت نیست

عرفی عالمی چو عالم وحدت نیست

رباعی شمارهٔ ۱۷

عرفی که همیشه در سلامت رو داشت

دیدم که عجب جای از آن بد خو داشت

صذ بیشهٔ شعله داشت در هر بن مو

صد خوشهٔ ناله بر سر هر مو داشت

رباعی شمارهٔ ۱۸

آنم که رعیت کمینم دهر است

تریاق زمانه با خلافم زهر است

عالم به ممالک جلالم شهر است

دریای محیط خندق آن شهر است

رباعی شمارهٔ ۱۹

از باب مغان که رسمشان جود و عطاست

جامی بدهند این نه آیین سخاست

شکرانهٔ صاف های لب تشه طلب

دردی بدهند، تشنگانیم، رواست

رباعی شمارهٔ ۲۰

عرفی سخنت گرچه معما رنگ است

وین زمزمه را به ذوق یاران جنگ است

بخروش که مرغان حرم می دانند

کاین نغمهٔ ناقوس کدام آهنگ است

رباعی شمارهٔ ۲۱

از دیدهٔ ما به جز حیا نتوان یافت

زین آینه جز نور صفا نتوان یافت

آلودگی ای که آب عصمت ببرد

در سلسلهٔ نگاه ما نتوان یافت

رباعی شمارهٔ ۲۲

حسن از طلب نگاه ما بسته لب است

از اهل ادب دیده گشودن عجب است

وانگه که لب حسن تماشا طلب است

از بی ادبی چشمه گشایی ادب است

رباعی شمارهٔ ۲۳

عرفی چه نهی متاع دل در کف دست

راه نظر کج نظران باید بست

بر سینهٔ ما نگر که از بیرون هست

صافی و درست و از درون عین شکست

رباعی شمارهٔ ۲۴

آنم که به ترک دین دلم خرسند است

زنار به هر موی منش پیوند است

زد جوش جنون و فاش تر می گویم

در دیر مغان دلم به زلفی بند است

رباعی شمارهٔ ۲۵

یار آمده و در صدد دلداری ست

من مست و خراب، این شب صد دشواری ست

بیدار شو ای بخت، به خوابم کردی

فریاد که خواب تو بهتر از بیداری ست

رباعی شمارهٔ ۲۶

عرفی سر صفهٔ مغان مسند ماست

تعظیم گه دیر مغان معبد ماست

هر گام به تیغی سر تسلیم نهیم

سر تا سر کوی دوستی مشهد ماست

رباعی شمارهٔ ۲۷

زینسان که گمان شده دی به ره است

وز بستن یخ حباب رشک گره است

دشمن که ز هیبت تو می لرزد چه عجب

کش علت لرزش به نظر مشتبه است

رباعی شمارهٔ ۲۸

زین سردی دی که آب و آتش یخ بست

در بستن یخ جوهر الماس شکست

زان گونه مسامات هوا بسته که تیر

یابد ز کمان گشاد و نتواند جست

رباعی شمارهٔ ۲۹

باز آ که فراق جان گداز آمده است

اندیشهٔ مردنم فراز آمده است

باز آ که ز ناچشیده داروی وصال

دردی که نرفته بود باز آمده است

رباعی شمارهٔ ۳۰

گر چشم و دلم ز ناله و گریه جداست

زنهار مبر گمان که راحت، که خطاست

گر ناله خموش است دلم در جوش است

گر دیده سراب است، درونم دریاست

رباعی شمارهٔ ۳۱

تا عمر مرا فلک به غم پیموده است

گوشم به فغان اهل شیون بوده است

امروز شنیده ام ز عرفی، بی تو

در خواب که چرخ هم نشنوده است

رباعی شمارهٔ ۳۲

عشق آمد و گوید رسولم نام است

در حسن به آسمان صدم پیغام است

حکم است که دل و دین فروشید به درد

وین سهل ترین جمله احکام است

رباعی شمارهٔ ۳۳

راهم ندهد سوی حرم زاهد زشت

راند ز کنشت راهب نیک سرشت

گر لذت خواریم بدانند، از رشک

هم آن کشد به کعبه، هم این به کنشت

رباعی شمارهٔ ۳۴

مسجود ملایک دو تن از آب و گل است

ز آدم چو گذشت این نگار چگل است

گر هست تفاوتی همین باشد و بس

کان حکم اله بود وین حکم دل است

رباعی شمارهٔ ۳۵

معموری عقل فضلهٔ ویرانی ست

سرمایهٔ علم خاک بی سامانی ست

بازارچهٔ حیرت ما آبادان ست

کافتاده متاع و غایت ارزانی ست

رباعی شمارهٔ ۳۶

در عهد من آن که لاف سنج سخن است

خونش هدر است، قاتلش نظم من است

گوسالهٔ سامری اگر بانگ زند

اعجاز مسیح لقمهٔ دندان شکن است

رباعی شمارهٔ ۳۷

عرفی دل من که منت جان من است

از عالم قدس آمده، مهمان من است

مگذار که پامال شود در ره کفر

رحمی که جگر گوشهٔ ایمان من است

رباعی شمارهٔ ۳۸

دردا که دگر سخن ز فرزانگی است

چیزی که نه در شمار دیوانگی است

بیگانگی عافیتم ننگی بود

اکنون به وی ام نسبت هم خانگی است

رباعی شمارهٔ ۳۹

دی محتسب آمد به غم، تند نشست

ماتم زده بود، دادمش شیشه به دست

بشکست و نیافت قصدم آن جاهل مست

بایست که توبه شکند، شیشه شکست

رباعی شمارهٔ ۴۰

شیراز که دریای معانی گذر است

یکتا گهرش عرفی صاحب نظر است

بس کز دو طرف ماه وشان می گذرند

هر کوچهٔ او شبیه شق قمر است

رباعی شمارهٔ ۴۱

صد تلخ شنیدم ز یکی رزق پرست

جرمم چه، که همین دادمش جام به دست

دانی که همان محتسب گرسنه مست

کامروز به لقمه اش دهن خواهم بست

رباعی شمارهٔ ۴۲

این لاله که با داغ الست آمده است

پژمرده و سینه چاک و مست آمده است

پژمردگی اش رواست که از باغ ازل

تا شهر غمت دست به دست آمده است

رباعی شمارهٔ ۴۳

در باغم و دل شکارگاه شیراست

نگشوده نظر دل از تماشا سیر است

چون دیده گشایم که چمن بیگانه ست

چون سینه گشایم که هوا شمشیر است

رباعی شمارهٔ ۴۴

یاران دگر انگشت نما خواهم گشت

مجموعهٔ درد بی دوا خواهم گشت

هم دست به دل بنهاده، هم دل در دست

از بهر دوا یه شهرها خواهم گشت

رباعی شمارهٔ ۴۵

در دیدهٔ تو روشنی شرم به است

در سینهٔ تو جان و دل نرم به است

پرهیز کن از فسردگی در ره عشق

کز گریه سر خندهٔ گرم به است

رباعی شمارهٔ ۴۶

عرفی شب عید و باده عیش افروز است

می نوش و طرب کن که همین دم روز است

این توبه بسی شکست و از ما برمید

می نوش که توبه مرغ دست آموز است

رباعی شمارهٔ ۴۷

روزی که قضا به مزرعهٔ قسمت کشت

خاکم ز حرم ببرد و در دیر سرشت

می خواست که در جواب ابنای کنشت

گویم لبیک چون بگوید خشت

رباعی شمارهٔ ۴۸

عرفی دل ما تا به در عشق گریخت

خون گله با شراب نسیان آمیخت

این خون نه به تیغ آشنا شد نه به خاک

این گل نشکفت، از نفس باد بریخت

رباعی شمارهٔ ۴۹

عرفی علم هجر تو افراشننی است

گنجی تو ولی نقد تو برداشتنی است

گر عشق تویی، تخم تو ناکشتنی است

ور حسن تویی، دل ز تو برداشتنی است

رباعی شمارهٔ ۵۰

عرفی من و دل نه خوب دانیم و نه زشت

هم خادم کعبه ایم و هم پیر کنشت

همدوش مصیبتیم و همزاد نشاط

همخوابهٔ دوزخیم و هم شیر بهشت

رباعی شمارهٔ ۵۱

ای عشق که مدح تو همین عشق بس است

برقی ست که موسی اش یک مشت خس است

نی نی در مستی نزنم، گلزارست

کش موسی عمرا ن گل مشکین نفس است

رباعی شمارهٔ ۵۲

عرفی گله سر مکن که جای گله نیست

توفیق نصیب هر تنگ حوصله نیست

هر چاه که هست یوسفی در آن هست

صاحب نظری لیک به هر قافله نیست

رباعی شمارهٔ ۵۳

از وصل نهان ما که غماز نیافت

انجام کسی ندیده آغاز نیافت

در دوست شدم محو به حدی که مرا

هم دوست طلب کرد و نشان باز نیافت

رباعی شمارهٔ ۵۴

هر کس که سرش نه در گریبان فناست

تا گردنش از فرق همه زخم جفاست

زآنروی که تا فوق گریبان عدم

آمد شد سیل غم و سنگ بلاست

رباعی شمارهٔ ۵۵

عرفی منم آن که دوزخم تب‌شکن است

روزم ز هجوم تیرگی شب‌شکن است

امیدم اگر حاملهٔ حرمان‌زاست

بپذیرم اگر سپاه مطلب‌شکن است

رباعی شمارهٔ ۵۶

عرفی منم آن که کوششم بی اثر است

هستم همه عیب و مو به مویم هنر است

آن عابد برهمن سرشتم که مرا

طاعت ز گنه به توبه محتاج تر است

رباعی شمارهٔ ۵۷

دستی دارم که در گریبان غم است

پایی دارم که وقف دامان غم است

چشمی دارم که باغ و بستان بلا است

جانی دارم که دین و ایمان غم است

رباعی شمارهٔ ۵۸

از گریهٔ گرم دیده آتشناک است

آلوده به خون و از تماشا پاک است

از بس که شکسته ام ز بیم تو نگاه

گویی که مرا دیده پر از خاشاک است

رباعی شمارهٔ ۵۹

ای آن که برت سفال و یاقوت یکی است

اعجاز مسیح و سحر هاروت یکی است

گر معرفت روح مجرد داری

زیب تن و آرایش تابوت یکی است

رباعی شمارهٔ ۶۰

ای شوق لبت ز صبر من برده ثبات

تلخ از شکرین تبسمت کام نبات

مشتاق لبت را چو اجل خون ریزد

از تیغ اجل فرو چکد آب حیات

رباعی شمارهٔ ۶۱

ای کعبه رو این طرف که بی سازی نیست

طوفی و خروشی و تک و تازی نیست

سر تا سر کوچهٔ خرابات مغان

آشفته و مست رو، که طنازی نیست

رباعی شمارهٔ ۶۲

آگه نیم از عیش که شهد چه گلوست

راحت نشناسم که چه می، در چه سبو ست

زخمی دانم که سینه گوید عشق است

وین دل فدای او که نمک خوردهٔ او ست

رباعی شمارهٔ ۶۳

حسن آن باغی که خلد ازو بی رنگ است

عشق آن داغی که دوزخش نیرنگ است

این حسن تو داری و ترا نیست شرف

وین عشق مرا هست و هنوزم تنگ است

رباعی شمارهٔ ۶۴

دل دشمن شادی ست و در کار غم است

از عافیت آسوده و بیمار غم است

بیماری دل مایهٔ او، زردی ماست

رو زردی ما بهار گلزار غم است

رباعی شمارهٔ ۶۵

با معصیتم که کرده ای امن کنشت

با عاطفتت که می برد آب بهشت

دوزخ همه عافیت چو دلسوزی خصم

جنت همه زخم چون عشوهٔ زشت

رباعی شمارهٔ ۶۶

ای آن که رهت به بزم مقصودی نیست

صد روشنی ات ز شمع بی دودی نیست

غلمان مطلب جزای طاعت، زنهار

با دوست کن این بیع که بی سودی نیست

رباعی شمارهٔ ۶۷

عرفی دل ما بسی پریشان نظر است

هر دم هوسش به غمزه ای راهبر است

زنهار به رنگ و بوی دنیا مگرو

کاین باغچه را شکوفه ای بی ثمر است

رباعی شمارهٔ ۶۸

صحرای هوس خار تمنا خیز است

زین ره به سفر مرو که غوغا خیز است

این بادیهٔ کفر تو سودا کردی

زین مرحله کوچ کن که یغما خیز است

رباعی شمارهٔ ۶۹

دل در هوس وصل تسلی طلب است

در پردهٔ صورت است و معنی طلب است

گفتم که به یأس دل تسلی یابد

فریاد که یأس هم تسلی طلب است

رباعی شمارهٔ ۷۰

مستوری دل طلب که مستی این جاست

دریوزه گزین که چرب دستی این جاست

دست از همه بگسل و در آویز به دوست

یک رنگی و نیستی و هستی این جاست

رباعی شمارهٔ ۷۱

آن شور که این مفرد و این وافی چیست

یک جرعه بس، این دُرد و این صافی چیست

در هر دو جهان یک درم، آن گاه سره

چندین محک تمیز صرافی چیست

رباعی شمارهٔ ۷۲

ای مهر تو هیچ وکین دشمن هم هیچ

آهنگ سرود هیچ و شیون هم هیچ

از هر چه نقاب می گشایی عشق است

عرفی همه هیج و هیچ گفتن هم هیچ

رباعی شمارهٔ ۷۳

از عشق شراب نیستی جوید روح

زین می شکند صراحی توبه نصوح

آن جا که محیط عشق توفان خیز است

گهوارهٔ اطفال بود کشتی نوح

رباعی شمارهٔ ۷۴

فردا که معاملان هر فن طلبند

حسن عمل از شیخ و برهمن طلبند

زان ها که دروده ای جوی نستانند

آن ها که نکشته ای به خرمن طلبند

رباعی شمارهٔ ۷۵

ایوب به صبر خویشتن می نازد

یعقوب به بوی پیرهن می نازد

داوود به لحن خویشتن می نازد

این عشق به ناله های من می نازد

رباعی شمارهٔ ۷۶

آن کس که عنان تافت ز ما گمره شد

وان کس که عنان سپرد کارآگه شد

یوسف به در آورد و زلیخا گردید

هر کس که به ریسمان ما در چه شد

رباعی شمارهٔ ۷۷

عرفی که قدم در دهن تیشه نهد

از بس غم دل بر دل غم پیشه نهد

تا تحت الثری فرو شود، گر نه مدام

بار دل خود به دوش اندیشه نهد

رباعی شمارهٔ ۷۸

عرفی که به هرزه گردیم خو می داد

دیدم که عنان به یار خو رو می داد

از بهر دل اندشهٔ تنگی می کرد

تعلیم گشادگی به ابرو می داد

رباعی شمارهٔ ۷۹

در دیدهٔ هجر خواب پژمرده شود

دل بی لبت از شراب پژمرده شود

بی روی تو چون گل ز دم سرد خزان

از آه من آفتاب پژمرده شود

رباعی شمارهٔ ۸۰

عشق آمد و گوید که زبان بگشایند

وز مژدهٔ من دل جهان بگشایند

راحت نه عیان است، مناذی بزنند

تا روی نقاب بستگان بگشایند

رباعی شمارهٔ ۸۱

شوخی که ز خنده چشمهٔ نوش شود

خورشید به سایه اش هم آغوش شود

خندید و کرشمه کرد و از خود رفتم

آری دو شیرابه زود بیهوش شود

رباعی شمارهٔ ۸۲

رفتم به جنازهٔ یک تن که فسرد

صد سال ز باغ عیش گل چید و بمرد

گفتم چه برون برد از این باغ و بهار

گفتا دل پر خون که تو هم خواهی برد

رباعی شمارهٔ ۸۳

جمعی به درت گریه و آه آوردند

جمعی همه دید و نگاه آوردند

جمعی دیدند خواهش عفو تو را

رفتند و چهان چهان گناه آوردند

رباعی شمارهٔ ۸۴

در باغ دلم که روضه نعتش گوید

آب طلبت روی چمن می شوید

خرم شجر آرزوی وصال جانان

صد نامیه از هر ورقش می روید

رباعی شمارهٔ ۸۵

از خامشی ام جان یه سخن می سوزد

وز بی خودیم نقش وطن می سوزد

حیرت ز هم آغوشی من می نالد

اندیشه ز آرزوی من می سوزد

رباعی شمارهٔ ۸۶

عشق تو خرابات نشین می باشد

کوی تو بهشت عقل و دین می باشد

در دور تو هست جای دل در کف دست

در عهد تو جان در آستین می باشد

رباعی شمارهٔ ۸۷

دردا که اجل رسید و درمان نرسید

توفیق به غور شور بختان نرسید

مرگ آیت یأس خواند در شهر دلم

کفر آمده ساخت دیر، ایمان نرسید

رباعی شمارهٔ ۸۸

از زهر ستیزه خوی او می شویند

از چشمهٔ حسن روی او می شویند

از پیچش دل طرهٔ او می شکنند

از گریهٔ مشک روی او می شویند

رباعی شمارهٔ ۸۹

وقت است که یاران به گلستان ریزند

گل های نشاط در گریبان ریزند

بلبل به هوای باغ بشکست قفس

این مژده به شاخ و برگ بستان ریزند

رباعی شمارهٔ ۹۰

در سردی یخ بند که لرزد خورشید

خون بسته شود چون بقم در رگ بید

گل دسته ای از دود شرر بسته شود

کاندر کف روزگار ماند جاوید

رباعی شمارهٔ ۹۱

شاهی که فلک هم گهر او نشود

سنجیدن او به سعی بازو نشود

هم سایهٔ او نهند در کفه مگر

ور نه دو جهانش هم ترازو نشود

رباعی شمارهٔ ۹۲

عرفی دل و طبع تو ستمگار مباد

نیش تو به سینهٔ کس کار مباد

شیرین منشان جلوه کنندت به ضمیر

این چشمهٔ نوش نیشتر زار مباد

رباعی شمارهٔ ۹۳

آن کس که ز راه نفسم بسته کند

دل را ز هجوم داغ گل دسته کند

بیماران را دم مسیح است علاج

ای وای بر آن کس دم او تفته کند

رباعی شمارهٔ ۹۴

شاها نفسم باغ ثنا خواهد شد

عمر تو گلستان بقا خواهد شد

حیف از لب آستانهٔ دولت تو

کالوده به بوس لب ما خواهد شد

رباعی شمارهٔ ۹۵

ای ملک غمت هر چه فرازست و فرود

وز تیغ تو چاک صبر را جوش وجود

آن خال سیه نیست که از لطف جبین

جای گرهٔ زلف تو گردیده کبود

رباعی شمارهٔ ۹۶

جمعی ز کتاب سخنت می جویند

جمعی ز گل و نسترنت می جویند

آسوده جماعتی که رو از دو جهان

بر تافته از خویشتنت می جویند

رباعی شمارهٔ ۹۷

عشق آمد و از مژدهٔ غم شادم کرد

وز بندگی عافیت آزادم کرد

هر موی مرا به یک جهان درد آراست

چندان که خراب بودم آبادم کرد

رباعی شمارهٔ ۹۸

عرفی دل ما کیش دگرگون نکند

دریوزه جز از درون پر خون نکند

سامان بهشت اگر در این کوچه کشید

امید سر از دریچه بیرون نکند

رباعی شمارهٔ ۹۹

عرفی چه خروشی که فلان گمره شد

ملزم کنمش که بایدش آگه شد

چون ما و تو بسیار تعصب کیشان

ملزم نشدند و گفت و گو کوته شد

رباعی شمارهٔ ۱۰۰

مردیم که آه ما دل شب نگزد

در جام رود می ای که مشرب نگزد

مردیم ولی نه زود مردیم، نه شاد

غم دست به هم ساید و هم لب نگزد

رباعی شمارهٔ ۱۰۱

آنم که تنم همیشه از جان به بود

آلایش دامنم ز دامان به بود

اوقات حیات خویش را سنجیدم

هر وقت که در خواب گذشت آن به بود

رباعی شمارهٔ ۱۰۲

دیدم جایی که فتح باب آنجا بود

منزل گه آرام و شباب آنجا بود

باز نظر و منع نقاب آنجا بود

خفاش آنجا و آفتاب آنجا بود

رباعی شمارهٔ ۱۰۳

آن کس که لوای عشق بر دوش آید

با نیستی ابد هم آغوش آید

گر صور دمند و گر مسیحا آرند

این کشته نه مستی ست که با هوش آید

رباعی شمارهٔ ۱۰۴

ای عیش به آلایشت آمیخته اند

وی غم ز صفای سینه ات ریخته اند

ای عشق عجب درد سرشتی، پیداست

کز آب و گل منت بر انگیخته اند

رباعی شمارهٔ ۱۰۵

بر ساغر من که عشق از او نشأه برد

حد نیست کسی را که به دعوی نگرد

از جرعهٔ خویش اگر به خاک افشانم

دریای محیط از او به کشنی گذرد

رباعی شمارهٔ ۱۰۶

رفتم به حرم که درد ایمان دانند

معموری دل ز کفر ویران دانند

گفتند برو به دیر کاین سنگ سیاه

قدر گهرش صنم تراشان دانند

رباعی شمارهٔ ۱۰۷

گر سنگ ملامت به دلم نستیزد

از هر سر مو چشمهٔ آز انگیزد

ریزد می از آن سیه که بشکست ولی

گر نشکند این شیشه می اش می ریزد

رباعی شمارهٔ ۱۰۸

تا رنگ من از شراب رهبان کردند

بی رنگی ام آبروی ایمان کردند

صوفی بت هستیم به صد پاره شکست

دردا که تعلقم پریشان کردند

رباعی شمارهٔ ۱۰۹

رخسار تو باغ را سراسیمه کند

بوی تو دماغ را سراسیمه کند

پروانه به رقص آید و از شوق درون

صد شمع چراغ را سراسیمه کند

رباعی شمارهٔ ۱۱۰

زین گونه که دل به عقل زشتم طلبد

وز بیت حرام در کنشتم طلبد

بیم است که از رشک و ترحم فردا

دوزخ نپزیرد و بهشتم طلبد

رباعی شمارهٔ ۱۱۱

گیرم که تو را شوخی آتش باشد

با نقش و نگار عالمت خوش باشد

گر معنی هر نقش نیابی، باشی

آن مرده که در قبر منقش باشد

رباعی شمارهٔ ۱۱۲

چون عشق به کام مشتری کار کند

وز جنس غم آرایش بازار کند

یک جو به هزار جان فروشد از غم

تا زاری ای از پی ات خریدار کند

رباعی شمارهٔ ۱۱۳

عرفی همه بود رنگ، بی گفت و شنید

سوداگر معصیت بدین مایه که دید

زین گونه متاع ها که من می بینم

بر بند که ناگشوده خواهند خرید

رباعی شمارهٔ ۱۱۴

تا کی برت اظهار عدم نتوان کرد

یک مو ز رعونت تو کم نتوان کرد

دامن به میان برزده خواهی رفتن

جایی که کلاه گوشه خم نتوان کرد

رباعی شمارهٔ ۱۱۵

ای آن که ز درد رسته ای، شرمت باد

فارغ ز بلا نشسته ای، شرمت باد

تو سنگ دلی و تهمت بی اثری

بر جلوهٔ حسن بسته ای، شرمت باد

رباعی شمارهٔ ۱۱۶

در علم و عمل چو ذوفنون آید مرد

آرایش بیرون و درون آید مرد

از معرکه بی زخم برون آید مرد

وز پردهٔ کار غرق خون آید مرد

رباعی شمارهٔ ۱۱۷

ای آهوی فتنه سنبلت را به کمند

در دام فریبت اهل ایمان در بند

بعد از تو به نزد ماست اسلام عزیز

نازی که ز هم بریزد آن ترک بلند

رباعی شمارهٔ ۱۱۸

ای خواجه چو از تو مرگ جان خواهد برد

اسباب زمانه هم زمان خواهد برد

پیچیدن تن در کفن دیبا چیست

بگذار کفن، سگ استخوان خواهد برد

رباعی شمارهٔ ۱۱۹

گر دل بردم عشوه نمایی چه شود

یابد دلم از عشوه صفایی چه شود

صد کعبه و سومنات آبادان است

معمور شود کلیسیایی چه شود

رباعی شمارهٔ ۱۲۰

خوش آن که شراب همتم مست کند

آوازهٔ امید مرا پست کند

گر دست زنم به کام، در دست دگر

شمشیر دهم که قطع آن دست کند

رباعی شمارهٔ ۱۲۱

