معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ رفیق اصفهانی

محمدحسین معروف به ملا حسین اصفهانی متخلص به رفیق در سال ۱۱۵۰ هجری قمری در اصفهان زاده شد. پدرش سبزی‌فروش بود. وی در اصفهان تحصیلات خود را آغاز نمود و در ادبیات برجسته شد. او در انجمن ادبی مشتاق اصفهانی شرکت داشت و از شاگردان او بود. وی در سال ۱۲۱۲ هجری قمری در اصفهان درگذشت و در نجف به خاک سپرده شد. نظمی تبریزی ماده تاریخ وفات وی را به این صورت سروده است: با وفات رفیق بتوان گفت: اوستاد یگانه رفت ای‌وای از دیار مهین سخن‌سنجان شاعر جاودانه رفت ای‌وای گر کسی سال مرگ او خواهد گو: رفیق از میانه رفت ای‌وای نسخه‌ای از دیوانی او شامل قصاید و غزلیات و رباعیات، به خط میر عبدالباقی بن میرحسن قزوینی در کتابخانهٔ ملی ایران موجود است. دیوان وی به کوشش احمد کرمی تصحیح و منتشر شده است. آثار وی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانه‌ای حوزه علمیه اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.

غزلیات

شمارهٔ ۱ : بُوَد که درگذرند از گناهکاریِ ما

شمارهٔ ۲ : به سر دارم هوای سجده خاک آستانی را

شمارهٔ ۳ : رخت ای ماهرخ، ماهست، ماه دلفریب اما

شمارهٔ ۴ : اگر بودی اثر فریاد ما را

شمارهٔ ۵ : با غیر دیدم آن صنم سیم ساق را

شمارهٔ ۶ : شب هجران همه دیدند یاران حال زارم را

شمارهٔ ۷ : ای روی نکرده سوی دل‌ها

شمارهٔ ۸ : کجا میل گلستان است ما را

شمارهٔ ۹ : جفاکاری، چه می دانی تو یارا

شمارهٔ ۱۰ : ای دلبری کز دلبران همتا نمی‌بینم تو را

شمارهٔ ۱۱ : برد آن نامسلمان گر دل و جان اینچنین ما را

شمارهٔ ۱۲ : هستم ز کوی آن بت گل پیرهن جدا

شمارهٔ ۱۳ : تا کی خبر ز روز سفر می دهی مرا

شمارهٔ ۱۴ : راضیم هر چه می داری به این خواری مرا

شمارهٔ ۱۵ : از بهر یار دیده به کار است بس مرا

شمارهٔ ۱۶ : از آن مژگان تر جاروب کردم آستانش را

شمارهٔ ۱۷ : حیف از تو ای پری که شوی یار با رقیب

شمارهٔ ۱۸ : تا ماه رسیده آهم امشب

شمارهٔ ۱۹ : اهل وطن بهم همه یارند و من غریب

شمارهٔ ۲۰ : ای به زیبائی رخت چون آفتاب

شمارهٔ ۲۱ : بود اگر با قد موزون آفتاب

شمارهٔ ۲۲ : گر نیست به یاران ز وفا یار، مصاحب

شمارهٔ ۲۳ : آن را که نیست آگهی اصلا ز سر غیب

شمارهٔ ۲۴ : در موسمی که خیمه زند در چمن سحاب

شمارهٔ ۲۵ : طغیان چو کرد عشق به دل فکر خانه نیست

شمارهٔ ۲۶ : گلستان خرم است و گل ببار است

شمارهٔ ۲۷ : نگار من عجب زیبا نگاری است

شمارهٔ ۲۸ : نگار من چو تو زیبا نگار بسیار است

شمارهٔ ۲۹ : مر مکش که ترا می کنند خلق ملامت

شمارهٔ ۳۰ : تو را میخانه ای بت تا مقام است

شمارهٔ ۳۱ : از هر رهی که دیده ام آن مه گذشته است

شمارهٔ ۳۲ : نه ماه من ز پری رسم دلبری آموخت

شمارهٔ ۳۳ : این چین فکنده در جبین کیست

شمارهٔ ۳۴ : بعد عمری کاری پسر می بینمت

شمارهٔ ۳۵ : مرا تا جان بجسم ناتوان است

شمارهٔ ۳۶ : به من هر کار آن پرکار کرده است

شمارهٔ ۳۷ : به تن تا جان غم فرسود من هست

شمارهٔ ۳۸ : گر رفت جان و جسمم شد خاک آستانت

شمارهٔ ۳۹ : درد من از تو دوا گشت؟ نگشت

شمارهٔ ۴۰ : با آنکه وفادارتر از من دگری نیست

شمارهٔ ۴۱ : تا دست می دهد می و معشوق می پرست

شمارهٔ ۴۲ : همین نه در دل من صبر، دلستان نگذاشت

شمارهٔ ۴۳ : عاشق مگو که عاقل و فرزانه خوشتر است

شمارهٔ ۴۴ : یار اگر بیگانه از اغیار باشد خوشتر است

شمارهٔ ۴۵ : زاهد به جرم مستی عشقم، شتاب چیست

شمارهٔ ۴۶ : جانم ز تن درآمد و در سر هوای تست

شمارهٔ ۴۷ : تو گر خون ریزیم ممنونم ای دوست

شمارهٔ ۴۸ : بود هر درد را درمان شکی نیست

شمارهٔ ۴۹ : بی قرارم از فراق یار یار من کجاست

شمارهٔ ۵۰ : جز جفاکار تو با من ز جفا کاری نیست

شمارهٔ ۵۱ : صد جفا بر دلم از یار جفاکاری هست

شمارهٔ ۵۲ : به جان و دل مرا پیوند از آن است

شمارهٔ ۵۳ : آنکه از عار به یاران نشود یار اینست

شمارهٔ ۵۴ : آن را که به کف سیمی و در دست زری نیست

شمارهٔ ۵۵ : ز خلق تا اثر و از جهان نشانی هست

شمارهٔ ۵۶ : نه روی گل چو روی دل آرای دلبر است

شمارهٔ ۵۷ : منم که مهرهٔ بخت مرا گشادی نیست

شمارهٔ ۵۸ : برده دل از من پری‌رویی نمی‌گویم که کیست

شمارهٔ ۵۹ : کسی چون تو بلا هرگز ندیده است

شمارهٔ ۶۰ : دیدن آن سرو نازم آرزوست

شمارهٔ ۶۱ : کار من مهر تو و پیشه تو کین منست

شمارهٔ ۶۲ : با کوی یار روضه ی دارالقرار چیست

شمارهٔ ۶۳ : بهر تو مرا پیشکشی جز دل و جان نیست

شمارهٔ ۶۴ : بیمار درد را که دوا درد دیگر است

شمارهٔ ۶۵ : فصل گل شد، سیر باغ و بوستانم آرزوست

شمارهٔ ۶۶ : ماهی تو و جات طرف بامت

شمارهٔ ۶۷ : دریغ یار عزیزم که از وفا عاری است

شمارهٔ ۶۸ : چنان گشته کامم ز ایام تلخ

شمارهٔ ۶۹ : کی به حسن آن که پریچهره و مهوش باشد

شمارهٔ ۷۰ : چه باشد گر ترا ویرانه ی من خانه ای باشد

شمارهٔ ۷۱ : مرا در جسم تا جان آفریدند

شمارهٔ ۷۲ : هر کس به ره وفا نشیند

شمارهٔ ۷۳ : دلدار من به زاری اگر یار من شود

شمارهٔ ۷۴ : با غیر یار ترسم اگر یار من شود

شمارهٔ ۷۵ : نه خود با من جفا آن بی وفا کرد

شمارهٔ ۷۶ : چه می در جام من پیر مغان کرد

شمارهٔ ۷۷ : به من یارم سر یاری ندارد

شمارهٔ ۷۸ : غمش جا در دلم تنها ندارد

شمارهٔ ۷۹ : به دل هر کس غم جانان ندارد

شمارهٔ ۸۰ : مرا دیوانه آن جانانه دارد

شمارهٔ ۸۱ : به عالم شادمان رندی زید کز هر غمی خندد

شمارهٔ ۸۲ : مرا خاطر از آن بی غم نباشد

شمارهٔ ۸۳ : از برم ای نگار حور نژاد

شمارهٔ ۸۴ : تا کی ای زیبا صنم تا چند ای حوری نژاد

شمارهٔ ۸۵ : مرا به باده کشی کاش آنکه عیب کند

شمارهٔ ۸۶ : هر که یک لحظه حدیث غم من گوش کند

شمارهٔ ۸۷ : نمی خواهی دلم چون شاد [و] می خواهی غمین باشد

شمارهٔ ۸۸ : زین پریشانان مکش دامن که حیران تواند

شمارهٔ ۸۹ : ترک تو چون ز دل کسی ای دلستان کند

شمارهٔ ۹۰ : دلش دادم که با او همدم و هم خانه خواهم شد

شمارهٔ ۹۱ : گر چرخ فلک با همه کس جور و جفا کرد

شمارهٔ ۹۲ : خوش آنکه شب غمم سر آید

شمارهٔ ۹۳ : فغان که مدعیان از منت جدا کردند

شمارهٔ ۹۴ : دلم به وصل تو روزی که شادمان باشد

شمارهٔ ۹۵ : کی جز تو در دل من دلدار دیگر آید

شمارهٔ ۹۶ : غنچه و سرو کار آن قد و دهن نمی کند

شمارهٔ ۹۷ : ز کوی یار به من زان خبر نمی آید

شمارهٔ ۹۸ : آنچنان از تب عشق تو تنم می‌سوزد

شمارهٔ ۹۹ : خوشا کسی که کباب و شراب با تو خورد

شمارهٔ ۱۰۰ : آن جفا پیشه که منعش ز جفا نتوان کرد

شمارهٔ ۱۰۱ : نه مهر، خوبی روی ترا نه مه دارد

