معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ اوحدالدین کرمانی

وحدالدین حامد بن ابی الفخر معروف به اوحد کرمانی (زادهٔ ۵۶۱ هجری قمری در بردسیر (جواشیر) کرمان – درگذشتهٔ ۳ شعبان ۶۳۵ هجری قمری در بغداد) از صوفیان و رباعی‌گویان مشهور ایران در سده‌های ششم و هفتم هجری است. او در جوانی به بغداد رفت و در آنجا تحصیل کرد و سپس به حلقه مریدان شیخ شمس‌الدین سجاسی (زنده در ۶۰۶ ق) پیوست و از او خرقه گرفت. سجاسی مراد و استاد شمس تبریزی نیز بود. اوحد از بغداد به ترکیه رفت و در آنجا مریدان بسیار یافت. وی سفرهای بی‌شمار کرد و با عرفای زیادی صحبت داشت. در سال ۶۳۲ ق به بغداد بازگشت و در آن هنگام شیخ شهاب‌الدین سهروردی که شیخ الشیوخ بغداد بود، درگذشت و اوحدالدین بر جنازه او نماز گزارد. خلیفه عباسی المستنصر او را به مقام شیخ الشیوخی گماشت و به رباط مرزبانیه روانه ساخت. اوحدالدین کرمانی روز دوشنبه سوم شعبان ۶۳۵ ق درگذشت و او را در محله شونیزیه بغداد به خاک سپردند. اوحدالدین کرمانی یکی از شاعران رباعی گوی ایرانی است که تعدادی از رباعیات او، در زمره زیباترین رباعیات فارسی جای دارد. این رباعیات را مریدان شیخ می‌نوشته‌اند و در حال حاضر، چند مجموعه مستقل از رباعیات او که توسط مریدان شیخ فراهم آمده موجود است. سنت شفاهی در نقل اشعار صوفیان، باعث شده که تعدادی از این رباعیات، با رباعیات دیگر شاعران از جمله خیام، مولوی، باباافضل کاشی، عطار و دیگران در هم بیامیزد و اصطلاحاً جزو رباعیات سرگردان قرار گیرد. رباعیات اوحدالدین کرمانی در ایران و ترکیه چندین بار به چاپ رسیده و یکی از استادان دانشگاه استانبول بنام محمّد کانار آن‌ها را به زبان ترکی نیز ترجمه کرده‌است. آثار وی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانه‌ای حوزه علمیه اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.

الباب الاول: فی التوحید و التقدیس و الذکر و نعت النبوة

شمارهٔ ۱ : در دیدهٔ هرک توتیای تو بود

شمارهٔ ۲ : کی عقل به سر حدّ جمال تو رسد

شمارهٔ ۳ : انصاف زاختلاف ایام فرق

شمارهٔ ۴ : هر چند که روشنی فزاید خورشید

شمارهٔ ۵ : این سودا را نمی توان کرد نهان

شمارهٔ ۶ : دل گفت که ای جان من آن زهره کراست

شمارهٔ ۷ : در دایرهٔ وجود موجود تویی

شمارهٔ ۸ : یاری که منزّه آمد از شبه و بدل

شمارهٔ ۹ : مشغول هوا تو را کجا بشناسد

شمارهٔ ۱۰ : آن را که دلش خانهٔ توحید بود

شمارهٔ ۱۱ : پیدا و نهان و شادی و غم همه اوست

شمارهٔ ۱۲ : تا با خلقی تو بی گمان بی دینی

شمارهٔ ۱۳ : مؤمن که به صدق ازو نرنجد چیزی

شمارهٔ ۱۴ : آتش نزند در دل ما الّا او

شمارهٔ ۱۵ : هر دل که به میدان هوای تو بتاخت

شمارهٔ ۱۶ : آنجا که سراپردهٔ اجلال جلال

شمارهٔ ۱۷ : خود را چو نمود او نه خیال است و نه طیف

شمارهٔ ۱۸ : عقل ارچه همه علومها می داند

شمارهٔ ۱۹ : در نفی تو خلق را امان نتوان داد

شمارهٔ ۲۰ : ای دوست تو را زان به عیان نتوان دید

شمارهٔ ۲۱ : گفتم که زرخ پردهٔ عزّت بردار

شمارهٔ ۲۲ : من گرچه سزای راه درگاه نیم

شمارهٔ ۲۳ : خواهی که ببینی دل کارآگه را

شمارهٔ ۲۴ : خواهی که به منزل برسانی ره را

شمارهٔ ۲۵ : در ذات مقدّست کسی را ره نیست

شمارهٔ ۲۶ : زنهار تو ای دل زخدا آگه باش

شمارهٔ ۲۷ : لا همچو نهنگ در کمین است ببین

شمارهٔ ۲۸ : مسکین دل من به وصل والا نرسید

شمارهٔ ۲۹ : چون شخص به نورِ ذکر بینا گردد

شمارهٔ ۳۰ : تا بتوانی مدام می باش به ذکر

شمارهٔ ۳۱ : از ذکر شود خانهٔ فکرت معمور

شمارهٔ ۳۲ : خود را تو قباپوش کن و ذاکر باش

شمارهٔ ۳۳ : دل آن نفس از معرفت آکنده شود

شمارهٔ ۳۴ : مجنون پریشان توَم دستم گیر

شمارهٔ ۳۵ : در کتم عدم چو برگزیدی ما را

شمارهٔ ۳۶ : یا رب بپذیر از کرم آوردهٔ ما

شمارهٔ ۳۷ : دردی است در این دلم که درمانش نیست

شمارهٔ ۳۸ : پای آبله و دست تهی، سینه کباب

شمارهٔ ۳۹ : با ضربت قهر تو نعیم است عذاب

شمارهٔ ۴۰ : لطف تو و قهر تو همیشه به هم است

شمارهٔ ۴۱ : یا رب تو مرا عاشق صادق گردان

شمارهٔ ۴۲ : یا رب تو مرا بُوی دلی روزی کن

شمارهٔ ۴۳ : یا رب زبد و نیک جهانم بستان

شمارهٔ ۴۴ : یا رب تو به فضل خویش موزونم کن

شمارهٔ ۴۵ : یا رب ز سرشک رخ زر و سیمم ده

شمارهٔ ۴۶ : یا رب من اگر چه عاصی و گمراهم

شمارهٔ ۴۷ : یا رب تو مرا زخواب بیداری ده

شمارهٔ ۴۸ : یا رب ما را زخود هراسان گردان

شمارهٔ ۴۹ : یا رب تو مرا به ژنده ارزانی دار

شمارهٔ ۵۰ : یا رب تو نگه دار دلم را از غیر

شمارهٔ ۵۱ : یا رب تو مرا به آبرو فرمان بخش

شمارهٔ ۵۲ : یا رب تو مرا به هیچ مغرور مکن

شمارهٔ ۵۳ : یا رب تو مرا به خلق محتاج مکن

شمارهٔ ۵۴ : یا رب همه عمرم پی دین تو دوان

شمارهٔ ۵۵ : یا رب زقناعتم توانگر گردان

شمارهٔ ۵۶ : یا رب تو دل مرا مصفّا گردان

شمارهٔ ۵۷ : یا رب زشراب عشق سرمستم کن

شمارهٔ ۵۸ : یا رب به خودم هیچ نفس وامگذار

شمارهٔ ۵۹ : از عشق تو هر لحظه فغان در بندم

شمارهٔ ۶۰ : در سایهٔ رحمت تو خورشید شویم

شمارهٔ ۶۱ : هر چند که در شهر به رندی فاشم

شمارهٔ ۶۲ : ای از کرم تو خلق را امن و امان

شمارهٔ ۶۳ : عمری گشتم شیفته و آواره

شمارهٔ ۶۴ : ای در طلب تو عاقلان دیوانه

شمارهٔ ۶۵ : ای در دو نفس صد گنه از من دیده

شمارهٔ ۶۶ : گشتم به هوس گِرد بد و نیک بسی

شمارهٔ ۶۷ : از خلق نه کاهد نه فزاید کاری

شمارهٔ ۶۸ : ای از ره لطف راعی هر رَمه تو

شمارهٔ ۶۹ : ای آنک دوای دردمندان دانی

شمارهٔ ۷۰ : ای راهنمای راه خوبان ازل

شمارهٔ ۷۱ : چندانک نگاه می کنم از چپ و راست

شمارهٔ ۷۲ : بی باد تو آب و گل ما هیچ بود

شمارهٔ ۷۳ : ای خدمت تو سعادت و پیروزی

شمارهٔ ۷۴ : هر جا[ن] که شنیده است ندای دردت

شمارهٔ ۷۵ : آنها که درین جهان زغوغا برهند

شمارهٔ ۷۶ : توفیق کسی را که موافق باشد

شمارهٔ ۷۷ : چون معترفم بدانچ سرمستی هست

شمارهٔ ۷۸ : بر جان منت دسترسی نیست که نیست

شمارهٔ ۷۹ : بیچاره دل شکسته چون بستهٔ تست

شمارهٔ ۸۰ : کس نیست که چون من زتو دل تافته نیست

شمارهٔ ۸۱ : تا خاک تو کحل دیدهٔ ما گردد

شمارهٔ ۸۲ : بر من در رحمت که گشاید جز تو

شمارهٔ ۸۳ : در دیدهٔ دیده ام تویی بینایی

شمارهٔ ۸۴ : من خواجهٔ عالمم تو معبود منی

شمارهٔ ۸۵ : یا رب تو حلاوتی به جانم برسان

شمارهٔ ۸۶ : ای لطف تو زهر نیستی را تریاک

شمارهٔ ۸۷ : یا دم بی غم مرا تو بی غم گردان

شمارهٔ ۸۸ : ای در عالم عیان تر از هر چه عیان

شمارهٔ ۸۹ : بردارد اگر بر درش افکنده شویم

شمارهٔ ۹۰ : زین گونه که حال ماست ای بار خدای

شمارهٔ ۹۱ : ای آنک تو را همه صفت احسان است

شمارهٔ ۹۲ : ای مایهٔ رهبری و گمراهی تو

شمارهٔ ۹۳ : گه خسته دل و سوخته خرمن باشم

شمارهٔ ۹۴ : ای آنک برِ تو قدر دارد آهی

شمارهٔ ۹۵ : دل پرتو لطف تست رایش بفزای

شمارهٔ ۹۶ : ای آنک به دوست جان دشمن بخشی

شمارهٔ ۹۷ : در راه توَم گر زیم و گر میرم

شمارهٔ ۹۸ : یا رب مددی زلطف تعیینم کن

شمارهٔ ۹۹ : آنجا که نه پیدا نه نهان در گنجد

شمارهٔ ۱۰۰ : لطفی بکنی عنایت از سر گیری

شمارهٔ ۱۰۱ : بنیاد دل ما غم تو ویران کرد

شمارهٔ ۱۰۲ : از لطف تو هیچ بنده نومید نشد

شمارهٔ ۱۰۳ : فرمان فرمان اگر فرستی شاید

شمارهٔ ۱۰۴ : ای خالق هر توانگر و هر درویش

شمارهٔ ۱۰۵ : در آتش عشق رنگ دل بزاید

شمارهٔ ۱۰۶ : چون من به تو دادم دل و دین بس باشد

شمارهٔ ۱۰۷ : من لوح دل از جمله امانی شستم

شمارهٔ ۱۰۸ : مقصود میان من و تو پنهان است

شمارهٔ ۱۰۹ : ای جان مرا امید جاوید به تو

شمارهٔ ۱۱۰ : ای از تو خرابی سبب آبادی

شمارهٔ ۱۱۱ : از عقل بلند اگر نیم پستم گیر

شمارهٔ ۱۱۲ : از خاک ره خود آبم ارزانی دار

شمارهٔ ۱۱۳ : از تست فتاده در خلایق شر و شور

شمارهٔ ۱۱۴ : ای از همه بی نیاز و ای بنده نواز

شمارهٔ ۱۱۵ : نه چارهٔ آنک با تو گردم همراز

شمارهٔ ۱۱۶ : ای آنک تو را به هیچ کس نیست نیاز

شمارهٔ ۱۱۷ : ای از دو جهان به حسن و زیبایی فاش

شمارهٔ ۱۱۸ : یا رب مگذارم اینچنین بی حاصل

شمارهٔ ۱۱۹ : گر غمگینم چو از توَم دلشادم

شمارهٔ ۱۲۰ : از درد سر خویش ندانم چونم

شمارهٔ ۱۲۱ : ای از پی دیدنت منوّر چشمم

شمارهٔ ۱۲۲ : آن را که فراموش نئی یادش کن

شمارهٔ ۱۲۳ : در حضرت تو صدق و نیاز آوردم

شمارهٔ ۱۲۴ : ای از پی لطف تو دل من نگران

شمارهٔ ۱۲۵ : ای از کرم تو خلق را امن و امان

شمارهٔ ۱۲۶ : استاد چو صانع آمد و چابک دست

شمارهٔ ۱۲۷ : خاصیت قرآن تو ندانی شاید

شمارهٔ ۱۲۸ : بگذر زمکان و کون عالم به طلسم

شمارهٔ ۱۲۹ - نعت النبوة : فرمان ده ملک انبیا کیست؟ تویی

شمارهٔ ۱۳۰ - نعت النبوة : صدری که چو بدر کرد عالم انور

شمارهٔ ۱۳۱ - نعت النبوة : من خود به چه دل زنم دم سودایش

شمارهٔ ۱۳۲ - نعت النبوة : جز در غم تو شادی من نفزاید

شمارهٔ ۱۳۳ - امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیه صلوات الله

شمارهٔ ۱۳۴ - امیرالمؤمنین حسن علیه صلوات الله : ای گوهر فضل و علم و دریای علوم

شمارهٔ ۱۳۵ - امیرالمؤمنین حسین علیه صلوات الله : ای آنکه چو تو شهی زمانه بنزاد

شمارهٔ ۱۳۶ - امیرالمؤمنین حسن علیه صلوات الله : ای ماه زحسن خلق تو یافته بهر

شمارهٔ ۱۳۷ - التّوکّل : او را خواهی از زن و فرزند ببُر

شمارهٔ ۱۳۸ - التّوکّل : عشّاق به فضل آشنایان تواند

شمارهٔ ۱۳۹ - التّوکّل : رزّاق یکی است هر که جز او مرزوق

شمارهٔ ۱۴۰ - الرّضا و التّسلیم : اقسمت بمن رجوت ان یدنیکم

شمارهٔ ۱۴۱ - الرّضا و التّسلیم : تقدیر چو سابق است تعلیم چه سود

شمارهٔ ۱۴۲ - الرّضا و التّسلیم : خواهی که خدا هرچ نکو با تو کند

شمارهٔ ۱۴۳ - الرّضا و التّسلیم : جز حق حَکَمی که حکم را شاید نیست

شمارهٔ ۱۴۴ - الرّضا و التّسلیم : راضی چو نئی بدانچ او با تو کند

شمارهٔ ۱۴۵ - الرّضا و التّسلیم : ایزد همه کار بد و نیکو داند

شمارهٔ ۱۴۶ - الرّضا و التّسلیم : آنجا که سعادت است چه تسبیح و چه چنگ

شمارهٔ ۱۴۷ - الرّضا و التّسلیم : گر هست سعادتت چه شکّر چه شرنگ

شمارهٔ ۱۴۸ - الرّضا و التّسلیم : می کن ستمی و هر چه بادا بادا

شمارهٔ ۱۴۹ - الرّضا و التّسلیم : گر کِشتهٔ ما غم آورد غم دِرَویم

شمارهٔ ۱۵۰ - الرّضا و التّسلیم : تو بر دل من حکم روانی می کن

شمارهٔ ۱۵۱ - الرّضا و التّسلیم : تو به دانی دوای جانم کردن

شمارهٔ ۱۵۲ - الرّضا و التّسلیم : تا بتوانم به ترک غمها سازم

شمارهٔ ۱۵۳ - الرّضا و التّسلیم : ای دل نه همه ساله شکر باید خورد

شمارهٔ ۱۵۴ - الرّضا و التّسلیم : چون از خُم تست می چه صافی و چه درد

شمارهٔ ۱۵۵ - الرّضا و التّسلیم : ای گشته به اسباب غمت جانم شاد

شمارهٔ ۱۵۶ - الرّضا و التّسلیم : چون کار زاندازه نخواهد افزود

شمارهٔ ۱۵۷ - الرّضا و التّسلیم : با قوّت پیل مور می باید بود

شمارهٔ ۱۵۸ - الرّضا و التّسلیم : ایّام دلم گرچه به غم می گذرد

شمارهٔ ۱۵۹ - الرّضا و التّسلیم : تا من باشم زپیش رویت نشوم

شمارهٔ ۱۶۰ - الرّضا و التّسلیم : گر یار جفا کند پسندیدهٔ ماست

شمارهٔ ۱۶۱ - الرّضا و التّسلیم : گر واقفی ای مرد به هر اسراری

شمارهٔ ۱۶۲ - الرّضا و التّسلیم : در دیدن روی یار اگر چشم شوی

شمارهٔ ۱۶۳ - الرّضا و التّسلیم : تا برد به غارت غمت از من دل و دین

شمارهٔ ۱۶۴ - الرّضا و التّسلیم : ای دل طلب یار به مشتاقی کن

شمارهٔ ۱۶۵ - الرّضا و التّسلیم : هر جان که شنیده است ندای غم تو

شمارهٔ ۱۶۶ - الرّضا و التّسلیم : تو زنده نئی مگر به جان غم او

شمارهٔ ۱۶۷ - الرّضا و التّسلیم : من خاک تو در چشم خرد می‌آرم

شمارهٔ ۱۶۸ - الرّضا و التّسلیم : چون کار به جدّ و جهد ما برناید

شمارهٔ ۱۶۹ - الرّضا و التّسلیم : در راه طلب عُجب خطایی است بزرگ

شمارهٔ ۱۷۰ - الرّضا و التّسلیم : تا هست نشان گفت و گویی با تو

شمارهٔ ۱۷۱ - الرّضا و التّسلیم : تسلیم و رضا به زشت کیشان ندهند

شمارهٔ ۱۷۲ - الرّضا و التّسلیم : با دادهٔ حق اگر تو راضی باشی

شمارهٔ ۱۷۳ - الرّضا و التّسلیم : آن کس که به بندگی قرارش باشد

شمارهٔ ۱۷۴ - الاسرار : در نقطهٔ خویشتن مرا مشکلهاست

شمارهٔ ۱۷۵ - الاسرار : روحی که منزّه است از عالم خاک

شمارهٔ ۱۷۶ - الاسرار : زان پیش که ما طفیل آدم بودیم

شمارهٔ ۱۷۷ - الاسرار : پرسیدم از آن کسی که برهان داند

شمارهٔ ۱۷۸ - الاسرار : در دایرهٔ وجود بی سهو و سقط

شمارهٔ ۱۷۹ - الاسرار : در خود نگر ار نئی تو واقف زجهان

شمارهٔ ۱۸۰ - الاسرار : آن دم که بهم زدیم تنها من و تو

شمارهٔ ۱۸۱ - الاسرار : روزت بستودم و نمی دانستم

شمارهٔ ۱۸۲ - الاسرار : آنها که همی دهند نادیده نشان

شمارهٔ ۱۸۳ - الاسرار : قومی به گمان فتاده اندر ره دین

شمارهٔ ۱۸۴ - الاسرار : در دیدهٔ ما نگر جمال حق بین

شمارهٔ ۱۸۵ - الاسرار : تا با خودم از هر دو جهان بیرونم

شمارهٔ ۱۸۶ - الاسرار : شبهای دراز با غمت می سازم

شمارهٔ ۱۸۷ - الاسرار : ای دل تو درین واقعه دمسازی کن

شمارهٔ ۱۸۸ - الاسرار : هر دل نبود قابل اسرار خدا

شمارهٔ ۱۸۹ - الاسرار : آن قوم که راه بین فتادند و شدند

شمارهٔ ۱۹۰ - الاسرار : مردان چو حدیث وصل جانان شنوند

شمارهٔ ۱۹۱ - الاسرار : دُرّی است ثمین که آن به سفتن ناید

شمارهٔ ۱۹۲ - الاسرار : تا خواجه زنور خویش منفک نشود

شمارهٔ ۱۹۳ - الاسرار : در عالم عشق هر که را یار بود

شمارهٔ ۱۹۴ - الاسرار : عقل از ره تو حدیث افسانه برد

شمارهٔ ۱۹۵ - الاسرار : او را زدرون خانه دردی باید

شمارهٔ ۱۹۶ - الاسرار : در بادیهٔ وصال آن شهره نگار

شمارهٔ ۱۹۷ - الاسرار : افتاد مرا با سر زلفین تو کار

شمارهٔ ۱۹۸ - الاسرار : هر دل که خبردار شد از اسرارش

شمارهٔ ۱۹۹ - الاسرار : کو دل که بگوید نفسی اسرارش

شمارهٔ ۲۰۰ - الاسرار : زنهار به گفت و گوی [منشین به] او باش

شمارهٔ ۲۰۱ - الاسرار : چون آینه کرد صفّه ای را نقّاش

شمارهٔ ۲۰۲ - الاسرار : این راز درونی مشمر کاری خُرد

شمارهٔ ۲۰۳ - الاسرار : در دل سخنت چو جان نگه می دارم

شمارهٔ ۲۰۴ - العرفان : از بهر شناختن نکو کن خود را

شمارهٔ ۲۰۵ - القضا و القدر : واقف نشود کسی بر اسرار قضا

شمارهٔ ۲۰۶ - القضا و القدر : در مطبخ عشق پاکبازان قضا

شمارهٔ ۲۰۷ - القضا و القدر : کار قدر از چون و چرا بیرون است

شمارهٔ ۲۰۸ - القضا و القدر : بنیاد وجود سخت سست افتاده است

شمارهٔ ۲۰۹ - القضا و القدر : نیکی و بدی که در نهاد بشر است

شمارهٔ ۲۱۰ - القضا و القدر : نقاش ازل چو نقشها می پرداخت

شمارهٔ ۲۱۱ - القضا و القدر : سرّ قدر از جهانیان پنهان است

شمارهٔ ۲۱۲ - القضا و القدر : تا در نرسد وعدهٔ هر کار که هست

شمارهٔ ۲۱۳ - القضا و القدر : خوش باش که در ازل بپرداخته اند

شمارهٔ ۲۱۴ - القضا و القدر : چون سرّ قدر طعمهٔ ابدال شود

شمارهٔ ۲۱۵ - القضا و القدر : از قرب بعید شوق باید بودن

شمارهٔ ۲۱۶ - القضا و القدر : هر چند که عقل داری و دیده و هوش

شمارهٔ ۲۱۷ - القضا و القدر : محکوم قضا که بنده خوانند او را

شمارهٔ ۲۱۸ - القضا و القدر : بر هرچ نهم دل که چنان خواهد بود

شمارهٔ ۲۱۹ - القضا و القدر : بر رهگذرم هزار جا دام نهی

شمارهٔ ۲۲۰ - القضا و القدر : من خواهم راز آشکارا نکنم

شمارهٔ ۲۲۱ - القضا و القدر : شمشیر فلک پاره کند جوشن‌ها

شمارهٔ ۲۲۲ - القضا و القدر : چون دایرهٔ وجود من بنهادند

شمارهٔ ۲۲۳ - التّقدیر : از دیده دل من ارچه پرنورتر است

شمارهٔ ۲۲۴ - التّقدیر : آنها که زاسرار سخن می گویند

شمارهٔ ۲۲۵ - التّقدیر : یک تن بنمای در جهان از زن و مرد

شمارهٔ ۲۲۶ - التّقدیر : حکمی که ازو چاره نباشد پرهیز

شمارهٔ ۲۲۷ - التّقدیر : ای دل اگرت هست خرد راهنما

شمارهٔ ۲۲۸ - الخوف : قد کنت اقول لا ابالی بجفا

شمارهٔ ۲۲۹ - الخوف : آن راهزنان که راه ناگه بزنند

شمارهٔ ۲۳۰ - الخوف : انعام تو هر گرسنه را می پرورد

شمارهٔ ۲۳۱ - الخوف : دم با که زنم کنون که همدم بنماند

شمارهٔ ۲۳۲ - الخوف : من در پی عشق تو چه پویم که کیم

شمارهٔ ۲۳۳ - الخوف : در عشق زهمنشین بد می ترسم

شمارهٔ ۲۳۴ - الخوف : بی روی تو خونابه چکاند چشمم

شمارهٔ ۲۳۵ - الخوف : نی همچو منت به عمر یاری خیزد

شمارهٔ ۲۳۶ - الخوف : او را که همه ملک جهان بس نبود

شمارهٔ ۲۳۷ - الخوف : گر کس دارد زنیک و بد خواه امید

شمارهٔ ۲۳۸ - الخوف : دستی نه که از دل گرهی برگیرد

شمارهٔ ۲۳۹ - الخوف : تا رهبر تو طبع بدآموز بود

شمارهٔ ۲۴۰ - الخوف : ای دل طمع وصل به بیهوده مدار

شمارهٔ ۲۴۱ - الخوف : بردار نظر زدیگران تا خود باش

شمارهٔ ۲۴۲ - الخوف : ماییم که دم عشق تو پیوسته زنیم

شمارهٔ ۲۴۳ - الخوف : فریاد از آنچ نیست و می خوانندم

شمارهٔ ۲۴۴ - الخوف : تا ظن نبری کز آن جهان می ترسم

شمارهٔ ۲۴۵ - الخوف : هرگز به وصال چون تو یاری برسم

شمارهٔ ۲۴۶ - الخوف : انصاف همی دهم که بس بی کارم

شمارهٔ ۲۴۷ - الخوف : ماییم درِ هیچ صوابی نزده

شمارهٔ ۲۴۸ - الخوف : رخسار به خون دیده باید شستن

شمارهٔ ۲۴۹ - الرجاء : آنجا سخنی زهر نوایی نخرند

شمارهٔ ۲۵۰ - الرجاء : بنیاد دل ما غم تو ویران کرد

شمارهٔ ۲۵۱ - الرجاء : با هر درمم اگر دو صد بدره بود

شمارهٔ ۲۵۲ - الرجاء : بی جام چو جمشید نمی شاید بود

شمارهٔ ۲۵۳ - الرجاء : بی ذل کسی به پادشایی نرسد

شمارهٔ ۲۵۴ - الرجاء : با رنگ ز تیغ او دلم نزداید

شمارهٔ ۲۵۵ - الرجاء : چون قطرهٔ مهر او چکیدن گیرد

شمارهٔ ۲۵۶ - الرجاء : آن کس که نبوّت به شبانی بخشد

شمارهٔ ۲۵۷ - الرجاء : چون کار به جهد و جدّ تو برناید

شمارهٔ ۲۵۸ - الرجاء : راه تو به جز تو دیگری ننماید

شمارهٔ ۲۵۹ - الرجاء : چون از سر جد پای نهادی در کار

شمارهٔ ۲۶۰ - الرجاء : از لطف تو هیچ بنده نومید نشد

شمارهٔ ۲۶۱ - الرجاء : گر در عمل عشق به کاری برسم

شمارهٔ ۲۶۲ - الرجاء : تا چند به هجر تو مشوش باشم

شمارهٔ ۲۶۳ - الرجاء : بنگر که چنین ما به چه تدبیر شدیم

شمارهٔ ۲۶۴ - الرجاء : دعوی طلب گرچه مجاز است از تو

شمارهٔ ۲۶۵ - الرجاء : ماییم به عشق تو تولّا کرده

شمارهٔ ۲۶۶ - الرجاء : ملک تو نکاهد ار مرا بنوازی

شمارهٔ ۱

در دیدهٔ هرک توتیای تو بود

سلطان زمانه و گدای تو بود

البّته کمال هیچ کس را نرسد

آنجا که جلال کبریای تو بود

شمارهٔ ۲

کی عقل به سر حدّ جمال تو رسد

بی جان به سراچهٔ وصال تو رسد

گر جملهٔ ذرّات جهان دیده شود

ممکن نبود که در جمال تو رسد

شمارهٔ ۳

انصاف زاختلاف ایام فرق

پیدا کردی به گفت حق را الحق

آنجا که کمال کبریای قدم است

توحید من و تو کفر باشد مطلق

شمارهٔ ۴

هر چند که روشنی فزاید خورشید

در دیدهٔ خفّاش نیاید خورشید

دل طاقت نور تو کجا دارد پس

آنجای که خفاش نماید خورشید

شمارهٔ ۵

این سودا را نمی توان کرد نهان

در کاسهٔ سر باشد و در کیسهٔ جان

اندر سر و سینه رو طلب کن اثرش

کاو را نتوان دید بدین دیده عیان

شمارهٔ ۶

دل گفت که ای جان من آن زهره کراست

کز خاک در تو توتیا یارد خواست

از ذات منزّهی و از عیب جدا

تو پاکی و بر تو «قل هو الله» گواست

شمارهٔ ۷

در دایرهٔ وجود موجود تویی

مقصود نگویمت که معبود تویی

گر در غزلی نام خط و زلف برم

می دان که بهانه است مقصود تویی

شمارهٔ ۸

یاری که منزّه آمد از شبه و بدل

دریاب او را به علم ذوقی و عمل

کی ذات مقدسش نماید به تو روی

از فاو من والی و فی و هل و بل

شمارهٔ ۹

مشغول هوا تو را کجا بشناسد

خود کیست که عقل از هوا بشناسد

این کار به بازوی تن خاکی نیست

هو نور[ر]ی باید که تو را بشناسد

شمارهٔ ۱۰

آن را که دلش خانهٔ توحید بود

در کون و مکان طالب تجرید بود

وآن را که شب و روز بود بر در او

شبها همه قدر و روزها عید بود

شمارهٔ ۱۱

پیدا و نهان و شادی و غم همه اوست

بنیاد وجود سست و محکم همه اوست

خواهی که چو خورشید ببینی او را

در بند زخود دیده و عالم همه اوست

شمارهٔ ۱۲

تا با خلقی تو بی گمان بی دینی

تا قبلهٔ تو خلق بود مسکینی

از هرچه جز اوست دیده و دل بر دوز

تا سلطنت اول و آخر بینی

شمارهٔ ۱۳

مؤمن که به صدق ازو نرنجد چیزی

در پیش دلش جز او نسنجد چیزی

حق بر عرش است و عرش دانی چه بود

آن دل که درو جز او نگنجد چیزی

شمارهٔ ۱۴

آتش نزند در دل ما الّا او

کوته نکند منزل ما الّا او

گر جمله جهانیان طبیبم گردند

حل می نکند مشکل ما الّا او

شمارهٔ ۱۵

هر دل که به میدان هوای تو بتاخت

با نیک و بد زمانه یکسان در ساخت

دلها همه در بوتهٔ عشق تو گداخت

چونانک تویی جز تو تو را کس نشناخت

شمارهٔ ۱۶

آنجا که سراپردهٔ اجلال جلال

جانها همه واله اند زبانها همه لال

دنیا دل ما نبرد و عقبی نبرد

ما را همه مقصود وصال است وصال

شمارهٔ ۱۷

خود را چو نمود او نه خیال است و نه طیف

تو چون و چگونه دانیش باشد حیف

هرگز نرسی به ذات او تا گویی

ماهو و متی و لم و این و کم و کیف

شمارهٔ ۱۸

عقل ارچه همه علومها می داند

در دانش تو رسد فرو می ماند

ای دوست تویی که هستی خود دانی

آن کیست تو را چنان که هستی داند

شمارهٔ ۱۹

در نفی تو خلق را امان نتوان داد

جز در ره اثبات تو جان نتوان داد

با آنکه زتو هیچ مکان خالی نیست

در هیچ مکان از تو نشان نتوان داد

شمارهٔ ۲۰

ای دوست تو را زان به عیان نتوان دید

کالبتّه به چشم جسم جان نتوان دید

از تو بگذر که تو زتو چندان است

کز غایت تو ز تو جهان نتوان دید

شمارهٔ ۲۱

گفتم که زرخ پردهٔ عزّت بردار

بسیار کس اند منتظر آن دیدار

نیکو سخنی بگفت آن زیبایار

دیدار قدیم است برو دیده بیار

شمارهٔ ۲۲

من گرچه سزای راه درگاه نیم

جز بر در سایهٔ هوالله نیم

چون من توام و تو من، توام راه نمای

تو آگهی از من و من آگاه نیم

شمارهٔ ۲۳

خواهی که ببینی دل کارآگه را

و از خود به خدا عیان ببینی ره را

بر تخت درون نشان به شمشیر زبان

شاهنشه لا اله الّا الله را

شمارهٔ ۲۴

خواهی که به منزل برسانی ره را

در مملکت ابد ببینی شه را

بر خالص و مخلص تو طلب لازم دان

لالایی لا اله الّا الله را

شمارهٔ ۲۵

در ذات مقدّست کسی را ره نیست

وزعین کمال تو کسی آگه نیست

سرمایهٔ سالکان راه طلبت

جز گفتن لا اله الّا الله نیست

شمارهٔ ۲۶

زنهار تو ای دل زخدا آگه باش

چندانک تو را جهد بود در ره باش

در بند زر و سیم تو تاکی باشی

رو طالب لا اله الّا الله باش

شمارهٔ ۲۷

لا همچو نهنگ در کمین است ببین

الّا چو خزینه در یقین است ببین

راهی است زتو تا تو کشیده چو الف

سرّ ازل و ابد همین است ببین

شمارهٔ ۲۸

مسکین دل من به وصل والا نرسید

از شیب وجود خود به بالا نرسید

جان من و صد هزار جانهای دگر

مستغرق لا شد که به الّا نرسید

شمارهٔ ۲۹

چون شخص به نورِ ذکر بینا گردد

موسی صفت او به طور سینا گردد

عیسی زبان در قدم و دم باشد

در گنبد نیلگون مینا گردد

شمارهٔ ۳۰

تا بتوانی مدام می باش به ذکر

کز ذکر تو را راه نمایند به فکر

محرم چو شدی در حرم اجلالش

بینی به عیان تو روی معشوقهٔ بکر

شمارهٔ ۳۱

از ذکر شود خانهٔ فکرت معمور

وز ذکر شود دیو و شیاطین زتو دور

گر تو نفسی به ذکر حق بنشینی

بیزار شوی ز خویش و ز جنّت و حور

شمارهٔ ۳۲

خود را تو قباپوش کن و ذاکر باش

وین جام بقانوش کن و ذاکر باش

گر می خواهی طریق اسرار خدا

در سینهٔ خود گوش کن و ذاکر باش

شمارهٔ ۳۳

دل آن نفس از معرفت آکنده شود

کز هر چه نه ذکر اوست برکنده شود

آن را که به صد جان کَنِشش جمع کنی

شاید که به هر هوس پراکنده شود

شمارهٔ ۳۴

مجنون پریشان توَم دستم گیر

چون می دانی کان توَم دستم گیر

هر بی سر و پای دستگیری دارد

من بی سر و سامان توَم دستم گیر

شمارهٔ ۳۵

در کتم عدم چو برگزیدی ما را

در ربقهٔ بندگی کشیدی ما را

آخر به کدام عیب رد خواهی کرد

اول که تو با عیب خریدی ما را

شمارهٔ ۳۶

یا رب بپذیر از کرم آوردهٔ ما

بنگر به طریق لطف در کردهٔ ما

ما ننگ به زیر خرقه پنهان داریم

تو از کرم و لطف مدر پردهٔ ما

شمارهٔ ۳۷

دردی است در این دلم که درمانش نیست

زاین درد نمرد دل مگر جانش نیست

یا رب تو به فضل خویش جایی برسان

سررشتهٔ این غصّه که پایانش نیست

شمارهٔ ۳۸

پای آبله و دست تهی، سینه کباب

جان پر غم و دل پر آتش و دیده پرآب

سر پرهوس و صبر نه و عمر خراب

یا رب تو به فضل خویش ما را دریاب

شمارهٔ ۳۹

با ضربت قهر تو نعیم است عذاب

با شربت لطف تر سراب است شراب

در قدرت ما نیست رسیدن به صواب

یا رب همه را به لطف عامت دریاب

شمارهٔ ۴۰

لطف تو و قهر تو همیشه به هم است

لکن چو ضعیفیم به جان در ستم است

ای آنکه ز هیچ هر چه خواهی بکنی

با من همه آن کن که طریق کرم است

شمارهٔ ۴۱

یا رب تو مرا عاشق صادق گردان

با عشق توَم دمی موافق گردان

من خود دانم که عشق کاری است بزرگ

من لایق آن نیم تو لایق گردان

شمارهٔ ۴۲

یا رب تو مرا بُوی دلی روزی کن

در کوی دلم تو منزلی روزی کن

عمرم بگذشت و حاصلی نیست مرا

ای حاصل جمله حاصلی روزی کن

شمارهٔ ۴۳

یا رب زبد و نیک جهانم بستان

دست هوس از دامن جانم بستان

آباد کن این دل خرابم به کرم

وز هر چه نه آن تست زانم بستان

شمارهٔ ۴۴

یا رب تو به فضل خویش موزونم کن

وز دست فضول خویش بیرونم کن

لطف تو به هیچ بخششی کم نشود

چون بیم کمیت نیست افزونم کن

شمارهٔ ۴۵

یا رب ز سرشک رخ زر و سیمم ده

یعنی قدم رضا و تسلیمم ده

در مکتب اخلاص و ره صدق و صفا

حرفی دو زصبر و شکر تعلیمم ده

شمارهٔ ۴۶

یا رب من اگر چه عاصی و گمراهم

وز بدکاری فتاده در افواهم

اومید به رحمت تو می دارم از آنک

گویندهٔ لا اله الا اللهم

شمارهٔ ۴۷

یا رب تو مرا زخواب بیداری ده

وز مستی غفلتم تو هشیاری ده

دریافتن آنچ مرا به بودَه است

من عاجزم ای خدا توَم یاری ده

شمارهٔ ۴۸

یا رب ما را زخود هراسان گردان

بر ما ره رسم طلب آسان گردان

مردیم زعیب خویش ما را به کرم

از جملهٔ خویشتن شناسان گردان

شمارهٔ ۴۹

یا رب تو مرا به ژنده ارزانی دار

غم را به من فکنده ارزانی دار

تاج و کمر و تخت به سلطان دادی

درویشی را به بنده ارزانی دار

شمارهٔ ۵۰

یا رب تو نگه دار دلم را از غیر

تا ماند جان من مدام اندر سیر

بینایی ده به حضرت خویش مرا

خواهی تو به کعبه دار و خواهی در دیر

شمارهٔ ۵۱

یا رب تو مرا به آبرو فرمان بخش

چون درد تو داده ای تومان درمان [بخش]

ای عالم مطلق و تو دانای به حق

بخشنده تویی به بخشش خودمان بخش

شمارهٔ ۵۲

یا رب تو مرا به هیچ مغرور مکن

وز خویشتنم به هیچ مهجور مکن

از بهر رباطی و دهی ویرانه

درویشی را از دل من دور مکن

شمارهٔ ۵۳

یا رب تو مرا به خلق محتاج مکن

عقلم به هوای طبع تاراج مکن

گر من دم معراج زنم این هوس است

از خاک در توَم تو بی تاج مکن

شمارهٔ ۵۴

یا رب همه عمرم پی دین تو دوان

مگذار که باشم اینچنین سرگردان

یا در دل من زعشق یک قطره چکان

یا در جانم زشرع حرفی بنشان

شمارهٔ ۵۵

یا رب زقناعتم توانگر گردان

وز نور یقین دلم منوّر گردان

اسباب من سوختهٔ سرگردان

بی منّت مخلوق میسّر گردان

شمارهٔ ۵۶

یا رب تو دل مرا مصفّا گردان

وز خدمت غیر تو مبرّا گردان

کاری که صلاح ما در آن خواهد بود

بی منّت مخلوق مهیّا گردان

شمارهٔ ۵۷

یا رب زشراب عشق سرمستم کن

یکباره به بند عشق پابستم کن

در هر چه نه عشق است تهی دستم کن

در عشق خودت نیست کن و هستم کن

شمارهٔ ۵۸

یا رب به خودم هیچ نفس وامگذار

بر من در طبع بوالهوس وامگذار

هر چند که بر درت کم از هیچ کسم

از خویشتنم به هیچ کس وامگذار

شمارهٔ ۵۹

از عشق تو هر لحظه فغان در بندم

بیم است که شوری به جهان در بندم

یا رب تو مرا به لطف توفیقی ده

تا باز کنم چشم و زبان در بندم

شمارهٔ ۶۰

در سایهٔ رحمت تو خورشید شویم

وز لطف تو نیکبخت جاوید شویم

جز لطف تو اومید نداریم دگر

مپسند که از لطف تو نومید شویم

شمارهٔ ۶۱

هر چند که در شهر به رندی فاشم

وانگشت نمای جملهٔ اوباشم

یا رب تو مرا از درِ خود دور مکن

مگذار که رسوای جهانی باشم

شمارهٔ ۶۲

ای از کرم تو خلق را امن و امان

در قبضهٔ قدرت تو عاجز دل و جان

ما را تو زهر چه آن نشاید برهان

آنگاه به هر چه آن بباید برسان

شمارهٔ ۶۳

عمری گشتم شیفته و آواره

نومید شدم زخویشتن یکباره

ای آنک به هیچ چاره محتاج نئی

دریاب کسی را که ندارد چاره

شمارهٔ ۶۴

ای در طلب تو عاقلان دیوانه

در راه غم تو آشنا بیگانه

چون می نتوان با تو شدن هم خانه

در نور خودم بسوز چون پروانه

شمارهٔ ۶۵

ای در دو نفس صد گنه از من دیده

وز فضل و کرم پردهٔ من ندریده

وای من بتر از هر چه به عالم بتر است

وای تو به تو از من بتر آمرزیده

شمارهٔ ۶۶

گشتم به هوس گِرد بد و نیک بسی

حاصل نشد از عمر مرا جز هوسی

تا می ماند زعمر یا رب نفسی

دریاب که جز تو نیست فریادرسی

شمارهٔ ۶۷

از خلق نه کاهد نه فزاید کاری

الّا به خدای برنیاید کاری

ای آنک گشانیدهٔ هر کار تویی

تا تو نگشایی نگشاید کاری

شمارهٔ ۶۸

ای از ره لطف راعی هر رَمه تو

مقصود جهانیان زهر دمدمه تو

جز تو همه هر چه هست تشویش ره است

ما را زهمه باز رهان ای همه تو

شمارهٔ ۶۹

ای آنک دوای دردمندان دانی

درمان [و] علاج مستمندان دانی

هرچ از دل ریش خویش گویم با تو

ناگفته تو صد هزار چندان دانی

شمارهٔ ۷۰

ای راهنمای راه خوبان ازل

وای طعمهٔ حضرتت نه علم و نه عمل

بی علم و عمل به حضرتت راهی نیست

وانگه به بر محققان هر دو زَلَل

شمارهٔ ۷۱

چندانک نگاه می کنم از چپ و راست

می ترسم از آن دمی که آن دم نه سزاست

قول من و فعل من همه عین خطاست

یا رب تو بده که من نمی دانم خواست

شمارهٔ ۷۲

بی باد تو آب و گل ما هیچ بود

بی عشق تو جان و دل ما هیچ بود

از ذکر تو یک نفس اگر وامانیم

در هر دو جهان حاصل ما هیچ بود

شمارهٔ ۷۳

ای خدمت تو سعادت و پیروزی

مولای تو بودن سبب بهروزی

از خدمت تو دست ندارم که زتو

هم عمر فزون می شود و هم روزی

شمارهٔ ۷۴

هر جا[ن] که شنیده است ندای دردت

بر دوش دل افکند ردای دردت

با درد تو دل کیست که درمان طلبد

صد جان عزیزان به فدای دردت

شمارهٔ ۷۵

آنها که درین جهان زغوغا برهند

از خرسندی و از مدارا برهند

یا رب تو بدانچ هست خرسندی ده

تا ما برهیم و خلق از ما برهند

شمارهٔ ۷۶

توفیق کسی را که موافق باشد

حالش همه با عشق مطابق باشد

یا رب تو مرا اگر نیم لایق عشق

در کار کسی کن تو که عاشق باشد

شمارهٔ ۷۷

چون معترفم بدانچ سرمستی هست

در حضرتت افلاس و تهیدستی هست

من آنِ توَم، تو را چه باشد؟ هیچی

تو آن منی مرا همه هستی هست

شمارهٔ ۷۸

بر جان منت دسترسی نیست که نیست

واندر دلم از تو هوسی نیست که نیست

تنها نه منم چنین که در جمله جهان

زین سان که منم از تو کسی نیست که نیست

شمارهٔ ۷۹

بیچاره دل شکسته چون بستهٔ تست

بی مرهم وصل هر زمان خستهٔ تست

چون می گسلی از آنک پیوستهٔ تست

گر بستهٔ تست دل نه بشکستهٔ تست

شمارهٔ ۸۰

کس نیست که چون من زتو دل تافته نیست

سررشتهٔ وصل تو کسی بافته نیست

لطف تو مگر دست بگیرد، ورنه

راه تو به پای چون منی یافته نیست

شمارهٔ ۸۱

تا خاک تو کحل دیدهٔ ما گردد

در دیدهٔ ما سرّ تو پیدا گردد

یا رب تو به فضل خویش جایی برسان

زان پیش که این دو رشته یکتا گردد

شمارهٔ ۸۲

بر من در رحمت که گشاید جز تو

شادیّ دل من که فزاید جز تو

از گرد ره تو سرمه ای ساخته ام

زان در چشمم کسی نیاید جز تو

شمارهٔ ۸۳

در دیدهٔ دیده ام تویی بینایی

در لفظ و عبارتم تویی مبنایی

در هر قدمم راه تو می بنمایی

ای من تو شده تو من چه می فرمایی

شمارهٔ ۸۴

من خواجهٔ عالمم تو معبود منی

مقصود جهانم و تو مقصود منی

هر جا که دلی است شاهدی می طلبد

من شاهد حضرتم تو مشهود منی

شمارهٔ ۸۵

یا رب تو حلاوتی به جانم برسان

وز هجر زمانه با وصالم برسان

جز تو همه ناقصند در عین وجود

ای کامل مطلق به کمالم برسان

شمارهٔ ۸۶

ای لطف تو زهر نیستی را تریاک

وای قهر تو از نیستی ما بی باک

از خاک ترابی که کنی آب حیات

پس آب حیات را مریزان در خاک

شمارهٔ ۸۷

یا دم بی غم مرا تو بی غم گردان

مقصود من خسته میسّر گردان

بنمای مرا روی، مکن، این خوش نیست

تو با من و من بی تو چنین سرگردان

شمارهٔ ۸۸

ای در عالم عیان تر از هر چه عیان

در بی چونی نهان تر از هر چه نهان

نزدیک تری به بندگان از ره جان

ای دورتر از هر چه بود عقل گمان

شمارهٔ ۸۹

بردارد اگر بر درش افکنده شویم

آزاد کند زصدق اگر بنده شویم

ای آنکه زمرده زنده بیرون آری

ما را نفسی ده که بدان زنده شویم

شمارهٔ ۹۰

زین گونه که حال ماست ای بار خدای

گر دست نگیری تو در آییم از پای

[یا] صبر کرامت کن و تسلیم و رضا

یا صدمت قهر خویش ما را منمای

شمارهٔ ۹۱

ای آنک تو را همه صفت احسان است

با عفو تو طاعت و گنه یکسان است

زان کرده نگاهی که دلم ترسان است

گر عفو کنی به نزد تو آسان است

شمارهٔ ۹۲

ای مایهٔ رهبری و گمراهی تو

سهل است مرا طاعت اگر خواهی تو

گر خوانم و گر نخوانمت می دانی

گر خواهم و گر نخواهم آگاهی تو

شمارهٔ ۹۳

گه خسته دل و سوخته خرمن باشم

گه بسته دم و گشاده دامن باشم

یا رب همگان را تو به مقصود رسان

باشد که در آن میان یکی من باشم

شمارهٔ ۹۴

ای آنک برِ تو قدر دارد آهی

درویشی را فضل نهی بر شاهی

آنجا که عنایت تو باشد باشد

کاهی کوهی وگرنه کوهی کاهی

شمارهٔ ۹۵

دل پرتو لطف تست رایش بفزای

در مقعد صدق خویش جایش بنمای

شهباز سپید عالم پاک است او

این زنگلهٔ خاک زپایش بگشای

شمارهٔ ۹۶

ای آنک به دوست جان دشمن بخشی

مسکینان را هزار مسکن بخشی

بر درگه تو پیر شدم گرچه بدم

شاید که مرا به پیری من بخشی

شمارهٔ ۹۷

در راه توَم گر زیم و گر میرم

دل بر که نهم چون زتو دل برگیرم

پیری برِ رحمت تو قدری دارد

چون بر در تو پیر شدم بپذیرم

شمارهٔ ۹۸

یا رب مددی زلطف تعیینم کن

تحصیل رضای خویش آیینم کن

داعی اجل چون طلب روح کند

توحید به وقت نزع تلقینم کن

شمارهٔ ۹۹

آنجا که نه پیدا نه نهان در گنجد

کی داعیهٔ سود و زیان در گنجد

اما چو گناه عاصیان عفو کنند

باشد که رهی در آن میان در گنجد

شمارهٔ ۱۰۰

لطفی بکنی عنایت از سر گیری

زین نقد دغل که می زنم زرگیری

در مملکتت هیچ نیاید خللی

گر هیچ کسی را به کسی برگیری

شمارهٔ ۱۰۱

بنیاد دل ما غم تو ویران کرد

ما را هوس عشق تو سرگردان کرد

زآنجا که تویی مگر که لطفی بکنی

پیداست کز اینجا که منم چه توان کرد

شمارهٔ ۱۰۲

از لطف تو هیچ بنده نومید نشد

مقبول تو جز مقبل جاوید نشد

لطفت به کدام ذرّه پیوست دمی

کان ذرّه به از هزار خورشید نشد

شمارهٔ ۱۰۳

فرمان فرمان اگر فرستی شاید

درمان درمان ما از آن افزاید

عصیان عصیان گرچه زما می آید

احسان احسان زحضرتت می آید

شمارهٔ ۱۰۴

ای خالق هر توانگر و هر درویش

می سازی کار هر یک از اندک و بیش

از لطف و کرم ساخته کن کار جهان

کز صنع تو یک ذرّه نگردد کم و بیش

شمارهٔ ۱۰۵

در آتش عشق رنگ دل بزاید

جز در غم عاشقی طرب نفزاید

در عشق دل و دلبر ثابت باید

یا رب تو دلی بخش که آن را شاید

شمارهٔ ۱۰۶

چون من به تو دادم دل و دین بس باشد

نفرین توم از آفرین بس باشد

من می گویم جمله تویی من هیچم

تسبیح بزرگ من همین بس باشد

شمارهٔ ۱۰۷

من لوح دل از جمله امانی شستم

جان را زنشاط و کامرانی شستم

تا آتش سودای تو در جان من است

من دست از آب زندگانی شستم

شمارهٔ ۱۰۸

مقصود میان من و تو پنهان است

دل را سببی هست که سرگردان است

زینجا که منم حدیث بس دشوار است

زآنجا که قبول تست بس آسان است

شمارهٔ ۱۰۹

ای جان مرا امید جاوید به تو

روشن دل من چو روی خورشید به تو

فارغ کنم از امید و بیم دگران

چون بیم دلم زتست و اومید به تو

شمارهٔ ۱۱۰

ای از تو خرابی سبب آبادی

وای در غم تو هزار جان را شادی

در بندگیت از دو جهان آزادم

هرگز دیدی بنده بدین آزادی

شمارهٔ ۱۱۱

از عقل بلند اگر نیم پستم گیر

هشیار زمانه گر نیم مستم گیر

با هر که زتو گریختم سود نداشت

از تو به تو در گریختم دستم گیر

شمارهٔ ۱۱۲

از خاک ره خود آبم ارزانی دار

یا رؤیت خود به خوابم ارزانی دار

چون هستی تست کنج دلهای خراب

یا رب تو دل خرابم ارزانی دار

شمارهٔ ۱۱۳

از تست فتاده در خلایق شر و شور

در پیش تو درویش و توانگر همه عور

ای با همه در حدیث و گوش همه کر

وای با همه در حُضور و چشم همه کور

شمارهٔ ۱۱۴

ای از همه بی نیاز و ای بنده نواز

و از تست که کار من نمی گیرد ساز

صد مشغله در راه من انداخته ای

آنگه گویی تمام با من پرداز

شمارهٔ ۱۱۵

نه چارهٔ آنک با تو گردم همراز

نه زَهرهٔ آنک از تو برآرم آواز

کارم زتو البته نمی گیرد ساز

کار من بیچاره حدیثی است دراز

شمارهٔ ۱۱۶

ای آنک تو را به هیچ کس نیست نیاز

کوتاه کن این قصّه که شد کار دراز

ما درخور عجز خویشتن می نالیم

تو درخور لطف خویشتن چاره بساز

شمارهٔ ۱۱۷

ای از دو جهان به حسن و زیبایی فاش

ای از همه پنهان و به پیدایی فاش

بر حالت ما مگیر زان روی که ما

سودازدگانیم به شیدایی فاش

شمارهٔ ۱۱۸

یا رب مگذارم اینچنین بی حاصل

نه دین به سلامت و نه دنیا حاصل

بنمای رهی کزو میسّر گردد

بی منّت دعوی همه معنی حاصل

شمارهٔ ۱۱۹

گر غمگینم چو از توَم دلشادم

واَر دلشادم چو با توَم آزادم

تن با تو به شادی و به غم در دادم

یعنی که کریم الطرفین افتادم

شمارهٔ ۱۲۰

از درد سر خویش ندانم چونم

وز دایرهٔ وجود خود بیرونم

یا رب تو مرا از سر و گردن برهان

کز خود به سری زگردنی افزونم

شمارهٔ ۱۲۱

ای از پی دیدنت منوّر چشمم

نور تو گرفته است سراسر چشمم

از خاک در تو سرمه ای بخش مرا

تا جز تو کسی نماند اندر چشمم

شمارهٔ ۱۲۲

آن را که فراموش نئی یادش کن

پیوسته غم تو می خورد شادش کن

در عشق تو پیر گشت رنجش منمای

در بندگیت به مزد آزادش کن

شمارهٔ ۱۲۳

در حضرت تو صدق و نیاز آوردم

وز درد تو قصّهٔ دراز آوردم

نقدی که به من سپرده بودی به اَلَست

قلب و دغل و شکسته باز آوردم

شمارهٔ ۱۲۴

ای از پی لطف تو دل من نگران

چون پوشیدی تو پرده بر من مدران

زین پس من و بندگیت تا من بزیم

تو نیز گذشته را زمن در گذران

شمارهٔ ۱۲۵

ای از کرم تو خلق را امن و امان

در قبضهٔ قدرت تو عاجز دل و جان

ما را تو زهر چه آن نشاید برهان

وانگاه به هر چه آن بباید برسان

شمارهٔ ۱۲۶

استاد چو صانع آمد و چابک دست

آسان باشد به نزد او بست و شکست

در صنعت او چنانک خواهد پیوست

گه هست کند زنیست و گه نیست زهست

شمارهٔ ۱۲۷

خاصیت قرآن تو ندانی شاید

خوانی و معانیش ندانی شاید

قرآن ز برای بندگی شاید بود

تو از پی جامگیش خوانی شاید

شمارهٔ ۱۲۸

بگذر زمکان و کون عالم به طلسم

وز هستی لامکان تصوّر کن قسم

چون می شاید گذشتن از جوهر و جسم

قانع مشو از معرفت ذات به اسم

شمارهٔ ۱۲۹ - نعت النبوة

فرمان ده ملک انبیا کیست؟ تویی

مصداق تعزُّ من تشا کیست؟ تویی

روشن نظر لقد رَای کیست؟ تویی

مرد ره حضرت دنا کیست؟ تویی

شمارهٔ ۱۳۰ - نعت النبوة

صدری که چو بدر کرد عالم انور

بگذشت وی از نُه فلک و هفت اختر

زین عالم شش جهت برآمد برتر

از فضل خدا تاج لعمرک بر سر

شمارهٔ ۱۳۱ - نعت النبوة

من خود به چه دل زنم دم سودایش

یا من چه سگم که دیده سازم جایش

گر دست رسد جملهٔ معصومان را

در دیده کشند جمله خاک پایش

شمارهٔ ۱۳۲ - نعت النبوة

جز در غم تو شادی من نفزاید

جز در طلبت جان و دلم ناساید

خاک در تو چو سرمه در چشم کشم

ملک دو جهان به چشمم اندر ناید

شمارهٔ ۱۳۳ - امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب علیه صلوات الله