عرفی نه مرا حاصل کان می باید

محصول زمین و آسمان می باید

آن کو به قناعت مثل آید، او را

گر هیچ نه، گنج شایگان می باید

رباعی شمارهٔ ۱۲۲

عرفی لب معنی ام دم از نور زند

آتش به نهاد شجر طور زند

منصور دم از بی ادبی می زد و من

مرغ ادبم نغمهٔ منصور زند

رباعی شمارهٔ ۱۲۳

توفیق گذشته گر به ما باز آید

این بخت عجوز بر سر ناز آید

شاهین کرم گر بگشاید پر و بال

بس طایر بسمل که به پرواز آید

رباعی شمارهٔ ۱۲۴

بی یاد لب تو خضر دل مرده شود

بی فیض رخت بهشت پژمرده شود

پژمرده شود دلم ز تاثیر غمت

از آتش اگر کباب افسرده شود

قطعات

شمارهٔ ۱ - ذوق دریوزه! : نه از آن دیر بخشد ایزد کام

شمارهٔ ۲ - درشکایت از ابناء روزگار : دنیا طویله ایست پر از جنس چارپای

شمارهٔ ۳ - ستایش : نشسته بودم ودی در وثاق می گفتم

شمارهٔ ۴ - سخن در وصف خویشتن : آن باغ داغ پررر آذر طبیعتم

شمارهٔ ۵ - رفع تهمت : تهمت فسق بمن کرد یکی کفراندیش

شمارهٔ ۶ - ظل یزدان : دی شنیدم کز سمند افتاد آن کاندر رهش

شمارهٔ ۷ - نحوست طالع : عرفی بحیرت از فلک ظالمم کز او

شمارهٔ ۸ - فراز و نشیب : اندر این بزم از دوکس شرمنده ام دائم که باز

شمارهٔ ۹ - درشکایت روزگار : عرفی آغاز گریه کن شاید

شمارهٔ ۱۰ - درتهنیت تولد فرزند ممدوح : صد شکر که فخر دوده جاه

شمارهٔ ۱۱ - خفض جناح : ملاف عرفی از این ترهات و ژاژ مخای

شمارهٔ ۱۲ - سعدی و عرفی : دی کسی گفت که سعدی گهراندوز سخن

شمارهٔ ۱۳ - باغ وصل : بیا ای بخت سرگردان و بنشین

شمارهٔ ۱۴ - مطایبه : ای که از تهمت مؤثر تو

شمارهٔ ۱۵ - ذوق غزل : عرفی نه ارث و کسب و نه زرق و نه حرص و آز

شمارهٔ ۱۶ - قدرت طبع : سخن شناسا گربیت بنده رد کردی

شمارهٔ ۱۷ - نشاه دل : هیچ دل راه بر درش نسپرد

شمارهٔ ۱۸ - مهمان وعظ : ای بلهوس که آمده میهمان وعظ

شمارهٔ ۱۹ - بخل بی نهایت : همدمی دارم بسی خوش صحبت اما گرسنه

شمارهٔ ۲۰ - آخرین سخن : فسانه ای بشنو عرفی از من بیمار

شمارهٔ ۲۱ - آزمایش : زهر هنر که زنم لاف ، امتحان شرط است

شمارهٔ ۲۲ - حسن تعبیر : خدایگانا ! دی بی تو در وثاق امید

شمارهٔ ۲۳ - عید صیام : صباح عید صیامی برغبت عرفی

شمارهٔ ۲۴ - طباخ بهشت : شرم بادت گفته ای عرفی فلانرا خام گفت

شمارهٔ ۲۵ - صلح و جنگ : عرفی نصیحت کنمت گوش دار ، گوش

شمارهٔ ۲۶ - برهان وسواس : ای قوی برهان وسواست علیکم بالسکوت

شمارهٔ ۲۷ - درصفت اسب : شاهنشها ! حقیقت اسبی که داده ای

شمارهٔ ۲۸ - ملازم شعر : اگر ملازم شعرم مدان که بی خبرم

شمارهٔ ۲۹ - گریه بی اثر : چه گویمت که نیرزد بگفتگو«عرفی»

شمارهٔ ۳۰ - شکوائیه : شعر فخر و شاعران ننگین ز فرط حرص و آز

شمارهٔ ۳۱ - ذکر مفاخر : منم عرفی امروز کز کشت طبعم

شمارهٔ ۳۲ - توبیخ : ای که درآئینه ام خود راسیه رو دیده ای

شمارهٔ ۳۳ - اعتذار : از خجلت این گنه که عفوش

شمارهٔ ۳۴ - لطف قیاس : بحضرت تو مرا نسبتی است عرض کنم

شمارهٔ ۳۵ - حسن یوسف : بدون معنی اگر حسن یوسفی داری

شمارهٔ ۳۶ - خطاب به حکیم ابوالفتح : بحر هنر ، حکیم ابوالفتح ، کان فضل

شمارهٔ ۳۷ - محمل گل : ای وفا پیشه یار هم مشرب

شمارهٔ ۳۸ - لطیفه : لطیفه ای زسر صدق گویمت «عرفی»

شمارهٔ ۳۹ - سخن ناشنیده : شنیده ام که بشوخی بر آن سری عرفی

شمارهٔ ۱ - ذوق دریوزه!

نه از آن دیر بخشد ایزد کام

که دهد جلوه کبریایی را

زان توقف کند که دریابی

ذوق در یوزه گدایی را

شمارهٔ ۲ - درشکایت از ابناء روزگار

دنیا طویله ایست پر از جنس چارپای

کابادی و خرابی آن جسته جسته است

آبادیش عمارت بر باد رفته ای

ویرانیش عماری درهم شکسته است

از عرعر خران وی اسبان رمیده اند

وز تیز استران شتر از خواب جسته است

این آب و نان و اطلس دیبا و ناز و نوش

جل های فاخر و علف دسته دسته است

گردنکشی که کف بلبل آورده از غضب

سرمست اشتری است مهارش گسسته است

وآنکس که هرزه گرد و پریشان علف بود

خود بارکش خری است که از بند رسته است

وآنکس که پای بسته راه و روش فتاد

اسبی است کز اصالت خود پای بسته است

گر ناگه آدمی ز خری زاده در میان

یا کشته گشته یا ز لگدپا شکسته است

گفتم که آدمی ز خری زاید ای حکیم

این نکته حل کنم که دلت تنگ و خسته است

در ملک مردمی نسب روح معتبر

عقل این حسب ز زادن جسمی نجسته است

در معنی از طبیعت گل رسته شاخ گل

از روی صورت ارچه هم از خاک رسته است

بس آن سفالگر که بزاد از گهر فروش

واز دوده سفال فروشان، برسته است

وآن جوهری که زاده ز صلب سفالگر

از دودمان جوهریان خجسته است

وآن هم که گفتم آدمی آزارکش فتاد

کز هر کسیش گرد، بدل برنشسته است

آنرا از این خران رسد آفت که چون خران

معنی چو صورتش بجهان باز بسته است

آن کو قرین عالم معنی است : صورتش

در هر دو کون نقش مرادش نشسته است

شمارهٔ ۳ - ستایش

نشسته بودم ودی در وثاق می گفتم

چه فتنه بود که ایام در جهان انداخت

چه درد بود که هجر همای دولت و دین

بجان عافیت اندوز همگنان انداخت

غرور عشرت و تقصیر شکروصل این بود

که کار مابدعای سحرگهان انداخت

من اندرین غم و اینداستان درد افزای

که ناگهان خردم دست در میان انداخت

چه گفت گفت ای که فخر دودمان سخن

بگوکه خود چه گمانت در اینگمان انداخت

ز جای جستم و دردم بپاسخش گفتم

خود آنکه فرقت او آتشم بجان انداخت

جواب داد که آسوده باش و خاطر جمع

که آید آنکه ترا هجرش از توان انداخت

بگفتمش ز کجا داری این بشارت گفت

ز صد علامتم اقبال در مظان انداخت

فلک که در سفر ازرخش او جدا نشدی

همان بگردش معهود اوعنان انداخت

جهان که سایه نشین کلاه دولت بود

بمهر اوست که تابندگی برآن انداخت

قضا که رشته نظم جهان دوتا میخواست

عنان مژده سوی ناظم جهان انداخت

عنان گرم شتابش که بهر سجده شاه

هزارا شهب و ادهم بهر مکان انداخت

سران درگه شه تهنیت کنان گویند

که خویش رابچه شوقی بر آستان انداخت

هزار شکر هزاران هزار شکر که باز

همای دولت و دین ره بر آشیان انداخت

دراین خجسته زمان کز نشاط آمدنت

قضا لباس طرب دربر زمان انداخت

کراست غم زچنین آستان که از شادی

کلاه را نتواند برآسمان انداخت

شمارهٔ ۴ - سخن در وصف خویشتن

آن باغ داغ پررر آذر طبیعتم

کش برگ و بر ز اخگر و طیرش سمندر است

آن روضه ام که هر شجرش راکه باغبان

آبش ز خون دل ندهد خشک و بی بر است

آن پای تا بسر همه زخم و جراحتم

کورا بخواب عافیت ، الماس بستر است

آن خسته ام که در تب صفر او جوش خون

فصادش ، آتش جگر و شعله نشتر است

آن هدهدم که در چمن لاله زار عشق

تاجش ز شعله شجر طوربرسر است

آن تیغ آب داده ز هر ملامتم

کش پای تاسر از اثر زخم جوهر است

آن شعله دوست هیزم خشکم که خاک وی

صندل فروش ناصیه عودوعنبر است

آن کشتیم که بر زبر بحر شعله موج

آشوبگاه موجه طوفانش معبر است

آن بحر جوهری طلب و تشنه دوستم

کش برق موج و آبله سینه گوهر است

آن کشته ام که در دهن زخم های او

قناد خانه های لبالب ز شکر است

آن عالمم کش از زبر عرش تاثری

اشیا بدون صورت نوعی ، مصور است

آن ره نوردوادی بیت المقدسم

کوراصدای عطسه جبریل رهبر است

کوته کنم عبارت و معنی کنم دراز

آن بلبلم که نغمه زن باغ حیدر است

شمارهٔ ۵ - رفع تهمت

تهمت فسق بمن کرد یکی کفراندیش

کایزد از صورت او معنی آدم برداشت

این سخن گوشزد شاهد عصمت گردید

شد پریشان چوسر زلفش و ماتم برداشت

روزگار آمد گفتاش که مخروش که من

پرده زین راز تهی مایه نخواهم برداشت

گفت از اول غلط افتاد مرا می بایست

دل زهم صحبتی مردم بیغم برداشت

من از این حرف بجوشیدم و گفتم دل من

آنچه برداشت خود از کون مکان غم برداشت

تو مرادانی و من نیز ترا می دانم

پس چرا باید ازاین مایه دل از هم برداشت

اهل دنیا همگی تهمت کبرند و فساد

رخت خود را که از این و رطه مسلم برداشت

ستم تهمت جهال نه برما و تو رفت

یوسف این را متحمل شد و مریم برداشت

شمارهٔ ۶ - ظل یزدان

دی شنیدم کز سمند افتاد آن کاندر رهش

خاک بودن توتیای چشم کیوان بودن است

آسمانش درخیال فرش مجلس گشتن است

آفتابش در هوای گردد امان بودن است

چون شنیدم این خبر پژمرده گشتم عقل گفت

بیخبر زین واقعه جای پریشان بودن است

اونه شخص دولت آمد در ره نظم جهان

نی ثبات دولت از افتادن و خیزان بودن است

شاد گشتم از بیانش گفتم الحق درجهان

بیتو بودن بیوجود فصل حیوان بودن است

سایه صاحب بفرقت بادکاندر ظل او

جا گرفتن در پناه ظل یزدان بودن است

شمارهٔ ۷ - نحوست طالع

عرفی بحیرت از فلک ظالمم کز او

نجمی بهیچ دور عبورش باوج نیست

امید را عنان بکدامین طرف دهم

کز خیل یأس بر اثرش فوج فوج نیست

بعدی که از سعادت طالع بود مرا

تحت الثری زاوج و سرابش ز موج نیست

شمارهٔ ۸ - فراز و نشیب

اندر این بزم از دوکس شرمنده ام دائم که باز

آنکه بیرونم کشدبعد از قدم کفش من است

اول از بالانشین خود که بعد از وی منم

بعد از آن زیردست خود که هم کفش من است

شمارهٔ ۹ - درشکایت روزگار

عرفی آغاز گریه کن شاید

این کهن خاکدان خراب شود

ناله ای کن مگر ز تأثیرش

دهر نامهربان خراب شود

از فغان سینه ریش و غم برجای

خانمان فغان خراب شود

منم آن کعبه کز خرابی من

بیت معمور جان خراب شود

گر سمومی وزد ز باغ دلم

ثمرات جنان خراب شود

گر شرابم کنند در دامن

مشرب انس و جان خراب شود

همتم گر بساط برچیند

کشور لامکان خراب شود

گر من از گفتگو بیاسایم

دار ملک زبان خراب شود

مرغ اندیشه را اگر خوابم

بیضه در آشیان خراب شود

دل و طبعم اگر نه عطسه زند

مغز دریا و کان خراب شود

من کجا حبس روزگار کجا

خانه آسمان خراب شود

گر بطاق دلم شکست افتد

قبله قدسیان خراب شود

چند گویم که گر ز پا افتم

بشکند این و آن خراب شود

شیشه آسمان بدست من است

گر بیفتم جهان خراب شود

شمارهٔ ۱۰ - درتهنیت تولد فرزند ممدوح

صد شکر که فخر دوده جاه

در دامن دایه بقا زاد

دریای توجه شهنشاه

بنگر که چه دربی بها زاد

این قطره شود هزار چشمه

کز چشمه فیض کبریا زاد

این دانه شود هزار خوشه

کز کشته سایه خدا زاد

از تربیت عنایت شاه

خورشید شود اگر سهازاد

من دانم و آسمان که اقبال

درکعبه آسمان کرازاد؟

یکتا کهرمحیط اخلاق

از بهر نثار پادشا زاد

ازجبهه طالعش چه جویی

سر خیل قبیله وفا زاد

او راچه دعا کنم که بختش

دامان بقا گرفت تا زاد

شمارهٔ ۱۱ - خفض جناح

ملاف عرفی از این ترهات و ژاژ مخای

گرفتم آنکه کلام تو سلسبیلی کرد

ز شعر دم مزن آواز قدس را بشنو

که شعر روی تو را در زمانه نیلی کرد

ز منجنیق ملامت در آتش افکندت

مگو در آتش او گوهرم خلیلی کرد

صدای طعنه بلند است گوش هوش بدار

که صوت مور در این مرحله صهیلی کرد

بدین مناز که طبع تو عز یکتایی

بدست کرد که او این نکرد سیلی کرد

گرفتم آنکه رسد نازشت نه هر که بفضل

یگانه شد ملکش سعی در ذلیلی کرد

اگر عدیل ترا داشت کینه کمتر داشت

سپهر اینهمه با تو ز بی عدیلی کرد

بخیل طبعی دوران دوست دشمن بین

که در عدیل چو تو ناکسی بخیلی کرد

شمارهٔ ۱۲ - سعدی و عرفی

دی کسی گفت که سعدی گهراندوز سخن

قطعه‌ای گفته، که اندیشه بدان می‌نازد

گفتم این گوش بدان نغمه سزد گفت آری

اینک از پرده عنان سوی تو می‌اندازد

سخن از عشق حرام است بر آن بیهده‌گو

که چو ده بیت غرل گفت مدیح آغازد

حبذا همت سعدی و غزل گفتن او

که ز معشوق به ممدوح نمی‌پردازد

گفتم این خود همه عیب است که در راه هنر

هرکه این لاف زند اسب دوی می‌تازد

لوحش اله ز یک اندیشی عرفی کورا

آنکه ممدوح بود، عشق بدو می‌بازد

شمارهٔ ۱۳ - باغ وصل

بیا ای بخت سرگردان و بنشین

بزیر سایه سرو وگل و بید

که درباغی فروچیدیم محفل

که در وی عندلیبی کرده ناهید

کدامین باغ ، باغ وصل یاری

که آبش میرود درجام جمشید

زهی باغی که برگ لاله او

زند سیلی بحسن ماه و خورشید

ازآن دم کاستین زد بردماغم

نسیم این بهشت عیش جاوید

دل و جان هردم از هم میربایند

قبول منت و تاثیر امید

شمارهٔ ۱۴ - مطایبه

ای که از تهمت مؤثر تو

عدل با علم منقسم گردد

بشنو این قطعه کز لطافت آن

تهمت و طعنه منهزم گردد

دل عرفی نگر که در شهوت

قصر تقواش منهدم گردد

شاهد عصمت از تنگ درعی

زان گلندام منعدم گردد

که گرش بر مزاری افتد راه

مرده در گور محتلم گردد!

شمارهٔ ۱۵ - ذوق غزل

عرفی نه ارث و کسب و نه زرق و نه حرص و آز

را هم بشعر خیره سرتیره چهر داد

طالع رهم نمود بدین خصم خانگی

این بازیم عطارد برگشته مهرداد

ذوق غزل بمهر بتانم اسیر کرد

آسیب آن فراقتم ازماه و مهرداد

مدح آبروی گوهر قدرم بخاک ریخت

تا وان این گهر نتواند سپهر داد

شمارهٔ ۱۶ - قدرت طبع

سخن شناسا گربیت بنده رد کردی

خجل مباش که منهم ز خجلتم آزاد

ترا قبول نیفتاد ناقبولی آن

باین دلیل که گفتی مرا قبول افتاد

اگر بطبع توبیتی زبنده جا نگرفت

نه شعر من بدونی طبع تست کج بنیاد

هم از خوشابی و غلطانی است گوهر کان

نمی تواند برسطح مستقیم استاد

شمارهٔ ۱۷ - نشاه دل

هیچ دل راه بر درش نسپرد

که بسرحد کاملی نرسید

مشت خونی که ما بیروردیم

بحد نشاه دلی نرسید

شمارهٔ ۱۸ - مهمان وعظ

ای بلهوس که آمده میهمان وعظ

وقتی بیا که زهر بکامت شکر بود

پژمرده دل زبان نگشایم بموعظت

شمشیر رامقابله باجانور بود

شمارهٔ ۱۹ - بخل بی نهایت

همدمی دارم بسی خوش صحبت اما گرسنه

آنچنان کز بهر سیری زخم تامردن خورد

با جوال زرمدامش غم بود قوت و هنوز

بسکه باخود بخل ورزد غم زغم خوردن خورد

شمارهٔ ۲۰ - آخرین سخن

فسانه ای بشنو عرفی از من بیمار

که باشدت بنفاق معاشران رهبر

زعافیت بمکافات معصیت دوسه روز

مریض گشته تنم از مشیت داور

بیاض دیده زحمرت همی بدان ماند

که لاله سوده کسی درمیانه عبهر

حرارت تنم ارعاریت کند شاید

که مستحیل شود آفتاب راجوهر

زنبض جستنم ازبس هوا تموج یافت

زنبض موجی ،نتوان شناختن محور

گرفته مالک دوزخ بدست قاروره

که بهر دوزخیان شربتی بردبسقر

نرفته یک سرمودرد و برسربالین

زنسخه های اطبا نهاده صد دفتر

من اوفتاده بدین حال و دوستان دوروی

بدور بالش و بستر ستاده چون منبر

یکی بریش کشد دست و کج کند گردن

که روزگار وفا با که کردجان پدر

بجاه و مال فرومایه دل نشاید بست

کجاست دولت جمشید و ملک اسکندر

بوقت رفتن ،دل باخدای باید داشت

بجز خدابکن ازهرچه هست قطع نظر

یکی بنرمی آواز و گفتگوی خزین

کند شروع و کشد آستین بدیده تر

که جان من همه را این ره است و باید رفت

تمام رهگذرانیم و دهر راه گذر

چه ما که ریش بعصیان سفید کردستیم

چه آنکه یاسمنش راز سبز نیست خبر

جوان و پیر بنزداجل بیک نرخ است

به بیشه برق چوآتش زند، چه خشک و چه تر

چو درنمیگذرد روزگار ازاین عادت

بتازه رویی اگر بگذرند بس بهتر

یکی بچرب زبانی سخن طراز شود

که ای وفات تو تاریخ فوت ذوق و هنر

فراهم آی و پریشان مدار دل، زنهار

که نظم و نثر تومن جمع میکنم یکسر

پس از نوشتن و تصحیح میکنم انشاء

سزای شأن تو دیباچه ای چو درج گهر

چنانچه هستی فهرست دانش و فرهنگ

چنانچه هستی مجموعه کمال و سیر

بنظم و نثر در آویزم و دل انگیزم

اگرچه حصر کمال تو نیست حد بشر

خدای عزوجل صحتم دهد، بینند

که این منافقکان راچه آورم برسر

شمارهٔ ۲۱ - آزمایش

زهر هنر که زنم لاف ، امتحان شرط است

بیازمای مکن پیش از امتحان انکار

بلی ، کلیمم ،کاذب نبوتم ، کو: نیل؟

بلی ، خلیلم ،ناپخته دعوتم ، کو: نار

شمارهٔ ۲۲ - حسن تعبیر

خدایگانا ! دی بی تو در وثاق امید

نشسته بودم و در بر زمانه کرده فراز

که محرمی زدرم ناگهان درآمد و گفت

که ای ضمیر تواسرار غیب را غماز

بگویمت خبری کز نهایت ندرت

نتیجه های خیال ترا بود انباز

همای اوج سعادت فلان که عزت او

بنزد شه بود از عز همگنان ممتاز

چو جعد شاهد دولت بدست عزت داشت

رکاب شاه پلنک افکن هژبر اندازد

بهشت ناگهش از پی چو روزگار قدیم

عنان مصلحت داور لطیفه طراز

شمارهٔ ۲۳ - عید صیام

صباح عید صیامی برغبت عرفی

که حسن شاهد معنی زوی گرفته طراز

بعزم سیر مصلی صلا بکام زدیم

که هست ملجا خلد برین عزت و ناز

بگرد مرقد حافظ که کعبه سخن است

درآمدیم بعزم طواف در پرواز

زموج گریه طوفانی از هوای حرم

بصحن کعبه مصلی فکندم از شیراز

گذشت در دل عرفی هوای طرف چمن

ز بسکه ریخت فرو گریه های خون پرداز

شمارهٔ ۲۴ - طباخ بهشت

شرم بادت گفته ای عرفی فلانرا خام گفت

بایدت گفت آتش اندیشه زین به بر فروز

هیچکس گوید عطارد راکه تیرش نارساست

وربگوید میتوان گفتن بتیرش برمدوز

هیچکس گوید که طباخ بهشت این خام پخت

وربگوید میتوان گفتن که این هیزم مسوز

شمارهٔ ۲۵ - صلح و جنگ

عرفی نصیحت کنمت گوش دار ، گوش

تاوارهی زکشمکش صلح و جنگ خویش

با عقل و روح گر، ید بیضایت آرزوست

ناموس عشق جوی و مبین نام و ننگ خویش

زآن آفتاب پنجه کند اهل حسن را

کز خویشتن نهفته حناز آب و رنگ خویش

شمارهٔ ۲۶ - برهان وسواس

ای قوی برهان وسواست علیکم بالسکوت

چشمه زهر هلاهل کرده ای تریاک خویش

در قیامت شرمسارم هیزم دوزخ شود

گر زشاخ ریشه طوبی کنی مسواک خویش

شمارهٔ ۲۷ - درصفت اسب

شاهنشها ! حقیقت اسبی که داده ای

بشنو زلطف تا برسانم بعز عرض

درویش بیعصاش نگیرد زمن بمفت

طرار مفلسش نستاند زمن بقرض

پیراست و علتی بخوراکش فزوده ام

آری بود رعایت پیر علیل فرض

گرشیهه ای زند بجوانی ستایمش

ورنقطه ای رود کنمش نام طی ارض

مهمیز میزنم بوی از صبح تابشام

تا نیم گام میرود آنهم بپای فرض

هستم بر او سوار و بمعنی پیاده ام

گامی بطول میزدم اکنون زنم بعرض

شمارهٔ ۲۸ - ملازم شعر

اگر ملازم شعرم مدان که بی خبرم

ز راز صوفی و نقل فقیه و علم حکیم

زمانه راهمه کاویده و نیافته ام

به از ترانه اطفال و ترهات ندیم

وگر نه جهل و خرد را بحکم استعداد

علوم خوانده و ناخوانده می‌کنم تعلیم

شمارهٔ ۲۹ - گریه بی اثر

چه گویمت که نیرزد بگفتگو«عرفی»