شمارهٔ ۱۰۲ : مگر از سینه ی من دل برآید

شمارهٔ ۱۰۳ : دانی که از هجران تو بر ما چه شب‌ها بگذرد

شمارهٔ ۱۰۴ : مرا با یار خود ای کاش بگذارند و کار خود

شمارهٔ ۱۰۵ : گر ناله ی زارم اثری داشته باشد

شمارهٔ ۱۰۶ : چند روزی از سر کویت سفر خواهیم کرد

شمارهٔ ۱۰۷ : به من هر روز آن پیمان گسل پیمان از آن بندد

شمارهٔ ۱۰۸ : سوی آن کز تو دلش خوش به نگاهی باشد

شمارهٔ ۱۰۹ : عاشق یاری جفا بسیار می‌باید کشید

شمارهٔ ۱۱۰ : کی به من رحم دگر خواهی کرد

شمارهٔ ۱۱۱ : بینم اگر به جز تو زیانم بدیده باد

شمارهٔ ۱۱۲ : شوخی که آشنا بکسی غیر ما نبود

شمارهٔ ۱۱۳ : نکویان را وفا آئین پسندند

شمارهٔ ۱۱۴ : دلم با ناتوانی پاس چشم یار هم دارد

شمارهٔ ۱۱۵ : ای کرده ز خود بی خبرت یاد خداداد

شمارهٔ ۱۱۶ : به رهی چو پادشاهان گذر آن پسر ندارد

شمارهٔ ۱۱۷ : هرگز به دلم یاد تو ای ماه نیامد

شمارهٔ ۱۱۸ : کو عاشق آزاری چو او تا عاشق زارش کند

شمارهٔ ۱۱۹ : گفتم آن لعل لب از شیره جان ساخته‌اند

شمارهٔ ۱۲۰ : این ماه که جا به بام دارد

شمارهٔ ۱۲۱ : نه ضعف تن ز جانم سیر دارد

شمارهٔ ۱۲۲ : لعل جانان یارب از جان ساختند

شمارهٔ ۱۲۳ : گر نسوزد دل دلدار به من جا دارد

شمارهٔ ۱۲۴ : گر چنین دلبر من آفت جان خواهد شد

شمارهٔ ۱۲۵ : هر که را یاد تو در دل نفسی می آید

شمارهٔ ۱۲۶ : گر جهان از ماه تا ماهی از آن من شود

شمارهٔ ۱۲۷ : خوش آنکه مرا کشته به میدان تو یابند

شمارهٔ ۱۲۸ : شاه من با خیل خوبان چون ز راهی بگذرد

شمارهٔ ۱۲۹ : گل به گلشن زان گل رخسار یادم می دهد

شمارهٔ ۱۳۰ : گلعذاران نگار من نگرید

شمارهٔ ۱۳۱ : چکنم که باز آمد شب و یار من نیامد

شمارهٔ ۱۳۲ : گر از دل و جان صبر و سکون شد شده باشد

شمارهٔ ۱۳۳ : دایم به تو این گرمی بازار نماند

شمارهٔ ۱۳۴ : ندانستی گرم شاد از نگاه گاه گاه خود

شمارهٔ ۱۳۵ : آنکه ما را شیوهٔ تعلیم جز یاری نداد

شمارهٔ ۱۳۶ : قاتل من ترک قتل بی گناهی هم نکرد

شمارهٔ ۱۳۷ : شاد باد آنکه ز ناشادی من یاد نکرد

شمارهٔ ۱۳۸ : لب تشنه ایم افغان زان نوش لب که دارد

شمارهٔ ۱۳۹ : ز ما ترک سهی‌قدان رعنا برنمی‌آید

شمارهٔ ۱۴۰ : گر مصور مه من نقش تو دلخواه کشد

شمارهٔ ۱۴۱ : خوشا بادی که با آن باد گرد کوی یار آید

شمارهٔ ۱۴۲ : نمی‌گویم ترا مهر و وفا اصلا نمی‌باشد

شمارهٔ ۱۴۳ : بی وفائی که علاج دل پرخونم کرد

شمارهٔ ۱۴۴ : بهار آمد و یار کسی نمی‌آید

شمارهٔ ۱۴۵ : آن که لطفش گره از خاطر ما بگشاید

شمارهٔ ۱۴۶ : در نیکوئی آفت جهان شد

شمارهٔ ۱۴۷ : غمین عشق غم روزگار کم دارد

شمارهٔ ۱۴۸ : جلوه که آن تازه جوان می کند

شمارهٔ ۱۴۹ : نهادم بهر شرح شوق هر گه خامه بر کاغذ

شمارهٔ ۱۵۰ : دل به نازی برد از من باز طناز دگر

شمارهٔ ۱۵۱ : بی وفا یار من از یاری من عار مدار

شمارهٔ ۱۵۲ : خواهم شکست زاهد چون در بهار دیگر

شمارهٔ ۱۵۳ : دیدن قاصد خوش و خوشتر از آن پیغام یار

شمارهٔ ۱۵۴ : ما را چو تو نیست یار دیگر

شمارهٔ ۱۵۵ : روی تو یا آفتابست ای پسر

شمارهٔ ۱۵۶ : هر دم ای یار ز تو می کشم آزار دگر

شمارهٔ ۱۵۷ : زان نور دو دیده تا شوم دور

شمارهٔ ۱۵۸ : از جان بهر صد بار اگر گویند جانی ای پسر

شمارهٔ ۱۵۹ : نمی شوم ز سگ کوی او جدا هرگز

شمارهٔ ۱۶۰ : روزم سیاه شد ز نگاه کلاه دوز

شمارهٔ ۱۶۱ : بوده است ترا داغ نگاری نه و هرگز

شمارهٔ ۱۶۲ : به سینه خون شد و دلدار غافلست هنوز

شمارهٔ ۱۶۳ : شد سبزه ی خط از لب آن ماه لقاسبز

شمارهٔ ۱۶۴ : گر دهد بلبل ز شوق روی گل جان در قفس

شمارهٔ ۱۶۵ : غیر از سگ درش ز کسی حال ما مپرس

شمارهٔ ۱۶۶ : نمود چون مه نو رخ ز طرف بام افسوس

شمارهٔ ۱۶۷ : گر بهای می ستاند خرقه پیر می‌فروش

شمارهٔ ۱۶۸ : شکر کز انجام خوب و خوبتر ز آغاز خویش

شمارهٔ ۱۶۹ : ای همه جای تو خوش ای همه اعضای تو خوش

شمارهٔ ۱۷۰ : دل هر کس به کاری خوش من و عشق نگاری خوش

شمارهٔ ۱۷۱ : مهی دارم ندیده کس مثالش

شمارهٔ ۱۷۲ : اگر روزی دهم صد بار جان نادیده دیدارش

شمارهٔ ۱۷۳ : دلارامی که غافل نیستم یک لحظه از یادش

شمارهٔ ۱۷۴ : به صورت ماه را گفتم شبی چون روی نیکویش

شمارهٔ ۱۷۵ : ترا یک بار اگر گیرم در آغوش

شمارهٔ ۱۷۶ : منم آن عاشق سرگشته که بر خاک درش

شمارهٔ ۱۷۷ : از عشق تو در ملالتم کاش

شمارهٔ ۱۷۸ : با ناله و آه همنشین باش

شمارهٔ ۱۷۹ : به گلشن بگذرد گر با چنین قد و چنان عارض

شمارهٔ ۱۸۰ : صبر کردم بر جفای او غلط کردم غلط

شمارهٔ ۱۸۱ : بی تو ای رخشنده اختر زاختر رخشان چه حظ

شمارهٔ ۱۸۲ : منم از چشم سیاهی به نگاهی قانع

شمارهٔ ۱۸۳ : با رقیب از سر نو عهد و وفا بست دریغ

شمارهٔ ۱۸۴ : صدق و کذب من و اغیار نمی‌دانی حیف

شمارهٔ ۱۸۵ : ای دلبر نازنین شمائل

شمارهٔ ۱۸۶ : کشد بهر وفا تا کی جفا دل

شمارهٔ ۱۸۷ : رفتی و رفت از غمت ای غمگسار دل

شمارهٔ ۱۸۸ : تو رشک گلشنی با کاکل و رخسار و قد ای گل

شمارهٔ ۱۸۹ : داند کدام سنگدلم کرده تنگدل

شمارهٔ ۱۹۰ : باور کس نشود قصه ی بیماری دل

شمارهٔ ۱۹۱ : ز تیغ ناز شوخی می‌تپد دل

شمارهٔ ۱۹۲ : آمدی رفتی از برم غافل

شمارهٔ ۱۹۳ : نثار راه جانان کی سزد جانی که من دارم

شمارهٔ ۱۹۴ : عیانست از رخ کاهی، ز اشک ارغوانی هم

شمارهٔ ۱۹۵ : چه حسن است اینکه گر صد بار رویت هر زمان بینم

شمارهٔ ۱۹۶ : بیا ای مونس شبهای تارم

شمارهٔ ۱۹۷ : گرفتم ز نادیدنت خون نگریم

شمارهٔ ۱۹۸ : پاک و پاکیزه است اصل گوهرم

شمارهٔ ۱۹۹ : همه از عشق من مات و من از عشق تو حیرانم

شمارهٔ ۲۰۰ : نیاید تا به لب از ضعف جانم

شمارهٔ ۲۰۱ : چنان ز عشق تو بدنام خلق ایامم

شمارهٔ ۲۰۲ : ای کرده جوانی تو پیرم

شمارهٔ ۲۰۳ : روزگاری روز خوش از وصل یاری داشتم

شمارهٔ ۲۰۴ : به حسرت ای پری می دانی از کویت چسان رفتم

شمارهٔ ۲۰۵ : پیاله داد بدستم سبو نهاد به دوشم

شمارهٔ ۲۰۶ : تا چند جدا ز یار باشم

شمارهٔ ۲۰۷ : به کوی یار باشد مدعی را راه و مسکن هم

شمارهٔ ۲۰۸ : نداده هیچ جایی شور عشقی هیچ کس یادم

شمارهٔ ۲۰۹ : چگونه از سر کوی کسی بار سفر بندم

شمارهٔ ۲۱۰ : نمی‌کرد از غم جان دادن آزادم چه می‌کردم

شمارهٔ ۲۱۱ : من دوستی به غیر برای تو می‌کنم

شمارهٔ ۲۱۲ : به قربان قد و بالات گردم

شمارهٔ ۲۱۳ : هر جا به خاک پا نهم از گریه تر کنم

شمارهٔ ۲۱۴ : امروز بی تو خاک چنین گر به سر کنم

شمارهٔ ۲۱۵ : بر آن سرم که دل به دلبری ندهم

شمارهٔ ۲۱۶ : ما را نه چشم یاری نه یار مهربان هم

شمارهٔ ۲۱۷ : زار از سر کوی یار رفتیم

شمارهٔ ۲۱۸ : به جانم از غم جانان چه سازم