ای نسخهٔ نامهٔ الهی که تویی

وای آینهٔ کمال شاهی که تویی

بیرون زتو نیست هر چه در عالم هست

از خود بطلب هر آنچ خواهی که تویی

شمارهٔ ۱۳۴ - امیرالمؤمنین حسن علیه صلوات الله

ای گوهر فضل و علم و دریای علوم

از رای تو شد دُرج دو گوهر منظوم

در هفت فلک ندید و در هشت بهشت

نُه چرخ چو تو پیشرو ده معصوم

شمارهٔ ۱۳۵ - امیرالمؤمنین حسین علیه صلوات الله

ای آنکه چو تو شهی زمانه بنزاد

از جملهٔ کفر گشته جانت آزاد

مر مردن تو گرچه خرابیّ تن است

شمشیر گزید و کرد آن را آباد

شمارهٔ ۱۳۶ - امیرالمؤمنین حسن علیه صلوات الله

ای ماه زحسن خلق تو یافته بهر

پر مشک زباد خُلق تو جملهٔ دهر

در هر دو جهان کجا توان بود این قهر

کان آب حیات را بکشتند به زهر

شمارهٔ ۱۳۷ - التّوکّل

او را خواهی از زن و فرزند ببُر

مردانه درآی و خویش و پیوند ببُر

هر چیز که هست بند راه است تو را

با بند چگونه ره روی بند ببُر

شمارهٔ ۱۳۸ - التّوکّل

عشّاق به فضل آشنایان تواند

سرگردانان شکسته پایان تواند

جز از تو گدایی نکنم من زیرا

سلطان جهان جمله گدایان تواند

شمارهٔ ۱۳۹ - التّوکّل

رزّاق یکی است هر که جز او مرزوق

ایمان این است و آن دگر کفر و فسوق

انصاف بده کژ بنشین راست بگو

رزق از خالق، تکیه چرا بر مخلوق؟

شمارهٔ ۱۴۰ - الرّضا و التّسلیم

اقسمت بمن رجوت ان یدنیکم

انّی معکم بکلّ ما یعنیکم

ان کان رضاکم فنایی فیکم

ارضی بجمیع حالةٍ ترضیکم

شمارهٔ ۱۴۱ - الرّضا و التّسلیم

تقدیر چو سابق است تعلیم چه سود

جز بندگی و رضا و تسلیم چه سود

پیوسته زبیم عاقبت می سوزی

این کار چو بودنی است پس بیم چه سود

شمارهٔ ۱۴۲ - الرّضا و التّسلیم

خواهی که خدا هرچ نکو با تو کند

ارواح ملایک همه رو با تو کند

یا هرچ رضای او در آن است بکن

یا راضی شو به هرچ او با تو کند

شمارهٔ ۱۴۳ - الرّضا و التّسلیم

جز حق حَکَمی که حکم را شاید نیست

شخصی که زحکم او برون آید نیست

هر چیز که هست آنچنان می باید

وآن چیز که آنچنان نمی باید نیست

شمارهٔ ۱۴۴ - الرّضا و التّسلیم

راضی چو نئی بدانچ او با تو کند

آن کن که خوش آیدت چو رو با تو کند

خود با تسلیم و [با] رضا کن تا دیو

از تو برمد فرشته خو با تو کند

شمارهٔ ۱۴۵ - الرّضا و التّسلیم

ایزد همه کار بد و نیکو داند

او راز دل رومی و هندو داند

با چون و چرای او چرا افتادی

چون حاکم اوست کار او او داند

شمارهٔ ۱۴۶ - الرّضا و التّسلیم

آنجا که سعادت است چه تسبیح و چه چنگ

آنجا که شقاوت است چه نام و چه ننگ

در راه قضا یکی است اسباب و درنگ

تسلیم و رضا باید ورنه سر و سنگ

شمارهٔ ۱۴۷ - الرّضا و التّسلیم

گر هست سعادتت چه شکّر چه شرنگ

ور زانک شقاوت است چه صلح و چه جنگ

از هر چه ازو می رسدت از بدو نیک

تسلیم و رضا باید، ورنه سر و سنگ

شمارهٔ ۱۴۸ - الرّضا و التّسلیم

می کن ستمی و هر چه بادا بادا

کم گیر دمی و هر چه بادا بادا

از سود و زیانِ آنچ نامش عمر است

ماییم و دمی و هرچ بادا بادا

شمارهٔ ۱۴۹ - الرّضا و التّسلیم

گر کِشتهٔ ما غم آورد غم دِرَویم

گر بهرهٔ ما درد بود درد خوریم

در کار خدا مرا تصرّف نرسد

امروز درآمدیم و فردا برویم

شمارهٔ ۱۵۰ - الرّضا و التّسلیم

تو بر دل من حکم روانی می کن

هر حکم روانی که توانی می کن

من دل به تو دادم آنِ من تا اینجاست

آنِ تو تا دانی آنچ دانی می کن

شمارهٔ ۱۵۱ - الرّضا و التّسلیم

تو به دانی دوای جانم کردن

من هیچ دوای خود ندانم کردن

از تو کِششی و کوشش از من پس ازین

تا تو نکنی من چه توانم کردن

شمارهٔ ۱۵۲ - الرّضا و التّسلیم

تا بتوانم به ترک غمها سازم

گر بگریزم من از غمت ناسازم

گفتی غم من به پای تو تاخته نیست

گو پای مباش من زسر پا سازم

شمارهٔ ۱۵۳ - الرّضا و التّسلیم

ای دل نه همه ساله شکر باید خورد

بسیار شکر که برحذر باید خورد

ما سینه و گرد ران بسی ردّ کردیم

تا لاجرم امروز جگر باید خورد

شمارهٔ ۱۵۴ - الرّضا و التّسلیم

چون از خُم تست می چه صافی و چه درد

از تو چه بزرگ تحفه ای جان و چه خرد

هم بار تو گر بار کسی شاید برد

هم پیش تو گر پیش کسی باید مرد

شمارهٔ ۱۵۵ - الرّضا و التّسلیم

ای گشته به اسباب غمت جانم شاد

از درد تو هرگز دل من سور مباد

هر کس که نمیرد چو من اندر پایت

او خود نبود زنده که هرگز مزیاد

شمارهٔ ۱۵۶ - الرّضا و التّسلیم

چون کار زاندازه نخواهد افزود

آن به که به هرچه هست باشی خشنود

جهد من و تو هیچ نمی دارد سود

جز آنچ نهاده اند نتواند بود

شمارهٔ ۱۵۷ - الرّضا و التّسلیم

با قوّت پیل مور می باید بود

با ملک دو کون عور می باید بود

این طرفه تر است حال هر بی ادبی

می باید دید و کور می باید بود

شمارهٔ ۱۵۸ - الرّضا و التّسلیم

ایّام دلم گرچه به غم می گذرد

بر فرق سرم پای ستم می گذرد

شادی به من سوخته کم می گذرد

فی الجمله چنانک هست هم می گذرد

شمارهٔ ۱۵۹ - الرّضا و التّسلیم

تا من باشم زپیش رویت نشوم

فارغ نفسی ز گفت و گویت نشوم

از سگ بترم اگر برای دل تو

خاک قدم سگان کویت نشوم

شمارهٔ ۱۶۰ - الرّضا و التّسلیم

گر یار جفا کند پسندیدهٔ ماست

خاک قدمش چو دیده در دیدهٔ ماست

هر جور و جفا که می کند آن نه ازوست

آن نیز هم از طالع شوریدهٔ ماست

شمارهٔ ۱۶۱ - الرّضا و التّسلیم

گر واقفی ای مرد به هر اسراری

چندین چه خوری بیهده را تیماری

چون می نرود به اختیارت کاری

خوش باش درین زمان که هستی باری

شمارهٔ ۱۶۲ - الرّضا و التّسلیم

در دیدن روی یار اگر چشم شوی

باید که زپای تا به سر چشم شوی

با کشتن و سوختن همی ساز چو شمع

تا چشمهٔ نور و نور هر چشم شوی

شمارهٔ ۱۶۳ - الرّضا و التّسلیم

تا برد به غارت غمت از من دل و دین

با هیچ کسم نه مهر مانده است نه کین

دنیا و دلی داشتم و جان و تنی

هر چار تو داری زکه ترسم پس ازین

شمارهٔ ۱۶۴ - الرّضا و التّسلیم

ای دل طلب یار به مشتاقی کن

وز بادهٔ نیستی دمی ساقی کن

خواهی که کمال معرفت دریابی

یک لحظه از آن خویش در باقی کن

شمارهٔ ۱۶۵ - الرّضا و التّسلیم

هر جان که شنیده است ندای غم تو

بر دوش دل افکند ردای غم تو

تا هست غم تو نام شادی نبرم

شادیّ همه جهان فدای غم تو

شمارهٔ ۱۶۶ - الرّضا و التّسلیم

تو زنده نئی مگر به جان غم او

شادی مطلب جز از نشان غم او

بر سر ننهی افسر اقبال ای دل

تا سر ننهی بر آستان غم او

شمارهٔ ۱۶۷ - الرّضا و التّسلیم

من خاک تو در چشم خرد می‌آرم

عذرت نه یکی نه ده که صد می‌آرم

سر خواسته‌ای به دست کس نتوان داد

می‌آیم و بر گردن خود می‌آرم

شمارهٔ ۱۶۸ - الرّضا و التّسلیم

چون کار به جدّ و جهد ما برناید

دلتنگ مشو که آنچنان می باید

چون نور فرا رسد چنان بگشاید

کز دامن صبح روز روشن زاید

شمارهٔ ۱۶۹ - الرّضا و التّسلیم

در راه طلب عُجب خطایی است بزرگ

تسلیم و رضا مهر گیایی است بزرگ

در راه بماندنت خطایی نبود

افتادنت از راه خطایی است بزرگ

شمارهٔ ۱۷۰ - الرّضا و التّسلیم

تا هست نشان گفت و گویی با تو

تسلیم نباشد سر مویی با تو

دل محرم راز کی شود تا داند

از دوستی دو کون مویی با تو

شمارهٔ ۱۷۱ - الرّضا و التّسلیم

تسلیم و رضا به زشت کیشان ندهند

و اسرار خدا به دل پریشان ندهند

خودبینان را به ره حجابی است بزرگ

صاحب خبران خبر بدیشان ندهند

شمارهٔ ۱۷۲ - الرّضا و التّسلیم

با دادهٔ حق اگر تو راضی باشی

از همچو خودی کی متقاضی باشی

راضی شو و خوش باش که یک هفته دگر

مستقبلی آید که تو ماضی باشی

شمارهٔ ۱۷۳ - الرّضا و التّسلیم

آن کس که به بندگی قرارش باشد

با چون و چرای او چه کارش باشد

گر بنده ای اختیار در باقی کن

آن خواجه بود که اختیارش باشد

شمارهٔ ۱۷۴ - الاسرار

در نقطهٔ خویشتن مرا مشکلهاست

همچون سر و پای دایره ناپیداست

آن به که ازین قاعده بیرون آییم

کاین کار به پرگار نمی آید راست

شمارهٔ ۱۷۵ - الاسرار

روحی که منزّه است از عالم خاک

مهمان تو آمده است از عالم پاک

می ده تو به بادهٔ صبوحی مددش

زان پیش که گوید انعم الله مساک

شمارهٔ ۱۷۶ - الاسرار

زان پیش که ما طفیل آدم بودیم

در خلوت خاص با تو همدم بودیم

این صحبت ما با تو نه امروزین است

پیش از من و تو من و تو با هم بودیم

شمارهٔ ۱۷۷ - الاسرار

پرسیدم از آن کسی که برهان داند

آن کیست که او حقیقت جان داند

خوش خوش به جواب گفت کای صفرایی

آن منطق طیر است سلیمان داند

شمارهٔ ۱۷۸ - الاسرار

در دایرهٔ وجود بی سهو و سقط

دلها زتو دور نیست چو نقطه زخط

بر مرکز عهد اول از خطّ ازل

جانها همه دایره است و عشق تو نقط

شمارهٔ ۱۷۹ - الاسرار

در خود نگر ار نئی تو واقف زجهان

و اندر تن خود بین همه پیدا و نهان

گر زانک نمی رسد یقینت به گمان

پس خواندن علمها چه سود و چه زیان

شمارهٔ ۱۸۰ - الاسرار

آن دم که بهم زدیم تنها من و تو

با خلق نکرده ایم پیدا من و تو

هر یک به گمان بیهده می گویند

حال من و تو نداند الّا من و تو

شمارهٔ ۱۸۱ - الاسرار

روزت بستودم و نمی دانستم

شب با تو غنودم و نمی دانستم

ظن برده بُدم به من که من من باشم

من جمله تو بودم و نمی دانستم

شمارهٔ ۱۸۲ - الاسرار

آنها که همی دهند نادیده نشان

در کوی تحیرّند و در بحر گمان

چیزی است نهان ز دیدهٔ آدمیان

و آنها که ندیده اند شادند زیان

شمارهٔ ۱۸۳ - الاسرار

قومی به گمان فتاده اندر ره دین

قومی دگر اوفتاده در راه یقین

ناگاه به گوشه ای برآرند آواز

کای بی خبران راه نه آن است و نه این

شمارهٔ ۱۸۴ - الاسرار

در دیدهٔ ما نگر جمال حق بین

کاین نور حقیقت است و انوار یقین

حق نیز جمال خویش در ما بیند

این فاش مکن که خونت ریزد به زمین

شمارهٔ ۱۸۵ - الاسرار

تا با خودم از هر دو جهان بیرونم

چون بی خودم از هر دو جهان افزونم

این حال که هست شرح نتوانم داد

دانم که خوشم ولی ندانم چونم

شمارهٔ ۱۸۶ - الاسرار

شبهای دراز با غمت می سازم

پوشیده چنانک کس نداند رازم

میدان بلا و من درو می تازم

دل رفته و می روم نه جان در بازم

شمارهٔ ۱۸۷ - الاسرار

ای دل تو درین واقعه دمسازی کن

وای جان به موافقت سراندازی کن

ای صبر تو پای غم نداری بگریز

وای عقل تو کودکی برو بازی کن

شمارهٔ ۱۸۸ - الاسرار

هر دل نبود قابل اسرار خدا

در هر گوشی نگنجد اسرار خدا

هستند عقول یکسر ار درنگری

سرگشته و واله شده در کار خدا

شمارهٔ ۱۸۹ - الاسرار

آن قوم که راه بین فتادند و شدند

کس را زیقین خبر ندادند و شدند

آن بند که هیچ کس ندانست گشود

یک بند دگر بَرو نهادند و شدند

شمارهٔ ۱۹۰ - الاسرار

مردان چو حدیث وصل جانان شنوند

ار زنده بمانند زنقصان شنوند

درد ره عاشقان کمالی دارد

سرّ دو جهان درون جانان شنوند

شمارهٔ ۱۹۱ - الاسرار

دُرّی است ثمین که آن به سفتن ناید

سرّی است نهان که آن به گفتن ناید

جان ده که مگر ازو بیابی بویی

کاین کار به خوردن و به خفتن ناید

شمارهٔ ۱۹۲ - الاسرار

تا خواجه زنور خویش منفک نشود

در عالم اهل دیده بی شک نشود

رو دیده به دست آر که اسرار خدا

با عقل مزوِّر تو مدرَک نشود

شمارهٔ ۱۹۳ - الاسرار

در عالم عشق هر که را یار بود

صندوق وجودش همه اسرار بود

با این همه گر زخود نشانی بدهد

در حال مقامش رسن و دار بود

شمارهٔ ۱۹۴ - الاسرار

عقل از ره تو حدیث افسانه برد

در کوی تو ره مردم بیگانه برد

هر لحظه چو من هزار دل سوخته را

سودای تو از کعبه به بتخانه برد

شمارهٔ ۱۹۵ - الاسرار

او را زدرون خانه دردی باید

کز قصّه شنیدن این گهر نگشاید

در خانه اگر تو را بود چشمهٔ آب

به از رودی که از آن زجایی آید

شمارهٔ ۱۹۶ - الاسرار

در بادیهٔ وصال آن شهره نگار

جانبازانند عاشقان رخ یار

مانندهٔ حلّاج انا الحق گویان

و از هر کنجی هزار سر بر سرِ دار

شمارهٔ ۱۹۷ - الاسرار

افتاد مرا با سر زلفین تو کار

عیبم مکن و به کار خویشم بگذار

اندر سر زلف تو دلی گم کردم

جویای دل خودم مرا با تو چکار

شمارهٔ ۱۹۸ - الاسرار

هر دل که خبردار شد از اسرارش

گر نور بود سوخته شد در نارش

گر شبه سلامتی کسی را بینی

زان است که او بی خبر است از کارش

شمارهٔ ۱۹۹ - الاسرار

کو دل که بگوید نفسی اسرارش

کو گوش که بشنود دمی گفتارش

معشوقه جمال می نماید شب و روز

کو دیده که تا برخورد از دیدارش

شمارهٔ ۲۰۰ - الاسرار

زنهار به گفت و گوی [منشین به] او باش

غافل منشین و گم مکن عمر به لاش

خواهی که شود بر تو همه سرّی فاش

با خود می باش و با خود البتّه مباش

شمارهٔ ۲۰۱ - الاسرار

چون آینه کرد صفّه ای را نقّاش

تا نقش سه صفّه رو نماید زصفاش

هستی تو چهار صفّهٔ چین علوم

یا قابل نقش باش یا آینه باش

شمارهٔ ۲۰۲ - الاسرار

این راز درونی مشمر کاری خُرد

کاینجای نه صاف می گذارند نه دُرد

دنیا داری و عاقبت خواهی بُرد

این به باشد چو عاقبت خواهی مُرد

شمارهٔ ۲۰۳ - الاسرار

در دل سخنت چو جان نگه می دارم

خون می خورم و زبان نگه می دارم

با دل سخن وصل تو می گویم از آن

جان را به اومید آن نگه می دارم

شمارهٔ ۲۰۴ - العرفان

از بهر شناختن نکو کن خود را

زیرا که سزا نکو بود نیکو را

بس نادره رسمی است که در راه طلب

تا بی تو نباشی نشناسی او را

شمارهٔ ۲۰۵ - القضا و القدر

واقف نشود کسی بر اسرار قضا

بس بوالعجب است کار و بازار قضا

در کوی حقیقت همگان معذورند

کس نیست که او نیست گرفتار قضا

شمارهٔ ۲۰۶ - القضا و القدر

در مطبخ عشق پاکبازان قضا

کردند به غربیل بد از نیک جدا

از چشمهٔ غربیل فروشد مقصود

مستی همه بر سر آمد اینک من و ما

شمارهٔ ۲۰۷ - القضا و القدر

کار قدر از چون و چرا بیرون است

چونی و چرایی زصفا بیرون است

آن کس که به یک حرف زما برگردد

خطّش در کش کز خط ما بیرون است

شمارهٔ ۲۰۸ - القضا و القدر

بنیاد وجود سخت سست افتاده است

وین قابض روح نیک چست افتاده است

با کیست خصومت که حوادث را نیز

بستست که از روز نخست افتاده است

شمارهٔ ۲۰۹ - القضا و القدر

نیکی و بدی که در نهاد بشر است

شادی و غمی که در قضا و قدر است

با چرخ مکن حواله کاندر ره دین

چرخ از تو هزار بار سرگشته تر است

شمارهٔ ۲۱۰ - القضا و القدر

نقاش ازل چو نقشها می پرداخت

کس نقش سعادت از شقاوت نشناخت

امروز هر آنک از پی مقصودی تاخت

آن یافت که دی قدر برای او ساخت

شمارهٔ ۲۱۱ - القضا و القدر

سرّ قدر از جهانیان پنهان است

آن سر به طریق عقل نتوان دانست

در جستن آن نقطه که مقصود آن است

چون دایره هرک هست سرگردان است

شمارهٔ ۲۱۲ - القضا و القدر

تا در نرسد وعدهٔ هر کار که هست

سودت نکند یاری هر یار که هست

تقدیر به هر قضاءِ ناچار که هست

در خواب کند هر دل بیدار که هست

شمارهٔ ۲۱۳ - القضا و القدر

خوش باش که در ازل بپرداخته اند

نرد من و تو بی من و تو ساخته اند

بر نطع قضا به کعبتین تقدیر

نرد من و تو بی من و تو باخته اند

شمارهٔ ۲۱۴ - القضا و القدر

چون سرّ قدر طعمهٔ ابدال شود

آن جملهٔ قال و قیل پامال شود

هم مفتی شرع را جگرخون گردد

هم قاضی عقل را زبان لال شود

شمارهٔ ۲۱۵ - القضا و القدر

از قرب بعید شوق باید بودن

پیوسته ملازم تو شاید بودن

لکن به خلاف آنچ رفته است قلم

از دست من و تو برنیاید بودن

شمارهٔ ۲۱۶ - القضا و القدر

هر چند که عقل داری و دیده و هوش

ایمن مشو و به دیگران پرده بپوش

کانجا که قضا بر تو کمین بگشاید

نه دیده به کار آیدت آنجا و نه گوش

شمارهٔ ۲۱۷ - القضا و القدر

محکوم قضا که بنده خوانند او را

بر بالش شرع کی نشانند او را

گر چرخ به کام تو نگردد بمرنج

کاو نیز چنان رود که رانند او را

شمارهٔ ۲۱۸ - القضا و القدر

بر هرچ نهم دل که چنان خواهد بود

ایّامش از آن حال بگرداند زود

چون کار ز اختیار من بیرون شد

تدبیر من و عهد تو کی دارد سود

شمارهٔ ۲۱۹ - القضا و القدر

بر رهگذرم هزار جا دام نهی

گویی که بگیرمت اگر گام نهی

یک ذرّه جهان زحکم تو خالی نیست

حکمم تو کنی و عاصیم نام نهی

شمارهٔ ۲۲۰ - القضا و القدر

من خواهم راز آشکارا نکنم

والبته هر آنچ هست پیدا نکنم

آن تو همان است که گویی که مکن

چون مقدور است چون کنم تا نکنم

شمارهٔ ۲۲۱ - القضا و القدر

شمشیر فلک پاره کند جوشن‌ها

پیکان قضا تیره کند روشن‌ها

زنهار به مرگ دیگران شاد مشو

دودی است برآید ز همه روزن‌ها

شمارهٔ ۲۲۲ - القضا و القدر

چون دایرهٔ وجود من بنهادند

در مشورتم پیام بفرستادند

چون کار مرا قرار بی من دادند

دانم که مراد من درو بنهادند

شمارهٔ ۲۲۳ - التّقدیر

از دیده دل من ارچه پرنورتر است

با دیده دل از آفت خود دورتر است

رنج از دل و دیده نیست از تقدیر است

دل معذور است و دیده معذورتر است

شمارهٔ ۲۲۴ - التّقدیر

آنها که زاسرار سخن می گویند

و از علم ابد نو و کهن می گویند

بس بی خبرند جمله تقدیر خداست

در هر زه سُخن از سر و بُن می گویند

شمارهٔ ۲۲۵ - التّقدیر

یک تن بنمای در جهان از زن و مرد

کاو از ستم زمانه خونابه نخورد

نیک و بد ما جمله به تقدیر خداست

با کار خدا هیچ نمی شاید کرد

شمارهٔ ۲۲۶ - التّقدیر

حکمی که ازو چاره نباشد پرهیز

فرموده و امر کرده از وی بگریز

وانگه به میان امر و نهیش عاجز

درمانده جهانیان که کژدار و مریز

شمارهٔ ۲۲۷ - التّقدیر

ای دل اگرت هست خرد راهنما

در هر سوری که آیدت بیش نما

ساکن شو و بر متپ که هرگز نشود

تدبیر من و تو دفع تقدیر خدا

شمارهٔ ۲۲۸ - الخوف

قد کنت اقول لا ابالی بجفا

کردیم چنانک می بنوشم زوفا

الآن اذاصبّ من الحبّ صفا

ترسم که کدورتیش باشد زقفا

شمارهٔ ۲۲۹ - الخوف

آن راهزنان که راه ناگه بزنند

ره بر دل مردمان آگه بزنند

راهی دورست و رهزنان بسیارند

می ترسم از آنک بر تو این ره بزنند

شمارهٔ ۲۳۰ - الخوف

انعام تو هر گرسنه را می پرورد

هر تشنه زجوی فضلت آبی می خورد

دل در پی اومید تو شادی می کرد

هم بخت بد از امید نومیدم کرد

شمارهٔ ۲۳۱ - الخوف

دم با که زنم کنون که همدم بنماند

دل ریش شد و امید مرهم بنماند

من خوش به امید وصل او می بودم

اکنون به چه خوش شوم که آن هم بنماند

شمارهٔ ۲۳۲ - الخوف

من در پی عشق تو چه پویم که کیم

وصلت به کدام مایه جویم که کیم

گر لطف توم دست نگیرد امروز

فردا به کجا روم، چگونه که کیم

شمارهٔ ۲۳۳ - الخوف

در عشق زهمنشین بد می ترسم

یعنی که ز مرد بی خرد می ترسم

با تنهایی چنان خوشستم که اگر

در آینه بنگرم زخود می ترسم

شمارهٔ ۲۳۴ - الخوف

بی روی تو خونابه چکاند چشمم

کاری به جز از گریه نداند چشمم

می ترسم از آنک حسرت دیدارت

در چشم بماند و نماند چشمم

شمارهٔ ۲۳۵ - الخوف

نی همچو منت به عمر یاری خیزد

یاری چو منت به روزگاری خیزد

من خاک توم تو می دهی بر بادم

ترسم که میان ما غباری خیزد

شمارهٔ ۲۳۶ - الخوف

او را که همه ملک جهان بس نبود

می دان به یقین کز هرِ خس نبود

کوته نظری مکن سخن کوته کن

معشوق جهان عاشق هر کس نبود

شمارهٔ ۲۳۷ - الخوف

گر کس دارد زنیک و بد خواه امید

شاید که من از تو دارم ای ماه امید

گفتی که تو را چرا امید از من نیست

خوی تو و بخت من و آنگاه امید؟

شمارهٔ ۲۳۸ - الخوف

دستی نه که از دل گرهی برگیرد

پایی نه که بار گنهی برگیرد

ترسم که زبی دلی سرانجام دلم

از سینه برون رود رهی برگیرد

شمارهٔ ۲۳۹ - الخوف

تا رهبر تو طبع بدآموز بود

بخت تو مپندار که پیروز بود

تو خفته به عیش و شب عمرت کوتاه

ترسم که چو بیدار شوی روز بود

شمارهٔ ۲۴۰ - الخوف

ای دل طمع وصل به بیهوده مدار

کز دوست جز او نیست کسی برخوردار

هر کس زکمال او [ورا] نیست خبر

او در پس پرده مانده ما در پندار

شمارهٔ ۲۴۱ - الخوف

بردار نظر زدیگران تا خود باش

وز مکر خدا حذر کن و با خود باش

ور زانک نجات آخرت می طلبی

تو نیک شو و جمله جهان گو بد باش

شمارهٔ ۲۴۲ - الخوف

ماییم که دم عشق تو پیوسته زنیم

وز هجر تو دست بر دل خسته زنیم

وصل تو دری نمی گشاید ما را

پس سر همه عمر بر در بسته زنیم

شمارهٔ ۲۴۳ - الخوف

فریاد از آنچ نیست و می خوانندم

زاهد نیم و بزهد می خوانندم

گر زانک درون برون بگردانندم

مستوجب آنم که بسوزانندم

شمارهٔ ۲۴۴ - الخوف

تا ظن نبری کز آن جهان می ترسم

وز مردن وز کندن جان می ترسم

چون مرگ حقیقت است چرا ترسم ازو

من نیک نزیستم از آن می ترسم

شمارهٔ ۲۴۵ - الخوف

هرگز به وصال چون تو یاری برسم

بیرون زغمت به هیچ کاری برسم

زین سان که منم میان دریای فراق

هرگز بینی تا به کناری برسم

شمارهٔ ۲۴۶ - الخوف

انصاف همی دهم که بس بی کارم

عمری است که عمری به زیان می آرم

هنگام رحیل آمد و من بی حاصل

نه بدرقه ای نه زاد راهی دارم

شمارهٔ ۲۴۷ - الخوف

ماییم درِ هیچ صوابی نزده

با تو نفسی به هیچ بابی نزده

ترسم که به خاک در شوم باد به دست

بر آتش سودای تو آبی نزده

شمارهٔ ۲۴۸ - الخوف

رخسار به خون دیده باید شستن

کانجا گل بی خار نخواهد رستن

با نیک و بد زمانه می باید ساخت

تا خود به چه زاید این شب آبستن

شمارهٔ ۲۴۹ - الرجاء

آنجا سخنی زهر نوایی نخرند

بی حاصلیی زهر گدایی نخرند

نومید مشو بهر چه داری پیش آی

کانجا همه چیزی به بهایی نخرند

شمارهٔ ۲۵۰ - الرجاء

بنیاد دل ما غم تو ویران کرد

ما را هوس عشق تو سرگردان کرد

زآنجا که تویی مگر که لطفی بکنی

پیداست کز اینجا که منم چه توان کرد

شمارهٔ ۲۵۱ - الرجاء

با هر درمم اگر دو صد بدره بود

با مهر کرامت تو یک ذرّه بود

گر کفر همه وجود در من باشد

با بحر عنایت تو یک قطره بود

شمارهٔ ۲۵۲ - الرجاء

بی جام چو جمشید نمی شاید بود

بی شام چو خورشید نمی شاید بود

گیرم که به طاعت تو مشغول نیم

از لطف تو نومید نمی شاید بود

شمارهٔ ۲۵۳ - الرجاء

بی ذل کسی به پادشایی نرسد

هرگز به دُرست مومیایی نرسد

گر رهرو را به فعل خود وادارند

پس کَس به مقام پیشوایی نرسد

شمارهٔ ۲۵۴ - الرجاء

با رنگ ز تیغ او دلم نزداید

می باشم از آن گونه که او فرماید

نومید نیم ز فضل او زیرا کاو

هرگه که دری ببست صد بگشاید

شمارهٔ ۲۵۵ - الرجاء

چون قطرهٔ مهر او چکیدن گیرد

دل جامهٔ عافیت دریدن گیرد

چون باد عنایتش وزیدن گیرد

اسباب بلا زمن بریدن گیرد

شمارهٔ ۲۵۶ - الرجاء

آن کس که نبوّت به شبانی بخشد

سلطانی را به پاسبانی بخشد

چون هست امید تو بدو دل خوش دار

کاو هر نفسی بتازه جانی بخشد

شمارهٔ ۲۵۷ - الرجاء

چون کار به جهد و جدّ تو برناید

دلتنگ مشو که آنچنان می باید

چون نور فراز شد جهان بگشاید

کز دامن صبح روز روشن زاید

شمارهٔ ۲۵۸ - الرجاء

راه تو به جز تو دیگری ننماید

بی حکم تو کس را نفسی برناید

بگشای در بستهٔ شادی بر ما

هرگه که دری ببست صد بگشاید

شمارهٔ ۲۵۹ - الرجاء

چون از سر جد پای نهادی در کار

سررشتهٔ خود به دست عشقش بسپار

می کوش به قدر جهد و دل خوش می دار

کاو چارهٔ کار تو بسازد ناچار

شمارهٔ ۲۶۰ - الرجاء

از لطف تو هیچ بنده نومید نشد

مقبول تو جز مقبل جاوید نشد

لطفت به کدام ذرّه پیوست دمی

کان ذرّه به از هزار خورشید نشد

شمارهٔ ۲۶۱ - الرجاء

گر در عمل عشق به کاری برسم

از بادهٔ وصلت به خماری برسم

در بحر وصال تو بسی خواهم بود

آخر به لبی یا به کناری برسم

شمارهٔ ۲۶۲ - الرجاء

تا چند به هجر تو مشوش باشم

در دست هوای تو بر آتش باشم

گیرم که وصال تو میسّر نشود

آخر به امید ساعتی خوش باشم

شمارهٔ ۲۶۳ - الرجاء

بنگر که چنین ما به چه تدبیر شدیم

گشتیم گدای دَرِ او میر شدیم

ما زانک به طاعتش نکردیم قیام

با حلقهٔ بندگیّ او پیر شدیم

شمارهٔ ۲۶۴ - الرجاء

دعوی طلب گرچه مجاز است از تو

سرنامهٔ دهر بی نماز است از تو

گر معصیتت هزار چندان باشد

نومید مشو چو بی نیاز است از تو

شمارهٔ ۲۶۵ - الرجاء

ماییم به عشق تو تولّا کرده

وز طاعت و معصیت تبرّا کرده

آن را که عنایت تو باشد باشد

ناکرده چو کرده، کرده چون ناکرده

شمارهٔ ۲۶۶ - الرجاء

ملک تو نکاهد ار مرا بنوازی

و افزون نشود اگر مرا بگدازی

نومید نیم ز لطف تو آخر کار

جایی برساندم به بازی بازی

الباب الثانی: فی الشرعیّات و ما یتعلق بها

شمارهٔ ۱ - الشریعة : اصل همه اوست و هر چه جز او فرع است

شمارهٔ ۲ - الشریعة : هر چند که عقل رهبر آگاه است

شمارهٔ ۳ - الشریعة : جان آید و راه عشق می پیماید

شمارهٔ ۴ - الشریعة : عقل آن باشد که شرع را برتابد

شمارهٔ ۵ - الشریعة : هر چند به عقل راه می شاید دید

شمارهٔ ۶ - الشریعة : عقل از ره جان به نور شرع آگه شد

شمارهٔ ۷ - الشریعة : گر زانک تو را هست ز تحقیق خبر

شمارهٔ ۸ - الشریعة : خیز از سخن سرّ خود و کل بگذر

شمارهٔ ۹ - الشریعة : آیین قلندر ار نظر کوتاهی است

شمارهٔ ۱۰ - الشریعة : هر کاو زحقیقت وجود آگاه است

شمارهٔ ۱۱ - الشریعة : چون دیدهٔ عقل راهرو بگشاید

شمارهٔ ۱۲ - الشریعة : از عقل مجرّد به دوایی نرسی

شمارهٔ ۱۳ - الشریعة : چون ما به هوای طبع و عادت گرویم

شمارهٔ ۱۴ - الطّاعة : زان پیش که از جمله فرو مانی فرد

شمارهٔ ۱۵ - الطّاعة : گر عاقلی آن بکن که یزدان فرمود

شمارهٔ ۱۶ - الطّاعة : در کار آویز و گفت و گو را بگذار

شمارهٔ ۱۷ - العبودیة : گر مایهٔ همّت است در گوهر تو

شمارهٔ ۱۸ - العبودیة : جز با تو حوالتت نباشد فردا

شمارهٔ ۱۹ - العبودیة : زآن جان و جهان تا هوس[ی] در سر ماست

شمارهٔ ۲۰ - العبودیة : در غمکدهٔ بندگیت شادیهاست

شمارهٔ ۲۱ - العبودیة : بگریز ز خلق اگر توانی بگریخت

شمارهٔ ۲۲ - العبودیة : خواهی که دم تو را مبارک دارند

شمارهٔ ۲۳ - العبودیة : آن کن که توانگران گدای تو شوند

شمارهٔ ۲۴ - العبودیة : در دهر هر آنک تخم خدمت پاشد

شمارهٔ ۲۵ - العبودیة : با صدق اگر دل تو همره گردد

شمارهٔ ۲۶ - العبودیة : گر بد داند و گر نکو او داند

شمارهٔ ۲۷ - العبودیة : می دان که اگر او دمی آن تو شود

شمارهٔ ۲۸ - العبودیة : گر کم کوشی به کار خود گر بسیار

شمارهٔ ۲۹ - العبودیة : چون از در او هیچ مرا نیست گزیر

شمارهٔ ۳۰ - العبودیة : او را به کف آور کم اینها همه گیر

شمارهٔ ۳۱ - العبودیة : دل را دیدم شیفته در راه هوس

شمارهٔ ۳۲ - العبودیة : هرگاه که آنچنان کَت افتد باشی

شمارهٔ ۳۳ - العبودیة : حُسنی که گواه صنع معبود بود

شمارهٔ ۳۴ - العبودیة : رو در پی درد او که درمان گردی

شمارهٔ ۳۵ - العبودیة : بر خاک در تو تحفه گر جان باشد

شمارهٔ ۳۶ - العبودیة : در بندگیش اگر تو نیکو باشی

شمارهٔ ۳۷ - العبودیة : گر بنوازی بندهٔ مقبول توَم

شمارهٔ ۳۸ - العبودیة : آن کس که به بندگی قرارش باشد

شمارهٔ ۳۹ - العبودیة : ای از تو خرابی سبب آبادی

شمارهٔ ۴۰ - الطریقة : آن کس که درون سینه را دل پنداشت

شمارهٔ ۴۱ - الطریقة : درمان غمت امید بی درمانی است

شمارهٔ ۴۲ - الطریقة : ای آنک تو را امید آبادانی است

شمارهٔ ۴۳ - الطریقة : هر آبادی از غم او ویرانی است

شمارهٔ ۴۴ - الطریقة : آزار طلب مکن که طامات این است

شمارهٔ ۴۵ - الطریقة : آن را که زخود نماند با خود اثری است

شمارهٔ ۴۶ - الطریقة : هر مرد که او پای درین راه افشرد

شمارهٔ ۴۷ - الطریقة : قومی هستند کز کله موزه کنند

شمارهٔ ۴۸ - الطریقة : اندر ره عشق یادگر سر ننهند

شمارهٔ ۴۹ - الطریقة : مستان رهش تمام هشیار آیند

شمارهٔ ۵۰ - الطریقة : چندان برو این ره که دوی برخیزد

شمارهٔ ۵۱ - الطریقة : هر مرغ دلی که پر بدو باز کند

شمارهٔ ۵۲ - الطریقة : هر دل شده ای چهره به خون می شوید

شمارهٔ ۵۳ - الطریقة : یک ذرّه غمش به صد جهان نتوان داد

شمارهٔ ۵۴ - الطریقة : در عشق هزار جان و دل بس نکند

شمارهٔ ۵۵ - الطریقة : سودای توم سر به جهان اندر داد

شمارهٔ ۵۶ - الطریقة : در راه طلب رسیده ای می باید

شمارهٔ ۵۷ - الطریقة : هر دل که به کوی دوست منزل دارد

شمارهٔ ۵۸ - الطریقة : لافی زدم ای دوست زراه پندار

شمارهٔ ۵۹ - الطریقة : دل در هوس تو چون بجنباند سر

شمارهٔ ۶۰ - الطریقة : خواهی که به سوی حضرتش یابی بار

شمارهٔ ۶۱ - الطریقة : صبر از سر استقامتم گو برخیز

شمارهٔ ۶۲ - الطریقة : خیزم در دلدار زنم بوک دبو

شمارهٔ ۶۳ - الطریقة : خواهی که بزرگیت بود کوچک باش

شمارهٔ ۶۴ - الطریقة : ره پرخطر است زینهار آگه باش

شمارهٔ ۶۵ - الطریقة : تا بتوانی در صف مردان می باش

شمارهٔ ۶۶ - الطریقة : چون آمده ای درین بیابان حاصل

شمارهٔ ۶۷ - الطریقة : اسرار طریقت نشود حل به سؤال

شمارهٔ ۶۸ - الطریقة : در راه طلب دلیل باید نه دلال

شمارهٔ ۶۹ - الطریقة : در گمراهی طالب راه اوییم

شمارهٔ ۷۰ - الطریقة : تا یوسف دل را نکنی از بن چاه

شمارهٔ ۷۱ - الحقیقة : در راه خرد امین و طرار یکی است

شمارهٔ ۷۲ - الحقیقة : جز نیستی تو نیست هستی به خدا

شمارهٔ ۷۳ - الحقیقة : هر دل که ورا زعلم حق نیرو نیست

شمارهٔ ۷۴ - الحقیقة : ای دوست میان من و تو گرنه دُوی است

شمارهٔ ۷۵ - الحقیقة : از کوی و مکان گذشت آب و گل ما

شمارهٔ ۷۶ - الحقیقة : بی می همه نوبهار عالم دی توست

شمارهٔ ۷۷ - الحقیقة : از عالم کفر تا به دین یک نفس است

شمارهٔ ۷۸ - الحقیقة : ره رفتن تحقیق به گامت دور است

شمارهٔ ۷۹ - الحقیقة : بر حال منت دسترسی نیست که نیست

شمارهٔ ۸۰ - الحقیقة : این کار تو را کارگزار دگر است

شمارهٔ ۸۱ - الحقیقة : کار ارچه به من نیست ولی بی من نیست

شمارهٔ ۸۲ - الحقیقة : این مردمک دیده سحرگه برخاست

شمارهٔ ۸۳ - الحقیقة : دانستن این حدیث کار دیده است

شمارهٔ ۸۴ - الحقیقة : هر دل که به میدان هوای تو بتاخت

شمارهٔ ۸۵ - الحقیقة : دل نیست کز آتش غمت سوخته نیست

شمارهٔ ۸۶ - الحقیقة : تا می نخوری به سرِّ مستی نرسی

شمارهٔ ۸۷ - الحقیقة : هستی تو همه، با تو برابر چه بود

شمارهٔ ۸۸ - الحقیقة : ای مؤمن محض بودنت مطلق گبر

شمارهٔ ۸۹ - الحقیقة : مست از ازل آمدیم و مستیم هنوز

شمارهٔ ۹۰ - الحقیقة : بیرون تر ازین جهان جهانی دگر است

شمارهٔ ۹۱ - الحقیقة : آن کس که چو حق حقیقت حق نشناخت

شمارهٔ ۹۲ - الحقیقة : تا چند دلا تو در مقالت پیچی

شمارهٔ ۹۳ - الحقیقة : در باغ طلب اگر نباتی یابی

شمارهٔ ۹۴ - الحقیقة : بر درگه کبریا تو جز شاه نئی

شمارهٔ ۹۵ - الحقیقة : یاری که وجود و عدمت اوست همه

شمارهٔ ۹۶ - الحقیقة : ماییم که بس بوالعجب اندر قدمیم

شمارهٔ ۹۷ - الحقیقة : گر حکمت محض خواهی و علم اصول

شمارهٔ ۹۸ - الحقیقة : در عالم کشف اگر گلی بنماییم

شمارهٔ ۹۹ - الحقیقة : در دیدهٔ دل دیدهٔ دیگر دیدم

شمارهٔ ۱۰۰ - الحقیقة : ما خود ز ازل عاشق و مست آمده ایم

شمارهٔ ۱۰۱ - الحقیقة : خوابی که ندیده ای تو تعبیر مکن

شمارهٔ ۱۰۲ - الحقیقة : هر دل که به سوی او گراید رفتن

شمارهٔ ۱۰۳ - الحقیقة : تا ظن نبری که هست این رشته دو تو

شمارهٔ ۱۰۴ - الحقیقة : ای در دل من مهر تمنّا همه تو

شمارهٔ ۱۰۵ - الحقیقة : آتش نزند در دل ما الّا او

شمارهٔ ۱۰۶ - الیقین : هر چیز که او گفت چنان است همه

شمارهٔ ۱۰۷ - التوبه : ای آنک به توبه کرده ای عزم درست

شمارهٔ ۱۰۸ - التوبه : طاعت زگناه بیش می باید کرد

شمارهٔ ۱۰۹ - التوبه : در دل همه شرک و روی بر خاک چه سود

شمارهٔ ۱۱۰ - التوبه : در بندگیش ناخلفی می کردی

شمارهٔ ۱۱۱ - التوبه : آباد خرابات زمی خوردن ماست

شمارهٔ ۱۱۲ - التوبه : گر تو به سر راه خرد وانرسی

شمارهٔ ۱۱۳ - الصّوم : با دیده درآی و صنع ربّانی بین

شمارهٔ ۱۱۴ - الحج : در راه خدا دو کعبه آمد حاصل

شمارهٔ ۱۱۵ - الحج : احرام درش گیر و دلا فرمان کن

شمارهٔ ۱۱۶ - الحج : تا روی توم قبله شد ای جان و جهان

شمارهٔ ۱۱۷ - الحج : در راهش اگر به نیکنامی برسی

شمارهٔ ۱۱۸ - الحج : گر عُجب زموقف دلت دور شود

شمارهٔ ۱۱۹ - الحج : مرهم طلبی به گرد دلریشان گرد

شمارهٔ ۱۲۰ - طلب الآخرة : تا وسوسهٔ عشق مهیّا نشود

شمارهٔ ۱۲۱ - طلب الآخرة : فرزانهٔ سروران جهان بگزیند

شمارهٔ ۱۲۲ - طلب الآخرة : چون از شدگان یکی نمی آید باز

شمارهٔ ۱۲۳ - طلب الآخرة : زان پیش که گویند که جا واپرداز

شمارهٔ ۱۲۴ - طلب الآخرة : ملک طلبش بهر سلیمان ندهند

شمارهٔ ۱۲۵ - طلب الآخرة : ترسم که اگر در طلبش نشتابی

شمارهٔ ۱۲۶ - الصدق : با صدق تو زخم همچو مرهم باشد

شمارهٔ ۱۲۷ - الصدق : ای دل سررشتهٔ اَمَل کوته کن

شمارهٔ ۱۲۸ - الصدق : گر مایهٔ همت است در گوهر تو

شمارهٔ ۱۲۹ - الصدق : تا یوسف دل را نکنی از بن چاه

شمارهٔ ۱۳۰ - الصدق : صدق است که مرد را همی بخشد جان

شمارهٔ ۱۳۱ - الصدق : گر قصد کنی به رفتن راه وصال

شمارهٔ ۱۳۲ - الصدق : از صدق رهانی دل خود را از حیف

شمارهٔ ۱۳۳ - الصفا : گر یک نفس آن جان و جهان بتوان دید

شمارهٔ ۱۳۴ - الصفا : روخانه برو که شاه ناگاه آید

شمارهٔ ۱۳۵ - الصفا : رسمی است میان اهل دل دیرینه

شمارهٔ ۱۳۶ - الصفا : ای دل نه تویی که در صفایی نرسی

شمارهٔ ۱۳۷ - الصفا : نه هر که میان ببندد از کفار است

شمارهٔ ۱۳۸ - الصفا : طعم وحدت بدین دو تویی بخشی

شمارهٔ ۱۳۹ - الصفا : از راه صفا هر که نصیبی یابد

شمارهٔ ۱۴۰ - الصفا : تا تعبیهٔ عشق مصفّا نشود

شمارهٔ ۱۴۱ - الصفا : سجاده به روی آب انداخته گیر

شمارهٔ ۱۴۲ - الصفا : شرط است مرا زخویشتن برگشتن

شمارهٔ ۱۴۳ - الصّبر : بر مردم اهل گر بد و نیک آید

شمارهٔ ۱۴۴ - الصّبر : کاری که فروبندد و رخ ننماید

شمارهٔ ۱۴۵ - الصّبر : در محنت اگر چه صبر ایّوبی به

شمارهٔ ۱۴۶ - الصّبر : دل خوش کن و بر صبر گمار اندیشه

شمارهٔ ۱۴۷ - الصّبر : صبری که دلم بدو قوی بود برفت

شمارهٔ ۱ - الشریعة

اصل همه اوست و هر چه جز او فرع است

هر کس که جز این داند او را صرع است

در تارکیت شمع و چراغی باید

جسمت شمع است و آن چراغت شرع است

شمارهٔ ۲ - الشریعة

هر چند که عقل رهبر آگاه است

اندر ره شرع پای او کوتاه است

در بارگهی که شرع شاهنشاه است

رهبر که نه پیروی کند گمراه است

شمارهٔ ۳ - الشریعة

جان آید و راه عشق می پیماید

ره دشوار است رهبری می باید

عقل آمد و ره به خود نمی داند رفت

شرع آمده است تا رهش بنماید

شمارهٔ ۴ - الشریعة

عقل آن باشد که شرع را برتابد

بی رهبر شرع عقل گمره یابد

عقل است چو خانه شرع چون روزن او

روزن باید که روشنی در تابد

شمارهٔ ۵ - الشریعة

هر چند به عقل راه می شاید دید

بی رهبر شرع کس به جایی نرسید

سرگردان بود عقل بی رهبر شرع

سردار وجود شد چو در شرع رسید

شمارهٔ ۶ - الشریعة

عقل از ره جان به نور شرع آگه شد

در شرع آویخت و رهشناس آنگه شد

گر عقل به هر واقعه رهبر بودی

پس کافر عاقل چه سبب گمره شد؟

شمارهٔ ۷ - الشریعة

گر زانک تو را هست ز تحقیق خبر

جز بر سر پول شرع مپسند گذر

در صومعه چون تو بوی معنی یابی

پس نام خرابات ادب نیست، مبر

شمارهٔ ۸ - الشریعة

خیز از سخن سرّ خود و کل بگذر

و از خوی که عزّت است وز ذل بگذر

سیل است عقول و شرع پل بسته بَرو

در سیل مَیُفت و بر سر پل بگذر

شمارهٔ ۹ - الشریعة

آیین قلندر ار نظر کوتاهی است

ترتیب ادب علامت آگاهی است

چون سِر به زبان شرع می شاید گفت

گفتن به زبان دیگری گمراهی است

شمارهٔ ۱۰ - الشریعة

هر کاو زحقیقت وجود آگاه است

با او سخن دراز بس کوتاه است

در عالم امر شرع شاهنشاه است

وین جمله برون زپردهٔ این راه است

شمارهٔ ۱۱ - الشریعة

چون دیدهٔ عقل راهرو بگشاید

در ظلمت شب همی چراغش باید

چشم ارچه که روشن است از نور بصر

جز شرع ره راست بد و ننماید

شمارهٔ ۱۲ - الشریعة

از عقل مجرّد به دوایی نرسی

بی شرع به برگی و نوایی نرسی

شرع است که آن تو را رساند به خدا

ورنی تو بدین عقل به جایی نرسی

شمارهٔ ۱۳ - الشریعة

چون ما به هوای طبع و عادت گرویم

بی شرع ز عقل این سخن کی شنویم

چون عقل درین واقعه سرگردان است

آن اولی تر که از پی شرع رویم

شمارهٔ ۱۴ - الطّاعة

زان پیش که از جمله فرو مانی فرد

آن کن که نبایدت پشیمانی خورد

امروز بکن که می توانی کاری

فردا چه کُنی که هیچ نتوانی کرد

شمارهٔ ۱۵ - الطّاعة

گر عاقلی آن بکن که یزدان فرمود

و آن چیز که خیر تُست او آن فرمود

سبحان چو تو را حساب خواهد کردن

شاید گفتن تو را که سلطان فرمود

شمارهٔ ۱۶ - الطّاعة

در کار آویز و گفت و گو را بگذار

کز گفت نشد هیچ کسی برخوردار

از گفت چه سود، کار می باید کرد

باری بکنی به که بگویی صد بار

شمارهٔ ۱۷ - العبودیة

گر مایهٔ همّت است در گوهر تو

الّا به خدا فرو نیاید سر تو

گردِ در حق طواف کن از سر صدق

تا کعبه کند طواف گردِ در تو

شمارهٔ ۱۸ - العبودیة

جز با تو حوالتت نباشد فردا

جز فعل تو آلتت نباشد فردا

بنگر که خدا با تو چه کرده است امروز

آن کن که خجالتت نباشد فردا

شمارهٔ ۱۹ - العبودیة

زآن جان و جهان تا هوس[ی] در سر ماست

این عقل عقیله از کجا درخور ماست

مادام که خاک در او افسر ماست

سلطان همه جهان گدای در ماست

شمارهٔ ۲۰ - العبودیة

در غمکدهٔ بندگیت شادیهاست

آن را که زبندگیت آزادیهاست

شاگرد هوس نداند این معنی را

در دانش این واقعه اُستادیهاست

شمارهٔ ۲۱ - العبودیة

بگریز ز خلق اگر توانی بگریخت

در دامن حق اگر توانی آویخت

در هر چه تو را مراد باشد دل بند

ناچار تو را از آن بخواهند گسیخت

شمارهٔ ۲۲ - العبودیة

خواهی که دم تو را مبارک دارند

نام تو چو یاسین و تبارک دارند

خاک در او بوس که شاهان جهان

از خاک در تو تاج تارک دارند

شمارهٔ ۲۳ - العبودیة

آن کن که توانگران گدای تو شوند

صاحب نظران جمله برای تو شوند

بر خاک درش چو سر نهی از سر صدق

هر جا که سری است خاک پای تو شوند

شمارهٔ ۲۴ - العبودیة

در دهر هر آنک تخم خدمت پاشد

رخسار دلش به خار غم نخراشد

مخدوم از آن شدی که خادم بودی

مخدوم بود کسی که خادم باشد

شمارهٔ ۲۵ - العبودیة

با صدق اگر دل تو همره گردد

از معرفت دو عالم آگه گردد

گردِ در حق گردِ اگر می خواهی

تا با تو غم دراز کوته گردد

شمارهٔ ۲۶ - العبودیة

گر بد داند و گر نکو او داند

گر جرم کند و گر عَفو او داند

تا زنده ام از وفا نگردانم روی

من بر سر آنم آن او او داند

شمارهٔ ۲۷ - العبودیة

می دان که اگر او دمی آن تو شود

کار دل تو به کام جان تو شود

خود را باشی تو را به خود باز هلد

او را شو تا او همه آن تو شود

شمارهٔ ۲۸ - العبودیة

گر کم کوشی به کار خود گر بسیار

جز کردهٔ او برون مَیا از سر کار

بگذار تو اختیار و با خواجه بساز

تو بنده ای و بنده نباشد مختار

شمارهٔ ۲۹ - العبودیة

چون از در او هیچ مرا نیست گزیر

ای دل درِ او گیرو در آن درگه میر

زنهار ازو بادگری روی مکن

ما را درِ او بس مَه امیر و مَه وزیر

شمارهٔ ۳۰ - العبودیة

او را به کف آور کم اینها همه گیر

کز جمله گزیر است وزو نیست گزیر

خود رابی او امیر عالم شده گیر

هم او گوید تو را که ای میر بمیر

شمارهٔ ۳۱ - العبودیة

دل را دیدم شیفته در راه هوس

وز غایت غم نه پیش می دید و نه پس

گفتم که تو را خلق چنین عاجز کرد

درگاه خدا گزین کزین درگه بس

شمارهٔ ۳۲ - العبودیة

هرگاه که آنچنان کَت افتد باشی

هر چند که نیک می کنی بد باشی

در بندگیش چو نفع خود می طلبی

بی هیچ گمان تو بندهٔ خود باشی

شمارهٔ ۳۳ - العبودیة

حُسنی که گواه صنع معبود بود

چون حسن بتم زلطف موجود بود

رو بر در او ایاز می باش مُدام

تا عاقبت کار تو محمود بود

شمارهٔ ۳۴ - العبودیة

رو در پی درد او که درمان گردی

گر جز در او زنی پشیمان گردی

تاج سر دیگران نیرزد خاکی

خاک در او باش که سلطان گردی

شمارهٔ ۳۵ - العبودیة

بر خاک در تو تحفه گر جان باشد

همچون مثل زیره به کرمان باشد

دین و دل و دنیا چو فدای تو کنند

پای ملخ مور سلیمان باشد

شمارهٔ ۳۶ - العبودیة

در بندگیش اگر تو نیکو باشی

فرمان ده این طارم نُه تو باشی

اول قدم آن است که او را طلبی

آخر قدم آن بود که تو او باشی

شمارهٔ ۳۷ - العبودیة

گر بنوازی بندهٔ مقبول توَم

ور ننوازی چاکر معزول توَم

با ردّ و قبول تو مرا کاری نیست

زیرا که بهر دو حال مشغول توَم

شمارهٔ ۳۸ - العبودیة

آن کس که به بندگی قرارش باشد

با چون و چرای او چه کارش باشد

گر بنده ای اختیار در باقی کن

آن خواجه بود که اختیارش باشد

شمارهٔ ۳۹ - العبودیة

ای از تو خرابی سبب آبادی

وز یک غم تو هزار جان را شادی

در بندگیت از دو جهان آزادم

هرگز دیدی بنده بدین آزادی؟

شمارهٔ ۴۰ - الطریقة

آن کس که درون سینه را دل پنداشت

دانست که هرچ هست حاصل پنداشت

علم و عمل و زهد و تمنّا و هوس

این جمله ره است و خواجه منزل پنداشت

شمارهٔ ۴۱ - الطریقة

درمان غمت امید بی درمانی است

راه طلبت بی سر و بی سامانی است

سرمایهٔ جمله پای داران ارزد

آن سر که در او مایهٔ سرگردانی است

شمارهٔ ۴۲ - الطریقة

ای آنک تو را امید آبادانی است

آباد شدن در ره او ویرانی است

تا کی گویی که سرّ عشق او چیست

سرمایهٔ این حدیث سرگردانی است

شمارهٔ ۴۳ - الطریقة

هر آبادی از غم او ویرانی است

هر دانایی در ره او نادانی است

وآن کاو گوید که سرّ سرّش دانم

چون در نگری هنوز سرگردانی است

شمارهٔ ۴۴ - الطریقة

آزار طلب مکن که طامات این است

بگذار خرابی که خرابات این است

آن نیست کرامات که بار تو کشند

بار همه کس کش که کرامات این است

شمارهٔ ۴۵ - الطریقة

آن را که زخود نماند با خود اثری است

از خود زخودی و بیخودی بی خبری است

بر حلقهٔ خاص در شو ایرا که دری است

از حلقهٔ خود چه حلقه بیرون دری است

شمارهٔ ۴۶ - الطریقة

هر مرد که او پای درین راه افشرد

در شیشهٔ جام او چه صافی و چه دُرد

تا سر ننهی پای درین راه مِنه

کاین راه به بی سری به سر شاید برد

شمارهٔ ۴۷ - الطریقة

قومی هستند کز کله موزه کنند

قومی همه عمر در سر روزه کنند

قومی دگرند ازین همه نادرتر

هر شب به فلک روند و دریوزه کنند

شمارهٔ ۴۸ - الطریقة

اندر ره عشق یادگر سر ننهند

یا در ره بهبود قدم در ننهند

تا سر نکنی چو شمع در آتش گم

از نور تو را به سر بر افسر ننهند

شمارهٔ ۴۹ - الطریقة

مستان رهش تمام هشیار آیند

از غایت بی سری کله دار آیند

پادار به رنج اگر چه سرگردانی

سرگشته تر از من و تو بسیار آیند

شمارهٔ ۵۰ - الطریقة

چندان برو این ره که دوی برخیزد

ور هست دوی به رهروی برخیزد

تو او نشوی ولی اگر جهد کنی

جایی برسی کز تو توی برخیزد

شمارهٔ ۵۱ - الطریقة

هر مرغ دلی که پر بدو باز کند

در اوج هوای عشق پرواز کند

یک دم تو بدوز دیدهٔ خود از خود

تا نور جلال دیده ات باز کند

شمارهٔ ۵۲ - الطریقة

هر دل شده ای چهره به خون می شوید

هر غمزده ای ترانه ای می گوید

در هر راهی که رهروی می پوید

چون نیک نگه کنم تو را می جوید

شمارهٔ ۵۳ - الطریقة

یک ذرّه غمش به صد جهان نتوان داد

و اسرار بلاهاش به جان نتوان داد

اندر غم [او] سوختن و محو شدن

ذوقی است کز آن ذوق نشان نتوان داد

شمارهٔ ۵۴ - الطریقة

در عشق هزار جان و دل بس نکند

جان خود چه بود حدیث جان کس نکند

این راه کسی رود که در هر قدمی

صد جان بدهد که روی وا پس نکند

شمارهٔ ۵۵ - الطریقة

سودای توم سر به جهان اندر داد

نه مست و نه هشیار و نه غمگین و نه شاد

سر در سر سودای تو خواهم کردن

صد چون سر من فدای سودای تو باد

شمارهٔ ۵۶ - الطریقة

در راه طلب رسیده ای می باید

دامن زجهان کشیده ای می باید

بینایی خویش را دوا کن ورنه

عالم همه اوست دیده ای می باید

شمارهٔ ۵۷ - الطریقة

هر دل که به کوی دوست منزل دارد

مقصود خود از دو کون حاصل دارد

از حلقهٔ خاص عشق آن کس باشد

کاوچتر به زیر علَم دل دارد

شمارهٔ ۵۸ - الطریقة

لافی زدم ای دوست زراه پندار

کز پای درآیم زغمت دست بدار

راه غم تو به پای من یافته نیست

زنهار که من دروغ گفتم زنهار

شمارهٔ ۵۹ - الطریقة

دل در هوس تو چون بجنباند سر

با باد هوای تو کرا ماند سر

گر هر نفسی سری بخواهند از من

خاکش بر سر هرک بگرداند سر

شمارهٔ ۶۰ - الطریقة

خواهی که به سوی حضرتش یابی بار

بردارم من از دل و جانت این بار

در راه طلب خاک کِه و مِه می باش

شیخی و رئیسی و امیری بگذار

شمارهٔ ۶۱ - الطریقة

صبر از سر استقامتم گو برخیز

در شهر دو صد ملامتم گو برخیز

برخیزم و بر راه غمش بنشینم

گر برخیزد قیامتم گو برخیز

شمارهٔ ۶۲ - الطریقة

خیزم در دلدار زنم بوک دبو

خود را به درش در افکنم بوک دبو

من خود دانم که او قبولم نکند

با این همه جانی بکنم بوک دبو

شمارهٔ ۶۳ - الطریقة

خواهی که بزرگیت بود کوچک باش

در حالت دل چو اهل دل بی شک باش

پیری سرکَل نباشد و ریش سپید

ثابت قدمی است گو برو کودک باش

شمارهٔ ۶۴ - الطریقة

ره پرخطر است زینهار آگه باش

با هرک ره او طلبد همره باش

تسبیح و سجاده کفر و ایمان نبود

مطلوب یکی است، راه گو پنجه باش

شمارهٔ ۶۵ - الطریقة

تا بتوانی در صف مردان می باش

در بزم طرب حریف سلطان می باش

در پردهٔ اسلام چه باشی کافر

در پردهٔ کافری مسلمان می باش

شمارهٔ ۶۶ - الطریقة

چون آمده ای درین بیابان حاصل

چون بی خبران مباش از خود غافل

گامی می زن به قدر طاعت منشین

کاسوده و خفته در نیابد منزل

شمارهٔ ۶۷ - الطریقة

اسرار طریقت نشود حل به سؤال

نه نیز به در باختن حشمت و مال

تا خون نکنی دو دیده در پنجه سال

هرگز ندهند راهت از قال به حال

شمارهٔ ۶۸ - الطریقة

در راه طلب دلیل باید نه دلال

در عالم عشق میل باید نه ملال

سر در سر یار کن [همی] در همه حال

صل من تهوی و لا تبال العذّال

شمارهٔ ۶۹ - الطریقة

در گمراهی طالب راه اوییم

هرگونه که هست در پناه اوییم

بر ما قلمی نیست چنین می دانیم

ما مسخرگان بارگاه اوییم

شمارهٔ ۷۰ - الطریقة

تا یوسف دل را نکنی از بن چاه

یعقوب خرد ضریر باشد در راه

خواهی که عزیز مصر باشی در راه

از عشق کمر ببند و از صدق کلاه

شمارهٔ ۷۱ - الحقیقة

در راه خرد امین و طرار یکی است

واندر پس پرده سرّ و اسرار یکی است

سلطان و گدا و بت پرست و کافر

آنجا که حقیقت است هِرچار یکی است

شمارهٔ ۷۲ - الحقیقة

جز نیستی تو نیست هستی به خدا

ای هشیاران خوش است مستی به خدا

گر بت زبر ای حق پرستی روزی

حقّا که رسی زبت پرستی به خدا

شمارهٔ ۷۳ - الحقیقة

هر دل که ورا زعلم حق نیرو نیست

او لایق این طریق تو بر تو نیست

در عالم اسباب عجایب حالی است

کس با او نیست و هیچ کس بی او نیست

شمارهٔ ۷۴ - الحقیقة

ای دوست میان من و تو گرنه دُوی است

پس این که گهی نالد و گه نازد کیست

ما را همه عمر در طلب باید بود

گر من توم و تو من، طلب کاری چیست

شمارهٔ ۷۵ - الحقیقة

از کوی و مکان گذشت آب و گل ما

وز وصف و بیان گذشت حال دل ما

ما را زقبول و [ردّ کس] باکی نیست

چون دلبر ما همره و هم منزل ما

شمارهٔ ۷۶ - الحقیقة

بی می همه نوبهار عالم دی توست

در صحبت می دو کون ادنی شی توست

از می همه لعل آب روان فهم مکن

هر چه از تو تو را بازستاند می توست

شمارهٔ ۷۷ - الحقیقة

از عالم کفر تا به دین یک نفس است

وز منزل شک تا به یقین یک نفس است

این یک نفس عزیز را خوار مدار

چون حاصل عمر ما همین یک نفس است

شمارهٔ ۷۸ - الحقیقة

ره رفتن تحقیق به گامت دور است

وان لذّت مقصود زکامت دور است

تا در طلب مال و قبولی شیخا

بوی گل فقر از مشامت دور است

شمارهٔ ۷۹ - الحقیقة

بر حال منت دسترسی نیست که نیست

واندر دلم از تو نفسی نیست که نیست

تنها نه منم چنین که در جمله جهان

زین سان که منم از تو کسی نیست که نیست

شمارهٔ ۸۰ - الحقیقة

این کار تو را کارگزار دگر است

نیک و بد تو به اختیار دگر است

علم و عمل و ریاضت و جهد و ثبات

راه طلب است و یافت کار دگر است

شمارهٔ ۸۱ - الحقیقة

کار ارچه به من نیست ولی بی من نیست

فاعل جان است و فعل جان بی تن نیست

در ظلمت تن چراغ باید جان را

عقل ارچه چراغ است و به خود روشن نیست

شمارهٔ ۸۲ - الحقیقة

این مردمک دیده سحرگه برخاست

برخاست صَلای عاشقان از چپ و راست

گفتم که تیمم کنم از خاک درش

دل گفت که غسل کن کنار دریاست

شمارهٔ ۸۳ - الحقیقة

دانستن این حدیث کار دیده است

سرگشته شد آن کس که ازین پرسیده است

رهرو چو تویی و ره تو و منزل تو

اشکال همین است که این پوسیده است

شمارهٔ ۸۴ - الحقیقة

هر دل که به میدان هوای تو بتاخت

با نیک و بد زمانه یکسان در ساخت

دلها همه در بوتهٔ عشق تو گداخت

چونانک تویی جز تو کست می نشناخت

شمارهٔ ۸۵ - الحقیقة

دل نیست کز آتش غمت سوخته نیست

یا جان که به تیر غم تو دوخته نیست

تن هست ولیکن ادب آموخته نیست

زان است که شمع وصل افروخته نیست

شمارهٔ ۸۶ - الحقیقة

تا می نخوری به سرِّ مستی نرسی

تا نیست نگردی تو به هستی نرسی

در اصل خود ارچه در خودت باید زیست

مادام که از خود بنرستی نرسی

شمارهٔ ۸۷ - الحقیقة

هستی تو همه، با تو برابر چه بود

من هیچم و خود زهیچ کمتر چه بود

بنگر که منم تو را و هستی تو مرا

درویش که باشد زتوانگر چه بود

شمارهٔ ۸۸ - الحقیقة

ای مؤمن محض بودنت مطلق گبر

گاهی به قَدَر دست بزن گاه به جبر

بر کثرت حرص تست و بر قلّت صبر

گر خندهٔ برق است و گر گریهٔ ابر

شمارهٔ ۸۹ - الحقیقة

مست از ازل آمدیم و مستیم هنوز

سوزندهٔ شربت الستیم هنوز

زان با دگری عهد نبستیم هنوز

کز عهدهٔ عهد تو نرستیم هنوز

شمارهٔ ۹۰ - الحقیقة

بیرون تر ازین جهان جهانی دگر است

جز جنّت فردوس مکانی دگر است

آزاده نسب زنده به جانی دگر است

وآن گوهر پاکشان زکانی دگر است

شمارهٔ ۹۱ - الحقیقة

آن کس که چو حق حقیقت حق نشناخت

از بی روزی به گفت و گویی پرداخت

از بی خبری بود نشان دادن ازو

گنگ است و کر و کور هر آن کس بشناخت

شمارهٔ ۹۲ - الحقیقة

تا چند دلا تو در مقالت پیچی

یک چند دگر در ره حالت پیچی

خلقان همه آلتند مپسند که تو

صانع بگذاری و در آلت پیچی

شمارهٔ ۹۳ - الحقیقة

در باغ طلب اگر نباتی یابی

هر لحظه ازو تازه نباتی یابی

خواهی که تو بی نفاذ ذاتی یابی

بی مرگ بمیر تا حیاتی یابی

شمارهٔ ۹۴ - الحقیقة

بر درگه کبریا تو جز شاه نئی

دردا که تو خود طالب درگاه نئی

سرمایهٔ هرچه هست جز سرّ تو نیست

افسوس که از سرّ خود آگاه نئی

شمارهٔ ۹۵ - الحقیقة

یاری که وجود و عدمت اوست همه

سرمایهٔ شادی و غمت اوست همه

تو دیده نداری که بدو درنگری

ورنه زسرت تا قدمت اوست همه

شمارهٔ ۹۶ - الحقیقة

ماییم که بس بوالعجب اندر قدمیم

سرمایهٔ شادی شده از کان غمیم

پستیم و بلندیم و تمامیم و کمیم

کس واقف از آن نیست که ما در چه دمیم

شمارهٔ ۹۷ - الحقیقة

گر حکمت محض خواهی و علم اصول

از لوح دلت بشوی این نقش فضول

گر بی تکرار علم حاصل نشود

پس عَلمنی چراست در شأن رسول

شمارهٔ ۹۸ - الحقیقة

در عالم کشف اگر گلی بنماییم

صد نغمه چو بلبل به دمی بسراییم

گر ما سرِ صندوق صفا بگشاییم

سلطانی تخت آسمان را شاییم

شمارهٔ ۹۹ - الحقیقة

در دیدهٔ دل دیدهٔ دیگر دیدم

وانگاه بدو لقای دلبر دیدم

ترک دو جهان بگفتم و ترک وجود

چون روح شدم جمله مصوّر دیدم

شمارهٔ ۱۰۰ - الحقیقة

ما خود ز ازل عاشق و مست آمده ایم

شیدا و خراب و حق پرست آمده ایم

دستم چه زنی که در مُصاف غم تو

بی پا و دل و دیده و دست آمده ایم

شمارهٔ ۱۰۱ - الحقیقة

خوابی که ندیده ای تو تعبیر مکن

حرفی که نخوانده ای تو تفسیر مکن

پیران حقیقت از تو معنی طلبند

از دیده بگو، روایت از پیر مکن

شمارهٔ ۱۰۲ - الحقیقة

هر دل که به سوی او گراید رفتن

بالا بر عقل و جانش باید رفتن

با زحمت عقل و جان کس آنجا نرسد

کان راه به پای عشق شاید رفتن

شمارهٔ ۱۰۳ - الحقیقة

تا ظن نبری که هست این رشته دو تو

یکتاست خود اصل و فرع بنگر نیکو

این اوست که پیداست به من لیکن او

شک نیست که این جمله منم نیک بدو

شمارهٔ ۱۰۴ - الحقیقة

ای در دل من مهر تمنّا همه تو

وای در سر من مایهٔ سودا همه تو

چندانک به روی کار خود می نگرم

امروز همه تویی و فردا همه تو

شمارهٔ ۱۰۵ - الحقیقة

آتش نزند در دل ما الّا او

کوته نکند منزل ما الّا او

گر جمله جهانیان طبیبم گردند

حل می نکند مشکل ما الّا او

شمارهٔ ۱۰۶ - الیقین

هر چیز که او گفت چنان است همه

آن است همه دگر گمان است همه

این قدر یقین بدان که هر سود که هست

گر نیست سزای او زیان است همه

شمارهٔ ۱۰۷ - التوبه

ای آنک به توبه کرده ای عزم درست

اسرار نهان توبه بشناس نخست

مازار کسی را و مرنجان خود را

از تو، به کسی بد نرسد توبهٔ تست

شمارهٔ ۱۰۸ - التوبه

طاعت زگناه بیش می باید کرد

وین توبه زمرگ پیش می باید کرد

حق جلَّ جلالُه از آن مستغنی است

این کار زبهر خویش می باید کرد

شمارهٔ ۱۰۹ - التوبه

در دل همه شرک و روی بر خاک چه سود

با جسم پلید و جامهٔ پاک چه سود

زهر است گناه و توبه تریاک وی است

چون زهر به جان رسید تریاک چه سود

شمارهٔ ۱۱۰ - التوبه

در بندگیش ناخلفی می کردی

زان بر در دشمنان او می گردی

با این همه اینک دَرِ صلحش باز است

گر توبه کنی بندهٔ خاصش گردی

شمارهٔ ۱۱۱ - التوبه

آباد خرابات زمی خوردن ماست

خون دو هزار توبه در گردن ماست

زان می کنم این توبه و زان می شکنم

کارایش رحمت از گنه کردن ماست

شمارهٔ ۱۱۲ - التوبه

گر تو به سر راه خرد وانرسی

در درد بمیری به مداوا نرسی

هر شب گویی که توبه فردا بکنم

توبه که کند گر تو به فردا نَرسی

شمارهٔ ۱۱۳ - الصّوم

با دیده درآی و صنع ربّانی بین

و آسایش شیخ اوحد کرمانی بین

تو طالب آب و نانی، ای بیچاره

یک روز به روزه باش و سلطانی بین

شمارهٔ ۱۱۴ - الحج

در راه خدا دو کعبه آمد حاصل

یک کعبهٔ صورتی و یک کعبهٔ دل

تا بتوانی زیارت دلها کن

کافزون زهزار کعبه آید یک دل

شمارهٔ ۱۱۵ - الحج

احرام درش گیر و دلا فرمان کن

واندر عرفات نیستی جولان کن

خواهی که تو را کعبه کند استقبال

مایی و منی را به منا قربان کن

شمارهٔ ۱۱۶ - الحج

تا روی توم قبله شد ای جان و جهان

از قبله خبر ندارم، از کعبه نشان

بی روی تو رو به کعبه کردن نتوان

کان کعبهٔ صورت است و این قبلهٔ جان

شمارهٔ ۱۱۷ - الحج

در راهش اگر به نیکنامی برسی

در بند زبان تا تو به کامی برسی

لبیک زاحرامگه صدق بزن

کن سعی خود آنگه به مقامی برسی

شمارهٔ ۱۱۸ - الحج

گر عُجب زموقف دلت دور شود

حج تو و عمرهٔ تو مبرور شود

یک وقفه طواف کعبهٔ امرش کن

تا سعی تو در طواف مشکور شود

شمارهٔ ۱۱۹ - الحج

مرهم طلبی به گرد دلریشان گرد

با محتشمی به گرد درویشان گرد

کعبه به حقیقت دل درویشان است

حَجّت باید، گردِ دل ایشان گرد

شمارهٔ ۱۲۰ - طلب الآخرة

تا وسوسهٔ عشق مهیّا نشود

بی صدق و صفا عیش مهنّا نشود

دنیا ندهی زدست و دین می طلبی

این هر دو به یک جای مهیّا نشود

شمارهٔ ۱۲۱ - طلب الآخرة

فرزانهٔ سروران جهان بگزیند

در عالم تن بقای جان بگزیند

غافل عیشی که حاصلش یک نفس است

بر لذّت عیش جاودان بگزیند

شمارهٔ ۱۲۲ - طلب الآخرة

چون از شدگان یکی نمی آید باز

خیز ای شدنی تو نیز رفتن را ساز

چیزی که حقیقت است مشناس مجاز

بی توشه مرو دلا که راهی است دراز