ز عهد ماضی و حال آنچه در گذر دیدم

ز عیش و بی غمی عهد پیش باز مپرس

که عیشش از سخن راست تلختر دیدم

ز درد ناقص این عهد هم سؤال مکن

که صد ملامت از این درد بی ثمر دیدم

ز سوز و ماتم این روزگار دلگیرم

که خنده بی نمک و گریه بی اثر دیدم

شمارهٔ ۳۰ - شکوائیه

شعر فخر و شاعران ننگین ز فرط حرص و آز

خویش را از زمره این جمع چون بیرون کشم

«انوری» چون نیز از ننگ طمع نتوان گریخت

انتقام خویش از این ناقص‌شریکان چون کشم

شمارهٔ ۳۱ - ذکر مفاخر

منم عرفی امروز کز کشت طبعم

بود خرمن افشان کف خوشه چینان

دلی دارم از جنس یکتایی خود

بوحدت فروشی چو عزلت گزینان

دلی دارم از آب و رنگ طبیعت

گل افشان تر از چهره مه جبینان

دلی دارم از عشوه های معانی

برشته تراز حسن صحرانشینان

دلی تیره دارم ز دونان کودن

پر ازداغ چون دامن لاله چینان

گروهی بصورت صبیح و بمعنی

تنگ روشنایی چوصبح حزینان

چه گلها بچینند از باغ طبعم

بکوتاه دستی دراز آستینان

ولی دعویم کس مسلم ندارد

چو مستوری عشوه نازنینان

زجذب طبیعت باوج معانی

برآورده ام چشم کوتاه بینان

بآلودگان جرعه می ، فشانم

بتلخی نفرین پاکیزه دینان

بافعی دمان نامه ای می نویسم

منقش بمهر زمرد نگینان

فشاندم ، نوشتم ، نه بیهوده گفتم

که آنان کدام وکیانند اینان

شمارهٔ ۳۲ - توبیخ

ای که درآئینه ام خود راسیه رو دیده ای

جنگ بیسودست رواندیشه زنگی مکن

ویکه نافهمیده ازوعظم بجان رنجیده ای

بی نصیب از فهم رازی فکر فرهنگی مکن

ورگمان گاوورزی داری اینک حاضرم

گر نمی تازی بمیدانم هم آهنگی مکن

ورتوان دندان من چون آسمان قهرت شکست

حاکمی اندیشه دندان شکن سنگی مکن

وعظ گفتم بیمجازی جای لذت بردن است

چون تو بیدردی سؤال از ذوق دلتنگی مکن

یا بعرفی صلح کن کاعمال زشتت رانوشت

یابرو باکاتب اعمال هم جنگی مکن

شمارهٔ ۳۳ - اعتذار

از خجلت این گنه که عفوش

بر توست نه بر عطای یزدان

خواهم که شوم ز سایه تو

در مطلع آفتاب پنهان

شمارهٔ ۳۴ - لطف قیاس

بحضرت تو مرا نسبتی است عرض کنم

بشرط آنکه کند خرده بین زبان کوتاه

بغایبانه محبت زنم زلیخایی

که یوسفم تو ملک سیرتی بصورت ماه

اگر تفاوتی اندر میانه یافت شود

همین بود که تو درمصری و منم درچاه

شمارهٔ ۳۵ - حسن یوسف

بدون معنی اگر حسن یوسفی داری

ز صحبت تو زلیخا شود دل افسرده

یقین شناس که صورت تن است و معنی جان

اگر بحسن گرو ز آفتاب و مه برده

برو بصورت تنها مکن بمردم ناز

که دل زکس نبرد حسن شاهد مرده

شمارهٔ ۳۶ - خطاب به حکیم ابوالفتح

بحر هنر ، حکیم ابوالفتح ، کان فضل

ای آنکه جز بمنهج اولی نیامدی

هم سیرت تو زیور دین است کو بشکل

جز نقشبند زینت دنیا نیامدی

کی بود کز چمن بچمن در بهشت جاه

نازک نهال رفتی و طوبی نیامدی

صد زیب یافت انجمن خاک و هیجگاه

از روزن قمر بتماشا نیامدی

نفروخت مشت خاک طمع هیچکس که تو

با گنج شایگانش بسودا نیامدی

چون معن گفت مظهر باذل منم بگو

کز مجمع مظاهر اسما نیامدی

بر صحن آسمان چو فرود آمدی ز بام

جز توتیای چشم ثریا نیامدی

آمد هما ردیف تو براشهب وجود

درسلک نظم دهر مقفا نیامدی

از غایت یگانگیت در هجوم شوق

اندیشه را بذهن مثنی نیامدی

یکشب نرفت گزهوس اتصال تو

صدره بخواب زهره و شعری نیامدی

فردوس منظرا ، فلک آرای مسندا

ای آنکه جز بکام احبا نیامدی

میجوشد از لبم سخنی گوش کن که تو

جز نکته پرور دم عیسی نیامدی

رفتی بصید همره جمشید روزگار

گفتی که اینک آمدم اما نیامدی

از بسکه ناامید ز زود آمدن شدم

گویم بخود بسهو که فردا نیامدی

گرشاه مانع است میا گرچه گویمت

کز شوق مردم و بتماشا نیامدی

ور داغم از کرشمه دیر آمدن کنی

این بس که پیش از آدم و حوا نیامدی

باز آی و سایه بر سرما کن که درجهان

فارغ ز ننگ تربیت ما نیامدی

شمارهٔ ۳۷ - محمل گل

ای وفا پیشه یار هم مشرب

که بعرفی دعا فرستادی

نه دعای تهی که در جیبش

گوهر مدعا فرستادی

عندلیب مونث گلریز

از بهشت عطا فرستادی

ز آنچه گویم بسوزد از من لب

تا بگویم سزا فرستادی

پاس این شیوه دار تا گویم

چه بدست صبا فرستادی

من گل تازه تحفه کردم و تو

محمل گل مرا فرستادی

لطف کردی ولی منه منت

مه گرفتی سها فرستادی

شمارهٔ ۳۸ - لطیفه

لطیفه ای زسر صدق گویمت «عرفی»