شمارهٔ ۲۱۹ : از کوی تو غیر رفت و ما هم

شمارهٔ ۲۲۰ : بود صیاد خوشدل تا من ناشاد می‌نالم

شمارهٔ ۲۲۱ : دل چیست تا به دست تو ای دلستان دهم

شمارهٔ ۲۲۲ : شب تا به روز بر سر کویت فغان کنم

شمارهٔ ۲۲۳ : نه تنها در ره یاری جفا زان بی وفا دیدم

شمارهٔ ۲۲۴ : چو در کنار رقیبان ترا نظاره کنم

شمارهٔ ۲۲۵ : چو من از هجر آن لیلی لب شیرین دهن میرم

شمارهٔ ۲۲۶ : تا از تو دور ای در نایاب مانده ام

شمارهٔ ۲۲۷ : به عالم حاصلی جز غم ندارم

شمارهٔ ۲۲۸ : شود چون شب بروزو روزگار خویشتن گریم

شمارهٔ ۲۲۹ : مگذار که از حسرت دیدار بمیرم

شمارهٔ ۲۳۰ : من توبه ز صهبا چکنم گر نتوانم

شمارهٔ ۲۳۱ : بی تو جانا زندگانی چون کنم

شمارهٔ ۲۳۲ : شنیدمت که به حسنی فزون ز ماه چو دیدم

شمارهٔ ۲۳۳ : به از عشق و گدایی منصب و جاهی نمی‌دانم

شمارهٔ ۲۳۴ : دوستان را به خود از بهر تو دشمن کردم

شمارهٔ ۲۳۵ : خوش آنکه جان به پایت ای دلستان فشانم

شمارهٔ ۲۳۶ : ز جور دوست گر خود را به کام دشمنان دیدم

شمارهٔ ۲۳۷ : از درت امروز و فردا ای دلارا می روم

شمارهٔ ۲۳۸ : حال بسیار ناخوشی دارم

شمارهٔ ۲۳۹ : به کار مشکل خود یاری از یاری نمی‌بینم

شمارهٔ ۲۴۰ : زان دم که با تو عهد گسل عهد بسته ام

شمارهٔ ۲۴۱ : به بلا زار و مبتلا که منم

شمارهٔ ۲۴۲ : رخت جنت قدت طوبی است گفتم

شمارهٔ ۲۴۳ : از لطف نمی بینی سویم چه خطا کردم

شمارهٔ ۲۴۴ : به عالم حاصلی جز غم ندارم

شمارهٔ ۲۴۵ : چند از دست تو سوزد جان من

شمارهٔ ۲۴۶ : پس از کشتن گذاری بر مزارم می‌توان کردن

شمارهٔ ۲۴۷ : بیا ای بت دمی در کعبه از بتخانه مسکن کن

شمارهٔ ۲۴۸ : شد جان پاکان در رهت از بسکه خاک ای نازنین

شمارهٔ ۲۴۹ : دلم خواهد که جان در راه خوبان

شمارهٔ ۲۵۰ : رخ مانند گلبرگ ترش بین

شمارهٔ ۲۵۱ : دور شد از یکدگر دور ز جانان من

شمارهٔ ۲۵۲ : ز خوناب دل و از دیده خونابه بار من

شمارهٔ ۲۵۳ : نداند کاش قدر مهر من مهرآزمای من

شمارهٔ ۲۵۴ : با من آن نامهربان مه مهربان خواهد شدن

شمارهٔ ۲۵۵ : خوشم بسایه ات ای سرو نازپرور من

شمارهٔ ۲۵۶ : به غیر دل که کند تا سحر فغان با من

شمارهٔ ۲۵۷ : صید سگان ایندرم تیع جفا بر من مزن

شمارهٔ ۲۵۸ : عاشقان را به جفا خوار مکن

شمارهٔ ۲۵۹ : به عمر خضر جدا از تو نیستم خرسند

شمارهٔ ۲۶۰ : من نه در پیری ز هجر آن جوانم ناتوان

شمارهٔ ۲۶۱ : دل نه همین می برد از من حسن

شمارهٔ ۲۶۲ : به کار عشق خوشم خود چه کار بهتر ازین

شمارهٔ ۲۶۳ : بیندیش ای پسر از آفت چشم بداندیشان

شمارهٔ ۲۶۴ : خوش است در سرمه روی نیکوان دیدن

شمارهٔ ۲۶۵ : آن می که هست آّب خضر شرمسار از آن

شمارهٔ ۲۶۶ : شد چو شب روزم سیاه از دست تو

شمارهٔ ۲۶۷ : کس را اگر یاری بود ای یار یاری همچو تو

شمارهٔ ۲۶۸ : نه صبر دارم و نه تاب و نه توان بی تو

شمارهٔ ۲۶۹ : دو دلستان که بلای دلند و جان هر دو

شمارهٔ ۲۷۰ : با این همه بی وفائی تو

شمارهٔ ۲۷۱ : گر سر ببرندم نکشم پا ز در تو

شمارهٔ ۲۷۲ : دشمنی آن قدر که با ما تو

شمارهٔ ۲۷۳ : گل خوار بود چو خار بی تو

شمارهٔ ۲۷۴ : جان و دلم راست صد رخنه هر سو

شمارهٔ ۲۷۵ : خوش تر ز طوبی است به خوبی نهال تو

شمارهٔ ۲۷۶ : افکند مرد چنین گر نگه پرفن تو

شمارهٔ ۲۷۷ : آمد ز خانه بیرون در دست جام باده

شمارهٔ ۲۷۸ : این همه الفت به غیر از من جدایی این همه

شمارهٔ ۲۷۹ : ای می فروش آزادیم زین سبحهٔ صددانه ده

شمارهٔ ۲۸۰ : تا لاله و گل هست میان گل و لاله

شمارهٔ ۲۸۱ : تنی دارد بنامیزد ز جان به

شمارهٔ ۲۸۲ : بی‌جهت توسن کین تاخته‌ای یعنی چه؟

شمارهٔ ۲۸۳ : تا کلک قضا رقم کشیده

شمارهٔ ۲۸۴ : عادت به این مکن که کنی جور و کین همه

شمارهٔ ۲۸۵ : جان می کندم ز تن کناره

شمارهٔ ۲۸۶ : به چرخ اگر چه فزونست از شماره ستاره

شمارهٔ ۲۸۷ : کشم جور از غمت ای نازنین ماه

شمارهٔ ۲۸۸ : دقیقه فهم و ادا دان و نکته دان شده ای

شمارهٔ ۲۸۹ : بازم چو شمع آتش به جان زد آتشین‌رخساره‌ای

شمارهٔ ۲۹۰ : ای خوی بد ای دلبر بدخو که تو داری

شمارهٔ ۲۹۱ : کی تو چو من ای نگار داری

شمارهٔ ۲۹۲ : نظر سوی دل افگاری نداری

شمارهٔ ۲۹۳ : بخشم از من گذر کردی و رفتی

شمارهٔ ۲۹۴ : ز تست ما را امید یاری به توست ما را امیدواری

شمارهٔ ۲۹۵ : خوش آنکه کشی باده و از خانه برآیی

شمارهٔ ۲۹۶ : مرا محروم از آن آستان کردی نکو کردی

شمارهٔ ۲۹۷ : به غیر آن ماه را بی‌مهر با من مهربان کردی

شمارهٔ ۲۹۸ : خوشا روزی و حبذا روزگاری

شمارهٔ ۲۹۹ : شد روزها که دارم بی مهر روی ماهی

شمارهٔ ۳۰۰ : بسی ز اهل وفا گرچه از جفا کشتی

شمارهٔ ۳۰۱ : در چمن جلوه گر ای سرو قد ساده کنی

شمارهٔ ۳۰۲ : پیام من برسان ای نسیم صبح به جایی

شمارهٔ ۳۰۳ : از آن در سینه از من کینه داری

شمارهٔ ۳۰۴ : به لب رسیده مرا جان ز محنت دوری

شمارهٔ ۳۰۵ : ز می نام و نشان تا هست باقی

شمارهٔ ۳۰۶ : اگر رود سر من چون حباب بر سر می

شمارهٔ ۳۰۷ : ای قد تو سرو سهی روی تو گلبرگ طری

شمارهٔ ۳۰۸ : بندم از بند جدا گر تو جفا پیشه نمایی

شمارهٔ ۳۰۹ : جفاکارا به یاران جز جفا کاری نمی‌دانی

شمارهٔ ۳۱۰ : جفاکاری تو یارا جز جفاکاری چه می‌دانی؟

شمارهٔ ۳۱۱ : تو نامهربان مه همانی که بودی

شمارهٔ ۳۱۲ : برای مدعی ترک من ای پیمان شکن کردی

شمارهٔ ۳۱۳ : چنان گشته ام ناتوان از جدایی

شمارهٔ ۳۱۴ : دمی هزار جفا می کشم ز خوی فلانی

شمارهٔ ۳۱۵ : خوش آن محفل که هر دم ساغر می

شمارهٔ ۳۱۶ : ای دل ز تو خوش سالی و ماهی به نگاهی

شمارهٔ ۳۱۷ : نگاه دلکش و رفتار دلستان که تو داری

شمارهٔ ۳۱۸ : حیف از تو که با اهل وفا یار نباشی

شمارهٔ ۳۱۹ : جان من گر دل به دست دلستانی داشتی

شمارهٔ ۳۲۰ : وعدهٔ لطف و کرم‌ها کردی

شمارهٔ ۳۲۱ : برد از دست دلها آورد چون پیش رو دستی

شمارهٔ ۳۲۲ : جور با ما می کنی تا می کنی

شمارهٔ ۱

بُوَد که درگذرند از گناهکاریِ ما

که بیش از گنهِ ماست شرمساریِ ما

شُدَت چه زود فراموش عهدِ یاریِ ما

به یاری تو نه این بود امیدواریِ ما

جفا و جورِ تو با ما به اختیارِ تو نیست

چنان‌که نیست وفا با تو، اختیاریِ ما

به پاک‌دامنیِ ما هنوز نیست کسی

اگرچه شُهرهٔ شهر است می‌گساریِ ما

بُوَد قرار پس از کشتنش، چو می‌ماند

به بی‌قراریِ سیماب، بی‌قراریِ ما

به تنْ نَزار و به دلْ زار تا به کی باشیم؟

ببین نَزاریِ ما، رحم کن به زاریِ ما

کنون ز لطف به مرهمی وگرنه چه سود؟

ز کار چون گذرد کارِ زخمِ کاریِ ما

ندیده عاشقی و طفلی و نمی‌دانی

فغان و ناله‌ای غیر از خروش و زاریِ ما

به خویش دشمن و با خصم دوستیم، «رفیق»