شمارهٔ ۱۲۳ - طلب الآخرة

زان پیش که گویند که جا واپرداز

جا واپرداز و توشهٔ راه بساز

چون می دانی که خانه پرداختنی است

چندین غم خانه چیست با خود پرداز

شمارهٔ ۱۲۴ - طلب الآخرة

ملک طلبش بهر سلیمان ندهند

منشور غمش بهر دل و جان ندهند

دنیا طلبان زآخرت محرومند

کاین درد به طالبان درمان ندهند

شمارهٔ ۱۲۵ - طلب الآخرة

ترسم که اگر در طلبش نشتابی

بر آتش حسرت دل خود را تابی

تا اینجایی ترک خوش آمد می کن

تا هر چه به آمده است آنجا یابی

شمارهٔ ۱۲۶ - الصدق

با صدق تو زخم همچو مرهم باشد

با صدق مرا انده دل کم باشد

اندر ره حق اگر تو صادق باشی

ملک دو جهان تو را مسلّم باشد

شمارهٔ ۱۲۷ - الصدق

ای دل سررشتهٔ اَمَل کوته کن

خود را زبد و نیک جهان آگه کن

اول قدمی به صدق اندر ره نه

وانگاه حدیث رهروان کوته کن

شمارهٔ ۱۲۸ - الصدق

گر مایهٔ همت است در گوهر تو

الّا به خدا فرونیاید سر تو

گرد دَرِ حق طواف کن از سر صدق

تا کعبه کند طواف گردِ در تو

شمارهٔ ۱۲۹ - الصدق

تا یوسف دل را نکنی از بن چاه

یعقوب خرد ضریر باشد در راه

خواهی که عزیز مصر باشی در جاه

از عشق کمر ببند و از صدق کلاه

شمارهٔ ۱۳۰ - الصدق

صدق است که مرد را همی بخشد جان

از صدق بود همیشه دشوار آسان

ای دوست در آن کوش که صادق باشی

از صدق ملک شود حقیقت انسان

شمارهٔ ۱۳۱ - الصدق

گر قصد کنی به رفتن راه وصال

صدقی باید رفیق تو در همه حال

علم است و عمل زاد تو لیکن با صدق

بی صدق عمل خسار و علم است وبال

شمارهٔ ۱۳۲ - الصدق

از صدق رهانی دل خود را از حیف

وز صدق رهانی سر خود را از سیف

شاید که تو حدّ صدق از من پرسی

دانی چه بود صدق نگویی کم و کیف

شمارهٔ ۱۳۳ - الصفا

گر یک نفس آن جان و جهان بتوان دید

عیش خوش و عمر جاودان بتوان دید

در آینهٔ رخش که روشن بادا

گردم بزنی صورت جان بتوان دید

شمارهٔ ۱۳۴ - الصفا

روخانه برو که شاه ناگاه آید

ناگاه آید برون آگاه آید

خرگاه وجود خود زخود خالی کن

چون خالی شد شاه به خرگاه آید

شمارهٔ ۱۳۵ - الصفا

رسمی است میان اهل دل دیرینه

کز کینه تهی کنند دایم سینه

در دل همه حلم و بردباری باید

صاحبدل ریش سینه اندر کینه

شمارهٔ ۱۳۶ - الصفا

ای دل نه تویی که در صفایی نرسی

وز خوی بدت به آشنایی نرسی

خورد و خورش ارچه عادت تست بدان

هرگز تو بدین صفت به جایی نرسی

شمارهٔ ۱۳۷ - الصفا

نه هر که میان ببندد از کفار است

یا هر زاهد زسبحه برخوردار است

چون دل به صفای حق نباشد روشن

در گردن شیخ طیلسان زنّار است

شمارهٔ ۱۳۸ - الصفا

طعم وحدت بدین دو تویی بخشی

پا بستهٔ بند و گفت و گویی بخشی

یک دل داری به صد هوس آلوده

وانگه زصفا نصیب جوییِ بخشی

شمارهٔ ۱۳۹ - الصفا

از راه صفا هر که نصیبی یابد

هرگز به جواب هیچ بد نشتابد

هرگه که زقلّتین فزون گردد آب

هر جا که کدورتی بود برتابد

شمارهٔ ۱۴۰ - الصفا

تا تعبیهٔ عشق مصفّا نشود

فکر تو به از لؤلؤ لالا نشود

تا پردهٔ اسرار به هم برندری

ادراک تو بر عالم اعلا نشود

شمارهٔ ۱۴۱ - الصفا

سجاده به روی آب انداخته گیر

خود را به نماز و روزه بگداخته گیر

چون حجرهٔ باطنت مصفّا نبود

پر نقش و نگار گلخنی ساخته گیر

شمارهٔ ۱۴۲ - الصفا

شرط است مرا زخویشتن برگشتن

با هر که کم از من است همسر گشتن

نابالغی مرا مشوّش نکند

دون القلتین است مکدّر گشتن

شمارهٔ ۱۴۳ - الصّبر

بر مردم اهل گر بد و نیک آید

گه بسته شود کار و گهی بگشاید

غم در دل تو حامله ورجای گرفت

دلتنگ مشو بوک به شادی زاید

شمارهٔ ۱۴۴ - الصّبر

کاری که فروبندد و رخ ننماید

دلتنگ مشو که عاقبت بگشاید

یاقوت همی قیمت از آن افزاید

کز سنگ به روزگار بیرون آید

شمارهٔ ۱۴۵ - الصّبر

در محنت اگر چه صبر ایّوبی به

چون عشق به روی تست مغلوبی به

هرگاه که از حجاب بیرون آیی

ناچیز شود وجود محجوبی به

شمارهٔ ۱۴۶ - الصّبر

دل خوش کن و بر صبر گمار اندیشه

یعنی که دگر به دل مدار اندیشه

کو صبر و کدام دل، چه می گویی تو

یک قطرهٔ خون است و هزار اندیشه

شمارهٔ ۱۴۷ - الصّبر

صبری که دلم بدو قوی بود برفت

بس دیر به دست آمد و بس زود برفت

هر چند که لاف پایداری می زد

چون آتش غم بدید چون دود برفت

الباب الثالث: فی ما یتعلق باحوال الباطن و المرید

شمارهٔ ۱ : با همنفسان دلا دمت همدم نیست

شمارهٔ ۲ : باید که زجمله خلق تنها گردی

شمارهٔ ۳ : تا هست به دستت از تصرّف میزان

شمارهٔ ۴ : در هستی اگر به عمر نوحی برسی

شمارهٔ ۵ : اصحاب طلب چون به صفایی برسند

شمارهٔ ۶ : در کار آویز و گفت و گو را بگذار

شمارهٔ ۷ : چون از سر جد پای نهادی در کار

شمارهٔ ۸ : تا ره نروی به صبح منزل نرسی

شمارهٔ ۹ : بی نیش مگس به نوش شهدی نرسی

شمارهٔ ۱۰ : هر چند که تو چارهٔ بهبود کنی

شمارهٔ ۱۱ : چون این ره را تو مشتری بی چیزی

شمارهٔ ۱۲ : از پستی اگر طالب بالا گردی

شمارهٔ ۱۳ : این راه به شش پنج نشاید رفتن

شمارهٔ ۱۴ : ای دل تو به نور حق مجازی نرسی

شمارهٔ ۱۵ : ای دل به غم فراق رایی می زن

شمارهٔ ۱۶ : خود بین هرگز به هیچ حاصل نرسد

شمارهٔ ۱۷ : بیگانه صفت دلا هوایی می زن

شمارهٔ ۱۸ : هرگه که مقدم به مقالات شوی

شمارهٔ ۱۹ : لاشک و لا خفاء من عاش یَموت

شمارهٔ ۲۰ : ای تن همه وصل کار سازی است مخسب

شمارهٔ ۲۱ : گر می خواهی بقا و پیروز مخسب

شمارهٔ ۲۲ : ایّام گلست و عیش باقی است مخسب

شمارهٔ ۲۳ : هستم به وصالِ دوست دلشاد امشب

شمارهٔ ۲۴ : ای شب منم [و] وصال جانان امشب

شمارهٔ ۲۵ : تا چند شوی تو از پی شمع و شراب

شمارهٔ ۲۶ : کردیم دل از جمله مسلّم امشب

شمارهٔ ۲۷ : جز حق تو بکن جمله فراموش امشب

شمارهٔ ۲۸ : زنهار پی طبع هوس پَیمایت

شمارهٔ ۲۹ : ای دل تو چنان بزی که هشیار شوی

شمارهٔ ۳۰ : گر قسم تو شادی است غمت نفزاید

شمارهٔ ۳۱ : تا در پی آن فزون و این کم باشی

شمارهٔ ۳۲ : چون بی خبران مگرد هر دم به دری

شمارهٔ ۳۳ : باطل بینم به سوی کعبه سفرت

شمارهٔ ۳۴ : عیشی که مهیّاست رها نتوان کرد

شمارهٔ ۳۵ : خواهی که تو را مراد حاصل گردد

شمارهٔ ۳۶ : از شمع وصال کمترک یابی نور

شمارهٔ ۳۷ : ای دوست تو در جوال افسانه مباش

شمارهٔ ۳۸ : ای دل مطلب زدیگران مرهم خویش

شمارهٔ ۳۹ : در راه طلب صادق و ذاکر می باش

شمارهٔ ۴۰ : گر دل زتو بگسلد به غم بشکنمش

شمارهٔ ۴۱ : یا رب چه خوش است زلف خم در خم او

شمارهٔ ۴۲ : آنی که فلک با تو درآید به طرب

شمارهٔ ۴۳ : دردا که درون صفه ما را ره نیست

شمارهٔ ۴۴ : ای دل صفت جمال او نتوان گفت

شمارهٔ ۴۵ : گفتی که به عقل باش کاین رسوایی است

شمارهٔ ۴۶ : تا قسم من سوخته خود حرمان است

شمارهٔ ۴۷ : آنها که زاصل عقل سرگردانند

شمارهٔ ۴۸ : آنها که سرانند به سرگردانند

شمارهٔ ۴۹ : کو دل که بدان دل غم جان شاید خورد

شمارهٔ ۵۰ : دل رفته و عشق آمده تا خود چه کند

شمارهٔ ۵۱ : تا عشق توَم سلسله می جنباند

شمارهٔ ۵۲ : خواهی که برم سرّ تو مکنون باشد

شمارهٔ ۵۳ : در هیچ سری مایهٔ اسراری نه

شمارهٔ ۵۴ : هر دل نبود قابل اسرار خدا

شمارهٔ ۵۵ : از کتم عدم چون که برون افتادم

شمارهٔ ۵۶ : در من نگرم زپای تا سر هیچم

شمارهٔ ۵۷ : ای دوست بیا و غم بی حاصل بین

شمارهٔ ۵۸ : یا روی دلم به سوی دیگر گردان

شمارهٔ ۵۹ : گویند مرا چرا شدی سودایی

شمارهٔ ۶۰ : آنها که محققان این درگاهند

شمارهٔ ۶۱ : آنجا که نه کون و نه مکان در گنجد

شمارهٔ ۶۲ : این ره به قدم چون بر وی برخیزد

شمارهٔ ۶۳ : روزی که جمال تو مرا دیده شود

شمارهٔ ۶۴ : چون در غم تو شادی من نفزاید

شمارهٔ ۶۵ : گر طالب قرب حق شدی موسی وار

شمارهٔ ۶۶ : آنجا که سراپردهٔ اجلال جلال

شمارهٔ ۶۷ : دل دوش دم نامتناهی می زد

شمارهٔ ۶۸ : از دفتر عشق حرف می خوان و مگو

شمارهٔ ۶۹ : ای دل چو شراب معرفت کردی نوش

شمارهٔ ۷۰ : تا چند چو بلبلان برآری آواز

شمارهٔ ۷۱ : جان از قبل زبان به بیم خطر است

شمارهٔ ۷۲ : این گفتن بسیار تو هست از پندار

شمارهٔ ۷۳ : در معرض صد سلامتی باهش باش

شمارهٔ ۷۴ : چون بر سر و پای من نگه کرد او دوش

شمارهٔ ۷۵ : صرّاف سخن باش و سخن کمتر گوی

شمارهٔ ۷۶ : دم درکش و در خویش سیاحی می کن

شمارهٔ ۷۷ : یا قلب ترید وصله مجّانا

شمارهٔ ۷۸ : در دست غم عشق نهادم دل را

شمارهٔ ۷۹ : از عقل عقیله گشت حاصل ما را

شمارهٔ ۸۰ : دلدار به دل گفت گرت رغبت ماست

شمارهٔ ۸۱ : هرگه که غمی ملازم دل شودت

شمارهٔ ۸۲ : جان بر سر عشق پای فرسود ای دل

شمارهٔ ۸۳ : از ذکر تو جز عشق نیاموزد دل

شمارهٔ ۸۴ : ای خاک در تو سرمهٔ دیدهٔ دل

شمارهٔ ۸۵ : در پختهٔ عقل بنگر از دیدهٔ دل

شمارهٔ ۸۶ : قفلی زده ام زمهر تو بر سر دل

شمارهٔ ۸۷ : در فکرت جان راه بیاموز ای دل

شمارهٔ ۸۸ : روزی زقضای آسمانی ای دل

شمارهٔ ۸۹ : چون رفت ز روز عمر من آب ای دل

شمارهٔ ۹۰ : با راهرو گفت خسته می دار ای دل

شمارهٔ ۹۱ : دل را شود از دیده فرو پای به گل

شمارهٔ ۹۲ : با دل گفتم چیست بگو تدبیرم

شمارهٔ ۹۳ : تا با دل دلبرم دلم دل بنهاد

شمارهٔ ۹۴ : با دل گفتم که این چه زیر و زبری است

شمارهٔ ۹۵ : با دل گفتم تو را چه می رنجاند

شمارهٔ ۹۶ : از دل همه ساله درد حاصل باشد

شمارهٔ ۹۷ : با دل گفتم مشکلت آسان نشود

شمارهٔ ۹۸ : آن یار که منزلگه او قلب آمد

شمارهٔ ۹۹ : با دل گفتم هزار افسانه به عقل

شمارهٔ ۱۰۰ : از دیده چه گویم که ازو دارم غم

شمارهٔ ۱۰۱ : ای دیدن تو روشنی دیدهٔ دل

شمارهٔ ۱۰۲ : ای دل دَرِ غم گشاده ای می بینم

شمارهٔ ۱۰۳ : پایی نه که سوی وصل بشتابد دل

شمارهٔ ۱۰۴ : «اوحد» دیدی که هرچ دیدی هیچ است

شمارهٔ ۱۰۵ : سرگردانان راه دل بسیارند

شمارهٔ ۱۰۶ : با دل گفتم نئی زمردان غمش

شمارهٔ ۱۰۷ : هر لحظه زدست غم به جان آید دل

شمارهٔ ۱۰۸ : چندانک دلم جان کند اندر سر و کار

شمارهٔ ۱۰۹ : فریاد رسی نیست کسی را از کس

شمارهٔ ۱۱۰ : آنجا که صفای دل بود دایهٔ عیش

شمارهٔ ۱۱۱ : ای دل گر ازین پایه فروتر نایی

شمارهٔ ۱۱۲ : ای دل چو خراب گشتی آباد شوی

شمارهٔ ۱۱۳ : بیچاره دلا چند کنی خودبینی

شمارهٔ ۱۱۴ : ای دل چو قلم نقش منمّا می باش

شمارهٔ ۱۱۵ : گر در ره دوست پایدار آید دل

شمارهٔ ۱۱۶ : با یار چرا چنین صبوری ای دل

شمارهٔ ۱۱۷ : رازت چو به پیش خلق شد فاش ای دل

شمارهٔ ۱۱۸ : دل با غم اگر بساختی شادستی

شمارهٔ ۱۱۹ : عشق است که کیمیای فقر است دَروُ

شمارهٔ ۱۲۰ : در درد دل خویش زبی درمانی

شمارهٔ ۱۲۱ : اندر طلب وصل تو ای سرو روان

شمارهٔ ۱۲۲ : اندر طلبت گرچه به سر می پویم

شمارهٔ ۱۲۳ : در راه طلب به آخر آمد نفسم

شمارهٔ ۱۲۴ : پیوسته تو را به صد هوا می طلبم

شمارهٔ ۱۲۵ : هر چند که من به خویشتن می نرسم

شمارهٔ ۱۲۶ : غمگین غمگین به سوی تو می پویم

شمارهٔ ۱۲۷ : طالب که نه صادق است جایی نرسد

شمارهٔ ۱۲۸ : ای تن خواهی که احتشامت باشد

شمارهٔ ۱۲۹ : از بهر چه حل نمی کنی مشکل خود

شمارهٔ ۱۳۰ : اندر طلب آنک نیست صادق چه کند

شمارهٔ ۱۳۱ : جانم شب و روز از تو نشان می طلبد

شمارهٔ ۱۳۲ : دل گر نظری کند به روی تو کند

شمارهٔ ۱۳۳ : در راه طلب زاد ادب می باید

شمارهٔ ۱۳۴ : ترسم که اگر در طلبش نشتابی

شمارهٔ ۱۳۵ : حاشا که من از خاک درت برخیزم

شمارهٔ ۱۳۶ : تا چند کشم غصّهٔ کس ناکس را

شمارهٔ ۱۳۷ : نفسم چو به نان و تره از من راضی است

شمارهٔ ۱۳۸ : از راحت اگر نصیب تو حرمان نیست

شمارهٔ ۱۳۹ : تا ظن نبری که خان و مان محتشمی است

شمارهٔ ۱۴۰ : مسپار به عشوهٔ جهان خویشتنت

شمارهٔ ۱۴۱ : ایزد زقناعت چو مرا گنجی داد

شمارهٔ ۱۴۲ : عالی نسبا چرا بننشینی پست

شمارهٔ ۱۴۳ : دل کز پی آب و نان در آتش نبود

شمارهٔ ۱۴۴ : پیمانهٔ عزّت و قناعت کن پُر

شمارهٔ ۱۴۵ : در کوی قناعت ارچه دیر آمده ایم

شمارهٔ ۱۴۶ : گر راحت دل خواهی و آسایش تن

شمارهٔ ۱۴۷ : بردارندت اگر شوی افکنده

شمارهٔ ۱۴۸ : کنجی و قناعت از قباد و کی به

شمارهٔ ۱۴۹ : آیا تو ز نادانی و سرگردانی

شمارهٔ ۱۵۰ : بر سنگ قناعت ار غباری داری

شمارهٔ ۱۵۱ : در کوی قناعت ار سپنجی داری

شمارهٔ ۱۵۲ : آن را که قناعتش صناعت باشد

شمارهٔ ۱۵۳ : از لذّت این وجود مانع گردی

شمارهٔ ۱۵۴ : از خلق به هیچ گونه یاری مطلب

شمارهٔ ۱۵۵ : من قال بانّ جوهر الفقر عرض

شمارهٔ ۱۵۶ : الفقر اذا ابعدکم یدنیکم

شمارهٔ ۱۵۷ : جمعیت ازین شیفته رایان آموز

شمارهٔ ۱۵۸ : از طعم لب تو در شکر چیزی هست

شمارهٔ ۱۵۹ : درویشان را بر همه عالم پیشی است

شمارهٔ ۱۶۰ : درد ره فقر به زهَر درمان است

شمارهٔ ۱۶۱ : در عالم فقر میر و سلطان هیچ است

شمارهٔ ۱۶۲ : سلطانی اصل بی گمان درویشی است

شمارهٔ ۱۶۳ : امروز بده بدان جهانی که به است

شمارهٔ ۱۶۴ : گفتی عالم به پای درویشان است

شمارهٔ ۱۶۵ : سرمایهٔ ملک جاودان درویشی است

شمارهٔ ۱۶۶ : مقبل بود آنک آشنای دَرِ اوست

شمارهٔ ۱۶۷ : آن نقطه که در فقر نهان آوردند

شمارهٔ ۱۶۸ : عالم همه سر به سر گدایان دارند

شمارهٔ ۱۶۹ : شاهان جهان چاکر درویشانند

شمارهٔ ۱۷۰ : اندر ره فقر دیده نادیده کنند

شمارهٔ ۱۷۱ : بادی که زکوی فقر گرد انگیزد

شمارهٔ ۱۷۲ : درویش کسی بود که در خود نگرد

شمارهٔ ۱۷۳ : گر شهوت توسن تو رام تو شود

شمارهٔ ۱۷۴ : درویش که اسرار نهان می‌بخشد

شمارهٔ ۱۷۵ : درویش زخودپرستی آزاد بود

شمارهٔ ۱۷۶ : هر دل که درو دُرّ معانی بندد

شمارهٔ ۱۷۷ : درویش به غم همیشه خرّم باشد

شمارهٔ ۱۷۸ : میل دل ما جز به فقیری نبود

شمارهٔ ۱۷۹ : دانی چه بود جان و جهانِ درویش

شمارهٔ ۱۸۰ : دستِ دل ما هر چه تهی تر خوش تر

شمارهٔ ۱۸۱ : شاهان همه دولت از فقیران طلبند

شمارهٔ ۱۸۲ : آزادی مرد هر چه خواهی ارزد

شمارهٔ ۱۸۳ : هرگه که تو آوری بیانی از فقر

شمارهٔ ۱۸۴ : درویش همیشه بی نوا اولی تر

شمارهٔ ۱۸۵ : در راه طلب خدمت درویشان کن

شمارهٔ ۱۸۶ : در درویشی کار به صدق است و یقین

شمارهٔ ۱۸۷ : در فقر اگر دمی تو با حق داری

شمارهٔ ۱۸۸ : تا ظن نبری که غمخوری درویشی است

شمارهٔ ۱۸۹ : در عالم فقر ار سر هر پر هوسی

شمارهٔ ۱۹۰ : خود دمدمه ای است آدمی از دم او

شمارهٔ ۱۹۱ : امروز چو ناصر فقیران باشی

شمارهٔ ۱۹۲ : دردی است طمع که نیستش درمانی

شمارهٔ ۱۹۳ : درویشان را عار بود محتشمی

شمارهٔ ۱۹۴ : با فقر نشین اگر تو همدم خواهی

شمارهٔ ۱۹۵ : درویش ز درویشی از آن می نرهد

شمارهٔ ۱۹۶ : گر مرکب عشق نیکوان خواهی تاخت

شمارهٔ ۱۹۷ : جانی که زمهر زیر میغش داری

شمارهٔ ۱۹۸ : تا تو نشوی فرد به فردی نرسی

شمارهٔ ۱۹۹ : در کعبهٔ دل اگر تو حاضر باشی

شمارهٔ ۲۰۰ : هر دل که درو مایهٔ تجرید کم است

شمارهٔ ۲۰۱ : از خود به درآیی نفسی تجرید است

شمارهٔ ۲۰۲ : آن را که دلش خانهٔ توحید بود

شمارهٔ ۲۰۳ : افکند بتی به بت پرستی ما را

شمارهٔ ۲۰۴ : ما را تو مدام دل به مستی ندهی

شمارهٔ ۲۰۵ : ساقی به صبوحی می ناب اندر ده

شمارهٔ ۲۰۶ : دانم که زنیستی تو هستم کردی

شمارهٔ ۲۰۷ : مستم دارد زباده ساقی پیوست

شمارهٔ ۲۰۸ : مستی زمی عشق و نه مستی زمی است

شمارهٔ ۲۰۹ : هر کاو نشود مست تو او مغبون است

شمارهٔ ۲۱۰ : قم فاسقنی قهوةً کان عاصرها

شمارهٔ ۲۱۱ : در صفّهٔ شاه دست یازی نبود

شمارهٔ ۲۱۲ : یک دست به مصحفیم و یک دست به جام

شمارهٔ ۲۱۳ : در راه خدا نکتهٔ طامات چه سود

شمارهٔ ۲۱۴ : آنها که به تقلید عبارات کنند

شمارهٔ ۲۱۵ : قلّاش و قلندری و عاشق بودن

شمارهٔ ۲۱۶ : درویشانیم و نیز دلریشانیم

شمارهٔ ۲۱۷ : نارفته ره صدق و صفا گامی چند

شمارهٔ ۲۱۸ : هرگه که ببینی دو سه سرگردان را

شمارهٔ ۲۱۹ : هر مرد که با فراغتش سامان است

شمارهٔ ۲۲۰ : اکنون که تو را امید آزادی خاست

شمارهٔ ۲۲۱ : اسباب وجود دم به دم تشویش است

شمارهٔ ۲۲۲ : ناجنسان را تو محرم راز مکن

شمارهٔ ۲۲۳ : اسرار که سخت است سخن سست مگو

شمارهٔ ۲۲۴ : آیات کتاب حق همی خوان و مپرس

شمارهٔ ۲۲۵ : دردا که درین سوز و گدازم کس نیست

شمارهٔ ۲۲۶ : از عمر نصیب جاودانی برگیر

شمارهٔ ۲۲۷ : آن را که طریق نیکبختی باید

شمارهٔ ۲۲۸ : غافل منشین که این زمانی است عزیز

شمارهٔ ۲۲۹ : تخمی دو سه بی وقت بپاشیم مگر

شمارهٔ ۲۳۰ : ای دل چه کری کند مشوش بودن

شمارهٔ ۲۳۱ : خود را چو دمی ز دهر خرّم یابی

شمارهٔ ۲۳۲ : با ما تو هر آنچ گویی از کین گویی

شمارهٔ ۲۳۳ : ای خواجه یکی کام روا کن ما را

شمارهٔ ۲۳۴ : یکباره برون نیامده از پی و پوست

شمارهٔ ۲۳۵ : داری سر کارزار میدان این است

شمارهٔ ۲۳۶ : بس خون جگر که شیخ من با من خورد

شمارهٔ ۲۳۷ : بر خود چو نئی به بی تباهی منکر

شمارهٔ ۲۳۸ : هر شیخ که او علم ندارد در تن

شمارهٔ ۲۳۹ : اندر ره عشق اگر تکلّف نکنی

شمارهٔ ۲۴۰ : تا جان خودت به دست سودا ندهی

شمارهٔ ۲۴۱ : در دست تکلّف چو اسیری ای دل

شمارهٔ ۲۴۲ : زنهار دلا بکوش اگر باخبری

شمارهٔ ۲۴۳ : امروز درین زمانه بی یاری به

شمارهٔ ۲۴۴ : شمع دل من روی چو شمع تو بس است

شمارهٔ ۲۴۵ : گر زانک بر کس نروم روزی چند

شمارهٔ ۲۴۶ : بی روی توَم زخویشتن دل بگرفت

شمارهٔ ۲۴۷ : یکباره زعقل و خردم دل بگرفت

شمارهٔ ۲۴۸ : آنها که درین راه فلاحی باشند

شمارهٔ ۲۴۹ : این آزادی هزار جان بیش ارزد

شمارهٔ ۲۵۰ : ای دل تو طربناک نئی حیران باش

شمارهٔ ۲۵۱ : ای دل پس زنجیر چو دیوانه نشین

شمارهٔ ۲۵۲ : آن یار که در سینه جنون دارم ازو

شمارهٔ ۲۵۳ : هان تا دم دهر در جوالت نکند

شمارهٔ ۲۵۴ : جز بادهٔ نیستی دلا نوش مکن

شمارهٔ ۲۵۵ : عمری به مراد خود رسیدی، بس کن

شمارهٔ ۲۵۶ : ای پیر به طبع تیز گامی تو هنوز

شمارهٔ ۲۵۷ : تا چند می و سماع و ساقی طلبی

شمارهٔ ۲۵۸ : تو آمده ای به پادشاهی کردن

شمارهٔ ۲۵۹ : شرمت بادا ازین تباهی کردن

شمارهٔ ۲۶۰ : دنیا گذران است به هر بیش و کمی

شمارهٔ ۲۶۱ : گر می خواهی که سرّ اوحی بینی

شمارهٔ ۲۶۲ : سرمایهٔ عمر ابن آدم نفسی است

شمارهٔ ۲۶۳ : تا در نرسد وعده هر کار که هست

شمارهٔ ۲۶۴ : چون هستی تو به نیستی آلوده است

شمارهٔ ۲۶۵ : ره رو همه در حمایت صدق خود است

شمارهٔ ۲۶۶ : زین سان که تو را بی خودی و بی خبری است

شمارهٔ ۲۶۷ : ای گل چو زغنچه نوبهارت کردند

شمارهٔ ۲۶۸ : ای دل اگرت زنفس معزول کنند

شمارهٔ ۲۶۹ : ای دل عمری گذاشتی در پندار

شمارهٔ ۲۷۰ : جان در تن تو نفس شماری بیش است

شمارهٔ ۲۷۱ : ای خواجه اگر تو را سعادت خویش است

شمارهٔ ۲۷۲ : ای اطلس دعوی تو را معنی بُرد

شمارهٔ ۲۷۳ : هان تا تو ببندی به مراعاتش پشت

شمارهٔ ۲۷۴ : آن نیست جهان و جان که پنداشته‌ای

شمارهٔ ۲۷۵ : گر زانک تو صاحبدل و صاحبنظری

شمارهٔ ۲۷۶ : ای دل زشراب جهل مستی تاکی

شمارهٔ ۲۷۷ : ای دل چو شمار کارها خواهد بود

شمارهٔ ۲۷۸ : ای دل تو بدین حال چرایی خشنود

شمارهٔ ۲۷۹ : از سود و زیان خود به در نتوان بود

شمارهٔ ۲۸۰ : گر عمر بود تو را فزون از پانصد

شمارهٔ ۲۸۱ : زین سان که مراست از تو در سینه سرور

شمارهٔ ۲۸۲ : ای دل نفس تو می شمارند آخر

شمارهٔ ۲۸۳ : آگاه بزی ای دل و آگاه بمیر

شمارهٔ ۲۸۴ : ای دل مطلب رخ جهان آرایش

شمارهٔ ۲۸۵ : اندر همه عمر من شبی وقت نماز

شمارهٔ ۲۸۶ : با آنچ گسستنی است در پیوستی

شمارهٔ ۲۸۷ : هر چیز که او گفت چنان است همه

شمارهٔ ۲۸۸ : زنهار مگو که رهروان نیز نیند

شمارهٔ ۲۸۹ : تا نان حرام و آب یک روزهٔ ما

شمارهٔ ۲۹۰ : هر لقمه که آلوده بود قی به از آن

شمارهٔ ۱

با همنفسان دلا دمت همدم نیست

در راه حقیقت قدمت محکم نیست

موی از سر بوالفضول کم کردی تو

لیکن سر مویی زفضولی کم نیست

شمارهٔ ۲

باید که زجمله خلق تنها گردی

آنگه به طریق خرقه پیدا گردی

هرگه که به لبس خرقه گردی قانع

چون خرقه کفن شود تو رسوا گردی

شمارهٔ ۳

تا هست به دستت از تصرّف میزان

در عین خسارتی و در بحر گمان

تا خواری و عزلتت نگردد یکسان

از اسب ریاضتت تو زین را مستان

شمارهٔ ۴

در هستی اگر به عمر نوحی برسی

در هر نفسی زو به فتوحی برسی

عمری باید که شب به روز آری تو

باشد که به صبحی به صبوحی برسی

شمارهٔ ۵

اصحاب طلب چون به صفایی برسند

خواهند کز آنجا به رضایی برسند

دست از سر پای وامگیرند از جهد

یا سر بنهند یا به جایی برسند

شمارهٔ ۶

در کار آویز و گفت و گو را بگذار

کز گفت نشد هیچ کسی برخوردار

از گفت چه سود، کار می باید کرد

باری بکنی به که بگویی صد بار

شمارهٔ ۷

چون از سر جد پای نهادی در کار

سررشتهٔ خود به دست عشقش بسپار

می کوش به قدر جهد و دل خوش می دار

کاو چارهٔ کار تو بسازد ناچار

شمارهٔ ۸

تا ره نروی به صبح منزل نرسی

تا جان نکنی به هیچ حاصل نرسی

حال سگ اهل کهف از نادره هاست

تا حل نشوی به حل مشکل نرسی

شمارهٔ ۹

بی نیش مگس به نوش شهدی نرسی

بی جان کنشی به نیک عهدی نرسی

ننهاده به جهد هیچ کس را ندهند

لیکن بنهاده جز به جهدی نرسی

شمارهٔ ۱۰

هر چند که تو چارهٔ بهبود کنی

آن به که هر آنچ می کنی زود کنی

زان می ترسم که چون پشیمان گردی

آن مایه نماند که بدان سود کنی

شمارهٔ ۱۱

چون این ره را تو مشتری بی چیزی

باید که به هر واقعه ای نگریزی

تو پنداری که رایگانش یابی

نی نی غلطی جان کنی و خون ریزی

شمارهٔ ۱۲

از پستی اگر طالب بالا گردی

شک نیست که همچو عقل والا گردی

تو از سر ابر در بُن دریا اُفت

چون قطره مگر لؤلؤ لالا گردی

شمارهٔ ۱۳

این راه به شش پنج نشاید رفتن

با راحت و بی رنج نشاید رفتن

صورت در باز تا به معنی برسی

آسان به سر گنج نشاید رفتن

شمارهٔ ۱۴

ای دل تو به نور حق مجازی نرسی

تا مرکب جهد وجد نتازی نرسی

ور مرد رهی چو طالبان ره او

سربازی [کن] و گر نبازی نرسی

شمارهٔ ۱۵

ای دل به غم فراق رایی می زن

بر چنگ امید او نوایی می زن

زنهار هزیمت مشو ار خسته شوی

افتاده و خسته دست و پایی می زن

شمارهٔ ۱۶

خود بین هرگز به هیچ حاصل نرسد

تا جان ندهد به عالم دل نرسد

بی بدرقهٔ صدق و رفیق اخلاص

در راه طلب کسی به منزل نرسد

شمارهٔ ۱۷

بیگانه صفت دلا هوایی می زن

گه گه لافی زآشنایی می زن

زآن پیش که دست اجلت گیرد باز

در راه خلاص دست و پایی می زن

شمارهٔ ۱۸

هرگه که مقدم به مقالات شوی

پیش صنم صفات خود لات شوی

جز جمع مباش تا مگر ذات شوی

هرگه که پراکنده شوی مات شوی

شمارهٔ ۱۹

لاشک و لا خفاء من عاش یَموت

من قُمِّطَ فی المهد حواء التّابوت

اُعطیت من الکمال فوق المنعوت

لا تغفل عن وقتک فالوقت یفوت

شمارهٔ ۲۰

ای تن همه وصل کار سازی است مخسب

وز یار همه بنده نوازی است مخسب

هان تا تو به جهد دیده برهم نزنی

جان یافته ای چه جای بازی است مخسب

شمارهٔ ۲۱

گر می خواهی بقا و پیروز مخسب

بر آتش عشق دوست می سوز مخسب

صد شب خفتی و حاصلت آن دیدی

از بهر خدا امشب تا روز مخسب

شمارهٔ ۲۲

ایّام گلست و عیش باقی است مخسب

آخر نه لبت بر لب ساقی است مخسب

امشب شب خنیاگر شمع است مخسب

برخیز که پرده ها عراقی است مخسب

شمارهٔ ۲۳

هستم به وصالِ دوست دلشاد امشب

وز غصّهٔ هجر گشته آزاد امشب

با یار نشسته و به دل می گویم

یا رب که کلید صبح گم باد امشب

شمارهٔ ۲۴

ای شب منم [و] وصال جانان امشب

بگریخته از زمانه پنهان امشب

ما را به تو حاجت است می دان امشب

تعجیل مکن به صبح خندان امشب

شمارهٔ ۲۵

تا چند شوی تو از پی شمع و شراب

تا چند دهی بهر بتان دل را تاب

من بندهٔ آن دلم که روزان و شبان

بی شاهد عاشقند و بی باده خراب

شمارهٔ ۲۶

کردیم دل از جمله مسلّم امشب

کردیم وداع جمله عالم امشب

گر پای مرا هر سر مویی بند است

دست از همه کوتاه کنم هم امشب

شمارهٔ ۲۷

جز حق تو بکن جمله فراموش امشب

وز جام وصال باده می نوش امشب

تا بوک به وصل جاودانی برسی

منشین و به جان و دل همی کوش امشب

شمارهٔ ۲۸

زنهار پی طبع هوس پَیمایت

تاریک مکن روان روشن رایت

تو از سر صدق یک نفس با او باش

تا هر که جز اوست سر نهد در پایت

شمارهٔ ۲۹

ای دل تو چنان بزی که هشیار شوی

تا بوک دمی به اهل دل یار شوی

سرمایهٔ تو دمی است، آن دم را باش

کان دم زتو رفت نقش دیوار شوی

شمارهٔ ۳۰

گر قسم تو شادی است غمت نفزاید

ور زانک غم است او چه شادی زاید

این لحظه که هست شادمانی حاصل

خوش باش ازین پس آنچ آید آید

شمارهٔ ۳۱

تا در پی آن فزون و این کم باشی

سودت همه آن بود که با غم باشی

بیهوده چه در غصّهٔ عالم باشی

می کوش که تا چگونه خرّم باشی

شمارهٔ ۳۲

چون بی خبران مگرد هر دم به دری

پادار و زسر مرو به هر درد سری

تلخی و خوشی جمله عالم خوابی است

بیدار شوی از تو نماند اثری

شمارهٔ ۳۳

باطل بینم به سوی کعبه سفرت

بی حاصل بینم سفر پرخطرت

اینجا که نشسته ای درِ دل بگشا

تا یار در آن لحظه درآید زدرت

شمارهٔ ۳۴

عیشی که مهیّاست رها نتوان کرد

سر در سر یار بی وفا نتوان کرد

عمری که تو راهست غنیمت می دان

کان را چو نمازها قضا نتوان کرد

شمارهٔ ۳۵

خواهی که تو را مراد حاصل گردد

مگذار که دل زکار غافل گردد

غالب چو تن است و دل همی گردد تن

دل غالب ساز تا تنت دل گردد

شمارهٔ ۳۶

از شمع وصال کمترک یابی نور

ما کنت مقیداً بتیه و غرُور

دریاب فتوح وز رعونت شو دور

احضر نفساً و کل کاین مقدور

شمارهٔ ۳۷

ای دوست تو در جوال افسانه مباش

پا بستهٔ دامهای بی دانه مباش

مقصود ازین حدیث پیوند دل است

چون دل به دل آشناست بیگانه مباش

شمارهٔ ۳۸

ای دل مطلب زدیگران مرهم خویش

خود باش به هر درد دلی محرم خویش

تنها بنشین و خود همی خور غم خویش

ور همدمت آرزو کند هم دم خویش

شمارهٔ ۳۹

در راه طلب صادق و ذاکر می باش

هر جا که روی صافی و صابر می باش

از بهر فتوری که درین ره یابی

غایب تو مشو ولیک حاضر می باش

شمارهٔ ۴۰

گر دل زتو بگسلد به غم بشکنمش

یا از بر خویشتن برون افکنمش

گر دیده به غیر تو به کس در نگرد

یا پُر کنمش زخون و یا بَر کنَمش

شمارهٔ ۴۱

یا رب چه خوش است زلف خم در خم او

و آن عارض چون شیر و می اندر هم او

شد زنده دل مردهٔ اوحد زدمش

بی شک دم عیسوی است امشب دم او

شمارهٔ ۴۲

آنی که فلک با تو درآید به طرب

گر آدمئی شیفته گردد چه عجب

جز بندگی تو من نخواهم کردن

خواهی بطلب مرا و خواهی مطلب

شمارهٔ ۴۳

دردا که درون صفه ما را ره نیست

و افسوس که سوی وصل ره کوته نیست

ای بس که گذشت صبحها از من و تو

وز سرّ صبوح این دل ما آگه نیست

شمارهٔ ۴۴

ای دل صفت جمال او نتوان گفت

وز مرتبهٔ کمال او نتوان گفت

هر چند مقرّبی ولی از هیبت

هرگز سخن وصال او نتوان گفت

شمارهٔ ۴۵

گفتی که به عقل باش کاین رسوایی است

برجستن و بانگ داشتن شیدایی است

تو معذوری که این چنین سَودا را

آن کس داند که همچو من سودایی است

شمارهٔ ۴۶

تا قسم من سوخته خود حرمان است

یا خود غم عشق درد بی درمان است

القصّه به هر کسی که در می نگرم

همچون من پای بسته سرگردان است

شمارهٔ ۴۷

آنها که زاصل عقل سرگردانند

بر آتش خشم آب حلم افشانند

در جُستن نقطهٔ وفا چون پرگار

پابرجایند اگر چه سرگردانند

شمارهٔ ۴۸

آنها که سرانند به سرگردانند

با سر زسری خویش سرگردانند

سررشتهٔ مقصود به دست کس نیست

در پای مراد جمله سرگردانند

شمارهٔ ۴۹

کو دل که بدان دل غم جان شاید خورد

کو جان که بدو دلی بشاید پرورد

کو عقل کزو قصّه توان کوته کرد

کو صبر که من پای نشانم در درد

شمارهٔ ۵۰

دل رفته و عشق آمده تا خود چه کند

جان داده و غم بستده تا خود چه کند

از حالت خود نشان نمی دانم داد

کاری است به هم برشده تا خود چه کند

شمارهٔ ۵۱

تا عشق توَم سلسله می جنباند

کو عقل و کجا صبر که برجا ماند

سرگردانان در ره تو بسیارند

کس نیست که سررشتهٔ خود می داند

شمارهٔ ۵۲

خواهی که برم سرّ تو مکنون باشد

واین واقعه از حدّ من افزون باشد

در دریایی فکندیم بی پایان

وآنگه گویی غرقه مشو، چون باشد؟

شمارهٔ ۵۳

در هیچ سری مایهٔ اسراری نه

کس را خبر از اندک و بسیاری نه

هر طایفه ای گرفته کاری بر دست

و آنگاه به دست هیچ کس کاری نه

شمارهٔ ۵۴

هر دل نبود قابل اسرار خدا

در هر کویی نگنجد ابرار خدا

هستند عقول یکسر ار درنگری

سرگشته و واله شده در کار خدا

شمارهٔ ۵۵

از کتم عدم چون که برون افتادم

در چاه وجود سرنگون افتادم

هر دم به وجود خویش با خود گویم

من کیستم؟ این چه جاست؟ چون افتادم؟

شمارهٔ ۵۶

در من نگرم زپای تا سر هیچم

چون ذرّه بر مهر منوّر هیچم

نه عقل نه دل نه صبر نه حال نه مال

حاصل همه این است که من بر هیچم

شمارهٔ ۵۷

ای دوست بیا و غم بی حاصل بین

تشویش دل و خرابی منزل بین

در منزل سالوس و محال و هوس است

از بهر خدا بیا و حال دل بین

شمارهٔ ۵۸

یا روی دلم به سوی دیگر گردان

یا مقصد خود مرا میسّر گردان

گه عاشق و گه عشق و گهی معشوقه

معذورم دار اگر شوم سرگردان

شمارهٔ ۵۹

گویند مرا چرا شدی سودایی

آن به که کنی به صبر پابرجایی

صد عقل فدای این چنین سودا باد

صد صبر فدای این چنین رسوایی

شمارهٔ ۶۰

آنها که محققان این درگاهند

اهل دل خاص خاص شاهنشاهند

باقی همه هرچ هست خرج راهند

نزد دل اهل دل چو برگ کاهند

شمارهٔ ۶۱

آنجا که نه کون و نه مکان در گنجد

کی زحمت عقل و دل جان در گنجد

و آنجا که زاسرار خدا گوید راز

نه حرف و نه کام و نه دهان در گنجد

شمارهٔ ۶۲

این ره به قدم چون بر وی برخیزد

بند منی از راهِ توی برخیزد

یکبار مرا ز زحمت من برهان

تا من تو شوم تو من دوی برخیزد

شمارهٔ ۶۳

روزی که جمال تو مرا دیده شود

از فرق سرم تا به قدم دیده شود

در من نگری همه تنم جان گردد

در تو نگرم همه تنم دیده شود

شمارهٔ ۶۴

چون در غم تو شادی من نفزاید

جز در طلبت جان و دلم نگشاید

خاک در تو چو سرمه شد در چشمم

ملک دو جهان به چشم اندر ناید

شمارهٔ ۶۵

گر طالب قرب حق شدی موسی وار

دست از رمهٔ تعلّق نفس بدار

نعلین هوا زپای خود بیرون کن

تا بر سر طور سرّ حق یابی بار

شمارهٔ ۶۶

آنجا که سراپردهٔ اجلال جلال

جانها همه واله و زبانها همه لال

دنیا دل ما نبرد و عقبی نبرد

ما را همه مقصود وصال است، وصال

شمارهٔ ۶۷

دل دوش دم نامتناهی می زد

وزکتم عدم نوبت شادی می زد

گر زحمت آب و گل نبودی به میان

بی واسطه دل دم الهی می زد

شمارهٔ ۶۸

از دفتر عشق حرف می خوان و مگو

مرکب زپی قافله می ران و مگو

خواهی که دل و دین به سلامت ماند

می بین و مکن ظاهر و می دان و مگو

شمارهٔ ۶۹

ای دل چو شراب معرفت کردی نوش

لب بر هم نه سرّ الهی مفروش

در هر سخنی چو چشمهٔ آب مجوش

دریا گردی گر بنشینی خاموش

شمارهٔ ۷۰

تا چند چو بلبلان برآری آواز

چون باز خموش باش و با معنی ساز

بلبل نکند یکی و صد می گوید

صد می کند و یکی نمی گوید باز

شمارهٔ ۷۱

جان از قبل زبان به بیم خطر است

کم گفتن مرد هم به جای سپر است

دانا که سخن نگوید آن از هنر است

گر گوید بد و گر نگوید گهر است

شمارهٔ ۷۲

این گفتن بسیار تو هست از پندار

بگذر ز وجود تا شوی برخوردار

با پارسی و رباعی آنجا نرسی

تو کار بکن کار، رها کن گفتار

شمارهٔ ۷۳

در معرض صد سلامتی باهش باش

عاشق وش و دعوی کش و محنت کُش باش

گر جملهٔ عالم آب و آتش گیرد

آخر نه وصی آدمی، خامش باش

شمارهٔ ۷۴

چون بر سر و پای من نگه کرد او دوش

هم از سر پای گفت ای زرق فروش

گفتی سر پایداریم در غم هست

گر بر سر پایداریی پس مخروش

شمارهٔ ۷۵

صرّاف سخن باش و سخن کمتر گوی

چیزی که نپرسند تو از پیش مگوی

گوش تو دو دادند و زبان تو یکی

هرگه که دو بشنوی یکی بیش مگوی

شمارهٔ ۷۶

دم درکش و در خویش سیاحی می کن

در عالم ذات خود ملاحی می کن

چون خود به خودیّ خویش حاصل کردی

با خود بنشین و پادشاهی می کن

شمارهٔ ۷۷

یا قلب ترید وصله مجّانا

هذا هوس و لیته ما کانا

فی النار ولَو بجنّة یلقانا

دع یلقانا لعله یلقانا

شمارهٔ ۷۸

در دست غم عشق نهادم دل را

خاص از پی آن پای گشادم دل را

از باد مرا بوی تو آمد روزی

شکرانهٔ آن به باد دادم دل را

شمارهٔ ۷۹

از عقل عقیله گشت حاصل ما را

وز فضل فضول گشت منزل ما را

سرگشته بکرده ای تو ای دل ما را

از دست تو پای ماند در گِل ما را

شمارهٔ ۸۰

دلدار به دل گفت گرت رغبت ماست

از خاک درم دیدهٔ تو دور چراست

دل گفت که ای جان من آن زهره کراست

کز خاک در توتیا آرد خواست

شمارهٔ ۸۱

هرگه که غمی ملازم دل شودت

یا تنگ دلی تمام مایل شودت

از حال کسی دگر نباید پرسید

تا خوش دلی تمام حاصل شودت

شمارهٔ ۸۲

جان بر سر عشق پای فرسود ای دل

بر ما در هر حادثه بگشود ای دل

اکنون که فراق روی بنمود ای دل

زنده به کدام جان توان بود ای دل

شمارهٔ ۸۳

از ذکر تو جز عشق نیاموزد دل

وز هجر تو جز صبر نیندوزد دل

افسوس که درد دل از اندازه گذشت

بر درد دل منت نمی سوزد دل

شمارهٔ ۸۴

ای خاک در تو سرمهٔ دیدهٔ دل

یاد تو دوای دل شوریدهٔ دل

من می دهم انصاف که افسوس بود

سودای تو در دماغ پوسیدهٔ دل

شمارهٔ ۸۵

در پختهٔ عقل بنگر از دیدهٔ دل

تا فایده چیست ای پسندیدهٔ دل

در خدمت خلق صحبت عامی چند

آن جمله بود اساس در دیدهٔ دل

شمارهٔ ۸۶

قفلی زده ام زمهر تو بر سر دل

تا مهر دگر کسی نگنجد در دل

این طرفه تر است کار ماند مشکل

نه دل سرما دارد و نه ما سر دل

شمارهٔ ۸۷

در فکرت جان راه بیاموز ای دل

صد شمع زنور دل برافروز ای دل

غافل منشین چو شمع می سوز ای دل

کز پهلوی ما می گذرد روز ای دل

شمارهٔ ۸۸

روزی زقضای آسمانی ای دل

باشد که نکو شود چه دانی ای دل

تا در غم رنج بی کرانی ای دل

خوش باش که آن چنان نمانی ای دل

شمارهٔ ۸۹

چون رفت ز روز عمر من آب ای دل

زین بیش مگو به لهو بشتاب ای دل

از دست برفت عمر دریاب ای دل

ور مرده نئی درآی از خواب ای دل

شمارهٔ ۹۰

با راهرو گفت خسته می دار ای دل

یا ما به امید بسته می دار ای دل

ما را به شکستگان نظرها باشد

ما را خواهی شکسته می دار ای دل

شمارهٔ ۹۱

دل را شود از دیده فرو پای به گل

وز دست دل و دیده شود خون حاصل

حالی است بدیع و کار و باری مشکل

دل آفت دیده است و دیده غم دل

شمارهٔ ۹۲

با دل گفتم چیست بگو تدبیرم

کز آرزوی وصال تو می میرم

دل گفت که لاف می زنی با من نیز!

دستار چه از روی طبق برگیرم؟

شمارهٔ ۹۳

تا با دل دلبرم دلم دل بنهاد

دل داده دلم ندید زان رو دل داد

دلدار دلم چون دل دلدارم دید

هم دلش به دلخوشی دلم را دل داد

شمارهٔ ۹۴

با دل گفتم که این چه زیر و زبری است

میل تو مدام سوی شاهد از چیست

دل گفت مرا چونک در او می نرسم

بی سایهٔ او بگو که چون شاید زیست

شمارهٔ ۹۵

با دل گفتم تو را چه می رنجاند

کز فعل تو روی عقل می گرداند

دل گفت که عقل پنبه گیرد امشب

کامشب نه به شبهای دگر می ماند

شمارهٔ ۹۶

از دل همه ساله درد حاصل باشد

از درد گزیر نیست چون دل باشد

و آن را که زدرد بی نصیب است چو من

هم دل باشد ولیک غافل باشد

شمارهٔ ۹۷

با دل گفتم مشکلت آسان نشود

با یار سر تو هرگز آسان نشود

باری سر خویش گیر ازو دست بدار

دل گفت همه شود ولی آن نشود

شمارهٔ ۹۸

آن یار که منزلگه او قلب آمد

مردانه بدیدمش که در قلب آمد

پنداشتمش که هست چون زر بعیار

چون بر محک دل زدمش قلب آمد

شمارهٔ ۹۹

با دل گفتم هزار افسانه به عقل

تا بوک نگاه دارد او خانه به عقل

شد خانهٔ نام و ننگ ویران و هنوز

می ننشیند این دل دیوانه به عقل

شمارهٔ ۱۰۰

از دیده چه گویم که ازو دارم غم

وز دل چه خبر دهم که بودش همدم

القصّه دل و دیده فتادند به هم

تا درد مرا هیچ نباشد مرهم

شمارهٔ ۱۰۱

ای دیدن تو روشنی دیدهٔ دل

یاد تو سکون دل شوریدهٔ دل

انصاف دهم که سخت افسوس بود

سَودای تو در دماغ پوسیدهٔ دل

شمارهٔ ۱۰۲

ای دل دَرِ غم گشاده ای می بینم

در دام بلا فتاده ای می بینم

از یار کناره کرده ای می دانم

دل در دگری نهاده ای می بینم

شمارهٔ ۱۰۳

پایی نه که سوی وصل بشتابد دل

پشتی نه که از تو روی برتابد دل

نه دسترسی نه پایگاهی دل را

تا خود سر این رشته کجا یابد دل

شمارهٔ ۱۰۴

«اوحد» دیدی که هرچ دیدی هیچ است

وآن جمله که گفتی و شنیدی هیچ است

در گرد جهان بسی دویدی هیچ است

و این نیز که در گوشه خزیدی هیچ است

شمارهٔ ۱۰۵

سرگردانان راه دل بسیارند

کایشان همه سینه ها چو دل پندارند

گر هرچ به جای سینه ها هست دل است

پس جملهٔ گاوان و خران دل دارند

شمارهٔ ۱۰۶

با دل گفتم نئی زمردان غمش

بیهوده متاز گردِ میدان غمش

دل گفت به من که رو سر انداز و مپرس

مانندهٔ گوی پیش چوگان غمش

شمارهٔ ۱۰۷

هر لحظه زدست غم به جان آید دل

در خوردن غم هیچ نیاساید دل

گفتم که زدیده است دل را تشویش

دیده چه کند تاش نفرماید دل

شمارهٔ ۱۰۸

چندانک دلم جان کند اندر سر و کار

هرگز نشود به وصل کس برخوردار

جوهر دارد دل من وزآن خوانند

عشّاق جهان دل مرا جوهر دار

شمارهٔ ۱۰۹

فریاد رسی نیست کسی را از کس

اندر همه آفاق به یک پای مگس

شاگرد مشو تو هیچ کس را به هوس

گر دل داری دل تو استاد تو بس

شمارهٔ ۱۱۰

آنجا که صفای دل بود دایهٔ عیش

برسود بود مدام سرمایهٔ عیش

افسوس که کار خلق جایی نرسید

کز مایهٔ غم شوند همسایهٔ عیش

شمارهٔ ۱۱۱

ای دل گر ازین پایه فروتر نایی

با لشکر غوغای غمش برنایی

قصّه چه کنم که در غمش آخر کار

تا خون نشوی به چشمشان درنایی

شمارهٔ ۱۱۲

ای دل چو خراب گشتی آباد شوی

چون بندهٔ عشق گشتی آزاد شوی

مادام که شادی طلبی غمگینی

هرگه که به غم شاد شوی شاد شوی

شمارهٔ ۱۱۳

بیچاره دلا چند کنی خودبینی

هر بد که به تو می رسد از خود بینی

پندت دهم و پند غرض می شمری

آن روز که کیفرش کشی خود بینی

شمارهٔ ۱۱۴

ای دل چو قلم نقش منمّا می باش

فرّاش سراپردهٔ سودا می باش

مانندهٔ پرگار بگرد سر خویش

می گرد به طبع و پای برجا می باش

شمارهٔ ۱۱۵

گر در ره دوست پایدار آید دل

بر مرکب مقصود سوار آید دل

گر دل نبود کجا وطن سازد عشق

ور عشق نباشد به چه کار آید دل

شمارهٔ ۱۱۶

با یار چرا چنین صبوری ای دل

افتاده به دنبال غروری ای دل

نزدیک آمد رفتن و هستی غافل

انصاف بده زکار دوری ای دل

شمارهٔ ۱۱۷

رازت چو به پیش خلق شد فاش ای دل

آگاه شد از حال تو اوباش ای دل

اومید خوشیت ناخوشی بار آرد

می ساز به ناخوشی و خوش باش ای دل

شمارهٔ ۱۱۸

دل با غم اگر بساختی شادستی

ور بندهٔ عشق گشتی آزادستی

بیچاره دل ارنه سُست بنیادستی

اکنون که خراب گشتی آبادستی

شمارهٔ ۱۱۹

عشق است که کیمیای فقر است دَروُ

ابری است که صد هزار برق است درو

بنگر تو که دلها چه عجایب بحری است

کاین عالم کاینات غرق است درو

شمارهٔ ۱۲۰

در درد دل خویش زبی درمانی

هر لحظه به دردی دگر اندرمانی

چون سینهٔ بوالفضول را دل خوانی

زان می نرهد دلت زسرگردانی

شمارهٔ ۱۲۱

اندر طلب وصل تو ای سرو روان

انگشت نمای خلق و رسوای جهان

کامی زلبت ندیده وانگه ما را

در هر دهنی فتاده بینی چو زبان

شمارهٔ ۱۲۲

اندر طلبت گرچه به سر می پویم

رخساره به خوناب جگر می شویم

چون در نگرم تو با منی من غلطم

سررشتهٔ خود جای دگر می جویم

شمارهٔ ۱۲۳

در راه طلب به آخر آمد نفسم

و افسوس که نیست حاصلی جز نفسم

این راه به جست و جوی باید رفتن

من مشغولم به گفت و گو می نرسم

شمارهٔ ۱۲۴

پیوسته تو را به صد هوا می طلبم

وین درد غم تو را دوا می طلبم

چون می نگرم کانچ منم جمله تویی

من غافلم از خود که تو را می طلبم

شمارهٔ ۱۲۵

هر چند که من به خویشتن می نرسم

وز محنت دل به شغل تن می نرسم

بر نامه و نامه بر حسدها دارم

کایشان به تو می رسند و من می نرسم

شمارهٔ ۱۲۶

غمگین غمگین به سوی تو می پویم

مسکین مسکین بر تن خود می مویم

پنهان پنهان روز و شبت می جویم

آسان آسان به ترک تو چون گویم

شمارهٔ ۱۲۷

طالب که نه صادق است جایی نرسد

بیگانه شود به آشنایی نرسد

در یافتن وصال او سلطانی است

آن سلطانی به هر گدایی نرسد

شمارهٔ ۱۲۸

ای تن خواهی که احتشامت باشد

حکمی و تصرّفی تمامت باشد

زنبیل طلب بر سر جان و دل نه

دریوزه کن از درش که گامت باشد

شمارهٔ ۱۲۹

از بهر چه حل نمی کنی مشکل خود

وز بند هوس نمی رهانی دل خود

اینجا تو برای حاصلی آمده ای

ای بی حاصل باز طلب حاصل خود

شمارهٔ ۱۳۰

اندر طلب آنک نیست صادق چه کند

و آن را که دلی نیست موافق چه کند

ای پیر اگر عمر نکردی ضایع

زین طفل بیاموز که عاشق چه کند

شمارهٔ ۱۳۱

جانم شب و روز از تو نشان می طلبد

و احوال تو پیدا و نهان می طلبد

این طرفه که از هر که نشان می طلبم

او نیز چو من تو را به جان می طلبد

شمارهٔ ۱۳۲

دل گر نظری کند به روی تو کند

جان گر گذری کند به کوی تو کند

بیچاره کسی که جست و جوی تو کند

جان در سر سرّ گفت و گوی تو کند

شمارهٔ ۱۳۳

در راه طلب زاد ادب می باید

سوز سحر و نالهٔ شب می باید

دل شاهد جان سازد و جان مطرب او

آن را که درین راه طرب می باید

شمارهٔ ۱۳۴

ترسم که اگر در طلبش نشتابی

بر آتش حسرت دل خود را تابی

تا اینجایی ترک خوش آمد می کن

تا هرچ به آمده است آنجا یابی

شمارهٔ ۱۳۵

حاشا که من از خاک درت برخیزم

وز لعل لب چون شکرت برخیزم

در آرزوی زلف خم اندر خم تو

چون موی شدم کی زسرت برخیزم

شمارهٔ ۱۳۶

تا چند کشم غصّهٔ کس ناکس را

وز خسّت خود خاک شوم هر خس را

کارم به دو گز عبا چو برمی آید

دادم سه طلاق این فلک اطلس را

شمارهٔ ۱۳۷

نفسم چو به نان و تره از من راضی است

کی گویم کاین رییس یا آن قاضی است

از تن به پلاس دفع سرما کردم

پندارم کاطلس است یا مقراضی است

شمارهٔ ۱۳۸

از راحت اگر نصیب تو حرمان نیست

از آز ببُر که آز را پایان نیست

مغرور کسی بود که در عالم دون

او را به سرای آخرت ایمان نیست

شمارهٔ ۱۳۹

تا ظن نبری که خان و مان محتشمی است

یا خواسته و حکم روان محتشمی است

در درویشی اگر تو قانع باشی

حقّا و به جان تو که آن محتشمی است

شمارهٔ ۱۴۰

مسپار به عشوهٔ جهان خویشتنت

مگذار که گردد دو یکی پیرهنت

دشوار مکن جمع که باشد روزی

بسیار سخنها رود اندر کفنت

شمارهٔ ۱۴۱

ایزد زقناعت چو مرا گنجی داد

از میر و وزیر جمله گشتم آزاد

دلق من و حُلّه های زربفت ملوک

کفش من و تاج سر کسری و قباد

شمارهٔ ۱۴۲

عالی نسبا چرا بننشینی پست

وز ملک جهان پاک نیفشانی دست

چون بود تو با بود قناعت پیوست

خواهی همه نیست گیر و خواهی همه هست

شمارهٔ ۱۴۳

دل کز پی آب و نان در آتش نبود

جز خاک پریشان و مشوّش نبود

پیرانه به کنجی به سکونت بنشین

کز موی سپید کودکی خوش نبود

شمارهٔ ۱۴۴

پیمانهٔ عزّت و قناعت کن پُر

تا خوار نگردی طمع از خلق ببُر

ورزانک به دریای طمع گشتی غرق

خواهی همه خاک باش و خواهی همه دُر

شمارهٔ ۱۴۵

در کوی قناعت ارچه دیر آمده ایم

بر نیستی خویش دلیر آمده ایم

گر ناخوش و گر خوش است این باقی عمر

باری به سر آمدی که سیر آمده ایم

شمارهٔ ۱۴۶

گر راحت دل خواهی و آسایش تن

با لقمه و خرقه ای بساز و تن زن

ور اطلس روم خواهی و ماه ختن

از شرق به غرب می رو و جان می کن

شمارهٔ ۱۴۷

بردارندت اگر شوی افکنده

و آزاد شوی اگر بمیری بنده

حق را خواهی بساز همچون مردان

با گوشهٔ مسجدی و دلقی ژنده

شمارهٔ ۱۴۸

کنجی و قناعت از قباد و کی به

نزدیک تو خوار است و زملک ری به

چون نیست زرنج من وز نعمت تو راحت خلق

فقر من از احتشام تو صد پی به

شمارهٔ ۱۴۹

آیا تو ز نادانی و سرگردانی

خود را و مرا به هرزه می رنجانی

آنچ آن توَست از تو نستاند کس

وآنچ آن تو نیست از کسش نستانی

شمارهٔ ۱۵۰

بر سنگ قناعت ار غباری داری

از نیک و بد جهان کناری داری

گر با همه کس بهر خلافی که رود

در کار شوی دراز کاری داری

شمارهٔ ۱۵۱

در کوی قناعت ار سپنجی داری

در هر قدم آراسته گنجی داری

وز هر چه نه بر مراد تو خواهد بود

رنجیده شوی دراز رنجی داری

شمارهٔ ۱۵۲

آن را که قناعتش صناعت باشد

هر چیز که گفت و کرد طاعت باشد

زنهار طمع مدار الّا به خدا

کاین رغبت خلق نیم ساعت باشد

شمارهٔ ۱۵۳

از لذّت این وجود مانع گردی

بر عین کمال خویش صانع گردی

بر جمله جهانیان شود مسکن تو

با لقمه و خرقه ای چو قانع گردی

شمارهٔ ۱۵۴

از خلق به هیچ گونه یاری مطلب

وز شاخ برهنه سایه داری مطلب

عزّت زقناعت است و خواری زطمع

با عزّت خود بساز و خواری مطلب

شمارهٔ ۱۵۵

من قال بانّ جوهر الفقر عرض

الجوهر لمّا عرض الفقر عرض

و الفقر شفا و ماسوی الفقر مرض

فقری غرضی و لیس فی الفقر غرض

شمارهٔ ۱۵۶

الفقر اذا ابعدکم یدنیکم

و الفقر اذا اماتکم یُحییکم

یا اخوانی بفقرکم اوصیکم

الفقر عناً و ذلکم یکفیکُم

شمارهٔ ۱۵۷

جمعیت ازین شیفته رایان آموز

جان بازی ازین بی سر و پایان آموز

در مملکت طلب فنا سلطانی است

این سلطانی ازین گدایان آموز

شمارهٔ ۱۵۸

از طعم لب تو در شکر چیزی هست

وز نور رخ تو در قمر چیزی هست

منکر مشو ای دوست که در عالم فقر

بیرون ز سر و ریش دگر چیزی هست

شمارهٔ ۱۵۹

درویشان را بر همه عالم پیشی است

درویشان را کمینه سودی بیشی است

این محتشمی که عاقلان می طلبند

چون در ره درویش بود درویشی است

شمارهٔ ۱۶۰

درد ره فقر به زهَر درمان است

دانستن آن نه ذوق هر نادان است

خاک کف پای کمترین درویشی

تاج سر سردارترین سلطان است

شمارهٔ ۱۶۱

در عالم فقر میر و سلطان هیچ است

در درویشی ملک سلیمان هیچ است

گر نفس تو را به این و آن بفریبد

در گوش مکن عشوهٔ آن کان هیچ است

شمارهٔ ۱۶۲

سلطانی اصل بی گمان درویشی است

سرداری بی نام و نشان درویشی است

این محتشمی که مردمانش طلبند

دانی که چه چیز باشد آن درویشی است

شمارهٔ ۱۶۳

امروز بده بدان جهانی که به است

بستان سبکی را به گرانی که به است

ملکی که به یک نفس مشوّش گردد

درویشی از آن ملک ندانی که به است

شمارهٔ ۱۶۴

گفتی عالم به پای درویشان است

عالم همه از برای درویشان است

زنهار مخوان تو هر گدا را درویش

سلطان جهان گدای درویشان است

شمارهٔ ۱۶۵

سرمایهٔ ملک جاودان درویشی است

درویش تن است و جان آن درویشی است

افلاس و گدایی نبود درویشی

پرداختن دل زجهان درویشی است

شمارهٔ ۱۶۶

مقبل بود آنک آشنای دَرِ اوست

مُدبِر باشی گرت نه رای دَرِ اوست

گر درویشی گدایی از سلطان چیست

آن سلطانان همه گدای دَرِ اوست

شمارهٔ ۱۶۷

آن نقطه که در فقر نهان آوردند

از بهر بسی زنده دلان آوردند

دیوان صفا که پنج نوبت می زد

افسوس که قومی به زیان آوردند

شمارهٔ ۱۶۸

عالم همه سر به سر گدایان دارند

محنت همه خویشتن نمایان دارند

اندر عالم به دست کس چیزی نیست

ور هست همین برهنه پایان دارند

شمارهٔ ۱۶۹

شاهان جهان چاکر درویشانند

عالم همه خاک در درویشانند

معصومانی که ساکنان قدسند

با این همه اجرا خور درویشانند

شمارهٔ ۱۷۰

اندر ره فقر دیده نادیده کنند

هرچ آن نه حدیث اوست نشنیده کنند

خاک در او باش که شاهان جهان

خاک در تو چو سرمه در دیده کنند

شمارهٔ ۱۷۱

بادی که زکوی فقر گرد انگیزد

بر آتش کبر آب تواضع ریزد

حقّا که هزار تاج کسری ارزد

گردی که زپای این گدایان خیزد

شمارهٔ ۱۷۲

درویش کسی بود که در خود نگرد

خود را ز جهان نفس بیرون شمرد

دنیاش نباشد غم عقبی نخورد

آن است رونده کاین چنین ره سپرد

شمارهٔ ۱۷۳

گر شهوت توسن تو رام تو شود

در خطّهٔ جان خطبه به نام تو شود

ور زانک تو در فقر به غایت برسی

سلطان همه جهان غلام تو شود

شمارهٔ ۱۷۴

درویش که اسرار نهان می‌بخشد

هردم ملکی به رایگان می‌بخشد

درویش کسی نیست که نان می‌خواهد

درویش کسی بود که جان می‌بخشد

شمارهٔ ۱۷۵

درویش زخودپرستی آزاد بود

ظاهر چو خراب و باطن آباد بود

او را که زلطف ایزدی داد بود

از ردّ و قبول خلق آزاد بود

شمارهٔ ۱۷۶

هر دل که درو دُرّ معانی بندد

ایذای چنین طایفه را نپسندد

این گریهٔ صوفیان ندانی از چیست

در ماتم آن کس که برایشان خندد

شمارهٔ ۱۷۷

درویش به غم همیشه خرّم باشد

اندر ره فقر زخم مرهم باشد

گر درویشی تو بابلا خوش می باش

کس جای حدیث عافیت کم باشد

شمارهٔ ۱۷۸

میل دل ما جز به فقیری نبود

خرسند به میر جز اسیری نبود

از صدق اثری در دل شخصی دیدم

ورنه دل ما منزل میری نبود

شمارهٔ ۱۷۹

دانی چه بود جان و جهانِ درویش

دانی چه بود امن و امانِ درویش

آن ملک که بی امان و بی خصم بود

دانی که کدام باشد آنِ درویش

شمارهٔ ۱۸۰

دستِ دل ما هر چه تهی تر خوش تر

و آزادی دل زهرچه خوش تر خوش تر

عیش خوش مفلسانه یک چشم زدن

از مملکت هزار قیصر خوش تر

شمارهٔ ۱۸۱

شاهان همه دولت از فقیران طلبند

صحبت همه از نشست پیران طلبند

تو بر سر و پا برهنگی شان منگر

گنج از همه خانه های ویران طلبند

شمارهٔ ۱۸۲

آزادی مرد هر چه خواهی ارزد

و این حال زماه تا به ماهی ارزد

افسوس که از دست بدادی به هوس

آن درویشی که پادشاهی ارزد

شمارهٔ ۱۸۳

هرگه که تو آوری بیانی از فقر

در حال تو را دهند جانی از فقر

تا ترک وجود هر دو عالم نکنی

معلوم نگرددت نشانی از فقر

شمارهٔ ۱۸۴

درویش همیشه بی نوا اولی تر

نزل ره درویش بلا اولی تر

آنجا که نشان جان نباشد لایق

گر ترک کنی کار تو را اولی تر

شمارهٔ ۱۸۵

در راه طلب خدمت درویشان کن

بیگانه مباش یاری خویشان کن

با خود مکن آن جنگ که نامردمی است

و آن صلح که با خود است با ایشان کن

شمارهٔ ۱۸۶

در درویشی کار به صدق است و یقین

در درویشی کار نه کفر است و نه دین

درویش کسی بود که بیزار بود

از کفر و زاسلام و زدنیا و زدین

شمارهٔ ۱۸۷

در فقر اگر دمی تو با حق داری

سرمایهٔ عاشقان مطلق داری

گر بوی وصالش به مشام تو رسد

منصور شوی بانگ اناالحق داری

شمارهٔ ۱۸۸

تا ظن نبری که غمخوری درویشی است

یا بی کسی و مختصری درویشی است

تو پنداری که مفلسان درویشند

سرمایهٔ هر توانگری درویشی است

شمارهٔ ۱۸۹

در عالم فقر ار سر هر پر هوسی

سرمست همی دوند هر نیک و خسی

در فهم فرو شدند از وهم بسی

وز وهم نیامده است در فهم کسی

شمارهٔ ۱۹۰

خود دمدمه ای است آدمی از دم او

عالم همه سایه است از عالم او

تاج سر کیقباد و جمشید ارزد

خاک قدم سوختگانِ غم او

شمارهٔ ۱۹۱

امروز چو ناصر فقیران باشی

فردا زقبیل دستگیران باشی

خاک کف پای جمله درویشان شو

تا تاج سر جمله امیران باشی

شمارهٔ ۱۹۲

دردی است طمع که نیستش درمانی

گنجی است یقین که نیستش پایانی

خاک در فقر توتیایی است بزرگ

کان حیف بود به چشم هر سلطانی

شمارهٔ ۱۹۳

درویشان را عار بود محتشمی

در دیده شان نار بود محتشمی

او را که رسد از گل درویشی بوی

بر خاطر او خار بود محتشمی

شمارهٔ ۱۹۴

با فقر نشین اگر تو همدم خواهی

فقر است اگر ملک مُسلَّم خواهی

خاک کف پای این گدایان را خواه

گر افسر سروران عالم خواهی

شمارهٔ ۱۹۵

درویش ز درویشی از آن می نرهد

کاین دهر درم به جای خود می ننهد

آن را که دل است هیچ درویشی نیست

و آن را که به دست است دلش می ندهد

شمارهٔ ۱۹۶

گر مرکب عشق نیکوان خواهی تاخت

با سوختگان چو شمع می باید ساخت

دانی زچه شد شاهدی شمع به جمع

آسایش جمع جست و خود را در باخت

شمارهٔ ۱۹۷

جانی که زمهر زیر میغش داری

باید که همیشه زیر تیغش داری

جان و دل تو که هردوان بخشش اوست

خود آن ارزد کزو دریغش داری

شمارهٔ ۱۹۸

تا تو نشوی فرد به فردی نرسی

در راه یگانگی به مردی نرسی

تا تو غم نام و ننگ خواهی خوردن

هرگز به مقام هیچ مردی نرسی

شمارهٔ ۱۹۹

در کعبهٔ دل اگر تو حاضر باشی

مانندهٔ کعبه سخت ظاهر باشی

از خود نفسی اگر مجرّد گردی

به زانک همه عمر مجاور باشی

شمارهٔ ۲۰۰

هر دل که درو مایهٔ تجرید کم است

بیهوده همه عمر ندیم ندم است

جز خاطر فارغ که نشاطی دارد

دیگر همه هرچ هست اسباب غم است

شمارهٔ ۲۰۱

از خود به درآیی نفسی تجرید است

فارغ شوی از هر هوسی تجرید است

خودبینی و بی سیم و زری مشغولی است

اکرام همه خلق جهان تجرید است

شمارهٔ ۲۰۲

آن را که دلش خانهٔ توحید بود

در کون و مکان طالب تجرید بود

او را که شب و روز بود بر در او

شبها همه قدر و روزها عید بود

شمارهٔ ۲۰۳

افکند بتی به بت پرستی ما را

او راست خبر که نیست هستی ما را

زان می که شب وصال با هم خوردیم

تا روز قیامت است مستی ما را

شمارهٔ ۲۰۴

ما را تو مدام دل به مستی ندهی

وز هستی خویش تا نرستی ندهی

تا هستی و نیستیت یکسان نشود

باید که تو نیستی به هستی ندهی

شمارهٔ ۲۰۵

ساقی به صبوحی می ناب اندر ده

مستان شبانه را شراب اندر ده

مستیم و خراب در خرابات فنا

آوازه به عالم خراب اندر ده

شمارهٔ ۲۰۶

دانم که زنیستی تو هستم کردی

پس از بد و نیک هر چه هستم کردی

من مستم و شک نیست که اصحاب کرم

بر مست نگیرند و تو مستم کردی

شمارهٔ ۲۰۷

مستم دارد زباده ساقی پیوست

مستی که بود جام می اش دور از دست

این کار نگر که مر مرا افتاده است

یاران همه از می و من از ساقی مست

شمارهٔ ۲۰۸

مستی زمی عشق و نه مستی زمی است

وآن کس که زمی مست بود مست کی است

دیوانه بهار دید گفتا که دَی است

جنبیدن هر کسی از آنجا که وی است

شمارهٔ ۲۰۹

هر کاو نشود مست تو او مغبون است

واین حالت مستی زصفت بیرون است

مستی باید خراب همچون «اوحد»

تا او داند که حال مستی چون است

شمارهٔ ۲۱۰

قم فاسقنی قهوةً کان عاصرها

قبل الزّمان و کانت ثانی القدم

ناریه جاثلیق الدّهر یعرفها

زُفّت الیه و بنت الکرم فی العدم

شمارهٔ ۲۱۱

در صفّهٔ شاه دست یازی نبود

واندازهٔ کوتاه و درازی نبود

نارفته قدم تو معرفت می گویی

تو خود گویی ولی نمازی نبود

شمارهٔ ۲۱۲

یک دست به مصحفیم و یک دست به جام

گه نزد حلالیم و گهی نزد حرام

نه پختهٔ پخته ایم و نه خامی خام

نه کافر مطلق نه مسلمان تمام

شمارهٔ ۲۱۳

در راه خدا نکتهٔ طامات چه سود

اقرار زبان با دل برلات چه سود

گیرم که ره کعبه به سر پیمودی

مالت به حرم دل به خرابات چه سود

شمارهٔ ۲۱۴

آنها که به تقلید عبارات کنند

واندر طلب خدا ریاضات کنند

تا دل نکنی پاک ز دنیا و هوا

در راه به یک پیاده شان مات کنند

شمارهٔ ۲۱۵

قلّاش و قلندری و عاشق بودن

می خواره و بت پرست و فاسق بودن

در کنج خرابات موافق بودن

به زانک به خرقه در منافق بودن

شمارهٔ ۲۱۶

درویشانیم و نیز دلریشانیم

آواره زخان و مان وز خویشانیم

ما جامهٔ مردان به سپر ساخته ایم

تا خلق گمان برد که ما زیشانیم

شمارهٔ ۲۱۷

نارفته ره صدق و صفا گامی چند

پوشیده مرقّعی ازین خامی چند

بگرفته به تقلید الف لامی چند

بدنام کنندهٔ الف لامی چند

شمارهٔ ۲۱۸

هرگه که ببینی دو سه سرگردان را

عیب ره مردان نتوان کرد آن را

تقلیدِ دو سه مقلّد بی معنی

بدنام کند راه جوامردان را

شمارهٔ ۲۱۹

هر مرد که با فراغتش سامان است

هر چند که مفلسی بود سلطان است

تا هست طمع بهشت دوزخ باشد

فارغ شو و چشم سوزنی میدان است

شمارهٔ ۲۲۰

اکنون که تو را امید آزادی خاست

مشغول شدن به دیگری سخت خطاست

دعوی فراغت کنی و مشغولی

انصاف بده فارغ و مشغول رواست؟!