بسنج اگر بدو نیک متاع میدانی

بعلم تجربه با آنکه ذره ذره خویش

ز آفتاب عدم در سماع میدانی

بکبریای تو نازم که ملک هستی را

میانه خود و ایزد مشاع میدانی

شمارهٔ ۳۹ - سخن ناشنیده

شنیده ام که بشوخی بر آن سری عرفی

که پرده بر سر اسرار چیده بگذاری

لطیفه ای به تو گویم که بعد از این به غلط

عنان طبع بطالت رهیده بگذاری

ز گوش کردنت آنگاه به بود گفتن

که در جهان سخن ناشنیده بگذاری

مثنویات

شمارهٔ ۱ - ساقی نامه : بیا ساقی آن تشنگی را بسنج

شمارهٔ ۲ - مثنویات : بسم اله الرحمن الرحیم

شمارهٔ ۳ - در ستایش آفریدگار : ای همه عین تو و پاک از همه

شمارهٔ ۴ - در حمد حق سبحانه و تعالی : ای تو بامرزش و آلوده ما

شمارهٔ ۵ - در مدح مالک قاب و قوسین : ای طلب چشمه امید ما

شمارهٔ ۶ - در صفت رسول اکرم : بوسه اول که کلید اثر

شمارهٔ ۷ - معراج : ساعتی اندوده بنور عطا

شمارهٔ ۸ - در مدح نبی اکرم : ای نفس طبع ادب سوز شو

شمارهٔ ۹ - درصفت آفرینش : بلبل طبعم زند این نغمه باز

شمارهٔ ۱۰ - نعت حق سبحانه تعالی : بود تو مقصود وجودست بس

شمارهٔ ۱۱ - حکایت : صبحدمی شعبده بازی که هست

شمارهٔ ۱۲ - غفلت : ای گهر گنج ادب نام ما

شمارهٔ ۱۳ - داستان : جوی طراز چمن بی ستون

شمارهٔ ۱۴ - نعت : پیشتر از جلوه آثار جود

شمارهٔ ۱۵ - حکایت : بود یکی انجمن آرای عشق

شمارهٔ ۱۶ - طلب دوست : ای هوس آرای محبت شکن

شمارهٔ ۱۷ - رنج و گنج : ای همه چون معصیت آلودگی

شمارهٔ ۱۸ - حکایت : عابدی از شمع هدی نور یاب

شمارهٔ ۱۹ - حکایت : انجمن آرای درون با یزید

شمارهٔ ۲۰ - مقام سخن : نیش قلم چون ره کاوش گرفت

شمارهٔ ۲۱ - حکایت : دید یکی باشه دراج قوت

شمارهٔ ۲۲ - حسن و عشق : ای بصفا انجمن آرای حسن

شمارهٔ ۲۳ - محفل انس : نیمشبی با دو سه دستان طراز

شمارهٔ ۲۴ - داستان رابعه : رابعه آن مریم معنی مسیح

شمارهٔ ۲۵ - شیرین و فرهاد : خداوندا دلم بی نور تنگست

شمارهٔ ۲۶ - بامداد شیرین : صباحی دلگشا چون خنده حور

شمارهٔ ۲۷ - توحید : بنام آنکه بار دل گران کرد

شمارهٔ ۲۸ - حکایت : یکی کفر آزمائی دانش آهنگ

شمارهٔ ۲۹ - نقش فرهاد : گرامی چهره پرداز معانی

شمارهٔ ۱ - ساقی نامه

بیا ساقی آن تشنگی را بسنج

پس از آرزوی دل ما مرنج

که مستیم و ترک ادب میکنیم

ز جام تو بوسی طلب میکنیم

بده ساقی آن باده جام سوز

صلاحیت آموز و اسلام سوز

برقص از پی برقع و مقنعه

که خمیازه گیرد ره صومعه

بیا ساقی آبی بکشتم رسان

ز مستی بباغ بهشتم رسان

کو گویم پس از شکر مستی و می

خوش آندم که بینم قیامت زپی

بیا ساقی اندیشه کار کن

بزن دست و ساغر نگونسار کن

بمی در زن این پیکر سیم تاب

بده صبح را غوطه در آفتاب

بیا ساقی از راه عقلم بگیر

که تاب شبستان ندارد بصیر

بده کوثر لعلی سومنات

بخندان لبم را بآب حیات

بیا ساقی آن می که حور بهشت

شرابا طهورا بنامش نوشت

بمن ده که تفسیر آیت کنم

زوی تشنگان را هدایت کنم

بیا ساقی آن آبروی کرم

بده تا بریزم بدیر و حرم

کز آن کفر و دین آشنائی کنند

ز هم جذب دلها گدائی کنند

بیا ساقی آن چشمه آفتاب

که روی دو عالم از او یافت آب

بده تا بشویم برو بام دل

در آغاز بینم سرانجام دل

بیا ساقی آن مشگ پرورگلاب

که بر لعل عیسی زند آفتاب

چو بیخود شوم در دماغم فشان

بکام دل و جان داغم فشان

بیا ساقی آن آتشین خوی مست

که بر تارک توبه دل شکست

بمن ده که آرم بدیر مغان

عروسان ناموس را موکشان

بیا ساقی آن عافیت را کلید

که فتاح روح است و قفل امید

بمن ده که رنجور و دلخسته ام

بهر موی دردی فرو بسته ام

بیا ساقی آن شمع قندیل روح

که روشن ترش کرد طوفان نوح

بمن ده که با وی کنم سیر دل

شود روشنم کعبه در دیر دل

بیا ساقی آن مست فیروز جنگ

که مه را نهد در دهان پلنگ

بده تا ببارم قدم در رکاب

بفتراک بندم سر آفتاب

بیا ساقی آن شیر ام الفرح

بدوش ولبالب کن از وی قدح

بمن ده که کاود لب شادیم

تبسم بجوشد ز قنادیم

بیا ساقی آن شیشه صاف دوش

که نیمی ز وی ماند و رفتم ز هوش

بیا و بده ساغر متصل

کز اندیشه آن دو نیمست دل

بیا ساقی آن دره التاج لعل

که بخشید رنگش بگل تاج لعل

که سیر آب سازد لب خامه ام

گلستان کند معصیت نامه ام

بیا ساقی آن باطل السحر هوش

کزو سامری گشته تلخابه نوش

که در چنگ فرعون نفس غنیم

ز هر مو بریزم عصای کلیم

بیا ساقی آن شمع فانوس عشق

که پروانه اوست ناموس عشق

بده تا برقص آورم جام مست

که پروانه نیم سوزیم هست

بیا ساقی آن آتش بیقرار

که بیجوشش خم فشاند شرار

بیفشار در سینه غمکده

بر افروز در کعبه آتشکده

بیا ساقی آن لاله باغ عیش

که بر جان ماتم نهم داغ عیش

بمن ده که رنگین شود کار من

صد آرایش آرد بدستار من

بمن ده که دستم بقربان شود

سر و آستین مست و غلطان شود

بیا ساقی آن بزم در هم شکن

ز نامحرمان پاک ساز انجمن

بیائید تا سحر و افسون کنیم

شب جمعه از هفته بیرون کنیم

بیا ساقی آن فتنه روزگار

بمن ده که چون بر دل آید سوار

بملک دلم ترکتازی کند

به عقل جهانگیر بازی کند

انا الحق نمی‌گنجدم در نفس

بروب از ره آتشم خار و خس

بیا ساقی آن کوثر موج‌خیز

بیار و دمادم به کامم بریز

که گلگشت آتش کنم چون خلیل

شود شعله فواره سلسبیل

شمارهٔ ۲ - مثنویات

بسم اله الرحمن الرحیم

موج نخست است ز بحر قدیم

تا برم این نکته بتکمیل عرش

زان کنم آرایش قندیل عرش

به که بنام صمد بی نیاز

نامه نوازیم و عنان طراز

از اثر او صمدیت رفیع

بر گهر اواحدیت وسیع

رنگ رز جامه ارباب شید

دام نه عابد دل مرده صید

غازه فروش سر بازار شرم

آبله ریز ته دلهای گرم

زخم چکان مژه دلبران

حسن فزاینده عصمت وران

شهر گشاینده بستان صبح

یاسمن افشان گریبان صبح

زمزمه کاو لب ناقوس دل

داغ فروز دم طاووس دل

زیور آوازه ناقوسیان

چشمه آرایش طاووسیان

آستی افشان نسیم صبا

آشتی انگیز اثر بادعا

جوهر آئینه حوری وشان

جرعه پیمانه معنی کشان

انجمن آرای حریم سماع

نوحه طراز لب گرم وداع

بر نفس گرم ترحم فشان

وز اثر گریه تبسم چکان

بار گشای فلک اندر صعود

ناصیه سای ملک اندر سجود

سرمه کش عبهر زرین قدح

وسمه نه ابروی قوس وقزح

راه نماینده آیندگان

مایه هستی ده پایندگان

لوح عمل ساز ورع پیشگان

نامه بر انداز جزع پیشگان

شمع فروز حرم احترام

نامیه سوز چمن انتقام

بر شفق گریه عطارد شمار

بر ورق دیده عطارد نگار

تاب ده رشته کوتاه عمر

تا بعدم رفته خس از راه عمر

صور دمی داده بباد بهار

نعشکشی کرده خزان را شعار

مرغ شکیبائی از او سینه تنگ

چهره بیماری از او خیره رنگ

گوهر دل شسته بدریای جان

نور اثر داده باو دودمان

کرده مصاحب بر زاغ صفات

بوقلمون مزرعه کاینات

بوسه نگیرد ز دماغ سخن

کش سخن او ندمد در دهن

جل جلاله علم شان اوست

عم نواله مگس خوان اوست

برده دل از حسن چه یغماست این

گوهر خود زاده چه دریاست این

خاک نشین در او بندگی

مرده بیماری او زندگی

بندگی از داغ قبولش فکار

گردن آزادی از او طوق دار

بسکه بود تشنه عفو و عطا

دست نیارد بره سهو ما

دیر و حرم دوش بدوش آورد

سبحه و زنار بجوش آورد

نغمه ناقوس خروشان از اوست

سینه هر زمزمه جوشان از اوست

لغزش مستانه دهد سهو را

چشمه افسوس دهد لهو را

ناطقه را راز فروشی دهد

قفل کری را بخموشی دهد

سامعه را نغمه بدست آورد

باصره فانوس پرست آورد

تلخ کند میوه ناموس را

دست گزان آورد افسوس را

تا نزد این حله ایوان رقم

بود برهنه عدم اندر عدم

زندگی ازوی عدم مرده را

نازکی از وی دل پژمرده را

عشوه شیرین بکمان آورد

وز دل فرهاد نشان آورد

غمزه که شمشیر بدست از وی است

بر اثر نرگس مست از وی است

دایگی حسن دهد ناز را

نغمگی آرا کند آواز را

عقل بجاسوسی راز آورد

جهل زدانش بگداز آورد

روشنی سینه علم ازوی است

مایه آرایش حلم ازوی است

نامیه عقل بتعلیم داد

مرهم ناسور به تسلیم داد

چون در جودش باثر باز شد

جنبش نبض عدم آغاز شد

طوبی حکمت ثمر انداز کرد

دست مآثر زحیا باز کرد

مصحف معنی بگشود از جمال

سوره و الشمس بر آمد بفال

بانگ عروسان چمن زاد کرد

شهر عدم را صنم آباد کرد

زیور صورت بکف خاک بست

آهوی معینش بفتراک بست

کوشش اندیشه بافلاک داد

ذوق تحمل بکف خاک داد

ناز بدرگاه جوانی نشاند

عجز بدر یوزه ثانی نشاند

رنگرز عذر نمود انفعال

بر قد اندازه برید اعتدال

ناصیه را لوح ادب نام کرد

بوس زمین خودش انعام کرد

نور عمل داد بشمع صفا

دود دل افشاند بروی دعا

داد بآوازه شراب نوید

بست ز خمیازه دهان امید

هاضمه را نامزد علم کرد

حافظه را صافگه حلم کرد

غرفه معنی ز تکلم گشاد

چشمه کوثر ز تبسم گشاد

دانه غم در دل افکار کشت

تخم کرشمه به سمن زار کشت

خنده بلب داد که بردار نوش

گریه بدل ریخت که بر چین خروش

خون چمن بر ورق گل فشاند

آب گل از نغمه بلبل چکاند

زمزمه غم بدل تنگ داد

چاشنی نغمه بآهنگ داد

حسن به آرایش سودا نشاند

عشق بمعماری دلها نشاند

خلوتی آراست برون از حساب

سایه حسنی به نماز آفتاب

پنجه فرهاد به هل زیر سنگ

کو ز گهر میطلبد آب و رنگ

چشمه شوق از دل مجنون گشود

سینه او هودج لیلی نمود

دامن یوسف بمیان زد که خیز

آنچه گرفتی بزلیخا بریز

بینش یعقوب ز حرمان بشوی

کو دلش از ما بتو آورد روی

نور وی آرایش هر محفلی

می نشکیبد که نکاود دلی

غیرت حسنش چو بجوش آورد

دست تماشائی یوسف برد

تیشه زند بر دل فرهاد مست

کز الم غیر پذیرد شکست

هر که الم دوست باو بگرود

وآنکه بر او زالم بگذرد

عقل بهم برزده کاین جاهل است

چشمه خون کرده عطا کاین دلست

سینه بغم داده که این گنج تو است

عشق بدل داده که این رنج تو است

چشمه جوداست چو مولی است این

عین وجود است چو مولی است این

زین متفرق شده مشت غبار

ذره وشی کو که نماید شمار

گرچه در این باغچه چند و چون

خار و گل از یک شجر آید برون

بهر چه در مشعله گاه شهود

نور بیک جامه درونست و دود

مه ز چه آغشته زنقص وکمال

گه ز چه بدر آید و گاهی هلال

از ته دل جرعه دیدار نوش

گاه شود مست و گه آید بهوش

گه رودش بر اثر سبحه دست

گه کندش نغمه ناقوس مست

بهر چه هر دل که برانگیخته

از غم و شادی بهم آمیخته

کرده زیک چشمه طراوت گزین

باد مسیح و نفس واپسین

گاه لب از نوحه کند خون چکان

گه زترنم گل شادی فشان

گاه شود جلوه گر از طور ناز

بی دلی انگیزد و عجز و نیاز

گر دهد از مستی و حسرت سرور

شادی آموزد و ناز و غرور

حکمت از این رنگرزیهای نغز

کاید از او بوی بهشتم بمغز

شاهد حالی است که آن رنگ وبوی

در چمن ماست نه در باغ اوی

باغ وی آلوده نیرنگ نی

در چمنش آب نه ورنگ نی

باغ وصالش که تمنا کند

دیده که دارد که تماشا کند

از روش این راه نشانی ندید

سایه دستی و عنانی ندید

وهم درآمد که نشیند برین

تیره شدش دیده نابود بین

سرمه کش دیده ما اعمی است

دیده همان در طلب سلمی است

عقل که در وادی حیرت شتافت

رو بحرم داشت ولی دیر یافت

رهبر ما راه صوابش یکیست

چهره نگویم که نقابش یکیست

پای طلب سوده در اول قدم

وه که نزد برتر از این کس قدم

معرفتش زینت بیرون در

نقش و نگاری است ز خون جگر

طفل محبت که حرم زاد اوست

هم بدرون نغمه دیدار اوست

حسن که وی را بود آئینه دار

دیده و دل صورت آینه دار

حوصله وصل دلارام نیست

باده باندازه نه و جام نیست

ما که و اندازه دیدار دوست

حسن تماشا و تماشای دوست

کو دل اندازه نعمت شناس

تا طلبم نعمت و دارم سپاس

شمع طلب بر نفروزیم به

در تب امید بسوزیم به

دست بدامان طلب چون زنم

ور بزنم لاف ادب چون زنم

ور بمیان آوردم رو سفید

بر در فردوس نویسم امید

ور کند از راه عتابم دلیل

شعله نپوشم نچشم سلسبیل

عرفی اگر بلبل اگر زاغ اوست

نغمه توحید زن باغ اوست

شمارهٔ ۳ - در ستایش آفریدگار

ای همه عین تو و پاک از همه

نقد وجود از تو و خاک از همه

چشمه هستی دو عالم تویی

من که انا الحق زنم، آن هم تویی

نغمه طراز چمن وحدت است

زیور شبه تو محالیت است

ذات تو مفتون اثر های تو

علم تو حیران تماشای تو

صورت از آوازه جود تو مست

معنی از اوصاف تو کوتاه دست

از تو بود روز و شب الفت گرای

عنبر وکافور مهم دوش سای

عطر بهار از تو معنبر اساس

شاهد باغ از تو معطر لباس

طبع تحمل ز تو آرام گیر

گوش تغافل ز تو زیبق پذیر

عقل ببازاز تو کاسد متاع

عشق ببزم تو پریشان سماع

نرگس شهلای ز جام تو مست

طرف کله زان برعونت شکست

دست بلا از تو گراید بخون

روی حیا از تو بود لاله گون

شاهد ایمان ز تو بس رو سفید

کفر سیه رو ، زتو مست امید

کیسه بری را بطمع داده

خشک لبی را بورع داده

سینه حصار غم دل کرده

میکشدم عقل و بحل کرده

رهبر کوی تو عبودیت است

تاج صفات تو الوهیت است

بودی اگر همچو تویی در وجود

پیش تو بردی بعبادت سجود

حسن عبودیت مشتی خیال

کز چه شما رد بدر ذوالجلال

یا قدری مایه از زندگی

یا بشان چاشنی بندگی

وه که بر این طایفه ناتمام

لطف حلال است و سیاست حرام

کون و مکان طی کن و بگذار حلم

باز بر اسباب عمل را بعلم

زرد کن این نه چمن تازه را

سرد کن آهنگ شش آواز را

هفت نذر و از طیران باز دار

مرغ اثر شان عدم آواز دار

سنگ بر این شیشه سیماب زن

شمع شفق شعشعه در آب زن

دشنه بهرام بر آر از غلاف

سینه دستور فلک بر شکاف

انجمن دهر بروب از صبا

دست سقق نیز بشوی از ضیا

آینه صبح فرو بر بشام

این قدح شیر بر افکن ز بام

شمع مسیحا بره باده نه

مهر فنا بر لب ایجاد نه

برگ اجابت ز دعا واستان

رایحه گل ز صبا واستان

جلوه معنی ز صور باز گیر

در ره وحدت روشن باز گیر

تا کند این زمزمه هر مشت خس

کی تو سزاوار بهشتی و بس

مستی وکیفیت مستی توئی

مستی و اندازه هستی توئی

در حرم راز تو محرم تو بس

جلوه بخود کن که تو را هم تو بس

ما همه لب تشنه فرمان تو

برگ رضا بسته ز بستان تو

شاد نشینان ملول توایم

نامزد رد و قبول توایم

زهر غم و شهد طرب نعمت است

هر چه دهی مایه صد منت است

منت جاوید تو برهان ما

نور تو در سینه ایمان ما

سینه عرفی حرم راز توست

کبک دلش زخمی شهباز توست

مرهمش از زخم کهن دور باد

درد پذیرنده ناسور باد

شمارهٔ ۴ - در حمد حق سبحانه و تعالی

ای تو بامرزش و آلوده ما

وی تو بغمخواری و آسوده ما

رحمت تو کعبه طاعت نواز

عدل تو مشاطه عصیان طراز

لطف تو دلال متاع گناه

حلم تو بنشانده غضب را پناه

منفعلیم از عمل ناسزا

گر همه نیکست بپوشان ز ما

راستی ما ز ریا شرمسار

بندگی از نسبت ما شرمسار

تا ابد از معصیت آزرم ده

حوصله ضامن این شرم ده

من که و سنجیدن بازوی عدل

به که نباشم بترازوی عدل

ور کرمت میزندم در دهان

تا بگشایم لب خواهش فشان

چشم و دلم گرسنه چشمان تو

سیر نگردند ز احسان تو

آنچه بآن می سزم آنم بده

برتر از آن نیز عنانم بده

صاف امیدم بلب بیم ریز

گرد مرا در ره تسلیم ریز

کام مرا شهد عبادت ببخش

چون بچشم فهم حلاوت ببخش

شهپر جبریل نیازم بده

راه بخلوتکه رازم بده

در حرم عشق درون آورم

شیفته و مست برون آورم

این گل پژمرده که در باغ جود

دست بدست آورمش در وجود

رایحه عطر وفایش بده

گوشه دستار رضایش بده

تا بدماغی که رساند نسیم

غش کند اندیشه امید وبیم

نشاه توحید در آید بجوش

مستی جاوید بر آرد خروش

بحر عطای تو جواهر شمار

بی اثر باد طلب موج زار

تا طلبم وای که دل خون کنم

خواهشم آموخته چون کنم

با نفس این نغمه بشوئیم به

حرف ادب سوز نگوئیم به

طره خواهش برضا نشکنیم

بال و پر مرغ دعا نشکنیم

عرفی از این نغمه زنی شرم دار

عهد طلب بشکن و دل گرم دار

مصلحت کار چه دانیم ما

بذر تمنا چه فشانیم ما

آدمی هیچ تر از هیچ کیست

تا کند اندیشه از بهر زیست

دیدی اگر مصلحتی در عدم

بر اثر آن زدی اکنون قدم

مصلحت ما دگری دیده است

او بکند هر چه پسندیده است

شادم از او گر غم وگر شادیست

معنی این بندگی آزادیست

شمارهٔ ۵ - در مدح مالک قاب و قوسین

ای طلب چشمه امید ما

ذوق فروش غم جاوید ما

گنج طلب زیر قدم سوده ایم

وز طلب گنج نیاسوده ایم

هر نفسم چشمه گشای طلب

هر طلبم غالیه سای طلب

نیست ادب روی زره تافتن

ورنه که داند بتوره یافتن

ماعدم و ذات تو عین وجود

دست عدم کی در هستی گشود

از عدم آرایش ما کرده ای

گوهری از هیچ برآورده ای

نی غلط این نغمه نه آئین بود

نغمه زنی یأس برون بین بود

گرچه بزادیم ز بحر عدم

نسبت گنج از پی این است کم

نسبت این گنج به تعمیرماست

زیب ده این گهر بی بهاست

گر خزفی از تو شود نور یاب

خنده زند بر گهر آفتاب

این گهر از نور عطا بر فروز

برقع مستوره نسبت بسوز

برگ و بر باغ فتوحم بده

ضعف تن و قوت روحم بده

ضعف ، چه ضعفی که ز جسم نزار

سایه سیمرغ کنم آشکار

گر بضمیرم نهد اندیشه پای

باد گرانیم بجنبد ز جای

ور بفشارد، قدمی در دلم

گردد از آن تحت ثری منزلم

چون بضمیرم ، بپرد مرغ راز

از طیرانم ، نتوان داشت باز

مرغ سکون رم کند از دام من

شهپر جبریل شود کام من

جلوه بمعراج معانی کنم

درارنی چرب زبانی کنم

وصل توام روزن ایمان شود

هر سر مویم صمنستان شود

این زر اندوده بنه در گداز

سکه اصلیش بر افروز باز

تا نگرد چشم تماشای ما

اسم تو بر لوح مسمای ما

از ثمرات تو محمد، یکیست

وین ثمر از باغ توبل اندکیست

اندکی اما گل مقصود از اوست

هر دو جهان از نفسش مشکبوست

اندکی از میوه این بوستان

هست گلوگیر همه دوستان

وای که در باغ تو این مرغ دون

نغمه شایسته نریزد برون

کو پر جبریلی گلزار حال

تا بگشایم بهوای تو بال

میکده راز شود مشربم

نغمه مستانه گشاید لبم

باز شود قفل زبان بستگی

زمزمه سنجد لب شایستگی

رحمت خود بر دل عرفی گمار

کشمکش چرخ از او باز دار

شام اجل کز در جان بگذرد

از عدم آباد جهان بگذرد

از نفسش دور مکن جود را

نور شهادت بده این دود را

مژده گلزار مخلد بده

برگ ره از دین محمد بده

شمارهٔ ۶ - در صفت رسول اکرم

بوسه اول که کلید اثر

زد بدر گنج بدایع گهر

در گهر افشانی گنج آفرین

بود محمد گهر اولین

گرنه درش خیمه بساحل زدی

موج قدم کی بسماع آمدی

چون قلم صنع تحرک نمود

در رقم دایره هست و بود

دایره را نقطه آغاز گشت

باز بوی دایره باز گشت

دایه نه شاهد مستی خروش

بود زبستان عدم شیر نوش

کز پی آرامش او در وجود

جنبش مهدش زیدالله بود

آنکه نقیض آید و برهان طلب

کنت نبیا کنمش مهر لب

صورت او خرم و معنی نژند

هم غم و هم شادی از او سر بلند

سینه درد از نفسش مست جوش

از لب اندوه تبسم فروش

روی دل از شربت جان یافته

آب رخ از چشمه آن یافته

جود بدر یوزه احسان او

لطف ازل مائده خوان او

معتکف زاویه اتحاد

عهد ازل را گره بیگشاد

گوهر گنجینه صنع ازل

روشنی دیده علم و عمل

شمع مروت زوی افروخته

شعله مهرش لب خود سوخته

در چمن روضه لطف ازل

رحمت او بال گشای عمل

سنبل بخشایش از او تابناک

لاله آمرزش از او آبناک

زو نهج شرع گرانمایه طرز

جامه لولاک بر او تنگ درز

سینه او عینک عین الیقین

گیسویش آرایش حبل المتین

نور وفا از اثر عهد او

سبع مثانی مگس شهد او

چشمه حیوان نمی از کوزه اش

کوثر و تسنیم بدر یوزه اش

حسن وی آرایش مرآت عشق

خاک درش مست مناجات عشق

خنده او مرهم داغ جگر

گریه او شبنم باغ اثر

معرفتش در خور آثار دوست

حیرت او زیور دیدار دوست

رفعت او عالم معراج فرش

سایه تحت الثریش تاج عرش

لذت ناموس دل از داغ اوست

فصل بهار ادب از باغ اوست

روی وضو شسته بآب ادب

طاعت او سلسله تاب ادب

چون اثر لطف حکیم ازل

ساخت شفاخانه علم و عمل

داروی هر درد که بنشانده خواند

جمله برنجور دلان برفشاند

حقه معجون ادبش گنج بود

زان لب موسی ارنی سنج بود

روح امین با همه فرزانگی

زد علم دعوی پروانگی

راز گشاینده عیب و هنر

گفت که ای بی ادب آهسته تر

شمع وصالش نتوان برفروخت

سایه که پروانگیش کرد سوخت

ظل الهی است ولی ظل زدای

سایه نور است ولی نورزای

سایه آن نور که بی سایه است

نور در این سایه تهی مایه است

گر بگشاید عدم صید بند

آنچه ز واجب بجهد از کمند

مایه تقدیر بدست وی است

امر قضا میل پرست وی است

ور ببرد نقص عدم از عدم

ممکن و واجب نشناسی ز هم

چون نظر عقل ممیز شود

در ازلیت متمیز شود

تکیه گهش بالش وحی خلیل

بالش ، مملو ز پر جبرئیل

بوس لب عرش برین زیر کام

میشمرد معنی عزت حرام

عرفی ازین زمزمه سیریت نیست

هیچ محابا زدلیریت نیست

نعت سرایی ز لبت کم مباد

بی ادبی چون تو بعالم مباد

هان جگر زمزمه را تازه کن

بی ادبی را فلک آوازه کن

وصف شبی کن که کند اضطراب

بهر فدا گشتن او آفتاب

بر در معنی سر بی تاج بر

تاج سر از عزت معراج بر

تا دل اندیشه گدازی کنم

نامه معراج طرازی کنم

شمارهٔ ۷ - معراج

ساعتی اندوده بنور عطا

خلوتیان حرم کبریا

مژده رساند بر روح الامین

کی تو بشارت بر سلطان دین

کوس بشارت بلب بام بر

مژده بارایش آرام بر

نرم ببالین وی اندر شتاب

تا نزندناگه از آغوش خواب

هان نکنی کز پی بیداریش

لب بگشائی بطلبکاریش

دمبدم آهسته ترا باغ جان

دامن ریحان عطا برفشان

از اثر بوی که داند چه بوست

خود بگشاید مژه خواب دوست

چون مژه رانیم گشادی دهد

دیده او عرض سوادی دهد