طریقِ دشمنی این است و دوستداری ما

شمارهٔ ۲

به سر دارم هوای سجده خاک آستانی را

که شاهانند آنجا بنده کمتر پاسبانی را

گدای بی زر و سیمم که با خود یار می خواهم

شه سیمین رکابی خسرو زرین عنانی را

به پیری بر جوانی عاشقم کز عاشقان دارد

چو من هر گوشه پیری را چو خود هر نوجوانی را

نچیدم میوه ای از باغ وصل او چو من هرگز

نشد بی حاصلی حاصل ز باغی باغبانی را

نشان سازد دل و جان منش هر جا فلک بیند

بت مژگان خدنگی دلبر ابرو کمانی را

وفا می ورزم و بیداد می بینم به امیدی

که روزی مهربان بینم بخود نامهربانی را

نمی پرسد نشان و نام من آن مه رفیق اما

که می پرسد نشان و نام بی نام و نشانی را

شمارهٔ ۳

رخت ای ماهرخ، ماهست، ماه دلفریب اما

قدت ای سرو قد، سرو است، سرو جامه زیب اما

به درد دوری و داغ جدائی چند گه خواهم

شکیب و صبر گیرم پیش، کو صبر و شکیب اما

طبیبان چاره ی هر درد می دانند، می دانم

من بیچاره را دردیست در دل، از طبیب اما

بود تا چند وصل او برای غیر و من یارب

وصال خویش و هجر غیر خواهم عنقریب اما

همیشه حسرت وصلم به دل بود و نبود آخر

بجز حسرت، نصیب این دل حسرت نصیب اما

تو بی من گر خوشی ای رشک سرو و گل خوشت باشد

بود خوش سرو و گل با قمری و با عندلیب اما

رفیق از جور یارم نیست افغان نالم و گریم

شب و روز از جفای غیر و بیداد رقیب اما

شمارهٔ ۴

اگر بودی اثر فریاد ما را

ز ما بودی خبر صیاد ما را

نکشتی زارمان زینگونه، بودی

به دل رحمی اگر جلاد ما را

نباشد نسبتی در باغ خوبی

به شمشاد دگر شمشاد ما را

جفا کان بی وفا بنیاد کرده است

کند زیر و زبر بنیاد ما را

چه آموزد به ما جز عشق، کاینست

وصیت از پدر استاد ما را

که خواهد داد ما، هر دم کند بیش

گر آن بیدادگر، بیداد ما را

رفیق افسوس کز بس لاغری نیست

بصید ما نظر صیاد ما را

شمارهٔ ۵

با غیر دیدم آن صنم سیم ساق را

از رشک بر وصال گزیدم فراق را

زینسان که هفت عضو من از تاب عشق سوخت

آهم عجب نسوزد اگر نه رواق را

خوش آنکه بینمش ز مه روی خود به من

صبح وصال ساخته شام فراق را

شوقش چنین که بسته زبانم به پیش او

گویم به او چگونه غم اشتیاق را

کارم فتاده است بشوخی که در ازل

نشنیده است نام وفا و وفاق را

....که گفتت که پیشه کن

با من نفاق را و بغیر اتفاق را

ساقی بیار ساغر می تا دمی رفیق

شیرین کند ز باده ی تلخت مذاق را

شمارهٔ ۶

شب هجران همه دیدند یاران حال زارم را

یکی از حال زار من نکرد آگاه یارم را

نباشد غیر برگ زرد و نارد جز بر حسرت

نهال آرزویم را و نخل انتظارم را

مکن آشفته آن زلف پریشان را چنین، تا کی

کنی آشفته روزم را، پریشان روزگارم را

چنان باشد که از جنت مرا در دوزخ اندازند

به گلشن گر بر باد از سر کویش غبارم را

رفیق از دیده بارد اشک چون باران، شب هجران

ببیند هر که اشک چشم و چشم اشکبارم را

شمارهٔ ۷

ای روی نکرده سوی دل‌ها

سوی تو تمام روی دل‌ها

بس دل شده خاک راهت آید

از خاک ره تو بوی دل‌ها

در کوی تو دلربا افتاده

دل‌ها هرسو به روی دل‌ها

گم‌کرده‌دلان کنند زان رو

در کوی - تو - جست‌وجوی دل‌ها

ای سنگ‌دلی که از دل تو

بر سنگ آمد سبوی دل‌ها

آگه ز رفیق بودی ار بود

راه از دل‌ها به سوی دل‌ها

شمارهٔ ۸

کجا میل گلستان است ما را

گلستان - بی تو زندان- است ما را

ازان گل پیرهن افغان که از وی

گل حسرت بدامان است ما را

به دلدار و به جانان در ره عشق

دل و جان دادن آسان است ما را

که دل ما را بود از بهر دلدار

که جان از بهر جانان است ما را

جراحتهای ما در سینه و دل

نه از شمشیر و پیکان است ما را

به دل صد رخنه و در سینه صد چاک

از آن ابرو و مژگان است ما را

ز تو هر لحظه صد داغ و دوصد درد

چه غم گر بر دل و جان است ما را

همان داغ تو ما را هست مرهم

همان درد تو درمان است ما را

رفیق این اشک و آه آشکارا

ز داغ و درد پنهان است ما را

شمارهٔ ۹

جفاکاری، چه می دانی تو یارا

طریق مهر را، رسم وفا را

نمودی ترک من از الفت غیر

نگه کن جور را، بنگر جفا را

که با بیگانه کردی آشنایی

ز خود بیگانه کردی آشنا را

به درد و داغ هجران مبتلا باد

به هجران مبتلا کرد آن که ما را

به آن داغی که مرهم را نداند

به آن دردی که نشناسد دوا را

نباشد درد یاران گر نباشد

به بزمش ره رفیق بینوا را

به نزد خواجه نبود بنده را راه

به بزم شه نباشد ره گدا را

شمارهٔ ۱۰

ای دلبری کز دلبران همتا نمی‌بینم تو را

از من نمی‌گیرد کران غم تا نمی‌بینم تو را

از بس که وقت دیدنت از شوق بی‌خود می‌شوم

می‌بینمت وز بی‌خودی گویا نمی‌بینم تو را

گر از غم نادیدنت امشب نمی‌میرم یقین

از غصه می‌میرم اگر، فردا نمی‌بینم تو را

بیهوده بودم مدتی در آرزوی دیدنت

پنداشتم می‌بینمت اما نمی‌بینم تو را

خواهم ترا تنها گهی تا شرح تنهایی به تو

گویم ولیکن هیچ‌گه تنها نمی‌بینم تو را

در کعبه و در بتکده می‌جویمت ای بت، ولی

اینجا نمی‌یابم تو را آنجا نمی‌بینم تو را

ای سرو پیش قد او، ای گل به پیش عارضش

رعنا نمی‌دانم تو را زیبا نمی‌بینم تو را

ای آنکه نقد دین و دل در کار خوبان می‌کنی

غیر از زیان سودی ازین سودا نمی‌بینم تو را

تو خود رفیق اینجا عبث خود را مقید کرده‌ای

بندی به کوی گل‌رخان بر پا نمی‌بینم تو را

شمارهٔ ۱۱

برد آن نامسلمان گر دل و جان اینچنین ما را

نه دل خواهد به جا ماندن مسلمانان به دین ما را

کند آنکس که منع از دیدنت ای نازنین ما را

ببیند گر تو را معذور دارد بعد ازین ما را

به جرم عشقبازی منع ما تا کی کنی زاهد

گناه ما چه باشد، آفرید ایزد چنین ما را

به داغ لاله رویان زاده ایم و تا دم مردن

بود چون لاله مهر داغ ایشان بر جبین ما را

ترا با ما چه کار ای پند گو، از پند ما بگذر

مکن بیهوده غمگین خویش را اندوهگین ما را

گدای کشور عشقیم ما، وین سلطنت یکدم

بود بهتر ز عمر شاهی روی زمین ما را

چه باشد ای که با او همنشینی روز و شب، گاهی

کنی همدم بما او را و با او همنشین ما را

چه نیک و بد رفیق از غیر من دید آن پری، یارب

که دارد روز و شب از مهر و کین شاد و غمین ما را

شمارهٔ ۱۲

هستم ز کوی آن بت گل پیرهن جدا

نالان چو بلبلی که بود از چمن جدا

ای جان و تن فدای تو رفتی و می کند

جان از جدائی تو جدا ناله، تن جدا

از رشک غیر رفتم ازان کو وگرنه کس

هرگز به اختیار نشد از وطن جدا

از سر هوای کوی تو بیرون نمی کنم

با تیغ اگر کنند سرم از بدن جدا

گشتم جدا ز خیل سگان درش رفیق

یارب مباد کس ز رفیقان چو من جدا

شمارهٔ ۱۳

تا کی خبر ز روز سفر می دهی مرا

از روز مرگ من چه خبر می دهی مرا

این حرف تلخ زان لب شیرین چه می زنی

زهر از چه در میان شکر می دهی مرا

در بزم وصل قصه ی هجران چه می کنی

خون جگر ز ساغر زر می دهی مرا

طعم هلاک می دهد این زهر غم که تو

جامی نخورده جام دگر می دهی مرا

تو سرو سرکشی و من آن ساده باغبان

کاندیشه می کنم که ثمر می دهی مرا

مگذار پا ز شهر برون ای پسر که سر

مجنون صفت به کوه و کمر می دهی مرا

گر مژده ی نرفتن او می دهی به من

بر خیل غم رفیق ظفر می دهی مرا

شمارهٔ ۱۴

راضیم هر چه می داری به این خواری مرا