شمارهٔ ۲۲۱

اسباب وجود دم به دم تشویش است

تا با تو توی است بر ارم تشویش است

فارغ شدن و تکیه بر اسباب فراغ

زآنجا که فراغت است هم تشویش است

شمارهٔ ۲۲۲

ناجنسان را تو محرم راز مکن

جز خدمت محرمان تو دمساز مکن

خواهی که سخن زپرده بیرون نشود

خونابه همی خور و دهن باز مکن

شمارهٔ ۲۲۳

اسرار که سخت است سخن سست مگو

نی کم کن و آنک عقل واجُست مگو

دانستنی اش مرتبهٔ تُست بدان

ناگفتنی اش مصلحت تُست مگو

شمارهٔ ۲۲۴

آیات کتاب حق همی خوان و مپرس

واین ناقهٔ پی بریده می ران و مپرس

خواهی که سِرَت زپرده بیرون نشود

می بین و مگو با کس و می دان و مپرس

شمارهٔ ۲۲۵

دردا که درین سوز و گدازم کس نیست

همراه درین راه درازم کس نیست

در قعر دلم جواهر راز بسی است

اما چه کنم محرم رازم کس نیست

شمارهٔ ۲۲۶

از عمر نصیب جاودانی برگیر

سرمایهٔ حاصل جوانی برگیر

می دان که حیات همچو گنجی است روان

از گنج هر آنچ می توانی برگیر

شمارهٔ ۲۲۷

آن را که طریق نیکبختی باید

گوش و دل و دیده هر سه را بگشاید

بردارد آنچ حال او را شاید

بگذارد آن را که به کارش ناید

شمارهٔ ۲۲۸

غافل منشین که این زمانی است عزیز

هر دم که برآید از تو جانی است عزیز

عمری که بیاید و بخواهد رفتن

ضایع مکنش که خون بهایی است عزیز

شمارهٔ ۲۲۹

تخمی دو سه بی وقت بپاشیم مگر

حالی به دروغ بر تراشیم مگر

عمری به هوس با دگران ما کردیم

روزی دو سه نیز با تو باشیم مگر

شمارهٔ ۲۳۰

ای دل چه کری کند مشوش بودن

وز بهر دو روزه عمر سرکش بودن

بنیاد سرای عمر بر هیچ افتاد

خوش نیست برای هیچ ناخوش بودن

شمارهٔ ۲۳۱

خود را چو دمی ز دهر خرّم یابی

از عُمر نصیب خویش آن دم یابی

زنهار که ضایع نکنی آن دم را

باشد که چنان دمی دگر کم یابی

شمارهٔ ۲۳۲

با ما تو هر آنچ گویی از کین گویی

پیوسته مرا ملحد و بی دین گویی

من خود بترم از آنچ می گویی تو

انصاف بده تو را رسد کاین گویی

شمارهٔ ۲۳۳

ای خواجه یکی کام روا کن ما را

دم در کش و در کار خدا کن ما را

ما راست رویم ولی تو کژ می بینی

رو چارهٔ دیده کن رها کن ما را

شمارهٔ ۲۳۴

یکباره برون نیامده از پی و پوست

دعوی سری مکن دلا کاین نه نکوست

شیخی خواهی برو مریدی می کن

کان کس که مرید شد مراد همه اوست

شمارهٔ ۲۳۵

داری سر کارزار میدان این است

پیدا کن اسرار مریدان این است

ای بی کاران ار سر و کاری دارید

کار این کار است و راه مردان این است

شمارهٔ ۲۳۶

بس خون جگر که شیخ من با من خورد

تا کرد مرا چنین که می بینی مرد

من بد بودم شیخ مرا نیکو کرد

من نیز همان کنم که او با من کرد

شمارهٔ ۲۳۷

بر خود چو نئی به بی تباهی منکر

بر ما چه شوی به بی گناهی منکر

انکار و ارادتت مرا یکسان است

خواهی تو مرید باش و خواهی منکر

شمارهٔ ۲۳۸

هر شیخ که او علم ندارد در تن

او نتواند مرید را پروردن

این شیخی را علم و عمل می باید

بی علم چه لایق است شیخی کردن

شمارهٔ ۲۳۹

اندر ره عشق اگر تکلّف نکنی

گر جان خواهد زتو توقّف نکنی

گیرم که تکلّف نکنی در باقی

شاید [که] تکلّف به تکلّف نکنی

شمارهٔ ۲۴۰

تا جان خودت به دست سودا ندهی

وآن را که تکلّف است ره واندهی

از دست تکلّف بستان دامن خویش

تا دامن جان به دست غوغا ندهی

شمارهٔ ۲۴۱

در دست تکلّف چو اسیری ای دل

بر طبع خودت نیست امیری ای دل

جهدی بکن از سر تکلّف برخیز

در پای تکلف به چه میری ای دل

شمارهٔ ۲۴۲

زنهار دلا بکوش اگر باخبری

کز دست تکلّف تو مگر جان بُبَری

مادام که در بند تکلّف باشی

از عمر خود و عیش جهان بی خبری

شمارهٔ ۲۴۳

امروز درین زمانه بی یاری به

در خلق وفا نماند تنهایی به

چون رونق علم نیست جهل اولی تر

چون قیمت عقل نیست سَودایی به

شمارهٔ ۲۴۴

شمع دل من روی چو شمع تو بس است

چون روی تو نیست شمع و شاهد هوس است

با ما چو غم تو ساعتی یک نفس است

در حسرت این واقعه بسیار کس است

شمارهٔ ۲۴۵

گر زانک بر کس نروم روزی چند

تا کاشتهٔ خود دروم روزی چند

دانی غرضم از آن نشستن چه بُود

تا غیبت خلق نشنوم روزی چند

شمارهٔ ۲۴۶

بی روی توَم زخویشتن دل بگرفت

وز درد توَم زمرد و زن دل بگرفت

از من دل من گرفت [و از دل] من نیز

از سوزش حال دل من دل بگرفت

شمارهٔ ۲۴۷

یکباره زعقل و خردم دل بگرفت

وز خیر و شر و نیک و بدم دل بگرفت

احوال حدیث دیگران خود بگذار

از خویشتن و حال خودم دل بگرفت

شمارهٔ ۲۴۸

آنها که درین راه فلاحی باشند

کی یار می و جفت صراحی باشند

گر خلوت و عزلت از اباحت باشد

پس جملهٔ انبیا مباحی باشند

شمارهٔ ۲۴۹

این آزادی هزار جان بیش ارزد

و این تنهایی ملک جهان بیش ارزد

در خلوت یک زمان با خود بودن

از جان و جهان این و آن بیش ارزد

شمارهٔ ۲۵۰

ای دل تو طربناک نئی حیران باش

رنج تو زدانش است و رو نادان باش

خواهی که زدست دیو مردم برهی

مانند پری زآدمی پنهان باش

شمارهٔ ۲۵۱

ای دل پس زنجیر چو دیوانه نشین

بر دامن درد خویش مردانه نشین

زآمد شد بیهوده تو خود را پی کن

معشوقه چو خانگی است در خانه نشین

شمارهٔ ۲۵۲

آن یار که در سینه جنون دارم ازو

در هر مژه صد قطرهٔ خون دارم ازو

کنجی و دمی و محرمی می طلبم

تا شرح دهم که حال چون دارم ازو

شمارهٔ ۲۵۳

هان تا دم دهر در جوالت نکند

سرگشتهٔ احوال محالت نکند

مغرور مشو به رنگ و بویی چون گل

تا دست زمانه پایمالت نکند

شمارهٔ ۲۵۴

جز بادهٔ نیستی دلا نوش مکن

جز سلسلهٔ نیاز در گوش مکن

روزی که به همّت ز فلک برگذری

بیچارگی خویش فراموش مکن

شمارهٔ ۲۵۵

عمری به مراد خود رسیدی، بس کن

یکچند به کام خود دویدی، بس کن

از نامه سیه کردن خود شرمت باد

چون موی سیه سپید دیدی، بس کن

شمارهٔ ۲۵۶

ای پیر به طبع تیز گامی تو هنوز

واندر طلب مراد و کامی تو هنوز

موی سر تو به عمر کمتر زتوَست

او پخت و سپید گشت و خامی تو هنوز

شمارهٔ ۲۵۷

تا چند می و سماع و ساقی طلبی

با اهل نشاط هم وثاقی طلبی

وقت است اگر دیدهٔ دل باز کنی

وز باقی عمر عمرِ باقی طلبی

شمارهٔ ۲۵۸

تو آمده ای به پادشاهی کردن

واخویشتن آی ازین تباهی کردن

تو دیک نبودی و نباشی فردا

پیداست که امروز چه خواهی کردن

شمارهٔ ۲۵۹

شرمت بادا ازین تباهی کردن

زین ترک اوامر و نواهی کردن

گیرم که جهان سران سران ملک تواند

جز آنک رها کنی چه خواهی کردن

شمارهٔ ۲۶۰

دنیا گذران است به هر بیش و کمی

خواهیش به شادی گذران خواه به غمی

زین منزلت البته همی باید رفت

خواهی به هزار سال و خواهی به دمی

شمارهٔ ۲۶۱

گر می خواهی که سرّ اوحی بینی

دیده بگشای تا تماشا بینی

من من گویم ولیک او را خواهم

تو او گویی ولیک خود را بینی

شمارهٔ ۲۶۲

سرمایهٔ عمر ابن آدم نفسی است

پیرایهٔ ملک جمله عالم هوسی است

کاری بکن اکنون که تو را دسترسی است

در زیر زمین شاه جهاندار بسی است

شمارهٔ ۲۶۳

تا در نرسد وعده هر کار که هست

سودت نکند یاری هر یار که هست

تقدیر به هر قضای ناچار که هست

در خواب کند هر دل بیدار که هست

شمارهٔ ۲۶۴

چون هستی تو به نیستی آلوده است

غم خوردن نیک و بد او بیهوده است

هیهات که نا آمده را حاصل نیست

افسوس که آنچ رفت چون نابوده است

شمارهٔ ۲۶۵

ره رو همه در حمایت صدق خود است

در راه خدا رهرو و رهبر خرد است

با عُجب و غرور سخت بد باشد نیک

بد نیک بود چو معترف شد که بد است

شمارهٔ ۲۶۶

زین سان که تو را بی خودی و بی خبری است

چون حال تو را دید به صد چشم گریست

با خویشتن آی این همه غفلت چیست

گر مرد رهی بهتر ازین باید زیست

شمارهٔ ۲۶۷

ای گل چو زغنچه نوبهارت کردند

پاکیزه تر از آب زلالت کردند

در حال کشیدی تو سر از رعنایی

تا از سر دست پایمالت کردند

شمارهٔ ۲۶۸

ای دل اگرت زنفس معزول کنند

میلت سوی مقبلان مقبول کنند

هرگه که تو قدر قرب حق نشناسی

ناچار به باطلیت مشغول کنند

شمارهٔ ۲۶۹

ای دل عمری گذاشتی در پندار

وقت است که از خواب درآیی یک بار

رو کشتهٔ تیغ عشق شو در غم او

افسوس نباشد که بمیری مردار؟

شمارهٔ ۲۷۰

جان در تن تو نفس شماری بیش است

و این کالبد تو یادگاری بیش است

گیرم که جهان به جملگی ملک تو شد

ای هیچ ندیده کار و باری بیش است

شمارهٔ ۲۷۱

ای خواجه اگر تو را سعادت خویش است

ایمن منشین زآنچ تو را در پیش است

زاینها که تو مال و ملک می پنداری

جز مرداری و مُردریگی بیش است

شمارهٔ ۲۷۲

ای اطلس دعوی تو را معنی بُرد

فردا به قیامت این عمل خواهی بُرد

شرمت بادا اگر چنین خواهی زیست

ننگت بادا اگر چنین خواهی مُرد

شمارهٔ ۲۷۳

هان تا تو ببندی به مراعاتش پشت

کاو با گل نرم پرورد خار درشت

هان تا نشوی غزّه به دریای کرم

کاو بر لب بحر تشنه بسیار بکشت

شمارهٔ ۲۷۴

آن نیست جهان و جان که پنداشته‌ای

این است ره وصل که بگذاشته‌ای

آن چشمه خورد خضر ازو آب حیات

در منزل تست لیکن انباشته‌ای

شمارهٔ ۲۷۵

گر زانک تو صاحبدل و صاحبنظری

باید که به گل به چشم عبرت نگری

حیف است عظیم شاهدی چون گل را

در زیر لگد سپرده از بی خبری

شمارهٔ ۲۷۶

ای دل زشراب جهل مستی تاکی

وای مست شونده لاف هستی تاکی

وای غرقهٔ بحر غفلت ار ابر نئی

تر دامنی و هواپرستی تاکی

شمارهٔ ۲۷۷

ای دل چو شمار کارها خواهد بود

از خود به بطالتی چرایی خشنود

زان پیش که سرمایه زیان بیند و سود

سودی بطلب وگرنه چون رفت چه سود

شمارهٔ ۲۷۸

ای دل تو بدین حال چرایی خشنود

کز عمر گذشته هیچ سود تو نبود

خود را دریاب اگر نه چون مایه برفت

بسیار بگویی تو که افسوس چه سود

شمارهٔ ۲۷۹

از سود و زیان خود به در نتوان بود

بر مایهٔ کس زیر و زبر نتوان بود

بد بودن و حال خویش نیکو دیدن

آن بد باشد کز آن بتر نتوان بود

شمارهٔ ۲۸۰

گر عمر بود تو را فزون از پانصد

افسانه شوی عاقبت از روی خرد

باری چو فسانه می شوی ای بخرد

افسانهٔ نیک شو نه افسانهٔ بد

شمارهٔ ۲۸۱

زین سان که مراست از تو در سینه سرور

می ترسم از آنک خواجه گردد مغرور

مغرور مشو که شاهد ما معنی است

نزدیک میا تا نکنی صورت دور

شمارهٔ ۲۸۲

ای دل نفس تو می شمارند آخر

بنگر که رقیبان به چه کارند آخر

عالم باغی است و خلق مانند گلند

گلها همه یک بوی ندارند آخر

شمارهٔ ۲۸۳

آگاه بزی ای دل و آگاه بمیر

چون طالب منزلی تو در راه بمیر

عشق است نشان زندگانی ورنه

زین سان که تویی خواه بزی خواه بمیر

شمارهٔ ۲۸۴

ای دل مطلب رخ جهان آرایش

زنهار منه پای تو در دریایش

گر پات فرو شود، که دستت گیرد؟

ور دست درآورد، که دارد پایش؟

شمارهٔ ۲۸۵

اندر همه عمر من شبی وقت نماز

آمد بر من خیال معشوق فراز

بگشود زرخ نقاب و می گفت به راز

باری بنگر که از که می مانی باز

شمارهٔ ۲۸۶

با آنچ گسستنی است در پیوستی

وآنجا که گذشتنی است خوش بنشستی

امروز گل است و خار از پس بینی

فردات کند خمار کامشب مستی

شمارهٔ ۲۸۷

هر چیز که او گفت چنان است همه

آن است یقین دگر گمان است همه

این قدر یقین بدان که هر سود که هست

گر نیست سزای او زیان است همه

شمارهٔ ۲۸۸

زنهار مگو که رهروان نیز نیند

یا همنفسان بی نشان نیز نیند

زین گونه که تو محرم اسرار نئی

پنداشته ای که دیگران نیز نیند

شمارهٔ ۲۸۹

تا نان حرام و آب یک روزهٔ ما

بیرون نشود زکاسه و کوزهٔ ما

می خندد روزگار و می گرید عمر

بر طاعت و بر نماز و بر روزهٔ ما

شمارهٔ ۲۹۰

هر لقمه که آلوده بود قی به از آن

بی خود به تواضع آردت می به از آن

نیکی و غرور دور دارد زخدای

بد بودن و اعتراف در پی به از آن

الباب الرابع: فی الطهارة و تهذیب النفس و معارفها و ما یلیق بها عن ترک الشهوات

شمارهٔ ۱ : تا زآینه زنگ را کسی نزداید

شمارهٔ ۲ : آن باش که دلها به تو مایل گردد

شمارهٔ ۳ : مرد آن نبود که ظاهر آرای بود

شمارهٔ ۴ : تا با خودم از عشق خبر نیست مرا

شمارهٔ ۵ : سبحان الله که چه زیانم خود را

شمارهٔ ۶ : زآن باده که در مجلس آن شاه دهند

شمارهٔ ۷ : تا ظن نبری که خوی دد نیست مرا

شمارهٔ ۸ : یا در راه او به جان طلب معنی را

شمارهٔ ۹ : می باید ساختن گرت برگ صفاست

شمارهٔ ۱۰ : بگذار بدی که در من از وی صد نیست

شمارهٔ ۱۱ : گر بر دل تو زعشق او خاکی نیست

شمارهٔ ۱۲ : چون می دانی که بودنیها بوده است

شمارهٔ ۱۳ : در حرف وجود جز خرد را مپسند

شمارهٔ ۱۴ : آنها که مرا بنیک می پندارند

شمارهٔ ۱۵ : حاشا که ره عشق قیاسی باشد

شمارهٔ ۱۶ : دین داری را ز بت پرستی بشناس

شمارهٔ ۱۷ : فارغ منشین ز راه و اندر ره باش

شمارهٔ ۱۸ : دی جرعه خور دُردکشان من بودم

شمارهٔ ۱۹ : چون یک نفس از وجود خود برگذرم

شمارهٔ ۲۰ : ای نیک نمای بد مسلمان که منم

شمارهٔ ۲۱ : جز بادهٔ نیستی دلا نوش مکن

شمارهٔ ۲۲ : در درد اگر طالب درمانی تو

شمارهٔ ۲۳ : با خود بینی خاک نیرزد نیکی

شمارهٔ ۲۴ : ای دیده به عیب خویش نابینایی

شمارهٔ ۲۵ : با فاقه و فقر همنشینم کردی

شمارهٔ ۲۶ : زین گونه که در نهاد زیر و زبری است

شمارهٔ ۲۷ : نزدیک کسی که عاقل و هشیار است

شمارهٔ ۲۸ : بیگانه و آشنایی خویش توی

شمارهٔ ۲۹ : تو آلت فعل و در میان هیچ نئی

شمارهٔ ۳۰ : خود را تو عظیم کم کسی می شمری

شمارهٔ ۳۱ : بر درگه کبریا تو جز شاه نئی

شمارهٔ ۳۲ : ای دل تو گر از غبار تن پاک شوی

شمارهٔ ۳۳ : گر زانک شنیده ای زمردان دو سه پند

شمارهٔ ۳۴ : عمری به غلط سوخته خرمن بودم

شمارهٔ ۳۵ : گر نفس وجود خویشتن استردی

شمارهٔ ۳۶ : ای دل به وصالش به تمنّا نرسی

شمارهٔ ۳۷ : تا بستهٔ جان و خستهٔ تن باشم

شمارهٔ ۳۸ : گر کافر از آن کسی که او دشمن تست

شمارهٔ ۳۹ : ای دل چو به کوی وصل گشتی دمساز

شمارهٔ ۴۰ : سربازی کن اگر تو داری سر او

شمارهٔ ۴۱ : گر صید عدم شوی زخود رسته شوی

شمارهٔ ۴۲ : تا بتوانی به طبع خود کار مکن

شمارهٔ ۴۳ : این ره نبرد مگر به سر ناپاکی

شمارهٔ ۴۴ : اسرار ورا اگر نهان خواهی کرد

شمارهٔ ۴۵ : ره رَو اگر او زراه رَو آگه شد

شمارهٔ ۴۶ : گر دل نفسی از سر جان برخیزد

شمارهٔ ۴۷ : دل را نفسی زمهر تو نگزیرد

شمارهٔ ۴۸ : پروانگکی به پیش شمعی بپرید

شمارهٔ ۴۹ : اندیشهٔ مرگت زچه بگداخت جگر

شمارهٔ ۵۰ : جهدی بکنم که دل زجان برگیرم

شمارهٔ ۵۱ : اصحاب طلب چون به صفایی برسند

شمارهٔ ۵۲ : شک نیست از آنجا که طریق خرد است

شمارهٔ ۵۳ : از بهر شناختن نکو کن خود را

شمارهٔ ۵۴ : در درد اگر تو از دوا محرومی

شمارهٔ ۵۵ : خواهی که بود شاهدت ای مرد علیل

شمارهٔ ۵۶ : اینجا که منم گر زمنی دور شوم

شمارهٔ ۵۷ : در دست سری مدام شیخا پا بست

شمارهٔ ۵۸ : با یار بگفتم به زبانی که مراست

شمارهٔ ۵۹ : گر نفس شود تمام مقهور از تو

شمارهٔ ۶۰ : چون آتش شهوت آبرویت را برد

شمارهٔ ۶۱ : باید که اگر دلت زخود برگردد

شمارهٔ ۶۲ : ای دل چو بسوختی گذر از خامان

شمارهٔ ۶۳ : ای دل می وصل بی خمارت ندهند

شمارهٔ ۶۴ : پا بر سر نفس خود نه و سرور باش

شمارهٔ ۶۵ : خواهی که شود دل مجاهد با تو

شمارهٔ ۶۶ : خواهی که نیفتی زفراقش به بلا

شمارهٔ ۶۷ : دلدار طلب مکن که دلدار نماند

شمارهٔ ۶۸ : صد سال اگر در آتشم مَهل بود

شمارهٔ ۶۹ : بوی دم مقبلان چو گل خوش باشد

شمارهٔ ۷۰ : هر چند چو خاک ره عَناکش باشی

شمارهٔ ۷۱ : سرگشته دلت از پی زرع است و حراث

شمارهٔ ۷۲ : در راه یقین گمان نباشد کس را

شمارهٔ ۷۳ : هشیار دلم در آمد از مستیها

شمارهٔ ۷۴ : تا رخت جهان همی بود بر خرِما

شمارهٔ ۷۵ : خواهی که قدم زنی تو در کوی صفا

شمارهٔ ۷۶ : میدان فراخ عمر بی تنگی نیست

شمارهٔ ۷۷ : عاشق چو به کار خویشتن در نگریست

شمارهٔ ۷۸ : گر عالم را زبهر تو آرایند

شمارهٔ ۷۹ : زین مرتبه و قاعدهٔ بَردابَرد

شمارهٔ ۸۰ : آنها که زدام بُت پرستی جستند

شمارهٔ ۸۱ : هرگه که دل از بند جهان برخیزد

شمارهٔ ۸۲ : دنیا مطلب تا همه دینت باشد

شمارهٔ ۸۳ : از آخر عمر اگر کسی یاد کند

شمارهٔ ۸۴ : ناساخته کار این جهان ساخته گیر

شمارهٔ ۸۵ : عمر از پی افزودن زر کاسته گیر

شمارهٔ ۸۶ : در بندگی ات دیو و پری صف زده گیر

شمارهٔ ۸۷ : علم عُلوی و سُفلی آموخته گیر

شمارهٔ ۸۸ : در مملکت جهان فریدون شده گیر

شمارهٔ ۸۹ : زین گلبن عمر تازه گلها چده گیر

شمارهٔ ۹۰ : کارت همه در جهان بسامان شده گیر

شمارهٔ ۹۱ : ایوان سرای خویش برداشته گیر

شمارهٔ ۹۲ : ای دل همه کار تو به بالا شده گیر

شمارهٔ ۹۳ : با صولت جمشید و فریدون شده گیر

شمارهٔ ۹۴ : از آتش حرص و آز تا چند نفیر

شمارهٔ ۹۵ : جهدی بکن ار پند پذیری دو سه روز

شمارهٔ ۹۶ : در دایرهٔ نقطهٔ پرگار جهان

شمارهٔ ۹۷ : جهدی بکن ای خواجه درین عالم دون

شمارهٔ ۹۸ : ای دل زغمش که گفتیت چون خون شو

شمارهٔ ۹۹ : ای دل دل خسته بر جهان بیش منه

شمارهٔ ۱۰۰ : تا دل زعلایق جهان حُر نشود

شمارهٔ ۱۰۱ : دنیا کَزِ تست بَهر بیشی و کمی

شمارهٔ ۱۰۲ : از بَهر جهانی که تو هیچی دَروی

شمارهٔ ۱۰۳ : ما را چه پلاس و چه طراز اکسون

شمارهٔ ۱۰۴ : دنیا که جوی وفا ندارد در پوست

شمارهٔ ۱۰۵ : چون هست جهان به نیستی آلوده است

شمارهٔ ۱۰۶ : جان در تن تو نفس شماری بیش است

شمارهٔ ۱۰۷ : ای خواجَه اگر تو را سَعادت خویش است

شمارهٔ ۱۰۸ : چندین گفتم دلا که از خود برخیز

شمارهٔ ۱۰۹ : ای دل مگشای لب زاسرار و بُرَو

شمارهٔ ۱۱۰ : خواهی به زمین نشین و خواهی به بساط

شمارهٔ ۱۱۱ : عالم همه محنت است و ایّام غم است

شمارهٔ ۱۱۲ : تا هست غم خودت نبخشایندت

شمارهٔ ۱۱۳ : خاک در کس مشو که گردت خوانند

شمارهٔ ۱۱۴ : جز قطع نظر به کام رهرو نکند

شمارهٔ ۱۱۵ : چندانک تو در بند علایق باشی

شمارهٔ ۱۱۶ : هرگه کآید زبحر ربّانی سیل

شمارهٔ ۱۱۷ : گر پنهان کرد عیب اگر پیدا کرد

شمارهٔ ۱۱۸ : کامل زیکی هنر ده و صد بیند

شمارهٔ ۱۱۹ : فریاد از آنچ نیست و می خوانندم

شمارهٔ ۱۲۰ : با خلق خدا تصرّف آغاز مکن

شمارهٔ ۱۲۱ : صد بار بگفتم این دل سوخته را

شمارهٔ ۱۲۲ : من پیرو طبعم این ضلالت زآن است

شمارهٔ ۱۲۳ : در باغ وجودم چو گیاهی بنماند

شمارهٔ ۱۲۴ : گفتم به گه کار به کار آید یار

شمارهٔ ۱۲۵ : ای دل چه نشسته ای درین ویرانه

شمارهٔ ۱۲۶ : افسوس که عمر رفت بر بیهوده

شمارهٔ ۱۲۷ : دل از پی آب و نان در آتش نبود

شمارهٔ ۱۲۸ : هر پیر که دل به عشرت و لهو سپرد

شمارهٔ ۱

تا زآینه زنگ را کسی نزداید

ممکن نبود که قابل نفس آید

نفس آینهٔ عقل تو شد پاکش دار

کز پاکی تو تو را به تو بنُماید

شمارهٔ ۲

آن باش که دلها به تو مایل گردد

تا هرچ بداست از تو زایل گردد

اوصاف ذمیمه را زخود بیرون کن

تا روح تو در جسم تو کامل گردد

شمارهٔ ۳

مرد آن نبود که ظاهر آرای بود

تا در دل و جان مردمش جای بود

مردانه درآی و باطن آرایی کن

کآن زن باشد که ظاهر آرای بود

شمارهٔ ۴

تا با خودم از عشق خبر نیست مرا

جز بر در دل هیچ گذر نیست مرا

چون من به میان نیم تُوی حاصل من

جز من به تو مانعی دگر نیست مرا

شمارهٔ ۵

سبحان الله که چه زیانم خود را

بر باد هوا همی نشانم خود را

نیکان خود را هنوز بد دانستند

من نیک بدم و نیک دانم خود را

شمارهٔ ۶

زآن باده که در مجلس آن شاه دهند

بی زحمت ساقی به سحرگاه دهند

خواهی که کمال معرفت دریابی

از خود به درآ تا به خودت راه دهند

شمارهٔ ۷

تا ظن نبری که خوی دد نیست مرا

یا آلت جنگ یک دو صد نیست مرا

بد زآن نکنم که بد کنم بد باشد

واین عادت بد که نیست بد نیست مرا

شمارهٔ ۸

یا در راه او به جان طلب معنی را

یا کم بکن از سر زبان دعوی را

خراز پی آن است که بار تو کشد

تا چاکر خر کنی چرا عیسی را

شمارهٔ ۹

می باید ساختن گرت برگ صفاست

با نیک و بد و خرد و بزرگ و کژ و راست

با آتش و آب و باد باید بودن

واندر حرکت چو گرد باید برخاست

شمارهٔ ۱۰

بگذار بدی که در من از وی صد نیست

چد بد که مرا امید نیکی خود نیست

افسوس که خلق را امید نیک است

اندر من و سرمایهٔ من جز بد نیست

شمارهٔ ۱۱

گر بر دل تو زعشق او خاکی نیست

خاکی و کم از تو در جهان ناکی نیست

دلمرده مشو که تا ابد زنده شوی

گر زنده شوی ز مردنت باکی نیست

شمارهٔ ۱۲

چون می دانی که بودنیها بوده است

این پرده دریدن کسان بیهوده است

فی الجمله هر آن کسی که او پاک تر است

چون در نگری به چیزکی آلوده است

شمارهٔ ۱۳

در حرف وجود جز خرد را مپسند

تا هست حریف نیک بد را مپسند

خواهی که جهانیان تو را بپسندند

می باش پسندیده و خود را مپسند

شمارهٔ ۱۴

آنها که مرا بنیک می پندارند

تخم سره را به جای بد می کارند

گر پرده ز روی کار من بردارند

در هیچ خرابه ای مرا نگذارند

شمارهٔ ۱۵

حاشا که ره عشق قیاسی باشد

یا عاشق او ناشِئ ناسی باشد

گفتی که به ترک خود بگفتم آری

اول باید که خود شناسی باشد

شمارهٔ ۱۶

دین داری را ز بت پرستی بشناس

هشیاری را اگر نه مستی بشناس

دانم که مرا نمی شناسی به یقین

باری خود را چنانک هستی بشناس

شمارهٔ ۱۷

فارغ منشین ز راه و اندر ره باش

غافل زتو نیست کردگار آگه باش

آن باش که هستی و جز آنگه باشی (؟)

لیکن تو بدان که چیستی آنگه باش

شمارهٔ ۱۸

دی جرعه خور دُردکشان من بودم

در مجلسشان بدین نشان من بودم

گفتم که ببینم همه نیک و بدشان

چون نیک بدیدم بدشان من بودم

شمارهٔ ۱۹

چون یک نفس از وجود خود برگذرم

خود را به دمی هزار منزل بُبَرم

پس باز به یک نظر که با خود نگرم

یک ساعته راه را به سالی سپَرم

شمارهٔ ۲۰

ای نیک نمای بد مسلمان که منم

وای کالبد فساد را جان که منم

هر جا که حدیث بد رود در عالم

آن من باشم تو نیز می دان که منم

شمارهٔ ۲۱

جز بادهٔ نیستی دلا نوش مکن

جز سلسلهٔ نیاز در گوش مکن

روزی که به همت از فلک برگذری

بیچارگی خویش فراموش مکن

شمارهٔ ۲۲

در درد اگر طالب درمانی تو

بیهوده چرا به درد درمانی تو

جز هست کننده هر چه هست است تویی

افسوس که قدر خود نمی دانی تو

شمارهٔ ۲۳

با خود بینی خاک نیرزد نیکی

دانستن بد به خود به از صد نیکی

من معترفم به بد تو مغرور به نیک

من نیک بدم ولیک تو بد نیکی

شمارهٔ ۲۴

ای دیده به عیب خویش نابینایی

چون است به عیب دیگران بینایی

گر عیبهٔ عیب خویش را بگشایی

حقّا که نه خود را و نه کس را شایی

شمارهٔ ۲۵

با فاقه و فقر همنشینم کردی

بی مونس و بی یار [و] قرینم کردی

این مرتبهٔ مقرّبانِ در تُست

آیا به چه خدمت این چنینم کردی

شمارهٔ ۲۶

زین گونه که در نهاد زیر و زبری است

اومید بهی نیست که بیم بتری است

دلتنگ به کار خویشتن درنگریست

تشویش نهاد او زکوته نظری است

شمارهٔ ۲۷

نزدیک کسی که عاقل و هشیار است

آزردن یک مور و مگس بسیار است

آزار کسی مخواه و بی بیم بزی

بی بیم بود کسی که بی آزار است

شمارهٔ ۲۸

بیگانه و آشنایی خویش توی

راحت ده رنج و مرهم ریش توی

بر کار تو چندانک نظر می فکنم

درویش و امیر تو میر و درویش توی

شمارهٔ ۲۹

تو آلت فعل و در میان هیچ نئی

وز فاعل و فعل جز نشان هیچ نئی

تو عالمی و مراد از عالم تو

چون درنگری درین میان هیچ نئی

شمارهٔ ۳۰

خود را تو عظیم کم کسی می شمری

در سرّ خود افسوس که کم می نگری

از جملهٔ کاینات مقصود توی

دردا و دریغا که زخود بی خبری

شمارهٔ ۳۱

بر درگه کبریا تو جز شاه نئی

دردا که تو خود طالب درگاه نئی

سرمایهٔ هرچ هست جز سرّ تو نیست

افسوس که از سرّ خود آگاه نئی

شمارهٔ ۳۲

ای دل تو گر از غبار تن پاک شوی

تو روح مطهّری بر افلاک شوی

عرش است نشیمن تو شرمت ناید

کآیی و مقیم خطّهٔ خاک شوی

شمارهٔ ۳۳

گر زانک شنیده ای زمردان دو سه پند

هر چیزی را به قدر آن چیز پسند

هستند سپند و مشک یک رنگ اما

پیداست مقام مشک و مقدار سپند

شمارهٔ ۳۴

عمری به غلط سوخته خرمن بودم

در دوستی ات به کام دشمن بودم

چون چشم من از خاک درت روشن شد

دیدم به یقین حجاب من من بودم

شمارهٔ ۳۵

گر نفس وجود خویشتن استردی

یکباره ازین گلخن تن جان بردی

پیش از مردن بمیر و جاوید بمان

ورنه پس از آن مرگ چو مردی مردی

شمارهٔ ۳۶

ای دل به وصالش به تمنّا نرسی

تا در خاکی به اوج اعلا نرسی

تا سر بنیفکنی نباشی زنده

از لا چو بنگذری به الّا نرسی

شمارهٔ ۳۷

تا بستهٔ جان و خستهٔ تن باشم

در دوستی ات به کام دشمن باشم

از خود چو برون شوم تو را می بینم

پس پرده میان من و تو من باشم

شمارهٔ ۳۸

گر کافر از آن کسی که او دشمن تست

بنگر تو به کافری که اندر تن تُست

با کافر رومی تو خصومت چه کنی

چون کافر تو درون پیراهن تُست

شمارهٔ ۳۹

ای دل چو به کوی وصل گشتی دمساز

در کوی خرابات خرد را درباز

یک بند مسلسل است بنیاد قدیم

آن هستی نفس تست او را در باز

شمارهٔ ۴۰

سربازی کن اگر تو داری سر او

پا داری کن باز مگرد از درِ او

می دان به یقین که تاتوی باتو بود

ممکن نبود که باریابی برِ او

شمارهٔ ۴۱

گر صید عدم شوی زخود رسته شوی

گر در صفت خویش روی بسته شوی

می دان که وجود تو حجاب ره تست

با خود منشین که هر زمان خسته شوی

شمارهٔ ۴۲

تا بتوانی به طبع خود کار مکن

البته رفیق بد به خود یار مکن

دانی که رفیق بد که را می گویم

نفس تو به قول نفس تو کار مکن

شمارهٔ ۴۳

این ره نبرد مگر به سر ناپاکی

شوخی، شنگی، قلندری، بی باکی

خاکت بر سر حدیث سر چند کنی

آنجا که هزار سر نیرزد خاکی

شمارهٔ ۴۴

اسرار ورا اگر نهان خواهی کرد

خود را به ره عشق عیان خواهی کرد

دلدار بهای وصل جان خواهد جان

بسم الله اگر به ترک جان خواهی کرد

شمارهٔ ۴۵

ره رَو اگر او زراه رَو آگه شد

آن کس که زخود برون شد او گمره شد

از پای توَست راه تو تا سر تو

سر زیر قدم درآر و ره کوته شد

شمارهٔ ۴۶

گر دل نفسی از سر جان برخیزد

غمهای نشسته بی کران برخیزد

آن دم که تو با گناهِ خود بنشینی

با این همه غصّه از میان برخیزد

شمارهٔ ۴۷

دل را نفسی زمهر تو نگزیرد

جز مهر تو جانم زجهان نپذیرد

من زنده بدان شدم که پیشت میرم

پیشم میراد آنک نه پیشت میرد

شمارهٔ ۴۸

پروانگکی به پیش شمعی بپرید

در گوشهٔ شمع گوشهٔ یک تنه دید

جان داد به شکرانه در آن حجره خزید

بی جان دادن کسی به جانان نرسید

شمارهٔ ۴۹

اندیشهٔ مرگت زچه بگداخت جگر

طبّ تو مزاج مرگ نشناخت مگر

انگار که نطفه ای نینداخت پدر

پندار که گلخنی نپرداخت قدَر

شمارهٔ ۵۰

جهدی بکنم که دل زجان برگیرم

راه سرکوی دلستان برگیرم

چون پرده میان دل و دلدار منم

برخیزم و خود را زمیان برگیرم

شمارهٔ ۵۱

اصحاب طلب چون به صفایی برسند

خواهند کز آنجا به رضایی برسند

دست از سرو پای وانگیرند از ره

یا سر ننهند تا به جایی برسند

شمارهٔ ۵۲

شک نیست از آنجا که طریق خرد است

برپای تو بند تو هم از دست خود است

.........................................

از حق همه نیکوست و نفس تو بد است

شمارهٔ ۵۳

از بهر شناختن نکو کن خود را

زیرا که سزا نکو بود نیکو را

بس نادره رسمی است که در راه طلب

تا بی تو نگردی نشناسی او را

شمارهٔ ۵۴

در درد اگر تو از دوا محرومی

اندیشه مکن تا تو چرا محرومی

آکندهٔ حشو شهوتی ای مسکین

زان است که از عشق خدا محرومی

شمارهٔ ۵۵

خواهی که بود شاهدت ای مرد علیل

مانند سماعیل به نزدیک خلیل

گر شاهد را برای شهوت طلبی

سگ بر تو شرف دارد و شیطان تفضیل

شمارهٔ ۵۶

اینجا که منم گر زمنی دور شوم

دانم به حقیقت همگی نور شوم

ور پای زنم بر سر هر ناز و هوس

در صحن جنان مصاحب حور شوم

شمارهٔ ۵۷

در دست سری مدام شیخا پا بست

پا بر سر خود نه ار تو را دستی هست

دست از سر و از پای خودی باید شست

تا پایگه سروری آری تو به دست

شمارهٔ ۵۸

با یار بگفتم به زبانی که مراست

کز آرزوی روی تو جانم برخاست

گفتا که قدم ز آرزو بیرون نه

کاین کار به آرزو نمی آید راست

شمارهٔ ۵۹

گر نفس شود تمام مقهور از تو

عقلت گوید که چشم بد دور از تو

ور نجم هداش بر تو باشد باشی

آن بدر که خورشید برد نور از تو

شمارهٔ ۶۰

چون آتش شهوت آبرویت را برد

در معرض هر بزرگ ماندی تو چو خرد

می کوش که باد نفس را خاک کنی

هر زنده که آن نکرد در عقبی مُرد

شمارهٔ ۶۱

باید که اگر دلت زخود برگردد

گرد لب خشک دیدهٔ تر گردد

پا بر سر آرزو[ت] نه [تو] دو سه روز

تا کام دو عالمت میسّر گردد

شمارهٔ ۶۲

ای دل چو بسوختی گذر از خامان

وز صحبت ناجنس میفشان دامان

فسق ارچه به جمله چیز زشت است ولی

لیکن زچه زشت تر زنیکو نامان

شمارهٔ ۶۳

ای دل می وصل بی خمارت ندهند

بی زحمت دِی هیچ بهارت ندهند

گر با تو هوای سوزنی خواهد بود

گر عیسی مریمی که بارت ندهند

شمارهٔ ۶۴

پا بر سر نفس خود نه و سرور باش

خرسندی خوی کن و توانگر می باش

خواهی که توانگران گدای تو شوند

در وقت سحر گدای آن در می باش

شمارهٔ ۶۵

خواهی که شود دل مجاهد با تو

همرنگ شود فاسق و زاهد با تو

تو از سر شهوتی که داری برخیز

تا بنشیند هزار شاهد با تو

شمارهٔ ۶۶

خواهی که نیفتی زفراقش به بلا

یاری بطلب کزو نمانی تو جدا

آن قدر یقین بدان که یارت نبود

آن کاو بود امروز نباشد فردا

شمارهٔ ۶۷

دلدار طلب مکن که دلدار نماند

بی یار نشین که در جهان یار نماند

دامن درکش به گوشه ای خوش بنشین

انگار که در زمانه دیّار نماند

شمارهٔ ۶۸

صد سال اگر در آتشم مَهل بود

با آتش سوزنده مرا سهل بود

با مردم نااهل مبادا صحبت

کز مرگ بتر صحبت نااهل بود

شمارهٔ ۶۹

بوی دم مقبلان چو گل خوش باشد

بدبخت چو خار تیز و سرکش باشد

از صحبت گل خار زآتش برهد

وز صحبت خار گل در آتش باشد

شمارهٔ ۷۰

هر چند چو خاک ره عَناکش باشی

ور باد جفای دَهر ناخوش باشی

زنهار زدست ناکسان آب حیات

بر لب مچکان گرچه در آتش باشی

شمارهٔ ۷۱

سرگشته دلت از پی زرع است و حراث

تا چند شوی دشمن ذکران و اناث

تا چند ازین جهان گله چند غیاث

لو شئت فراقها لطلّقت ثلاث

شمارهٔ ۷۲

در راه یقین گمان نباشد کس را

با شک و یقین امان نباشد کس را

دنیاطلبان زآخرت محرومند

ای دوست همین و آن نباشد کس را

شمارهٔ ۷۳

هشیار دلم در آمد از مستیها

شد باخبر از بلند وز پستیها

در حال زمانه چون نظر کردم گفت

هم نیستیم به است ازین هستیها

شمارهٔ ۷۴

تا رخت جهان همی بود بر خرِما

خالی نبود ز رنج و راحت سرما

مادام که در سرای دنیا باشیم

سرما سرِما خارد و گرما گرِما

شمارهٔ ۷۵

خواهی که قدم زنی تو در کوی صفا

پیوسته خوری تو آب از جوی صفا

مادام که در سر هوس دنیا هست

هرگز به مشامت نرسد بوی صفا

شمارهٔ ۷۶

میدان فراخ عمر بی تنگی نیست

رهوار نشاط نیز بی لنگی نیست

دشوار توان طلب مدام آسانی

کز دهر دورنگ امید یک رنگی نیست

شمارهٔ ۷۷

عاشق چو به کار خویشتن در نگریست

دلشاد بشد زنیک و ز بد بگریست

در مملکت جهان نظر هیچ نکرد

یعنی که به جا رها کنم حاصل چیست

شمارهٔ ۷۸

گر عالم را زبهر تو آرایند

مگر ای که عاقلان بدو نگرایند

بسیار چو تو روند و بسیار آیند

بر بای نصیب خویش کت بربایند

شمارهٔ ۷۹

زین مرتبه و قاعدهٔ بَردابَرد

ایمن منشین ز دولت کرداکرد

دل شاد بزی به کام دل مردامرد

چیزی که کنی کزو شوی مردامرد

شمارهٔ ۸۰

آنها که زدام بُت پرستی جستند

بردل در نیستی و هستی بستند

پا بر سر و روی جمله اسباب زدند

وز تنگ دلی و تنگ دستی رستند

شمارهٔ ۸۱

هرگه که دل از بند جهان برخیزد

غوغای غم از حریم جان برخیزد

این جام جهان نمای جم دانی چیست

آن جرعَه کزو مایهٔ جان برخیزد

شمارهٔ ۸۲

دنیا مطلب تا همه دینت باشد

دنیا طلبی نه آن نه اینت باشد

بر روی زمین زیر زمین وار بزی

تا زیر زمین روی زمینت باشد

شمارهٔ ۸۳

از آخر عمر اگر کسی یاد کند

شرمش بادا که خانه آباد کند

دیدیم به چشم عقل بادست جهان

خاکش بر سر که تکیه بر باد کند

شمارهٔ ۸۴

ناساخته کار این جهان ساخته گیر

چون ساخته شد پاک برانداخته گیر

چون درنگری آنچ مراد دل تست

آورده به دست و باز انداخته گیر

شمارهٔ ۸۵

عمر از پی افزودن زر کاسته گیر

گنجی به هزار حیله آراسته گیر

تو بر سر آن گنج چو در صحرا برف

روزی دو سه بنشسته و برخاسته گیر

شمارهٔ ۸۶

در بندگی ات دیو و پری صف زده گیر

وندر دل تو هر آنچ رفت آمده گیر

چون کار تو بگذشتن و بگذاشتن است

کیخسرو عالم شده گیر و سده گیر

شمارهٔ ۸۷

علم عُلوی و سُفلی آموخته گیر

واموال جهان جمله تو اندوخته گیر

ناگاه اجلی آتش افروخته گیر

آموخته و اندوخته را سوخته گیر

شمارهٔ ۸۸

در مملکت جهان فریدون شده گیر

وز گنج و زر و خواسته قارون شده گیر

بر چرخ رسیده قصر هامان شده گیر

روزی دو درو بوده و بیرون شده گیر

شمارهٔ ۸۹

زین گلبن عمر تازه گلها چده گیر

وین روز گذشته گیر و شب آمده گیر

جانی که به زنجیر طبایع بسته است

ناگه به دمی جسته و بیرون شده گیر

شمارهٔ ۹۰

کارت همه در جهان بسامان شده گیر

بر کام هوای خویش سلطان شده گیر

پیدا شده دان آنچ مراد دل تست

وآنگاه به زیر خاک پنهان شده گیر

شمارهٔ ۹۱

ایوان سرای خویش برداشته گیر

وآن سقف بر آسمان برافراشته گیر

دیوار همه لعل، ستونش یاقوت

روزی دو سه بنشسته و بگذاشته گیر

شمارهٔ ۹۲

ای دل همه کار تو به بالا شده گیر

اسباب تو یک هفته مهیّا شده گیر

از تخت ثری تا به ثریّا شده گیر

امروز چو دی گذشت فردا شده گیر

شمارهٔ ۹۳

با صولت جمشید و فریدون شده گیر

با ثروت و با مال چو قارون شده گیر

با گونهٔ زر نگار و با سیمبَران

روزی دو سه بنشسته و بیرون شده گیر

شمارهٔ ۹۴

از آتش حرص و آز تا چند نفیر

ای آب ز روی رفته پندی بپذیر

ای خوار چو خاک راه تا چند امیر

ای عمر به باد داده میری کم گیر

شمارهٔ ۹۵

جهدی بکن ار پند پذیری دو سه روز

تا پیشتر از مرگ بمیری دو سه روز

دنیا زن پیر است چه باشد گر تو

با پیر زنی انس نگیری دو سه روز

شمارهٔ ۹۶

در دایرهٔ نقطهٔ پرگار جهان

کس نیست که هست آگه از کار جهان

قصّه چه کنم مرگ زپس غم در پیش

احسنت زهی متاع بازار جهان

شمارهٔ ۹۷

جهدی بکن ای خواجه درین عالم دون

بیرون افتی که نیست این جای سکون

ور زانک به اختیار بیرون نشوی

دست اجلت کند به سیلی بیرون

شمارهٔ ۹۸

ای دل زغمش که گفتیت چون خون شو

یا ساکن عشوه خانهٔ گردون شو

چون دانستی که نیست سامان مقام

انگار که در نیامدی بیرون شو

شمارهٔ ۹۹

ای دل دل خسته بر جهان بیش منه

وای کاه ضعیف کوه بر خویش منه

کوته تر از آن است که می دانی عمر

چندان امل دراز در پیش منه

شمارهٔ ۱۰۰

تا دل زعلایق جهان حُر نشود

هرگز شبه وجود ما دُر نشود

پر می نشود کاسهٔ سرها زهوس

هر کاسه که سرنگون بود پر نشود

شمارهٔ ۱۰۱

دنیا کَزِ تست بَهر بیشی و کمی

خواهیش به شادی گذ[ر]ان خوه به غمی

زین منزلت البته چو می باید رفت

خواهی به هزار سال خواهی به دمی

شمارهٔ ۱۰۲

از بَهر جهانی که تو هیچی دَروی

آزار کسی چرا بسیچی دَر وی

فی الجمله به جملگی تو را گیر جهان

بگذاری و بگذری چه پیچی دَروی

شمارهٔ ۱۰۳

ما را چه پلاس و چه طراز اکسون

چه عیش و نشاط و چه غم گوناگون

چون همّت من فرونیاید به دو کون

چه خانقه جنینه ما را و چه تون

شمارهٔ ۱۰۴

دنیا که جوی وفا ندارد در پوست

هر لحظه هزار مغز سرگشتهٔ اوست

چندین که خدای دشمنش می دارد

گر دشمن حق نئی چرا داری دوست

شمارهٔ ۱۰۵

چون هست جهان به نیستی آلوده است

غم خوردن نیک و بد ازو بیهوده است

هیهات که ناآمده را حاصل نیست

افسوس که آنچ رفت چون نابوده است

شمارهٔ ۱۰۶

جان در تن تو نفس شماری بیش است

وین کالبد تو یادگاری بیش است

گیرم که جهان به جملگی ملک تو شد

ای هیچ ندیده کار و باری بیش است

شمارهٔ ۱۰۷

ای خواجَه اگر تو را سَعادت خویش است

ایمن منشین زآنچ تو را در پیش است

زینها که تو مال و ملک می پنداری

جز مرداری و مرد ریگی بیش است

شمارهٔ ۱۰۸

چندین گفتم دلا که از خود برخیز

زآن پیش که کاریت بیفتد برخیز

کاین منزل پرشور به نزدیک خرد

والله که نشستنش نیرزد برخیز

شمارهٔ ۱۰۹

ای دل مگشای لب زاسرار و بُرَو

زنهار نگه دار زاغیار و بُرَو

در دامن تو زمانه گر خاک کند

دامن به سر جهان برافشار و بُرَو

شمارهٔ ۱۱۰

خواهی به زمین نشین و خواهی به بساط

خواهی به غمش گذار و خواهی به نشاط

دنیا همه منزل است مانند رباط

آخر همه را گذاشت باید به صراط

شمارهٔ ۱۱۱

عالم همه محنت است و ایّام غم است

گردون همه آفت است و گیتی ستم است

فی الجمله چو در کار جهان می نگرم

آسوده کسی نیست وگر هست کم است

شمارهٔ ۱۱۲

تا هست غم خودت نبخشایندت

تا با تو توی هست بننمایندت

تازن نکنی بیوه و فرزند یتیم

این در مزن ای دوست که نگشایندت

شمارهٔ ۱۱۳

خاک در کس مشو که گردت خوانند

ور گرم چو آتشی که سردت خوانند

تا تشنه تری به حلق بی آب تری

سیر از همه شو تا سَره مَردت خوانند

شمارهٔ ۱۱۴

جز قطع نظر به کام رهرو نکند

واین کوی وصال غیر او هو نکند

پروانهٔ فقر را ندیده است کسی

تا قطع نظر زکهنه و نو نکند

شمارهٔ ۱۱۵

چندانک تو در بند علایق باشی

می دان که زجملهٔ خلایق باشی

رو ترک علایق و خلایق می کن

تا در صف کم زیان تو لایق باشی

شمارهٔ ۱۱۶

هرگه کآید زبحر ربّانی سیل

دیگر نکند این سگ نفسانی میل

حقّا که به لب رسید این روح عزیز

زین سگ که هزار خوک دارد در خیل

شمارهٔ ۱۱۷

گر پنهان کرد عیب اگر پیدا کرد

منّت دارم ازو که بس برجا کرد

تاج سر من خاک کف پای کسی است

کاو چشم مرا به عیب من بینا کرد

شمارهٔ ۱۱۸

کامل زیکی هنر ده و صد بیند

ناقص همه جا معایب خود بیند

خلق آینهٔ چشم و دل همدگرند

در آینه نیک نیک و بد بد بیند

شمارهٔ ۱۱۹

فریاد از آنچ نیست و می خوانندم

زاهد نیم و بزهد می دانندم

گر زانک درون من برون گردانند

مستوجب آنم که بسوزانندم

شمارهٔ ۱۲۰

با خلق خدا تصرّف آغاز مکن

چشم خود را به عیب کس باز مکن

سرّ دل هر کسی خدا داند و بس

در خود بنگر فضولی آغاز مکن

شمارهٔ ۱۲۱

صد بار بگفتم این دل سوخته را

کآبی برزن آتش افروخته را

نشنید و به باد خاکساری برداد

این جانِ به صد خون دل اندوخته را

شمارهٔ ۱۲۲

من پیرو طبعم این ضلالت زآن است

بی حاصلم از عمر ملالت زآن است

از بی سودی نمی خورم چندین غم

سرمایه زیان است خجالت زآن است

شمارهٔ ۱۲۳

در باغ وجودم چو گیاهی بنماند

وز لشکر صبرم چو سپاهی بنماند

تا خرمن عمر بود من خفته بدم

بیدار کنون شدم که کاهی بنماند

شمارهٔ ۱۲۴

گفتم به گه کار به کار آید یار

وندر غم عشق غمگسار آید یار

کی دانستم که در وفاداری من

برحسب مزاجِ روزگار آید یار

شمارهٔ ۱۲۵

ای دل چه نشسته ای درین ویرانه

نزدیک آمد که پر شود پیمانه

امروز بکن چاره وگرنِه فردا

سودت نکند ندامت و افغانه

شمارهٔ ۱۲۶

افسوس که عمر رفت بر بیهوده

هم لقمه حرام هم نفس آلوده

فرمودهٔ ناکرده پشیمانم کرد

هیهات زکرده های نافرموده

شمارهٔ ۱۲۷

دل از پی آب و نان در آتش نبود

چون حال پریشان و مشوش نبود

پیرانه به کنجی به سکونت بنشین

کز موی سپید کودکی خوش نبود

شمارهٔ ۱۲۸

هر پیر که دل به عشرت و لهو سپرد

یا حرف سکون زتختهٔ لَهو ستُرد

او مرده بود حقیقتی از پی آنک

روشن گردد چراغ چون خواهد مُرد

الباب الخامس: فی حسن العمل و ما یتضمّنه من المعانی ممّا اطلق علیه اسم الحسن

شمارهٔ ۱ : گر معترفی به زشتخویی نیکی

شمارهٔ ۲ : ای دل زنفاق درگذر تا برهی

شمارهٔ ۳ : آخر نه به عالم آدمی زآن آمد

شمارهٔ ۴ : هر چند که از دست تو آید که کنی

شمارهٔ ۵ : در راه نفاق اگر بتی بتراشی

شمارهٔ ۶ : چون گل به میان خار می باید زیست

شمارهٔ ۷ : مردم نشود به گوش و چشم و بینی

شمارهٔ ۸ : سنّت کردی فریضهٔ حق مگذار

شمارهٔ ۹ : گر عاقلی آزاد شو از بند هوس

شمارهٔ ۱۰ : آزار طلب مکن که آزار این است

شمارهٔ ۱۱ : دلداری کن اگر دلی داری تو

شمارهٔ ۱۲ : هر تن که سرشت بد بود محضر او

شمارهٔ ۱۳ : از حاصل کار این جهانی کردن

شمارهٔ ۱۴ : گفتن دگر است و آزمودن دگر است

شمارهٔ ۱۵ : هان تا نکنی هرآنچ بتوانی کرد

شمارهٔ ۱۶ : خواهی که تو را هرآنچ نیکوست بود

شمارهٔ ۱۷ : ای آمده گریان زتو خندان همه کس

شمارهٔ ۱۸ : اینجا اگر اندکند و گر بسیارند

شمارهٔ ۱۹ : بس خون جگر که مرد را خورده شود

شمارهٔ ۲۰ : دل گرچه به بد گرایدت، نیکی کن

شمارهٔ ۲۱ : آن به که دلت زهر بدی پرهیزد

شمارهٔ ۲۲ : تا گرد بهانه خواجه تا کی گردی

شمارهٔ ۲۳ : بیشی مطلب زهیچ کس بیش مباش

شمارهٔ ۲۴ : کاریت که از بهر خدا فرمایند

شمارهٔ ۲۵ : تا چند بری به بدگمانی گفتن

شمارهٔ ۲۶ : گر باخبری زدل دل آزار مباش

شمارهٔ ۲۷ : در دیدهٔ دیده دیدهٔ دیده بپوش

شمارهٔ ۲۸ : بامدعیان چو آب و آتش مامیز

شمارهٔ ۲۹ : گر بر سر دریا نه سبک تر زخسی

شمارهٔ ۳۰ : هر زخم که بر سینهٔ غمناک آید

شمارهٔ ۳۱ : ای دل باید که تو جفاکش باشی

شمارهٔ ۳۲ : هر کاو به جمال سروری مشتاق است

شمارهٔ ۳۳ : در خوی خوش است عیش خوش کز جان است

شمارهٔ ۳۴ : خوی خوش تو بهار و باغ تو بس است

شمارهٔ ۳۵ : تا ظن نبری که شاهدی روی خوش است

شمارهٔ ۳۶ : گر قرب خدا می طلبی خوش خو باش

شمارهٔ ۳۷ : نفس تو و خوی بد اگر برگردد

شمارهٔ ۳۸ : در مهرهٔ عشق باختن با دگران

شمارهٔ ۳۹ : ای دوست اگر بهشت را داری دوست

شمارهٔ ۴۰ : می باید ساختن گرت برگ صفاست

شمارهٔ ۴۱ : او را خواهی دل به غمش یکتو کن

شمارهٔ ۴۲ : هر چند که هست خار همپایهٔ گل

شمارهٔ ۴۳ : هر چند مرا قصد سلامت باشد

شمارهٔ ۴۴ : هرگه که نظر از سر سودات افتد

شمارهٔ ۴۵ : از عالم دل اگر نشانی بدهیم

شمارهٔ ۴۶ : اندر ره عشق هر که دارد گذری

شمارهٔ ۴۷ : ای رای تو مردمی و احسان کردن

شمارهٔ ۴۸ : زان پیش که من شیفته رسوا گردم

شمارهٔ ۱

گر معترفی به زشتخویی نیکی

گر عیب کسی دگر نجویی نیکی

بد گفتن و نیک بودنت کاری نیست

گر بد باشی و بد نگویی نیکی

شمارهٔ ۲

ای دل زنفاق درگذر تا برهی

بر صدق همی دار نظر تا برهی

غم می خوری و نان نگه می داری

رو غم مخور و نان بخور تا برهی

شمارهٔ ۳

آخر نه به عالم آدمی زآن آمد

کاو همچو بهایم خورد و آشامد

نه کار تو آنگهی به خیر انجامد

کز لطف تو دل شکسته ای آرامد؟

شمارهٔ ۴

هر چند که از دست تو آید که کنی

بر هیچ کسی جفا نباید که کنی

یکبار تواند پس تو با خود جَور

شاید که کنی آنچ نشاید که کنی

شمارهٔ ۵

در راه نفاق اگر بتی بتراشی

در پیش نهی و جان برو می پاشی

به زآن باشد که در ره قلّاشی

دعوی کنی و دل سگی بخراشی

شمارهٔ ۶

چون گل به میان خار می باید زیست

با دشمن دوست وار می باید زیست

خواهی که سخن زپرده بیرون نشود

در پردهٔ روزگار می باید زیست

شمارهٔ ۷

مردم نشود به گوش و چشم و بینی

مردم آن است کزو نکویی بینی

کردار تو آیینهٔ اعمال تو شد

تا هرچه بکرده ای درو می بینی

شمارهٔ ۸

سنّت کردی فریضهٔ حق مگذار

وآن لقمه که داری از کسی باز مدار

مازار کسی را وتو از کس مازار

من ضامن آخرت برو باده بیار

شمارهٔ ۹

گر عاقلی آزاد شو از بند هوس

در راه خدا خرج کن این یک دو نفس

از بهر دو روزه دولت عاریتی

عاقل نه برنجد نه برنجاند کس

شمارهٔ ۱۰

آزار طلب مکن که آزار این است

بگذار خرابی که خرابات این است

آن نیست کرامات که بار تو کشند

بار همه کس کش که کرامات این است

شمارهٔ ۱۱

دلداری کن اگر دلی داری تو

هر دل که به تو رسد نگه داری تو

صد سال اگر طواف آن کعبه کنی

زان به نبود دلی به دست آری تو

شمارهٔ ۱۲

هر تن که سرشت بد بود محضر او

ناچار همان بدی بکوبد در او

بنمای کسی را که زاندیشهٔ بد

سرّ دل او نشد قضای سر او

شمارهٔ ۱۳

از حاصل کار این جهانی کردن

می کن ز بهی آنچ توانی کردن

بودی چو نبودی و نباشی فردا

پیداست که امروز چه دانی کردن

شمارهٔ ۱۴

گفتن دگر است و آزمودن دگر است

وز رشتهٔ خود گره گشودن دگر است

گفتی که فلان گفت و فلانی بشنید

این جمله حکایت است و بودن دگر است

شمارهٔ ۱۵

هان تا نکنی هرآنچ بتوانی کرد

بس کینه کش است روزگار ای سره مرد

بر خصم چو یافتی ظفر ای سره مرد

چندان زنش آن زمان که بتوانی خورد

شمارهٔ ۱۶

خواهی که تو را هرآنچ نیکوست بود

بدخواه تو جمله بی پی و پوست بود

چون بر خلقیت سروری داد خدای

آن کن که به طبعت همه کس دوست بود

شمارهٔ ۱۷

ای آمده گریان زتو خندان همه کس

از آمدن تو گشته شادان همه کس

امروز چنان باش که فردا که روی

خندان تو به در روی و گریان همه کس

شمارهٔ ۱۸

اینجا اگر اندکند و گر بسیارند

هم از پی آنند که تخمی کارند

درویشی و میری و فقیری تخمی است

گر نیک بکارند نکو بردارند

شمارهٔ ۱۹

بس خون جگر که مرد را خورده شود

تا بیش بدی با دگران بُرده شود

با آنک بدی کرد برو نیکی کن

تا فرق میان تو و او کرده شود

شمارهٔ ۲۰

دل گرچه به بد گرایدت، نیکی کن

از بد چه گره گشایدت، نیکی کن

نیکی و بدی مونس گور تو شوند

گر مونس گور بایدت، نیکی کن

شمارهٔ ۲۱

آن به که دلت زهر بدی پرهیزد

گل کار که ارخار بکاری خیزد

تو دوست گزین که با تو مهر انگیزد

دشمنت زمانه خود هزار انگیزد

شمارهٔ ۲۲

تا گرد بهانه خواجه تا کی گردی

از گرم رَوان خوب نباشد سردی

با نیکان نشسته بد می باشی

با بد بنشین و نیک باش ار مردی

شمارهٔ ۲۳

بیشی مطلب زهیچ کس بیش مباش

چون مرهم و موم باش و چون ریش مباش

خواهی که به تو زهیچ کس بد نرسد

بدخواه و بدآموز و بداندیش مباش

شمارهٔ ۲۴

کاریت که از بهر خدا فرمایند

نیکی کن تا جمله تو را فرمایند

در خیر مشاورت مکن با دیوان

دیوان هرگز خیر کجا فرمایند

شمارهٔ ۲۵

تا چند بری به بدگمانی گفتن

بد باشی اگر نیک ندانی گفتن

من گرچه بدم تا نبود در تو بدی

نه بد شنوی نه بد توانی گفتن

شمارهٔ ۲۶

گر باخبری زدل دل آزار مباش

پیوسته به طبع خود گرفتار مباش

از آتش مجلس ارنباشی چون گل

با یار به دست صحبتش خار مباش

شمارهٔ ۲۷

در دیدهٔ دیده دیدهٔ دیده بپوش

تا زهر تو قند گردد و نیش تو نوش

یک بودهٔ دیده و بنهاده دو گوش

بینایی مکن دیده و گویای خموش (؟)