بلبل وحیی بترنم در آی

برچمنش آنچه توان میسرای

وانگه ازین شیوه عنان بازکش

رخت بآرامگه راز کش

با نفس گرم بجوش وبگوی

خیز که ایزد کندت جستجوی

امر چنین است بجان آفرین

کز قدمت عرش شود بوسه چین

پیش بر این مرکب گردون شتاب

ترک ادب گیر و بگیرش رکاب

غاشیه بر دوش بیاور عنان

باز ممان از جلوش ناتوان

روح امین برگ بشارت گرفت

بال بهم برزد و رخصت گرفت

کرد وداع فلک لاجورد

قاعده مژده بری پیشه کرد

سایه طوبی طلبید از بهشت

مردمک دیده بحورا نوشت

وانگه از آن غالیه بو تار و پود

بافت یکی نغز حریر کبود

زان بطرازید شب عنبرین

برقعی افکند بروی زمین

تا نکند دیده آلوده باز

بهره نگیرد ز تماشای راز

لیک ز کامش چو بود بوسه گیر

برقع وی گردد از آنخوش حریر

نوری از آن صبح جبین برگرفت

سنبل شب در چمن تر گرفت

داد بهنجار اشارت عنان

گشت بر آن باغ ترنم فشان

خانه فروشانه برفتن شتافت

آستن افشان برتوسن شتافت

توسن کرسی کفن عرش ساق

نام وی از عالم بالا براق

گرم روشترز دعای مسیح

نرم عنان ترز کلام فصیح

یک نفس اندیشه سرعت فشان

گر بوی از جهل شود همعنان

گرچه مرا جیش بود معنوی

تب کند از علت چابک روی

گر بوی افتد نظرش در گداز

فوت شود و هم برنج دراز

کرد لبالب چوشد آرام یاب

دامن آرام درنگ شتاب

تا رود آسوده تر اندر هوا

تا بفلک بود سراسر جلا

جاذبه نسبت دریای جود

چشمه نور از دل ظلمت ربود

از در این صومعه تا اوج عرش

زیر قدم عزت معراج فرش

برد بمیدان فلک تر کتاز

بست بتوسن ز قمر طبل باز

زد بقدمگاه عطارد قدم

باز تراشید ز حورش قلم

زهره رامش گر حوری نژاد

از نفسش عود برآتش نهاد

کرد بمیدان چهارم شتاب

مهر مسیحا ببرید آفتاب

حلم وی از بهر دل کج نهاد

دشنه بهرام بشهد آب داد

مشتری آوازه وصلش شنفت

گرد ره وی بمصلی برفت

جعد معنبر بزحل برفشاند

گوهر دل در ته عنبر نشاند

در قدمش تا نهمین آسمان

ثابت و سیاره جواهر نشان

نور برون آمده از هر دو بال

رفت بقربانگه عید وصال

بهر سجود ره او توامان

صد سرش از هربن موشد عیان

چون سرطان بوسه ز پایش ربود

چشمه حیوان ز سرابش گشود

چون اسد آن شیر ژیانرا بدید

دست بدندان تحیر گزید

سایه آن جعد که دل می فشاند

در چمن سنبله سنبل نشاند

سایه جاهش چو بمیزان فتاد

در سفر تحت ثری رو نهاد

نیش ستم در دل عقرب شکست

بر اثرش راه نحوست ببست

ناوکش از قوس چنان تیز جست

کز جگر جدی سبک خیز جست

بسکه بتعجیل فرس می جهاند

شربتی از دلو ننوشید و راند

حوت از آن چشمه نو آلوده گشت

وزالم تشنگی آسوده گشت

از نهمین منظره چون بر گذشت

بارگه عرش پر از مژده گشت

هر که بهودج بریش خاص بود

در ره آن مرحله رقاص بود

یکدو قدم با قدم خویش رفت

تا بدر عرش برین پیش رفت

سدره سراسیمه زغوغای نور

قوطه زنان عرش بدریای نور

مانده نه بروجه مسافت قدم

زان سوی هستی برون از عدم

نیستی و هستی از آن پایه دور

وز قدم نور لب سایه دور

سود و زیان مانده بطاق عدم

هستی خود هشته در اول قدم

از می نابود مکان مست گشت

شعله بازار جهت پست گشت

پای طبیعت ره دامن گرفت

مرغ تن افتاد طپیدن گرفت

از حرم ایزدی آمد ندای

کی گهر گنج الهی در آی

آن بروش محرم دلهای ریش

عزم درون کرد ادب پیش پیش

رعشه بر اندام زتاب حیا

شسته قدمها بگلاب حیا

رفت و ببوسید لب استان

رفت بمژگان زدرش گردجان

با نفسی از دل خود گرم تر

کرد سلامی زادب نرم تر

بنده نوازانه جوابیش گفت

تا برمسند رهش از گرد رفت

عطر فشان رفت بنزدیک مهد

عزت آن بست به آن دره عهد

چهره بر آن سدره نیاسودنی

هر سر مو دیده بگشودنی

لیک چو در وصل نگنجد حجاب

یافت ز رویت چمن دیده آب

دیده خود دید و بسی نغز دید

زان بتماشا نتوان مغز دید

صاف شراب ازلی در کشید

نوبتی آن لب گویا شنید

آن که بود امتش اما بنام

آن که بود امتی وی حرام

مرحمت عام بجوش آمدش

مرغ شفاعت بخروش آمدش

دل چو ادب دست نشان حیا

لب چو اثر غوطه زنان در دعا

هر صنمی کز طلبش رو نمود

بوس اجابت زلبش در ربود

مرهمی آورد فرا درد ما

ذیل گنه پاک شد از گرد ما

معصیت ما همه آلوده کرد

لیک همان گوش بفرموده کرد

زمزمه انجمن کبریا

بهر تو آهسته بگویم بیا

وه که سراسیمه شد اندیشه ام

هرزه در آئیست دگر پیشه ام

عرفی از این ذروه بیا برمتاز

گرم عنانی تو و بس در متاز

طبع بسی بی ادبی می کند

خلوت یزدان طلبی می کند

بی ادبی را گهر افروز گشت

بانگ بر اوزن که ادب سوز گشت

مصلحت این است که مانی بجای

ای قدم طبع بلغزیدن آی

چون شه دین تحفه خلوت گرفت

شد گهر افشان و اجازت گرفت

روبره آورد و سبک تاز گشت

چون بحرم رفت همان باز گشت

بستر خود چون بنشست از سماع

گر مترک یافت ز وقت وداع

هر قدمی تا در آرامگاه

معتکفی بوسه فشاندی براه

روح امین نیز که وامانده بود

بوسه بهر گام بر افشانده بود

بود برآشفته از این تیره فرش

زان طلب دوست ربودش بعرش

دامن خلوت بمیان بر زده

عرش در آید ز درش سر زده

آستن افشانده برین دامگاه

بسکه سبک رانده بآرامگاه

عرفی اگر هست براقت بزین

مانده نشان قدم اینک ببین

بر اثر رهرو معراج راز

گرم عنان شود وسه میدان بتاز

گر به مقامی رسی آنجا بمیر

ور نرسی خود به تمنا بمیر

شمارهٔ ۸ - در مدح نبی اکرم

ای نفس طبع ادب سوز شو

نغمه زنی را گهر افروز شو

نغمه روح‌اللهیت ساز کن

زمزمه نعت شه آغاز کن

صدرنشین شه پیغمبری

جوهریان را به گهر جوهری

صیرفی گوهر ارباب درد

برده ز بس رنج کشی آب درد

گوهر گنجینه فیضی گشای

جوهر آئینه معنی نمای

جوهر او سینه تنگ آشنا

گوهر او آفت سنگ آشنا

گو چه شد آن سنگ ستم خیز تو

آن خزف در گهر آویز تو

تاش بسایم بقدم زیر پای

وآنگه ازو دیده کنم سرمه سای

بلکه بسایم نه بکام ستم

زانکه بحل میکندش از کرم

گوهر خود را بشکست آزمود

جوهر او را بدو عالم نمود

یعنی اگر هست ترا گوهری

بشکن و از وی بنما جوهری

یعنی ازان میخرازان می خراش

آن بستان این بفشان زود باش

وان شجرتر ثمر از نور یافت

روضه یکی در شجر طور یافت

گنج معانی به ثنای خدای

بسکه برافشاند ونبودش سرای

سنگ طلب کرد که با روی زرد

گوهر خوبشکند از تاب درد

سنگ کجا ترک ادب می کند

گوهر او سنگ طلب می کند

تا گهر وی تهی از رشته گشت

لعل بخون جگر آغشته گشت

بسکه ز جوشیدن خون رنگ داشت

سنگ بفصادی گوهر گماشت

بسکه زهر زخم برد لذتی

بر گهرش سنگ نهد منتی

عرفی اگر گوهر پاکیت هست

لذت منت ببرد هر شکست

جوهر خود بشکن وعزت شمار

زمزمه امتی از وی برآر

ای ز تو آرایش وعصمت زتو

شرع مگس ران طبیعت زتو

حسن نبوت بتو زیبنده است

رنج محبت بتو دل زنده است

ناصیه فقر زمین بوس تو

عصمت ما سایه ناموس تو

مرحمتت چون گنهم بیشمار

تشنگیت چون نفسم آبدار

خنده مگر سوی تواش راه نیست

کز مزه شهد تو آگاه نیست

لب مگشا تا بر آب حیات

باز چشد تلخی لب از نبات

گر لبت افسون بمداوا دهد

از نفس مرگ مسیحا دهد

ور بمگس گرم برانی نفس

شعله بخرطوم رباید مگس

باد سلیمان چو بباغت وزید

جلوه شمشاد روان تو دید

گوشه اورنگ سلیمان گذاشت

چهره بجارو بکشی برگماشت

باغ ترا روح امین عندلیب

باد مسیح از چمنت برده طیب

آب مسیحا شده خاک رهت

تا بشتابد به تیمم گهت

نالش این بی تو دلاشوب دهر

آب من از هجر تو آشوب زهر

از حرم راز برون مانده ایم

منفعل از اهل درون مانده ایم

نعت تو از آینه ام ننگ برد

تا همه از دیده طبعم سترد

من کیم و جوهر طبعم کدام

تا برم از گوهر نعت تو نام

شوق من این بی ادبی می کند

دعوی چندین سببی می کند

عقل که باغ صفت آرای تست

تشنه زینت گری رای تست

قبض ترا نامیه مزد ورباد

باغ تو از فیض تو معمور باد

ای که دهی گنج عطارایگان

گوهر گنجینه بعرفی فشان

ور گهرش هست سزاوار گنج

لطف تو میداند و ایثار گنج

ای نگران خفته هشیار مست

شاهد معنی بعماری نشست

رقص کنان بهر وداع آمده

ناقه و محمل بسماع آمده

خیز و دو روزیش عنانگیر خیز

جمله خرابیم بتعمیر خیز

شرم ملامت برد از ننگ ما

گوهر ایمان شکند سنگ ما

هر دو از این صومعه رم کرده ایم

رو بحرمگاه عدم کرده ایم

ما سفری راهرنان در کمین

مایه ما گوهر ایمان ودین

خیز که ما را سر این کرد نیست

همره این غافله یک مرد نیست

جمله متاع از پی غارت بریم

جنس خرابی بعمارت بریم

ای تو عمارتگر مشتی خراب

وی زتو قارون زمین گنج یاب

مجلس ما تیره تر است از دماغ

نیست بگنجی نه روا شب چراغ

شرع تو آسوده در این دام چند

رنج محبت بوی آرام چند

این قمر از بهر چنین برج نیست

این گهر آرایش این درج نیست

محمل آرام بجمازه بند

زیور این مژده بآوازه بند

بسکه بره شمع دعا سوختم

گوشه محمل بنما سوختم

بسکه کنم یاد لبت گریه ناک

بی تو کشم جرعه روحی فداک

چشم من و چشمه حیوان یکی است

آب من و خون شهیدان یکی است

تا بکی از منبر ظلمت تصیب

نغمه تزویر برآرد خطیب

خیز و ترنم بپیش درفکن

وز نفست موج بگو هر فکن

صومعه آراسته اند از ریا

شرع نواست این بتماشا بیا

خیز و بر افکن ز جبینش نقاب

تا بشتاسیم شب از آفتاب

شرع تو را جمله در افزایشند

در صدد زینت و آرایشند

بسکه در افزوده در او برگ و ساز

گر بنمایم نشناسیش باز

گرچه از این طایفه پنهان به است

شرع تو چون تیغ تو عریان به است

این رربی غش که بر او نام توست

دست بدست آمدنش سکه شست

بر لب وی تازه کن این نام را

سکه نو زن زر اسلام را

ما همه رنجور و مسیحا توئی

داروی بیدردی دلها توئی

نیم دعا بهر دو عالم بس است

بل زتو آهنگ دعا هم بس است

با نفس نایب طوفان نوح

کین خس و خاشاک بروبد ز روح

با نفس مست می مرحمت

کز ره ما رفته شود معصیت

دست برآور که محل دعاست

بر نفست روح اجابت نواست

شستن آلایش مشت غبار

سهل بود بر تو چو ابر بهار

حاصل این باغ مسلم کراست

سود و زیانش که بر دغم کراست

گرچه به صد معصیت آلوده‌ایم

چون تو شفیعی چه غم آسوده ایم

سینه عرفی که غم اندیش توست

راحتی عز تو و ریش توست

ره شفا خانه رازش بده

مرهم ناسور نوازش بده

شمارهٔ ۹ - درصفت آفرینش

بلبل طبعم زند این نغمه باز

کامدم اینک بچمن نغمه ساز

در چمن نعت گلی دیده ام

زمزمه تازه بر او چیده ام

میشمرم نغمه مستانه را

رنگ نوی می دهم افسانه را

پرده ز اسرار درون می کشم

ظل شه از پرده برون می کشم

می کنم این دعوی عالی اساس

تا بکی این نغمه زنم در لباس

جمله برآنند که بی سایه است

وین سخن از صدق تهی مایه است

سایه ورش چون نگرد بی بصر

سایه او دیده ولی دیده ور

سایه صورت طلب از آب وگل

سایه معنی نفتد جز بدل

سایه او صیقلی آفتاب

نور درین سایه بسوزد نقاب

نور وی آرایش بود همه

سایه او اصل وجود همه

سایه او بود کزان بحرزاد

وز نفسش چشمه طوفان گشاد

لوح وجود از رقم فتنه شست

جنبش حرف از قلم فتنه شست

سایه او بود که در باغ ناز

بود تماشائی گلهای راز

آتش نمرود بر باغ او

لانه فروش چمنش داغ او

سایه او بود که زد کوس حسن

جامه علم کرد بفانوس حسن

دشنه غم بر دل یعقوب راند

زهر ملامت بزلیخا چشاند

سایه او بود که نور سراغ

داشت براه ظلماتش چراغ

آب لبش چشمه حیوان مکید

عمر ابد رخت بکویش کشید

دولت ما بین که صدفهای ما

با گهران ذات نمود آشنا

سایه او بود که او رنگ داد

برزبر باد صبا پر گشاد

زمزمه معدلت آغاز کرد

صعوه و شهباز هم آواز کرد

سایه او بود که در باغ جود

روح امینش گل فطرت گشود

باد بهشت از نفسش می وزید

چشمه حیوان زلبش می چکید

ای گهرت مبدأ آثار دوست

سایه تو مطلع انوار دوست

سایه ذات تو مقدم بذات

وین صفتت فاتحه معجزات

جوهر آئینه شاهی توئی

معجزه صنع الهی توئی

پایه ایوان تو معراج طور

سایه تو گوهر دریای نور

آدم و آن جمع که پیغمبرند

شهر تو را جمله عمارت گرند

هر یکی افزایدش آرایشی

روبد از او هر غش وآلایشی

تا ز عمارت شود این ده تمام

جلوه کنی دروی ، نبود حرام

شمارهٔ ۱۰ - نعت حق سبحانه تعالی

بود تو مقصود وجودست بس

جز تو همه گفت و شنود است و بس

کعبه تویی و آنهمه راه تواند

چشم تویی جمله نگاه تواند

گر نبود مهر تو بر نامه ها

جمله بشوئید بخون جامه ها

گرنه نسیم تو بر آدم وزد

در چمن روضه لب غم گزد

ورنه ز مهر تو در دل زند

نوح کجا خیمه بساحل زند

گرنه خلیل از تو پذیرد فراغ

کلفت آتشکده یابد زداغ

گر ندمی بر لب یوسف نفس

تیز نجوشد بنباتش مگس

گر نه ز دست تو کشد خضر جام

زهر شود آب حیاتش بکام

گر نه زدیوان تو یابد نشان

مور بتابد زسلیمان عنان

گر نه فشانی بلبش ساز و برگ

از دم عیسی بچکد زهر مرگ

اینهمه از فیض تو آراسته

دست بدامان تو بر خواسته

من که نگنجم بحساب عدم

نیستم از فیض تو نومیدهم

زمزمه نعت تو سنجم مدام

هست مرا بلبل باغ تو نام

داغ درونم زگل باغ تست

مرهم من تازه کن داغ تست

بوی از آن گل بدماغم رسان

مرهم توفیق بداغم رسان

عرفی اگر شاهی اگر ممتحن

گر قفس آراسته در چمن

نغمه طرازنده این باغ باش

تشنه ناسوری این باغ باش

آمدم آئینه معنی بدست

مژده ده چشم تماشا پرست

از گهر شرع تراشم نگین

تا بنگارم بوی اسمای دین

طرح صنمحانه چین میکنم

لیک باندازه دین میکنم

در حرم شرع بسی شاهدان

مست همه عشوه گرو دلستان

باد نقاب از دم گرم آورد

مرهمه را سوخته شرم آورد

شاهد طبعم که همه معنی است

مهد نشین حرم لیلی است

قطره خونم که سخن نام اوست

چشمه معنی همه در جام اوست

نیشتری بر رگ جان میزنم

رشته خونش بنهان میزنم

تا مگر از جنبش رای صواب

چهره هر زشت پذیرد نقاب

منکه باسودگی ارزنده ام

در دل خود ناخنی افکنده ام

حیف که لختی ننشانم ز دل

این نفس مست فشانم بگل

تیغ کلامم ز اثر مست تیز

لیک بالماس نیارد ستیز

طبع من الماس بلب سوده است

سایه نشین غم دل بوده است

گر نفسش دل گز داروی مرنج

باد هوا با نفسش بر مسنج

آب حیاتش بلب نشتر است

باد مسیحش بسموم اندر است

طبع مرا معجزه مریم است

شاید اگر زاده مسیحا دم است

این ثمر تازه بهر فصل نیست

زاده این طبع بجراصل نیست

گر کس اهلی بطلب میرود

باغم لیلیش نسب میرود

یوسف من کامده در جلوه چست

پیرهن از جلوه یعقوب شست

دامن آلوده بخونش به بین

عصمت از حسن فزونش به بین

بر نفس گرم گهی میگرو

زمزمه از نفسی میشنو

گر نپذیری دم پرمژده

زنده برونی و درون مرده

منکه سخن مست و خراب منست

باغ سخن تشنه آب منست

گرنه بجویم رود آب سخن

در چمنم تشنه بمیرد سخن

ای زدمم سینه معنی بجوش

مرغ معانی ز لبم در خروش

در چمن زمزمه دل کاشتم

وز ثمرش عالمی انباشتم

گرچه نه از کوره نفس میزنم

شعله تزویر بخس میزنم

بشنو و منگر که من آلوده ام

نیشتر هر دل آسوده ام

قبله نما هست رظاعت بری

لیک سوی کعبه کند رهبری

مرغ خوش الحان که نداند مقام

نغمه او کس نشمارد حرام

سوزن عیسی همه بندد گره

لیک دمش مرهم ناسورده

زمزمه من که کم از صور نیست

گر بسماعش نروم دور نیست

آینه هر عیب هویدا کند

لیک نیارد که تماشا کند

سرمه دهد نور تماشا نگار

دیده خود را نبود جز غبار

راهنمائی که برون از ره است

پاش گمست ارنه زراه آگه است

آنکه ره کعبه نماید بکور

دیده همانا به نبندد زدور

گرچه قدم سوده‌ور و تافته

باطنم از کعبه نشان یافته

افتان، خیزان بنشان میرسم

گر دهدم عمر امان میرسم

ای که زاندیشه سبگروتری

بر قدم خویش چرا نشتری

راه حرم گیر و سبکتاز باش

هر قدمی محرم صد راز باش

گر نروم من تو عنان نرم دار

نی زمن از راهروان شرم دار

ای رگ جان بردم شمشیر تیز

طبل عدم زمزمه برداشت خیز

عرفی از این نشاه مثالی بیار

تا بکند اهل شعور اعتبار

هر نفس این زمزمه سنجد سپهر

کای ادب آموخته ماه و مهر

هر چه درین دایره جنبش نماست

شعبده پرده دستان ماست

حامله نطفه زیب توام

آینه باغ فریب توام

فتنه ویرانی و آبادیم

رهبر غم راهزن شادیم

گاه فروشم بسلم عطر باغ

گه شکنم بوی سمن در دماغ

گه کنم آوازه امید ساز

گاه شوم نغمه حرمان طراز

نغمه نوا ساز تظلم کنم

فتنه عنان تاب ترحم کنم

صبح جبین آورم و شام زلف

در تب و لرز افکنم اندام زلف

صافی لذت بتکلم دهم

مغز حلاوت به تبسم دهم

عشوه بگویم که عروسی کند

غمزه لب عربده بوسی کند

نیست فریبنده تر از من کسی

عمر ببازیچه بدزدم بسی

ای ز دل اهل وفا ساده تر

وز علم عقل من افتاده تر

نورس بازیچه چرخ کهن

فاخته عشوه ده سرو بن

حسن مجاز آتش افسرده است

دل که بدوزنده بود مرده است

لذت هر میوه غذای دلست

وین ثمر بی مزه آب وگلست

خوشه بی دانه درو میکنی

عمر ببازیچه گرو می کنی

ذائقه معرفتت نیست حیف

باصره مصلحتت نیست حیف

دل بخم زلف پریشان منه

سلسله بر گردن ایمان منه

عقل ترا رعشه عنانگیرنی

هوش پذیرنده تعمیر نی

فکردوا کن که مرض هایل است

زین مرصت بیم وفات دلست

گوش بمن کن که طبیبت منم

نوش دل و زهر نصیبت منم

نیستی اصلاح مزاجست و بس

مرگ هوسبات علاجست و بس

نفس تو لبیک زنان میرود

تازگی بانگ هوس بشنود

گر تو در این ده که فریب آشناست

بر اثر نفس بتازی خطاست

وانکه بخونریزی نفس آشناست

دردکش ماتم او عید ماست

تا فلک اسباب حیل برگرفت

دیده امید سبل برگرفت

جام زر اندود و می ناگوار

گوهر بی آب و صدف آبدار

بیع مکن با گهرش سود نیست

حاصل این شمع بجز دود نیست

زهر ازین ساغر بیرون دهند

باده نمایند ولی خون دهند

حرف مراد از ورقش برتراش

مست ملامت شو و آسوده باش

آن که بود نشاه می در سرش

تلخی می شهد نماید برش

طبع گر از تلخی زهر آشناست

بیم زشیرینی قندش کجا است

وانکه بود عادت طبعش بقند

زهر فرستد بمزاجش گزند

نغمه امید هزاران نفس

فایده یاس ندارد بکس

تلخ دهانی گله سازی مکن

لب بگشا نغمه طرازی مکن

من هم از این می قدحی میکشم

وزمزه اش آب دهان می چشم

نغمه کزو کام حلاوت برد

ذوق مرا نزد ملامت برد

می که برد بی غمی آمد حلال

بر دل من چیده بساط ملال

گر شود از تشنگیم دل کباب

عهد رطوبت شکند طبع آب

گل که بود نشاه ذوقش بلند

می چکدش خون ز لب شیر خند

برگ مرادش اگر آماده بود

لوح وی از خون جگر ساده بود

از لبت آلایش تلخی بشوی

وانگه از او شهد تبسم بجوی

چشمه کوثر که همه خنده است

فرش بدارالفرج افکنده است

یا بهل این غمکده نغمه سنج

یا بکش این زهر وزتلخی مرنج

این همه آرایش دامان دوست

خیز و بشو چشمه تسنیم اوست

آتش این سوختگی خامی است

مرهم این داغ زناکامی است

داغ رضانه بدل هر غمی

ریش فروشوی زهر مرهمی

درد بطنازی درمان فرست

مرگ بسر چشمه حیوان فرست

مرهم صد داغ کن این ریش را

کز غم مرهم بستد خویش را

من که دلم تازه کند زخم نیش

مرهم ریشم چه بود باز ریش

زنده درونی که بدرد آشناست

مرهم کوید نمکش مدعاست

ریش کزو خون نرود ریش نیست

راحت از و نیم قدم پیش نیست

آنکه ندارد سر این ماجرا

بس بودش ننگ سلامت جزا

ای بره تشنه لبی در شتاب

تشنگی آموز مزاج سراب

آب تو در چشمه ناکامی است

صاف تو در جام تهی جامیست

هان نچشی زین عسل اندیشه کن

منع دل و منع هوس پیشه کن

شهد بیفشان و مگس ران بگیر

در جگر چشمه حیوان بمیر

وانگه از این مرگ بزی جاودان

یاد کن از عرفی معنی فشان

شمارهٔ ۱۱ - حکایت

صبحدمی شعبده بازی که هست

حلیه نیرنگ بناهید بست

گفت که ای مطرب بزم حجاز

انجمن لهو و لعب اگرم ساز

زهره ببازیچه دری باز کرد

انجمن عشوه گری ساز کرد

نغمه زنان جام و صراحی بدست

جرعه فشان گشت بهشیار و مست

تیز روی بود و حیا تیز بود

انجمن آلوده ما تیز بود

زخمه لب عود چنان میگزید

کز لب او خون جگر می چکید

خنده گشای لب شادی ملال

بلکه تبسم بلب غم حلال

نغمه ده و نغمه ستان در سماع

عمر فروشان همه ارزان متاع

خسته دلی بود در آن انجمن

دست و لبش قفل سماع و سخن

روی بوی کرد یکی هرزه سنج

کای بصفت کارگه درد و رنج

چند کسی مهر نفس نشکند

عهد طرب نیست که کس نشکند

نغمه بگو تا بگشاید متاع

خیز و در اموج زنان در سماع

ور نسماعی و نریزی خروش

نیم تبسم بطبر زد فروش

گفت چگویم نفست گرم باد

دست و لبت چرب و زبان نرم باد

من که طلاق طیران داده ام

بال و پرم نیست که افتاده ام

رویم از این باده بیفروختند

صوت و سماع نوم آموختند

خنده مستانه کبکم هواست

لذت پژمردگی دل بلاست

حیف که شیرینی خون جگر

هر دو لبم دوخته بر یکدگر

خنده زنم لیک برآسودگان

دست برافشانده ام اما بجان

انکه دهد لخت جگر شکرش

زهر بود شهد تبسم برش

تشنه لبم بوسه زهر لب ربود

چشمه کوثر زدمش تلخ بود

برگ طرب را چه کنم غم کجاست

داغ مرا طاقت مرهم کجاست

سایه داغ از سردل کم مباد

بر اثرش رغبت مرهم مباد

عرفی ازین درد حلاوت فشان

در دلم آید که در این داستان

یا منم آن سوخته دل یا توئی

این حد من نیست همانا توئی

شمارهٔ ۱۲ - غفلت

ای گهر گنج ادب نام ما

وی اثر رنج طلب نام ما

در طلب آویز چه بنشسته

بسته دامی ز چه وارسته

گرچه فلک بسته در کامها

کرده به نگشودنش ابرامها

نحفه فرهاد به شیرین فشاند

ناله شبدیز بگلگون رساند

راه طلب جوی و نه بیهوده رو

دست ادب گیرد و بفرموده رو

تارسی از دیر به بیت الحرام

طایر باغ حرم آری بدام

فوج طیور از همه سو نغمه سنج

دام ترا خنده زنان بر شکنج

مرغ مراد آمده صدره بدام

بسکه بدام آمده گردیده رام