دیگران را گر چنین داری که می داری مرا

با جفایت هم خوشم ترک جفاکاری مکن

کز تو نبود بیش از این چشم وفاداری مرا

نیست با صیاد الفت بهر آب و دانه ام

کرده پا بست قفس ذوق گرفتاری مرا

کی دهم دامان وصل او به آسانی ز دست

کامد اندر دست این دولت به دشواری مرا

زاری من همچو غیر از بیم آزار تو نیست

می کنم زاری که می ترسم نیازاری مرا

مدعی تا کی ز کوی یار منعم، چون شود

بگذری از من ز راه لطف و بگذاری مرا

مردم از درد تغافل ناتوان چند ای طبیب

بینی از درد خود و نادیده انگاری مرا

نه کند یادم به عمد و نه برد نامم به سهو

برده است از یاد خود یکباره پنداری مرا

گوش آن گل نیست چون بر گفتگوی من رفیق

سود کی دارد چو بلبل نغز گفتاری مرا

شمارهٔ ۱۵

از بهر یار دیده به کار است بس مرا

چشم از برای دیدن یار است بس مرا

زین نقشهای نغز در آینده در خیال

نقشی که بست نقش نگار است، بس مرا

گردی ز کوی یار بیار ای نسیم صبح

کان توتیای دیده ی تار است بس مرا

آن غرقه ی محیط ملالم که تا ابد

در خاطر آنچه نقش کنار است بس مرا

از درد و داغ آنچه بگوئی رفیق هست

چیزی که نیست صبر و قرار است بس مرا

شمارهٔ ۱۶

از آن مژگان تر جاروب کردم آستانش را

که با من در میان نبود غباری پاسبانش را

در این باغم من آن بلبل که چون بست آشیان بر گل

برد از شاخ اول از دوم شاخ آشیانش را

مریض عشق بیمار است محمل کو در این عالم

که می نالد ز درد و کس نمی فهمد زبانش را

اگر با خار گیرد عندلیبش خو عجب نبود

در آن گلشن که هست الفت به گلچین باغبانش را

سواری را که شهری می نهد سر بر سم توسن

کجا دست رفیق بینوا گیرد عنانش را

شمارهٔ ۱۷

حیف از تو ای پری که شوی یار با رقیب

او دیو و تو پری تو کجا و کجا رقیب

دیر آشنای من ز تو در حیرتم که چون

شد زود آشنا به تو، دیر آشنا رقیب

تا کی رقیب را نگرم با تو کاشکی

یا من شوم ز کوی تو آواره یا رقیب

هر چند عشق یار بلائیست جانگداز

یارب به این بلا نشود مبتلا رقیب

گردد رقیب نیست الهی، که عزتی

در پیش یار نیست مرا هست تا رقیب

از بخت بد اگر برهی برخورم به یار

باشد ز پیش غیر و بود بر قفا رقیب

این قتل دیگر است که قتل مرا رفیق

دارد روا حبیب و ندارد روا رقیب

شمارهٔ ۱۸

تا ماه رسیده آهم امشب

آه ار نرسد به ماهم امشب

بی ماه رخش نخفته چشمم

ای ماه توئی گواهم امشب

دیشب ز تو دیده ام نگاهی

در حسرت آن نگاهم امشب

بی جرم تو رانده دوشم از بزم

بزم آمده عذر خواهم امشب

در بزم تو بوده هر شبم جا

اینجا ز چه نیست راهم امشب

گر با تو به نقل و می کنم روز

طاعت باشد گناهم امشب

مرغ سحری رفیق نالید

از نالهٔ صبحگاهم امشب

شمارهٔ ۱۹

اهل وطن بهم همه یارند و من غریب

هرگز کسی ندیده کسی در وطن غریب

جز من به کوی او که غریبم ز بی کسی

بلبل ندیده کس به حریم چمن غریب

یوسف صفت ز شهر سفر کرده یار و من

یعقوب وار مانده به بیت الحزن غریب

شیرین به آشنائی خسرو نهاده دل

جان می کند به کوه بلا کوه کن غریب

بیگانه ای ز من همه جا ورنه بابسی

در خلوت آشنایی و در انجمن غریب

تیرت گذشت اگر ز دل من غریب نیست

باشد مدام ماندن جان در بدن غریب

از معنی غریب نو آئین رفیق هست

در گوش‌ها چو حرف وفا شعر من غریب

شمارهٔ ۲۰

ای به زیبائی رخت چون آفتاب

خورد از رشک رخت خون آفتاب

آفتابت چون توان گفتن که هست

ذره ای زین حسن بی چون آفتاب

پیش ازین بودی به خوبی رشک ماه

رشک دارد بر تو اکنون آفتاب

تا شبیه آفتابت گفت عقل

گشت ازین تشبیه، مجنون آفتاب

داشت حسنی چون تو دلبر ماه اگر

داشت حسن روزافزون آفتاب

جای آن بودی که بهر دیدنت

بی رفیق آید ز گردون آفتاب

داشتی وصف تو بر لب چون رفیق

داشتی گر طبع موزون آفتاب

شمارهٔ ۲۱

بود اگر با قد موزون آفتاب

چون تو بود ای تو به رخ چون آفتاب

ز آفتابی ماه من افزون بحسن

آنقدر کز ماه افزون آفتاب

کوه عشقت راست فرهاد آسمان

دشت شوقت راست مجنون آفتاب

در چمن سروی و در گلزار، گل

بر فلک ماهی، به گردون آفتاب

چون تو بود ای ماه از تو روی زرد

چون تو بود ای از تو دل خون آفتاب

داشت گر این طره ی شبرنگ، ماه

داشت گر این لعل میگون آفتاب

روی چون ماه تو در چشم رفیق

می نماید چون به جیحون آفتاب

شمارهٔ ۲۲

گر نیست به یاران ز وفا یار، مصاحب

غم نیست اگر نیست به اغیار، مصاحب

امروز مصاحب نبود یار به اغیار

کز عهد قدیمند گل و خار، مصاحب

اکنون ز منش عار بود آه کجا رفت

آن روز که بودیم من و یار، مصاحب

بیمار شدم صد ره و عیسی نفس من

یکبار نشد با من بیمار، مصاحب

بیزار شد از زاری من بلکه ز من هم

هر کس که دمی شد به من زار، مصاحب

کم لطف رفیق ار بتو باشد عجبی نیست

آن شوخ که دارد چو تو بسیار، مصاحب

شمارهٔ ۲۳

آن را که نیست آگهی اصلا ز سر غیب

گر درنیافت سر دهان ترا چه عیب

از سر غیب کس نشد آگاه غم مخور

می خور که هیچ کس نشد آگه ز سر غیب

در شک فکند زاهدم از می، و لیک من

شستم به صاف می ز دل خویش شک و ریب

در محفلی که ساقی ما می، دهد، کسی

کاول کند شروع به صهبا بود صهیب

بیند اگر ز چاک گریبان تن تو را

در باغ گل ز شرم بود سر فرو به جیب

دردا که عمر رفت و نشد روشنم که چون

فصل شباب طی شد و آمد زمان شیب

داند رفیق کاش یک از عیبهای خویش

آنکس که داند ز من مسکین هزار عیب

شمارهٔ ۲۴

در موسمی که خیمه زند در چمن سحاب

طرف چمن خوش است می و نغمه ی رباب

نگذشت و نگذرد دمی و لحظه ای مرا

شیب و شباب جز به غم شاهد و شراب

می خور به بانگ چنگ لب جو که غم برد

از دل صدای نغمه ی چنگ و صدای آب

در خرقه کن قرابه نهان کز ستم سپهر

از سنگ ژاله می شکند خیمه ی حباب

آتش زند به خرمن بلبل ز تاب رشک

باد صبا چو افکند از روی گل نقاب

در باغ و بوستان به تماشای سرو و گل

نگشود غنچه ی دل تنگم به هیچ باب

آخر رفیق از اثر مهر گلرخی

واشد دلم چه غنچه ز تأثیر آفتاب

شمارهٔ ۲۵

طغیان چو کرد عشق به دل فکر خانه نیست

بلبل چو مست شد، به غم آشیانه نیست

آن مرغ را که غیر قفس آشیانه نیست

خوشتر ز آه و ناله به رود و ترانه نیست

جائی ز حسن و عشق فسون و فسانه نیست

کانجا فسانه من و تو در میانه نیست

بنمای خال و خط که پی صید مرغ دل

خوشتر ازین و بهتر از آن دام و دانه نیست

جز داستان عشق مخوان، کاهل درد را

زان خوبتر حکایت و زین به فسانه نیست

در بَر و بحر عشق منه بی دلیل پا

کانرا کناره ای نه واین را کرانه نیست

مستی بریز، خونم اگر می کشی مرا

کز بهر قتل من به ازاینت بهانه نیست

بر آستان تست نه تنها سر رفیق

سر نیست در جهان که براین آستانه نیست

شمارهٔ ۲۶

گلستان خرم است و گل ببار است

ولی بی یار، گل در دیده خار است

چه حاصل آن گل و گلشن کسی را

که دور از یار و مهجور از دیار است

به باغ ای باغبان می خوانیم چند

که ایام گل و فصل بهار است

ز سرو و گل چه حظ آنرا که اکنون

جدا زان سرو قد گلعذار است

مرا زین ماه رخساران بی مهر

همین نه روز و شب تاریک و تار است

به خط و خال خوبان هر که دل داد

سیه روز و پریشان روزگار است

مشو گرد از رخم ای اشک کین گرد

غبار راه آن چابک سوار است

مرا جز می پرستی نیست کاری

ترا زاهد بکار من چه کار است