شمارهٔ ۲۸

بامدعیان چو آب و آتش مامیز

چون باد زخاک تا توانی برخیز

خواهی که چو خاک آب رویت نبرند

چون باد سبک مباش و چون آتش تیز

شمارهٔ ۲۹

گر بر سر دریا نه سبک تر زخسی

دانم زچه در پی هوا و هوسی

خود را زهمه بیشترک می بینی

هر دم چو رسن تاب از آن باز پسی

شمارهٔ ۳۰

هر زخم که بر سینهٔ غمناک آید

از تیغ زبانِ نفس ناپاک آید

آب سخن است آنک بدو دل شویند

دل پاک بود اگر سخن پاک آید

شمارهٔ ۳۱

ای دل باید که تو جفاکش باشی

خاک پی خلق را تو مفرش باشی

در وقت خوشی هم کسی خوش باشد

باید که به وقت ناخوشی خوش باشی

شمارهٔ ۳۲

هر کاو به جمال سروری مشتاق است

سرمایهٔ او مکارم الاخلاق است

استحقاقی است سروری را بر او

مردم داری دلیل استحقاق است

شمارهٔ ۳۳

در خوی خوش است عیش خوش کز جان است

ور عیشی هست غیر ازین سرد آن است

با بدخویی تو را جهان تنگ آید

خو خوش کن و چشم سوزنی میدان است

شمارهٔ ۳۴

خوی خوش تو بهار و باغ تو بس است

علم و عملت چشم و چراغ تو بس است

ور زانک نعوذ بالله این وصف تو نیست

محرومی ازین صفات داغ تو بس است

شمارهٔ ۳۵

تا ظن نبری که شاهدی روی خوش است

یا راحت جان عاشقان بوی خوش است

گر می خواهی عیش خوش اندر دو جهان

خوشخویی کن که عیش خوشخوی خوش است

شمارهٔ ۳۶

گر قرب خدا می طلبی خوش خو باش

وندر حق جمله خلق نیکو گو باش

خواهی که چو صبح صادق القول شوی

خورشید صفت با همه کس یک رو باش

شمارهٔ ۳۷

نفس تو و خوی بد اگر برگردد

مقصود دو عالمت میسّر گردد

هرگه که تو آفتاب گردی به صفت

از نور تو سنگ لعل و گوهر گردد

شمارهٔ ۳۸

در مهرهٔ عشق باختن با دگران

چون شیر و شکر گداختن با دگران

بدخویی چیست؟ جمله خود را بودن

خوش خویی چیست؟ ساختن با دگران

شمارهٔ ۳۹

ای دوست اگر بهشت را داری دوست

یک نکته بیاموز که آن سخت نکوست

خلق خوش تو تو را رساند به بهشت

تنگی و فراخی بهشت تو ازوست

شمارهٔ ۴۰

می باید ساختن گرت برگ صفاست

با نیک و بد و خرد و بزرگ و کژ و راست

با آتش و آب و باد باید بودن

وندر حرکت چو گرد برباید خاست

شمارهٔ ۴۱

او را خواهی دل به غمش یکتو کن

از بد ببُر و هر چه کنی نیکو کن

خواهی که طریق نیکخویان ورزی

با خوی بد رفیق بدخو خو کن

شمارهٔ ۴۲

هر چند که هست خار همپایهٔ گل

شاید که بود همیشه همسایهٔ گل

یک سال برای آن بود دایهٔ گل

کآسوده بود دو روز در سایهٔ گل

شمارهٔ ۴۳

هر چند مرا قصد سلامت باشد

در من زهمه خلق ملامت باشد

هر یک به هزار فعل بد مشغولند

گر من نظری کنم قیامت باشد

شمارهٔ ۴۴

هرگه که نظر از سر سودات افتد

لابد حرکتهات نه برجات افتد

چون تو زسر شهوت خود پرهیزی

هر جای که شاهدی است درپات افتد

شمارهٔ ۴۵

از عالم دل اگر نشانی بدهیم

خود را زهمه غمان امانی بدهیم

تو از نظری به غسل محتاج شوی

ما در نظری غسل جهانی بدهیم

شمارهٔ ۴۶

اندر ره عشق هر که دارد گذری

با خود نکند به هیچ وجهی نظری

گر هرچه به شهوت است آن عشق بود

پس عاشق صادق است هر گاو و خری

شمارهٔ ۴۷

ای رای تو مردمی و احسان کردن

خوی تو مراعات غریبان کردن

مهمان جمال تست جان و دل من

عیبی نبود خدمت مهمان کردن

شمارهٔ ۴۸

زان پیش که من شیفته رسوا گردم

وندر مجلس چو نقل رسوا گردم

گر بر دل جمع زحمتی هست زمن

هرچند که جا خوش است تا واگردم

الباب السادس: فی ما هو جامع لشرایط العشق و المشاهَده و الحسن و الموافقه و ما یلیق بهذا الباب

شمارهٔ ۱ : هیهات و ان تکون فی العشق ملول

شمارهٔ ۲ : از هجر تو زان رنج ستم نیست مرا

شمارهٔ ۳ : عشق تو زعالم اختیار است مرا

شمارهٔ ۴ : نام تو برم کار مرا ساز آید

شمارهٔ ۵ : در عشق تو گرچه هست دلداری‌ها

شمارهٔ ۶ : تا با خودم از عشق خبر نیست مرا

شمارهٔ ۷ : تا بر سر کوی عشق شد منزل ما

شمارهٔ ۸ : داری سر آنک عشق بازی با ما

شمارهٔ ۹ : از عشق توم جان و دل و دیده خراب

شمارهٔ ۱۰ : گر بر سر آنی که روی راه صواب

شمارهٔ ۱۱ : ای خوش پسران که عقل مدهوش شماست

شمارهٔ ۱۲ : ای دل چو غم عشق برای من و تُست

شمارهٔ ۱۳ : عشق تو همه دینی و دنیاوی ماست

شمارهٔ ۱۴ : هر چند که عشق سخت نیکوکار است

شمارهٔ ۱۵ : عشق تو مقیم دل شوریدهٔ ماست

شمارهٔ ۱۶ : پا بر سر نه که عشقبازی این است

شمارهٔ ۱۷ : هر دل که در او نور محبّت بسرشت

شمارهٔ ۱۸ : در عشق تو دل را نظری افتاده است

شمارهٔ ۱۹ : سودای تو آشنای دیرینهٔ ماست

شمارهٔ ۲۰ : در عشق تو هستی جهان حاصل ماست

شمارهٔ ۲۱ : ای دل هوس عشق تو را تنها نیست

شمارهٔ ۲۲ : در عشق تو گر کشته شوم باکی نیست

شمارهٔ ۲۳ : گر عشق زهر بدی ندوزد دهنت

شمارهٔ ۲۴ : عشق آمد و شد چو خونم اندر رگ و پوست

شمارهٔ ۲۵ : تا کی گویی که راه حق باریکی است

شمارهٔ ۲۶ : گر عاشقی ای سرزدهٔ عشوه پرست

شمارهٔ ۲۷ : آن کس که حریف عشق باید پیوست

شمارهٔ ۲۸ : در عشق اگرچه شور و شر بسیار است

شمارهٔ ۲۹ : چشم همه اشک گشت و چشمم بگریست

شمارهٔ ۳۰ : مقصود من از جمالت ای جان نظری است

شمارهٔ ۳۱ : بی عشق دوان است دلت از چپ و راست

شمارهٔ ۳۲ : آن کس که به سالوس و هوس مغرور است

شمارهٔ ۳۳ : عشق تو و بس همنفس من این است

شمارهٔ ۳۴ : اندر ره عاشقی کما بیشی نیست

شمارهٔ ۳۵ : در بادیهٔ عشق دویدن چه خوش است

شمارهٔ ۳۶ : عشق است که جمله زینت مردمی است

شمارهٔ ۳۷ : جز در دل و جان عاشقان جای تو نیست

شمارهٔ ۳۸ : از لذت عشق در جهان خوش تر چیست

شمارهٔ ۳۹ : این خوش پسران که در غمم می دارند

شمارهٔ ۴۰ : در عالم عشق صادقی باید کرد

شمارهٔ ۴۱ : عشّاق دمی زقید هجران نرهند

شمارهٔ ۴۲ : عشق آمد و صد گونه پریشانی کرد

شمارهٔ ۴۳ : از دل خبری دیدهٔ غمّاز آورد

شمارهٔ ۴۴ : در عشق مرا زجان و تن نامی ماند

شمارهٔ ۴۵ : عشّاق به جان و دل غمت درگیرند

شمارهٔ ۴۶ : در عشق سری و سرفرازی نخرند

شمارهٔ ۴۷ : مردان ره عشق تو جانها دارند

شمارهٔ ۴۸ : از عشق تو بوی مختصر نتوان برد

شمارهٔ ۴۹ : عشق تو که هرگزم ملولم نکند

شمارهٔ ۵۰ : عشقت که زجمله خلق هستی بربود

شمارهٔ ۵۱ : [چو]ن عشق ولای خود دمیدن گیرد

شمارهٔ ۵۲ : در عشق حدیث کفر و ایمان نکند

شمارهٔ ۵۳ : یا رب که اگر عشق تو افزون گردد

شمارهٔ ۵۴ : جز آتش عشق رنگ دل نزداید

شمارهٔ ۵۵ : عاشق باید که او مشوش باشد

شمارهٔ ۵۶ : هر دل که درو عشق نگاری نبود

شمارهٔ ۵۷ : تا خاک در عشق مرا مفرش شد

شمارهٔ ۵۸ : در عشق تو جان بازم خود سر چه بود

شمارهٔ ۵۹ : تا دل زسر درد سری می دارَد

شمارهٔ ۶۰ : تا در طلب مات همی گام بود

شمارهٔ ۶۱ : در هیچ دلی عشق تو مأوا نکند

شمارهٔ ۶۲ : در عالم عشق کفر ایمان باشد

شمارهٔ ۶۳ : اول ره عشق تو مرا سهل نمود

شمارهٔ ۶۴ : در عشق حلالی و حرامی نبود

شمارهٔ ۶۵ : در عشق بسی زیر و زبرها باشد

شمارهٔ ۶۶ : دل در پی عشق دوست سودا بینید

شمارهٔ ۶۷ : هر سر که به تیغ عشق افکنده شود

شمارهٔ ۶۸ : با عشق هزار قصّه گفتیم و شنید

شمارهٔ ۶۹ : عشق ارچه بدن را به جنون آراید

شمارهٔ ۷۰ : گفتی که چو باد عشق گرد انگیزد

شمارهٔ ۷۱ : آن کس که صریح با صراحی نبود

شمارهٔ ۷۲ : این شیوهٔ عشق هر خسی را نبود

شمارهٔ ۷۳ : عاشق مطلب اگرچه مشهور بود

شمارهٔ ۷۴ : عشقت به نظارهٔ دلم می آید

شمارهٔ ۷۵ : آن کس که دلی را به تو آسان بدهد

شمارهٔ ۷۶ : عشّاق کجا زبوی و رنگ اندیشند

شمارهٔ ۷۷ : در بیشهٔ عشق شیربازی نبود

شمارهٔ ۷۸ : وه وه که دلم به غم گرفتار افتاد

شمارهٔ ۷۹ : عشقت صنما به زور و زر برناید

شمارهٔ ۸۰ : هر دل که زعشق او امانش نبود

شمارهٔ ۸۱ : در کوی تو هیچ کس ره آسان نبرد

شمارهٔ ۸۲ : عشق آن نبود که آرزو می زاید

شمارهٔ ۸۳ : مخلوق زعاشقی نشان چون یابد

شمارهٔ ۸۴ : زاول که مرا عشق نگارم بُر بود

شمارهٔ ۸۵ : افسوس که عمر رفت در گفت و شنید

شمارهٔ ۸۶ : کرده است مرا عشق تو زان گونه شکار

شمارهٔ ۸۷ : با عشق تو چون فتاده ما را سروکار

شمارهٔ ۸۸ : در عشق تو دل را نبود هیچ فتور

شمارهٔ ۸۹ : ای دل بر یار گر نمی یابی بار

شمارهٔ ۹۰ : عشق تو کزو رمند مردان چون شیر

شمارهٔ ۹۱ : هر دل که غم عشق تو را گشت شکار

شمارهٔ ۹۲ : تا چند حدیث قامت و زلف و عذار

شمارهٔ ۹۳ : عشق آفت نقصان نپذیرد هرگز

شمارهٔ ۹۴ : گر در ره عشق او نباشی سرباز

شمارهٔ ۹۵ : شمع است رخ خوب تو پروانه طِراز

شمارهٔ ۹۶ : در عشق توَم ذخیره ناکامی و بس

شمارهٔ ۹۷ : ای دل عَلَم عشق برافراز و مترس

شمارهٔ ۹۸ : نامردم اگر عشق توَم هست هوس

شمارهٔ ۹۹ : ای عشق نه سودای کسی باشد خوش

شمارهٔ ۱۰۰ : عشق تو مدام دم به دم می کشمش

شمارهٔ ۱۰۱ : در دایرهٔ وجود بی سهو و سقط

شمارهٔ ۱۰۲ : تا بر لگن عشق سواریم چو شمع

شمارهٔ ۱۰۳ : عشق است زهرچه آن نشاید مانع

شمارهٔ ۱۰۴ : بی کامی به زکامرانی بی عشق

شمارهٔ ۱۰۵ : چون می گذرد زودی و دیری در عشق

شمارهٔ ۱۰۶ : زان می طلبی تو کامرانی در عشق

شمارهٔ ۱۰۷ : بی روی تو رای استقامت نکنم

شمارهٔ ۱۰۸ : من مستم و نامت به زبان می گویم

شمارهٔ ۱۰۹ : گفتم که ره عشق مگر می دانم

شمارهٔ ۱۱۰ : از عشق تو جان را زجسد نشناسم

شمارهٔ ۱۱۱ : ما جز به غم عشق تو سرنفرازیم

شمارهٔ ۱۱۲ : گر تازه کنی مرا زسر تا به قدم

شمارهٔ ۱۱۳ : من شمع زنور جانفزایش سازم

شمارهٔ ۱۱۴ : از عشق تو گرچه با دل پُر دردم

شمارهٔ ۱۱۵ : بی عشق تو من دو دیده برهم نزنم

شمارهٔ ۱۱۶ : ما از بن گوش حلقه در گوش تویم

شمارهٔ ۱۱۷ : آن کس که زباد غم بلرزید منم

شمارهٔ ۱۱۸ : در عشق تو نکته های موزون شنوم

شمارهٔ ۱۱۹ : در دل غم عشق چون تو یاری داریم

شمارهٔ ۱۲۰ : تا جان دارم عشق تو را غمخوارم

شمارهٔ ۱۲۱ : در کوی تو سر بر سر خنجر بنهم

شمارهٔ ۱۲۲ : من لایق سوز درد عشق تو نیم

شمارهٔ ۱۲۳ : عشق تو زخاص و عام پنهان چه کنم

شمارهٔ ۱۲۴ : ما شربت عشقت نه به بازی خوردیم

شمارهٔ ۱۲۵ : تا در سر سودای تو منزل کردیم

شمارهٔ ۱۲۶ : ما عشق تو را به جان و دل بخریدیم

شمارهٔ ۱۲۷ : در عشق تو من پای زسر نشناسم

شمارهٔ ۱۲۸ : از عشق شود ادیب عاقل مجنون

شمارهٔ ۱۲۹ : در عشق درآی و خانه پردازی کن

شمارهٔ ۱۳۰ : در عشق اگرت به دل درآید دیدن

شمارهٔ ۱۳۱ : ای دل تو به عشق در نبینی بنشین

شمارهٔ ۱۳۲ : در معرکهٔ عشق چنان خصم افکن

شمارهٔ ۱۳۳ : زنهار حدیث عشق در گوش مکن

شمارهٔ ۱۳۴ : عشق آن صفتی نیست که بتوان گفتن

شمارهٔ ۱۳۵ : گر زانک شراب عشق خواهی خوردن

شمارهٔ ۱۳۶ : هرچه آن نبود راست نباید گفتن

شمارهٔ ۱۳۷ : در دهر کسی نداده از عشق نشان

شمارهٔ ۱۳۸ : ای عشق تو مایهٔ جنون دل من

شمارهٔ ۱۳۹ : بگریختم از عشق تو ای سیمین تن

شمارهٔ ۱۴۰ : ای دل اگرت هنوز می باید ازو

شمارهٔ ۱۴۱ : اندر ره عشق اگر شوی صادق تو

شمارهٔ ۱۴۲ : ای دیدهٔ من فدای خاک در تو

شمارهٔ ۱۴۳ : از شربت عشق تست دل مست شده

شمارهٔ ۱۴۴ : ای دل برو از عقیلهٔ عقل برَه

شمارهٔ ۱۴۵ : کردم نظری به سوی او دزدیده

شمارهٔ ۱۴۶ : دل در سر زلف تست پابست شده

شمارهٔ ۱۴۷ : در عشق وجود خویش بگذار و برَه

شمارهٔ ۱۴۸ : در عشق دلی باید و جانی زنده

شمارهٔ ۱۴۹ : در صحرا شو که عشق در صحرا به

شمارهٔ ۱۵۰ : تو مونس آن شبان تاریک نئی

شمارهٔ ۱۵۱ : ای دل تو بدین مفلسی و رسوایی

شمارهٔ ۱۵۲ : بر باد اگر تو عشق شهوت دانی

شمارهٔ ۱۵۳ : تا تو به هوس می روی و می آیی

شمارهٔ ۱۵۴ : ای دل چو تو از دامن حُسن آویزی

شمارهٔ ۱۵۵ : عشق تو فزون است زبینایی من

شمارهٔ ۱۵۶ : تا پای زخویشتن فراتر ننهی

شمارهٔ ۱۵۷ : از عشق تو هر [ر]وز دل افگارترم

شمارهٔ ۱۵۸ : اندر ره عشق اگر تو هستی غازی

شمارهٔ ۱۵۹ : با عشق اگرت رای بود همرازی

شمارهٔ ۱۶۰ : عشق آن نبود که نیک دانی خود را

شمارهٔ ۱۶۱ : اینجا پر طاوس به کرکس ندهند

شمارهٔ ۱۶۲ : دل را طمع وصل تو می بود و ندید

شمارهٔ ۱۶۳ : در عالم عشق عقل گمره گردد

شمارهٔ ۱۶۴ : در عشق نگر که قصد هستی نکنی

شمارهٔ ۱۶۵ : عاشق باید که عشق را بنده شود

شمارهٔ ۱۶۶ : در عشق حمول و حمله کش می باشم

شمارهٔ ۱۶۷ : هر چند که بی عشق [و] وفایی بسَرا

شمارهٔ ۱۶۸ : عشق تو به پیدا و نهانم کشتَه

شمارهٔ ۱۶۹ : عشق است که کوه را به پستی آرد

شمارهٔ ۱۷۰ : آن عیش نباشد که بود بربسته

شمارهٔ ۱۷۱ : در عشق فدای دلبران باید بود

شمارهٔ ۱۷۲ : عاشق شوی و از دل و جان اندیشی

شمارهٔ ۱۷۳ : گر عاشق صادقی همی کش خواری

شمارهٔ ۱۷۴ : با دشمن اگر به دوستی سازد کس

شمارهٔ ۱۷۵ : آن شاهد معنوی که جانم تن اوست

شمارهٔ ۱۷۶ : در باغ رخت گر به تماشا گردیم

شمارهٔ ۱۷۷ : در خود نگرم زعجر هیهات کنم

شمارهٔ ۱۷۸ : دارم سر آنک با سرِ رشته شوم

شمارهٔ ۱۷۹ : دانی که مرا با تو به گاه و بی گاه

شمارهٔ ۱۸۰ : دانی چه کنی زروی بردار نقاب

شمارهٔ ۱۸۱ : از قند و طبرزد ار فرو بارد آب

شمارهٔ ۱۸۲ : ای پیش لبت مه چو قصب در مهتاب

شمارهٔ ۱۸۳ : هم از رخ تست اگر به مه در نمکی است

شمارهٔ ۱۸۴ : چندانک در آن لعل بدخشان نمکی است

شمارهٔ ۱۸۵ : از خرمن خال تو ختن دانه گکی است

شمارهٔ ۱۸۶ : تا لعل لب تو روی خوبی آراست

شمارهٔ ۱۸۷ : گفتند جماعتی زبس نادانی

شمارهٔ ۱۸۸ : جانا به جهان گل بدیع آوردی

شمارهٔ ۱۸۹ : آن را که غم آن بت خوشرو باشد

شمارهٔ ۱۹۰ : حُسنی که گواه حسن معبود بود

شمارهٔ ۱۹۱ : پیش رخ و زلف تو چه مشک و چه قمر

شمارهٔ ۱۹۲ : زلفی است چو عنبرتر و مشک تتار

شمارهٔ ۱۹۳ : خطّت که به حجّت کندش عقل هوس

شمارهٔ ۱۹۴ : تا بر رخ چون گلت پدید است عرق

شمارهٔ ۱۹۵ : دوش آمده بود در برم دلدارم

شمارهٔ ۱۹۶ : با این همه لطف و این همه زیبایی

شمارهٔ ۱۹۷ : جانا ز دو چِشم من خیالت که برد

شمارهٔ ۱۹۸ : درمان چه کنی اگر تو درمانی سوز

شمارهٔ ۱۹۹ : تا هست دلم بر غم تو دست آموز

شمارهٔ ۲۰۰ : بر آتش سَودای تو ای جان افروز

شمارهٔ ۲۰۱ : من دل زتو برنمی کنم فارغ باش

شمارهٔ ۲۰۲ : ای عشق تو داده خواب مستانه به عقل

شمارهٔ ۲۰۳ : بگذار شبی که بر تو فرمان بدهم

شمارهٔ ۲۰۴ : از عشق چنان است دل مسکینم

شمارهٔ ۲۰۵ : از هر عاشق وصف دلالی شنوم

شمارهٔ ۲۰۶ : پیش سخن و مذهب و کیشت میرم

شمارهٔ ۲۰۷ : پیش از تو دل از جان و جهان برگیرم

شمارهٔ ۲۰۸ : گر من به مثل چو خضر جاوید زیَم

شمارهٔ ۲۰۹ : گه بوی خوشت زپیرهن می شنوم

شمارهٔ ۲۱۰ : می آیم وز شوق چنان می افتم

شمارهٔ ۲۱۱ : باد تو به هر صبوح مفتوح من است

شمارهٔ ۲۱۲ : چشمی دارم همه پر از صورت دوست

شمارهٔ ۲۱۳ : جانم چو به چشم دل درو معنی دید

شمارهٔ ۲۱۴ : در شهر ظریف و خوب روی ارچه بسی است

شمارهٔ ۲۱۵ : یاری دارم که جسم و جان صورت اوست

شمارهٔ ۲۱۶ : از صورت اگر چه طبع سرکش نشود

شمارهٔ ۲۱۷ : تو صورت و معنی به حقیقت بشناس

شمارهٔ ۲۱۸ : بیهوده مدام در تک و تاز ممان

شمارهٔ ۲۱۹ : در صورت خوب دید باید معنی

شمارهٔ ۲۲۰ : آن چیست که در چشم دل آید معنی

شمارهٔ ۲۲۱ : از مادر معنی چو نزاید معنی

شمارهٔ ۲۲۲ : زان می نگرم به چشم سر در صورت

شمارهٔ ۲۲۳ : العمر مضی وفاتنی المطلوبُ

شمارهٔ ۲۲۴ : القلب الی لقایکم یَرتاحُ

شمارهٔ ۲۲۵ : یا حاسب هل تعلم ماذا تَصنَع

شمارهٔ ۲۲۶ : هرگز نرود مهر تو پاک از دل من

شمارهٔ ۲۲۷ : سودای تو را خود سر و سامانی نیست

شمارهٔ ۲۲۸ : زان روز که چشم من به رویت نگریست

شمارهٔ ۲۲۹ : تا دست وصال تو نگیرم در دست

شمارهٔ ۲۳۰ : امروز که یار من مرا مهمان است

شمارهٔ ۲۳۱ : در حسرت آنم که شبی در کویت

شمارهٔ ۲۳۲ : امروز هر آن کسی که گل می بوید

شمارهٔ ۲۳۳ : دریاب اگر دسترسی خواهد بود

شمارهٔ ۲۳۴ : بر من سپه هجر تو پیروز مباد

شمارهٔ ۲۳۵ : گفتم که زرخ پردهٔ عزّت بردار

شمارهٔ ۲۳۶ : دست من و دامن تو امشب زنهار

شمارهٔ ۲۳۷ : ای شب تو ره وصل سحرگه مَسپَر

شمارهٔ ۲۳۸ : آن شب که زبختم گرهی بگشاید

شمارهٔ ۲۳۹ : من در غم تو مُردم و تو بی غم از این

شمارهٔ ۲۴۰ : بالله ترفقوا بقلب مجروح

شمارهٔ ۲۴۱ : بی دیدن تو بیم هلاک است مرا

شمارهٔ ۲۴۲ : تا مهر تو در سینه نهان است مرا

شمارهٔ ۲۴۳ : شمع ارچه زآتش همه تن پر نور است

شمارهٔ ۲۴۴ : هنگام وداع آمد آن سرو بلند

شمارهٔ ۲۴۵ : یارم به سفر چو راه رفتن بگزید

شمارهٔ ۲۴۶ : روزی دو سه از وصل تو بودم دلشاد

شمارهٔ ۲۴۷ : گر ماه شوی به جز محاقی نبود

شمارهٔ ۲۴۸ : وصل ارچه که دیده را منوّر دارد

شمارهٔ ۲۴۹ : صحرای جهان بی تو مرا تنگ آید

شمارهٔ ۲۵۰ : شب دوش نقاب قیر بر رخ چو کشید

شمارهٔ ۲۵۱ : داماد خیال را نثاری نرسد

شمارهٔ ۲۵۲ : یار ارچه زمن هیچ نمی آرد یاد

شمارهٔ ۲۵۳ : ماییم زدل دور و ز دلبر مهجور

شمارهٔ ۲۵۴ : او را چه تمتّع از جوانی باشد

شمارهٔ ۲۵۵ : چون دید دل من اثر سوز فراق

شمارهٔ ۲۵۶ : ای دلبر قصّاب نه سر می دهیَم

شمارهٔ ۲۵۷ : سرمایهٔ عمر عاقلان یک نفس است

شمارهٔ ۲۵۸ : مردار چه به کار خویش سرگردان است

شمارهٔ ۲۵۹ : خه خه به چه گشته ای چنین دشمن دوست

شمارهٔ ۲۶۰ : اینها که زاسرار قدَر بی خبرند

شمارهٔ ۲۶۱ : گل گفت چو رخت ما به صحرا فکنند

شمارهٔ ۲۶۲ : یاری که به وقت کار در کار آید

شمارهٔ ۲۶۳ : ای دل همه آن بکن که رایت باشد

شمارهٔ ۲۶۴ : با هر بد و نیک وا نوازیم به طبع

شمارهٔ ۲۶۵ : چون آتش و آب بردباری نکنی

شمارهٔ ۲۶۶ : چندت گویم گر سر مردم داری

شمارهٔ ۲۶۷ : هرگه که تو با فرشته بین بنشینی

شمارهٔ ۲۶۸ : آن کس که برای فقر بربست کمر

شمارهٔ ۲۶۹ : دوش این چشمم که دُرّ مکنون می ریخت

شمارهٔ ۲۷۰ : هر کاو رقمی زعقل بر دل بنگاشت

شمارهٔ ۲۷۱ : مقصود ز روزگار این یک نفس است

شمارهٔ ۲۷۲ : ای همنفسان فعل اجل می دانید

شمارهٔ ۲۷۳ : گفتم که مگر تخم هوس کاشتنی است

شمارهٔ ۲۷۴ : آن یار که منزلگه او قلب آمد

شمارهٔ ۲۷۵ : عنبر که نه آن تست لادن به ازوست

شمارهٔ ۲۷۶ : دردا که زعمر مایهٔ سود نماند

شمارهٔ ۲۷۷ : بیماری دل نمی توان پنهان کرد

شمارهٔ ۲۷۸ : دست دل اگر به دامن یار زنیم

شمارهٔ ۲۷۹ : خوبان همه گردن نفرازند آخر

شمارهٔ ۲۸۰ : هنگام گل آمد به تماشا نرویم؟

شمارهٔ ۲۸۱ : مادام که جویی تو حقیقت زمجاز

شمارهٔ ۲۸۲ : یاری که نشد مرا به فرمان همه عمر

شمارهٔ ۲۸۳ : چون باد زمن می گذری چه توان کرد

شمارهٔ ۲۸۴ : هر بد که توان کاشت تو آن کاشته ای

شمارهٔ ۲۸۵ : کو عقل که بندی زهوس بگشاید

شمارهٔ ۲۸۶ : کو دست که بند بسته بگشاید ازو

شمارهٔ ۲۸۷ : آن را که دمی دمی به جانی ارزد

شمارهٔ ۲۸۸ : کامل نشوی تو با قرین ناقص

شمارهٔ ۲۸۹ : با دشمن و با دوست نه صلح است و نه حرب

شمارهٔ ۲۹۰ : چون گوی دلم نزد تو دلجوی افتاد

شمارهٔ ۲۹۱ : ای من زتو در هر دهنی، نیک است این

شمارهٔ ۲۹۲ : با گل گفتم قدر عزیزان داری

شمارهٔ ۲۹۳ : با من بت من هیچ نکو عهد نشد

شمارهٔ ۱

هیهات و ان تکون فی العشق ملول

و العاشق فی العشق صبور و حمول

اذ امکنک العیش بعیش موصول

لاتغفل فالزّمان لازال تحول

شمارهٔ ۲

از هجر تو زان رنج ستم نیست مرا

کز دولت عشق هیچ کم نیست مرا

با وصل تو هم سخت نمی گیرم از آنک

از عشق تو پروای تو هم نیست مرا

شمارهٔ ۳

عشق تو زعالم اختیار است مرا

وز بادهٔ دیگران خمار است مرا

تا جان دارم بندگی ات خواهم کرد

با ردّ و قبول تو چه کار است مرا

شمارهٔ ۴

نام تو برم کار مرا ساز آید

یاد تو کنم عمر شده باز آید

هرگه که حدیث عشق گویم با خود

با من در و دیوار به آواز آید

شمارهٔ ۵

در عشق تو گرچه هست دلداری‌ها

من مست نیم تا بکنم زاری‌ها

یا رب تو مرا مست شرابی گردان

کز بهر وجود اوست هشیاری‌ها

شمارهٔ ۶

تا با خودم از عشق خبر نیست مرا

جز بر در دل هیچ گذر نیست مرا

چون من به میان نیم تویی حاصل من

جز من به تو مانعی دگر نیست مرا

شمارهٔ ۷

تا بر سر کوی عشق شد منزل ما

فریاد برآمد از نهاد دل ما

در جستن خاک عشق از بس که شدیم

خون شد دل ما و حل نشد مشکل ما

شمارهٔ ۸

داری سر آنک عشق بازی با ما

ببُری زهمه خلق و بسازی با ما

کار دو جهان در سر کار تو کنیم

گر شرط کنی که کژ نبازی با ما

شمارهٔ ۹

از عشق توم جان و دل و دیده خراب

وز آتش هجر تو شدم همچو کباب

با دشمن و با دوست نه صلح است و نه جنگ

گاهم زند این طعنه و گاه آن به ضراب

شمارهٔ ۱۰

گر بر سر آنی که روی راه صواب

این راه دروغ نیست خود را دریاب

تا درخور و خوابی تو دم از عشق مزن

در عشق نه خور گنجد البته نه خواب

شمارهٔ ۱۱

ای خوش پسران که عقل مدهوش شماست

دل چاکر آن عارض گل پوش شماست

زر را چه محل که سر فدا باید کرد

آن را که سر سیم بناگوش شماست

شمارهٔ ۱۲

ای دل چو غم عشق برای من و تُست

سر بر خط او نه که سزای من و تُست

تو چاشنی درد نداری ورنه

یک دم غم یار خون بهای من و تُست

شمارهٔ ۱۳

عشق تو همه دینی و دنیاوی ماست

در عشق تو گر هیچ نداریم رواست

در عشق تو هر گدای سلطان باشد

سلطان که ندارد غم عشق تو گداست

شمارهٔ ۱۴

هر چند که عشق سخت نیکوکار است

این است خلل که طبع بدکردار است

گر شهوت را تو عشق خوانی غلطی

از شهوت تا به عشق ره بسیار است

شمارهٔ ۱۵

عشق تو مقیم دل شوریدهٔ ماست

شکل خوش تو مجاور دیدهٔ ماست

سودات به هر بهای ارزندهٔ ماست

هرچ از تو به ما رسد پسندیدهٔ ماست

شمارهٔ ۱۶

پا بر سر نه که عشقبازی این است

چاره بگذار چاره سازی این است

شهوت بازی کار خر و گاو بود

خود را در باز عشقبازی این است

شمارهٔ ۱۷

هر دل که در او نور محبّت بسرشت

خواه اهل سجاده گیر و خواه اهل کنشت

در دفتر عشق هر که را نام نبشت

آزاد زدوزخ است و فارغ زبهشت

شمارهٔ ۱۸

در عشق تو دل را نظری افتاده است

وز هجر تو جان را شرری افتاده است

عشق تو که تاج سر سلطانان است

در دست چو مادر پدری افتاده است

شمارهٔ ۱۹

سودای تو آشنای دیرینهٔ ماست

دیر است که عوعو تو در سینهٔ ماست

چندانک همی بنگرم از سال به سال

عشق تو همان اَحمَد پارینهٔ ماست

شمارهٔ ۲۰

در عشق تو هستی جهان حاصل ماست

اشکال جهان زقصّهٔ مشکل ماست

هردم که یقین............................