بلکه زامنیت انس مکان

بر زبر دام گرفت آشیان

بیضه هم آورد برون و شکست

بچه او باطیران عهد بست

باز شعور تو همان بسته بال

بخت تو در خواب که خوابش حلال

پای تو برداشته صد زخم مار

گنج هم از کوبش پایت فکار

هیچ گمان برده از این رنج نه

هیچ تماشائی از آن گنج نه

روی شعور تو بمی شسته اند

جلوه لیلیت زحی بسته اند

چون تو بدین صید نه ارزنده

بهر چه دام طلب افکنده

برتو حرام ابد این گنج کام

راه طلب بیش میالا بگام

مستی و از فیض طلب رسته

بی اثری را بطلب بسته

مستی غفلت نه پذیرفته اند

ورنه بمستی همه درسفته اند

وانکه برازنده امیدهاست

تحفه او جنبش امید ماست

مردمک دیده دیدار دوست

آبله پای طلبکار اوست

گر طلب گنج کنی هوش دار

بر نفس گنج وران گوشدار

شیوه گوهر طلبان پیشه کن

گر مروی وام ز اندیشه کن

صدره و صدکوچه درین شهر هست

هر قدمی چشمه از زهر هست

یعنی از آن لعل که دل نام اوست

آب ستان بهر لب جرعه دوست

ور بطعامی کنی آلوده دست

بره بریان تو در سینه هست

گرچه مرا هست هزاران هزار

لیک ره راست یکی زان شمار

تا بنگاهی شوی آگه زراه

مست و سراسیمه نماند نگاه

ریزه گوهر بلب افشانده اند

تا در گنجینه ترا خوانده اند

دیده در بسته زهم باز کن

قاعده رهروی آغاز کن

شرم کن از همت و برتر شتاب

تا شوی از رنج طلب گنج یاب

بر درگنجینه چو آری گذر

بر تو فشاند در و بام الحذر

هیچ میندیش بکام ادب

درشو و مگذار عنان طلب

گرچه نتابد اجل او را عنان

رو که باعجاز طلب می توان

پای منه بردم او قهرناک

بر سر او کوب که گردد هلاک

وانگه از آن گنج ببرمزد رنج

نغز در آویز بدامان گنج

ای برهت دست طلب گنج ریز

برگ ره آنست وره اینست خیز

شمارهٔ ۱۳ - داستان

جوی طراز چمن بی ستون

آن به بهشت غم شیرین درون

بود بامر صنم دلپذیر

در پی آراستن جوی شیر

تیشه هر داغ که بر سنگ خورد

لذت آن بر دل آن سنگ برد

تیشه هر آن نغمه که بر می کشید

از لب وی ناله فرو می چکید

ریزه سنگیش که از تیشه جست

نیشتر آن بدلش در نشست

مرغ شرر چون طیران می نمود

گرم بشهباز دلش می ربود

جنبشی از تیشه نرفتی بکار

کز دل وی در نزد دی قرار

هرزه در آئی زملامت گریز

تیغ زبان کرده به بیهوده تیز

گفت درین شیوه مراد تو چیست

کام دل رنج نهاد تو چیست

می بری ای رنج بفرموده

یا زجنون طالب بیهوده

زمزمه برداشت که ای دلخراش

مرهم داغم بطبر زد تراش

می برم این رنج بامر کسی

کز طلبس رنج شمارم بسی

منعم از این شیوه مکن کان نگار

داده قراری بمن بیقرار

رنج مرا مزد وفا می دهد

گنج وصالش به بها می دهد

مزد از این رنج بیابم حلال

زان بکنم بیع متاع وصال

گفت که ای ساده دل تیشه سنج

وز طلب گنج در آشوب و رنج

کس بصدف ریزه نجوید گهر

کس گهر عمر نیابد بزر

چشمه حیوان بسرابی که داد

شربت کوثر بحبابی که داد

گفت زفیض طلبت شرم باد

وز من و رنج منت آزرم باد

گر همه دانم که نیاید بدست

از طلب گنج نشاید نشست

پیروی حسن ادب کرده ام

گنج نیابم زطلب کرده ام

نام طلب نقش نگینم بس است

گر نبرم گنج همینم بس است

زین طرف این زمزمه طعنه خیز

بوم و هما برلب هم نغمه ریز

زان طرف آن طعنه زن آفتاب

بر اثر جذب طلب در شتاب

پنجه تأثیر طلب برعنان

بر لب جور انده تماشا کنان

آمد و آوازه آن رنج دید

صاف عنایت زبیانش چکید

گوهر تحسین بکنارش فشاند

وز غم تسنیم غبارش فشاند

دست باشیاء وفا برگشاد

آن گهر و گنج که بایست داد

راهروی راه طلب برگزید

بست گمانم که بجائی رسید

عرفی از این جاده عنان برمتاب

خار ز پا بر مکش و می شتاب

رنج طلب به که در او گنج هست

بس گهر و گنج درین رنج هست

شمارهٔ ۱۴ - نعت

پیشتر از جلوه آثار جود

کز جگر شمع نمی خواست دود

شمع ازل چهره بر افروختی

نور فشاندی دل خود سوختی

دوستی خود بدلش کرد زور

نعمت رازش بگلو گشت شور

نغمه مستانه زدل ساز کرد

زمزمه مهر خود آغاز کرد

زان نفس گرم که از دل گشاد

نور تعلق بمأثر فتاد

مژده دل داد بهر سینه

نور فشان کرد هر آئینه

آب حیات از غم آن چشمه زاد

چشمه گوهر هم از آن نم گشاد

روح بود گوهری ازکان عشق

مرگ بود نشأه حرمان عشق

از اثر عشق پدید آمدیم

زنده جاوید و شهید آمدیم

حسن و محبت همه را داده اند

لیک نقاب همه نگشاده اند

بعضی ازان میوه جوشان بخون

تلخ برون آمد و شیرین درون

باز برون مغز و درون پوستیم

بسته دروغی که درون دوستیم

گرد سر پوست شود مغز ما

ننگ فنا زیستن نغز ما

از پس این پرده مجو آفتاب

جمله نقابست بروی نقاب

مستی ما را چه شمارد کسی

رو که نیرزید بمشت خسی

آتش و بادی بهم آمیخته

مشت گلی بر سرشان ریخته

در گره این رسن پیچ پیچ

چون بگشایند چه بست است هیچ

توده صحرای عدم تاج ما

هیچتر از هیچی معراج ما

نیستی از هستی ما برده ننگ

تیزتر ای مرگ بسست این درنگ

هر که درین درد گران مبتلاست

داروی بیهوشی مرگش دواست

ابر عطا بر لب ما جرعه ریز

ما بره تشنه لبی گرم خیز

حسن ازل چون غم دل پرده سوز

ما چو حیا بهر نظر پرده دوز

دیده ما تنگ و تماشا فراخ

چون دل ازین غم نشود شاخ شاخ

لذت این نغمه بدل آشناست

چشمه این شهر ندانم کجاست

خضر رهی کو که نشانم دهد

بر لب آن چشمه روانم دهد

تا لب از آن چشمه شود مست کام

تشنگی سینه بشویم تمام

معنی دل نغز هویدا شود

هر سر مو چشمه دل زا شود

کو دل گر می که ثنایش کنیم

صد گهر جان بفدایش کنیم

کو دل آغشته بخون جگر

از جگر نزع خراشیده تر

این هوس افشان که در این سینه است

دل نبود مرده دیرینه است

نام دل از مشت گلی دوربه

وز علف این بتکده معمور به

آب و علف چند در این گل رود

تشنه لبی بر اثر دل رود

وای که تعمیر صدف می کنیم

در گرانمایه تلف می کنیم

کعبه دل و بار شکم می کشم

مزبله بر روی حرم میکشم

دل حرم و دیر بود روح پاک

تن چه بود هیچ ، یکی مشت خاک

یارب از آن چشمه که دل نام اوست

صاف معانی همه در جام اوست

آنقدری بخش که لب تر کنیم

چاشنی شربت کوثر کنیم

نی علفم چشمه تمامم بده

کز جگر تشنه گشاید گره

تا من از آن چشمه به یاران دهم

وز غم دریوزه عرفی رهم

شمارهٔ ۱۵ - حکایت

بود یکی انجمن آرای عشق

رنج شمارنده سودای عشق

سایه نشین علم دوستی

بر دل او فتنه غم دوستی

در حرم دوستی آورده عهد

وز غم دل با غم دل بسته عهد

برده بهمسایگی دوست دل

دل که در و سایه بود اوست دل

گه زوی از هستی غم زهر خند

مست شدی بیغمی هوشمند

لوح وی از نقش دوی ساده بود

با الم دوست در افتاده بود

بسکه محبت دلش افکار کرد

رنج محبت بدلش کار کرد

نغمه گلو گیر و نفس تنگ بود

عود نفس ریش و دل آهنگ بود

تازگی اما ز کلش رو نتافت

منع تبسم بلبش در نیافت

زمزمه برداشت که ای دوستان

ای همه آرایش این بوستان

هر که ببستان منش کار هست

با منش اندیشه بازار هست

میروم اکنون بود اعم رسید

زود به یغمای متاعم رسید

بیدل ودستی ز ثمر بی نصیب

گفت که ای نغمه سرا عندلیب

بوسه بلب می شمرد جان تو

در عجبم از لب خندان تو

عیش فروشنده تر از لاله زار

تازه تر از روی عروس بهار

چون لب وی این در بی آب سفت

ذوق تبسم به نفس داد و گفت

ای قدمت دور ز بازار دوست

بی خبر از مژده دیدار دوست

گوهر جان بی حد و ارزان بود

صاحب دل را چه غم از جان بود

ارزش دل بیشتر آمد ز جان

آن بفروش این بستان رایگان

روح یکی ذره بی حاصل است

آب وی از چشمه راز دل است

ذره بود تشنه لب آفتاب

مهر کی از چشمه کس جوید آب

جان دوسه روزی که بود شهر بند

جنبش دل آوردش در کمند

جون بگشاید زکمندش گره

دوری از آمیزش بیگانه به

زندگی آنکه بغم شاد زیست

از اثر دل بود از روح نیست

گر برود از الم آزاد باد

وز بنشیند ز غمم شاد باد

دل که بود چشمه سودای دوست

زندگی اهل محبت بدوست

آنکه دهد روح بوی ساز و برگ

گوبستان مایه مهلت ز مرگ

عرفی از اندیشه جان باز گرد

هر چه نه دل از غم آن باز گرد

شمع که سرتا بقدم دل بود

روشنی دیده محفل بود

چهره بر افروز و غم دل فشان

گوهر جان در قدم دل نشان

دل به طواف حرم طور بر

سینه به دریوزه منصور بر

تا لمن الملک بر آرد نفس

شعله زند نور انا الحق ز پس

کفر تو آرایش ایمان کند

نام دلت صدر شهیدان کند

شمارهٔ ۱۶ - طلب دوست

ای هوس آرای محبت شکن

عافیت انگیز ملامت فکن

عید صفت صورت شادی نگار

برگ طرب ساز چو طبع بهار

منع اثر کرده شمشیر غم

تشنه آسودگی وسیر غم

ناله گشاید نفس زمهریر

گریه کند طفل هوس مست شیر

زهر عدم کرده بجام حیا

تا بکی این دایگی از مدعا

در دلت از زخم اگر بسمل است

چشمه حیوان همه خون دل است

در دهن تیغ درا چون گهر

و زجگر درد برا چون اثر

نور دل از پرتو سوز دل است

دل که درو سوزنه مشت گل است

اخگر سوزان بصفا گوهر است

سرد شود توده خاکستر است

مرگ بود نشاه حرمان عشق

روح بود گوهری ازکان عشق

قطره خون چیست دل رنج دوست

دل که بود مغز گدازنده پوست

بی گهر آن دل که نه در محنتست

بی گهری اصل جمادیت است

برگ عمارت برویرا نیست

جمعیت از فرع پریشانیست

چشم بتان گر نبود مست رنج

گوهر دلها نبرد گنج گنج

سنبلشان گرنه پریشان بود

کی گهر افزوز دل و جان بود

مفلس راحت که نه رنجور درد

گنج خرابی که نه معمور درد

ای مگس شهد طرب جوش چند

سیر شو آخر هوس نوش چند

در چمنت فصل جوانی گذشت

عنبرت اندوده کافور گشت

شاهد دل در حرم سینه مرد

جوهر فیروزه بگنجینه برد

ظلمت دل مایه فشان بر ضمیر

وز نفست موج زنان ز مهریر

روح تو آسوده زتأثیر غم

طبع تو بی بهره زتدبیر غم

بی غمیت مایه رو زردیست

ریش سفیدیت زدم سردیست

من که زآغاز وجودم هنوز

نیمه گشا نامه بودم هنوز

بل صدفی بی در ناسفته ام

صورت معنی نپذیرفته ام

بسکه درین غمکده لاجورد

ناله فشانیم زدل مست درد

از دل شب تا بلب صبحدم

ناله فرو ریخته بر روی هم

در ازل این مزرع غم کشته اند

حله حورم ز ازل رشته اند

عشوه نما شاهد هستی لقب

بود زبوس عدم آلوده لب

بلکه عدم نیز جنین در نقاب

بر اثر جوهر خود در شتاب

مایه لذت ز بقا میگرفت

مرغ ملامت زهوا میگرفت

مرغ الم نغمه بر او میسرود

شاهد غم بوسه از او میربود

زمزمه سور بلب میشکست

نیش ملامت بادب میشکست

طره آشوب طرازنده بود

برقع تشویش برافکنده بود

ما الم افشان و ملامت شعار

فتنه در آغوش و بلا در کنار

در تو هم این نشاه هویدا بود

هستیت آغشته سودا بود

لاجرم از هر چه به دست آوری

می‌کندت بر دگری رهبری

گرنه غبار در لیلی شوی

وای بحالت که تسلی شوی

کفر بود گر طلبی غیر دوست

مغز بدست آر و بینداز پوست

سبحه و زنار ز هم واشناس

دیده عرفان بگشا در لباس

جز طلب دوست مرو پیچ پیچ

دوست طلب دوست دگر هیچ هیچ

شمارهٔ ۱۷ - رنج و گنج

ای همه چون معصیت آلودگی

عمر تو آلایش بیهودگی

چهره گشای صور معصیت

گرم عنان بر اثر معصیت

کامزن اوج سراسیمگی

مشت خس موج سراسیمگی

جعد عروس املت بی شکنج

چون نفس بی هنران بادسنج

عود هوی سوخته در محفلت

عطسه غفلت زده مغز دلت

شمع دلت مرده ز باد گناه

چهره عذر تو ز دودش سیاه

مرده دلی از دلت افسر گرفت

دوش نفس نعش دلت برگرفت

در نفسم جوش که افسرده

ماتم دل گیر که دل مرده

رنجه مشو زین سخن دلخراش

زهر مریز از لب دعوی تراش

میدهم الماس بداغش بنه

آینه بستان بدماغش بنه

ایکه چو خود هرزه درا دانیم

ریش بدرد نمک افشانیم

بسکه تو مدهوش فراموشئی

شیفته مستی و بیهوشئی

بهر تو ای مستی غفلت فروش

خواب شعور آورد و مرگ هوش

راحله عمر بچندین شتاب

میبردت سوی عدم مست خواب

خواب مکن قافله راهی نگر

در نگر و نامه سیاهی نگر

بس رقم آموزی لوح وقلم

لوح وقلم سیر شد از این رقم

خامه تحریر گنه سوده گشت

راقم این شغل هم آسوده گشت

نفس غیور تو زعهد شباب

گرم عنان تر بره ناصواب

دامن عصمت بندامت مکش

فتنه فردای قیامت مکش

شاخ نفس را ثمر ناله ده

گریه برون از جگر لاله ده

ناله سبک خیز ره بندگی

گریه عرق ریز زشرمندگی

رو بدل آور زمعاصی خجل

کای دل غفلت زده نی نی چه دل

برهمن دیر و منادی تن

مرده دیرینه وادی تن

چند توان خفت در این دیوسار

صور دمیدند یکی سر برآر

میوه بیداریت افشانده آب

زندگی و مردگیت مست خواب

کرد دل و دیده عرفی ثمر

خواب غرور تو بر او رنج سر

نی غلطم کز پی اهل سرور

مایه خواب از تو؟؟ غرور

عمر در آغوش ممات آمده

نزع ببالین حیات آمده

عزم تو هر دم بکنار دگر

از نفس باز پسین تیزتر

این دو سه دم برگ رهی ساز کن

قاعده رهبری آغاز کن

کحل شعوری بکش این دیده را

تا نگری راه پسندیده را

پنبه غفلت بدر آور زگوش

تا رسد از محلیانت سروش

چون رسد از قافله بانگ جرس

بانگ بر آرد که بجذب نفس

یوسفت از چاه برون آورند

جامه نیالوده بخون آورند

رو بسر چشمه حیوانشان

خشک لبی بر بسر خوانشان

عرش روان از طیرانند مست

ذیل فرو هشته بامید دست

دامنشان بهر تو حبل المتین

خواب کنان دست تو در آستین

قفل درونی که در او گنجهاست

گو بگشاید که کلید آشناست

روشنی هر گهر سینه تاب

داغ نهد بر جگر آفتاب

رو بگشا این در و گنجی ببر

ور نبری لذت رنجی ببر

گنج که امید بوی زنده است

بر اثر رنج شتابنده است

گام ریاضت بره رنج نه

گنج ستان در کنف رنج به

بوسه بقفلش ده و در باز کن

چشم تماشا بگهر باز کن

نسبت او با گهر او به بین

رنج کشیدی ثمر او بچین

دست در آن مخزن مستور کن

جیب وکنار همه معمور کن

زمزمه عشق از آن تازه ساز

کوس بلندی فلک آوازه ساز

تا چو از این دیر فنا بگذری

جان تو با عرش کند همسری

شمارهٔ ۱۸ - حکایت

عابدی از شمع هدی نور یاب

گشت شبی مرغ دلش صید خواب

نیم شبی واقعه رو نمود

دید که بر فرق سپهر کبود

خوابگه عرش برین دوش اوست

منظره عرش نشین دوش اوست

صبح که مرغ دلش از خواب جست

چشم بمالید و بزانو نشست

دمبدم از واقعه نیم شب

داشتی انگشت تحیر بلب

وسوسه پایی بدلش برفشرد

دست سوی مطهره آب برد

ساخت وضوئی و عبادات کرد

دست بر آورد و مناجات کرد

کی تو بر آرنده حاجات ما

وی تو پذیرنده طاعات ما

نیستم آگاه زتعبیر خواب

بازنما صورت تأثیر خواب

بادلی اندر کف حسرت زبون

رفت زمعبد متحیر برون

دید که ماتمزده دردناک

مضطرب افتاده چو ماهی بخاک

نوحه کنان، اشک فشان، سینه کوب

چهره زمین سای و مژه خاک روب

آمد و برداشت سرش از زمین

اشک فشاند از مژه اش زآستین

گفت که ای مرد بر آشفته حال

صورت و معنی همه حزن و ملال

گوهر اشک تو وفات که سفت

دست بزانو زده نالید وگفت

شمع شبستان امل بایزند

صدر شهان جان ازل بایزند

عابد دلسوخته چون این شنید

گشت دلش خون وزمژگان چکید

راه حریم حرم او سپرد

دوش ادب را بته نعش برد

آمدش از عرش صدایی بگوش

کی ز شرف پایه عرشت بدوش

شب که ترا مستی غفلت فزود

واقعه بولعجبت رخ نمود

درنگر این صورت تأثیر اوست

جلوه ده معنی تعبیر اوست

روحش از این زمزمه پرواز کرد

عربده بانفس خو آغاز کرد

گفت که ای نفس تو خود کیستی

وین همه بیهوده چه میزیستی

نعش یکی دعوی عرشی کند

در ته آن دوش تو فرشی کند

آنهمه عزاینهمه ذلت زچیست

خود بده انصاف که تقصیر کیست

شرمت ازین زمزمه پست باد

شرمت ازین غفلت پیوست باد

نعش یکی مرده بود عرش تو

کوش که تا عرش بود فرش تو

عرفی از این دایره برگیرپای

تا شودت پای طلب عرش سای

میل کش دیده امید باش

نفس بکش زنده جاوید باش

شمارهٔ ۱۹ - حکایت

انجمن آرای درون با یزید

محفلی آراست بجمعی مرید

محفلی آرایش صحن فلک

فرش حریمش ز جناح ملک

نور فشاننده تر از جام جم

کرده شبستانی و شمعی بهم

دود چراغش چکند در دماغ

انجمنی کو بودش شبچراغ

چهره برافروخته از شرم عشق

مست سماع از نفس گرم عشق

کرده زمستی بلبش هرزه جوش

هرزه نگویم که نیم اهل هوش

راز دورن پرده گشائی گرفت

نور نفس اوج گرائی گرفت

گفت که میگویم و نبود گناه

نیست در این جامه بغیر ازاله

جلوه گر از جامه هستی منم

معنی هشیاری و مستی منم

در حرم و دیر منم جلوه گر

کافر و دیندار مرا سجده بر

رشته هردام زمن پیچ پیچ

هر چه بجز هستی من هیچ ، هیچ

چون دلش از رشته توحید رست

رشته آمیزش وحدت گسست

جملگی آن میوه که افشانده بود

باز فشاندند بر آن باغ جود

از اثر لذت آن لب مکید

نی غلطم لب زندامت گزید

گفت که این دعوی قدوسیست

و زلب ما نغمه ناقوسیست

گرد گر این نغمه سراید لبم

یا بچنین هرزه گر آید لبم

تیغ بر آرید و هلاکم کنید

کنج نهانخانه بخاکم کنید

چون می توحید دگر نوش کرد

می زد و اندیشه فراموش کرد

هرزه دوشینه درآمد بجوش

لیک برآن هرزه فدا عقل و هوش

مستمعان تیغ برافراشتند

تخم عدم خیزی خود کاشتند

هر که بعضویش سبک تیغ راند

تافته زو تیغ و بخونش نشاند

بود یکی زان همه آهسته تر

دست و زبانی زکمر بسته تر

بست به بردست و زبان کرد باز

تا چه برون آید از آن گنج راز

دید که هوش دل و دستیش سوخت

زمزمه دعوی هستیش سوخت

دیده بیاراست بدیدار بزم

لاله فشان دید سمن زار بزم

گفت چه باد ازره این روضه خاست

کزورق گل چمن کربلاست

صورت آنحال برنگی که بود

خواند برآن بلبل معنی سرود

گفت چه با شعله ستیزد مگس

سوختن وی نبود جرم کس

هر که بمعشوق کشد تیغ کین

مرگ برون آردش از آستین

آن نه منم کز لبش این نغمه زاد

اوست که آن نغمه تواند گشاد

این منم از هر نفسی بسته لب

بر نفس لب زده مهر ادب

عرفی ازین زمزمه لب را مسوز

هان نتراود نفست لب مدوز

راز فرو خور که دلت ریش باد

حوصله معرفتت بیش باد

شمارهٔ ۲۰ - مقام سخن

نیش قلم چون ره کاوش گرفت

چشمه آثار تراوش گرفت

قطره اول که نم از پرده داد

آب سخن بود کز آن چشمه زاد

نایره بگشود و بهرسو دوید

میوه فشان طوبی جان بر دمید

سیلی ازو رفت بباغ بهشت

برگ و بر وی بحلاوت سرشت

شهرت یک حوض به تسنیم داد

نام یکی چشمه کوثر نهاد

نایره فیض بعالم گشود

چشمه حیوان هم از این نم گشود

در چمن و باغ ثمرزای کن

چشمه هر آب سخن دان سخن

برگ ببرگ و ثمر اندر ثمر

از نم این چشمه بود بهره ور

صاف دگر رفته بهر جام ازو

ذوق دگر یافته هر کام ازو

از نم این چشمه آتش فشان

زمزمه عشق بود خون چکان

از غم این چشمه ریزان بخاک

مرغ چمن زد نفس تابناک

هر برو برگی که نمائیش هست

از نم این چشمه صفائیش هست

هر برو برگی که صفیر زبان

دست بدست آورد از مرغ جان

فضله خاشاک گلستان اوست

خارکن گلبن بستان اوست

فاتح گنجینه اسرار غیب

میوه فشان طوبی گلزار غیب

شمع خرد شعله آتش فروز

در حرم معنویان عود سوز

آب و هوای چمن معنوی

شاهد جان در حرمش منزوی

نغمه گشای لب دل بستگان

تب شکن صبر جگر خستگان

جعد پریشانی ازو مجتمع

منصب جبریلی از و مرتفع

در حرم آرایش قندیل سنج

بتکده را نغمه انجیل سنج

نغمه طراز چمن مدعا

آینه صورت معنی نما

داروی بیهوشی مستان هوش

سامعه گوهر غیبی فروش

مرغ زبانان سلیمان فریب

در هوس نغمه او نا شکیب

ناطقه از راز فروشان وی

سامعه از حلقه بگوشان وی

چهره از او یافته نور حیا

حله او بافته حور صفا

تاب ده طره او درد دل

خال لبش داغ نمک سود دل

دامن عصمت بمیان بر زده

سر ز دل عرش روان بر زده

نخل معانی ثمر افشان ازو

گنج الهی گهر افشان ازو

مغز خرد تشنه کاوش از اوست

چشمه حکمت بتراوش ازوست

مرغ سخن گرنه خوش آهنگ بود

سینه الهام بسی تنگ بود

وحی نزادی لب روح الامین

گر نگشادی سخنش آستین

ناله بر آرد ز دل گرم خون

نغمه چکاند زلب ارغنون

آینه معنی ازو روشنست

انجمن افروز ضمیر منست

تاجرکان ساز تجارت نداشت

باغ ازل برگ عمارت نداشت

کین صنم از لاله چمن شسته بود

سنبل گیسو بسمن شسته بود

لیک برآنم که بخون جگر

وز اثر طبع مسیحا اثر

رنگ جوانی دهم این باغ را

جامه طاووس دهم زاغ را

ای ز دلم نخل معانی بلند

وز گل و سنبل قلم نخلبند

نغمه طعبم که دم از اوج زد

وز نفس روح امین موج زد

عشوه حورای سحر گاه من

هست گواه دل آگاه من

گو بلب تشنه لبی عشوه ران

تا دهم از حسن یکایک نشان

رفتم و گشتم بریاض سخن

برخس و خاشاک گل و یاسمن

برگ گلش چیدم و بستم بدل

نیش خطش تیز شکستم بدل

آن بدل مرهم راحت طلب

وین بدل لذت کاوش نسب

بر اثر راحت او باغها

در جگر لذت این داغها

طوبی و خاشاک در این باغ هست

نغمه بلبل نفس زاغ هست

هر طلبی برگ و بری میبرد

برگ مراد از شجری میبرد

آنکه خسش بند کند آستین

از سر طوبی نشود میوه چین

وآنکه بود بر ثمرش دست رس

دامن همت نگذارد بخس

گر همه طوبی بنشانم بباغ

یا همه نشتر شکنم در دماغ

گاه نسیمی بسمن میوزم

گه چمن مرغ چمن میگزم

هر چمنی آب و هوائیش هست

مرغ ازو برگ نوائیش هست

هست در این باغ ملامت ثمر

بی نمکیها ز نمک شور تر

آنکه چشیدن نتوانسته است

لذت ناموس ندانسته است

طبع من آنجا که بود مشت خس

شعله کند دست فشان نفس

نیشتری بر رگ دل می‌زنم

رشته خونش به نفس می‌تنم

تا مگراز جنبش رای صواب

چهره هر زشت پذیرد نقاب

عرفی اگر نیست شکارت بکام

طایر ارزنده کم افتد بدام

دام مروت ز چمن بر مچین

دیر نشین زود مخیز از کمین

دام فرو گستر و شو پای بست

صید هما هست و زغن نیز هست

شمارهٔ ۲۱ - حکایت

دید یکی باشه دراج قوت

تافتن و بافتن عنکبوت

ریخت ببافند گیش زهر خند

کی هوس اندیشه کوته کمند

شربت دل ریزی و خون جگر