گدائی تو رفیق او شاه، آری

تو را زو فخر و او را از تو عار است

شمارهٔ ۲۷

نگار من عجب زیبا نگاری است

نگار سرو قد گلعذاری است

به شهرآشوب رخ، آشوب شهریست

بشور انگیز قد، شور دیاری است

به قید زلف طرفه صید بند است

بدام خط عجب عاشق شکاری است

گدای اوست هر جا پادشاهی است

غلام اوست هرجا شهریاری است

بهر کوئی ز دردش دردمندیست

بهر سوئی ز داغش داغداری است

نه محرومان کویش را حسابیست

نه مشتاقان رویش را شماری است

رفیق و شغل عشق او که این شغل

خجسته پیشه و فرخنده کاری است

شمارهٔ ۲۸

نگار من چو تو زیبا نگار بسیار است

نگار سرو قد و گلعذار بسیار است

تو گر به من نشوی دوست، دوست، هست بسی

تو گر به من نشوی یار، یار، بسیار است

مکن ز لطف کمم ناامید کز تو مرا

امید در دل امیدوار، بسیار است

در این دیار برای تو مانده ام ورنه

بدهر یار پر است و دیار، بسیار است

هزار خار جفا در دلم شکست از تو

همان به دل ز توام خار خار، بسیار است

ز گاه گاه که یادم کنی تو خوشنودم

که این هم از تو فراموشکار، بسیار است

بشغل عشق ترا شغلها خوش است رفیق

وگرنه شغل فراوان و کار، بسیار است

شمارهٔ ۲۹

مر مکش که ترا می کنند خلق ملامت

وگرنه کشته شوم من، سر تو باد سلامت

مکش مرا که پشیمان شوی و سود ندارد

به کشته نالهٔ حسرت، به مرده آه ندامت

تمام عمر چه باشد که بینداز تو وفائی

کسی که صرف وفای تو کرده عمر، تمامت

بخون و خاک طپم نه جراحتی و نه زخمی

جزین نداشته هرگز شهید عشق علامت

دهم به مژده ی وصل تو جان و خوشدلم آری

خوش است وعده ی دیدار اگر بود بقیامت

بجان رسید رفیق از بلا و رشک رقیبان

که پای رفتن ازان کو نماند ورای اقامت

شمارهٔ ۳۰

تو را میخانه ای بت تا مقام است

مرا بیت الصنم، بیت الحرام است

مرا دور از تو آسایش کدام است

به من دور از تو آسایش حرام است

نمی دانم که راحت را چه اسم است

نمی دانم که عشرت را چه نام است

ملال من که در زندان مقیمم

چه داند آنکه بستانش مقام است

هزاران گل بشکفت از خاکم و ریخت

هنوزم بوی آن گل در مشام است

ندارد دورش آخر این چه ساقیست

نگردد خالی از می این چه جام است

چه صیادی که از یکدانه ی خال

هزارت مرغ دل اکنون بدام است

نسوزد تا تمام از سوز دل مرد

نشاید گفت کاین مرد تمام است

رفیق از باده جامت گر تهی نیست

سپهرت بنده و گیتی غلام است

شمارهٔ ۳۱

از هر رهی که دیده ام آن مه گذشته است

عمرم تمام بر سر آن ره گذشته است

غافل اگر رسیده به راهی که بوده ام

گردیده، تا ز بودنم آگه گذشته است

افزون ز ماه چارده است و همان کجاست

کز عمر او هنوز کم از ده گذشته است

طالع نگو که هر گه از او کرده ام سؤال

نه بر زبانش آری و نه، نه گذشته است

هرگز نگفته کیست بر این رهگذر رفیق

با آنکه بر سرش گه و بیگه گذشته است

شمارهٔ ۳۲

نه ماه من ز پری رسم دلبری آموخت

که رسم دلبری از ماه من پری آموخت

فغان از آن مه نامهربان که استادش

نه مهرورزی و نه بنده پروری آموخت

به کودکیش همه مشق جور کیشی داد

به طفلیش همه درس ستمگری آموخت

ندانم از چه نیاموخت طرز دلداری

معلمی که به او طور دلبری آموخت

رفیق تا به ره او سر نیاز نهاد

به سروران جهان سروری آموخت

شمارهٔ ۳۳

این چین فکنده در جبین کیست

این غیرت لعبتان چین کیست

این کیست به دست تیغ بیداد

این توسن کین بزیر زین کیست

این گشته به قصد جان کمان کش

این کرده به صید دل کمین کیست

این رشک سهی قدان کدامست

این غیرت سرو راستین کیست

نه دل بکسی گذاشت نه دین

این آفت دل بلای دین کیست

آهم ز غمش به چرخ شد، آه

این کیست ندانم آه، این کیست

تنها نه منم از او چنین زار

آن کس که از او نه این چنین، کیست

هر جا که رفیق وصف او گفت

آنکس که نگفت آفرین کیست

شمارهٔ ۳۴

بعد عمری کاری پسر می بینمت

همچو عمری در گذر می بینمت

چون ترا با غیر بینم؟ من که رشک

می برم گر با پدر می بینمت

هست شوق دیدنم هر لحظه بیش

گرچه هر دم بیشتر می بینمت

حسرت یکبار نا دیدن بجاست

گرچه صد بار دگر می بینمت

بسکه شوق دیدنت دارم یکی است

گر نمی بینم و گر می بینمت

خوشتر از سرو و سمن می یابمت

بهتر از شمس و قمر می بینمت

روزت آنجا گر نمی بینم رفیق

شب در آن کو تا سحر می بینمت

شمارهٔ ۳۵

مرا تا جان بجسم ناتوان است

غم و درد توأم در جسم و جان است

ز لیلی نام و از مجنون نشانیست

ز تو تا نام و از من تا نشان است

مدامم امتحان کردی و بازت

گمان بد بمن ای بدگمان است

چنان در دیده ام گل بی تو خار است

که پندارم نه گل نه گلستان است

چه غم از کینه ی دوران کسی را

که او را چون تو ماه مهربان است

صبوری چون بود آن را که بی تو

به در تن تاب و نه در دل توان است

رفیق از جور و لطف اوست ما را

به این دلخوش اگر این نیست، آن است

شمارهٔ ۳۶

به من هر کار آن پرکار کرده است

ز کار آموزی - اغیار - کرده است

نه کارم بود عشق و این عجب نیست

که عشق این کارها بسیار کرده است

چنین آتش به جان از آتش عشق

مرا آن آتشین رخسار کرده است

به چشم تر بنازم کان گل اشک

سر کوی ترا گلزار کرده است

مکش دامن ز من ای گل که هر کو

ترا گل کرده ما را خار کرده است

خضر را حسرت لب تشنگانت

ز آب زندگی بیزار کرده است

به کویش توبه کن زاهد که عمریست

رفیق از توبه استغفار کرده است

شمارهٔ ۳۷

به تن تا جان غم فرسود من هست

غم و درد توام در جان و تن هست

تو آن لیلی شیرینی که هر سو

صدت مجنون هزارت کوهکن هست

نه چون رخسار و نه چون قامت تو

گلی در باغ و سروی در چمن هست

ز یعقوب و زلیخا گر به عالم

حدیث یوسف گل پیرهن هست

عزیز من چو یعقوب و زلیخا

تو را عاشق بسی از مرد و زن هست

به بزمی نیست حاجت پرتو شمع

که آن چشم و چراغ انجمن هست

نگوید تا سخن آن غنچه لب نیست

کسی را این گمان کان را دهن هست

مرا با یار، یارای سخن نیست

رفیق ارنه به یارم صد سخن هست

شمارهٔ ۳۸

گر رفت جان و جسمم شد خاک آستانت

جسمم فدای جسمت جانم فدای جانت

در باغبانی تو عمرم گذشت، لیکن

در عمر خود نچیدم یک گل ز گلستانت

ای گلبن نزاکت تا چند یابد از تو

گلچین نصیب و ماند بی بهره باغبانت

زینسان که رشک دارم بر آشنایی تو

پرسم چگونه نامت جویم چه سان نشانت

نامهربان به خویشم غم نیست گر ببینم

آنست غم که بینم با غیر مهربانت

کرده است در دل و جان صد رخنه مردمان را

مژگان چون خدنگت ابروی چون کمانت

پامال کرده سرها وز دست برده دلها

پای گران رکابت دست سبک عنانت

در کوی یار افغان کم کن رفیق ترسم

رنجد لطیف طبعش از ناله و فغانت

شمارهٔ ۳۹

درد من از تو دوا گشت؟ نگشت

کام من از تو روا گشت؟ نگشت

یار ما یار بما گشت؟ نگشت

یا به ما اهل وفا گشت؟ نگشت

آنکه یک لحظه نشد همدم من

یکدم از غیر جدا گشت؟ نگشت

دوست با من ز وفا بود؟ نبود

دشمن او ز جفا گشت؟ نگشت

یکدم آن عقده گشای دل من

از دلم عقده گشا گشت؟ نگشت

زیر بار غم او چون قد من

قامت غیر دو تا گشت؟ نگشت

کس چو مجنون به ره عشق، رفیق

عاشق سر به هوا گشت؟ نگشت

او چو من سر به هوا بود؟ نبود

او چو من بی سر و پا گشت؟ نگشت

عشق خوبان آفت جان و دل است

عشق ورزیدن به خوبان مشکل است

جان سپردم در غم خوبان و باز