بی شک که د.......................است

شمارهٔ ۲۱

ای دل هوس عشق تو را تنها نیست

کس نیست که در سرش ازین سودا نیست

صفرا مکن ارچه دلبرت اینجا نیست

کاینجا که تُوی جایگه صفرا نیست

شمارهٔ ۲۲

در عشق تو گر کشته شوم باکی نیست

کم دامن عشق است بر او چاکی نیست

خلقی زپی تو دوست دشمن گشتند

با این همه چون تو دوستی باکی نیست

شمارهٔ ۲۳

گر عشق زهر بدی ندوزد دهنت

از گفتن عشق برفروزد دهنت

زاوّل تو دهان خود به هفت آب بشوی

تا زآتش قهر او نسوزد دهنت

شمارهٔ ۲۴

عشق آمد و شد چو خونم اندر رگ و پوست

تا کرد مرا تهی و پر کرد ز دوست

اجزای وجود من همه دوست گرفت

نامی است زمن بر من و باقی همه اوست

شمارهٔ ۲۵

تا کی گویی که راه حق باریکی است

دوری تو زکار ورنه ره نزدیکی است

شمعی است درون دل که عشقش خوانند

تا پر نشود درون دل تاریکی است

شمارهٔ ۲۶

گر عاشقی ای سرزدهٔ عشوه پرست

از عربده ها کو که کند عاشق مست

بر سر چه زنی دست اگرت دردی نیست

سر بر کف نه چه سرزنی بر کف دست

شمارهٔ ۲۷

آن کس که حریف عشق باید پیوست

دایم زشراب بیخودی باشد مست

گر زانک دلت را سر ره رفتن هست

پا بر سر نفس خود نه و بردی دست

شمارهٔ ۲۸

در عشق اگرچه شور و شر بسیار است

بودن بی عشق رهروان را عار است

عشق است حیات عالم و عالمیان

وآن را که نه عشق می کشد مردار است

شمارهٔ ۲۹

چشم همه اشک گشت و چشمم بگریست

در عشق تو بی چشم همی باید زیست

از من اثری نماند این عشق زچیست

چون من همه معشوق شدم عاشق کیست

شمارهٔ ۳۰

مقصود من از جمالت ای جان نظری است

این خود نبود چو...............ی است

من خود دانم که عشق تو بسته دری است

لیکن چه کنم مرا هوسناک سری است

شمارهٔ ۳۱

بی عشق دوان است دلت از چپ و راست

تا عشق نباشد نشود کار تو راست

معشوق یکی است و عاشق او یکتاست

او را خواهی از همه برباید خاست

شمارهٔ ۳۲

آن کس که به سالوس و هوس مغرور است

از حضرت عشق بی گمان مهجور است

مسکین عاشق که صبر از وی دور است

بیچاره به هر چه می کند معذور است

شمارهٔ ۳۳

عشق تو و بس همنفس من این است

واندر همه عالم هوس من این است

من خود دانم که گفت و گو بیهوده است

لیکن چه کنم دسترس من این است

شمارهٔ ۳۴

اندر ره عاشقی کما بیشی نیست

با هیچ کسی زمانه را خویشی نیست

افتادهٔ عشق را ملامت مکنید

این عشق به خواجگی و درویشی نیست

شمارهٔ ۳۵

در بادیهٔ عشق دویدن چه خوش است

وز عیب کسان نظر بریدن چه خوش است

زین سان که من احوال جهان می بینم

دامن ز زمانه در کشیدن چه خوش است

شمارهٔ ۳۶

عشق است که جمله زینت مردمی است

محروم شدن زعشق نامحرمی است

هر کاو نچشیده است دلش لذت عشق

خر باشد اگرچه صورتش آدمی است

شمارهٔ ۳۷

جز در دل و جان عاشقان جای تو نیست

واندر سر و عقل جز تمنّای تو نیست

گر سوختم از آتش سودات رواست

خامی است که در پختن سودای تو نیست

شمارهٔ ۳۸

از لذت عشق در جهان خوش تر چیست

جز جان دادن درین میان خوش تر چیست

من دست ندارم از تو گر سر ببُرند

چو پای به عشق در نهادم سر چیست

شمارهٔ ۳۹

این خوش پسران که در غمم می دارند

جان تو که هردم به دمم می دارند

دانی که برهنه سر زبهر چه شدند

کشتند مرا و ماتمم می دارند

شمارهٔ ۴۰

در عالم عشق صادقی باید کرد

با هر چه رسد موافقی باید کرد

در عشق سراسر قدم پیران زد

سر در سر کار عاشقی باید کرد

شمارهٔ ۴۱

عشّاق دمی زقید هجران نرهند

تا کام به زیر گام خود در ننهند

گر عاشق مایی زسر خود برخیز

کانجا به گزاف جه به کس می ندهند

شمارهٔ ۴۲

عشق آمد و صد گونه پریشانی کرد

در چهرهٔ دل هزار ویرانی کرد

ای دل چو رسید غم کجا دانی شد

وی جان چو ضرورت است چه توانی کرد

شمارهٔ ۴۳

از دل خبری دیدهٔ غمّاز آورد

واندوه زساز رفته ام باز آورد

نادیده دلم زفتنه ها ایمن بود

عشق آمد و باز فتنه ها باز آورد

شمارهٔ ۴۴

در عشق مرا زجان و تن نامی ماند

شد بسته زفان و زان سخن نامی ماند

دی من بودم که نام او می بردم

اکنون همه او شدم زمن نامی ماند

شمارهٔ ۴۵

عشّاق به جان و دل غمت درگیرند

آن روز مباد کز تو دل برگیرند

گویند که زندگی بود از پس مرگ

آن زندگی آن است که پیشت میرند

شمارهٔ ۴۶

در عشق سری و سرفرازی نخرند

خودبینی و کبر و بی نیازی نخرند

سرمایهٔ عشق عجز و بیچارگی است

کانجا جَلدی و چاره سازی نخرند

شمارهٔ ۴۷

مردان ره عشق تو جانها دارند

در حجرهٔ درد تو نهانها دارند

با خرقه و ژنده ای به صد پاره مناز

کانجا به جز از خرقه نشانها دارند

شمارهٔ ۴۸

از عشق تو بوی مختصر نتوان برد

جز درد دل و سوز جگر نتوان برد

بی عشق تو هرک می برد عمر به سر

ضایع تر از آن عمر به سر نتوان برد

شمارهٔ ۴۹

عشق تو که هرگزم ملولم نکند

در سینهٔ بحر تو نزولم نکند

گفتی که به طعنه رو دری دیگر کوب

با داغ تو هیچ کس قبولم نکند

شمارهٔ ۵۰

عشقت که زجمله خلق هستی بربود

هشیاری ما به بوی مستی بربود

من بودم و نیم دل به صد خون جگر

وآن نیز غمت به چربدستی بربود

شمارهٔ ۵۱

[چو]ن عشق ولای خود دمیدن گیرد

جان از همه آفاق رسیدن گیرد

[ج]ایی برسد دیده که در هر نفسی

بی زحمت دیده دوست دیدن گیرد

شمارهٔ ۵۲

در عشق حدیث کفر و ایمان نکند

بر در دربند و بام درمان نکند

آنجا که شه عشق فرو آرد سر

در پای غمش نثار جز جان نکند

شمارهٔ ۵۳

یا رب که اگر عشق تو افزون گردد

این عاقبت کار دلم چون گردد

عشق تو چو کیمیاست یک ذرّه ازو

بر دل نه که بر کوه نهی خون گردد

شمارهٔ ۵۴

جز آتش عشق رنگ دل نزداید

جز در غم تو عشق طرب نفزاید

در عشق تو دل دلیر و ثابت باید

یا رب تو دلی بخش که آن را شاید

شمارهٔ ۵۵

عاشق باید که او مشوش باشد

وز دیده و دل در آب و آتش باشد

ناخوش باشد زعاشقان معشوقی

معشوق که عاشقی کند خوش باشد

شمارهٔ ۵۶

هر دل که درو عشق نگاری نبود

مرده شمرش که زنده باری نبود

هر دل که درو نباشد از عشق اثر

در هیچ حسابی و شماری نبود

شمارهٔ ۵۷

تا خاک در عشق مرا مفرش شد

دیده تر از آب و دل پر از آتش شد

عیش خوش را نهاده بودم بنیاد

افسوس که آن عیش خوشم ناخوش شد

شمارهٔ ۵۸

در عشق تو جان بازم خود سر چه بود

چون نیست غم تو سرسری سر چه بود

گفتی که به ترک سر توانی گفتن

گر زآنک تو سر درآوری سر چه بود

شمارهٔ ۵۹

تا دل زسر درد سری می دارَد

تخم هوسی به تازگی می کارَد

یکچند زدست عشق در پا افتاد

مانا که دگر باره سرش می خارَد

شمارهٔ ۶۰

تا در طلب مات همی گام بود

هر دم که برون مازنی دام بود

آن دل که درو عشق دلارام بود

گر زندگی از جان طلبد خام بود

شمارهٔ ۶۱

در هیچ دلی عشق تو مأوا نکند

کاو را به هزار گونه رسوا نکند

صبر است دوای دل دروا شده زآنک

جز در دل دروا شده مأوا نکند

شمارهٔ ۶۲

در عالم عشق کفر ایمان باشد

آنجای گناه و توبه یکسان باشد

جایی که عبادت می و مستی دانند

آنجای نماز و روز عصیان باشد

شمارهٔ ۶۳

اول ره عشق تو مرا سهل نمود

پنداشت رسد به منزل وصل تو زود

گامی دو سه رفت راه را دریا دید

چون پای درو نهاد موجش بربود

شمارهٔ ۶۴

در عشق حلالی و حرامی نبود

دشمن کامی و دوست کامی نبود

عاشق زچه اندیشه کند چون چشمش

در بدنامی و نیک نامی نبود

شمارهٔ ۶۵

در عشق بسی زیر و زبرها باشد

مر عاشق را بسی خطرها باشد

پادار به هر دردسر از دست مرو

کاندر ره عشق دردسرها باشد

شمارهٔ ۶۶

دل در پی عشق دوست سودا بینید

جان طالب وصل است، تمنّا بینید

خود را بر خاص و عام رسوا کردم

از بهر خدا عاشق رسوا بینید

شمارهٔ ۶۷

هر سر که به تیغ عشق افکنده شود

در مرتبه بر ملایکش خنده شود

بویی زمی وصال باید ورنِه

عاشق به دم صور کجا زنده شود

شمارهٔ ۶۸

با عشق هزار قصّه گفتیم و شنید

وز وصل به من شیفته بویی برسید

وین قصّهٔ غصّهٔ مرا با غم تو

تا آخر عمر آخری نیست پدید

شمارهٔ ۶۹

عشق ارچه بدن را به جنون آراید

از عشق همیشه جان و عقل افزاید

دیوانگیی که عقل کل عاشق اوست

گر عشق کند بندگی او شاید

شمارهٔ ۷۰

گفتی که چو باد عشق گرد انگیزد

از دیدهٔ تو سیل چرا می ریزد

در آتش سودای تو می سوزد دل

چشم آب بر آن آتش دل می ریزد

شمارهٔ ۷۱

آن کس که صریح با صراحی نبود

در مذهب اهل عشق صاحی نبود

اول قدم از عشق مباحی شدن است

عاشق نبود هر که مُباحی نبود

شمارهٔ ۷۲

این شیوهٔ عشق هر خسی را نبود

وین واقعه هر بلهوسی را نبود

منکر چه شوی به حالت زنده دلان

نه هرچ تو را نیست کسی را نبود

شمارهٔ ۷۳

عاشق مطلب اگرچه مشهور بود

تا سر دارد زیار مهجور بود

آن سر که تو داری همگی دردسر است

آن سر بطلب که درد ازو دور بود

شمارهٔ ۷۴

عشقت به نظارهٔ دلم می آید

تا در بندش چگونه می فرساید

گر وصل رخ تو یک نظر بنماید

بند دل فرسوده مگر بگشاید

شمارهٔ ۷۵

آن کس که دلی را به تو آسان بدهد

جان نیز به حق کز بُن دندان بدهد

من عاشق صادق تو آن را دیدم

کز عشق تو آهی زند و جان بدهد

شمارهٔ ۷۶

عشّاق کجا زبوی و رنگ اندیشند

یا از غم هجر و دل تنگ اندیشند

گفتی که شود نام نکو در سر عشق

کی دل شدگان زنام و ننگ اندیشند

شمارهٔ ۷۷

در بیشهٔ عشق شیربازی نبود

انصاف که کار عشق بازی نبود

هرگه که دو اهل دل به هم بنشینند

شاهد باشد ولیک بازی نبود

شمارهٔ ۷۸

وه وه که دلم به غم گرفتار افتاد

در دام ستمگر و جگرخوار افتاد

با او بنسازم چه کنم بگریزم

عشق است نه بازی چه کنم کار افتاد

شمارهٔ ۷۹

عشقت صنما به زور و زر برناید

بی درد دل و خون جگر برناید

در عشق تو سرمایهٔ تو یک نفس است

ترسم که فروشود دگر برناید

شمارهٔ ۸۰

هر دل که زعشق او امانش نبود

جز بر در شاهد آستانش نبود

فی الجمله سماعی که درو شاهد نیست

مانند بتی بود که جانش نبود

شمارهٔ ۸۱

در کوی تو هیچ کس ره آسان نبرد

جز شیفتهٔ بی سر و سامان نبرد

و آن کس که به دام عشق تو پای نهاد

تا سر ندهد زدست تو جان نبرد

شمارهٔ ۸۲

عشق آن نبود که آرزو می زاید

وز خط خوش و خال نکو می زاید

در حجرهٔ امکان تو زان سوی دو کون

شمعی است کی نور عشق ازو می زاید

شمارهٔ ۸۳

مخلوق زعاشقی نشان چون یابد

کز روح سبک شخص گران چون یابد

عشق آتش تیز است و تو کاه [و] کبریت

کبریت و کَه از آتش امان چون یابد

شمارهٔ ۸۴

زاول که مرا عشق نگارم بُر بود

همسایهٔ من زنالهٔ من نغنود

و اکنون کم شد ناله و عشقم افزود

آتش که همه گرفت کم گردد دود

شمارهٔ ۸۵

افسوس که عمر رفت در گفت و شنید

وز نور وصال پرتوی نیست پدید

از عشق و حدیث عشق گویی ما را

بیش از هوسی و گفت و گویی نرسید

شمارهٔ ۸۶

کرده است مرا عشق تو زان گونه شکار

کز مستی عشق تو نگردم هشیار

گر من منم و غم غم عشقت ناچار

سر در سر کار تو کنم آخر کار

شمارهٔ ۸۷

با عشق تو چون فتاده ما را سروکار

گو بر سر ما تیر ملامت می بار

دست من و دامن تو امشب تا روز

امشب من [و] وصل یار و فردا سر[و] دار

شمارهٔ ۸۸

در عشق تو دل را نبود هیچ فتور

از سایهٔ تست چشم جانم پرنور

در پای تو میرم به یقین آخر کار

در پای تو مرده به که از چشم تو دور

شمارهٔ ۸۹

ای دل بر یار گر نمی یابی بار

پادار وزو تو سر مگردان زنهار

کاندر ره عشق چون ثباتت باشد

ناچار به مقصود رسی آخر کار

شمارهٔ ۹۰

عشق تو کزو رمند مردان چون شیر

مردی ورزد زجان خود آمده سیر

من خود دانم که نیستم مرد تو لیک

بیچاره نوازی توَم کرد دلیر

شمارهٔ ۹۱

هر دل که غم عشق تو را گشت شکار

با کعبه و بتخانه ندارد پیکار

چون در ره عشق کفر و دین یک رنگ اند

بتخانه و کعبه را در آن راه چه کار

شمارهٔ ۹۲

تا چند حدیث قامت و زلف و عذار

تا کی باشی تو طالب بوس و کنار

گر زانک نئی دروغ زن عاشق وار

در عشق آویز و آرزو را بگذار

شمارهٔ ۹۳

عشق آفت نقصان نپذیرد هرگز

وین آینه زنگار نگیرد هرگز

هرگه که دل از دوست جفایی بیند

بیمار شود ولی نمیرد هرگز

شمارهٔ ۹۴

گر در ره عشق او نباشی سرباز

زنهار مکن حدیث عشقش آغاز

گر روشنیی می طلبی همچون شمع

پروانه صفت تو خویشتن را درباز

شمارهٔ ۹۵

شمع است رخ خوب تو پروانه طِراز

سودات مفرح است دیوانه فراز

در عشق تو زآن نای مرا نیست که هست

شب کوته و تو ملول و افسانه دراز

شمارهٔ ۹۶

در عشق توَم ذخیره ناکامی و بس

پایان غم تو بی سرانجامی و بس

گفتی که زعشق ما چه حاصل داری

آوازه و گفت و گو و ناکامی و بس

شمارهٔ ۹۷

ای دل عَلَم عشق برافراز و مترس

وز سر کُلَه کبر برانداز و مترس

گوری همه دشمنان بی معنی را

با ما همه همچو خویش در ساز و مترس

شمارهٔ ۹۸

نامردم اگر عشق توَم هست هوس

یا هرگز گویم تو را که فریادم رس

خواهی به وصالم کُش و خواهی به فراق

من فارغم از هر دو جهان عشق تو بس

شمارهٔ ۹۹

ای عشق نه سودای کسی باشد خوش

یا ولولهٔ هم نفسی باشد خوش

عشق آن باشد کز تو تو را بستاند

گر نه چو تو باشی هوسی باشد خوش

شمارهٔ ۱۰۰

عشق تو مدام دم به دم می کشمش

باری است گران به صد قدم می کشمش

چون مور ضعیف و دانهٔ بیش از خود

می افتم و می خیزم و هم می کشمش

شمارهٔ ۱۰۱

در دایرهٔ وجود بی سهو و سقط

دلها همه دور نیست چون نقطه زخط

در مرکز عهد اوّل از خطّ ازل

جانها همه دایره است و عشق تو نقط

شمارهٔ ۱۰۲

تا بر لگن عشق سواریم چو شمع

نقش همه کس فرا پذیریم چو شمع

عشّاق قلندریم و شرط است که ما

آن شب که نسوزیم بمیریم چو شمع

شمارهٔ ۱۰۳

عشق است زهرچه آن نشاید مانع

گر عشق نبودی ننمودی صانع

دانی که حروف عشق را معنی چیست

عین عابد و شین شاکر و قافش قانع

شمارهٔ ۱۰۴

بی کامی به زکامرانی بی عشق

خود هیچ بود حال جوانی بی عشق

در عشق بمردن به یقین می دانم

خوش تر باشد که زندگانی بی عشق

شمارهٔ ۱۰۵

چون می گذرد زودی و دیری در عشق

آن به که تو کم کنی دلیری در عشق

گر عاشق صادقی قدم برجا دار

غبنی است عظیم زود سیری در عشق

شمارهٔ ۱۰۶

زان می طلبی تو کامرانی در عشق

کز شهوت و طبع برگمانی در عشق

تو عشق و هوس هر دو یکی می دانی

تر دامن و خشک مغز از آنی در عشق

شمارهٔ ۱۰۷

بی روی تو رای استقامت نکنم

در جستن وصل تو اقامت نکنم

کس را به هوای تو ملامت نکنم

وز عشق تو توبه تا قیامت نکنم

شمارهٔ ۱۰۸

من مستم و نامت به زبان می گویم

معذورم اگر من هذیان می گویم

دانم نرسم به گفت در وصل تو لیک

با عشق توَم خوش است از آن می گویم

شمارهٔ ۱۰۹

گفتم که ره عشق مگر می دانم

سرگردانم همین قدر می دانم

از غایت سرگشتگی اندر ره تو

من کافرم از پای زسر می دانم

شمارهٔ ۱۱۰

از عشق تو جان را زجسد نشناسم

با مهر تو نیک را زبد نشناسم

مستغرق حسن تو چنانم کامروز

خود را زتو و تو را زخود نشناسم

شمارهٔ ۱۱۱

ما جز به غم عشق تو سرنفرازیم

تا سرداریم در غمت سربازیم

گر تو سرما بی سر و پایان داری

ماییم و سری، در قدمت اندازیم

شمارهٔ ۱۱۲

گر تازه کنی مرا زسر تا به قدم

موجود شدم زعشق تو من زعدم

جانی دارم به عشق تو کرده رقم

خواهیش به شادی کش و خواهیش به غم

شمارهٔ ۱۱۳

من شمع زنور جانفزایش سازم

شکّر زخطاب دلربایش سازم

مستی من از شراب عشقش باشد

شاهد که خود اوست دیده جایش سازم

شمارهٔ ۱۱۴

از عشق تو گرچه با دل پُر دردم

ممکن نبود کز در تو برگردم

تن دادم و [نیز] هرچه کردی کردم

گر برگردم ازین سخن نامردم

شمارهٔ ۱۱۵

بی عشق تو من دو دیده برهم نزنم

جز با تو به جان تو که من دم نزنم

یک روز مبادا زتو با برگ دلم

کز آتش برگ در دو عالم نزنم

شمارهٔ ۱۱۶

ما از بن گوش حلقه در گوش تویم

ما از دل و جان غاشیه بر دوش تویم

ما شربت عشق تو چشیدیم تمام

از هوش برفته ایم و مدهوش تویم

شمارهٔ ۱۱۷

آن کس که زباد غم بلرزید منم

آن کس که به جز عشق نورزید منم

گر هر کس را جوی جهانی ارزد

آن را که جهان جوی نیرزید منم

شمارهٔ ۱۱۸

در عشق تو نکته های موزون شنوم

هر لحظه زتو بد که دگرگون شنوم

با چشم تو گفتم که مخور خون نشنود

گفتا چشمم نه گوش من چون شنوم؟

شمارهٔ ۱۱۹

در دل غم عشق چون تو یاری داریم

بی آنک نهان چو آشکاری داریم

رفتند هر آن کسی که یاری دارند

ما بی کاریم و با تو کاری داریم

شمارهٔ ۱۲۰

تا جان دارم عشق تو را غمخوارم

بی جان غم عشق تو به کس نسپارم

فردا که قیامت آشکارا گردد

می آیم وزین خمار در سر دارم

شمارهٔ ۱۲۱

در کوی تو سر بر سر خنجر بنهم

چون مهرهٔ جان عشق تو در بر بنهم

نا مردم اگر عشق تو از دل بکنم

سودای تو کافرم گر از سر بنهم

شمارهٔ ۱۲۲

من لایق سوز درد عشق تو نیم

زنهار که من نبرد عشق تو نیم

چون آتش عشق تو برآرد شعله

من دانم و من که مرد عشق تو نیم

شمارهٔ ۱۲۳

عشق تو زخاص و عام پنهان چه کنم

دردی که زحد گذشت درمان چه کنم

خواهم که دلم به دیگری میل کند

من خواهم و دل نخواهد ای جان چه کنم

شمارهٔ ۱۲۴

ما شربت عشقت نه به بازی خوردیم

سودای تو را نه از هوس پروردیم

خود را هدف تیر ملامت کردیم

گر بر گردیم ازین سخن نامردیم

شمارهٔ ۱۲۵

تا در سر سودای تو منزل کردیم

سوزی است مرا کز آتش دل کردیم

در شهر همه مباحی ام می خوانند

نیکو نامی زعشق حاصل کردیم

شمارهٔ ۱۲۶

ما عشق تو را به جان و دل بخریدیم

وز بهر تو از جمله جهان ببُریدیم

ما را زملامت پس ازین باکی نیست

چون پردهٔ خود به دست خود بدریدیم

شمارهٔ ۱۲۷

در عشق تو من پای زسر نشناسم

روز از شب و حنظل ز شکر نشناسم

شکر از شادی شکایت از غم چه کنم

چون راحت و خیر و خیر و شر نشناسم

شمارهٔ ۱۲۸

از عشق شود ادیب عاقل مجنون

وز عشق شود عافیت از پرده برون

زنهار به عشق در ملامت نکنی

چون عشق آمد نه صبر ماند نه سکون

شمارهٔ ۱۲۹

در عشق درآی و خانه پردازی کن

مانندهٔ پروانه سراندازی کن

ور زانک زعشق عافیت می طلبی

پس عشق نه کار تست رو بازی کن

شمارهٔ ۱۳۰

در عشق اگرت به دل درآید دیدن

معشوق تو را سهل نماید دیدن

زنهار به سایه اش قناعت می کن

جز سایه مپندار که شاید دیدن

شمارهٔ ۱۳۱

ای دل تو به عشق در نبینی بنشین

چندت گویم نه مرد اینی بنشین

اول زوجود خویش برخیز ای دل

پس با غم عشق اگر نشینی بنشین

شمارهٔ ۱۳۲

در معرکهٔ عشق چنان خصم افکن

شیران همه روبهند و مردان همه زن

ای دل به چنین غمخور در دادی تن

رو جان می کن همیشه و تن می زن

شمارهٔ ۱۳۳

زنهار حدیث عشق در گوش مکن

با یار دگر دست در آغوش مکن

تا بندگی ات به جان و دل بخریدیم

ما را تو به خیره خیره در کوش مکن

شمارهٔ ۱۳۴

عشق آن صفتی نیست که بتوان گفتن

واین دُر به هر الماس نشاید سفتن

سوداست کی می بریم والله که عشق

بکر آمد و هم بکر بخواهد رفتن

شمارهٔ ۱۳۵

گر زانک شراب عشق خواهی خوردن

سر در سر کار عشق باید کردن

تا سر ننهی در ره [او] از گردن

در دل مکن از وصال جان پروردن

شمارهٔ ۱۳۶

هرچه آن نبود راست نباید گفتن

تا راست حدیث خود بباید گفتن

هرچند که عشق میل باشد لیکن

هر میلی را عشق نشاید گفتن

شمارهٔ ۱۳۷

در دهر کسی نداده از عشق نشان

کاین عشق صفایی است به جان گشته نهان

گر بنماید جمال معشوق عیان

خلق دو جهان جمله شوند کَلّ لسان

شمارهٔ ۱۳۸

ای عشق تو مایهٔ جنون دل من

حسن رخ تو ریخته خون دل من

من دانم و دل که در وصالت چونم

کس را چه خبر زاندرون دل من

شمارهٔ ۱۳۹

بگریختم از عشق تو ای سیمین تن

باشد که زغم باز رهم مسکین من

عشق آمد وزنیمه رهم باز آورد

مانندهٔ خونیان رسن در گردن

شمارهٔ ۱۴۰

ای دل اگرت هنوز می باید ازو

باید که کشید هرچه می زاید ازو

عاشق شده ای وفا طلب می داری

دیوانَه ندانی که وفا ناید ازو

شمارهٔ ۱۴۱

اندر ره عشق اگر شوی صادق تو

بی درد سر نطق شوی ناطق تو

گر حضرت عشق را شدی لایق تو

معشوق تو و عشق تو و عاشق تو

شمارهٔ ۱۴۲

ای دیدهٔ من فدای خاک در تو

گر فرمایی به دیده آیم بر تو

عشقت گوید که تو نداری سرما

بی سر بادا هرک ندارد سرِ تو

شمارهٔ ۱۴۳

از شربت عشق تست دل مست شده

در پای هوای تست جان پست شده

گر بر سر لطف خود ببستی ما را

از پای فتاده گیر وزدست شده

شمارهٔ ۱۴۴

ای دل برو از عقیلهٔ عقل برَه

تسلیم شو وز حیلهٔ عقل برَه

تا با عقل عقیله حاصل داری

عاشق شو و از عقیلهٔ عقل برَه

شمارهٔ ۱۴۵

کردم نظری به سوی او دزدیده

نادیده ستد جان و دلم را دیده

مسکین باشد کسی که بیند رویش

وانگه نشود زعشق او شوریده

شمارهٔ ۱۴۶

دل در سر زلف تست پابست شده

می بینم نام و ننگ از دست شده

روزی به میان حاجبانم بینی

مانندهٔ چشم خویشتن مست شده

شمارهٔ ۱۴۷

در عشق وجود خویش بگذار و برَه

خود را همگی به عشق بسپار و بره

چیزی است میان تو و مقصود حجاب

کان را منی است نام، بگذار و بره

شمارهٔ ۱۴۸

در عشق دلی باید و جانی زنده

کان را باید به درد دل سازنده

ور زانک تو کنج عافیت می طلبی

رو رو که تو عشق را نشایی بنده

شمارهٔ ۱۴۹

در صحرا شو که عشق در صحرا به

ناپیدا شو که مرد ناپیدا به

در بوتهٔ نیستی رو و پاک بسوز

عاشق کروکور و لنگ و نابینا به

شمارهٔ ۱۵۰

تو مونس آن شبان تاریک نئی

لاغر شده همچو موی باریک نئی

عاشق نئی و به عشق نزدیک نئی

تو قیمت عاشقان چه دانی که نئی

شمارهٔ ۱۵۱

ای دل تو بدین مفلسی و رسوایی

انصاف بده که عشق را کی شایی

عشق آتش تیز است و تو را آبی نَه

خاکت بر سر که باد می پیمایی

شمارهٔ ۱۵۲

بر باد اگر تو عشق شهوت دانی

خاکت بر سر که سخت سرگردانی

عشق آب حیات هر دو عالم باشد

تو آتش شهوتش چرا می خوانی

شمارهٔ ۱۵۳

تا تو به هوس می روی و می آیی

البته مپندار که او را شایی

پابرجا باش و سر مگردان از عشق

کآنجا نخرند عاشق هر جایی

شمارهٔ ۱۵۴

ای دل چو تو از دامن حُسن آویزی

باید که زهیچ زحمتی نگریزی

شرط است که چون تو پای در عشق نهی

اول گامی زکام خود برخیزی

شمارهٔ ۱۵۵

عشق تو فزون است زبینایی من

راز تو برون است زدانایی من

در عشق تو انتهاست تنهایی من

در دست تو عاجز است توانایی من

شمارهٔ ۱۵۶

تا پای زخویشتن فراتر ننهی

بر سر زکمال عشق افسر ننهی

دست تو به دامن وصالش نرسد

تا در ره عشق پای بر سر ننهی

شمارهٔ ۱۵۷

از عشق تو هر [ر]وز دل افگارترم

تا شاد تویی من زتو غمخوارترم

هرچند که تشنگان تو را بسیارند

داند همه کس کز همه کس زارترم

شمارهٔ ۱۵۸

اندر ره عشق اگر تو هستی غازی

با خون و رگ و پوست چه می پردازی

در شاهد شاهدی دگر پنهان است

با آن شاهد خوش است شاهد بازی

شمارهٔ ۱۵۹

با عشق اگرت رای بود همرازی

باید که دل از مراد وا پردازی

هر چیز که بر مراد طبع تو بود

خواهیش نماز گیر و خواهش بازی

شمارهٔ ۱۶۰

عشق آن نبود که نیک دانی خود را

یا در یک دل مقام سازی صد را

عشق آن باشد که از خود آگه گردی

وانگه تو فدای یار سازی خود را

شمارهٔ ۱۶۱

اینجا پر طاوس به کرکس ندهند

خود را چُو پلاس سازد اطلس ندهند

«اوحد» تو هوای نفس را عشق مخوان

کاین عشق عزیز است به هر خَس ندهند

شمارهٔ ۱۶۲

دل را طمع وصل تو می بود و ندید

جان در غم تو سوده شد و سود ندید

اندر طلب عشق تو ای جان و جهان

من پاک بسوختم کسی دود ندید

شمارهٔ ۱۶۳

در عالم عشق عقل گمره گردد

در بیشهٔ عشق شیر روبَه گردد

هرگه که زرسم عشق آگه گردد

با او سخن دراز کوته گردد

شمارهٔ ۱۶۴

در عشق نگر که قصد هستی نکنی

ناخورده می وصل تو مستی نکنی

گیرم که به ترک سر ندانی کردن

آخر کم از آنک تن پرستی نکنی

شمارهٔ ۱۶۵

عاشق باید که عشق را بنده شود

ورنه به هوس رود پراکنده شود

عیسی منم و معجز من این نفس است

هر کس که ببیند این نفس زنده شود

شمارهٔ ۱۶۶

در عشق حمول و حمله کش می باشم

وندر صف عاشقان کش می باشم

با نیک و بد جهان مرا کاری نیست

با آنک خوش است نیک خوش می باشم

شمارهٔ ۱۶۷

هر چند که بی عشق [و] وفایی بسَرا

آرام دل خستهٔ مایی بسَرا

از خویش من آن روز شدم بیگانه

کم با تو فتاد آشنایی بسَرا

شمارهٔ ۱۶۸

عشق تو به پیدا و نهانم کشتَه

سودای تو بی نام و نشانم کشتَه

برخیره نیم من اینچنین کشتهٔ تو

چیزی به تو دیده ام از آنم کشته

شمارهٔ ۱۶۹

عشق است که کوه را به پستی آرد

وز کعبه به سوی بت پرستی آرد

بی درد هزار داغ بر سینه نهد

بی باده هزار سر به مستی آرد

شمارهٔ ۱۷۰

آن عیش نباشد که بود بربسته

دارد نفسی خوش، نفسی دل خسته

ای بی خبر از عشق بیا تا بینی

عیشی ز ازل تا به ابد پیوسته

شمارهٔ ۱۷۱

در عشق فدای دلبران باید بود

با هر چه جز اوست سرگران باید بود

آن را که سری به دست ناید که نهد

خاک کف پای سروران باید بود

شمارهٔ ۱۷۲

عاشق شوی و از دل و جان اندیشی

دُردی کشی و زپاسبان اندیشی

دعوی محبّت کنی و لاف زنی

وانگه ز زبان این و آن اندیشی

شمارهٔ ۱۷۳

گر عاشق صادقی همی کش خواری

ور معشوقی به خرّمی ده یاری

گیرم که نکرده ای بیاموز آخر

از بلبل و گل بی دلی و دلداری

شمارهٔ ۱۷۴

با دشمن اگر به دوستی سازد کس

با دوست به دشمنی حرام است نفَس

تو دشمن آنی که تو را دارد دوست

من دشمن دوستان تو را دیدم و بس

شمارهٔ ۱۷۵

آن شاهد معنوی که جانم تن اوست

جان در تن من زصورت روشن اوست

این روی نکو که شاهدش می خوانند

آن شاهد نیست لیک این مسکن اوست

شمارهٔ ۱۷۶

در باغ رخت گر به تماشا گردیم

از عقل بری شویم و رسوا گردیم

ما مستانیم و روی تو گلزار است

ترسم که از آن شکوفه رسوا گردیم

شمارهٔ ۱۷۷

در خود نگرم زعجر هیهات کنم

چون در تو نظر کنم مباهات کنم

از خود خبرم سر به سر آفت باشد

لیکن به تو دفع جمله آفات کنم

شمارهٔ ۱۷۸

دارم سر آنک با سرِ رشته شوم

با شاهد چون آب و گل آغشته شوم

چون مرد نیم زنده نخواهم ماندن

آن به که به پای شاهدان کشته شوم

شمارهٔ ۱۷۹

دانی که مرا با تو به گاه و بی گاه

جز با تو ندارم از چپ و راست نگاه

شاه تو مه است و شاهدان آب وی اند

در آب توان دید یقین سایهٔ ماه

شمارهٔ ۱۸۰

دانی چه کنی زروی بردار نقاب

تا رنگ رخت به ماه گوید که متاب

گر رنگ رخت برافکند سایه بر آب

ماهی همه آب گردد و آب گُلاب

شمارهٔ ۱۸۱

از قند و طبرزد ار فرو بارد آب

بی چاشنی لبت کجا دارد آب

لعل لب شیرین تو از غایت لطف

بیم است که در دهان آب آرد آب

شمارهٔ ۱۸۲

ای پیش لبت مه چو قصب در مهتاب

وز روی چو آفتابت اندر همه تاب

زنهار زخط خویش درتاب مشو

کز خط خوشت فروزد اندر مه تاب

شمارهٔ ۱۸۳

هم از رخ تست اگر به مه در نمکی است

مه را چه محل که روی تو خود فلکی است

تا ظن نبری که اندرین نکته شکی است

تو جان منی بدان خدایی که یکی است

شمارهٔ ۱۸۴

چندانک در آن لعل بدخشان نمکی است

ظن می نبرد کسی که در کان نمکی است

تا بر لب او بوسه ندادم نشدم

آگاه که در چشمهٔ حیوان نمکی است

شمارهٔ ۱۸۵

از خرمن خال تو ختن دانه گکی است

وز عشق تو عقل عقل دیوانه گکی است

شمع فلکی که آفتابش نام است

پیش رخ چون نور تو پروانه گکی است

شمارهٔ ۱۸۶

تا لعل لب تو روی خوبی آراست

با قد تو سرو از سر دعوی برخاست

از لعل تو گشت خاتم حُسن درست

وز قد تو گشت کار نیکویی راست

شمارهٔ ۱۸۷

گفتند جماعتی زبس نادانی

با ماه که رخسارهٔ او را مانی

در حال مَه از شرم فرو رفت خجل

یعنی که مرا نباشد آن پیشانی

شمارهٔ ۱۸۸

جانا به جهان گل بدیع آوردی

وندر مَه دی فصل ربیع آوردی

چون دانستی که دل به گل می ندهم

رفتی و بنفشه را شفیع آوردی

شمارهٔ ۱۸۹

آن را که غم آن بت خوشرو باشد

کی طالب رنگ گل خوشبو باشد

انصاف بده جایگهی کاو باشد

گل را چه محل بود که نیکو باشد

شمارهٔ ۱۹۰

حُسنی که گواه حسن معبود بود

چون حسن بتم زلطف موجود بود

رَو بر در او اَیاز می باش مُدام

تا عاقبت کار تو محمود بود

شمارهٔ ۱۹۱

پیش رخ و زلف تو چه مشک و چه قمر

پیش لب لعل تو چه شهد و چه شکر

خاصَه که دمید بر لب چشمهٔ نوش

از سبزه نباتی زشکر شیرین تر

شمارهٔ ۱۹۲

زلفی است چو عنبرتر و مشک تتار

رویی است چو صدهزار خروار نگار

قدّی است چو سرو یار دارد گلنار

القصّه چنان است که یارب زنهار

شمارهٔ ۱۹۳

خطّت که به حجّت کندش عقل هوس

حاشا که مزوّر بود آن خط بر کس

این تزکیه ای است عارضت را کامروز

تو شاهد عدلی و به خط حاکم و بس

شمارهٔ ۱۹۴

تا بر رخ چون گلت پدید است عرق

از شرم رخت زگل چکیده است عرق

در ابر شنیده ام که باران باشد

بر چهرهٔ خورشید که دیده است عرق

شمارهٔ ۱۹۵

دوش آمده بود در برم دلدارم

گفتم که شبا فاش مکن اسرارم

شب گفت پس و پیش نگه کن آخر

خورشید تو داری زکجا صبح آرم

شمارهٔ ۱۹۶

با این همه لطف و این همه زیبایی

کم می نکنی یک نفس از رعنایی

فی الجمله به هر صفت که برمی آیی

ای دوست چنانی که چنان می بایی

شمارهٔ ۱۹۷

جانا ز دو چِشم من خیالت که برد

یا از دل من شوق وصالت که برد

گیرم که به وصلت نبود دسترسی

از لوح روان نقش جمالت که برد

شمارهٔ ۱۹۸

درمان چه کنی اگر تو درمانی سوز

حاصل طلب ار طالب درمانی سوز

سوز است که ساز عالم است ای مسکین

تو سوخته نیستی کجا دانی سوز

شمارهٔ ۱۹۹

تا هست دلم بر غم تو دست آموز

دیده همه گریه گشت و جانم همه سوز

بس زود بزد دست اجل در پایش

عمری که چنین به سر شود روز به روز

شمارهٔ ۲۰۰

بر آتش سَودای تو ای جان افروز

آسوده نیَم چو شمع از گریه و سوز

روز از غم هجر تو بسوزم تا شب

شب در غم وصل تو بسوزم تا روز

شمارهٔ ۲۰۱

من دل زتو برنمی کنم فارغ باش

در پای تو سر می فکنم فارغ باش

تا در تنم از جان رمقی خواهد بود

من بی تو یکی دم نزنم فارغ باش

شمارهٔ ۲۰۲

ای عشق تو داده خواب مستانه به عقل

شادم به تو چون مردم فرزانه به عقل

هر لحظه به دیدار تو محتاج ترم

چون مرده به زندگی و دیوانه به عقل

شمارهٔ ۲۰۳

بگذار شبی که بر تو فرمان بدهم

داد دل مستمند حیران بدهم

ای جان و جهان زنده بدان می مانم

تا با تو دمی برآرم و جان بدهم

شمارهٔ ۲۰۴

از عشق چنان است دل مسکینم

کز عشق تو با جان خود اندر کینم

سبحان الله به هر چه در می نگرم

از غایت آرزو تو را می بینم

شمارهٔ ۲۰۵

از هر عاشق وصف دلالی شنوم

وز حالت او حدیث حالی شنوم

شبهای دراز می زنم سر بر سنگ

باشد که شبی بوی وصالی شنوم

شمارهٔ ۲۰۶

پیش سخن و مذهب و کیشت میرم

پیش لب و چشم نوش و نیشت میرم

چون زندگی جان من از نیش تو است

من چون میرم به نوش نیشت میرم

شمارهٔ ۲۰۷

پیش از تو دل از جان و جهان برگیرم

بعد از تو جهان را به جوی نپذیرم

من زنده بدان شدم که پیشت میرم

من چون [رَوم] از پست که پیشت میرم

شمارهٔ ۲۰۸

گر من به مثل چو خضر جاوید زیَم

در حسرت آن روی چو خورشید زیَم

گر وعدهٔ وصل تو نباشد پس من

پیش تو بمیرم به چه اومید زیَم

شمارهٔ ۲۰۹

گه بوی خوشت زپیرهن می شنوم

گه شرح غمت ز مرد و زن می شنوم

ور هیچ نباشد کسکی بنشانم

کاو نام تو می گوید و من می شنوم

شمارهٔ ۲۱۰

می آیم وز شوق چنان می افتم

کاندر یک پا بر سر جان می افتم

چشمم به تو در می نگرد وز شادی

می مالم چشم و در گمان می افتم

شمارهٔ ۲۱۱

باد تو به هر صبوح مفتوح من است

در هر خوابی خیال تو روح من است

ممکن نبود جان مرا بیم زوال

تا بوی تو در مشام مجروح من است

شمارهٔ ۲۱۲

چشمی دارم همه پر از صورت دوست

با دیده مرا خوش است چون دوست دروست

از دیده به دوست فرق کردن نه نکوست

یا اوست به جای دیده یا دیده خود اوست

شمارهٔ ۲۱۳

جانم چو به چشم دل درو معنی دید

صورت دیدم ولیک دل معنی دید

دانی که چرا می نگرم در صورت

جز در صورت نمی توان معنی دید

شمارهٔ ۲۱۴

در شهر ظریف و خوب روی ارچه بسی است

خوبی چو به معنی نبود شاهد نیست

تا ظن نبری که هست شاهد صورت

صورت همه زحمت است و شاهد معنی است

شمارهٔ ۲۱۵

یاری دارم که جسم و جان صورت اوست

چه جان و چه دل جمله جهان صورت اوست

هر معنی خوب صورت پاکیزه

کاندر نظر تو آید آن صورت اوست

شمارهٔ ۲۱۶

از صورت اگر چه طبع سرکش نشود

آن خود نبود که دل مشوّش نشود

سلطان و گدا و نیک و بد را دیدم

کس نیست که از صورت خوش خوش نشود

شمارهٔ ۲۱۷

تو صورت و معنی به حقیقت بشناس

تا از ره شک نمانی اندر وسواس

شک نیست که آن صورت معنی است ولیک

هم صورت خوش خوش است کالناس لباس

شمارهٔ ۲۱۸

بیهوده مدام در تک و تاز ممان

پیوسته اسیر شهوت و آز ممان

گیرم که به صورت تو به معنی نرسی

از عالم و معنی صور باز ممان

شمارهٔ ۲۱۹

در صورت خوب دید باید معنی

کز صورت زشت خوب ناید معنی

معنی داراست صورت زشت ولی

چون خوب بود خوب نماید معنی

شمارهٔ ۲۲۰

آن چیست که در چشم دل آید معنی

وآن چیست کزو طرب فزاید معنی

آن شاهد دل که هست معشوق عیان

هر لحظه به صورتی نماید معنی

شمارهٔ ۲۲۱

از مادر معنی چو نزاید معنی

ناچار به صورتی بزاید معنی

چون بی صورت دید نشاید معنی

صورت باید تا بنماید معنی

شمارهٔ ۲۲۲

زان می نگرم به چشم سر در صورت

کز عالم معنی است اثر در صورت

این عالم صورت است و ما در صوریم

معنی نتوان دید مگر در صورت

شمارهٔ ۲۲۳

العمر مضی وفاتنی المطلوبُ

لَا القلبُ اطاعنی و لا المحبوبُ

دمعی و دمی کلاهما مسلوبُ

یا یوسُف صل فانّنی یعقوبُ

شمارهٔ ۲۲۴

القلب الی لقایکم یَرتاحُ

یفدی لکم القلوبُ و الارواحُ

حالی لیلاً و انتم مصباح

من یصلحنا فما لنا اصلاحُ

شمارهٔ ۲۲۵

یا حاسب هل تعلم ماذا تَصنَع

ترجو و ترومُ ما لمثلک یُمنع

یکفیک هواهُ وصلهُ لا تطمع

من این الی این تادّب وَاقنع

شمارهٔ ۲۲۶

هرگز نرود مهر تو پاک از دل من

گر نیز شود زیر زمین منزل من

صد سال برآید و بپوسد تن من

هم بوی وصال تو دمد از گل من

شمارهٔ ۲۲۷

سودای تو را خود سر و سامانی نیست

وین حادثه را پدید پایانی نیست

قصّه چه کنم درد دل ریش مرا

جز وصل تو دوست هیچ درمانی نیست

شمارهٔ ۲۲۸

زان روز که چشم من به رویت نگریست

نگذشت شبی که از غمت خون نگریست

بشتاب که دل بی تو نمی داند زیست

دریاب که جان بی تو نمی داند زیست

شمارهٔ ۲۲۹

تا دست وصال تو نگیرم در دست

وز دولت مسکونت نگردم سرمست

نی لب روزی به خنده خواهم بگشاد

نه چشم شبی زگریه خواهم در بست

شمارهٔ ۲۳۰

امروز که یار من مرا مهمان است

بخشیدن جان و دل مرا پیمان است

دل را خطری نیست، سخن در جان است

جان افشانم که وقت جان افشان است

شمارهٔ ۲۳۱

در حسرت آنم که شبی در کویت

باد سحری به من رساند بویت

جان و دل خویش را کنم در ساعت

قربان کسی که دیده باشد رویت

شمارهٔ ۲۳۲

امروز هر آن کسی که گل می بوید

با او به زبانِ حال گل می گوید

کز یار به هر جفا جدایی مَطلَب

کز خار به روزگار گل می روید

شمارهٔ ۲۳۳

دریاب اگر دسترسی خواهد بود

کاین عالم فانی نفسی خواهد بود

هجران به اختیار بسیار مجوی

هجران ضرورتی بسی خواهد بود

شمارهٔ ۲۳۴

بر من سپه هجر تو پیروز مباد

جز سوز تو در دلم دگر سوز مباد

آن شب که مرا با تو وصالی باشد

تا صبح قیامت ندمد روز مباد

شمارهٔ ۲۳۵

گفتم که زرخ پردهٔ عزّت بردار

بسیار کس اند منتظر آن دیدار

نیکو سخنی بگفت آن زیبا یار

دیدار قدیم است برو دیده بیار

شمارهٔ ۲۳۶

دست من و دامن تو امشب زنهار

از دامن صبح امشبی دست بدار

خون من و گردن تو امشب تا روز

در گردن صبح امشبی دست مدار

شمارهٔ ۲۳۷

ای شب تو ره وصل سحرگه مَسپَر

وای صبح تو امشبی به شب در منگر

ای شب تو بگفتی که منم پردهٔ وصل

وز پرده برون میای واین پرده مَدَر

شمارهٔ ۲۳۸

آن شب که زبختم گرهی بگشاید

شب بین که چه کوتاه قبا می آید

یا رب تو به شب وصل سحرگه منمای

تا صبح فراق شب مرا ننماید

شمارهٔ ۲۳۹

من در غم تو مُردم و تو بی غم از این

نپسندی اگر کنند با تو هم از این

از تو چو به دیدنی قناعت کردم

تو نیز روا مدار آخر کم از این

شمارهٔ ۲۴۰

بالله ترفقوا بقلب مجروح

وارحم دنفا بین یدیکم مطروح

قد سیّرنی الفراق ابکی وا نوح

من غاب عن الحبیب لابدّ یَنوح

شمارهٔ ۲۴۱

بی دیدن تو بیم هلاک است مرا

پیراهن صبرم همه چاک است مرا

وز فرقت دیدار تو ای جان و جهان

یا رب چه عظیم دردناک است مرا

شمارهٔ ۲۴۲

تا مهر تو در سینه نهان است مرا

سیلاب زدیدگان روان است مرا

در هجر تو ای قبلهٔ جان و دل من

این تیر قدم همچو کمان است مرا

شمارهٔ ۲۴۳

شمع ارچه زآتش همه تن پر نور است

پیوسته به رنگ عاشق مهجور است

مانندهٔ فرهاد به غم می سوزد

مسکین مگر از صحبت شیرین دور است

شمارهٔ ۲۴۴

هنگام وداع آمد آن سرو بلند

گریان گریان که آخر این هجران چند

او از سخنان خوش مرا دل می برد

دل در تن از آرزوی او جان می کند

شمارهٔ ۲۴۵

یارم به سفر چو راه رفتن بگزید

نرگس دیدم ازو روان مروارید

بیچاره دلم در پی او می نگرید

می گفت که الوداع و خون می بارید

شمارهٔ ۲۴۶

روزی دو سه از وصل تو بودم دلشاد

وز بند هوس شبی دو، دل گشت آزاد

خواهد که دهد فراق، عیشم بر باد

آری که فراق تو به روز من باد

شمارهٔ ۲۴۷

گر ماه شوی به جز محاقی نبود

ور زهره شوی جز احتراقی نبود

این صحبتها که در جهان می بینی

چون در نگری به جز فراقی نبود

شمارهٔ ۲۴۸

وصل ارچه که دیده را منوّر دارد

کام دل را چو شهد و شکّر دارد

ناگاه برون جهد فراقی زکمین

صافی شده وصل را مکدّر دارد

شمارهٔ ۲۴۹

صحرای جهان بی تو مرا تنگ آید

بی روی توَم جهان سیه رنگ آید

آن نشنیدی که در مثلها گویند

محنت زده را ز هر سویی سنگ آید

شمارهٔ ۲۵۰

شب دوش نقاب قیر بر رخ چو کشید

از هجر توَم جان به لبان خواست رسید

در خواب خیال تو چو آمد برمن

با روی تو سیر دیدنم صبح دمید

شمارهٔ ۲۵۱

داماد خیال را نثاری نرسد

ناخورده شراب را خماری نرسد

آن کس که غریق بحر هجران تو نیست

هرگز به لبی یا به کناری نرسد

شمارهٔ ۲۵۲

یار ارچه زمن هیچ نمی آرد یاد

هست این دلم از یاد غمش دایم شاد

نیشی کز هجر بر دل ریشم زد

صد چشمهٔ خون زچشم من بیش گشاد

شمارهٔ ۲۵۳

ماییم زدل دور و ز دلبر مهجور

در درد بمانده ایم وز درمان دور

سبحان الله این چه پریشانیهاست

جان خسته و دل سوخته و تن رنجور

شمارهٔ ۲۵۴

او را چه تمتّع از جوانی باشد

کش بی تو حیات و زندگانی باشد

بیزارم از آنک سر برآرم بی تو

گر خود همه عمر جاودانی باشد

شمارهٔ ۲۵۵

چون دید دل من اثر سوز فراق

شد منهزم از لشکر پیروز فراق

او از سر آرزو به کلّی برخاست

خواهی شب وصل باش خواه روز فراق

شمارهٔ ۲۵۶

ای دلبر قصّاب نه سر می دهیَم

نه شاخ امید هیچ بر می دهیَم

ناخورده زگرد رانِ وصل تو هنوز

در هجر چه گردن و جگر می دهیَم

شمارهٔ ۲۵۷

سرمایهٔ عمر عاقلان یک نفس است

پس همنفسی جو که جهان یک نفس است

با همنفسی گر نفسی دست دهد

مجموع حساب عمر آن یک نفس است

شمارهٔ ۲۵۸

مردار چه به کار خویش سرگردان است

هم چارهٔ او ازو بود گردانست

نامرد بود که او نسازد با کس

آن کس که بساخت با همه مرد آن است

شمارهٔ ۲۵۹

خه خه به چه گشته ای چنین دشمن دوست

وه وه به کدام مذهب این شیوه نکوست

رَو رَو که شکایت تو ناگفته به است

بس بس که حکایت تو ناکرده نکوست

شمارهٔ ۲۶۰

اینها که زاسرار قدَر بی خبرند

بی هیچ بهانه دشمن یکدگرند

ما با همه شیوه ای بسازیم ولیک

چه سود که جمله خلق کوته نظرند

شمارهٔ ۲۶۱

گل گفت چو رخت ما به صحرا فکنند

وز رنگ وجود بوی بر ما فکنند

وانگه چو منی دیر به دست آمده را

در شرط کرم هست که در پا فکنند

شمارهٔ ۲۶۲

یاری که به وقت کار در کار آید

وی را چو طلب کنی دل افگار آید

این یار که بار تو کشد کم یابی

گر بار کشی جمله جهان یار آید

شمارهٔ ۲۶۳

ای دل همه آن بکن که رایت باشد

جایی منشین که آن نه جایت باشد

تا بتوانی رفیق درویش گزین

کاو در همه عمر خاک پایت باشد

شمارهٔ ۲۶۴

با هر بد و نیک وا نوازیم به طبع

بر هیچ کسی سرنفرازیم به طبع

کوته نظران نمی گذارند ارنه

ما با همه شیوه ای بسازیم به طبع

شمارهٔ ۲۶۵

چون آتش و آب بردباری نکنی

کم زانک چو باد خاکساری نکنی

از صحبت خلق برنشاید خوردن

تا با بد و نیک سازگاری نکنی

شمارهٔ ۲۶۶

چندت گویم گر سر مردم داری

می باش دلا گر سر مردم داری

تا کی جویی زمردمی بیزاری

یکباره چرا زمردمی بیزاری

شمارهٔ ۲۶۷

هرگه که تو با فرشته بین بنشینی

چون او باشی گر آشنای دینی

گیرم که فرشته را نبینی آخر

آن کس که فرشته بیند او را بینی

شمارهٔ ۲۶۸

آن کس که برای فقر بربست کمر

در خویش بیاسود چو در آب شکر

کس را چه بود ز درد آن مرد خبر

هم درد دگر باشد و هم کاسه دگر

شمارهٔ ۲۶۹

دوش این چشمم که دُرّ مکنون می ریخت

تا صبحدمی از رگ جان خون می ریخت

دُرّی که به سالها به جمع آمده بود

دامن دامن زدیده بیرون می ریخت

شمارهٔ ۲۷۰

هر کاو رقمی زعقل بر دل بنگاشت

یک لحظه زعمر خویش ضایع نگذاشت

یا در طلب رضای یزدان کوشید

یا راحت تن گزید و ساغر برداشت

شمارهٔ ۲۷۱

مقصود ز روزگار این یک نفس است

جویندهٔ این حدیث بسیار کس است

تذکیر مذکّران بی حاصل را

در خانه اگر کس است یک حرف بس است

شمارهٔ ۲۷۲

ای همنفسان فعل اجل می دانید

روزی دو سه داد خود زخود بستانید

خیزید و نشینید که تا روزی چند

خواهید به هم نشستن و نتوانید

شمارهٔ ۲۷۳

گفتم که مگر تخم هوس کاشتنی است

معلومم شد که جمله بگذاشتنی است

بگذاشتنِی است ملک عالم یکسر

الّا عزّت که آن نگه داشتنی است

شمارهٔ ۲۷۴

آن یار که منزلگه او قلب آمد

مردانه بدیدمش که در قلب آمد

پنداشتمش که هست چون زر بعیار

چون بر محک دل زدمش قلب آمد

شمارهٔ ۲۷۵

عنبر که نه آن تست لادن به ازوست

زان زر که تو را نباشد آهن به ازوست

دشمن که هنر دید به از پنجه دوست

وآن دوست که عیب جوست دشمن به ازوست

شمارهٔ ۲۷۶

دردا که زعمر مایهٔ سود نماند

یک دوست کزو دلی بیاسود نماند

در کیسهٔ ایّام بجُستیم بسی

یا نقد وفا نبود یا بود نماند

شمارهٔ ۲۷۷

بیماری دل نمی توان پنهان کرد

وین درد به درمان نتوان آسان کرد

گیرم که به وُسع خویش جهدی نکنم

چون یار موافق نبود چه توان کرد

شمارهٔ ۲۷۸

دست دل اگر به دامن یار زنیم

در دیدهٔ دشمن به جفا خار زنیم

دستی بزنیم و پای دل بگشاییم

پا برداریم و دست بر کار زنیم

شمارهٔ ۲۷۹

خوبان همه گردن نفرازند آخر

یکباره چنین به بر نتازند آخر

هر چند که دلفریب و دلبر باشند

با خسته دلان نیز نسازند آخر

شمارهٔ ۲۸۰

هنگام گل آمد به تماشا نرویم؟

یاران همه رفتند چرا ما نرویم؟

گل ارچه خوش است بی نگارم خوش نیست

بی او نتوان رفت بیا تا نرویم

شمارهٔ ۲۸۱

مادام که جویی تو حقیقت زمجاز

بر خود در هر درد سری کردی باز

خواهی که بود کار تو پیوسته به ساز

با هرک بود، به هرچه باشد می ساز

شمارهٔ ۲۸۲

یاری که نشد مرا به فرمان همه عمر

یک درد مرا نکرد درمان همه عمر

چون دیدم گفتمش که داری سرِما

گفتا که بلی ولی نکرد آن همه عمر

شمارهٔ ۲۸۳

چون باد زمن می گذری چه توان کرد

چون خاک رهم می سپری چه توان کرد

هرچند که با تو آشنایی دارم

هر روز تو بیگانه تری چه توان کرد

شمارهٔ ۲۸۴

هر بد که توان کاشت تو آن کاشته ای

آزرم به هیچ روی نگذاشته ای

با این همه هم منم که دارم سر صلح

هر چند که جای صلح نگذاشته ای

شمارهٔ ۲۸۵

کو عقل که بندی زهوس بگشاید

یا صبر که هنگام بلا برناید

یا راهبری که راهکی بنماید

یا همراهی که همدمی را شاید

شمارهٔ ۲۸۶

کو دست که بند بسته بگشاید ازو

یا همنفسی که دل برآساید ازو

امروز غمی با که توانی گفتن

تا صد غم دیگرت نیفزاید ازو

شمارهٔ ۲۸۷

آن را که دمی دمی به جانی ارزد

یک ساعته صحبتش جهانی ارزد

هم آدمیی بود که از دیدن او

نا دیدن او ملک جهانی ارزد

شمارهٔ ۲۸۸

کامل نشوی تو با قرین ناقص

ناقص مانی زهمنشین ناقص

مستان شراب عشق گفتند و شدند

کفری به کمال به که دین ناقص

شمارهٔ ۲۸۹

با دشمن و با دوست نه صلح است و نه حرب

گاهم زند این طعنه گه آن دیگر ضرب

از غصّهٔ همنشین ناهموار آب

معذور بود گر رود از شرق به غرب

شمارهٔ ۲۹۰

چون گوی دلم نزد تو دلجوی افتاد

در چاه زنخدان تو بدخوی افتاد

آن نیست عجب که گوی در چاه افتد

این است عجب که چاه در گوی افتاد

شمارهٔ ۲۹۱

ای من زتو در هر دهنی، نیک است این

افسانهٔ هر مرد و زنی، نیک است این

من هیچ نگویم تو خود انصاف بده