تا مگسی را بربائی مگر

حیف که سرمایه این پود و تار

از تو بود دام مگس را بکار

دام چنین صید نیرزد بهیچ

پیش بر آن رشته تنیدن مپیچ

طعنه زنان چون خذف هرزه سفت

دام طرازنده بجوشید و گفت

رشته این دام تنیدن خطاست

صید تو معلوم که چندش بهاست

آنکه بود جذب کمندش بلند

نیست غم ار گوتهش افتد کمند

خود ثمر کوتهی آنجا نرست

کوتهی ار هست بر باع تست

این دم سرد از جگرم دور کن

شرمی از این جنبش منصور کن

دام من آنست که در راف غار

کرد رسول عربی را شکار

باز آلهیش در آمد بقید

طوطی باغ قدمش بود صید

نغمه طرازنده بستان دوست

طایر سر حلقه مرغان دوست

سایه نیفکنده بر این چار باغ

سایه فکن بر یر طاووس زاغ

دام چنین صید مگس گیر نیست

ور فتدش داخل نخجیر نیست

دام من آنست که طاووس جان

در کنفش داشته است آشیان

عرفی اگر دام تر صید نیست

حیف برآن است که برقید نیست

بسته این دام کلید مراد

رشته بندش گره بی گشاد

بسته او گر زغن وگر تذرو

خرم و آزاد بر آید چو سرو

سرو که آزادیش آمد به کف

خوانده ز مکتوب حزن لاتخف

شمارهٔ ۲۲ - حسن و عشق

ای بصفا انجمن آرای حسن

حسن ز رویت بتماشای حسن

جعد سمن سای تو آشوب زای

لعل گوهر زای تو یاقوت سای

آهوی صیاد تو رضوان شکار

سایه بالای تو طوبی نگار

طاق دو ابروی تو محراب ناز

عجز بمحراب وی اندر نماز

طاعتیاتند دو ابروی تو

سجده کنان در حرم روی تو

چون صفت آن لب خندان کنم

داغ طبر زد نمک افشان کنم

بر شکن سنبل عنبر اسیر

نسبت جعد تو فشاند عبیر

چون بحریم چمن یاسمن

برشکنی سنبل تر بر سمن

از هوس سلسله عنبرین

نور شود سایه شکن بر جبین

حسن ترا اهل عمل فتنه زای

دشمنی آرای و عداوت گزای

غمزه روان سوز دل مستمند

عشوه بی ماتم او نخلبند

بسکه بهر گوشه چشم سیاه

غمزه نشانی بکمین نگاه

ابرویت از ناز کمان کرده زه

هر سر موئی و دو عالم گره

چشم تو بیمار تر از عبهر است

بسکه برو غمزه هجوم آور است

شاهد حسن تو تغافل پسند

حجله ناز تو بغایت بلند

سوی تو صد نوبت اگر بنگرم

نیم نگاهست چو جمع آورم

ای دلت آسوده غمخوارگی

خارمنه در ره نطارگی

از چمنی کزویت این رنگ و بوست

اصل بهار چمنت فرع اوست

رنگی از آن با گل رعنای تست

بوی از آن یاسمن آرای تست

این چمن لاله که پرورده

عاریت از باغ کسی کرده

لاله مپوشان که ز باغ تو نیست

وین چمن از بهر فراغ تو نیست

گر نبود عشق هوا گیر حسن

کو هنر عشق و چه تأثیر حسن

سنگدلی مایه دل سردیست

غنچه غم را سبب زردیست

دل مشکن عهد و وفا تازه کن

می مکش اندیشه ز خمیازه کن

حسن تو مغرور بآواره چند

ناز تو بیگانه ز اندازه چند

برگی و رعنائی باغ از خطاست

باغ چنان برگ چنین کی رواست

رنگ جوانی زچمن شسته گیر

سنبل شبگون سمن شسته گیر

آه که این نامه بغایت رسید

فصل بهاران بنهایت رسید

باد خزان میل وزیدن کند

آب سمن میل چکیدن کند

آب لب لاله بچیند نسیم

در حرم غنچه بمیرد شمیم

برگ و برحسن بیغما رود

روح شهیدان بتماشا رود

حسن برافشانده متاع از کساد

گوهر دل غوطه زنان در مراد

بی ادبی از می امید مست

وز ثمر لطف تو کوتاه دست

طره گشا بانگ زنان کی صنم

وی گهر حسن بدرج عدم

آینه بستان و نگاهی بکن

یاد جوانی کن و آهی بکن

باغ ترا کو اثر از آب و رنگ

شهد ترا کو بنوازش درنگ

جلوه گری های لب بام کو

نیم نگاهی بصد ابرام کو

حرفی و آرایش صد ناز کو

نازی و تعمیر صد اعجاز کو

ریزد از اینگونه سخنهای تلخ

غره شرم و ادب آرد بسلخ

این ثمر کجروشیهای تست

ورنه کرا طاقت ایذای تست

نغمه بلبل چمن آرای باغ

گل به تبسم طلبد صوت زاغ

بلبل دستان زن باغت منم

زیب ده سینه بداغت منم

نغمه گشای چمنت صوت زاغ

عطسه زن بوی گلت هر دماغ

جلوه گه سبزه بخس داده

منصب طوبی بمگس داده

حسن در آغوش هوس تابکی

غیرت سیمرغ و مگس تابکی

گو چمنت صوت کلاغی بدار

باغ تو گو نغمه زاغی بدار

در چمن روضه خسی گو مباش

چند نمک بر جگر بیخراش

صد مگس شیفته انگبین

رم کند از جنبش یک آستین

آتش اگر شعله فروزد هزار

جوشش پروانه بود برقرار

مقصد پروانه هستی گداز

در قدم شمع بود سوز و ساز

شعله بوی در زدن از خامیست

زانکه مرادش همه ناکامیست

ور مگس آمد بر شمع از کمین

مست ز مومش طمع انگبین

در عرق الماس گذارم بقند

لیک بود شربت من نوشخند

این نفس بسته بناموس عهد

زهر نمائیست فروشنده شهد

وای که بس بیهده رنجیده

وین نفس تلخ پسندیده

تلخ دم من بمذاقت بسنج

گر نکنی آشتی از خود مرنج

تلخ سخن شو که دعا می کنیم

جنگ ترا صلح فدا می کنیم

حیف که هر خون که بود در دلم

چون حرم خاک شود منزلم

لاله که رنگ ورق از خون دهد

از جگرم چیند و بیرون دهد

زین سخنان ننگ غرض دور دار

بی ادبیهاست تو معذور دار

عرفی از این زمزه ات ننگ باد

عود مجازت عدم آهنگ باد

صورت آئینه پرستی که چه

بوی میت نازده مستی که چه

وای اگر چهره بود در نقاب

باز دهد آینه این رنگ و آب

هر چه در این دایره صورت پذیر

هر که در این مرحله آرام گیر

دل به کسی ده که به خود قائمست

جلوه معشوقی او دائمست

شمارهٔ ۲۳ - محفل انس

نیمشبی با دو سه دستان طراز

کرده بافسون در افسانه باز

تهمتیان غم عشق صنم

چون من و عرفی همه افسون دم

حجله بذیل نفس آمیخته

هر نفسی رنگ نوی ریخته

بردل خود بسته یکایک طراز

پرده زآرایش خود کرده باز

کنج مصیبتکده داشتیم

تخم نه اندوخته میکاشتیم

جمله تهی مایه و گوهر فروش

تشنه لب و چشمه کوثر فروش

نازده می چهره برافروخته

خام چو شادی و چو غم سوخته

مایه بی دردی لاف و ملال

از طیران مست و فرو بسته بال

محرم دل با همه بیگانگی

با مگسی دعوی پروانگی

سوخته داخل آن جمع بود

کش همگی سوخته شمع بود

از طیران بسته پرعرض حال

شعله نهان ساخته در زیر بال

سردی از آن جمع دروکار کرد

نغمه رمزی به نفس یار کرد

تیغ ملامت ببلاغت کشید

طنز در آغوش کنایت کشید

کنج مصیبتکده شمعیش بود

ریخت بپروانه او مشت دود

گفت که ای زایر ایوان شمع

گرد تو ننشسته بدامان شمع

زاول شب تا دم صبح امید

دیده شب هیچ نماندی سفید

تخم شد آمد بهوا کاشتی

پاس رخ شمع همیداشتی

تا بکی ای هدهد مشکین نفس

بال و پر افشانی و رانی مگس

در غم این دیده نغنوده شو

آخر ازین شغل برآسوده شو

خود چکند شمع مگس ران ما

سایه ببر از سر ایوان ما

ای بزوایای هوا عنکبوت

کم ز مگس از مگسی کرده قوت

رشته پروانه تنیدن که چه

بر مگسی دام کشیدن که چه

قوت خود از شعله کن ای بلهوس

بلکه تو شو طعمه آتش چو خس

برگذر از طرف حریم وصال

در شکن این جنبش ناقص ببال

بال مگس نیز بجنبش دراست

جنبشی از بال تو کاملتر است

گر بره کام بود گرم خیز

بر قدم قند بود بوسه ریز

کام مگس لب بشکر دوختن

مطلب پروانه فرو سوختن

گر مگسی بر اثر قند باش

ورنه درآتش شو و خرسند باش

غوطه در آتش زن وکوثر شمار

شعله بفانوسی خود بر گمار

گرنه در آتش بودت جایگاه

کی بودت در دل معشوق راه

دیده بآمیزش او باز کن

مست حمیت شو و پرواز کن

عرفی ازین دره چه سان بر شوم

جای قدم نیست که برتر شوم

ورنه هنوزم هوسی در سر است

نامه پرواز به بال اندر است

شمارهٔ ۲۴ - داستان رابعه

رابعه آن مریم معنی مسیح

آن چو لب دلبر کنعان ملیح

هرسر مویش زغم عشق مست

شرع زکیفیت او می پرست

مستی او بر سر ناموس تاج

میکده عصمت ازو با رواج

چون در اندیشه بمستی گشاد

دیده بمعموره هوشش فتاد

نیشتری در دل ریشش خلید

خون دل از دیده برویش دوید

ناله زشب تحفه گردون گرفت

گریه ز دل برگ شبیخون گرفت

ناله اش آتش بدل اوج زد

گریه بدریای دلش موج زد

گریه گرمی بصفای ملک

خنده لعلیش گدای نمک

همنفسی کرد ز وی جستجوی

کین همه زاری زچه داری بگوی

تا منم این زمزمه سینه سوز

وین گهر افشانی گنجینه سوز

یاد ندارم زتو حال تو چیست

موجب طوفان ملال تو چیست

چون لب سایل گهر نغمه سفت

لعل برافشاند ز مژگان وگفت

حوصله ام تنگ و ملولم بسی

منفعل از روی رسولم بسی

ایکه نفهمیده دلم یاد اوست

نام دلم بنده آزاد اوست

از غم او یارب معمور باد

ورنه نهد مستی معذور باد

عرفی ازین می قدحی نوش کن

جز الم دوست فراموش کن

ریش فزون کن غم بی سود چند

کم ز زنی خود نتوان بود چند

شمارهٔ ۲۵ - شیرین و فرهاد

خداوندا دلم بی نور تنگست

دل من سنگ و کوه طور سنگست

دلم را غوطه ده در چشمه نور

تجلی کن که موسی هست در طور

وگر زین ناسزا دل عار داری

کرم بسیار و دل بسیار داری

دلی ده چون محبت پاکدامان

دلی پاکیزه گوهرتر زایمان

دلی مرهم گذار ، آرام نشناس

لبش مست مکیدنهای الماس

دل ریشی که وقت کاوش نیش

نه او از نیش و نیش از وی شود ریش

برافروز آتشی در سینه من

که سوزد راحت دیرینه من

درآن آتش فکن جان مرا فرش

ولیکن شو پناه فرش تا عرش

برونم زآتش دل دار در تب

درون بحری کن از آتش لبالب

در آن بحری لبالب زآتش تیز

چنان طوفان بیتابی بر انگیز

که هنگام هجوم موج بر موج

حضیضش مضطرب تر باشد از اوج

بپوشان چهره ام را خلعت زرد

بنوشان سینه ام را شربت درد

چه شربت آب کوثر امت او

گلو سوز محبت لذت او

بیارا شهر دل را تحت تا فوق

بگو نا کو متاع لذت ذوق

مزاج کام ده ناکامیم را

بلند آوازه کن خوشنامیم را

هر آن محنت که عشق از وی گریزد

بفرما تا بجانم بر ستیزد

دماغم را بجامی تازه گردان

لبم را دشمن خمیازه گردان

بده صافی که چون بر مغز تازد

جبین معرفت گلرنگ سازد

هوس را بسکه بگشادم در گنج

گهر جستم ، صدف بردم بصد رنج

کنون عمریست کین طبع ادب ساز

همی بوسد در گنجینه راز

کلید گنج معنی ده بدستم

وگرنه مستم اینک در شکستم

چو عقلم شمع بیداری برافروز

چو شوقم گرم رفتاری در آموز

زبانی ده بگفتن گرم وچالاک

کش از گرمی بود آتش عرقناک

در یکدانه گر کمتر فشانم

بده گنجی کزان به برفشانم

روایی ده متاع کاسدم را

بانصاف آشنا کن حاسدم را

کرامت کن بعرفی چند جامی

می آرام سوز دردنامی

که چون لب جرعه سنج ساغر آید

فغان نوش نوش از غم بر آید

بنام آنحکیم مصلحت کار

قدم لغزان به پیش عقل بردار

که در صهبا زبدمستان نهفتن

جواهر از تهی دستان نهفتن

دهد آبی بعقل همت آموز

که گردد تشنگی را گوهر افروز

گه از دورش در اندازد بگرداب

گه از موجش در افشاند زپایاب

بنام آن برون سوز درون سنج

گشاد آموز مفتاح در گنج

دهد آنگه لبی بس خشک و خاموش

که هان ای تشنه اینک جرعه مینوش

بنام آن طبیب راحت افروز

دل بیگانگانرا صحبت آموز

که یابد خسته چون نامحرمی را

بجان لرزان به بیند بیغمی را

ببازیچه مزاج آراستنها

از او جز او بزاری خواستنها

گسستن سبحه و زنار بستن

صنم گفتن وز او خامش نشستن

عنایت را عنان از ما نتابد

بدنبال مراد ما شتابد

بنوعی تحفه امید گیرد

که نومیدی زغم نازاده میرد

تعالی الله زهی گنج عنایت

زهی بحر گهر سنج عنایت

شمار جود او کردن نشاید

مگر هم علم او با او بر آید

زبانرا مرغ دستان سنج دل کرد

ترنم را بنام او بحل کرد

خرد را کاوش مغز سخن داد

وز آن سرچشمه سر برزد بمن داد

عنایت کرد گنج بندگی نام

وزو سرمایه آغاز و انجام

بهشتی با دو عالم سرو آزاد

بمزد هیچ یعنی بندگی داد

محبت را کلید گنج دل کرد

ملامت را بخون او بحل کرد

ز روی عشق چشم عافیت دوخت

خرابی را عمارتها در آموخت

گلی از شاخ فطرت بر نیارد

که حیرت نقشی از وی برندارد

منه انگشت رد بر نقش دیوار

که آنجا جلوه هم بوده در کار

قناعت کن بدین برهان و تن زن

فضولی را مده زنهار دامن

بیا عرفی لب آلوده در بند

بدستانی که می سنجی فروخند

نوای عندلیب نیست هیهات

مسنج این نغمه در باغ مناجات

زبانرا باز دار از تیغ رانی

بسست این ترکتازی بر معانی

وگر تلخی کند شور سیه مست

عنان بیخودی نگذارد از دست

زبان معذرت میبوس و میتاز

که بخشاید مگر داننده راز

سمند معنیت در زیر زین باد

دو عالم گوهرت در آستین باد

ایا بخت سخن از خواب برخیز

چو نخل طبع من شاداب برخیز

زند عرفی صلای خوش کلامی

چه خوانی بر سر خاک نظامی

زد اینک تخت گویائی بشیراز

سبک برخیز و خواب آلوده میتاز

بخواب آلودگی کن طی فرسنگ

که وقت از چشم مالیدن شود تنگ

مگو این بوسه گاه اهل معنیست

که این معنی صواب و رفت اولیست

کنون درگاه عرفی بوسه گاهست

ترا از گنجه تا شیراز راهست

بیا دلق وداع انداز در دوش

بکش قبر نظامی را در آغوش

طلب کن همت پاک از مغاکش

زیارت نامه بستان زخاکش

که نزد آن شهنشاه معانی

توان ره یافتن زین ارمغانی

چگویم کاورم در گنجه شیراز

ترا بنمایم آن گنجینه راز

بگویم فاش و برقع برگشایم

منم کین نغمه بر خود میسرایم

دو منظورم بود در خوش کلامی

که حاجت داشت بر هر یک نظامی

یکی هم آنکه ماند این نسخه در پیش

که نوشش بر مسیحا میزند نیش

یکی آنگوهر افروز گهر سنج

که یکسر شبچراغم جوید از گنج

سهیل از آسمان بیند نه اطلس

صفا از کعبه جوید بی مقرنس

گران لفظی که بر معنی کند زور

نسنجد گر سلیمان گفت و گرمور

هر آن معنی که لفط او سقیم است

نبخشاید اگر در یتیم است

گلی کز خار دامانش درید است

صبا گر داده از دستش پرید است

گهر جوید ولی از معدن خاص

خذف ریزد ولی از دست غواص

اگر سحبان خشن آرد ببازار

بدنیا سنجد وگردد خریدار

وگر عرفی بمستی نغمه سنجد

ز خجلت دادن بلبل نرنجد

نه خویشاوند فرهادم نه مزدور

که بی روغن چراغش را دهم نور

نه خسرو را زشیرین دایگانم

که بر وی تیزتر باشد زبانم

ز عرض حسن شیرین بی نیازم

رسد بر خسرو و فرهاد نازم

از اینها در گذر اسرار جوباش

بعشق آویز و رمز آموز او باش

بگویم داستان عشق فرهاد

که مستانرا سرودی میدهم یاد

نه زان دست این قلم را کرده ام تیز

که سنجم نامه شیرین و پرویز

اگر آن نامه رازش ناگشادست

تراز وی قیامت ایستادست

وگر زان و الهی بر قول دستان

که گردی هوشیار از رمز مستان

سراسر سر عشق است این ترانه

همه بلبل پرد زین آشیانه

کسی کو یافت کین بازیچه رنگست

زبان عشق با گوشش بجنگست

کس از این نکته گر دانش فزونست

نداند عشق می‌داند که چونست

شمارهٔ ۲۶ - بامداد شیرین

صباحی دلگشا چون خنده حور

که شادی مست بود اندوه مستور

تتق می بست ابر نو بهاران

چمن مشتاق شیرین بود و یاران

چمن برابر سودی سر و سیراب

چراغ برق گشتی شاخ عناب

زمین طناز و گردون خشمگین بود

که با آن زهره با این یاسمین بود

عروسی در عروسی در درو دشت

صبا مشاطگی میکرد و میگشت

بمهد ناز شیرین در شکر خواب

گلش را خوی ز شبنم کرده شاداب

گهی بیدار وگه در خواب بودی

گهی بستی نظر گاهی گشودی

صبا بوی گلش دادی ره آورد

شکر خواب صبوحش تلخ میکرد

نسیم باغ گفتی در دماغش

مقیمم تا برم در صحن باغش

گلی در گلشن آرم مست و چالاک

که هر گل صد گریبانرا زند چاک

ز بوی گل درآمد عطر در تاب

بیک عطسه تهی شد چشمش از خواب

بدل گفتا که هنگام صبوحست

نسیم باغ و می معجون روحست

هوای ابرو بیم آفتابست

همانا ترک آرایش صوابست

اگر بی سرمه ماند چشم غم نیست

تماشای خطش از سرمه کم نیست

عبیر امروز در جیبم نگنجد

وگر گنجد نسیم گل برنجد

فرامش کرده عمدا شستن روی

که در گلزار شوید بر لب جوی

ز جام شیشه سامان طرب کرد

نقاب افکند و گلگون را طلب کرد

دوانیدند گلگون پیش راهش

ندیدند آشنایی در نگاهش

نهان بودش چراغی زیر دامن

بدل کردند گلگونرا بتوسن

چنان چابک بران بنشست و بشتافت

که دستش را عنان در نیمره یافت

پرستاران خواب آلود و مخمور

پریشان زان گهی نزدیک وگه دور

چنین رفتند تا نزدیک باغی

هنوز آگه نه از بویش دماغی

نمودی از برون دیوار گلشن

برنگ جامه فانوس روشن

درون آمد چو شمعی در شبستان

دمی استاد بر درگاه بستان

رسوم حاجبی و دیده بانی

همی آراست رمزی و بیانی

بگفتا این حرمگاهست نی باغ

که آنجا بار طاووس است نی زاغ

اگر حور آمد این دروازه بستست

بکوبد در کلید او شکست است

گر آید باغبان گوئید میسوز

که در باغ آتش آفتاده است امروز

نسیم از در درآید نی ز دیوار

چو آید خلوتی باشد نه طرار

وگر بیرون شتابد باد غماز

بگیریدش که بوی ما دهد باز

وگر از بیستون پیغام آید

نشیند تا اجابت در گشاید

چو لعلش سیر گشت از درفشانی

روان شد همچو آب زندگانی

روش داد آنچنان سرو روان را

که از رشک زمین کشت آسمان را

دلش از بند نامحرم رها شد

نقابش غنچه و دستش صبا شد

نقاب از روی خود چون کرد مهجور

گذشت از تارک سرو چمن نور

چنان گلشن زحسنش بهره ور شد

که رنگ گل شگفت و تازه تر شد

ز شکر خنده آن لعل شادات

تبسم در دهان غنچه شد آب

بهر سو جلوه کرد آن چشم غماز

خیابان در خیابان عشوه وناز

شمال آمد باستقبال بویش

ولی در راه ماند از بیم خویش

هوا بروی عبیری کز چمن ریخت

نخستش از حریر یاسمن بیخت

بهر سو میچمید آن رشک طوبی

نهانی می شکست از موج چوبی

صبا تا دید او را در چمیدن

نیارستی بشاخ گل وزیدن

چو داده آنماه داد دلستانی

یکایک عاشقان بوستانی

سرودندی بمعشوقان آگاه

کنایت گونه از مهر آنماه

بسرو این نغمه بلبل داشت در کار

که بلبل را بگل زین پس چه آزار

صنم میرفت و گلهای بهاری

ز مرغان چمن در شرمساری

چو دیدی سروشاه از دیده میرست

چو خواندی فاخته فرهاد میمبت

تعالی الله چه خرم بوستانی

ازو فردوس را هردم نشانی

چنان پر میوه جیب شاخسارش

که گل ناکرده نو گردد بهارش

سراسر ناف آهو بید مشکش

ز می مستی فزاتر تاک خشکش

بنوعی سنبلش مغرور و فتان

که تمثیلش بزلف حور نتوان

درختان جسته شوخ از جامه خواب

همه خوی کرده و سرسبز و شاداب

چنار سالخورده سر و نوخیز

ز هم نشناختی بیننده تیز

ز روی سبزه سنبل رفته در تاب

ز بوی گل بنفشه جسته از خواب

هوا ساقی و خار و گل قدح نوش

چکاوک نغمه زن دیوار در نوش

بآب از سایه گل آتش سپرده

سمندر غوطه ها در آب خورده

صبا کز فیض نرگس شد سرابی

گزد هر دم لبش در نیم خوابی

بحسن سرو واله شد چنان گل

که صوت فاخته جوید زبلبل

سراسیمه تذرو از حسن شمشاد

ز سرو افتاده در دامان صیاد

چمن در دست گویی جام جم داشت

که هر نقشی که بود از بیش و کم داشت

ز خود رو سرو تا پرورده نسرین

همه تمثال خسرو بود و شیرین

تو گویی باغبانی در رحم داشت

که شکل نطفه ها زینگونه بنگاشت

صنم دلشاد از این عیش نهانی

که از بازیچه های آسمانی

فضولی از کنیزان غلط ساز

گشاد آن درکه محکم برکند باز

بناگه فیلسوفی نامه در دست

ز طراران شاه از در درون جست

سمومی از در گلشن درون تاخت

که ناگه یکچمن گل رنگ درباخت

نفسها سرد و بر لبها سرانگشت

جبینها زرد و بر دیوارها پشت

کنیزان سیه بخت اندرین کار

همه حیرت زده چون نقش دیوار

نه بتوان آشنائی را عنان تافت

نشاید کوچه بیگانگی یافت

متاع مصلحت صد رنگ چیدند

گهی بفروختند وگه خریدند

یکی گفت این جماعت رمز دانند

بمنع آشنا بیگانه رانند

یکی گفت این تمنا دلنشین است

ولی فرمانبرانرا ره نه اینست

یکی گفتا ز حسن این شیوه آید

که نازی روکش رغبت نماید

یکی گفتا که حسنست این و سر مست

اگر خواهد وگرنه رنجشی هست

یکی گفت از مروت ریش بودن

گواراتر که راحت کیش بودن

زخشم و ناز تا دشنام و شمشیر

پذیرفتم زدم سر پنجه با شیر

زد این دستان و دردم شد خرامان

بدستی جان بدستی طرف دامان

گزیدی لب گهی از خود نهفته

شکستی رنگ و رویش رفته رفته

بدید از دور شمشاد گل اندام

که میآید کنیزی نا بهنگام

لبش زین گفتگو در پوست خندید

چو پیش آمد بحکم غمزه پرسید

کنیزی شیر دل آواز برداشت

که ای صبح قیامت از رخت چاشت

حریمت قبله گاه کج کلاهان

نسیمت باج خواه مغز شاهان

همین دم گرم رویی آمد از راه

بدستش نامه سربسته شاه

اگر فرمان دهد شاه سبکدل

بیارد نامه شاه تنگ دل

چو بشنید این سخن طاووس طناز

گرفت از مو بمویش فتنه پرواز

چنان رنگش برآشفت وزجا شد

که یک یک تار زلف از هم جدا شد

ضمیرش در صد اندیشه می سفت

بتمکین سر همی جنباند و میگفت

بشاه این شوخ چشمانرا سری هست

وگر با شاه نی با دیگری هست

وگر نه هر که را دل باشد و هوش

نگردد آن سفارشها فراموش

عتابش گفت میباید ادب کرد

مگر سهو است کین سهو عجب کرد

پذیرفت این سخن از جای برخاست

گلستانرا بحسن جلوه آراست

چو از رفتار طاووسانه خویش

دماغش ترشد از جانانه خویش

گذر بر عفونا آمیزش افتاد

کنهکار از پی قاصد فرستاد

بسروی تکیه زد بر طرف جویی

که از صهبا کند خالی سبویی

در افتاد از جمالش عکس در آب

تو گفتی بیستونرا دید در خواب

هوای بیستونش در سر افتاد

بتکلیف آمدش امید فرهاد

یکی ساغر زساقی خواست لبریز

که عزم راه طبعش را کند تیز

بشاهی کش وفا تعویذ بازوست

بدرویشی که شاهش همترازوست

بنوشی طعنه زن یعنی لب شاه

بجوش حسن من یعنی بت ماه

بنازی کز عتاب شاه کم نیست

بحکمی کش علامت در عدم نیست

بیاقوتی که جان داروی شاهست

بهاروتی گر نرگس دانش چاهست

بنا موسی که بر شیرین وبالست

بطاووسی که پایش رشک بالست

بشمعی کش سخن با آفتابست

بفانوسی که یک نامش نقابست

بتشویشی که با من هم سرشتست

باندوهی که از من در بهشتست

بگیسوئی که دانی چند تاراست

بمژگانی که بینی در چه کار است

بحسن من که شهر آشنائیست

بعشق من که صیدش روستائیست

بآب دیده فرهاد مهجور

بدین روئی ز چشم کوهکن دور