همچنانم دل به ایشان مایل است

کاش داند حال من در عشق خویش

آن تغافل پیشه کز من غافل است

نیست از جور توام پای گریز

بر سر کوی توام پا در گل است

در دل من آرزوی وصل یار

فکر بی حاصل خیال باطل است

دوری از یاران و مهجور از دیار

بر تو آسانست بر من مشکل است

خواجه اش را نیست لطف ارنه، رفیق

بنده ی قابل غلام مقبل است

شمارهٔ ۴۰

با آنکه وفادارتر از من دگری نیست

در راه وفا خوارتر از من دگری نیست

بسیار بود مایل روی تو ولیکن

مایل به تو بسیار تر از من دگری نیست

یار تو شدم ترک کسان کردم و اکنون

بی کس تر و بی یارتر از من دگری نیست

در چاره ی من سعی فزون از دگران کن

کز درد تو بیمارتر از من دگری نیست

دیدم ز خودم مست تر امروز رفیق آنک

دی گفت که هشیارتر از من دگری نیست

شمارهٔ ۴۱

تا دست می دهد می و معشوق می پرست

از کف منه پیاله و فرصت مده ز دست

کردی چو صید خو دل ما را مده ز دست

مشکل فتد به دام چو صیدی ز دام جست

دامن کشان مرو ز بر من خدای را

بنشین دمی ز پا که دلم می رود ز دست

هم شست دست از دل و هم کند دل ز جان

هر کس چو من به دست کسی گشت پای بست

از دستبرد حادثه در زیر خاک به

در پای یار سر که نباشد چو خاک پست

از پیش دیده یارم اگر رفت باک نیست

جایی نمی رود ز دلم هر کجا که هست

پهلوی غیر چند نشینی به رغم من

پیش رفیق هم نفسی می توان نشست

شمارهٔ ۴۲

همین نه در دل من صبر، دلستان نگذاشت

که صبر در دل و آسایشم به جان نگذاشت

مجوی تاب و توان از دلم که خیل غمت

توان و تاب به دلهای ناتوان نگذاشت

فلک گذاشت به هجرم ز وصل یار اگر

چو اینچنین نگذارد چو آنچنان نگذاشت

به آستان تو نگذاردش فلک که رقیب

مرا ز رشک بر آن خاک آستان نگذاشت

نکرد جان مرا تا نشانه از ره کین

زمانه ناوک بیداد در کمان نگذاشت

ز بی وفایی گل بلبلی که داشت خبر

ز باغ رفت و به شاخ گل آشیان نگذاشت

گذاشت نام نکو در جهان رفیق، کسی

که غیر نام نکو هیچ در جهان نگذاشت

شمارهٔ ۴۳

عاشق مگو که عاقل و فرزانه خوشتر است

عاشق خوش است و عاشق دیوانه خوشتر است

فصل گلست باز پی نقل بزم می

طرف چمن ز گوشه ی کاشانه خوشتر است

گر ناخوش است توبه شکستن به نزد تو

پیش من از شکستن پیمانه خوشتر است

ای عندلیب ناله ی تو خوش بود، ولی

در سوختن خموشی پروانه خوشتر است

چون تو به آشنایی بیگانگان خوشی

گر آشنا شود ز تو بیگانه خوشتر است

دل از برم چو در بر دلدار جا گرفت

دل نیز اگر رود بر جانانه خوشتر است

خوش گوشه ایست خانه ی دل بهر غم، رفیق

آری مقام جغد به ویرانه خوشتر است

شمارهٔ ۴۴

یار اگر بیگانه از اغیار باشد خوشتر است

گل خوشست اما اگر بی خار باشد خوشتر است

من اگر باشم به بزم یار خوش باشد، ولی

غیر اگر بیرون ز بزم یار باشد خوشتر است

گرچه از لطف کم دلبر دل عاشق خوش است

گر به عاشق لطف او بسیار باشد خوشتر است

نیست چون چشم و چراغ من به پیش چشم من

گر به چشمم روز چون شب تار باشد خوشتر است

دیدن دلدار خوش باشد به خواب و این شرف

گر نصیب دیده ی بیدار باشد خوشتر است

با خیال یار خفتن در لحد خوش دولتی است

ور به محشر وعده ی دیدار باشد خوشتر است

گرچه حرف عشق در خلوت خوشست اما رفیق

این سخن گر بر سر بازار باشد خوشتر است

چشم من، پنهان ز چشم مردمان می خواهمت

جان من، در پهلوی دل همچو جان می خواهمت

شاه من روز از خلایق در زمین می جویمت

ماه من شب از خدای آسمان می خواهمت

گر درست است این که دارد دل خبر از دل چرا

ترک من کردی تو و من همچنان می خواهمت

در گلستان جهان ای سرو باغ زندگی

خرم و شاداب و آزاد و جوان می خواهمت

تا نیفتد چشم بد بر عارض نیکوی تو

چون پری از دیده ی مردم نهان می خواهمت

تو چو من داری بسی کس زان نمی خواهی مرا

من ندارم هیچ کس غیر تو زان می خواهمت

چند باشد از تو روز و روزگار ما سیاه

با رفیق ای ماه چندی مهربان می خواهمت

شمارهٔ ۴۵

زاهد به جرم مستی عشقم، شتاب چیست

عاشق چو مست گشت گناه و ثواب چیست

چون عاشقان برون ز حسابند، پس مرا

اندیشه ی حساب به روز حساب چیست

هر کس که محو روی تو باشد به روز و شب

کی آگه است ماه چه و آفتاب چیست

ساقی مده شراب که از چشم مست تو

مستم من آنچنان که ندانم شراب چیست

یک بوسه بیش نیست سؤال من از درت

با من به تلخی از لب شیرین جواب چیست

بردار پرده از رخ خود ماه من کسی

چون تاب دیدن تو ندارد نقاب چیست

ساغر به عزم توبه منه بر زمین، رفیق

در فصل گل ز باده ی ناب اجتناب چیست

شمارهٔ ۴۶

جانم ز تن درآمد و در سر هوای تست

خاکم به باد رفت و هنوزم هوای توست

چاکم به دل اگر چه ز تیغ جفای تست

در دل مرا هنوز هوای وفای تست

ای بی وفا چنانکه تو بیگانه دوستی

ای وای بر کسی که دلش آشنای تست

کم کن جفا به عاشق خود شاه من که او

سلطان عالمست اگر چه گدای تست

پا بر زمین منه که برد رشک چشم من

بر خاک آن زمین، که بر او نقش پای تست

دشنامی از زبان تو تا نشنود رفیق

شد مدتی که ورد زبانش دعای تست

شمارهٔ ۴۷

تو گر خون ریزیم ممنونم ای دوست

مگو تا غیر ریزد خونم ای دوست

مرا هم بر سر کویت سگی دان

مکن از کوی خود بیرونم ای دوست

به حسن از لیلی افزونی تو و من

به عشق افزون تر از مجنونم ای دوست

شود هر روز افزون تر به عشقت

غم آن حسن روزافزونم ای دوست

تو تا از لطف با من مهربانی

چه غم از کینه ی گردونم ای دوست

مده جام می گلگون به دستم

که مست آن لب می گونم ای دوست

چه می گوئی رفیق از هجر چونی

چه می گویم ز هجرت چونم ای دوست

شمارهٔ ۴۸

بود هر درد را درمان شکی نیست

ولی دردا که درد من یکی نیست

به راه عشق رو گر مرد راهی

کز این به سالکان را مسلکی نیست

به هر تارک بود آن خاک در تاج

ولی این تاج بر هر تارکی نیست

به قتل من چه حاجت ناوک آن

که تیر غمزه کم از ناوکی نیست

خوشم با مجلس مستان که آنجا

بزرگی را جدل با کوچکی نیست

رفیق از غم به صورت کو چه پیر است

به دل کودک‌تر از وی کودکی نیست

شمارهٔ ۴۹

بی قرارم از فراق یار یار من کجاست

مایه ی آرام جان بی قرار من کجاست

روزگاری شد که روز من سیاه است آن کزاو

تیره شد هم روز من هم روزگار من کجاست

بود از شمع رخ ماهی فروزان محفلم

آن چراغ محفل شبهای تار من کجاست

هر که غمگین است او را غمگساری هست و، من

مردم از بی غمگساری، غمگسار من کجاست

هر کجا رفتم ندیدم نشان زان نازنین

یارب امید دل امیدوار من کجاست

نیست در دستم عنان دل خدا را دوستان

آنکه برد از کف عنان اختیار من کجاست

شد گل عشقم ز غم پژمرده آن کزوی، رفیق

موسم دی گشت ایام بهار من کجاست

در کشوری که آن بت عاشق فریب است

هر سو هزار عاشق حسرت نصیب است

هر درد را طبیب کند چاره، چاره چیست

این درد را که بر دل من از طبیب هست

بر جان و دل نه جور حبیب است بس مرا

جور حبیب هست و جفای رقیب هست

در کوی تو غریبم و بی کس گهی بپرس

احوالم از سگان درت کان غریب هست؟

بازآ که تا تو رفته ای از دیده و دلم

نه طاقت [ و ] قرار و نه صبر [ و ] شکیب هست

مشمار سهل قطع بیابان عشق را

کش هر قدم هزار فراز و نشیب هست

باشد رفیق گر به تو آن بی وفا مرنج

با سرو گل نه فاخته و عندلیب هست (؟ )