بر چون تویی عاشق چو منی، نیک است این

شمارهٔ ۲۹۲

با گل گفتم قدر عزیزان داری

چون خار چرا زیر قدمها داری

گل گفت مرا به رنگ و بو پنداری است

من خوار زپندار خودم پنداری

شمارهٔ ۲۹۳

با من بت من هیچ نکو عهد نشد

زو حاجت من روا به صد جهد نشد

از تلخ سخنهاش عجب می دارم

کان بر لب او گذشت چون شهد نشد

الباب السابع: فی خصال الحمیده عن العقل و العلم و ما یحذو جذو هذا النمط

شمارهٔ ۱ : این راه طریقت نه به پای عقل است

شمارهٔ ۲ : در جُستن راه شرع عقل اولی تر

شمارهٔ ۳ : گفتم که شود به عقل پیدا حالم

شمارهٔ ۴ : آنها که به عقل راه او می سپرند

شمارهٔ ۵ : با اهل خیال اگر در آویزد عقل

شمارهٔ ۶ : دانش نه برای نفس خود باید و بس

شمارهٔ ۷ : آن چیست زهستی به جهان در که جز اوست

شمارهٔ ۸ : این علم حقیقتی به جز حرفی نیست

شمارهٔ ۹ : هر چند به قدرت و به علم او با ماست

شمارهٔ ۱۰ : نقاش ازل چو نقش ما انشا کرد

شمارهٔ ۱۱ : در عالم اگر زاهد اگر رهبانند

شمارهٔ ۱۲ : گر بر عملند خلق اگر معزولند

شمارهٔ ۱۳ : ابناء زمانه سخت نامعلومند

شمارهٔ ۱۴ : آن را که حقیقت تو معلوم شود

شمارهٔ ۱۵ : علم علما زشرع و سنّت باشد

شمارهٔ ۱۶ : علمی است که از لاو لَمت برهاند

شمارهٔ ۱۷ : علمی که ازو گره گشاید بطلب

شمارهٔ ۱۸ : و آنها که به دستار سر افراخته اند

شمارهٔ ۱۹ : تا بتوانی خسته مگردان کس را

شمارهٔ ۲۰ : در دیدهٔ خود اگر نکوهیده شوی

شمارهٔ ۲۱ : ناجسته دوای درد خویش ار مردی

شمارهٔ ۲۲ : هرگز نبود که در دلم جان نشوی

شمارهٔ ۲۳ : ظلم از دل وز دین ببرد نیرو را

شمارهٔ ۲۴ : عدل است که ملک برقرار آید ازو

شمارهٔ ۲۵ : ای دل اگرت بصیرت حق بین است

شمارهٔ ۲۶ : ار پیش روی زکبر محروم شوی

شمارهٔ ۲۷ : در دهر هر آنک تخم خدمت پاشد

شمارهٔ ۲۸ : درویشان را کم آمدن افزونی است

شمارهٔ ۲۹ : کوچک بودن بزرگ را کوچک نیست

شمارهٔ ۳۰ : صاحب نظران آینهٔ یکدیگرند

شمارهٔ ۳۱ : از علم همه حلم و تواضع زاید

شمارهٔ ۳۲ : هر کس که زمام نفس محکم گیرد

شمارهٔ ۳۳ : شادی طلبی برو گدای همه باش

شمارهٔ ۳۴ : چون باد به کوی دوست تازان می باش

شمارهٔ ۳۵ : پاک آمده ای در طلب پاکی باش

شمارهٔ ۳۶ : از علم اگر دل تو را هست چراغ

شمارهٔ ۳۷ : در راه تواضع ار سرافکنده شوی

شمارهٔ ۳۸ : مردم زفروتنی قرین می گردد

شمارهٔ ۳۹ : در عشق حمول و حمله کش می باشم

شمارهٔ ۴۰ : زین گونه که نعمت تو فرماید کرد

شمارهٔ ۴۱ : شکرانهٔ آنک خواجهٔ بنده نئی

شمارهٔ ۴۲ : دلداری کن اگر دلی داری تو

شمارهٔ ۴۳ : گفتم که یکی روز بپرسم خبرش

شمارهٔ ۴۴ : از مهر تو بر پای دلم قَید شدَه

شمارهٔ ۴۵ : جان گرچه که نیست حضرتت را درخورد

شمارهٔ ۴۶ : ثابت قدمان راه صحبت پیوست

شمارهٔ ۴۷ : در خون جگر اگر در آغشته منم

شمارهٔ ۴۸ : آن را که دل از راهِ صفا پر نور است

شمارهٔ ۴۹ : ای دوست من از هیچ مشوّش گردم

شمارهٔ ۵۰ : اجداد من از صدور ایران بودند

شمارهٔ ۱

این راه طریقت نه به پای عقل است

خاک قدم عشق ورای عقل است

سرّی که زسر فرشته زان بی خبر است

ای عقلک بی عقل چه جای عقل است

شمارهٔ ۲

در جُستن راه شرع عقل اولی تر

وز منزل طبع خویش نقل اولی تر

شک نیست که چون رسد ودادی باشد

شاهد باشد ولیک عقل اولی تر

شمارهٔ ۳

گفتم که شود به عقل پیدا حالم

تا من به زبان حال بَر وی نالم

آنجا که رسید عقل گفتا زنهار

گر بیشترک روم بسوزد بالم

شمارهٔ ۴

آنها که به عقل راه او می سپرند

شرط است کز آشیان هستی بپرند

زنهار در آن راه تو پرواز مکن

کانجا مگسانند که سیمرغ خورند

شمارهٔ ۵

با اهل خیال اگر در آویزد عقل

شاید که همیشه خون جان ریزد عقل

با عاشق گرم رو کجا دارد پای

چون رخت نهاد عشق بگریزد عقل

شمارهٔ ۶

دانش نه برای نفس خود باید و بس

نه از بهر معلمی هر دون و دنس

زینهار مزن با کس ازین علم هوس

کی قوّت احتمال این دارد کس

شمارهٔ ۷

آن چیست زهستی به جهان در که جز اوست

یا کیست نه نیست لطفش از دشمن و دوست

اندر ره معرفت تو بی چشم کسی

تو گم شده ای وگرنه عالم همه اوست

شمارهٔ ۸

این علم حقیقتی به جز حرفی نیست

وین عالم بی خودی به جز طرفی نیست

زان علم که در مدرسه ها می خوانند

در مدرسهٔ فقر از آن حرفی نیست

شمارهٔ ۹

هر چند به قدرت و به علم او با ماست

دانم که به ذات از همهٔ خلق جداست

خواهی که تو حق را به سخن بنُمایی

خود را بنمای گر نه او خود پیداست

شمارهٔ ۱۰

نقاش ازل چو نقش ما انشا کرد

بر ما زنخست درس عشق املا کرد

وآنگاه قراضه ریزهٔ عقل مَرا

مفتاح در خزینهٔ معنی کرد

شمارهٔ ۱۱

در عالم اگر زاهد اگر رهبانند

در مسجد و در دیر تو را می خوانند

کس بر سر رشتهٔ حقیقت نرسید

وآنها که رسیده اند سرگردانند

شمارهٔ ۱۲

گر بر عملند خلق اگر معزولند

در می نگرم جمله بدو مشغولند

آن مذهب تست به گزینی کردن

زینجا که منم جمله جهان مقبولند

شمارهٔ ۱۳

ابناء زمانه سخت نامعلومند

از عیش حقیقتی از آن محرومند

بوی گل دل جمله جهان بگرفت است

افسوس که این مدّعیان مزکومند

شمارهٔ ۱۴

آن را که حقیقت تو معلوم شود

علم همه انبیاش مفهوم شود

سلطان وجود خویش آنگه باشد

کز جمله مشوّشات معدوم شود

شمارهٔ ۱۵

علم علما زشرع و سنّت باشد

حکم حکما بیان و حجّت باشد

لیکن سخنان اولیای ملکوت

از کشف و عیان و نور حضرت باشد

شمارهٔ ۱۶

علمی است که از لاو لَمت برهاند

وز درد سر معلّمت برهاند

یک منع به توجیه بکن نفست را

تا از لَم و لا نسلّمت برهاند

شمارهٔ ۱۷

علمی که ازو گره گشاید بطلب

زان پیش که جان و تن برآید بطلب

این نیست که هست می نماید بگذار

وان هست که نیست می نماید بطلب

شمارهٔ ۱۸

و آنها که به دستار سر افراخته اند

علم و عمل از مکتب آموخته اند

ترتیب ادب چو خرس دارند از آنک

زیرا که به زخم چوب آموخته اند

شمارهٔ ۱۹

تا بتوانی خسته مگردان کس را

بر آتش خشم خویش منشان کس را

گر راحت جاوید طمع می داری

می رنج همیشه و مرنجان کس را

شمارهٔ ۲۰

در دیدهٔ خود اگر نکوهیده شوی

در دیدهٔ دیگران پسندیده شوی

در آتش حلم (چو) شمع جان سوخته شو

تا دیدهٔ نور و نور هر دیده شوی

شمارهٔ ۲۱

ناجسته دوای درد خویش ار مردی

داغی چه نهی بر دل صاحب دردی

جان از بر تو چو گرد برخیزد به

زان کز تو نشیند به دلی برگردی

شمارهٔ ۲۲

هرگز نبود که در دلم جان نشوی

از گریهٔ زار من تو خندان نشوی

آری پس از این جهان جهانی دگر است

با دوست چنان زی که پشیمان نشوی

شمارهٔ ۲۳

ظلم از دل وز دین ببرد نیرو را

عدل است که او قوی کند بازو را

با معدلت ارچه کافری بدکاری

تا حشر به طبع می ستایند او را

شمارهٔ ۲۴

عدل است که ملک برقرار آید ازو

حصن دل و دولت استوار آید ازو

در دامن عدل دست زن ظلم مکن

تا سروری تو پایدار آید ازو

شمارهٔ ۲۵

ای دل اگرت بصیرت حق بین است

پیوسته براق همّتت در زین است

چون مور میان ببند در خدمت خلق

کان ملک سلیمان که شنیدی این است

شمارهٔ ۲۶

ار پیش روی زکبر محروم شوی

حاکم گردی اگر تو محکوم شوی

ای خادم مخدوم صفت خدمت کن

کز خدمت خادمانه مخدوم شوی

شمارهٔ ۲۷

در دهر هر آنک تخم خدمت پاشد

رخسار دلش به خار غم نخراشد

مخدوم شدی از آنک خادم بودی

مخدوم شود کسی که خادم باشد

شمارهٔ ۲۸

درویشان را کم آمدن افزونی است

با ناموزون بساختن موزونی است

دریا صفت آی تا مکدّر نشوی

دون القلتینی همه جای دونی است

شمارهٔ ۲۹

کوچک بودن بزرگ را کوچک نیست

آن کوچکی از کمال باشد شک نیست

گر زانک پدر زبان کودک گوید

عاقل داند که آن پدر کودک نیست

شمارهٔ ۳۰

صاحب نظران آینهٔ یکدیگرند

در منزل خود چو آینه بی خبرند

گر روشنیی می طلبی آینه وار

در خود منگر تا همه در تو نگرند

شمارهٔ ۳۱

از علم همه حلم و تواضع زاید

وز جهل همه گَند دماغ افزاید

بگذار دماغ اگر که علمت باید

پوسیده دماغ علم را کی شاید

شمارهٔ ۳۲

هر کس که زمام نفس محکم گیرد

باید که شراب وصل آن دم گیرد

آن کس که بزرگ جمع خواهد خود را

باید که زجمله خویش را کم گیرد

شمارهٔ ۳۳

شادی طلبی برو گدای همه باش

بیگانه خویش و آشنای همه باش

خواهی که تو را چو دیده بر سر دارند

دست همه بوس و خاک پای همه باش

شمارهٔ ۳۴

چون باد به کوی دوست تازان می باش

در آتش عشق او گدازان می باش

خواهی که به اثر پای یاران برسی

خاک کف پای بی نیازان می باش

شمارهٔ ۳۵

پاک آمده ای در طلب پاکی باش

رَوشاد بزی بر سرِ غمناکی باش

تو آتش و باد را به خود راه مده

خواهی که تو را آب بود خاکی باش

شمارهٔ ۳۶

از علم اگر دل تو را هست چراغ

هان تا ننهند علم تو را بر دل داغ

چون علم آمد دماغ لایق نبود

از خود تو خود انصاف بده علم و دماغ

شمارهٔ ۳۷

در راه تواضع ار سرافکنده شوی

سردار سلاطین شوی اربنده شوی

گر زنده دلی به دستت افتد روزی

در پاش بمیر تا مگر زنده شوی

شمارهٔ ۳۸

مردم زفروتنی قرین می گردد

در خاتم انبیا نگین می گردد

گر آدمیی کبر زسر بیرون کن

کز کبر فرشته ای لعین می گردد

شمارهٔ ۳۹

در عشق حمول و حمله کش می باشم

وندر صف عاشقان کش می باشم

با نیک و بد جهان مرا کاری نیست

با آنک خوش [است] و نیک خوش می باشم

شمارهٔ ۴۰

زین گونه که نعمت تو فرماید کرد

هر لحظه هزار شکر می باید کرد

بر هر مویی هزار نعمت دارم

آن شکر بدین زمان کجا شاید کرد

شمارهٔ ۴۱

شکرانهٔ آنک خواجهٔ بنده نئی

وندر پی رزق خود پراکنده نئی

چون خواهندت بده که ملکی است عظیم

آخر تو چو او نیز تو خواهنده نئی

شمارهٔ ۴۲

دلداری کن اگر دلی داری تو

هر دل که به تو رسد نگه داری تو

صد سال اگر طواف آن کعبه کنی

زان به نبود دلی به دست آری تو

شمارهٔ ۴۳

گفتم که یکی روز بپرسم خبرش

تابوک برون رود تکبّر زسرش

چون گشت کرشمه هر زمان افزونش

اکنون من و زاری و شفیعان درش

شمارهٔ ۴۴

از مهر تو بر پای دلم قَید شدَه

مپسند مرا اسیر هر کید شده

دریابم از آن پیش که چون دریابی

دامی بینی دریده و صَید شده

شمارهٔ ۴۵

جان گرچه که نیست حضرتت را درخورد

دام کرمت شیفتگان را پرورد

حال من و تو قصّهٔ آن مورچه ای ست

کاو پای ملخ نزد سلیمان آورد

شمارهٔ ۴۶

ثابت قدمان راه صحبت پیوست

از دوست نشویند به هر گردی دست

از خطّهٔ آب و خاک یک شخص نخاست

تا بر رخ او گرد خطایی ننشست

شمارهٔ ۴۷

در خون جگر اگر در آغشته منم

از کس بنرنجم چو سررشته منم

از من بحلی گرچه ستمکاره توی

وز تو خجلم گرچه به غم کشته منم

شمارهٔ ۴۸

آن را که دل از راهِ صفا پر نور است

از طبع و هوا و خشم و خشیت دور است

وَر از سبکی کند کسی بی ادبی

او نیز در آن بی ادبی معذور است

شمارهٔ ۴۹

ای دوست من از هیچ مشوّش گردم

وز نیمهٔ نیم ذرّه دلخوش گردم

از آب لطیف تر مزاجی دارم

دریاب مرا وگرنه آتش گردم

شمارهٔ ۵۰

اجداد من از صدور ایران بودند

تقدیر که هر یکی سلیمان بودند

باید که به نفس خود کسی باشم من

ما را چه از آن فخر که ایشان بودند

الباب الثامن: فی الخصال المذمومة و ما یتولد منها

شمارهٔ ۱ : بدخواه کسی به مقصد خود نرسد

شمارهٔ ۲ : تا تو دل را زکبر و زشهوت و آز

شمارهٔ ۳ : گر کعبه کنی خراب از بدخویی

شمارهٔ ۴ : این جلوه گری به خلق راهی دگر است

شمارهٔ ۵ : آن را که هوای نفس او معبود است

شمارهٔ ۶ : مردم همه از زرق و فسون محرومند

شمارهٔ ۷ : رازت همه دارای فلک می داند

شمارهٔ ۸ : در دل همه شرک و روی بر خاک چه سود

شمارهٔ ۹ : دوری ز برادرِ نه صادق بهتر

شمارهٔ ۱۰ : یاران زمانه پیچ پیچند همه

شمارهٔ ۱۱ : میدان فراخ و مرد میدانی نه

شمارهٔ ۱۲ : تو لایق نکته های باریک نئی

شمارهٔ ۱۳ : مادام که بار عقل هستی باقی است

شمارهٔ ۱۴ : یک جرعهٔ می زملک کاوس به است

شمارهٔ ۱۵ : ای دل به صلاح اگر نشستی برسی

شمارهٔ ۱۶ : بی دیده اگر راه روی بی خبری است

شمارهٔ ۱۷ : آنچش نه از انبیا و از خود واداشت

شمارهٔ ۱۸ : آن را که حرامزادگی عادت و خوست

شمارهٔ ۱۹ : در حق من ار یکی وگر صد گوید

شمارهٔ ۲۰ : بی هیچ یقین چو بدگمانی باشی

شمارهٔ ۲۱ : با برگ مژه سد سکندر سفتن

شمارهٔ ۲۲ : خواهی که بر خدای باشی مقبول

شمارهٔ ۲۳ : تا خانقه حرص تو ویران نشود

شمارهٔ ۲۴ : هان ای «واحد» زباد حرصی تو اسیر

شمارهٔ ۲۵ : از آتش حرص و آز تا چند نفیر

شمارهٔ ۲۶ : گر بر سر نفس عقل را میر کنم

شمارهٔ ۲۷ : ای خواجه یقین را به گمان می طلبی

شمارهٔ ۲۸ : گر با خردی تو چرخ را بنده مشو

شمارهٔ ۲۹ : خود را به طمع درین بلا افکندی

شمارهٔ ۳۰ : ای دل چو نصیب تست سرگردانی

شمارهٔ ۳۱ : در راه طلب زنیست هستی خیزد

شمارهٔ ۳۲ : صوفی غم جان خور تو غم نان تا کی

شمارهٔ ۳۳ : از کم خوردن زیرک و هشیار شوی

شمارهٔ ۳۴ : قانع به یک استخوان چو کرکس بودن

شمارهٔ ۳۵ : معشوقه عیان بود نمی دانستم

شمارهٔ ۳۶ : از عقل و هنر هر آنک بی مایَه بود

شمارهٔ ۳۷ : تا در سر تو مایهٔ مایی و منی است

شمارهٔ ۳۸ : هر ذره که در هوای او گردان است

شمارهٔ ۳۹ : تا هستی خود را نکنی دامن چاک

شمارهٔ ۴۰ : به بین نشود کس به تکبّر کردن

شمارهٔ ۴۱ : ای خلقت تو زخاک وز آب منی

شمارهٔ ۴۲ : از کبر مدار هیچ در دل هوسی

شمارهٔ ۴۳ : آن کس که سرشته باشد از آب منی

شمارهٔ ۴۴ : دردا که تو از غرور وز بی خبری

شمارهٔ ۴۵ : الورد یقول بعد ما کنت اناس

شمارهٔ ۴۶ : ای خسته و بسته از پس بینی خویش

شمارهٔ ۴۷ : از خود بینی اگر شوی مست غرور

شمارهٔ ۴۸ : ای نفس به سوی حق چنین نتوان شد

شمارهٔ ۴۹ : رو دیده بدوز تا دلت دیده شود

شمارهٔ ۵۰ : از خوی بد تو زان همی رنجد کس

شمارهٔ ۵۱ : از غایت خودپسندی و خودبینی

شمارهٔ ۵۲ : خودبین هرگز به هیچ حاصل نرسد

شمارهٔ ۵۳ : یک دم چو نئی تو عاشق صادق عیش

شمارهٔ ۵۴ : چون خاک به زیر پایها فرسودن

شمارهٔ ۵۵ : گر بر سر دریا نه سبک تر زخسی

شمارهٔ ۵۶ : یکچند دویدیم نه بر راه صواب

شمارهٔ ۵۷ : در عمر درنگ نیست ممکن، بشتاب

شمارهٔ ۵۸ : گر شیر دلی صید هراسان مطلب

شمارهٔ ۵۹ : دل را تو همه جگر دهی افسوس است

شمارهٔ ۶۰ : افسوس که عمر رفت و هشیاری نیست

شمارهٔ ۶۱ : تا گوش دلت به غفلت است آکنده

شمارهٔ ۶۲ : زین سان که تُوی دیده به خاک آکنده

شمارهٔ ۶۳ : این دل نه همانا که تو با راه آیی

شمارهٔ ۶۴ : صد زخم چشید نفس و افگار نشد

شمارهٔ ۶۵ : در هیچ سری مایهٔ اسراری نه

شمارهٔ ۶۶ : هرگز دل من واقف اسرار نشد

شمارهٔ ۶۷ : زنهار اگرچه راست می آید کار

شمارهٔ ۶۸ : می میرم ازو و صورت جان در پیش

شمارهٔ ۶۹ : با دل گفتم درآی از خواب تمام

شمارهٔ ۷۰ : از جام هوس بادهٔ مستی تا کی

شمارهٔ ۷۱ : ای دل اگرت زنفس معزول کنند

شمارهٔ ۷۲ : زین سان که تو را بی خودی و بی خبری است

شمارهٔ ۷۳ : ای دل زامل به مال مایل تا کی

شمارهٔ ۷۴ : ای کاش بدانمی که من کیستمی

شمارهٔ ۷۵ : عمر تو بهار تازه را می ماند

شمارهٔ ۷۶ : سیرم زحیات محنت آکندهٔ خویش

شمارهٔ ۷۷ : دل سوختگان از تو سگالند مکن

شمارهٔ ۷۸ : چشم فلک از ظلم تو بگریست مکن

شمارهٔ ۷۹ : در هر دلکی از تو نهیبی است مکن

شمارهٔ ۸۰ : جانا سخنان خصم در گوش مکن

شمارهٔ ۸۱ : یک قطره زآب دیدهٔ مظلومی

شمارهٔ ۸۲ : تا چند ازین خلق خدا آزردن

شمارهٔ ۸۳ : امروز که در جوی حیات آبی هست

شمارهٔ ۸۴ : ظالم چو کباب از دل درویش خورد

شمارهٔ ۸۵ : ظلم آب زرخ، زور ز بازو بُبَرد

شمارهٔ ۸۶ : بیگانگی ات چو با دل خویش آید

شمارهٔ ۸۷ : هر کاو درمی به خون دل جمع آرد

شمارهٔ ۸۸ : آنجا که بود عالم و ظالم سردار

شمارهٔ ۸۹ : هان تا تو چو ظالمان ستمها نکنی

شمارهٔ ۹۰ : شاها چو به محشر اندر آرند تو را

شمارهٔ ۹۱ : چون مظلومی کند به یارب کاری

شمارهٔ ۹۲ : هر شه که زعدل شد شعار و شانش

شمارهٔ ۹۳ : آزار چو باز و آز چون بط منمای

شمارهٔ ۹۴ : نزدیک کسی که عاقل و هشیار است

شمارهٔ ۹۵ : دل را غم تو سوخته جان خواهد کرد

شمارهٔ ۹۶ : طاووس جمال تو چو پرواز کند

شمارهٔ ۹۷ : گر بد بازد حریف گو بد می باز

شمارهٔ ۹۸ : بس خون جگر که مرد را خورده شود

شمارهٔ ۹۹ : بی جرم درین جهان توان زیست بگو

شمارهٔ ۱۰۰ : تشویش دل خستهٔ ما از تو در است

شمارهٔ ۱۰۱ : زلف سیهت که مشک را زو گله هاست

شمارهٔ ۱۰۲ : ای از غم دلبری که بیدادم ازوست

شمارهٔ ۱۰۳ : سیلاب محن رونق عمرم همه برد

شمارهٔ ۱۰۴ : در دل زغم زمانه باری دارم

شمارهٔ ۱۰۵ : آخر زمنت یاد منت هست بپرس

شمارهٔ ۱۰۶ : خوبان همه دل برند لیکن دین نه

شمارهٔ ۱۰۷ : وا می شنوم زگفت از هر جا من

شمارهٔ ۱۰۸ : با شهوت و طبع نور دل نفزاید

شمارهٔ ۱۰۹ : عشق از چه سبب بی خبران را باشد

شمارهٔ ۱۱۰ : اندر ره عشق هر که دارد گذری

شمارهٔ ۱۱۱ : در درد اگر تو از دوا محرومی

شمارهٔ ۱۱۲ : چون وسوسه ای تو را بگیرد دامن

شمارهٔ ۱۱۳ : هر صاحب دل که او نه صاحب نظر است

شمارهٔ ۱۱۴ : در تو که بدیدهٔ صفا می نگریم

شمارهٔ ۱۱۵ : چون آتش شهوت آبرویت را برد

شمارهٔ ۱

بدخواه کسی به مقصد خود نرسد

یک ظن نبرد تا به خودش صد نرسد

من نیک تو خواهم و تو بدخواه منی

تو نیک نبینی و مرا بد نرسد

شمارهٔ ۲

تا تو دل را زکبر و زشهوت و آز

وز حقد و حسد بجملگی نکنی باز

بویی ز وصال او نیابی هرگز

خواهی تو به روزه باش و خواهی به نماز

شمارهٔ ۳

گر کعبه کنی خراب از بدخویی

وز آب جفا نقش شریعت شویی

باشد به از آن که همنشین خود را

در پیش ستایی وز پس بدگویی

شمارهٔ ۴

این جلوه گری به خلق راهی دگر است

بنمودن خویش پایگاهی دگر است

مقصود تو از گوشه کلاهی دگر است

از ره دوری که راه راهی دگر است

شمارهٔ ۵

آن را که هوای نفس او معبود است

با خلق تو بودنش همه مقصود است

من بندهٔ آن کسم که در چهرهٔ خود

آن رنگ نماید که در او موجود است

شمارهٔ ۶

مردم همه از زرق و فسون محرومند

وز جان و دل بوقلمون محرومند

اندیشهٔ تو جان و جهانی ارزد

سبحان الله که خلق چون محرومند

شمارهٔ ۷

رازت همه دارای فلک می داند

کز موی به موی و رگ به رگ می داند

گیرم که به زرق خلق را بفریبی

با او چه کنی که یک به یک می داند

شمارهٔ ۸

در دل همه شرک و روی بر خاک چه سود

زهری که به جان رسید تریاک چه سود

ای غرّه به ظاهرت که آراسته ای

با نفس پلید جامهٔ پاک چه سود

شمارهٔ ۹

دوری ز برادرِ نه صادق بهتر

دوری زبرادر منافق بهتر

خاک قدم یار موافق حقّا

از خون برادر منافق بهتر

شمارهٔ ۱۰

یاران زمانه پیچ پیچند همه

سودازدگان بی علاجند همه

بر هیچ مرید بد به هیچی منگر

قصّه چه کنم دراز، هیچند همه

شمارهٔ ۱۱

میدان فراخ و مرد میدانی نه

یک مرد از آنها که تو می دانی نَه

مردان بینی به بایزیدان مانند

در باطنشان بوی مسلمانی نَه

شمارهٔ ۱۲

تو لایق نکته های باریک نئی

جز درخور طبع تنگ و تاریک نئی

من فاسقم از حضرت او دور نیم

مسکین که تو زاهدی و نزدیک نئی

شمارهٔ ۱۳

مادام که بار عقل هستی باقی است

از ظلمت جهل وانرستی باقی است

اندر نظر روح تو تا ما و من است

در نفس تو شرک و بت پرستی باقی است

شمارهٔ ۱۴

یک جرعهٔ می زملک کاوس به است

وز تخت قباد و مردی طوس به است

هر صبحدمی که فاسقی آه زند

از زاری صوفیان سالوس به است

شمارهٔ ۱۵

ای دل به صلاح اگر نشستی برسی

وین لشکر نفس اگر شکستی برسی

خود را به ریا چند نمایی زاهد

گر بنمایی چنانک هستی برسی

شمارهٔ ۱۶

بی دیده اگر راه روی بی خبری است

تمکین مطلب ازو که او رهگذری است

قومی که مکرّمند از گفتهٔ حق

تشبیه به گاو و خر کنی عین خری است

شمارهٔ ۱۷

آنچش نه از انبیا و از خود واداشت

مردان به حیل نشاید از خود واداشت

نابودن بد توان ولیکن نتوان

بدگویان را زگفتن بد واداشت

شمارهٔ ۱۸

آن را که حرامزادگی عادت و خوست

عیب دگران به نزد او سخت نکوست

معیوب همه عیب کسان می طلبد

از کوزه همان برون تراود که دروست

شمارهٔ ۱۹

در حق من ار یکی وگر صد گوید

بدگوی همیشه صفت خود گوید

چون نیکی خویشتن به من می بخشد

نیکش بادا هر که مرا بد گوید

شمارهٔ ۲۰

بی هیچ یقین چو بدگمانی باشی

بد باشی اگر چه نیک دانی باشی

تو عمر به بد گفتن من صرف مکن

من سود کنم تو در زیانی باشی

شمارهٔ ۲۱

با برگ مژه سد سکندر سفتن

صد آتش نمرود به دیده سفتن

به باشد از آنک دوستان خود را

در پیش ستودن و زپس بد گفتن

شمارهٔ ۲۲

خواهی که بر خدای باشی مقبول

نیک همه خلق گو و می باش حمول

بگذر زطریق غیبت ای نفس فضول

آخر بتر از زناش گفته است رسول

شمارهٔ ۲۳

تا خانقه حرص تو ویران نشود

دشوار زمانه بر تو آسان نشود

تا بر سر آز خویشتن پا ننهی

این کافر نفس تو مسلمان نشود

شمارهٔ ۲۴

هان ای «واحد» زباد حرصی تو اسیر

زان نیست تو را زآتش حرص گزیر

خاکت بر سر صوفی و دریوزهٔ زر

ای رفته زرویت آب درویش و امیر

شمارهٔ ۲۵

از آتش حرص و آز تا چند نفیر

ای آب زروی رفته پندی بپذیر

ای خوار چو خاک راه تا چند امیر

ای عمر به باد داده میری کم گیر

شمارهٔ ۲۶

گر بر سر نفس عقل را میر کنم

بر گردن او زتوبه زنجیر کنم

زنجیر گسل کند چو مرداری دید

با این سگ بی ادب چه تدبیر کنم

شمارهٔ ۲۷

ای خواجه یقین را به گمان می طلبی

وز نکتهٔ آن اگر نشان می طلبی

با قید طمع صید فراغت مطلب

برخیز ازین اگر تو آن می طلبی

شمارهٔ ۲۸

گر با خردی تو چرخ را بنده مشو

در پای طمع خوار و سرافکنده مشو

چون آتش تیز باش و چون آب روان

چون خاک به هر باد پراکنده مشو

شمارهٔ ۲۹

خود را به طمع درین بلا افکندی

بگسل زطمع تا تو درو پیوندی

تا هست طمع بدان که اندر بندی

رستی تو چو دندان طمع برکندی

شمارهٔ ۳۰

ای دل چو نصیب تست سرگردانی

از طالع شوم خود چه سرگردانی

چون رزق تو این است کز اوّل دادند

پس جهد تو هیچ است دلا نادانی

شمارهٔ ۳۱

در راه طلب زنیست هستی خیزد

اثبات درستی از شکستی خیزد

از لقمه طمع ببُر که در هر دو جهان

آفت همه از لقمه پرستی خیزد

شمارهٔ ۳۲

صوفی غم جان خور تو غم نان تا کی

وز پرورش این تن نادان تا کی

اندر پی طبل شکم و نای گلو

این رقص زنخ به ضرب دندان تا کی

شمارهٔ ۳۳

از کم خوردن زیرک و هشیار شوی

وز پر خوردن ابله و بیکار شوی

پرخواری تو جمله ز پرخواری تست

کم خوار شوی اگر تو کم خوار شوی

شمارهٔ ۳۴

قانع به یک استخوان چو کرکس بودن

بهتر که طفیل نان ناکس بودن

با قرص جوین خویشتن بهتر از آن

کآلودهٔ پالودهٔ هر خس بودن

شمارهٔ ۳۵

معشوقه عیان بود نمی دانستم

با ما به میان بود نمی دانستم

گفتم به طلب مگر به جایی برسَمَ

خود تفرقه آن بود نمی دانستم

شمارهٔ ۳۶

از عقل و هنر هر آنک بی مایَه بود

از مرتبه بر بلندتر پایهَ بود

وآن کس که چو آفتاب باشد زهنر

پیوسته پس اوفتاده چون سایه بود

شمارهٔ ۳۷

تا در سر تو مایهٔ مایی و منی است

آگه نشوی که مایهٔ کار تو چیست

مایی و منی در می و مستی گم کن

تا دریابی که مایه ت از کیسهٔ کیست

شمارهٔ ۳۸

هر ذره که در هوای او گردان است

صد چون سر کیقباد و نوشروان است

با مردم درویش تکبّر بمکن

زیرا که همیشه گنج در ویران است

شمارهٔ ۳۹

تا هستی خود را نکنی دامن چاک

ثابت نشود تو را قدم بر افلاک

تا چند منی و من، زخود شرمت باد

تو خود چه کسی، که ای، چه ای، مشتی خاک

شمارهٔ ۴۰

به بین نشود کس به تکبّر کردن

نتوان به تکلّف شبه را دُر کردن

از برف توان کوزه برآورد ولی

حسرت خورد آن کس به گِه پُر کردن

شمارهٔ ۴۱

ای خلقت تو زخاک وز آب منی

چندین چه تکبّر کنی آخر چو منی

خواهی که شوی زهر دو عالم آزاد

زنهار سخن مگو تو از ما و منی

شمارهٔ ۴۲

از کبر مدار هیچ در دل هوسی

از کبر به جایی نرسیده است کسی

چون زلف بتان شکستگی عادت کن

تا صید کنی هزار دل در نفسی

شمارهٔ ۴۳

آن کس که سرشته باشد از آب منی

او را نرسد که او کند کبر و منی

این است حدیث مصطفای مدنی

من اکرمَ عالماً فقَد اکرمَنی

شمارهٔ ۴۴

دردا که تو از غرور وز بی خبری

بس بی خبری از آنچ بس بی خبری

گر می خواهی که بازیابی خود را

در خود منگر چنانک در خود نگری

شمارهٔ ۴۵

الورد یقول بعد ما کنت اناس

قد صرت من العجب مهانا واداس

العجب دعوا فاعتبروا یا جلّاس

طیبوا و تواضعوا و خلّوا الوسواس

شمارهٔ ۴۶

ای خسته و بسته از پس بینی خویش

بینی که چه بینی تو زخود بینی خویش

بینی کنی و به خلق کمتر بینی

بینی که چه آید به تو از بینی خویش

شمارهٔ ۴۷

از خود بینی اگر شوی مست غرور

دوران فلک بر تو شود دیدهٔ مور

چون دیده اگر شوی زخود بینی دور

در دایرهٔ نقطه شوی دیدهٔ نور

شمارهٔ ۴۸

ای نفس به سوی حق چنین نتوان شد

در حضرت او بی دل و دین نتوان شد

از خود بینی تو را به خود پروا نیست

با این همّت خدای بین نتوان شد

شمارهٔ ۴۹

رو دیده بدوز تا دلت دیده شود

زان دیده جهانی دگرت دیده شود

گر تو زسر پسند خود برخیزی

کارت همه سر به سر پسندیده شود

شمارهٔ ۵۰

از خوی بد تو زان همی رنجد کس

کاندر نظرت هیچ نمی سنجد کس

یک پوست فزون نیست تو را در همه تن

چون از تو پُر است کی درو گنجد کس

شمارهٔ ۵۱

از غایت خودپسندی و خودبینی

عالم همه نیکند و تو شان بدبینی

کس نیست که کس نیست همه کس داند

گر باز کنی دیدهٔ دل خودبینی

شمارهٔ ۵۲

خودبین هرگز به هیچ حاصل نرسد

تا جان ندهد به عالم دل نرسد

با بدرقهٔ صدق و رفیق اخلاص

در راه طلب هیچ به منزل نرسد

شمارهٔ ۵۳

یک دم چو نئی تو عاشق صادق عیش

کی دریابی حلاوت صادق عیش

تو از سر عجب خویش معشوق خودی

معشوقهٔ خویش کی بود عاشق عیش

شمارهٔ ۵۴

چون خاک به زیر پایها فرسودن

به زانک به عجب آب روی افزودن

چون آتش اگر تیز شوی می شاید

چون باد سبکبار نشاید بودن

شمارهٔ ۵۵

گر بر سر دریا نه سبک تر زخسی

دایم زچه در پی هوا و هوسی

خود را زهمه بیشترک می بینی

هر دم چو رسن تاب از آن بازپسی

شمارهٔ ۵۶

یکچند دویدیم نه بر راه صواب

برداشته از روی خرد پاک نقاب

اکنون که همی باز کنم دیده به خواب

هم نامه سیه بینی و هم عمر خراب

شمارهٔ ۵۷

در عمر درنگ نیست ممکن، بشتاب

آن قدر که ممکن است از وی دریاب

ترسم که چو خواجه سر برآرد از خواب

عمری یابد گذشته و خانه خراب

شمارهٔ ۵۸

گر شیر دلی صید هراسان مطلب

دشوار شود حاصل آسان مطلب

گنجی که دفینه در زمین روم است

تو از سر غفلت به خراسان مطلب

شمارهٔ ۵۹

دل را تو همه جگر دهی افسوس است

خود را همه درد سر دهی افسوس است

واین عمر که مایهٔ حیات ابدی است

بیهوده به باد بردهی افسوس است

شمارهٔ ۶۰

افسوس که عمر رفت و هشیاری نیست

دردا که امید خویشتن داری نیست

گفتم که چو بیدار شوم روز شود

هیهات که روز گشت و بیداری نیست

شمارهٔ ۶۱

تا گوش دلت به غفلت است آکنده

دل را تو مپندار که گردد زنده

شرمت ناید از آنک از خون تو بود

سلطان باشد تو را تو او را بنده

شمارهٔ ۶۲

زین سان که تُوی دیده به خاک آکنده

دشوار توان کرد تو را بیننده

بیدار شود خفته به یک بانگ ولیک

مرده نشود به هیچ بانگی زنده

شمارهٔ ۶۳

این دل نه همانا که تو با راه آیی

در راه بقا چو طالب جاه آیی

چون صحبت شاهان بنکردی حاصل

جایت پس در بود چو بیگاه آیی

شمارهٔ ۶۴

صد زخم چشید نفس و افگار نشد

صد تجربه کرد عقل و بر کار نشد

از گردش چرخ صد هزاران عبرت

این دیده بدید و هیچ بیدار نشد

شمارهٔ ۶۵

در هیچ سری مایهٔ اسراری نه

کس را خبر از اندک و بسیاری نه

هر طایفه ای گرفته کاری بر دست

وآنگاه به دست هیچ کس کاری نه

شمارهٔ ۶۶

هرگز دل من واقف اسرار نشد

روزی به صفا و صدق بر کار نشد

بس پند که بشنید و یکی گوش نکرد

بس عبرتها که دید و بیدار نشد

شمارهٔ ۶۷

زنهار اگرچه راست می آید کار

مغرور مشو چو شاخ در فصل بهار

چون باد خزان شاخ تو در جنباند

آنگه دانی که مفلسی از بروبار

شمارهٔ ۶۸

می میرم ازو و صورت جان در پیش

بر آتشم و روضهٔ رضوان در پیش

در عالم عشق طرفه حالی که مراست

تشنه جگر و چشمهٔ حیوان در پیش

شمارهٔ ۶۹

با دل گفتم درآی از خواب تمام

زان پیش که روزگار برگیرد گام

دل گفت که از من مطلب بیداری

آخر نشنیده ای که النّاس ینام

شمارهٔ ۷۰

از جام هوس بادهٔ مستی تا کی

ای نیست شونده لاف هستی تا کی

وای غرقهٔ بحر غفلت ار ابر نئی

تر دامنی و هوا پرستی تا کی

شمارهٔ ۷۱

ای دل اگرت زنفس معزول کنند

میلت سوی مقبلان مقبول کنند

هرگه که تو [قدر] قرب حق نشناسی

ناچار به باطلیت مشغول کنند

شمارهٔ ۷۲

زین سان که تو را بی خودی و بی خبری است

بر حال تو باید به دو صد چشم گریست

با خویشتن آی و این همه غفلت چیست

گر مرد رهی بهتر ازین باید زیست

شمارهٔ ۷۳

ای دل زامل به مال مایل تا کی

در راه هوس ساخته منزل تا کی

چون پیشروان و پسروان تو شدند

آخر تو درین زمانه غافل تا کی

شمارهٔ ۷۴

ای کاش بدانمی که من کیستمی

در دایرهٔ وجود بر چیستمی

گر پنبهٔ غفلتم نبودی در گوش

بر خود به هزار نوحه بگریستمی

شمارهٔ ۷۵

عمر تو بهار تازه را می ماند

روزی دو سه بر سر تو گل افشاند

تو معذوری از آنک بس مغروری

تا باد خزان شاخ تو در جنباند

شمارهٔ ۷۶

سیرم زحیات محنت آکندهٔ خویش

وین روزی ریزهٔ پراکندهٔ خویش

صاحب نظری کجاست تا بنمایم

صد گریهٔ زار زیر هر خندهٔ خویش

شمارهٔ ۷۷

دل سوختگان از تو سگالند مکن

یا از تو به حضرتش بنالند مکن

اقبال تو را گوش به هنگام سحر

با دست دعای بد بمالند مکن

شمارهٔ ۷۸

چشم فلک از ظلم تو بگریست مکن

آخر به دور روزه عمرت این چیست مکن

خالق شودت خصم چو خلق آزاری

گر می دانی که خصم تو کیست مکن

شمارهٔ ۷۹

در هر دلکی از تو نهیبی است مکن

افراز ملوک را نشیبی است مکن

با خلق خدا ستم مکن نیک بدان

فردات به هر سبب حسیبی است مکن

شمارهٔ ۸۰

جانا سخنان خصم در گوش مکن

پند من مستمند بنیوش مکن

برخاسته ای به خون شهری زن و مرد

بنشین، بشنو، باش تو خاموش مکن

شمارهٔ ۸۱

یک قطره زآب دیدهٔ مظلومی

یک آه زسوز سینهٔ محرومی

آن قطره شود سیل بسی شهر برد

وان آه شود آتش و سوزد رومی

شمارهٔ ۸۲

تا چند ازین خلق خدا آزردن

زین عالم فانی چه توانی بردن

ای بر فلک از کبر کشیده گردن

آخر نه خدایی! نه بخواهی مُردن؟

شمارهٔ ۸۳

امروز که در جوی حیات آبی هست

در نیکی کوش تا توانی پیوست

کز آتش ظلم خویش بدکاران را

خاکی ماند بر سر و بادی در دست

شمارهٔ ۸۴

ظالم چو کباب از دل درویش خورد

چون در نگری زپهلوی خویش خورد

دنیا عنب است هر که ازو بیش خورد

خون افزاید، تب آورد، نیش خورد

شمارهٔ ۸۵

ظلم آب زرخ، زور ز بازو بُبَرد

رنگ از گل وز مشک ختن بو بُبَرد

گر بر سر مظلوم نهی پای به ظلم

گر خود تو سکندری که دست «هم» او بُبَرد

شمارهٔ ۸۶

بیگانگی ات چو با دل خویش آید

هر جای که مرهمی زنی نیش آید

صد زخم خوری به تیغ بر تن به از آنک

یک زخم زتو بر دل درویش آید

شمارهٔ ۸۷

هر کاو درمی به خون دل جمع آرد

می نگذاری تا به تو می نسپارد

چون می گذری و می گذاری همه را

باری بگذار تا همو می دارد

شمارهٔ ۸۸

آنجا که بود عالم و ظالم سردار

بر تخت بود عالم و ظالم بردار

زنهار بکن عدل و مکن از پی آنک

با ظلم کس از ملک نشد برخوردار

شمارهٔ ۸۹

هان تا تو چو ظالمان ستمها نکنی

وندر دل خستگان المها نکنی

می دان که به مقبلان تو همسر نشوی

تا تو قدمت پی قدمها نکنی

شمارهٔ ۹۰

شاها چو به محشر اندر آرند تو را

وانگاه زکرده ها شمارند تو را

جور و ستمت یکان یکان عرضه دهند

گویی که نکرده ام گذارند تو را؟

شمارهٔ ۹۱

چون مظلومی کند به یارب کاری

نی زن کند آنجا و نه مرکب کاری

مردانگی روز جوانی عدل است

هان تا نکند پیرزنی شب کاری

شمارهٔ ۹۲

هر شه که زعدل شد شعار و شانش

نافذ باشد به ملک در فرمانش

ملک چو گوی و عدل چوگان، به مثل

گوی آن نبود که باشد آن چوگانش

شمارهٔ ۹۳

آزار چو باز و آز چون بط منمای

چون بوم سوی سلامت طبع گرای

زآنند دراز عمر و فرخنده لقای

کازار نجست کرکس و آز همای

شمارهٔ ۹۴

نزدیک کسی که عاقل و هشیار است

آزردن یک مور و مگس بسیار است

آزار کسی مخواه و بی بیم بزی

بی بیم زید کسی که بی آزار است

شمارهٔ ۹۵

دل را غم تو سوخته جان خواهد کرد

این قلب شکسته را روان خواهد کرد

بنگر که چه می کنی تو با ما امروز

فردا چو تویی با تو همان خواهد کرد

شمارهٔ ۹۶

طاووس جمال تو چو پرواز کند

سیمرغ امید جلوه آغاز کند

خوش باش هر آنچ با من امروز کنی

فردا دگری با تو همان باز کند

شمارهٔ ۹۷

گر بد بازد حریف گو بد می باز

نیکی و بدی به خصم خود گردد باز

تو نیکی کن و گر به دریا فکنی

دریاش به موج بر تو اندازد باز

شمارهٔ ۹۸

بس خون جگر که مرد را خورده شود

تابیش بدی به دیگران برده شود

با آنک بدی کرد برو نیکی کن

تا فرق میان تو و او کرده شود

شمارهٔ ۹۹

بی جرم درین جهان توان زیست بگو

ناکرده گنه درین جهان کیست بگو

من بد کنم و تو بد دهی پاداشم

پس فرق میان من و تو چیست بگو

شمارهٔ ۱۰۰

تشویش دل خستهٔ ما از تو در است

جانم پر از آشوب و بلا از تو در است

فی الجمله چه گویمت، تو خود می دانی

کاین شورش روزگار ما از تو در است

شمارهٔ ۱۰۱

زلف سیهت که مشک را زو گله هاست

از تاب و شکن سلسله در سلسله هاست

آسایش صد هزار دلهاست ولیک

ما را دل از او آبله در آبله هاست

شمارهٔ ۱۰۲

ای از غم دلبری که بیدادم ازوست

ویرانی این سینهٔ آبادم ازوست

در غصّهٔ هجران دل ناشادم ازوست

فریاد مرا از آنک فریادم ازوست

شمارهٔ ۱۰۳

سیلاب محن رونق عمرم همه برد

شیرین همه تلخ گشت و صافی همه درد

آن کس که بمرد رست دردا که مرا

هر روز هزار بار می باید مرد

شمارهٔ ۱۰۴

در دل زغم زمانه باری دارم

در دیدهٔ هر مراد خاری دارم

نه همنفسی نه غمگساری دارم

شوریده دلی و روزگاری دارم

شمارهٔ ۱۰۵

آخر زمنت یاد منت هست بپرس

هشیار دلی زین دل سرمست بپرس

بیمار غم توَم، تو خود می دانی

بیماران را چنانک رسم است بپرس

شمارهٔ ۱۰۶

خوبان همه دل برند لیکن دین نه

ورزند عتاب و جنگ اماکین نه

دشنام دهند و خشم گیرند و کنند

بر خسته دلان جفا ولی چندین نه

شمارهٔ ۱۰۷

وا می شنوم زگفت از هر جا من

کز عشق فلانی شده ام شیدا من

برخیز و بیا و بی خصومت با من

بنشین و نگر که این تو کردی با من

شمارهٔ ۱۰۸

با شهوت و طبع نور دل نفزاید

تا ظلمت شهوت در دل نگشاید

حق می طلبی و شهوتت می باید

این هر دو به یک جای برابر ناید

شمارهٔ ۱۰۹

عشق از چه سبب بی خبران را باشد

کاری است که صاحب نظران را باشد

تو شهوت خویش را لقب عشق نهی

شهوت همه گاوان و خران را باشد

شمارهٔ ۱۱۰

اندر ره عشق هر که دارد گذری

با خود نکند به هیچ وجهی نظری

گر هرچه به شهوت است آن عشق بود

پس عاشق صادق است هر گاو و خری

شمارهٔ ۱۱۱

در درد اگر تو از دوا محرومی

اندیشه بکن تا تو چرا محرومی

آکندهٔ حشو شهوتی ای مسکین

زان است که از عشق خدا محرومی

شمارهٔ ۱۱۲

چون وسوسه ای تو را بگیرد دامن

آغاز کنی کینه و جنگی با من

تو پنداری که عشق شهوت باشد

خاکت بر سر غلط تو کردی یا من

شمارهٔ ۱۱۳

هر صاحب دل که او نه صاحب نظر است

در خورد عقوبت است و بس بر خطر است

این بی خبران زکار دور افتادند

شهوت بازند و نام شاهد بتر است

شمارهٔ ۱۱۴

در تو که بدیدهٔ صفا می نگریم

نی از پی شهوت و هوا می نگریم

دیدار خوشت آینهٔ لطف خداست

ما در تو بدان لطف خدا می نگریم

شمارهٔ ۱۱۵

چون آتش شهوت آبرویت را برد

در معرض هر بزرگیی ماندی خرد

می کوش که باد نفس را خاک کنی

هر زنده که آن نکرد در عقبی مرد

الباب التاسع: فی السفر و الوداع

شمارهٔ ۱ : هر کس که سفر کرد پسندیده شود

شمارهٔ ۲ : جز دُرد سفر دلم نمی آشامد

شمارهٔ ۳ : اینجا اگرم کار به فرهنگ نشد

شمارهٔ ۴ : تا در سر من فتاد سودای وداع

شمارهٔ ۵ : هر بازو را زور کمان تو کجاست

شمارهٔ ۶ : در عشق دل خراب چتواند کرد

شمارهٔ ۷ : ای دل به سری پر زهوس چتوان کرد

شمارهٔ ۸ : کس مشکل اسرار حقیقت نگشاد

شمارهٔ ۹ : رویی نه که از هوای او بگریزم

شمارهٔ ۱۰ : هر چند به دل سوختهٔ درد توَم

شمارهٔ ۱۱ : رویی نه که پشت جان قوی ماند ازو

شمارهٔ ۱۲ : روزیت به مهر من نمی سوزد دل

شمارهٔ ۱۳ : چون سر بنهادیم کلاهی کم گیر

شمارهٔ ۱۴ : ما را به خرابات به کس نسپارند

شمارهٔ ۱۵ : درمان طلب از طبیب اگر رنجوری

شمارهٔ ۱۶ : هر کس که زدردی به دوایی برسد

شمارهٔ ۱۷ : چون نیست [امید] خلق بر وفق مراد

شمارهٔ ۱۸ : روزی است که دار و گیر خواهد بودن

شمارهٔ ۱۹ : ای دل چه گرفته است غم کام تو را

شمارهٔ ۲۰ : از گردش گردون که فلک گردان است

شمارهٔ ۲۱ : مدهوش تو را ترانه ای بس باشد

شمارهٔ ۲۲ : فریاد که آن سرو چمن می خسبد

شمارهٔ ۲۳ : گر نیست دلت شاد به تقصیر و قصور

شمارهٔ ۲۴ : یکچند فلک به کام ما گردان بود

شمارهٔ ۲۵ : افسوس که خلق سخت کوته نظرند

شمارهٔ ۲۶ : ما اطیب عیشی معه لولایی

شمارهٔ ۲۷ : جانا غم تو زهر چه گویی بتر است

شمارهٔ ۲۸ : دل در سر عهد استوار خویش است

شمارهٔ ۲۹ : بر قد دلم راست قبای غم تست

شمارهٔ ۳۰ : جان در تن من زنده برای غم تست

شمارهٔ ۳۱ : ای دل غم عاشقی تو را تنها نیست

شمارهٔ ۳۲ : من با غم عشق تو نباشم جز شاد

شمارهٔ ۳۳ : خواهم که مرا با غم او خو باشد

شمارهٔ ۳۴ : در هر نفسی درد سری آرد غم

شمارهٔ ۳۵ : در پای تو گردد سر هر گردن پست

شمارهٔ ۳۶ : مسکین دل من که رای دارد با غم

شمارهٔ ۳۷ : من در غم عشقت غم عالم نخورم

شمارهٔ ۳۸ : آن کز دل اوست بر دل من هر غم

شمارهٔ ۳۹ : سیر آمدم از غم دمادم خوردن

شمارهٔ ۴۰ : غم گفت کزو دو دیده خون باید کرد

شمارهٔ ۴۱ : دل در غم غم زنش که غم با غم خورد

شمارهٔ ۴۲ : بیگانهٔ جان شد دل و خویش غم تو

شمارهٔ ۴۳ : سبحان الله چه سخت کاری غم تو

شمارهٔ ۴۴ : هر جا که غم است زنگ آیینهٔ ماست

شمارهٔ ۴۵ : مسکین دل برخاسته هر جا که نشست

شمارهٔ ۴۶ : عاقل آن است که سخرهٔ غم نشود

شمارهٔ ۴۷ : هرگه که دلم فرصت آن در جوید

شمارهٔ ۴۸ : ناجنس حلاوت جوانی بُبَرد

شمارهٔ ۴۹ : ناکس که به کس شود نمازی نبود

شمارهٔ ۵۰ : نارنج و ترنج بر سر خار که دید

شمارهٔ ۵۱ : او را طلبی و تو منی اینت غلط

شمارهٔ ۱

هر کس که سفر کرد پسندیده شود

پیش همه کس چو مردم دیده شود

از آب لطیف تر نباشد چیزی

لیکن چو مقام کرد گندیده شود

شمارهٔ ۲

جز دُرد سفر دلم نمی آشامد

دل را دگر آبی به جهان باز آمد

گویند به هر جا که رسم زآمد و شد

کان «اوحد» سودا زده ام باز آمد

شمارهٔ ۳

اینجا اگرم کار به فرهنگ نشد

آخر قدم روان من لنگ نشد

من نیز به جانبی دگر رخت کشم

مردم بنمردند و جهان تنگ نشد

شمارهٔ ۴

تا در سر من فتاد سودای وداع

از گریه مرا نماند پروای وداع

هنگام وداع اگر نبودی، اشکم

از سوز دلم بس.؟؟؟؟ی جای وداع

شمارهٔ ۵

هر بازو را زور کمان تو کجاست

وین سخت کمان چه درخور بازوی ماست

از ما زر و زور و بازو البته مجوی

کانجا زر و زور و بازو ار هست تو راست

شمارهٔ ۶

در عشق دل خراب چتواند کرد

بی خویشتنی صواب چتواند کرد

انصاف بده که ذرّهٔ سایهٔ محض

در پرتو آفتاب چتواند کرد

شمارهٔ ۷

ای دل به سری پر زهوس چتوان کرد

نه پایگهی نه دسترس، چتوان کرد

یک دم نفست چو برنیاری با او

تو یک نفسی به یک نفس چتوان کرد

شمارهٔ ۸

کس مشکل اسرار حقیقت نگشاد

کس یک قدم از نهاد بیرون ننهاد

چون در نگری زمبتدی و استاد

عجز است به دست هر که از مادر زاد

شمارهٔ ۹

رویی نه که از هوای او بگریزم

پشتی نه که با فراق او بستیزم

صبری نه که با وصال او بنشینم

برگی نه که چست از سر او برخیزم

شمارهٔ ۱۰

هر چند به دل سوختهٔ درد توَم

حاشا که گمان برم که من مرد توَم

فی الجمله مرا لطف تو در کار آورد

ورنه من بیچاره کجا مرد توَم

شمارهٔ ۱۱

رویی نه که پشت جان قوی ماند ازو

پشتی نه که روی دل بگرداند ازو

پایی نه کزو به دست آرد مقصود

دستی نه که پای عقل برهاند ازو

شمارهٔ ۱۲

روزیت به مهر من نمی سوزد دل

جز آتش کینه می نیفروزد دل

خود صحبت و دوستی دیرینه مگیر

بر عاجزی منت نمی سوزد دل

شمارهٔ ۱۳

چون سر بنهادیم کلاهی کم گیر

وز خرمن بی فایده کاهی کم گیر

ای هیچ ندیده چند از این گفت مگو

شیخی و دو نان خانقاهی کم گیر

شمارهٔ ۱۴

ما را به خرابات به کس نسپارند

در صومعه نیز زاهدان نگذارند

معلوم نمی کنم که در جنس وجود

ما را زپی چه مصلحت می دارند

شمارهٔ ۱۵

درمان طلب از طبیب اگر رنجوری

در جهل بمردن نبود معذوری

بیکاری را نام نهی آزادی

نزدیک ترآ که سخت از ره دوری

شمارهٔ ۱۶

هر کس که زدردی به دوایی برسد

گر صدق نباشد به ریایی برسد

انصاف بده به کاهلی هرگز کس

شاید که به چیزی و به جایی برسد؟

شمارهٔ ۱۷

چون نیست [امید] خلق بر وفق مراد

آن به که رها کنیم با خلق عَناد

کس را چه خبر از آنچ در آخر کار

فاسق به صلاح آید و زاهد به فَساد

شمارهٔ ۱۸

روزی است که دار و گیر خواهد بودن

شک نیست که ناگزیر خواهد بودن

آنجا که حساب خلق خواهد بودن

سلطان چو تو هم اسیر خواهد بودن

شمارهٔ ۱۹

ای دل چه گرفته است غم کام تو را

اندیشه بکن که چیست فرجام تو را

شمع طرب ار توی بسوزد دهرت

ور جام جمی بشکند ایّام تو را

شمارهٔ ۲۰

از گردش گردون که فلک گردان است

بس عاقل پرهنر که سرگردان است

گر ساز کند تو را بدان غرّه مشو

در یک شادی هزار غم پنهان است

شمارهٔ ۲۱

مدهوش تو را ترانه ای بس باشد

سودای تو را بهانه ای بس باشد

در کشتن من چه می کشد چشم تو تیر

ما را سر تازیانه ای بس باشد

شمارهٔ ۲۲

فریاد که آن سرو چمن می خسبد

وآن راحت جان انجمن می خسبد

آن بخت من است از آنک خواب آلود است

غمگینم از آنک بخت من می خسبد

شمارهٔ ۲۳

گر نیست دلت شاد به تقصیر و قصور

از بهر چرا به هیچ باشی مغرور

چون گویندت که حاصلی نیست تو را

خواهی رنجید از آنچ می رنجی دور

شمارهٔ ۲۴

یکچند فلک به کام ما گردان بود

اقبال و سعادت مرا دوران بود

ترکیب فلک مگر چنان فرمان بود

آری همه سال شادمان نتوان بود

شمارهٔ ۲۵

افسوس که خلق سخت کوته نظرند

وز هرچه فروشند یکی جو نخرند

بی هیچ بهانه دشمن یکدگرند

قصّه چه کنم که جمله شان درد سرند

شمارهٔ ۲۶

ما اطیب عیشی معه لولایی

لولای لما حجبت عن مولایی

حزنی فرحی و قتلتی احیایی

ما اصنع یا قوم دوایی دایی

شمارهٔ ۲۷

جانا غم تو زهر چه گویی بتر است

رنج تن و درد دل و سوز جگر است

هرچ آن بخورند کم شود جز غم تو

تا بیشترش همی خورم بیشتر است

شمارهٔ ۲۸

دل در سر عهد استوار خویش است

جان در غم تو بر سر کار خویش است

شد در غم تو هر چه مرا بود و نبود

الّا غم تو که برقرار خویش است

شمارهٔ ۲۹

بر قد دلم راست قبای غم تست

شادی به دلم باد که جای غم تست

گر هست تو را غمی برای دل ماست

ور هست مرا دلی برای غم تست

شمارهٔ ۳۰

جان در تن من زنده برای غم تست

بیگانهٔ عالم آشنای غم تست

لطف است که می کند غمت با دل من

ور نه دل تنگ من چه جای غم تست

شمارهٔ ۳۱

ای دل غم عاشقی تو را تنها نیست

سر نیست که سرگشتهٔ این سودا نیست

پوشیده غمی می خور و بیهوده مجوی

وصلی که سررشتهٔ او پیدا نیست

شمارهٔ ۳۲

من با غم عشق تو نباشم جز شاد

وآن کاو نشود جفت غمت شاد مباد

ممکن نشود که شاد باشد آن جان

کز قافلهٔ غم تو او دور افتاد

شمارهٔ ۳۳

خواهم که مرا با غم او خو باشد

گر دست دهد غمش چه نیکو باشد

هان ای دل سرکش غم او در برگیر

چون در نگری خود غم او او باشد

شمارهٔ ۳۴

در هر نفسی درد سری آرد غم

یک لحظه مرا زدست نگذارد غم

دل خون شد و از دیده ام افتاد برون

دست از من بیچاره نمی دارد غم

شمارهٔ ۳۵

در پای تو گردد سر هر گردن پست

وز دست تو نالد دل هر تن پیوست

این از تو نمی سزد که من در غم تو

از پای فتادم و نمی گیری دست

شمارهٔ ۳۶

مسکین دل من که رای دارد با غم

در سینه همیشه جای دارد با غم

غمهای تو کوه را درآرد از پای

کاهی چه بود که پای دارد با غم

شمارهٔ ۳۷

من در غم عشقت غم عالم نخورم

بر کتف کتم باز فلک غم نخورم (؟)