به پیوندی که با جان در میانست

بسوگندی که با دل در زبانست

به بهتانی که سنگ راه صلحست

بآغوشی که عشرتگاه صلحست

که تا مالیده فرهاد آستین را

ندیده پشت گلگون روی زین را

نه گلگون از شرف بر خویش بالید

نه گوش بیکسی فرهاد مالید

اگر باشد هم این نسبت نبودی

کجا بر من در تهمت گشودی

همایی چون تو باید بال گستر

که در ظلش بر آرد چون منی سر

بسی بسیار با هم مهر بانند

که آمیزش بهم لایق ندانند

نباشند از رهم خوشدل ببوئی

نماند دوستی را آبروئی

زناموسم ز کف چندین مثالست

که فرهادت بدین نسبت حلالست

چنان تهمت کزان حنظل شود قند

کجا باور کند شاه خردمند

چو رسم شه بود جوری که دیدم

کشیدن عیب کس نبود کشیدم

چو طی شد نامه رو از گفتگو تافت

به پیش نامه بر افکند و رو تافت

بعهدی کان غلط راند آن دعا باز

کجا بودم که باشه گویم این راز

که در سوگند داد صدق دادست

نه بر گلگون بتوسن زین نهاد است

غلط گویم کجا لب می‌گشودم

به کجبازیش صدره می‌نمودم

شمارهٔ ۲۷ - توحید

بنام آنکه بار دل گران کرد

دعا را محرم راز نهان کرد

دعائی کافکند در سینه ها فرش

بیک جنبش پرداز سینه تا عرش

هر آن مطلب که در عالم نگنجید

بیک لفظ دعا گنجاند و بخشید

لب ما را دعای شه در آموخت

بجیب هر دعا صد مدعا دوخت

چو باز آمد زتوحید خداوند

دعا را با تعرض داد پیوند

که گوش شاه با پیغام ما باد

لبش آماده الزام ما باد

صلاح کار بادش نازشاهی

مبادش خار خار عذر خواهی

مبادا نادم از اندیشه خام

جوابی زود هادش وقت الزام

دبستانش تهی باد از بد اندیش

میاموزاد بدعهد جز از پیش

دو روزه درویش دایم مبادا

نگاهش پیش از این صایم مبادا

مگیرد آتش نازش بهر خام

مبادا صیدا ورا رخنه در دام

لبش خامش مبادا از جوابم

دل شوقش نگیرد از نقابم

شبش محتاج شمع کس مبادا

شراب طاقتش نارس مبادا

گل آزار کم چیناد از عشق

همه آسودگی بنیاد از عشق

دلش خوش باد تا بیما نشیند

شکرزا باد تا تلخی نه بیند

ندیم بزم گاهش رزم گوباد

رموزش جملگی بد عهد او باد

شبستانش مبادا بیچراغم

مبادا گم خیالش از دماغم

نبیناد آفت دندان لب او

مبادا کامران هم مطلب او

اگر با درد ما خوش نیست باری

دلش خالی مباد از درد یاری

زشیرین گر بصد جان وا خرد دل

کم از شیرین مبادا نکش برد دل

بداندیشیش اسیر نیش ما باد

نکو خواهش صلاح اندیش ما باد

دعای ما که شهد زهر ناکست

قبولش بادا گرچه قهر ناکست

صلاح خویش در تلخی مبیناد

ز شیرین تلخ گویی بگذر ای باد

که راز ما بمکتوب آشنا نیست

بدو پیغام ما غیر از دعا نیست

چون این مکتوب سر درگم بر آراست

به پیش نامه بر افکند و برخاست

شمارهٔ ۲۸ - حکایت

یکی کفر آزمائی دانش آهنگ

صنم بر میتراشید از یکی سنگ

یکی گفتش کزین هیکل تراشی

عجب دارم اگر نادم نباشی

کدامست این متاع رایگانی

که بروی نقد فرصت میفشانی

بگفتا آنکه محتاجم بجودش

صفای جبهه میبخشد سجودش

چراغ سومناتست آتش طور

بود زان هر جهت را نور در نور

بگفت این گفتگوی زیرکانست

نشانهای خداوند جهان است

زهی نادان و ابله کان تو باشی

خداوند جهان بر میتراشی

بگفتامی ندانی حنظل از قند

تسلی میتراشم نی خداوند

عجب دردیست بی آرام بودن

بدو باید دوائی آزمودن

دوای درد بی آرامیست این

انیس خلوت ناکامیست این

چو نتوانم بدست آورد آبیس

نمایم تشنه را گه که سرابی

بلی فرهاد هم زین شیوه لافد

که کوهی دارد و هی میشکافد

حقیقت را چو هست این جنس در کار

به کاوش خود چرا نبود خریدار

شمارهٔ ۲۹ - نقش فرهاد

گرامی چهره پرداز معانی

چنین زد آستین بر نقش مانی

که چون فرزانه فرهاد غم اندیش

بلوح سنگ زد نقش دل خویش

جهان عار از نگارستان چین کرد

فلک صد نوبت آهنگ زمین کرد

چنان طوفانی افتاد اندرین فرش

که میزد موج شهرت سینه بر عرش

که باور داشت با آن حسن تمکین

که بر تابد عنان شور شیرین

بشه گفتند نزدیکان درگاه

که تاج عرش بادا سایه شاه

مراد هر دوکونت ره نشین باد

هلاک دشمنت در آستین باد

شنید ستیم رازی از زبان‌ها

که واگویش به شه دارد زیان‌ها

چنین گویند کاندر سنگ خارا

چنان بنکاشت فرهاد آن دلارا

که بر وی تهمت آید هجر شیرین

ندارد غم گرش ناید بتحسین

چنان بنکاشتش بروجه دلخواه

که از آئینه مستغی شد آنماه

چو بشنید این سخن گشت از جهان سیر

زبانش برق شد گفتار شمشیر

بگفت آن کز دماغ جهل زاید

بدین بیهودگی ار ژاژ خاید

شوند از می چو سر خوش جرعه نوشان

کنند اوصاف می بامی فروشان

نه میخوار از شراب افکن خراب است

شراب از اوست مستی از شراب است

نکو بنکاشتش کین صنعت اوست

اگر تمثال شیرینست نیکوست

گر آن صورت که او سازد به تیشه

به بیند مرغکی تقلید پیشه

بهر نوعش که بنگارد بمنقار

شود مانی بصد جانش خریدار

نه زان خوشتر قلم نقشی برآرد

نه زشت آرد هر آن نقشی نگارد

حسودان چهره گر صدره گشاید

گر آید زشتتر نیکوتر آید

خیال او گهی کز من رمیدست

غیوری همچو من قربش ندیدست

اگر فرهاد اگر مانی نگارد

مثال اوست حسن خویش دارد

ولی باید کشیدن مغزش از پوست

کسی کز پرده بیرون آورد دوست

زعشق ار بهره ور بودی و عبرت

نبستی نقش او بر لوح شهرت

وگربستی بحکم شهرت خویش

فرو بستی نقابی هم فراپیش

چو بر کس بخت بد فیروز گردد

هنرمندیش دست آموز گردد

زعشق ارطینت او داشتی ننگ

بدل بستی مثال او نه برسنگ

چه میگویم مثال او کدامست

برآن بازیچه این تهمت حرام ست

چنان شیرافکنی هم شوخ وهم شنگ

مثالش کی بماند خشک بر سنگ

درآنجا نقش او ماند ز رفتار

کجا خورشید گردد نقش دیوار

مثالی کز شبیه او کشیدی

پر و بالش ز شوخی بر دمیدی

کسی کو را مثال او کند نام

بود از قرب او مهجور و ناکام

کسی را کز زبان این نغمه خیزد

اگر من خون بریزم عشق ریزد

عرفی

غزلیات

قصیده‌ها

رباعیها

قطعات

مثنویات

ترکیب بند : نوای مدح که سنجی دلا مبارک باد

ترجیع بند : ای حسن تو برتر از چه و چون

ترکیب بند

نوای مدح که سنجی دلا مبارک باد

ترانه نفس نغمه زا مبارک باد

همیشه نغمه سرا عرش بود و اینک تو

بلند نغمه تری ، این نوا مبارک باد

رساندی از نفس گرم دود برملکوت

بدیده ملک این توتیا مبارک باد

زفضل ناطقه ، گنج معانی افشانی

باهل بزم خرد این صلا مبارک باد

زمخزن خردت ریزش جواهر مدح

بجیب و دامن ارض و سما مبارک باد

کنار دولتت از نعمت مدام پر است

ثمر فشانی نخل رسا مبارک باد

بیمن آنکه ثنا را سنا بیفزاید

نثار مدح و قبول ثنا مبارک باد

رضای بوسه گرفتی ز روی شاهد مدح

گشایش گره مدعا مبارک باد

عبیر نکهت مدحش بجیبب افشاندند

مس وجود ترا ، کیمیا مبارک باد

بچشم اعمی از این « کحل مژده» ریز و بگوی

که نصب بینش و عزل عما مبارک باد

زبهر دایه جودش ، فزوده صدناز

بهانه گیری طفل هوا مبارک باد

مبارک است بما ، ریزش سحاب سخا

گهر فشانی جودش بما مبارک باد

به بخت داور دانا زدیم جامی چند

به این روش که زدی گام ، باز گامی چند

نسیم مدح تو از نخل دل گل افشان است

که عالم از گل اندیشه ام گلستان است

زمانه مبحث جود تو ، در میان آورد

که دعویش زسر صدق و عین برهان است

رخ که ؟ ناصیه بنمود از دریچه حکم

که باز بر در و دیوار چشم فرمان است

که حرز حکم نویسد که هیکل طوعش

طراز گردن گردنکشان دوران است

طواف کعبه جاه که میکند ایام

که خصم جاه تو را مرگ عید قربان است

زهمت که لبم راز دار مطلب شد

که تشنگی طلب کام آب حیوان است

که زایر است که در کعبه شریعت جاه

ردای نسبت او زیب دوش ایمان است

زحد گذشت کنایت ، صریح تر عرفی

درکنایه برآور که عقل حیران است

بگوی نام جهاندار و بگذر از ایهام

که عقل خود نبرد پی که سخت نادان است

بگوی ، لیک دهان را بشهد ناب بشوی

بگوی ، لیک نخستش بهمت آب بشوی

اگر نهیب دهد چرخ واژگون گردد

وگر عتاب کند آفتاب خون گردد

فلک بزمزمه با او که ماه چون شکند

قضا بمشوره باوی که چرخ چون گردد

گر از سفینه حکمش چنین برآید فال

که فتنه را اثر تقویت فزون گردد

غبار حادثه ریزد بروی هم چندان

که در بساط جهان ذره ، بیستون گردد

وگر بفال برآید که از شراب نشاط

جبین به تربیت دهرلاله گون گردد

دهان غصه بگیرد که نبض مرده شود

گلوی غم بفشارد که لخت خون گردد

بگرد کوچه نطقش ببوی باده فیض

لب مسیح بدرویزه فسون گردد

اگر ترقی جاهش بمهر مایه دهد

چومه تمام شود، نشکند ، فزون گردد

زهی شرف که فلک گر کند طواف درت

نحوست ذنب از یمن او شگون گردد

زآسمان تو چند آسمان بریده شود

براست بوسه زعرش آورد، دریده شود

زهی شکوه که بروی ، شکوه مفتون است

زجام نسبت تو ، روی جاه گلگون است

قضا زملک وسیعت همین قدر داند

که لامکان زولایات ربع مسکون است

برون زحیله تو یک دیار نیست ، مگر

دیار عمر عدویت که وقف طاعون است

بملک خود چوکنی سیر هر قدم ، صدجا

بنه بفاتحه شمعی که یأس مدفون است

قضا بحاکم رایت ، نوشت مصلحتی

فلک ندیده که مرسول او چه مضمون است

درید نام زخشم و بروی قاصد زد

که مصلحت بکه بنویسد؟ این نه گردون است

چگونه مصلحت آرند ، در مقام کسی

که امر و نهیش مصداق حکم بیچون است

عبور جاه تو برعالم از جهان قدم

گذار محمل لیلی ، بسوی مجنون است

هران لطیفه معنی که در مشیمه غیب

نه بهر مدح تو پرورده اند ، مطعون است

زشوق وصلت مدحت زبامداد قدم

قدم ، قدم جگر لفظ و معنیم خون است

حسود جاه تو دارد هزار گنج مراد

ولی کلید حصولش ، بجیت قارون است

بخوابگاه عدم دشمن تو تاصف حشر

سرش بدامن اندیشه شبیخون است

قضا ز شعله قهر تو لمعه ای برداشت

زمانه را بچمن آتش قیامت کاشت

چو لعب خشم تو منصوبه الم چیند

بساط کون و مکان بر در عدم چیند

زرعشه باطن خصمت چو جعد حور و شان

شکن بروی شکن ، خم بروی خم چیند

بگاه موج عطایت فلک خوی خجلت

بآستین سحاب از جبین یم چیند

کف عطای تو در رایگان فروشی کام

متاع هر دو جهان را بیک سلم چیند

درثنای تو در نظم و نثر از آن بیش است

که خامه ام پی هم نقش فتح و ضم چیند

هر آن ثمر که هوس آرزو کند ، تقدیر

بخلد وصف تو از طوبی قلم چیند

بدون وسعت جاهت بعرصه امید

چگونه جود تو منصوبه کرم چیند

زکوه مایه جود ترا شماری نیست

که دست حصر ببازار بیش وکم چیند

چو نعره تو شغب را بهمزند ، سامع

ز« نغمه زار مرصع » گل عجم چیند

لب مصیبت اگر حرز رحمتت خواند

هزار بوسه شهری ز روی غم چیند

اگر تو سر بوثاقی در آوری خورشید

هزار شهپر قوس و قزح بهم چیند

ستایش تو ، تذرو همیشه پروازی است

که دانه از نفس طایر حرم چیند

سمند وهم شد از اوج عرش گرد انگیز

مگر رکاب ثنای تو زد بر او مهمیز

چو توسن تو عرق از جیبن فرو ریزد

صبا بطرف چمن ، یاسمین فرو ریزد

چو تازیانه بجنبد ، هزار نهر شتاب

ز چشمه قدم اولین فرو ریزد

اگر بطی زمانش زجا برانگیزی

بجای گام شهور و سنین فرو ریزد

برون جهد زحصار خمول اگر گردش

صبا بزاهد خلوت نشین فرو ریزد

زبسکه در دم جستن سبک شود بیم است

که از گرانی داغش ، سرین فرو ریزد

چو فیض ریزش گامش ببخل عرضه کنند

مطامع طلب از آستین فرو ریزد

گرش حیات ابد همعنان شود ، هردم

زجیب لب نفس واپسین فرو ریزد

چو سردهند عنانش نگاه راکب وی

هزار حلقه شود ، بر جیبن فرو ریزد

دلت چو مهره معنی بطاس وهم زند

ز فرط هوش بسمعش طنین فرو ریزد

بتوسن تو سوارم ، رواست این تک و تاز

که من بر اوج ثنای تو میکنم پرواز

چو حرف مدح تو کلکم بلوح انشی زد

دوید بر در جان لفظ و بانگ معنی زد

رسید مژده بروح از هوای خدمت تو

که خیمه درچمن صورت هیولی زد

زمکتب تو ضمیر که کسب دانش کرد

که تخته برسر ادراک عقل اولی زد

که ریزه چینی خوان ترا برضوان داد

که طعن تلخی و خامی بمن و سلوی زد

چو طبل جود بنامت زدند ، گردون گفت

زمانه کوس دنائت بنام یحیی زد

زپیشگاه تو دستی دراز کرد ، شکوه

که چاک غم بگریبان طاق کسری زد

برون زمدح تو هرنسخه ای که یافت خرد

نقاب لفظ درید و بروی معنی زد

نه از بلندی طبعم که از جلالت تو

سهیل شعرم ، سیلی بروی شعری زد

مفرح سخنم نشاه ای بدوران داد

که خنده ها بسرود جریر واعشی زد

دگر بوصف تو اندیشه را جواب کنم

زرشک مدح تو تا کی سپهر آب کنم

ز جوش ناطقه درحالتیکه خاموشم

سخن زسینه پرد ، بردریچه گوشم

زآب کوثر و باد بهشت بی خبرم

دمی که از نفس گرم خویش درجوشم

زبوی باده طبعم وداع هوش کنند

بتان شهر ، کزایشان خراب و مدهوشم

زبانه میزندم نور معنی از برو دوش

دمی که شاهد شعر آورد در آغوشم

منم یکی چمن تازه در بهشت بیان

که از هجوم معانی مدام گلپوشم

ستایشی نشناسم ، کز آن ستوده شوم

جزاینکه با خرد خویش ، دوش بردوشم

چنان زهر سرمویم سخن فرو ریزد

که آفرین نبرد راه بر درگوشم

نبود جوهر کل در میان که فطرت من

زقعر دیک قدم بانگ زد که سرجوشم

بچشم نسبت اگر بنگرند جوهر کل

حریف امشب و من مست باده دوشم

بدشمنت چو بخندم ، صراحی زهرم

بمدحتت چو زنم جوش ،چشمه نوشم

شکایت ازستم دهر شرط همت نیست

بسان شمع بسوزم تمام و نخروشم

من از فراز و نشیب زمانه کی لغزم

غزال بادیه همتم ، نه خرگوشم

بجز ثنای تو،کارایش ضمیر من است

زهر چه نقش پذیرد ، شده فراموشم

فسانه بافی ولاف و نایه وگله چند

ثنای شاه جهاندار گوی ، حوصله چند

بالتفات تو ،دایم سپهر مقرون باد

عروس حکم تو لیلی زمانه مجنون باد

زخط حکم تو گرپا برون نهد گردون

گسسته دایره مانند حلقه ،نون باد

جهان عزم تو را کوه جودی و الوند

چو ذره های هوا ،ابر اوج هامون باد

ز بسکه گنج هوس دشمنت بخاک برد

بروز حشر تسلی فروش قارون باد

دمی که شاهد رمحت بدلبری خیزد

بجعد پرخم او خیل فتنه مفتون باد

بدوش جاه تو ، هرجامه ای که از تنگی

هزار جا بشکافد ،لباس گردون باد

نجوم سبعه که در بحر همتت صدفند

چو بر در تو فشانند در مکنون باد

دعا بکام عطایت کنم ، ازاوطمعم...

اگر چه نیست فزونیش باز افزون باد

بحسن شاهد عدلت دعا نیارم کرد

تو خود بگوی کزین دلفریب تر چون باد

هرآن عبارت نثری که نظم راشاید

بسلک مدح تو خود ،نظم گیر و موزون باد

بدون فاصله «عرفی» بهر درافشانی

رخش زباده تحسین شاه گلگون باد

لبم گذاشت دعا، گرچه این نه آیین است

گناه لب نبود، جرم جوش آمین است

ترجیع بند

ای حسن تو برتر از چه و چون

سبحان الله ز حسن بیچون

لعل تو فریب اهل ادراک

قد تو بلای طبع موزون

شمشاد قدان فتنه انگیز

برفتنه قامت تو مفتون

سرو از قد تو فتاده برخاک

گل از رخ تو نشسته درخون

آشفته تو هزار فرهاد

دیوانه تو هزار مجنون

آواره عشق توست خورشید

سرگشته مهر توست گردون

شد غرق بخون دیده لاله

ز آن چشم سیاه و لعل میگون

زلف تو شب دراز یلدا

رخسار تو مهر روز افزون

از زلف تو ، کار ما پریشان

وز خال تو حال ما دگرگون

جانم بلب آمد و نیامد

از دل هوس لب تو بیرون

بر بوی وصالت ای جفا جو

عمری بهوس دویدم اکنون

چون دست نمیدهد وصالت

دست من و دامن خیالت

جان بسته لعل نوشخندت

دل شیفته قد بلندت

بر عارض آتشین تو خال

هست از پی چشم بد سپندت

چشم تو و ابروی کشیده

آهوی فتاده در کمندت

تا زلف تو گشت بند دلها

آزاد نشد دلی ز بندت

شطرنج هوس مباز ای دل

با چشم بتان که می برندت

چون گوی بکوی تو بسی بسر

افتاده و نیوفتد پسندت

تا داده سمند ناز جولان

جان داده هزار مستمندت

آهسته بران که رفت برباد

بسیار سر از سم سمندت

در راه طلب فتادم از پا

چندت طلبم ، بناله ، چندت

چون دست نمیدهد وصالت

دست من و دامن خیالت

با روی نکوی تو پری را

دعوی نرسد برابری را

زیباست پری ولی ندارد

این عشوه و ناز و دلبری را

چشم تو بیک نگاه جادو

آموخته سحر سامری را

لعل لب تو به نیم بوسه

جان داده بتان آزری را

زلف تو زکف نمیگذارد

سر رشته کفر و کافری را

سودای رخت زاوج گردون

آورده فرود مشتری را

دادند بسرو قامت تو

خوبان زمانه سروری را

چون دست نمیدهد وصالت

دست من و دامن خیالت

باز آن بت تند خوی طناز

کرد از سر ناز فتنه آغاز

سرتا بقدم تمام ناز است

وز ناز بکس نمیکند ناز

چو کان دو زلف او ببازی

دل میبرد و نمیدهد باز

گفتم که نهان کنم غم دل

کز پرده برون نیفتد این راز

در چنگ غمم چنانکه افتد

گنجشک بزیر چنگل باز

مینالم و ناله گریه انگیز

میگریم و آب دیده غماز

چندانکه بسینه میزنم چنگ

چنگ طربم نمیشود ساز

آمد سحری خیال وصلت

بنواخت مرا و گشت دمساز

برجستم و دامنش گرفتم

وز دست ندامتش دگر ، باز

چون دست نمیدهد وصالت

دست من و دامن خیالت

خوش باش که عشق عافیت سوز

بر لشکر عقل گشت پیروز

در معرض عشق بی محابا

عاجز شده ، عقل حیلت اندوز

خورشید رخ تو و دل من

پروانه و شمع عالم افروز

زلف و تو گونه های گلگون

یک شام و ز پی در صبح نوروز

تا دل نرود ز جا بدوزش

برسینه من به تیر دلدوز

بی پرتو شمع رویت ای ماه

شمعم : همه گریه و همه سوز

بسیار جفا مکن که بسیار

حسن تو مراست عشق آموز

درهجر تو رفت عمرم از دست

وصل تو نداده دست یک روز

چون دست نمیدهد وصالت

دست من و دامن خیالت

جز وصل تو ملتمس ندارم

غیر از تو زتو هوس ندارم

شبگرد بکوی تو ، چو بادم

اندیشه ز خار و خس ندارم

بیمم ز رقیب و پاسبان نیست

پروای سک و عس ندارم

از هر طرفم غم تو بگرفت

دیگر ره پیش و پس ندارم

یک چند اگرچه طاقتم بود

در عشق تو ، زین سپس ندارم

من بلبل باغ وصلم ای گل

زین بیش سر فقس ندارم

از درد فراقت ای پریروی

مینالم و همنفس ندارم

جز ناله که از منت دهد یاد

افسوس که هیچکس ندارم

بر نه فلکم اگر رسد دست

بر وصل تو دسترس ندارم

چون دست نمیدهد وصالت

دست من و دامن خیالت

کارم ز غمت بجان رسیده

این کارد باستخوان رسیده

چندانکه توان خیال کردن

غم بر دل ناتوان رسیده

از حسرت آن میان چوی موی

سیل مژه تا میان رسیده

پرورده آب دیده ماست

سرو تو که این زمان رسیده

بر لب زهوس هزارها جان

ز اندیشه آن دهان رسیده

در عشق تو این همه بلاها

ما را همه از زبان رسیده

تیغش بسرم رسیده ای جان

برخیز ، که میهمان رسیده

دامان وصال اگر نیفتاد

در دست من زیان رسیده

هرگز نرود خیالت از دل

این ناله برآسمان رسیده

چون دست نمیدهد وصالت

دست من و دامن خیالت

ای مایه جان فگارم از تو

آخر نظری که زارم از تو

بگشای گره ز زلف مشکین

افتاد گره بکارم از تو

بردار کنی اگر دل من

بردار که برندارم از تو

زینگونه که میکشم دم سرد

چون دی نشود بهارم از تو

در بحر غمم ز آب دیده است

پرگوهر و در کنارم از تو

رفتی تو گل از کنار و مانده

در سینه هزار خارم از تو

اکنون بچمن چوابر نیسان

با دیده اشکبارم از تو

هر چند که سخت دورم افکند

چشم بد روزگارم از تو

باور نکنی که بی خیالت

یک لحظه بود قرارم از تو

چون دست نمیدهد وصالت

دست من و دامن خیالت

دل بردی و در کمین دینی

با عاشق خود چرا چنینی

پر خون دل و دیده از تو تا کی

تا چند تو خصم آن و اینی

دل بردی و عقل و دین ربودی

وین طرفه که باز در کمینی

سروی است که جلوه میکند خوش

یا قد تو در حریر چینی

برگرد تو حلقه بسته خوبان

چون خاتم حسن را نگینی

حسن تو ز مهر و ماه بگذشت

خورشید سپهر هفتمینی

چندان که بتو وفا نمودم

از تو رسدم جفا و کینی

ای آن که ز کبر و ناز هرگز

سوی من مبتلا نبینی

وصل تو کجا شود میسر

با همچو منی کجا نشینی

چون دست نمی دهد وصالت

دست من و دامن خیالت

ماهی که فلک چو او ندیده

از من بچه جرم ، سرکشیده

زد آبله پای طفل اشکم

از بسکه سراغ او دویده

در سینه دگر نگیرد آرام

آن دل که بزلفش آرمیده

برقصر فلک فرو نیاید

مرغی که زبام او پریده

خیاط ازل لباس خوبی

برقامت دلکشش بریده

بر روز سیاه من نظر کن

ای چشم و چراغ نور دیده

گفتم که بدامنت زنم دست

کز شوق تو جیب جان دریده

دامن زکفم کشیده ، رفتی

ای آهوی وحشی رمیده

من دست ز دامنت ندارم

گرچه ز غمت، قدم خمیده

چون دست نمیدهد وصالت

دست من و دامن خیالت

تا کی ز غم تو زار گردم

دیوانه و بیقرار گردم

با یاد تو خون دیده بارم

از هجر تو دلفگار گردم

سیلاب غمم گذشت از سر

باز آی که بر کنار گردم

خواهم چو غبار ، گاه جولان

گرد سر آن سوار گردم

کار من بیقرار عشق است

دیگر ز پی چکار ؟ گردم

اینسان که شدم فسانه در عشق

افسانه روزگار گردم

در کوی تو عزتم همین بس

کز دولت عشق ، خوار گردم

دانم ، نرسم بگرد وصلت

از هجر تو گر غبار گردم

دنبال تو همچو باد ، تا کی

سرگشته و خاکسار گردم

چون دست نمیدهد وصالت

دست من و دامن خیالت

سرو از سرناز جلوه گر کن

برما بغلط یکی گذر کن

ای خرمن گل که میخرامی

بر سوخته خرمنی نظر کن

غافل مگذر که سوخت جانم

از آتش آه من حذر کن

پروانه نیم سوزم ای شمع

با سوخته ای شبی بسر کن

امشب زدرم درآی چون صبح

شام سیه مرا سحر کن

چون دست نمیدهد وصالت

دست من و دامن خیالت

سویت که پیام ما رساند

این قصه مگر صبا رساند

خود کیست که درد ناتوانی

بگرفته و بر دوا رساند

کونکهت زلف او که بویی

سوی من مبتلا رساند

کو بخت که بر سر من او را

روزی زره وفا رساند

کو آنکه بعرض حضرت شاه

پیغام من گدا رساند

کو آنکه حدیث دلفریبم

در مجلس پادشا رساند

آنگاه بخواند از زبانم

این بیت و زمن دعا رساند

چون دست نمیدهد وصالت

دست من و دامن خیالت