دل از تو چنان چاشنی غم بگرفت

گر زهر بود غم خورم و غم نخورم

شمارهٔ ۳۸

آن کز دل اوست بر دل من هر غم

می دید و نمی کرد زمن باور غم

گفتم هجرت بکشت ما را در غم

دوشی برزد که این مرا کمتر غم

شمارهٔ ۳۹

سیر آمدم از غم دمادم خوردن

وز بس غم گونه گونه در هم خوردن

الحق چه نکوست عادت کم خوردن

اندر همه چیز خاصه در غم خوردن

شمارهٔ ۴۰

غم گفت کزو دو دیده خون باید کرد

بازو علم صبر نگون باید کرد

هر سر که نه در پای غمش گردد پست

از مملکت دلش برون باید کرد

شمارهٔ ۴۱

دل در غم غم زنش که غم با غم خورد

غم نیست که از غم تو غم را غم خورد

گر غم غم من غمزده را غم نخورد

دل را غم تو از غم غمها غم خورد

شمارهٔ ۴۲

بیگانهٔ جان شد دل و خویش غم تو

قربان دل من است کیش غم تو

سلطان جهان پیش غمت مسکین است

مسکینان را چه قدر پیش غم تو

شمارهٔ ۴۳

سبحان الله چه سخت کاری غم تو

از خسته دلم عظیم کاری غم تو

گفتی که غمم می خوری آری غم تو

از غم چو گزیر نیست باری غم تو

شمارهٔ ۴۴

هر جا که غم است زنگ آیینهٔ ماست

هر تیر بلا که هست در سینهٔ ماست

شادی زبرم بزود برمی گردد

هم درد که او حریف دیرینهٔ ماست

شمارهٔ ۴۵

مسکین دل برخاسته هر جا که نشست

ببرید زعقل و در بلایی پیوست

چون نیست عنان اختیارم در دست

هم ساختنی است چاره هرگونه که هست

شمارهٔ ۴۶

عاقل آن است که سخرهٔ غم نشود

هر دم زغم بیهده درهم نشود

زیرا عرضی است غم که در مدت عمر

هر چند کزو بیش خوری کم نشود

شمارهٔ ۴۷

هرگه که دلم فرصت آن در جوید

کز صد غم خویشتن یکی برگوید

نامحرم و ناجنس در آن دم گویی

کز ابر ببارد، از زمین بر روید

شمارهٔ ۴۸

ناجنس حلاوت جوانی بُبَرد

عیش خوش و حظّ زندگانی بُبَرد

هم نیک بود آنک میان قومی

داند که گران است گرانی بُبَرد

شمارهٔ ۴۹

ناکس که به کس شود نمازی نبود

و این سیرت خواجگی به بازی نبود

گر جمله خران دهر مرکب گردند

خر را حرکات اسب تازی نبود

شمارهٔ ۵۰

نارنج و ترنج بر سر خار که دید

در لانهٔ بنجشک سر مار که دید

آهو به کنار یوز در خواب که دید

از صد زنگی یکی وفادار که دید

شمارهٔ ۵۱

او را طلبی و تو منی اینت غلط

می پنداری که چون منی اینت غلط

خواهی که صلاح نیکنامی ورزی

وآنگه دم عاشقی زنی اینت غلط

الباب العاشر: البهاریات

شمارهٔ ۱ : هنگام بهار آمد و من بی رخ یار

شمارهٔ ۲ : گل آمد و توبهٔ خلایق بشکست

شمارهٔ ۳ : شد زنده زمین مرده از لطف بهار

شمارهٔ ۴ : ای دلشدگان رخت به بستان آرید

شمارهٔ ۵ : گل را چه محل کاو رخ زیبا دارد

شمارهٔ ۶ : گل گفت که من ظریف و شهر آرایم

شمارهٔ ۷ : می گرچه به هر جای لطیف است، مخور

شمارهٔ ۸ : رهوار طرب تاخته گیر، آخر چه

شمارهٔ ۹ : تا چند زنی تو از خیال مستی

شمارهٔ ۱۰ : ای خورده شراب از قدح مشتاقی

شمارهٔ ۱۱ : رو باده و بنگ را بکن در باقی

شمارهٔ ۱۲ : بی می همه نوبهار عالم دی تست

شمارهٔ ۱۳ : آبی که خللهای دماغ انگیزد

شمارهٔ ۱۴ : حالی خواهی چنانک حال مردان

شمارهٔ ۱۵ : هر کاو زخری سبزک آید خورشش

شمارهٔ ۱۶ : این خوش پسران خوی پلنگ آوردند

شمارهٔ ۱۷ : آن را بود از سماع کامی حاصل

شمارهٔ ۱۸ : تا ظن نبری که راه حق بی ادبی است

شمارهٔ ۱۹ : خواهی که بری تو گوی میدان سماع

شمارهٔ ۲۰ : رقص آن نبود که هر زمان برخیزی

شمارهٔ ۲۱ : در عشق زدیده اشک باید سفتن

شمارهٔ ۲۲ : در راه طلب دیدهٔ خود را خون کن

شمارهٔ ۲۳ : هر صاحب دل که او بر آلت باشد

شمارهٔ ۲۴ : هان تا تو مدام دل به مستی ندهی

شمارهٔ ۲۵ : جانا چو نئی نیک، بدآموز مباش

شمارهٔ ۲۶ : این سکّهٔ زر بین که به پول افتاده است

شمارهٔ ۲۷ : در عالم عشق عقیل کُل مدهوش است

شمارهٔ ۲۸ : امشب طرب تمام در دلها نیست

شمارهٔ ۲۹ : امشب زطرب هیچ اثر پیدا نیست

شمارهٔ ۳۰ : ما را زطرب نصیب از آن امشب نیست

شمارهٔ ۳۱ : در مذهب ما سماع و مهمانی نیست

شمارهٔ ۳۲ : درویش به رقص دست از آن افشاند

شمارهٔ ۳۳ : عشقت به بهانه ای به سر شاید برد

شمارهٔ ۳۴ : در رقص بتم چو آستین تر می کرد

شمارهٔ ۳۵ : عقّال به جز پیروی دل نکنند

شمارهٔ ۳۶ : در راه میان رهروان فرق بود

شمارهٔ ۳۷ : در راه حقیقتی مجازی شاید

شمارهٔ ۳۸ : بدبخت کسی بود که خدمت نکند

شمارهٔ ۳۹ : دل وقت سماع بوی دلدار برد

شمارهٔ ۴۰ : هرگه که مرا سوی تو آهنگ بود

شمارهٔ ۴۱ : جنبیدن درویش مجازی نبود

شمارهٔ ۴۲ : در مجمع عشق او صلایی باید

شمارهٔ ۴۳ : ای دل به طبیعت نفسی یکتا شو

شمارهٔ ۴۴ : بوی دم جان از دم نی می شنوم

شمارهٔ ۴۵ : ای دل تو ز نی نالَه و افغان بشنو

شمارهٔ ۴۶ : بی روی تو دل کیست چه کار آید ازو

شمارهٔ ۴۷ : بوی دم عشق از نفس نی بشنو

شمارهٔ ۴۸ : بشنو که نی اسرار نهان می گوید

شمارهٔ ۴۹ : نی نکتهٔ عشق را زجان می گوید

شمارهٔ ۵۰ : سالک چو مدام از خودی خود خیزد

شمارهٔ ۵۱ : با نی گفتم تو را که فریاد زکیست

شمارهٔ ۵۲ : نی گفت سر نالهٔ من آن داند

شمارهٔ ۵۳ : نی بر سر آب و جویها می روید

شمارهٔ ۵۴ : هر ناله که نی زپرده بیرون آرد

شمارهٔ ۵۵ : ای قول تو چون زنگله در عالم فاش

شمارهٔ ۵۶ : ما بر لگن عشق سواریم چو شمع

شمارهٔ ۵۷ : شمعم که چو خاطرم مشوّش گردد

شمارهٔ ۵۸ : شمعی که مبارز است و تمکین دارد

شمارهٔ ۵۹ : شمعا هستی به سوختن ارزانی

شمارهٔ ۶۰ : ای شمع هوای دلفروزی داری

شمارهٔ ۶۱ : ای خواجه اگرتو نوش لبها بینی

شمارهٔ ۶۲ : در هستی اگر به عمر نوحی برسی

شمارهٔ ۶۳ : خواهی که برین قصّهٔ مشکل برسی

شمارهٔ ۶۴ : از کار برفته چونک با کار شوی

شمارهٔ ۶۵ : دوش از سر خستگی مرا خواب ربود

شمارهٔ ۶۶ : جا[ئ]ت سلیمان یوم العرض قبّرةٌ

شمارهٔ ۶۷ : از جهل بود زیره به کرمان بردن

شمارهٔ ۶۸ : نظمی که به راستی چو وحی اش دانند

شمارهٔ ۶۹ : گفتم که دلم گفت پریشان باشد

شمارهٔ ۷۰ : گفتم چشمم گفت سرابی کم گیر

شمارهٔ ۷۱ : گفتم که منم گفت بکن استغفار

شمارهٔ ۷۲ : آهم چو شنید گفت بر من به دو جو

شمارهٔ ۷۳ : بیمار تو را درد نباشد، باشد

شمارهٔ ۱

هنگام بهار آمد و من بی رخ یار

رخساره به خون دیدگان کرده نگار

چون چشم و رخ و لبش به پیشم نبود

مَه نرگس و مه لاله و مه گل مه بهار

شمارهٔ ۲

گل آمد و توبهٔ خلایق بشکست

گفتم مشکن که نیست لایق به شکست

در کورهٔ آتشین همی سوزد گل

کاو توبهٔ صد هزار عاشق بشکست

شمارهٔ ۳

شد زنده زمین مرده از لطف بهار

وقت طرب است ساقیا باده بیار

فصل گل و وصل یار و عاشق هشیار

حیفی باشد عظیم یا رب زنهار

شمارهٔ ۴

ای دلشدگان رخت به بستان آرید

چون ژاله سرشک خویش بر گل بارید

روزی دو سه گل پیش شما مهمان است

مهمان دو روزه را گرامی دارید

شمارهٔ ۵

گل را چه محل کاو رخ زیبا دارد

بلبل که بود کاو سر سودا دارد

این فصل از آن می دهد این تأثیرات

کاو نیز نشان مجلس ما دارد

شمارهٔ ۶

گل گفت که من ظریف و شهر آرایم

از دست چرا فتاده اندر پایم

با او به جواب این قدر می گویم

خود بینان را من اینچنین برسایم

شمارهٔ ۷

می گرچه به هر جای لطیف است، مخور

می خوار کن نفس شریف است، مخور

می آب حیات است و تو در ظلمت جهل

بالله اگر خضر حریف است، مخور

شمارهٔ ۸

رهوار طرب تاخته گیر، آخر چه

با طبع بسی ساخته گیر، آخر چه

زآن آب که آبروی ریزد سرعش

خمی دو سه پرداخته گیر، آخر چه

شمارهٔ ۹

تا چند زنی تو از خیال مستی

بر طبل وجود خود دوال مستی

مپسند به هیچ حال اگر هشیاری

بر چهرهٔ عقل خویش حال مستی

شمارهٔ ۱۰

ای خورده شراب از قدح مشتاقی

وقت است که معصیت کنی در باقی

بگذر زمی تلخ و حریف مُدبر

با خواجه حریف باش و با حق ساقی

شمارهٔ ۱۱

رو باده و بنگ را بکن در باقی

تا چند ازین دو سفرهٔ زراقی

مستی خواهی گردِ درِ معنی گرد

تا مست شوی و هم بمانی باقی

شمارهٔ ۱۲

بی می همه نوبهار عالم دی تست

در صحبت می همه جهان لاشی تست

از می همه لعل ناب در فهم مکن

هرچه از تو تو را باز ستاند می تست

شمارهٔ ۱۳

آبی که خللهای دماغ انگیزد

او را چه خوری که آبرویت ریزد

مستی خواهی بادهٔ معنی می نوش

کز بادهٔ گندیده چه مستی خیزد

شمارهٔ ۱۴

حالی خواهی چنانک حال مردان

از خود به درآ تا نشوی سرگردان

حالی که به یک کف گیهش بتوان یافت

آن حال خران بود نه حال مردان

شمارهٔ ۱۵

هر کاو زخری سبزک آید خورشش

بر مرگ مفاجا بود آخر کنشش

آن کس که همی می هلد و سبزه خورد

بر گردن من خون چنان کس بکشش

شمارهٔ ۱۶

این خوش پسران خوی پلنگ آوردند

روی چو مه و دل چو سنگ آوردند

از بیم پدر باده نمی یارند خورد

ناچار همه روی به بنگ آوردند

شمارهٔ ۱۷

آن را بود از سماع کامی حاصل

کاو هست زجان به نزد جانان غافل

از خوان سماع کس نواله نبرد

تا برناید زعقل وز جان و زدل

شمارهٔ ۱۸

تا ظن نبری که راه حق بی ادبی است

یا کار فغان و یا سر سرشغبی است

آداب سماع را نگه باید داشت

ور زانک نگه نداری از بی ادبی است

شمارهٔ ۱۹

خواهی که بری تو گوی میدان سماع

بی حال مزن دست به چوگان سماع

تا از عُجبت تو برنخیزی به خدا

هرگز نرسد برات فرمان سماع

شمارهٔ ۲۰

رقص آن نبود که هر زمان برخیزی

بی درد چو گردی زمیان برخیزی

رقص آن باشد کز دو جهان برخیزی

کز جان وجود خویشتن برخیزی

شمارهٔ ۲۱

در عشق زدیده اشک باید سفتن

دل را زغبار نفس باید رُفتن

در رقص به قوّال کسی گوید بیت

کاو معنی حرف بیت داند گفتن

شمارهٔ ۲۲

در راه طلب دیدهٔ خود را خون کن

وآنگاه تو اسرار درون بیرون کن

گر بی خبری باش تو ساکن چو جماد

ور باخبری پس حرکت موزون کن

شمارهٔ ۲۳

هر صاحب دل که او بر آلت باشد

از دم زدن خویش ملالت باشد

حالت اثری است از طمأنینهٔ دل

تا ظن نبری که رقص حالت باشد

شمارهٔ ۲۴

هان تا تو مدام دل به مستی ندهی

وز هستی خویش تا نرستی ندهی

تا هستی و نیستیت یکسان نشود

باید که تو نیستی به هستی ندهی

شمارهٔ ۲۵

جانا چو نئی نیک، بدآموز مباش

هر لحظه جگر خواره و دلسوز مباش

چون هست حضور شاهد و شمع و سماع

گو که امشب ما را به جهان روز مباش

شمارهٔ ۲۶

این سکّهٔ زر بین که به پول افتاده است

اوصاف ملک بین که به غول افتاده است

افشاندن هر دو دست مردان ز دو کون

امروز نگر که در کچول افتاده است

شمارهٔ ۲۷

در عالم عشق عقیل کُل مدهوش است

جان بر در او چو غاشیه بر دوش است

از سرّ سماع آن کسی باخبر است

کاو را به جز از دو گوش صورت گوش است

شمارهٔ ۲۸

امشب طرب تمام در دلها نیست

یا هست ولی در دل من تنها نیست

بیچاره دلم بدان سبب برجا نیست

کان کاو همه جنت است و شخص اینجا نیست

شمارهٔ ۲۹

امشب زطرب هیچ اثر پیدا نیست

ور هست مگر در دگری در ما نیست

حظّی زسماع امشب آن ما نیست

کان مونس روزگار ما اینجا نیست

شمارهٔ ۳۰

ما را زطرب نصیب از آن امشب نیست

کان دلبر من درین میان امشب نیست

هر چند سماع و شمع و شاهد همه هست

اصل همه وصل اوست و آن امشب نیست

شمارهٔ ۳۱

در مذهب ما سماع و مهمانی نیست

جز جنبش و جز سکون روحانی نیست

شکر است خدای را که ما را امروز

جمعیّت دل هست و پریشانی نیست

شمارهٔ ۳۲

درویش به رقص دست از آن افشاند

تا گرد هوس به جانبی بنشاند

عاقل داند که دایگان گهواره

از بهر سکون طفل می جنباند

شمارهٔ ۳۳

عشقت به بهانه ای به سر شاید برد

وین دل نه به دانه ای به سر شاید برد

معذورم اگر سماع می دارم دوست

کاین غم به ترانه ای به سر شاید برد

شمارهٔ ۳۴

در رقص بتم چو آستین تر می کرد

صد شیوه شمایلش به هم بر می کرد

می آمد و آرزویش در پا می ریخت

می رفت و امید خاک بر سر می کرد

شمارهٔ ۳۵

عقّال به جز پیروی دل نکنند

در عشق به کوی طبع منزل نکنند

آنها که سماع را حقیقت دانند

عیش خوش را به هزل باطل نکنند

شمارهٔ ۳۶

در راه میان رهروان فرق بود

چرخی که به افراط زنی زرق بود

پیران جهان جمله بر این متفق اند

حالت باشد ولیک چون برق بود

شمارهٔ ۳۷

در راه حقیقتی مجازی شاید

وین رقص و سماع ما به بازی شاید

چون هر چه جز او هست شریکش باشد

می دان همه ملک خویش سازی شاید

شمارهٔ ۳۸

بدبخت کسی بود که خدمت نکند

بر نفس ضعیف خویش رحمت نکند

هر چند سماع و رقص با دل به در است

رحمت بادا بر آنک زحمت نکند

شمارهٔ ۳۹

دل وقت سماع بوی دلدار برد

حالت به سراپردهٔ اسرار برد

وین زمزمه مرکب است مر روح تو را

بردارد و خوش خوش به برِ یار برد

شمارهٔ ۴۰

هرگه که مرا سوی تو آهنگ بود

آنجا چه ثبات و عقل و فرهنگ بود

گویی به سماع برنخیزد کامل

کامل نبود چنین کسی سنگ بود

شمارهٔ ۴۱

جنبیدن درویش مجازی نبود

جز بی طمعی و بی نیازی نبود

من نشناسم تواجد از وجد ولی

دانم به یقین سماع بازی نبود

شمارهٔ ۴۲

در مجمع عشق او صلایی باید

وین درد مرا ازو دوایی باید

رقص ارچه که عادت است این طایفه را

لکن به جز از رقص صفایی باید

شمارهٔ ۴۳

ای دل به طبیعت نفسی یکتا شو

وانگه به نظاره ای تو بر بالا شو

گوهرطلبی خوش است چون پروانه

رقصی کن و بر آتش وحدت لاشو

شمارهٔ ۴۴

بوی دم جان از دم نی می شنوم

از صحبت بی نکتهٔ وی می شنوم

آن نکته که قوت جان بی جانان است

بی زحمت حرف از دم نی می شنوم

شمارهٔ ۴۵

ای دل تو ز نی نالَه و افغان بشنو

در هفت نوا رموز پنهان بشنو

ای صوفی صفّهٔ صفا یعنی دل

برخیز و بیا نکتهٔ جانان بشنو

شمارهٔ ۴۶

بی روی تو دل کیست چه کار آید ازو

جز ناله که هر دمی هزار آید ازو

می گرید تا خاک شود وز گل او

نی روید و ناله های زار آید ازو

شمارهٔ ۴۷

بوی دم عشق از نفس نی بشنو

وانگه صفت عالم لاشی بشنو

اسرار وجود خویش در پردهٔ راز

چون دف همه گوش باش و از نی بشنو

شمارهٔ ۴۸

بشنو که نی اسرار نهان می گوید

سوزی که بود درون جان می گوید

شد جمله دهان و راز دل می گوید

از نی بشنو که بی زبان می گوید

شمارهٔ ۴۹

نی نکتهٔ عشق را زجان می گوید

سرّی است که بی کام و زبان می گوید

در روز الست قطره ای نوشیده است

این جمله به گستاخی آن می گوید

شمارهٔ ۵۰

سالک چو مدام از خودی خود خیزد

نی چون جهلا در حرکت آویزد

بی قطع مسافت چو سفر باید کرد

آواز نیش ز جا چرا انگیزد

شمارهٔ ۵۱

با نی گفتم تو را که فریاد زکیست

بی هیچ زبان ناله و فریاد زچیست

گفتا زشکر لبی بریدند مرا

بی ناله و فریاد نمی شاید زیست

شمارهٔ ۵۲

نی گفت سر نالهٔ من آن داند

در عشق که او زبان لالان داند

بی جرمم اگر زبان بریدند مرا

معشوق زبان بی زبانان داند

شمارهٔ ۵۳

نی بر سر آب و جویها می روید

واندر طلب عشق خدا می پوید

نی زن چو زعشق یک دم او را بدمد

بنگر که چگونه سرّها می گوید

شمارهٔ ۵۴

هر ناله که نی زپرده بیرون آرد

سرّی است که اندر دل محزون آرد

وآن کس که جماد است و درو ذوقی نیست

آواز نیش در حرکت چون آرد

شمارهٔ ۵۵

ای قول تو چون زنگله در عالم فاش

ورنه به عراق در خراسان می باش

آهنگ به رومی و حسینی می کن

در پردهٔ راست نغمه ای هم بخراش

شمارهٔ ۵۶

ما بر لگن عشق سواریم چو شمع

نقش همه کس فراپذیریم چو شمع

عشّاق قلندریم و شرط است که ما

آن شب که نسوزیم بمیریم چو شمع

شمارهٔ ۵۷

شمعم که چو خاطرم مشوّش گردد

سررشتهٔ جانم همه آتش گردد

چون سوز رها کنم بمیرم حالی

می سوزم تا وقت دلم خوش گردد

شمارهٔ ۵۸

شمعی که مبارز است و تمکین دارد

بر پشت لگن زچابکی زین دارد

گفتم که چرا زرد رخی؟ گفت مرا

فرهاد دلم فراق شیرین دارد

شمارهٔ ۵۹

شمعا هستی به سوختن ارزانی

تا بی رخ معشوق چرا خندانی

هر چند سرت به گاز برمی دارند

برمی آری سری، زهی پیشانی

شمارهٔ ۶۰

ای شمع هوای دلفروزی داری

شب زنده هم از برای روزی داری

تا صبح از آرزوی شیرین لب او

از گریه میاسای که سوزی داری

شمارهٔ ۶۱

ای خواجه اگرتو نوش لبها بینی

آشفته بسی خواب که شبها بینی

اندر سحری که راز دلها گویند

تو خفته مباش تا عجبها بینی

شمارهٔ ۶۲

در هستی اگر به عمر نوحی برسی

در هر نفسی زو به فتوحی برسی

عمری باید که شب به روز آری تو

باشد که تو صبحی به صبوحی برسی

شمارهٔ ۶۳

خواهی که برین قصّهٔ مشکل برسی

وز عالم گل به عالم دل برسی

تو خفته و پاکشیده ای بی حاصل

وانگه خو[ا]هی که شب به منزل برسی

شمارهٔ ۶۴

از کار برفته چونک با کار شوی

از هر چه تو کرده ای تو بیدار شوی

امروز تو خفته ای از آنی فارغ

فردات کند غصّه که بیدار شوی

شمارهٔ ۶۵

دوش از سر خستگی مرا خواب ربود

ناگه صنمم خیال چون ماه نمود

خوش خوش به عتاب گفت در خواب شدی

شرمت بادا که عشق تو هیچ نبود

شمارهٔ ۶۶

جا[ئ]ت سلیمان یوم العرض قبّرةٌ

اتت برجل جراد کان فی فیها

ترنّمت بلطیف القول اذ نطقت

انّ الهدایا علی مقدار مُهدیها

شمارهٔ ۶۷

از جهل بود زیره به کرمان بردن

یا قطره به نزد آب عمّان بردن

لکن چو مروّت است فرمود خرد

پای ملخی نزد سلیمان بردن

شمارهٔ ۶۸

نظمی که به راستی چو وحی اش دانند

نتوان کردن به شعر او را مانند

فرق است میان آنک از خود گویی

یا آنک زدیوان کسانش خوانند

شمارهٔ ۶۹

گفتم که دلم گفت پریشان باشد

ویران زبرای چه برین سان باشد

گفتا که دل تو وقف اندوه من است

رسم است همیشه وقف ویران باشد

شمارهٔ ۷۰

گفتم چشمم گفت سرابی کم گیر

گفتم جگرم گفت کبابی کم گیر

گفتم که دلم گفت درین شهر شما

صد خانه خراب است خرابی کم گیر

شمارهٔ ۷۱

گفتم که منم گفت بکن استغفار

گفتم نه منم گفت که شکرانه بیار

گفتم که من از وجود خود بیزارم

گفتا که همه منم تو را با تو چه کار

شمارهٔ ۷۲

آهم چو شنید گفت بر من به دو جو

اشکم چو بدید گفت هر من به دو جو

جان کردم عرضه گفت صد خرمن ازین

نزدیک من ای سوخته خرمن به دو جو

شمارهٔ ۷۳

بیمار تو را درد نباشد، باشد

مشتاق تو رخ زرد نباشد، باشد

تو باد جهنده ای و من خاک درت

چون باد جهد گرد نباشد، باشد

الفصل الاول - فی الطامات

شمارهٔ ۱ : در گمراهی طالب راه اوییم

شمارهٔ ۲ : ما دوش در مغانه بی‌باک زدیم

شمارهٔ ۳ : الریح مع العود ترد بالبال

شمارهٔ ۴ : ماییم [و] حدیث زهد و طامات امشب

شمارهٔ ۵ : مستم دارد زباده ساقی پیوست

شمارهٔ ۶ : آباد خرابات ز می خوردن ماست

شمارهٔ ۷ : پیری ز خرابات برون آمد مست

شمارهٔ ۸ : در میکده جز به می وضو نتوان کرد

شمارهٔ ۹ : ما جامه نمازی به لب خُم کردیم

شمارهٔ ۱۰ : ساقی به صبوحی می ناب اندر ده

شمارهٔ ۱۱ : در میکده چون جمال معشوقهٔ ماست

شمارهٔ ۱۲ : از خوردن باده دوش حالم بگرفت

شمارهٔ ۱۳ : آنها که ازو پیاله نوشی بزنند

شمارهٔ ۱۴ : اسرار خرابات کسانی دانند

شمارهٔ ۱۵ : ماییم که آیت صواب از ما شد

شمارهٔ ۱۶ : هان ای ساقی درافکن آن باده به جام

شمارهٔ ۱۷ : هر خسته که در مصطبه مسکن دارد

شمارهٔ ۱۸ : زین سان که منم گر تو تویی آخر کار

شمارهٔ ۱۹ : روزی بینی مرا و رندی سه چهار

شمارهٔ ۲۰ : ای ساقی از آن بادهٔ دوشینه بیار

شمارهٔ ۲۱ : ای ساقی از آن راح خوش روح افراز

شمارهٔ ۲۲ : ای کرده مرا عشق تو در عالم فاش

شمارهٔ ۲۳ : گر نام نباشد به جهان ننگ اینک

شمارهٔ ۱

در گمراهی طالب راه اوییم

هرگونه که هست در پناه اوییم

بر ما رقمی نیست چنین می دانیم

ما مسخرگان بارگاه اوییم

شمارهٔ ۲

ما دوش در مغانه بی‌باک زدیم

عالی علم کفر بر افلاک زدیم

از بهر بت مغانه‌ای کافرکیش

صد بار کلاه توبه بر خاک زدیم

شمارهٔ ۳

الریح مع العود ترد بالبال

عودوا فلعلّ مصلحُ احوالی

لاتبعد اخضرا رعود الباب

و الراح مع العود یداوی حالی

شمارهٔ ۴

ماییم [و] حدیث زهد و طامات امشب

شب روز کنیم در خرابات امشب

بگذر تو ز زهد وز کرامات امشب

تا برگذریم بر خرابات امشب

شمارهٔ ۵

مستم دارد زباده ساقی پیوست

مستی که بود جام میش اندر دست

این کار نگر که مر مرا افتاده است

یاران همه از می و من از ساقی مست

شمارهٔ ۶

آباد خرابات ز می خوردن ماست

خون دوهزار توبه در گردن ماست

زان می‌کنم این توبه و زان می‌شکنم

کآرایش توبه از گنه کردن ماست

شمارهٔ ۷

پیری ز خرابات برون آمد مست

سجّاده به کول و کوزهٔ باده به دست

گفتم پیرا تو را به دل ایمان هست؟

ایمان به دل اندر است و دل نیست به دست

شمارهٔ ۸

در میکده جز به می وضو نتوان کرد

و آن نام که زشت شد نکو نتوان کرد

افسوس که این پردهٔ مستوری ما

از بس که دریده شد رفو نتوان کرد

شمارهٔ ۹

ما جامه نمازی به لب خُم کردیم

خود را به می ناب بمردم کردیم

در کنج خرابات بیابیم مگر

آن عمر که در مدرسه‌ها گم کردیم

شمارهٔ ۱۰

ساقی به صبوحی می ناب اندر ده

مستان شبانه را شراب اندر ده

مستیم و خراب در خرابات فنا

بانگی بده و [باز] خراب اندر ده

شمارهٔ ۱۱

در میکده چون جمال معشوقهٔ ماست

باز آمدن از کعبه به بتخانه رواست

هر کعبه کزو بوی ندارد کنش است

با او همه بتخانه شده کعبهٔ ماست

شمارهٔ ۱۲

از خوردن باده دوش حالم بگرفت

ساقی به دو دست هر دو بالم بگرفت

زین پس من و شاهدان و میخانه و می

کز خرقه و خانقه ملالم بگرفت

شمارهٔ ۱۳

آنها که ازو پیاله نوشی بزنند

بی هیچ شکی خانه فروشی بزنند

از عادت و رسم خویش بیرون آیند

بر مدرسه بگذرند و دوشی بزنند

شمارهٔ ۱۴

اسرار خرابات کسانی دانند

خود را زوجود خویش بیرون دانند

بر صدر خرابات نشیند هشیار

پر کرده شراب وصل می گردانند

شمارهٔ ۱۵

ماییم که آیت صواب از ما شد

ما غرقه در آتشیم و آب از ما شد

از بهر تفرّجی به میخانه شدیم

صد کوی خرابات خراب از ما شد

شمارهٔ ۱۶

هان ای ساقی درافکن آن باده به جام

باشد که شوم پخته از آن بادهٔ خام

سرمست به کام دل بپویم دو سه گام

تا کی غم نام و ننگ و مه ننگ و مه نام

شمارهٔ ۱۷

هر خسته که در مصطبه مسکن دارد

دودی زمن سوخته خرمن دارد

هر جا که سیه گلیم و آواره دلی است

شاگرد من است و خرقه از من دارد

شمارهٔ ۱۸

زین سان که منم گر تو تویی آخر کار

ما را بَدَل سجاده باشد زنّار

در پای خودم فتاده بینی یکبار

از دست قدح فتاده ور سر دستار

شمارهٔ ۱۹

روزی بینی مرا و رندی سه چهار

سجّاده گرو کرده به پیش خمّار

مستک شده و نعره زنان در بازار

کای مدّعیان صلای عشق «اوحد» وار

شمارهٔ ۲۰

ای ساقی از آن بادهٔ دوشینه بیار

کاندر سر من هست از آن باده خمار

مستی چو مرا زخویشتن برهاند

آن به که من البته نباشم هشیار

شمارهٔ ۲۱

ای ساقی از آن راح خوش روح افراز

کاو شیشه به بوی او کند جان پرواز

بی‌خویشتنم بکن که بیگانه چنانک

جام از می و می ز جام نشناسم باز

شمارهٔ ۲۲

ای کرده مرا عشق تو در عالم فاش

افکنده مرا تو در میان اوباش

شهری خبر است که زاهدی شد قلّاش

چون پرده دریده شد کنون ما را باش

شمارهٔ ۲۳

گر نام نباشد به جهان ننگ اینک

ور صلح نباشد به جهان جنگ اینک

ساقی می لعل و ارغوان رنگ اینک

ای هرکه نمی‌خورد سر و سنگ اینک

الفصل الثانی - فی الاقاویل المختلفة خدمة السلطان

شمارهٔ ۱ : سلطان خودم خدمت سلطان نکنم

شمارهٔ ۲ : گر عاقلی آن بکن که یزدان فرمود

شمارهٔ ۳ : در خدمت مخلوق امانی نبود

شمارهٔ ۴ : چون نیستم از امیر جز دردسری

شمارهٔ ۵ : بگسل دل خود را تو زپیوند امیر

شمارهٔ ۶ : تا بتوانی ضد خداوندی گیر

شمارهٔ ۷ : در دست مگیر سخت مال دگران

شمارهٔ ۸ : تا در پی این فزون و آن کم باشی

شمارهٔ ۹ : چندانک تو را به خود بود دسترسی

شمارهٔ ۱۰ : بر نفس خودت نئی به کلّی ظالم

شمارهٔ ۱۱ : در راه کرم کوه به کاهی بخشند

شمارهٔ ۱۲ : در راه توَم گر زیم و گر میرم

شمارهٔ ۱۳ : از بخت بدت اگر شکایت باشد

شمارهٔ ۱۴ : چشم ار ز ادب به توتیایی نرسد

شمارهٔ ۱۵ : با قوّت پیل مور می باید بود

شمارهٔ ۱۶ : هر چند کسی نیست که هست الّا او

شمارهٔ ۱۷ : چون می ناید زما دمی درخور او

شمارهٔ ۱۸ : غوّاصان را اگرچه بیمی نبود

شمارهٔ ۱۹ : این راز درونی مشمر کاری خرد

شمارهٔ ۲۰ : گفتی به شب آیمت [که] بیگاه شود

شمارهٔ ۲۱ : هر کاو به وفا گرفته مسکن دارد

شمارهٔ ۲۲ : آنجا که عنایت خدایی باشد

شمارهٔ ۲۳ : او را خواهی، بگیر یک دم کم خود

شمارهٔ ۲۴ : شش پنج کسی زند که بازی داند

شمارهٔ ۲۵ : گفتم اثری از غم تو می باید

شمارهٔ ۲۶ : اشکم ز دو دیده تا به دریا برسد

شمارهٔ ۲۷ : می آید و بی دل دو هزار از چپ و راست

شمارهٔ ۲۸ : تا آتش رخسار تو را دود نبود

شمارهٔ ۲۹ : آن خط که از آن ماه دل افروز دمد

شمارهٔ ۳۰ : آن قوم که راه بین فتادند و شدند

شمارهٔ ۳۱ : گر دل زتو بگسلد فراموشش باد

شمارهٔ ۳۲ : نفس سره ام همّت گردون نکشد

شمارهٔ ۳۳ : در کوزه نشست گل چو رخسارش دید

شمارهٔ ۳۴ : گفتم که شبی با تو توانم دم زد؟

شمارهٔ ۳۵ : بلبل همه شب به درد دل می نالید

شمارهٔ ۳۶ : گر هیچ سوی زلف تو راهی باشد

شمارهٔ ۳۷ : قصّاب چو گوشت از سر دست بداد

شمارهٔ ۳۸ : هر کارد که از کشتهٔ خود برگیرد

شمارهٔ ۳۹ : چشم سیهت که ناف آهو دارد

شمارهٔ ۴۰ : فریاد که آن سرو چمن می‌جنبد

شمارهٔ ۴۱ : بر حرف دم از دل چو نقط می‌افتد

شمارهٔ ۴۲ : جان را دگر اقبال ز در باز آمد

شمارهٔ ۴۳ : روز رخ تو کسوت شب می دارد

شمارهٔ ۴۴ : آن یافت که بودم به ملولی گم شد

شمارهٔ ۴۵ : گر دل زتو وصل دید اگر هجران دید

شمارهٔ ۴۶ : دانی که چرا سیاه گشت آن رخسار

شمارهٔ ۴۷ : گر دست به جانان برسیدی آخر

شمارهٔ ۴۸ : بخشش نکند به جز که مولای دگر

شمارهٔ ۴۹ : گر دیدهٔ تو بتافت کامل مردی

شمارهٔ ۵۰ : بر دل که مقام تست گر نیش زنی

شمارهٔ ۵۱ : گر حکم جهان زیر نگین داشتمی

شمارهٔ ۵۲ : چون دید دلم که شکل موزون داری

شمارهٔ ۵۳ : ای باد اگر گذر کنی بر صرصر

شمارهٔ ۵۴ : گفتم طربی به صد دل و دین بخرم

شمارهٔ ۵۵ : دل را چو فتاد با غم عشق تو رای

شمارهٔ ۵۶ : بی وصل توَم مباد هرگز نفسی

شمارهٔ ۵۷ : من معذورم اگر شوم هرزه درای

شمارهٔ ۵۸ : پرسید زدل دیده که گر ناشادی

شمارهٔ ۵۹ : هر روز دلم در طلب دلداری

شمارهٔ ۶۰ : چشمت که زناز می کند رعنایی

شمارهٔ ۶۱ : چون است به درد دیگران درمانی

شمارهٔ ۶۲ : ای شب مدد جان و جوانیم تویی

شمارهٔ ۶۳ : با ما خبری نداری ای بینایی

شمارهٔ ۶۴ : ای سوخته و ساخته در کار تو من

شمارهٔ ۶۵ : سهل است مرا یاد تو افزون کردن

شمارهٔ ۶۶ : هرگز نرود مهر تو پاک از دل من

شمارهٔ ۶۷ : امروز چنان گفت نگارم با من

شمارهٔ ۶۸ : بنگر تو بدان ماه فروز دل من

شمارهٔ ۶۹ : ای عادت تو وعدهٔ باطل دادن

شمارهٔ ۷۰ : دل را چه محل کاو بپذیرد غم او

شمارهٔ ۷۱ : بی روی تو دل گفت چه کار آید ازو

شمارهٔ ۷۲ : شاد است همه عمر نکوخواه از تو

شمارهٔ ۷۳ : جزعت به کرشمه چون کند عهدی نو

شمارهٔ ۷۴ : ای شب تو علی رغم بدآموز مرو

شمارهٔ ۷۵ : ابروت که آسمان بیاراید ازو

شمارهٔ ۷۶ : گر با همه ای که بی منی بی همه ای

شمارهٔ ۷۷ : مستم کن و هرچه هست بستان و برو

شمارهٔ ۷۸ : گفتی که تو دل برغم آن دلبر نه

شمارهٔ ۷۹ : ای دیدن روی تو دل آرای همه

شمارهٔ ۸۰ : او را که به رایگان گران خواهد بود

شمارهٔ ۸۱ : در هر هوسی دل نگران کوشیدن

شمارهٔ ۸۲ : ترکی مکن ای ترک خطایی با من

شمارهٔ ۸۳ : ای عقل همیشه از طرب تنها باش

شمارهٔ ۸۴ : گر با من خسته دل بیفتد رایش

شمارهٔ ۸۵ : بادا! چو رسی به زلف مشک افشانش

شمارهٔ ۸۶ : سیمین زنخت که حسن خواند استادش

شمارهٔ ۸۷ : چون دید دلم عارض شهر آرایش

شمارهٔ ۸۸ : یا من به چه دل زنم دَرِ سودایش

شمارهٔ ۸۹ : آنها که فلک وفا نکرد ایشان را

شمارهٔ ۹۰ : هر محنت و هر بلا که در جان من است

شمارهٔ ۹۱ : ای گشته لبت آتش جان را تریاک

شمارهٔ ۹۲ : انصاف زاختلاف ایّام فرق

شمارهٔ ۹۳ : من سوخته گر در طمع خام افتم

شمارهٔ ۹۴ : از روی تو من همیشه گلشن بودم

شمارهٔ ۹۵ : ای مست غمت عاقل و دیوانه به هم

شمارهٔ ۹۶ : من مهر تو در میان جان بنهادم

شمارهٔ ۹۷ : در پختن سودای تو چون من خامم

شمارهٔ ۹۸ : ای غم تو مراد من به جان در مشکن

شمارهٔ ۹۹ : چون تو به ادب شوی سوی حق نگران

شمارهٔ ۱۰۰ : از آن لطیف تر بت دلکش بین

شمارهٔ ۱۰۱ : ای دوست اگر گوهر کان می‌طلبی

شمارهٔ ۱۰۲ : از بس که غم دنییِ مردار خوری

شمارهٔ ۱۰۳ : یک حاجت بی‌دلی روا می‌نکنند

شمارهٔ ۱

سلطان خودم خدمت سلطان نکنم

وز بهر دو نان خدمت دونان نکنم

نفس سگ من بِدَست و من سگبانم

از بهر سگی خدمت سگبان نکنم

شمارهٔ ۲

گر عاقلی آن بکن که یزدان فرمود

وآن چیز که خیر تست او آن فرمود

سبحان چو تو را حساب خواهد کردن

شاید گفتن تو را که سلطان فرمود

شمارهٔ ۳

در خدمت مخلوق امانی نبود

جز دردسر و کندن جانی نبود

مخلوق پرست جز گدایی نبود

آزادی به و گرچه نانی نبود

شمارهٔ ۴

چون نیستم از امیر جز دردسری

خواهی پدر امیر و خواهی پسری

چون می نرسد دور به صاحب هنری

خواهی تو وزیر باش و خواهی دگری

شمارهٔ ۵

بگسل دل خود را تو زپیوند امیر

بیزار شو از امیر وز غیر امیر

زان پیش که میرت بنهد پا در بند

در بند خدا باش نه در بند امیر

شمارهٔ ۶

تا بتوانی ضد خداوندی گیر

با صبر بکوش و کنج خرسندی گیر

خواهی که همیشه نیک باشد کارت

از بد ببُر و به نیک پیوندی گیر

شمارهٔ ۷

در دست مگیر سخت مال دگران

کاین مال تو هست پایمال دگران

امروز بخور، ببخش، فردا چو روی

حال تو چنان شود که حال دگران

شمارهٔ ۸

تا در پی این فزون و آن کم باشی

حاصل همه آن بود که با غم باشی

بیهوده چه در غصّهٔ عالم باشی

می کوش که تا چگونه خرّم باشی

شمارهٔ ۹

چندانک تو را به خود بود دسترسی

مگذار که آزرده شود از تو کسی

بر مال و بقا تکیه مکن زیرا هست

آن جمله منالی به مثل و این نفسی

شمارهٔ ۱۰

بر نفس خودت نئی به کلّی ظالم

آن کن که دلی از تو بماند سالم

پهلوی تو باید که پر از علم بود

در پهلوی تو چه سود دارد ظالم

شمارهٔ ۱۱

در راه کرم کوه به کاهی بخشند

صد گونه گناه را به آهی بخشند

آن روز که خلعت سعادت پوشند

صد مجرم را به بی گناهی بخشند

شمارهٔ ۱۲

در راه توَم گر زیم و گر میرم

دل بر که نهم چون زتو دل برگیرم

پیری بر رحمت تو قدری دارد

چون بر در تو پیر شدم بپذیرم

شمارهٔ ۱۳

از بخت بدت اگر شکایت باشد

یا درد دلت ازو به غایت باشد

زنهار به انتقام مشغول مشو

بد را بدی خویش کفایت باشد

شمارهٔ ۱۴

چشم ار ز ادب به توتیایی نرسد

در درویشی هیچ صفایی نرسد

مردم به ادب رسند جایی که رسند

از بی ادبی کسی به جایی نرسد

شمارهٔ ۱۵

با قوّت پیل مور می باید بود

با ملک دو کون عور می باید بود

مردم به ادب رسند جایی که رسند

می باید دید و کور می باید بود

شمارهٔ ۱۶

هر چند کسی نیست که هست الّا او

باید که تو فرق بینی از خود تا او

با او بودن خوش است لیکن بی خود

بی خود بودن خوش است لیکن با او

شمارهٔ ۱۷

چون می ناید زما دمی درخور او

ما را نبود هیچ مقامی بر او

تدبیر همان است که بر خاک درش

دریوزه همی کنیم ما از در او

شمارهٔ ۱۸

غوّاصان را اگرچه بیمی نبود

در هر صدفی دُرّ یتیمی نبود

در عمر به نادر آنچنانی افتد

وآن دولت هر سیه گلیمی نبود

شمارهٔ ۱۹

این راز درونی مشمر کاری خرد

کاین جای نه صاف می گذارند و نه دُرد

دنیاداری و آخرت خواهی برد

آن به باشد چو آخرت خواهی مرد

شمارهٔ ۲۰

گفتی به شب آیمت [که] بیگاه شود

باشد که زبان خلق کوتاه شود

بر خفته کجا گذر توانی کردن

کز بوی خوش تو مرده آگاه شود

شمارهٔ ۲۱

هر کاو به وفا گرفته مسکن دارد

وز عقل درون خویش خرمن دارد

داند به یقین که باغبان زحمت خار

از بهر گلاب و گل و گلشن دارد

شمارهٔ ۲۲

آنجا که عنایت خدایی باشد

فسق آخر به زپارسایی باشد

و آنجای که قهر کبریایی باشد

سجّاده نشین کلیسیایی باشد

شمارهٔ ۲۳

او را خواهی، بگیر یک دم کم خود

در عالم او کی رسی از عالم خود

هر دم گویی که من ملولم چه کنم

ای بی معنی دعوی او و غم خود

شمارهٔ ۲۴

شش پنج کسی زند که بازی داند

و اندازهٔ کوتاه و درازی داند

از چشمهٔ معرفت کسی آب خورد

کاو عبرانی و ترک و تازی داند

شمارهٔ ۲۵

گفتم اثری از غم تو می باید

وآنگه پس از آن اگر بمیرم شاید

گفتا هوسی به خاک می بنمایی

غم دست به خون چون تویی نالاید

شمارهٔ ۲۶

اشکم ز دو دیده تا به دریا برسد

این نالهٔ من تا به ثریّا برسد

این گریه به خنده گردد و سوز به سور

گر بار دگر عروهٔ وثقی برسد

شمارهٔ ۲۷

می آید و بی دل دو هزار از چپ و راست

می دید نهانی که که افتاد و که خاست

برطرف کمر نبشته از زر سطری

کافغان شما ازین میان خواهد خاست

شمارهٔ ۲۸

تا آتش رخسار تو را دود نبود

روزیم به بوسه ای نبودم خشنود

اکنون که شد از آتش رویت پردود

بسیار پشیمان شوی و نبود سود

شمارهٔ ۲۹

آن خط که از آن ماه دل افروز دمد

بر رغم من خستهٔ دلسوز دمد

تا شب دمد از روز مرا آسان است

زان می ترسم که از شبم روز دمد

شمارهٔ ۳۰

آن قوم که راه بین فتادند و شدند

کس را ز یقین نشان ندادند و شدند

آن بند که هیچ کس ندانست گشود

یک بند دگر برو نهادند و شدند

شمارهٔ ۳۱

گر دل زتو بگسلد فراموشش باد

وز باد تو در آتش غم جوشش باد

وآن کس که زسودای تو عیشی دارد

گر دشمن جان من بود نوشش باد

شمارهٔ ۳۲

نفس سره ام همّت گردون نکشد

رگ از تن من به جز فریدون نکشد

سالوس نمی کنم ولی گر بکنم

سالوس کنم که گاو گردون نکشد

شمارهٔ ۳۳

در کوزه نشست گل چو رخسارش دید

تا خون دلش در دل قاروره چکید

او نیز نشست از سر طنز و طرب

خون دل گل در رخ چون گل مالید

شمارهٔ ۳۴

گفتم که شبی با تو توانم دم زد؟

ابرو ز سر خشم خم اندر خم زد

گفتم بخرم به زر وصالت روزی

لعلی بگزید و گوهری برهم زد

شمارهٔ ۳۵

بلبل همه شب به درد دل می نالید

خون دل خود در رخ خود می مالید

می گفت که گل به زیر پا می سپرند

زین پس به چمن مرا بباید نالید

شمارهٔ ۳۶

گر هیچ سوی زلف تو راهی باشد

هر تار به دست دادخواهی باشد

جز زلف و رخت هیچ سالی ندهد

یک شب که درازتر زماهی باشد

شمارهٔ ۳۷

قصّاب چو گوشت از سر دست بداد

در پهلوی دل زد که خریدار افتاد

سالی به امید گرد ران بر در او

خوردم جگر و عاقبتم گردن داد

شمارهٔ ۳۸

هر کارد که از کشتهٔ خود برگیرد

اندر دهن و لب چو شکر گیرد

گر بار دگر به پهلوی کشته نهد

از بوی لبش زندگی از سر گیرد

شمارهٔ ۳۹

چشم سیهت که ناف آهو دارد

در هر مژه صد هزار جادو دارد

از درج دلم گوهر عقلم گم شد

زنهار بگو تا بدهد کاو دارد

شمارهٔ ۴۰

فریاد که آن سرو چمن می‌جنبد

وآن راحت جان انجمن می‌جنبد

او بخت من است از آنک خواب‌آلود است

غمگینم از آنک بخت من می‌جنبد

شمارهٔ ۴۱

بر حرف دم از دل چو نقط می‌افتد

افسوس که خواجه در غلط می‌افتد

آن کس که اشارت دل ما با اوست

معنی است و خواجه نقش خط می‌افتد

شمارهٔ ۴۲

جان را دگر اقبال ز در باز آمد

دل را دگر آبی به جگر باز آمد

حاسد چو مرا بدید اکنون گوید

کان «اوحد» شوریده دگر باز آمد

شمارهٔ ۴۳

روز رخ تو کسوت شب می دارد

شب جانب روز تو عجب می دارد

گر زانک نه دود دل من شد خط تو

پا بر سر آتش چه سبب می دارد

شمارهٔ ۴۴

آن یافت که بودم به ملولی گم شد

صد گونه فضایل به فضولی گم شد

من بودم و یک دل که خدا را می جست

آن نیز به شومی رسولی گم شد

شمارهٔ ۴۵

گر دل زتو وصل دید اگر هجران دید

از غایت اخلاص همه یکسان دید

تو جان منی اگر نبینم چه عجب

شرط است که جان خویش را نتوان دید

شمارهٔ ۴۶

دانی که چرا سیاه گشت آن رخسار

من باز نمایم سبب آن هشدار

او زآتش رخسار دلم را می سوخت

دود دل من درو رسید آخر کار

شمارهٔ ۴۷

گر دست به جانان برسیدی آخر

این درد به درمان برسیدی آخر

ور عمر به پایان برسیدی آخر

این غصّه به پایان برسیدی آخر

شمارهٔ ۴۸

بخشش نکند به جز که مولای دگر

جان دل ندهد به جز دلارای دگر

گنجشک صفت جز به پر خویش مپر

پرواز مکن به بال عنقای دگر

شمارهٔ ۴۹

گر دیدهٔ تو بتافت کامل مردی

باید که تو را ازو نشیند گردی

این قدر یقین دان که در اینجا کس نیست

کاو درخور حال خود ندارد دردی

شمارهٔ ۵۰

بر دل که مقام تست گر نیش زنی

صد جان بدهم به رشوه تا بیش زنی

از نیش تو دل نیست دریغ اما من

می ترسم از آنک نیش بر خویش زنی

شمارهٔ ۵۱

گر حکم جهان زیر نگین داشتمی

بر خاک درت نثار چین داشتمی

زآنجا که تویی مرا چنین می داری

گر من توَمی تو را چنین داشتمی

شمارهٔ ۵۲

چون دید دلم که شکل موزون داری

خود را به تو داد تا توَش چون داری

دل جام جهان نماست نه جام شراب

کش روز و شب از فراق پرخون داری

شمارهٔ ۵۳

ای باد اگر گذر کنی بر صرصر

از من سخن[ی] به یار سیمین بربر

کاو گفت تو را که ای بت حیلت گر

گر هست غمت پس غم من بهتر خور

شمارهٔ ۵۴

گفتم طربی به صد دل و دین بخرم

هان تا که فروشد، من مسکین بخرم

جایی برسید درد دل، گر یابم

مرگی به هزار جان شیرین بخرم

شمارهٔ ۵۵

دل را چو فتاد با غم عشق تو رای

چندانک توانی به غمش می افزای

تا جان دارم دست من و دامن تو

زین سر نروم تا که بُباشم برپای

شمارهٔ ۵۶

بی وصل توَم مباد هرگز نفسی

جز درد توَم مباد فریادرسی

عمر من اگر زهجر کوتاه شود

بالای دراز تو بماناد بسی

شمارهٔ ۵۷

من معذورم اگر شوم هرزه درای

با عشق تو عقل کی بماند برجای

چون مظهر مظهرت منم در همه جای

شاید که به من فخر کند خلق خدای

شمارهٔ ۵۸

پرسید زدل دیده که گر ناشادی

در من ره خونابه چرا نگشادی

دل گفت تو جرم خویش بر ما چه نهی

در دام بلا به پای خود افتادی

شمارهٔ ۵۹

هر روز دلم در طلب دلداری

بنهاده به نزد خویشتن بازاری

هر جا که شکر لبی و گل رخساری

ما را همه درخور است مشکل کاری

شمارهٔ ۶۰

چشمت که زناز می کند رعنایی

لالایی او به حاجبان فرمایی

هر چند که حاجبانش لالا باشند

لایق نبود به حاجبان لالایی

شمارهٔ ۶۱

چون است به درد دیگران درمانی

آنگه که به درد ما رسی درمانی

من صبر کنم تا تو ازو درمانی

آیی به درم چو حلقه بر در مانی

شمارهٔ ۶۲

ای شب مدد جان و جوانیم تویی

سرمایهٔ عمر جاودانیم تویی

نی نی غلطم تو را چرا بد گفتم

شک نیست که روز زندگانیم تویی

شمارهٔ ۶۳

با ما خبری نداری ای بینایی

از روی تو گل همی کند رعنایی

گر تو رخ خویش را به گل بنمایی

چون بلبل مست گل کند رسوایی

شمارهٔ ۶۴

ای سوخته و ساخته در کار تو من

ای جان و دلم باخته در کار تو من

عقل و خرد و هوش و دل و دیده و دین

یک یک همه در باخته در کار تو من

شمارهٔ ۶۵

سهل است مرا یاد تو افزون کردن

یا دامن دل را سگ پرخون کردن

این آسان است لیک بس دشوار است

سودای تو از دماغ بیرون کردن

شمارهٔ ۶۶

هرگز نرود مهر تو پاک از دل من

گر نیز شود زیر زمین منزل من

صد سال برآید و بپوسد تن من

هم بوی وصال تو دمد از گل من

شمارهٔ ۶۷

امروز چنان گفت نگارم با من

کاین سوز نمی رسد به هر تردامن

بی خود شو اگر نشست خواهی با من

کاینجا منم و تو یا تو گنجی یا من

شمارهٔ ۶۸

بنگر تو بدان ماه فروز دل من

باور نکنی قصّهٔ سوز دل من

این واقعه را کسی تواند دانست

کاو خفته بود شبی به روز دل من

شمارهٔ ۶۹

ای عادت تو وعدهٔ باطل دادن

در جام شکر شربت قاتل دادن

وآن زلف شکستهٔ تو را دادم دل

کز لطف بود شکسته را دل دادن

شمارهٔ ۷۰

دل را چه محل کاو بپذیرد غم او

جان را چه خطر بود که گیرد کم او

حاصل زجهان دمی است یا دم زدنی

باری چو زدم نمی گریزد دم او

شمارهٔ ۷۱

بی روی تو دل گفت چه کار آید ازو

جز ناله که هر دمی هزار آید ازو

می گرید تا خاک شود وز گل او

نی روید و ناله های زار آید ازو

شمارهٔ ۷۲

شاد است همه عمر نکوخواه از تو

دشمن کور است گاه و بیگاه از تو

عیش خوش ما بی تو ندارد آبی

سلطان وجود لوحش الله از تو

شمارهٔ ۷۳

جزعت به کرشمه چون کند عهدی نو

خواهم که کنم پیش رخت جان به گرو

گوید چشمت به غمزه برخیز و برو

گر مست نئی حدیث مستان مشنو

شمارهٔ ۷۴

ای شب تو علی رغم بدآموز مرو

شمع طرب مرا برافروز مرو

ای صبح به جان او که امشب تو میا

وای شب به جمال او که امروز مرو

شمارهٔ ۷۵

ابروت که آسمان بیاراید ازو

خورشید چو با هلال بنماید ازو

روزم شب گشت رسم عیدی بفرست

خرمای لبت که بوی شیر آید ازو

شمارهٔ ۷۶

گر با همه ای که بی منی بی همه ای

گر بی همه ای که با منی با همه ای

گر شاه جهانی و امیر همه ای

چون مرگ به تو رسد اسیر همه ای

شمارهٔ ۷۷

مستم کن و هرچه هست بستان و برو

در چارسوی بلا بخوابان و برو

ور زانچ بخواهی که نشینی با من

منشین به وصال خویش بنشان و برو

شمارهٔ ۷۸

گفتی که تو دل برغم آن دلبر نه

ور بپذیرد به شکر جان بر سر نه

آتشکده ای کدام دل شرمت باد

محنت جایی کدام جان بر سر نه

شمارهٔ ۷۹

ای دیدن روی تو دل آرای همه

وصل لب لعل تو تمنّای همه

گر با دگری به از منی وای به من

ور با همه کس همچو منی وای همه

شمارهٔ ۸۰

او را که به رایگان گران خواهد بود

او را ز وصالش چه نشان خواهد بود

آن را که همه مایهٔ وی افلاس است

هر سود که باشدش زیان خواهد بود

شمارهٔ ۸۱

در هر هوسی دل نگران کوشیدن

با خود بودن بود در آن کوشیدن

دانی که به ترک خویشتن گفتن چیست

از بهر مراد دیگران کوشیدن

شمارهٔ ۸۲

ترکی مکن ای ترک خطایی با من

نادیده خطایی به خطایی با من

زین پس به خطت من به خطا پا ننهم

گر زانک به وصل در خط آیی با من

شمارهٔ ۸۳

ای عقل همیشه از طرب تنها باش

وای صبر درین واقعه اندروا باش

ای دل تو به پای بسته از دست مده

وای جان زدست رفته پابرجا باش

شمارهٔ ۸۴

گر با من خسته دل بیفتد رایش

جان و دل و دیده هر سه سازم جایش

وآنگاه مرا زغایت سودایش

روزی بینی بمرده اندر پایش

شمارهٔ ۸۵

بادا! چو رسی به زلف مشک افشانش

در گوش بگوی این سخن پنهانش

کان شیفته را کز تو فلک دور افکند

یاد تو همی کرد برآمد جانش

شمارهٔ ۸۶

سیمین زنخت که حسن خواند استادش

آوخ که ستاره در وبال افتادش

زآن پیش که بس توبهٔ ابدال شکست

پشمینه که پوشید مبارک بادش

شمارهٔ ۸۷

چون دید دلم عارض شهر آرایش

سر بر پایش نهاد از سودایش

دانی که چرا فتاد زلفش در پای

تا بردارد سر دلم از پایش

شمارهٔ ۸۸

یا من به چه دل زنم دَرِ سودایش

یا من چه سگم که دیده سازم جایش

گر دست رسد جملهٔ معصومان را

در دیده کشند جمله خاک پایش

شمارهٔ ۸۹

آنها که فلک وفا نکرد ایشان را

وصل من و تو بد اوفتاد ایشان را

خواهند مرا زخدمتت باز بُرند

یارب که زبان بریده باد ایشان را

شمارهٔ ۹۰

هر محنت و هر بلا که در جان من است

از دست دل نبوده فرمان من است

شرط ادب این است که گفتم، ورنه

درد من از آن است که درمان من است

شمارهٔ ۹۱

ای گشته لبت آتش جان را تریاک

آب چشمم ببرد عالم همه پاک

آن دل که ز دست من برون رفت چو باد

در پای تو افتاد به خواری در خاک

شمارهٔ ۹۲

انصاف زاختلاف ایّام فرق

پیدا کردی به گفت حق را الحق

آنجا که کمال کبریای قدم است

توحید من و کفر تو باشد مطلق

شمارهٔ ۹۳

من سوخته گر در طمع خام افتم

از جوی خوش تو ای دلارام افتم

لطف تو مرا کشید در دام ارنه

زان مرغ نیم که هرزه در دام افتم

شمارهٔ ۹۴

از روی تو من همیشه گلشن بودم

وز دیدن تو دو دیده روشن بودم

گفتم به دعا چشم بد از روی تو دور

جانا مگر آن چشم بدت من بودم

شمارهٔ ۹۵

ای مست غمت عاقل و دیوانه به هم

وندر ره تو مسجد و بتخانَه به هم

در عشق تو جان بداده بیگانه و خویش

در پات فتاده شمع و پروانَه به هم

شمارهٔ ۹۶

من مهر تو در میان جان بنهادم

تا مهر تو در سر زبان بنهادم

تا دل زهمه جهان کرانه بگرفت

پا از سخن تو در میان بنهادم

شمارهٔ ۹۷

در پختن سودای تو چون من خامم

توسن شد و بی ثبات طبع و گامم

انگشت نمای جمله خاص و عامم

ای دوست ببین کز تو چه دشمن کامم

شمارهٔ ۹۸

ای غم تو مراد من به جان در مشکن

وی هجر به سینه ام سنان در مشکن

امشب که دلم به کام خواهد که رسد

ای صبح تو کامم به دهان در مشکن

شمارهٔ ۹۹

چون تو به ادب شوی سوی حق نگران

خوش باشی و خوش شوند از تو دگران

ساکن باشی و چون جمادی به ولیک

می کن حرکت ولی نه چون جانوران

شمارهٔ ۱۰۰

از آن لطیف تر بت دلکش بین

وز مشک خطی کشیده بر آتش بین

وآنگه من و این خوش پسر از باد اجل

در خاک رویم این روش ناخوش بین

شمارهٔ ۱۰۱

ای دوست اگر گوهر کان می‌طلبی

در بوتهٔ دل نقد روان می‌طلبی

تصعید یقین می‌کن و تقطیر سرشک

گر زانک ز کیمیا نشان می‌طلبی

شمارهٔ ۱۰۲

از بس که غم دنییِ مردار خوری

نه کار کنی و نه غم کار خوری

سرمایهٔ تو از همه عالم عمری است

بر باد مده که غصّه بسیار خوری

شمارهٔ ۱۰۳

یک حاجت بی‌دلی روا می‌نکنند

یک وعدهٔ عاشقی وفا می‌نکنند

این است غم ما که درین تنها[ی]ی

ما را به غم خویش رها می‌نکنند

الباب الحادی عشر: فی الطامات و فی الاقاویل المختلفة

الفصل الاول - فی الطامات

الفصل الثانی - فی الاقاویل المختلفة خدمة السلطان

الباب الثانی عشر: فی الوصیة و الاسف علی مافات و ذکر الفناء و البقاء و ذکر مرتبته و وصف حالته رضی الله عنه

شمارهٔ ۱ : خواهی که بیابد دل تو ملک ابد

شمارهٔ ۲ : پیوسته چو باشی تو به بازی مشغول

شمارهٔ ۳ : از عمر عزیز خود دریغا که بسی

شمارهٔ ۴ : گیرم که دل از بدی نمی پالایی

شمارهٔ ۵ : بستردنی است هر چه بنگاشته ام

شمارهٔ ۶ : هر لحظه دلم در طلب دلداری

شمارهٔ ۷ : یکچند دویدیم نه بر راه صواب

شمارهٔ ۸ : در عمر درنگ نیست ممکن، بشتاب

شمارهٔ ۹ : چون رفت رقیب عمر دریاب ای دل

شمارهٔ ۱۰ : دردا که به هرزه زندگانی بگذشت

شمارهٔ ۱۱ : ماهی امید عمرم از شست برفت

شمارهٔ ۱۲ : جان گر به تن آباد بود هیچ بود

شمارهٔ ۱۳ : در دیده زسودای تو دودی دارم

شمارهٔ ۱۴ : قومی شده تا زنده به اسرار جهان

شمارهٔ ۱۵ : عمری که به یاد این و آن می‌گذرد

شمارهٔ ۱۶ : بی قدر دلا چو خاک کو خواهی شد

شمارهٔ ۱۷ : چون جمله خطا کنی صوابت چه بود

شمارهٔ ۱۸ : شد عمر خراب زار رو برنامد

شمارهٔ ۱۹ : گر می خواهی که روز و شب گردی شاه

شمارهٔ ۲۰ : بر اهل هنر کار پریشان بهتر

شمارهٔ ۲۱ : ای دل تو اگر به گوشه ای بنشینی

شمارهٔ ۲۲ : خود را تو اگر عشوه دمادم ندهی

شمارهٔ ۲۳ : یا رب چه خوش است بر جهان خندیدن

شمارهٔ ۲۴ : از بند خود ار دلم رهایی یابد

شمارهٔ ۲۵ : آدم که همی زد دم بی درمانی

شمارهٔ ۲۶ : با دست تهی پرهوسان را چه دهند

شمارهٔ ۲۷ : از دست اجل جان نبرد زاینده

شمارهٔ ۲۸ : آنها که جهان به کام دل داشته اند

شمارهٔ ۲۹ : از آخر عمر اگر کسی یاد کند

شمارهٔ ۳۰ : از دست اجل هیچ قدح نوش مکن

شمارهٔ ۳۱ : قیصر که زمین به پای حشمت فرسود

شمارهٔ ۳۲ : بر سبزه چو چشم ابر نوروز گریست

شمارهٔ ۳۳ : با یار اگر آرمیده باشی همه عمر

شمارهٔ ۳۴ : امروز زخیل دل چو بیرون باشی

شمارهٔ ۳۵ : تا از دم خواجگی و میری نرهی

شمارهٔ ۳۶ : تا ظن نبری که کاردان خواهی بود

شمارهٔ ۳۷ : مهمان جهان یکشبه بنمای که بود

شمارهٔ ۳۸ : محراب چمن را زگل آمد قندیل

شمارهٔ ۳۹ : اسباب فلک چو مهره بشمرد به خاک

شمارهٔ ۴۰ : پروانگکی به پیش شمعی بپرید

شمارهٔ ۴۱ : چون از پی دلبر دل شوریده برفت

شمارهٔ ۴۲ : بی روی تو گرچه رهگذر جای گل است

شمارهٔ ۴۳ : انعام تو عام است و دلم بی بهر است

شمارهٔ ۴۴ : چون معترفم بدانچ سرمستی هست

شمارهٔ ۴۵ : بیچاره دل شکسته چون بستهٔ تست

شمارهٔ ۴۶ : دلدار چو دید خسته و غمگینم

شمارهٔ ۴۷ : از باد صبا دلم چو بوی تو گرفت

شمارهٔ ۴۸ : هر جا که سری است پر زسودای شماست

شمارهٔ ۴۹ : گر جور کنی از تو فغان نتوان کرد

شمارهٔ ۵۰ : زین گونه که طبع سرکش دلبر ماست

شمارهٔ ۵۱ : چندانک منم هزار چندان غم تست

شمارهٔ ۵۲ : بی آنک شود زما گناهی پیدا

شمارهٔ ۵۳ : تا کی سخن حال مشوّش گویم

شمارهٔ ۵۴ : تا یوسف دل را نکنی از بن چاه

شمارهٔ ۵۵ : تو چیز طلب کت بستاند زهمه

شمارهٔ ۵۶ : دل بر طرب و عیش نهادن بهتر

شمارهٔ ۵۷ : هر چند که عقل داری و دیده و هوش

شمارهٔ ۵۸ : آن کس که گل وجود آدم بکند

شمارهٔ ۵۹ : گر بر سر بحر علم بینا گردی

شمارهٔ ۶۰ : نقش تو دَرون دیده بنگاشته به

شمارهٔ ۶۱ : خیزیم و ره قافلهٔ غم بزنیم

شمارهٔ ۶۲ : خواهی که رسی به کام برگیر دو گام

شمارهٔ ۶۳ : در پای غمش چو سر بیندازی هان

شمارهٔ ۶۴ : تا حد طلبی به وصل بی حد نرسی

شمارهٔ ۶۵ : «اوحد» تو به جای غصّه ای صد می کش

شمارهٔ ۶۶ : در دست زمانه سخت مظلومم من

شمارهٔ ۶۷ : «اوحد» در دل می زنی آخر دل کو

شمارهٔ ۶۸ : برخود در کام و آرزو در بستم

شمارهٔ ۶۹ : «اوحد» تو به هر خیال مغرور مشو

شمارهٔ ۷۰ : «اوحد» تو به هر حادثه از جای مرو

شمارهٔ ۷۱ : آنها که زاسرار الهی مستند

شمارهٔ ۷۲ : از شمع یقین «اوحد» از آن بی نوری

شمارهٔ ۷۳ : «اوحد» تو حدیث عشق گفتی بسیار

شمارهٔ ۷۴ : در مصطبهٔ عشق زبدنامی چند

شمارهٔ ۱

خواهی که بیابد دل تو ملک ابد

یا کشف شود بر دلت اسرار احد

تا آن ساعت که در نهندت به لحد

باید که تو آن کنی که گوید «اوحد»

شمارهٔ ۲

پیوسته چو باشی تو به بازی مشغول

هرگز بر حق نباشدت هیچ قبول

انگار که امروز قیامت برخاست

گویند چه کرده ای، چه گویی تو فضول

شمارهٔ ۳

از عمر عزیز خود دریغا که بسی

ضایع کردی به هرزه در هر هوسی

یک یک نفس از تو می شود بی حاصل

آنگه شوی آگه که نماند نفسی

شمارهٔ ۴

گیرم که دل از بدی نمی پالایی

باری دل را به بد چه می آلایی

عمر تو نفس نفس همی کاهد و تو

در هر چه زیان تست می افزایی

شمارهٔ ۵

بستردنی است هر چه بنگاشته ام

وافکندنی است هر چه برداشته ام

سودا بوده است هر چه پنداشته ام

دردا که به عشوه عمر بگذاشته ام

شمارهٔ ۶

هر لحظه دلم در طلب دلداری

هر دم بودم با دگری بازاری

شد عمر زدست و برنیامد کاری

آری چه کنم چنین نهادند کاری

شمارهٔ ۷

یکچند دویدیم نه بر راه صواب

برداشته از روی خرد پاک نقاب

اکنون که همی باز کنم چشم زخواب

هم نامه سیه بینم و هم عمر خراب

شمارهٔ ۸

در عمر درنگ نیست ممکن، بشتاب

آن قدر که ممکن است از وی دریاب

ترسم که چو خواجه سر برآرد از خواب

عمری یابد گذشته و خانه خراب

شمارهٔ ۹

چون رفت رقیب عمر دریاب ای دل

زین بیش مکن به لهو اشتاب ای دل

از دست برفت عمر دریاب ای دل

ور مرده نئی درآی از خواب ای دل

شمارهٔ ۱۰

دردا که به هرزه زندگانی بگذشت

وندر شب غم روز جوانی بگذشت

افسوس که عمرم که ازو هر نفسی

صد جان ارزد به رایگانی بگذشت

شمارهٔ ۱۱

ماهی امید عمرم از شست برفت

بی فایده عمرم چو شب مست برفت

عمری که ازو دمی جهانی ارزید

افسوس که رایگانم از دست برفت

شمارهٔ ۱۲

جان گر به تن آباد بود هیچ بود

دل گر به جهان شاد بود هیچ بود

باد است یقین کاساس عمر تو بدوست

بنیاد که بر باد بود هیچ بود

شمارهٔ ۱۳

در دیده زسودای تو دودی دارم

حاصل زغمت گفت و شنودی دارم

سرمایهٔ عمر جمله از دست برفت

بی آنک امید هیچ سودی دارم

شمارهٔ ۱۴

قومی شده تا زنده به اسرار جهان

قومی شده بازنده به اسباب زمان

ماییم در این میان نه زاین قوم نه زآن

در حسرت هر دو برده عمری به زیان

شمارهٔ ۱۵

عمری که به یاد این و آن می‌گذرد

گویی باد است در خزان می‌گذرد

برمی‌گذری تو از جهان چون شب و روز

می‌پنداری که این جهان می‌گذرد

شمارهٔ ۱۶

بی قدر دلا چو خاک کو خواهی شد

در آتش حرص و آرزو خواهی شد

اینجا چو تمام داده ای عمر به باد

آنجا به کدام آبرو خواهی شد

شمارهٔ ۱۷

چون جمله خطا کنی صوابت چه بود

مقصود تو زاین عمر خرابت چه بود

انصاف بده چون تو بخواهی رفتن

گویند چه کرده ای جوابت چه بود

شمارهٔ ۱۸

شد عمر خراب زار رو برنامد

صد روز فرورفت و غرض برنامد

دردا که به غربیل وفا عالم را

سر برکردیم و عمر بر سر نامد

شمارهٔ ۱۹

گر می خواهی که روز و شب گردی شاه

باید که زننگ خلق گردی آزاد

زینها نشود هیچ خرابی آباد

مشتی دونند که خاکشان بر سر باد

شمارهٔ ۲۰

بر اهل هنر کار پریشان بهتر

اومید کمال نیست نقصان بهتر

یک لقمهٔ نان خشک نزد عقلا

بی درد سر از ملک سلیمان بهتر

شمارهٔ ۲۱

ای دل تو اگر به گوشه ای بنشینی

هر لحظه هزار راحت دل بینی

مشغول تو گردند هم عالمیان

از شغل جهان دامن اگر در چینی

شمارهٔ ۲۲

خود را تو اگر عشوه دمادم ندهی

دردیش به صد هزار مرهم ندهی

والله اگر لذت عزلت بچشی

از فقر دمی به ملک عالم ندهی

شمارهٔ ۲۳

یا رب چه خوش است بر جهان خندیدن

بی واسطهٔ چشم و دهان خندیدن

بنشین و سفر کن که به غایت خوب است

بی زحمت پا گرد جهان گردیدن

شمارهٔ ۲۴

از بند خود ار دلم رهایی یابد

شک نیست در آن که روشنایی یابد

یا رب تو مرا زخلق بیگانه بکن

تا با تو دل من آشنایی یابد

شمارهٔ ۲۵

آدم که همی زد دم بی درمانی

ترسم که تو آن دم بزنی درمانی

زنهار که درماندهٔ هر در نشوی

گر درمانی به که زره درمانی

شمارهٔ ۲۶

با دست تهی پرهوسان را چه دهند

پیداست که بی دسترسان را چه دهند

گویند مرا که با تو دلدار چه کرد

من هیچ کسم هیچ کسان را چه دهند

شمارهٔ ۲۷

از دست اجل جان نبرد زاینده

بر کس بنماند این جهان پاینده

بر باد نهاده شد بنای من و تو

بر باد بنا کجا بود پاینده

شمارهٔ ۲۸

آنها که جهان به کام دل داشته اند

رفتند و جهان به جای بگذاشته اند

در زیرزمین به درد دل می دروند

تخمی که به بالای زمین کاشته اند

شمارهٔ ۲۹

از آخر عمر اگر کسی یاد کند

شرمش بادا که خانه آباد کند

دیدیم به چشم خویش باد است جهان

خاکش بر سر که تکیه بر باد کند

شمارهٔ ۳۰

از دست اجل هیچ قدح نوش مکن

وین عشوهٔ روزگار در گوش مکن

ارواح گذشتگان تو را می گویند

کای صدر اجل اجل فراموش مکن

شمارهٔ ۳۱

قیصر که زمین به پای حشمت فرسود

قصرش به بلندی زفلک برتر بود

ای کیخسرو که جاش داری بنگر

کو قصر کجا قیصر گویی که نبود

شمارهٔ ۳۲

بر سبزه چو چشم ابر نوروز گریست

بی وصل رخ یار نمی شاید زیست

شد لاله زخاک دیگران مجلس ما

تا سبزهٔ گور ما تماشاگه کیست

شمارهٔ ۳۳

با یار اگر آرمیده باشی همه عمر

لذات جهان چشیده باشی همه عمر

چون حاصل کار مرگ خواهد بودن

خوابی باشد که دیده باشی همه عمر

شمارهٔ ۳۴

امروز زخیل دل چو بیرون باشی

فردا لاشک عاجز و مغبون باشی

چون در کله عمر نداری پشمی

دست اجلت پنبه نهد چون باشی

شمارهٔ ۳۵

تا از دم خواجگی و میری نرهی

گر میر سپاهی ز اسیری نرهی

چون طوطی آن خواجه که آن رمز شنید

زاین بند قفص تا بنمیری نرهی

شمارهٔ ۳۶

تا ظن نبری که کاردان خواهی بود

چون مرغ پرنده کامران خواهی بود

روزی که اجل دامن عمرت گیرد

در بطن زمین چو دیگران خواهی بود

شمارهٔ ۳۷

مهمان جهان یکشبه بنمای که بود

کش روز سیه نکرد این چرخ کبود

آبیش که خورد تا هم از دیده نریخت

نانی به که داد کاخرش جان نربود

شمارهٔ ۳۸

محراب چمن را زگل آمد قندیل

وز باد به یک هفته فرو مرد ذلیل

یعنی که درین مرحله ای بی حاصل

یک هفته بود گشت دگر هفته رحیل

شمارهٔ ۳۹

اسباب فلک چو مهره بشمرد به خاک

کس را ننواخت تاش نسپرد به خاک

هر شاخ که برگ او بلند است امروز

از آب برآورد و فروبرد به خاک

شمارهٔ ۴۰

پروانگکی به پیش شمعی بپرید

در گوشهٔ شمع گوشهٔ یک تنه دید

جان داد به شکرانه در آن حجره خزید

بی جان دادن کسی به جانان نرسید

شمارهٔ ۴۱

چون از پی دلبر دل شوریده برفت

وز غایت آرزوش دزدیده برفت

دانست که گرد دوست ماند برهد

خون گشت چو قطره قطره از دیده برفت

شمارهٔ ۴۲

بی روی تو گرچه رهگذر جای گل است

ما را نه غم باغ و نه پروای گل است

گر دست برم بی تو سوی گل، بادا

در چشم من آن خار که در پای گل است

شمارهٔ ۴۳

انعام تو عام است و دلم بی بهر است

تریاک کزو هلاک خیزد زهر است

تو لقمهٔ باز در دم صعوه نهی

وآنگه گویی فرو بر آخر قهر است

شمارهٔ ۴۴

چون معترفم بدانچ سرمستی هست

در حضرتت افلاس و تهیدستی هست

من آن توم تو را چه باشد هیچی

تو آن منی مرا همه هستی هست

شمارهٔ ۴۵

بیچاره دل شکسته چون بستهٔ تست

بی مرهم وصل هر زمان خستهٔ تست

چون می گسلی از آنک پیوستهٔ تست

گر بستهٔ تست دل نه بشکستهٔ تست

شمارهٔ ۴۶

دلدار چو دید خسته و غمگینم

آمد نفسی نشست بر بالینم

با گرمی همی گفت که ای مسکینم

هم می ندهد دل که چنینت بینم

شمارهٔ ۴۷

از باد صبا دلم چو بوی تو گرفت

بگذاشت مرا و جست و جوی تو گرفت

زین پس به من خسته نگه می نکند

بوی تو گرفته بود و خوی تو گرفت

شمارهٔ ۴۸

هر جا که سری است پر زسودای شماست

هر جا که دلی است پر تمنای شماست

آنجا که جهان عالم آرای شماست

اندر دل جان و جان و دل جای شماست

شمارهٔ ۴۹

گر جور کنی از تو فغان نتوان کرد

ور لطف کنی تکیه بر آن نتوان کرد

در حوصلهٔ قلم نگنجد رازم

آتش به میان نی نهان نتوان کرد

شمارهٔ ۵۰

زین گونه که طبع سرکش دلبر ماست

اومید وصال تو نه اندر خور ماست

درد دل ما هست امیدی نه کاه

سودای محال است که اندر سرِماست

شمارهٔ ۵۱

چندانک منم هزار چندان غم تست

بر جان من شیفته زین سان غم تست

هر کس به جهان زندگی از جان دارد

اِلّا من بی دل که مرا جان غم تست

شمارهٔ ۵۲

بی آنک شود زما گناهی پیدا

هر روز کنندمان به نوعی رسوا

رفتیم و گذاشتیم او را به شما

تا باز بهانه تان نباشد بر ما

شمارهٔ ۵۳

تا کی سخن حال مشوّش گویم

تا چند حدیث یار سرکش گویم

زآن پیش که شب حدیث شب خوش گوید

آن به که به اتفاق شب خوش گویم

شمارهٔ ۵۴

تا یوسف دل را نکنی از بن چاه

یعقوب خرد ضریر باشد در راه

خواهی که عزیز مصر باشی در جاه

از عشق کمر ببند وز صدق کلاه

شمارهٔ ۵۵

تو چیز طلب کت بستاند زهمه

یا همتت آستین فشاند زهمه

کار آنجا سازد آنک اسباب جهان

چیزی است که مُرد ریگ ماند زهمه

شمارهٔ ۵۶

دل بر طرب و عیش نهادن بهتر

از جان گره غمان گشادن بهتر

از دست چو هر چه هست خواهد رفتن

آخر نه به دست خویش دادن بهتر

شمارهٔ ۵۷

هر چند که عقل داری و دیده و هوش

ایمن مشو و به دیگران پرده بپوش

آنجا که قضا بر تو کمین بگشاید

نه دیده به کار آید آنجا و نه گوش

شمارهٔ ۵۸

آن کس که گل وجود آدم بکند

شاید که از آن هزار یک دم بکند

وآن کس که زهست نیست عالم بکند

از کرد به یک شب عربی هم بکند

شمارهٔ ۵۹

گر بر سر بحر علم بینا گردی

ور زانک نظیر ابن سینا گردی

تا گرد مراد خویشتن می گردی

می دان به یقین که دیر بینا گردی

شمارهٔ ۶۰

نقش تو دَرون دیده بنگاشته به

وین دیده به دیدار تو واداشته به

گر عین خیال تو نیاید در چشم

گر چشمهٔ زمزم است انباشته به

شمارهٔ ۶۱

خیزیم و ره قافلهٔ غم بزنیم

پا بر سر ملک هر دو عالم بزنیم

خار منی و تویی زره برگیریم

تا بی من و تو من و تو یک دم بزنیم

شمارهٔ ۶۲

خواهی که رسی به کام برگیر دو گام

یک گام زکونین و دگر گام زکام

اندر ره حق خواجه کم آید زغلام

یک بندهٔ پخته به که صد خواجهٔ خام

شمارهٔ ۶۳

در پای غمش چو سر بیندازی هان

یا با غم او هیچ نیاغازی هان

آنجا که سری جز به سری نفروشند

ای مشتریان صلای سربازی هان

شمارهٔ ۶۴

تا حد طلبی به وصل بی حد نرسی

توحید نورزیده به «اوحد» نرسی

شاید که تمنّای رسیدن داری

لکن به تمنّای مجرّد نرسی

شمارهٔ ۶۵

«اوحد» تو به جای غصّه ای صد می کش

چون نیک نمی شود تو هر بد می کش

بر خاک درش چو سر بدادی بر باد

بر گردن خود بار سر خود می کش

شمارهٔ ۶۶

در دست زمانه سخت مظلومم من

ورنه چه سزای خطّهٔ رومم من

با صد هنرم هزار غم باید خورد

یا رب که چه محروم و چه محرومم من

شمارهٔ ۶۷

«اوحد» در دل می زنی آخر دل کو

عمری است که راه می روی منزل کو

تا چند زلاف خلوت و خلوتیان

هفتاد و دو چلّه داشتی حاصل کو

شمارهٔ ۶۸

برخود در کام و آرزو در بستم

وز محنت هر ناکس و کس من رستم

گر زاهد مسجدم و گر عاصی دیر

من مرد خودم چنانک هستم هستم

شمارهٔ ۶۹

«اوحد» تو به هر خیال مغرور مشو

پروانه صفت کشتهٔ هر نور مشو

چون خودبینی تو از خدا افتی دور

نزدیک خدا باش و زخود دور مشو

شمارهٔ ۷۰

«اوحد» تو به هر حادثه از جای مرو

وندر پی طبع بد خود رای مرو

تو از سر عُجب خویش معشوق خودی

درد سر خویشتن میفزای مرو

شمارهٔ ۷۱

آنها که زاسرار الهی مستند

در گلشن او دستهٔ گلها بستند

مانند جنید و بایزید و حلّاج

در گوشهٔ خاطرم هزاران هستند

شمارهٔ ۷۲

از شمع یقین «اوحد» از آن بی نوری

کاندر طلب از خدمت و حرمت دوری

در وقت سماع اگر تو را وجدی نیست

چون لذّت آن نیافتی معذوری

شمارهٔ ۷۳

«اوحد» تو حدیث عشق گفتی بسیار

گویی و نمی کنی، ازو شرم بدار

خاموش نئی اگر تو هستی صادق

این صدق عمل بود نباشد گفتار

شمارهٔ ۷۴

در مصطبهٔ عشق زبدنامی چند

عاجز شدم از ریش و سر خامی چند

گر قوّت پای من مرا گیرد دست

تا باز روم پیش اجل گامی چند

رباعیات الحاقی

شمارهٔ ۱ : درویش چو صابری است کامش بادا

شمارهٔ ۲ : هجرانت بدان صفت [که] بگداخت مرا

شمارهٔ ۳ : آن کس که بنا نهاد این ایوان را

شمارهٔ ۴ : عشق آمد و گرد فتنه بر جانم بیخت

شمارهٔ ۵ : آن را که زبان و سینه یکتاست کجاست

شمارهٔ ۶ : چون تیر اجل رسد سپرها هیچ است

شمارهٔ ۷ : ذاتم ز ورای حرف و بیرون زحد است

شمارهٔ ۸ : ای آمدهٔ به وعده باز آمده راست

شمارهٔ ۹ : عشقت صنما مجاور دیدهٔ ماست

شمارهٔ ۱۰ : زین گونه که حال ناپسندیدهٔ ماست

شمارهٔ ۱۱ : ابواب ملاقات اگر مسدود است

شمارهٔ ۱۲ : از حال مرید شیخ اگر بی خبر است

شمارهٔ ۱۳ : دوش از سر پای یار با من بنشست

شمارهٔ ۱۴ : عشق تو به عالم دل آمد سرمست

شمارهٔ ۱۵ : شوریده دلانیم نه هشیار و نه مست

شمارهٔ ۱۶ : دل را خطری نیست سخن در جان است

شمارهٔ ۱۷ : [چندین مخور افسوس] که نتوان دانست

شمارهٔ ۱۸ : امروز که یار من مرا مهمان است

شمارهٔ ۱۹ : دانم که بتم چو لؤلؤی مکنون است

شمارهٔ ۲۰ : سرمایهٔ ما از همه عالم دلکی است

شمارهٔ ۲۱ : افسوس که دیدهٔ نکوبینت نیست

شمارهٔ ۲۲ : در مدرسه ها مایهٔ گفتارم نیست

شمارهٔ ۲۳ : در عالم دون دلِ کسی یافته نیست

شمارهٔ ۲۴ : آن کس که هزار عالم از رنگ نگاشت

شمارهٔ ۲۵ : افسوس که اطراف رخت خا[ر] گرفت

شمارهٔ ۲۶ : آوازهٔ آواز تو در خلق گرفت

شمارهٔ ۲۷ : عیسی به فلک رسید خر خشم گرفت

شمارهٔ ۲۸ : یار آمد و گفت خسته می دار دلت

شمارهٔ ۲۹ : ای روی تو از لطافت آیینهٔ روح

شمارهٔ ۳۰ : نه مهر تو در دل حزین می گنجد

شمارهٔ ۳۱ : از صدق دل مرده جهان بین گردد

شمارهٔ ۳۲ : لعلش که دو صد گنج نهانی دارد

شمارهٔ ۳۳ : بر برگ گلت مورچه ره خواهد کرد

شمارهٔ ۳۴ : در خاک نگه کند چو با ما نگرد

شمارهٔ ۳۵ : یاد تو کنم زچشم من خون بچکد

شمارهٔ ۳۶ : خطها که خدت را به مصاف آمده اند

شمارهٔ ۳۷ : خطی که بر آن عارض چون مه کردند

شمارهٔ ۳۸ : هم آه من سوخته کاری بکند

شمارهٔ ۳۹ : از عشق تو جان من جنون می بیند

شمارهٔ ۴۰ : دل چون دل من غمزده نتواند بود

شمارهٔ ۴۱ : عاشق چه کند چو دل به دستش نبود

شمارهٔ ۴۲ : مِهر تو چو مُهر از نگینم نرود

شمارهٔ ۴۳ : گر عکس رخت زدیده بگسسته شود

شمارهٔ ۴۴ : کامل صفتی راه فنا می پیمود

شمارهٔ ۴۵ : روی تو که مَه را زخود افزون ننهد

شمارهٔ ۴۶ : من بندهٔ آنم که دلی برباید

شمارهٔ ۴۷ : از رنگ رخش گل به فغان می آید

شمارهٔ ۴۸ : گلبرگ ز روی چو مهت شاید چید

شمارهٔ ۴۹ : آن شاه که او ملک تواند بخشید

شمارهٔ ۵۰ : بگذار که تا زلف تو گیرم یک بار

شمارهٔ ۵۱ : زنهار در آن دو چشم مخمور نگر

شمارهٔ ۵۲ : گر بنگ خوری ای به رخ خوبان، خور

شمارهٔ ۵۳ : از خوان زمانه نیم نانی کم گیر

شمارهٔ ۵۴ : با دل گفتم صحبت شاهی کم گیر

شمارهٔ ۵۵ : آنها که ندانند حقیقت زمجاز

شمارهٔ ۵۶ : در عشق توام هر نفس اندوه تو بس

شمارهٔ ۵۷ : دارم زتو اشتیاق چندانک مپرس

شمارهٔ ۵۸ : خود را به هوس مدار در پای دریغ

شمارهٔ ۵۹ : گر فخر به من نمی رسد عار اینک

شمارهٔ ۶۰ : از دوست به هر رهگذری می پرسم

شمارهٔ ۶۱ : در عشق تو دل رفت و زجان می ترسم

شمارهٔ ۶۲ : من عشق تو را به صد ملامت بکشم

شمارهٔ ۶۳ : تا ظن نبری که من کمت می‌بینم

شمارهٔ ۶۴ : تا ظن نبری که من دوی می بینم

شمارهٔ ۶۵ : گر بنوازی بندهٔ مقبول توَم

شمارهٔ ۶۶ : نه ما به سر رشته شدن بتوانیم

شمارهٔ ۶۷ : در می نگرم زنیک و بد هیچ نیم

شمارهٔ ۶۸ : بر سینه زنان از هوس و جامه دران

شمارهٔ ۶۹ : سهل است مرا بر سر خنجر بودن

شمارهٔ ۷۰ : ای دل به در دوست تولّا می کن

شمارهٔ ۷۱ : ای وصل تو مایهٔ تن آسانی من

شمارهٔ ۷۲ : دل مغز حقیقت است و تن پوست، ببین

شمارهٔ ۷۳ : ای زندگی من و توانم همه تو

شمارهٔ ۷۴ : هر چند که در خورد توام می دانی

شمارهٔ ۷۵ : با دل گفتم چو از مطر شاد نیی

شمارهٔ ۷۶ : در بندگیت عار بود آزادی

شمارهٔ ۷۷ : نقّاش رخت اگر نه یزدان بودی

شمارهٔ ۷۸ : آنی که سهیلی به یمن می بخشی

شمارهٔ ۷۹ : گر یک نفس از نیستی آگاه شوی

شمارهٔ ۸۰ : بس کز تو دوم در به در و کوی به کوی

شمارهٔ ۸۱ : مجروحان را دوا و مرهم تو دهی

شمارهٔ ۸۲ : انصاف بده «اوحد» اگر مرد رهی

شمارهٔ ۸۳ : دل گرچه نه پیداست نهانش نه تویی

شمارهٔ ۱

درویش چو صابری است کامش بادا

مَه چاکر، خورشید غلامش بادا

هر درویشی که قوت یومش باشد

گر کدیه کند خرقه حرامش بادا

شمارهٔ ۲

هجرانت بدان صفت [که] بگداخت مرا

جان نستد و رحم کرد، بنواخت مرا

چون دید رخ زرد و دل پر غم من

کآمد اجل و بدید و نشناخت مرا

شمارهٔ ۳

آن کس که بنا نهاد این ایوان را

و این طاق روان گنبد گردان را

انگشت شکر در دهن کس ننهاد

تا باز نکرد زهر قاتل آن را

شمارهٔ ۴

عشق آمد و گرد فتنه بر جانم بیخت

دل خون شد و عقل رفت و صبرم بگریخت

زاین واقعه هیچ دوست دستم نگرفت

جز دیده که هر چه داشت در پایم ریخت

شمارهٔ ۵

آن را که زبان و سینه یکتاست کجاست

بر شرع وفا و سیرت راست کجاست

آن چشم که عیب دیگران بیند هست

چشمی که به عیب خویش بیناست کجاست

شمارهٔ ۶

چون تیر اجل رسد سپرها هیچ است

این محتشمی و زور و زرها هیچ است

تا بتوانی دست ز نیکی بمدار

نیکی نیک است آن دگرها هیچ است

شمارهٔ ۷

ذاتم ز ورای حرف و بیرون زحد است

وز چشمهٔ لطف آب حیاتم مدد است

علّت زاحد به اوحد آمد حرفی

علت بگذار کاینک اوحد احد است

شمارهٔ ۸

ای آمدهٔ به وعده باز آمده راست

بر دیده نشین که جات بر دیدهٔ ماست

شکر تو به سالها کجا دانم گفت

عذر تو به عمرها کجا دانم خواست

شمارهٔ ۹

عشقت صنما مجاور دیدهٔ ماست

جز عشق تو هرچه هست بیگانهٔ ماست

هرگونه که هست با غمت می سازم

زیرا که غمت حریف دیرینهٔ ماست

شمارهٔ ۱۰

زین گونه که حال ناپسندیدهٔ ماست

حسن رخ او نه درخور دیدهٔ ماست

اومیدی اگر در دل شوریدهٔ ماست

سوداست که در دماغ پوسیدهٔ ماست

شمارهٔ ۱۱

ابواب ملاقات اگر مسدود است

اسباب وصال معنوی موجود است

سوگند به خالقی که او معبود است

کز هر دو جهان وصل توَم مقصود است

شمارهٔ ۱۲

از حال مرید شیخ اگر بی خبر است

بس شیخ و مرید را در این ره خطر است

شیخی که نه واقف است از حال مرید

در عالم معنیش کجا رهگذر است

شمارهٔ ۱۳

دوش از سر پای یار با من بنشست

باز از سر دست عهدم امروز شکست

نه شاد شدم دوش و نه غمگین امروز

کان از سر پای بود این از سر دست

شمارهٔ ۱۴

عشق تو به عالم دل آمد سرمست

صد جام شراب بی نیازی در دست

جرعهٔ تو کلاه کفر و ایمان بربود

لعل تو قبول زهد و تقوی بشکست

شمارهٔ ۱۵

شوریده دلانیم نه هشیار و نه مست

سرگشته و پای بسته و باد به دست

یا رب تو بده آنچ همی باید و نیست

یا رب تو ببر آنچ نمی باید و هست

شمارهٔ ۱۶

دل را خطری نیست سخن در جان است

جان افشانم که وقت جان افشان است

مرد ارچه به کار خویش سرگردان است

هم چارهٔ کار ازو بود گردانست

شمارهٔ ۱۷

[چندین مخور افسوس] که نتوان دانست

می باش به ناموس که نتوان دانست

خالی شو و از سر تکلّف برخیز

پای همه می بوس که نتوان دانست

شمارهٔ ۱۸

امروز که یار من مرا مهمان است

بخشیدن جان و دل مرا فرمان است

نامرد بود که او نسازد با کس

آن کس که بساخت با همه مرد آن است

شمارهٔ ۱۹

دانم که بتم چو لؤلؤی مکنون است

رنگ دو رخش به رنگ آذرگون است

قدّ و خد و خال و زلف و اندام و تنش

سرو و گل و مشک و قیر و عاج و خون است

شمارهٔ ۲۰

سرمایهٔ ما از همه عالم دلکی است

آن نیز اسیر دلبر پرنمکی است

یک دل چه بود که بوسه ای از دو لبش

صد جان ارزد بدان خدایی که یکی است

شمارهٔ ۲۱

افسوس که دیدهٔ نکوبینت نیست

چشمی به عیوب خوش فروبینت نیست

در جملهٔ ذرّات جهان از بد و نیک

او هست ولی دیدهٔ او بینت نیست

شمارهٔ ۲۲

در مدرسه ها مایهٔ گفتارم نیست

در بتکده ها صلیب و زنّارم نیست

سرتاسر بازار به هیچم نخرند

آخر چه متاعم که خریدارم نیست

شمارهٔ ۲۳

در عالم دون دلِ کسی یافته نیست

کاندر تف غم به سالها تافته نیست

تا کی گویی سیه گلیم است فلان

مسکین چه کند به دست خود بافته نیست

شمارهٔ ۲۴

آن کس که هزار عالم از رنگ نگاشت

رنگ من و تو کجا برد ای ناداشت

این رنگ همه هوس بود یا پنداشت

او بی رنگ است رنگ او باید داشت

شمارهٔ ۲۵

افسوس که اطراف رخت خا[ر] گرفت

زاغ آمد و لاله را به منقار گرفت

سیماب زنخدان تو آورد غمباد

شنگرف لب لعل تو زنگار گرفت

شمارهٔ ۲۶

آوازهٔ آواز تو در خلق گرفت

زاهد زتو ترک شمله و دلق گرفت

آواز تو بسته نیست لیکن دو سه روز

طعم شکر از لب تو در حلق گرفت

شمارهٔ ۲۷

عیسی به فلک رسید خر خشم گرفت

داود زبور خواند کر خشم گرفت

از بیشه به بازار بیامد شیری

موشی به دکان پیله ور خشم گرفت

شمارهٔ ۲۸

یار آمد و گفت خسته می دار دلت

دایم به امید بسته می دار دلت

ما را به شکستگان نظرها باشد

ما را خواهی شکسته می دار دلت

شمارهٔ ۲۹

ای روی تو از لطافت آیینهٔ روح

خواهم که قدمهای خیالت به صبوح

بر دیده نهم ولی زتیغ مژه ام

ترسم که شود پای خیالت مجروح

شمارهٔ ۳۰

نه مهر تو در دل حزین می گنجد

نه مُهر تو در هیچ نگین می گنجد

جان خوانمت ارچه بیش از اینی لیکن

در کالبد جسد همین می گنجد

شمارهٔ ۳۱

از صدق دل مرده جهان بین گردد

مر صادق را کار به آیین گردد

صدق اریابی به هر بهاییش بخر

کان سرّ است که کفر از او دین گردد

شمارهٔ ۳۲

لعلش که دو صد گنج نهانی دارد

منشور بقای جاودانی دارد

زان بر لب او سبزه دمیده است که او

سرچشمهٔ آب زندگانی دارد

شمارهٔ ۳۳

بر برگ گلت مورچه ره خواهد کرد

بر لاله بنفشه تکیه گه خواهد کرد

بر آتش رخسار تو می دانی چیست

دودی که هزار جان سیه خواهد کرد

شمارهٔ ۳۴

در خاک نگه کند چو با ما نگرد

از غیرت آنکه دیده بر ما فکند

زان به نبود که ما کنون خاک شویم

تا بو که بدان بهانه بر ما نگرد

شمارهٔ ۳۵

یاد تو کنم زچشم من خون بچکد

خون از دل ابرو چشم گردون بچکد

چشمم زتو چون برید خونش بچکد

شک نیست که از بریدگی خون بچکد

شمارهٔ ۳۶

خطها که خدت را به مصاف آمده اند

تا ظن نبری که از گزاف آمده اند

رخسار تو کعبه گشت قومی زحبش

پیرا من کعبه بر طواف آمده اند

شمارهٔ ۳۷

خطی که بر آن عارض چون مه کردند

زان خط دل صد سوخته گمره کردند

صفر دهنش با خط مشکین می گفت

بر مرتبهٔ حسن یک ده کردند

شمارهٔ ۳۸

هم آه من سوخته کاری بکند

وین جور تو را چرخ شماری بکند

در[د] دل و آب دیده و آه سحر

کاری نکند این همه؟ آری بکند

شمارهٔ ۳۹

از عشق تو جان من جنون می بیند

در سینهٔ من ازو سکون می بیند

در یک حالت دو ضد آرام و جنون

جان و دل من نگر که چون می بیند

شمارهٔ ۴۰

دل چون دل من غمزده نتواند بود

صد واقعه برهم زده نتواند بود

تا شربت عالم نشود خونابه

قوت من ماتمزده نتواند بود

شمارهٔ ۴۱

عاشق چه کند چو دل به دستش نبود

مفلس چه سخا کند چو هستش نبود

ای حسن تو را شرف زبازار من است

بت را چه محل چو بت پرستش نبود

شمارهٔ ۴۲

مِهر تو چو مُهر از نگینم نرود

سودای تو از دل حزینم نرود

من خود رفتم ولیک خونابهٔ چشم

تا دامن عمر زآستینم نرود

شمارهٔ ۴۳

گر عکس رخت زدیده بگسسته شود

از هر مژه صد قطرهٔ خون بسته شود

شب تا به سحر دیده به هم برنکنم

ترسم [که] خیالت اندرو خسته شود

شمارهٔ ۴۴

کامل صفتی راه فنا می پیمود

ناگه گذری کرد به دریای وجود

یک موی زهست او بر او باقی بود

آن موی به چشم فقر زنّار نمود

شمارهٔ ۴۵

روی تو که مَه را زخود افزون ننهد

سر بر خط هیچ کس به افسون ننهد

آورد خطی به گرد وی تا خوبی

از وی همه عمر پای بیرون ننهد

شمارهٔ ۴۶

من بندهٔ آنم که دلی برباید

یا دل به کسی دهد که جان افزاید

وآن کس که نه عاشق و نه معشوق کسی است

در ملک خدا اگر نباشد شاید

شمارهٔ ۴۷

از رنگ رخش گل به فغان می آید

وز لعل لبش شکر به جان می آید

چاهی است معلّق زنخش می بینی

کز دیدنش آب در دهان می آید

شمارهٔ ۴۸

گلبرگ ز روی چو مهت شاید چید

مشک از سر زلف سیهت شاید چید

بر رهگذری که خرّم آیی و روی

دامن دامن گل زرهت شاید چید

شمارهٔ ۴۹

آن شاه که او ملک تواند بخشید

جز اشرف دین ملک که داند بخشید

شاهی که به سهو می ببخشد شهری

از بهر خدا دهی تواند بخشید

شمارهٔ ۵۰

بگذار که تا زلف تو گیرم یک بار

یا در کف پای تو بمالم رخسار

انگار که سنگ پایمال است رخم

یا دست مرا شانهٔ چوبین پندار

شمارهٔ ۵۱

زنهار در آن دو چشم مخمور نگر

واندر لب همچو نوشش از دور نگر

بر دست گرفت نور باروی چو ماه

یعنی که بیا نور علی نور نگر

شمارهٔ ۵۲

گر بنگ خوری ای به رخ خوبان، خور

بنیوش چنان که گویمت زان سان خور

بسیار مخور، فاش مکن، ورد مساز

اندک خور و گه گاه خور و پنهان خور

شمارهٔ ۵۳

از خوان زمانه نیم نانی کم گیر

چون مایه بود سود و زیانی کم گیر

تا کی گویی حشمت اربل مگذار

ای هیچ ندیده کُرد خوانی کم گیر

شمارهٔ ۵۴

با دل گفتم صحبت شاهی کم گیر

چون سر بنهاده ای کلاهی کم گیر

دل گفت تو خوش باش که من آزادم

کردی دیکی و خانقاهی کم گیر

شمارهٔ ۵۵

آنها که ندانند حقیقت زمجاز

مشغول نمازند به شبهای دراز

من فارغ از آنم که درین خلوت راز

یک لحظه نیاز به زصد سال نماز

شمارهٔ ۵۶

در عشق توام هر نفس اندوه تو بس

در درد توام دسترس اندوه تو بس

در تنهایی که یار باید صد کس

کس نیست مرا هیچ کس اندوه تو بس

شمارهٔ ۵۷

دارم زتو اشتیاق چندانک مپرس

دردی است به اتّفاق چندانک مپرس

دستی که به دامن وصالت زدمی

بر سر زدم از فراق چندانک مپرس

شمارهٔ ۵۸

خود را به هوس مدار در پای دریغ

ترسم که شوی غرقه به دریای دریغ

فرمان برو بر دریغ مگذار جهان

زان پیش که سودت نکند وای دریغ

شمارهٔ ۵۹

گر فخر به من نمی رسد عار اینک

ور نور به من نمی رسد نار اینک

گر خانقه و خرقه و شیخی نبود

ناقوس و کلیسیا و زنّار اینک

شمارهٔ ۶۰

از دوست به هر رهگذری می پرسم

وز هر که بیابم خبری می پرسم

تا دشمن بدسگال واقف نشود

در دل وی و من از دگری می پرسم

شمارهٔ ۶۱

در عشق تو دل رفت و زجان می ترسم

وز هجر و زمرگِ ناگهان می ترسم

گر زار کُشی مرا نمی ترسم از آن

بیزار زمن شوی از آن می ترسم

شمارهٔ ۶۲

من عشق تو را به صد ملامت بکشم

گر آه کنم به جان غرامت بکشم

گر عمر وفا کند جفاهای تو را

آخر کم از آن که تا قیامت بکشم

شمارهٔ ۶۳

تا ظن نبری که من کمت می‌بینم

بی‌زحمت دیده هر دمت می‌بینم

ممکن نبود که شرح آن نتوان داد

آن شادی‌ها که از غمت می‌بینم

شمارهٔ ۶۴

تا ظن نبری که من دوی می بینم

هر لحظه فتوحی به نوی می بینم

جان و دل من جمله بُوی می دانم

چشم و سر من جمله بُوی می بینم

شمارهٔ ۶۵

گر بنوازی بندهٔ مقبول توَم

گر ننوازی چاکر معزول توَم

با ردّ و قبول تو مرا کاری نیست

زیرا که به هر دو کار مشغول توَم

شمارهٔ ۶۶

نه ما به سر رشته شدن بتوانیم

نه رشته به دیگری سپردن دانیم

هر یک به بهانه ای فرو می مانیم

قصه چه کنم که جمله سرگردانیم

شمارهٔ ۶۷

در می نگرم زنیک و بد هیچ نیم

وز جملهٔ این داد و ستد هیچ نیم

با من چو تو باشی همه خود می باشم

ورنه من بیچاره به خود هیچ نیم

شمارهٔ ۶۸

بر سینه زنان از هوس و جامه دران

چون شیفتگان جامه به هر جا مدران

رخساره به خون دیده می شوی ولیک

مگذار که آلوده شود جامه در آن

شمارهٔ ۶۹

سهل است مرا بر سر خنجر بودن

در پای مراد خویش بی سر بودن

تو آمده ای که ملحدی را بکشی

غازی چو تویی رواست کافر بودن

شمارهٔ ۷۰

ای دل به در دوست تولّا می کن

از دور به درگهش تمنّا می کن

نومید مشو از در او باز نگرد

در می زن و سر نیز تقاضا می کن

شمارهٔ ۷۱

ای وصل تو مایهٔ تن آسانی من

وی هجر تو غایت پریشانی من

من خود بروم ولیک هرگز نرود

از خاک درت نشان پیشانی من

شمارهٔ ۷۲

دل مغز حقیقت است و تن پوست، ببین

در کسوت پوست جلوهٔ دوست ببین

هر چیز که آن نشان هستی دارد

یا پرتو روی اوست یا اوست، ببین

شمارهٔ ۷۳

ای زندگی من و توانم همه تو

جانی و دلی ای دل و جانم همه تو

تو هستی من شدی از آنی همه من

من نیست شدم در تو از آنم همه تو

شمارهٔ ۷۴

هر چند که در خورد توام می دانی

خون مژه پرورد توام می دانی

دلسوختهٔ عشق توام می بینی

ماتم زدهٔ درد توام می دانی

شمارهٔ ۷۵

با دل گفتم چو از مطر شاد نیی

وز بند زمانه یک دم آزاد نیی

در تجربه های دهر استادانند

شاگردی کن کنون که استاد نیی

شمارهٔ ۷۶

در بندگیت عار بود آزادی

شاگردی عشق تو به از استادی

با درد تو خود چه قدر دارد درمان

آنجا که غمت بود چه باشد شادی

شمارهٔ ۷۷

نقّاش رخت اگر نه یزدان بودی

استاد تو در نقش تو حیران بودی

گر داغ تو ای دوست نه بر جان بودی

در عشق تو جان سپردن آسان بودی

شمارهٔ ۷۸

آنی که سهیلی به یمن می بخشی

یا تازه گلی را به چمن می بخشی

گفتم که تو را جان بدهم؟ گفتا نه

جان تو منم مرا به من می بخشی

شمارهٔ ۷۹

گر یک نفس از نیستی آگاه شوی

بر هستی خود [به] نیستی شاه شوی

تو حاضر غایبی از آن بی خبری

گر غایب حاضر شوی آگاه شوی

شمارهٔ ۸۰

بس کز تو دوم در به در و کوی به کوی

تاریک شدم چون شب و باریک چو موی

فی الجمله به هر صفت که خواهی می دار

کان پشت ندارم که بگردانم روی

شمارهٔ ۸۱

مجروحان را دوا و مرهم تو دهی

محرومان را ملک مسلّم تو دهی

از تو کششی هست یقین می دانم

تقصیر زکوشش است آن هم تو دهی

شمارهٔ ۸۲

انصاف بده «اوحد» اگر مرد رهی

تا کی باشی حریص را همچو رهی

خاک در بی نیاز اگر دریابی

بر تارک آرزو بنه تا برهی

شمارهٔ ۸۳

دل گرچه نه پیداست نهانش نه تویی

گیرم که دل من است جانش نه تویی

آتش چه زنی در وی، پرخون چه کنی

کآخر شب و روز در میانش نه تویی؟

اشعار و قطعات پراکندهٔ دیگر

شمارهٔ ۱ - نسخهٔ معجون اُسقُف : تربد فلفل سیاه قاقله سمقونیا

شمارهٔ ۲ - در رثای شروانشاه اخستان : جمیع الناس غمگینٌ که شروان شاههم مرده است

شمارهٔ ۳ : مهتری باش و هرچه خواهی کن

شمارهٔ ۴ : جانا به جز از یاد تو در سر هوسم نیست

شمارهٔ ۵ : اگر به حضرت عالی نمی شوم چاکر

شمارهٔ ۶ : بر زمین آن درخت چیست که او

شمارهٔ ۷ : به شرط آنکه هر کاو مست گردد

شمارهٔ ۸ : عنقاء مُغر بست درین دور خرّمی

شمارهٔ ۹ : ما تو را حرمتی اگر داریم

شمارهٔ ۱۰ : به شب چندان خور ای جان بادهٔ ناب

شمارهٔ ۱ - نسخهٔ معجون اُسقُف

تربد فلفل سیاه قاقله سمقونیا

گیر یک مثقال از هر یک اگر سازی دوا

نیمهٔ مثقال بسباسه بیاور زنجبیل

با قرنفل دارچینی آنگه جوز بوزا

از شکر ربع وقیّه جمع کن با این همه

با عسل معجون اسقف ساز اگر باید تو را

شمارهٔ ۲ - در رثای شروانشاه اخستان

جمیع الناس غمگینٌ که شروان شاههم مرده است

وفات شاههم اکنون طرب من قلبهم برده است

بهذا الصرصر العاصف کزو شروان مشوّش شد

درخت القلبشان خشک و گل الارواح پژمرده است

زن و مرد بلد جمله لِاَجل تلخی موتش

خراشان وجه، گریان چشم، بریان قلب و آزرده است

اگر چه موته صعبٌ لهم الصّبر اولی تر

که انفاس همه خلقان علیهم یک یک اشمرده است

وگر باور نمی‌داری که ما قَد قلته صدقٌ

فقل لی ایُّ مکتوبٍ که اسمش مرگ نسترده است

شمارهٔ ۳

مهتری باش و هرچه خواهی کن

نه بزرگی به مادر و پدر است

نافهٔ مشک را ببین به مَثَل

کاین مثالی بزرگ و معتبر است

کاو زآهو گرفت عزّ و شرف

تا به بوی لطیف مشتهر است

شمارهٔ ۴

جانا به جز از یاد تو در سر هوسم نیست

سوگند خورم من که به جای تو کسم نیست

امروز منم خسته و بی مونس و بی یار

فریاد همی خواهم و فریادرسم نیست

شمارهٔ ۵

اگر به حضرت عالی نمی شوم چاکر

نه آنک بهتر از آن مأمنی تواند بود

ولیک خاک جناب تو درگذشت از آن

نصیب دیدهٔ همچون منی تواند بود

شمارهٔ ۶

بر زمین آن درخت چیست که او

همنژاد سرمناره بود

برو برگش زمرّد و لعل است

مگر اصلش زسنگ خاره بود

بر سر او نشسته مرغی سبز

سبز مرغی که مار خواره بود

همه آن مار میخور[د] کاو را

در دهان ماه یا ستاره بود

شمارهٔ ۷

به شرط آنکه هر کاو مست گردد

شود زاین تابخانه تا به خانه

وگر او با حریفی مست خسبد

گناه خود ز خود داند زمانه

شمارهٔ ۸

عنقاء مُغر بست درین دور خرّمی

گم گشت خرّمی زجهان همچو آدمی

چندانک در صحیفهٔ عالم نگه کنم

غمخواره آدم آمد و بیچاره آدمی

هر کس به قدر خویش گرفتار محنتی است

کس را نداده‌اند برات مسلّمی

شمارهٔ ۹

ما تو را حرمتی اگر داریم

نه زاندیشه ای است یا بیمی

یا زمال تو، گر بسی داری

چشم داریم بر زر و سیمی

لیک از روی مزد می خواهیم

که تو را می کنیم تعظیمی

همه ریشت به کوه ما گفتیم

چون تو در خشم می‌شوی نیمی

شمارهٔ ۱۰

به شب چندان خور ای جان بادهٔ ناب

که راهی وا در و دیوار بینی

نه چندانی که چون تا کاهی از خواب

درآیی ... خود چار بینی

مصراعها و ابیات پراکنده و ناقص

شمارهٔ ۱ : بر منبر و سجاده ببایست گریست

شمارهٔ ۲ : یا نیست شود یا همگی ما گردد

شمارهٔ ۳ : حاتم باشی با همه کس وقت سخا

شمارهٔ ۴ : زنهار زآهشان بیندیش که آه

شمارهٔ ۵ : مه را به بناگوش تو نسبت کردم

شمارهٔ ۶ : خال تو راست حالتی سخت عجب که هرکه او

شمارهٔ ۷ : لبش رنگ لعل و دمش بوی مشک

شمارهٔ ۸ : گفتم که تو را کجا توانم دیدن

شمارهٔ ۱

بر منبر و سجاده ببایست گریست

شمارهٔ ۲

یا نیست شود یا همگی ما گردد

شمارهٔ ۳

حاتم باشی با همه کس وقت سخا

چون نامه به نام ما رسد طی گردد

شمارهٔ ۴

زنهار زآهشان بیندیش که آه

دودی است که زیر دامن آتش دارد

شمارهٔ ۵

مه را به بناگوش تو نسبت کردم

زنهار که این سخن به گوش تو رسد

شمارهٔ ۶

خال تو راست حالتی سخت عجب که هرکه او

می‌نگرد به خال تو شیفته‌حال می‌شود

شمارهٔ ۷

لبش رنگ لعل و دمش بوی مشک

شراب آتش تر قدح آب خشک

شمارهٔ ۸

گفتم که تو را کجا توانم دیدن

گفتا که مرا کجا توانی دیدن

دیوان رباعیات

الباب الاول: فی التوحید و التقدیس و الذکر و نعت النبوة

الباب الثانی: فی الشرعیّات و ما یتعلق بها

الباب الثالث: فی ما یتعلق باحوال الباطن و المرید

الباب الرابع: فی الطهارة و تهذیب النفس و معارفها و ما یلیق بها عن ترک الشهوات

الباب الخامس: فی حسن العمل و ما یتضمّنه من المعانی ممّا اطلق علیه اسم الحسن

الباب السادس: فی ما هو جامع لشرایط العشق و المشاهَده و الحسن و الموافقه و ما یلیق بهذا الباب

الباب السابع: فی خصال الحمیده عن العقل و العلم و ما یحذو جذو هذا النمط

الباب الثامن: فی الخصال المذمومة و ما یتولد منها

الباب التاسع: فی السفر و الوداع

الباب العاشر: البهاریات

الباب الحادی عشر: فی الطامات و فی الاقاویل المختلفة

الباب الثانی عشر: فی الوصیة و الاسف علی مافات و ذکر الفناء و البقاء و ذکر مرتبته و وصف حالته رضی الله عنه

رباعیات الحاقی

اشعار و قطعات پراکندهٔ دیگر

مصراعها و ابیات پراکنده و ناقص

اوحدالدین کرمانی

دیوان رباعیات