شمارهٔ ۵۰

جز جفاکار تو با من ز جفا کاری نیست

مکن ای یار که این رسم و ره یاری نیست

شد دلم خون ز غم و دلبر بی رحم مرا

رسم دلجویی و آئین وفاداری نیست

ماجرای دل پرخون به که گویم که کسی

نیست کز دیده ی او خون ز غمش جاری نیست

رفت تا از بزم آن ماه چو شمع از تف دل

کار من شب همه شب غیر شررباری نیست

دولت وصل تو در خواب گهی هست مرا

حیف کاین واقعه در عالم بیداری نیست

خنده بر گریه من می کنی و معذوری

که هنوزت خبر از درد گرفتاری نیست

دو سه روزی که رفیق از سر کویت رفته است

آن چنان رفته ز یاد تو که پنداری نیست

شمارهٔ ۵۱

صد جفا بر دلم از یار جفاکاری هست

لیک خوشدل به همینم که مرا یاری هست

شاد از آنم به غم عشق تو گر صبر مرا

اندکی نیست و لیکن غم بسیاری هست

به طبیب من بیمار که گوید که تو را

جان به لب آمده، دل خون شده، بیماری هست

بر دل آزار تو ای یار بود خوش ورنه

چون تو در هر طرفی یار دلازاری هست

سوی صحرا ز پی صید چه تازی که به شهر

همچو من هر طرفت صید گرفتاری هست

پا به گلشن ننهد، گل نزند بر سرخویش

هر که را زان گل روی تو به دل خاری هست

منم آن مرغ که از بیضه چو آمد بیرون

به قفس رفت و ندانست که گلزاری هست

از که یاری طلبم وز که مدد جویم آه

در دیاری که نه یاری نه مددکاری هست

آمد آن دلبر و دل برد ز من لیک، رفیق

گر دلی نیست مرا شکر که دلداری هست

شمارهٔ ۵۲

به جان و دل مرا پیوند از آن است

که دردت در دل و داغت به جان است

چنان در عاشقی افسانه گشتم

که از من هر طرف صد داستان است

به عاشقان زان دو لب یک بوسه جانا

به صد جان گر فروشی رایگان است

من و او را همین نام و نشان بس

که من نامم و او بی نشان است

رفیق از هجر آن نامهربان ماه

همه شب کار من آه و فغان است

شمارهٔ ۵۳

آنکه از عار به یاران نشود یار اینست

وانکه دارد ز من و یاری من عار اینست

آن جفاکار که کارش ز جفاکاری نیست

جز جفاکاری یاران وفادار اینست

آن ستمکار که از تیغ ستم می ریزد

خون یار از پی دلجویی اغیار اینست

آن شکر لب که چو فرهاد مدامم دارد

تلخکام از لب شیرین شکربار اینست

دل بیمار مرا از لب شکربارت

شربتی ده که دوای دل بیمار اینست

گفت از سینه فغان من و دل هرکه شنید

در قفس ناله ی مرغان گرفتار اینست

ز اشک خونین خبر حال دلم پرس، رفیق

که ز حال دل خون گشته خبردار اینست

شمارهٔ ۵۴

آن را که به کف سیمی و در دست زری نیست

در بر بت سیمن بر و زرین کمری نیست

شادم که مرا یار اگر از سر یاری

باری نظرش نیست نظر با دگری نیست

هرگز سحری نیست شب تیره ی ما را

با آنکه شبی نیست که او را سحری نیست

گر دختر رز فی المثل از شیرهٔ جانست

تلخست اگر از کف شیرین پسری نیست

زان نیست رفیقم خبر از خویش که از یار

آن را خبری هست که از خود خبری نیست

شمارهٔ ۵۵

ز خلق تا اثر و از جهان نشانی هست

ز حسن و عشق حدیثی و داستانی هست

ز داغ درد توام تا به جسم جانی هست

دل پر آتش و چشمان خون فشانی هست

به جز نیاز نباشد نماز پیران را

به کشوری که چو تو نازنین جوانی هست

جدا ز شاخ گل خود دلم برد حسرت

به طایری که به شاخیش آشیانی هست

کسی که دل به دلارام و جان به جانان داد

کجاش فکر دلی، کی خیال جانی هست

به روی و کوی تو شادم چنان که پندارم

به غیر از این نه گلی و نه گلستانی هست

بود حیات ابد روز وصل یار رفیق

جز این نباشد اگر عمر جاودانی هست

شمارهٔ ۵۶

نه روی گل چو روی دل آرای دلبر است

نه قد سرو چو قد رعنای دلبر است

عشرت در آن سر است که دلبر بود در آن

دولت بر آن سر است که بر پای دلبر است

سودای دلبر از سر من کی رود چنین

کاندر دلم همیشه تمنای دلبر است

تا جای دلبر است دلم خرمست و شاد

ای شاد آن دلی که در آن جای دلبر است

در خلد اگر رود نگشاید به حور چشم

آن را که دیده محو تماشای دلبر است

بس کوته است جامه ی خوبی به قد سرو

این خوب جامه راست به بالای دلبر است

از جام دیگران می عشرت مجو رفیق

کاین باده ی نشاط به مینای دلبر است

شمارهٔ ۵۷

منم که مهرهٔ بخت مرا گشادی نیست

به نامرادی من هیچ نامرادی نیست

من آن ز شهر خود آواره ام که افتاده

در آن دیار که بیداد هست [ و] دادی نیست

نسیم وصل طلب می کنم در آن وادی

که جز سموم جهانسوز هجر، بادی نیست

دل من و دل یارند متحد چه غمست

اگر میان من و یار اتحادی نیست

مرا، ز جور تو دائم دل غمینی هست

دمی ز لطف توام لیک جان شادی نیست

به وعده ام مفریب ای دروغ وعده، که هیچ

به وعده های دروغ تو اعتمادی نیست

مرا ز اندک و بسیار آنچه هست به عشق

به غیر صبر کمی و غم زیادی نیست

گر احتراز ز چشم بدت بود جانا

به از دعای منت هیچ ان یکادی نیست

رفیق معتقد کیش می پرستانم

مرا به مذهب زهاد اعتقادی نیست

شمارهٔ ۵۸

برده دل از من پری‌رویی نمی‌گویم که کیست

آن پری‌رو کیست می‌گویی؟ نمی‌گویم که کیست

کیست می‌گویی پری یا آدمی یارت بگو

آدمی‌خویی پری‌رویی نمی‌گویم که کیست

گلشن کویی که می‌پرسی نمی‌گویم کجاست

سرو دلجویی که می‌گویی نمی‌گویم که کیست

در رکاب جور و کین پایی، نمی‌دانم کدام

راه بیداد و جفا پویی نمی‌گویم که کیست

آنکه هرسو رو نهد خلقی برای دیدنش

رو نهد سویش ز هر سویی نمی‌گویم که کیست

هر سر مویم زبانی گشته در وصف کسی

با کسی لیکن سر مویی نمی‌گویم که کیست

گویی آن گل از چه گلزار است می‌خواهی رفیق

تا ز گلزارش بری بویی نمی‌گویم که کیست

شمارهٔ ۵۹

کسی چون تو بلا هرگز ندیده است

چو من کس مبتلا هرگز ندیده است

من لب تشنه زان لب هر چه دیدم

خضر ز آب بقا هرگز ندیده است

دلم آن دیده است از جذبه ی عشق

که کاه از کهربا هرگز ندیده است

من آن بسیار از جان ناامیدم

که درد من دوا هرگز ندیده است

جفا را دیدم از اغیار و یارم

بسویم از وفا هرگز ندیده است

نگاهم می کند ز آن سان که گوئی

مرا در هیچ جا هرگز ندیده است

رفیق از خار خار دل چه گویم

که او خاری به پا هرگز ندیده است

شمارهٔ ۶۰

دیدن آن سرو نازم آرزوست

دیده ام صد بار و بازم آرزوست

قد او را گفته ام عمر دراز

از خدا عمر درازم آرزوست

پیش شمع روی او پروانه وار

عمرها سوز و گدازم آرزوست

هست نازم آرزو زان نازنین

پیش ناز او نیازم آرزوست

پیش آن محراب ابر روز و شب

گه نماز و گه نیازم آرزوست

دشمنند این دوستان با من رفیق

زین رفیقان احترازم آرزوست

شمارهٔ ۶۱

کار من مهر تو و پیشه تو کین منست

کین من رسم تو و مهر تو آئین منست

تا مرا هست وفا پیشه، ترا هست جفا

تا ترا هست جفا کیش، وفا دین منست

شادی من غم و اندوه دل خرم تست

غم تو عیش و نشاط دل غمگین منست

آنکه تشویش ندانسته، دل ساکن تو

وانکه تسکین نشناسد، دل مسکین منست

زان ننالم ز غم درد که درد غم تو

باعث صبر من و موجب تسکین منست

روی نیکوی تو روزی که نبینم آن روز

تیره عالم همه بر چشم جهان بین منست

نیست از سوز نهانم کسی آگاه رفیق

مگر آن شمع که شب بر سر بالین منست

شمارهٔ ۶۲

با کوی یار روضه ی دارالقرار چیست

دارالقرار یار به جز کوی یار چیست

شد یار من سگت به از این یار کیست یار

شد کوی تو دیارم از این به دیار چیست

روزی برای وعده خلافی نکرده شب

اورا چه آگهی که شب انتظار چیست

ای کرده با حبیب شبی روز بی رقیب

رو شکر کن شکایتت از روزگار چیست

در حیرتم که با همه پیمان شکست ما

عهد تو با رقیب چنین استوار چیست

گر نیست خار خار دل بلبلش غرض

گل را به هرزه این همه الفت به خار چیست

در زیر خاک خون دلی نیست گر به جوش

این لاله ها رفیق به خاک مزار چیست

شمارهٔ ۶۳

بهر تو مرا پیشکشی جز دل و جان نیست

در پیش تو ای جان جهان دل چه و جان چیست

این سرو روان می رود و در عقبش جان

جان می رود از رفتنش این سرو روان کیست

او وعده به روز دگرم می دهد و من

در فکر که تا روز دگر چون بتوان زیست

زاهد ز میم توبه مفرما که به جز می

از هر چه بود توبه مرا هست وزان نیست

سی روز لب از می نتوان بست چه بودی

شوال چهل بودی و روز رمضان بیست؟

گفتم قد رعنای تو را سرو چو دیدم

در راستی اینست الف در کجی آن نیست

ایدوست به بالین رفیق ایست زمانی

کش جان به طفیل تو کند یک دور زمان ایست

شمارهٔ ۶۴

بیمار درد را که دوا درد دیگر است

هر ساعتش ز درد رخ زرد دیگر است

در کشوری که عشق بود خورد و خواب نیست

ور نیز هست، خواب دگر خورد دیگر است

آنم که هر دمم به غم آباد جان و دل

از کاروان درد، رهاورد دیگر است

گر نیستش به غیر سر آشتی دگر

هر لحظه با منش ز چه ناورد دیگر است

مردانه بگذر از سر دنیا که این عجوز

هر روز در حباله ی نامرد دیگر است

دیدم تمام دفتر شعر ترا رفیق

هر فرد این کتاب به از فرد دیگر است

شمارهٔ ۶۵

فصل گل شد، سیر باغ و بوستانم آرزوست

سیر باغ و بوستان با دوستانم آرزوست

الفت پیر کهن بانو جوان خوش دولتی است

پیرم و این دولت از بخت جوانم آرزوست

تا کنم فارغ ز حرف این و آن شرب مدام

خانه ی دربسته در کوی مغانم آرزوست

با می و میخانه، بی انصاف و کافر نعمتم

گر بگویم کوثر و باغ جنانم آرزوست

آرزوی رویش از دل کم نمی گردد مرا

گر دمی صد بار می بینم همانم آرزوست

چون ننالم زین تغابن من که با این نیم جان

یک جهان جان بهر آن جان جهانم آرزوست

دل فسرد از وضع یاران صفاهانم رفیق

چند روزی سیر آذربایجانم آرزوست

شمارهٔ ۶۶

ماهی تو و جات طرف بامت

یا مهری و آسمان مقامت

گه مهرت و گاه ماه گویم

تازین دو خوش آید از کدامت

نه مه بیند نه مهر، بیند

چون مهر و مه آنکه صبح و شامت

آن مهری و آن مهی که در حسن

چون مهر و مهست صد غلامت

گردد چه هلال مه به تعظیم

بیند مه اگر ز طرف بامت

ابیات رفیق اگر نویسند

بر صفحه ی مهر و مه کلامت

گوید شنود گر نظامی

احسنت به نظم بانظامت

شمارهٔ ۶۷

دریغ یار عزیزم که از وفا عاری است

تمام دلبری و ناتمام دلداری است

مکن به زاری ما گوش و داد جور بده

که حسن ما و تو در زاری و دلازاریست

رقیب با سگ او یار شد فغان که مرا

گذار از آن سر کو بعد از این بدشواریست

به عشق کوش که کارآزمودگان گویند

که کار دهر بجز عشق جمله بیگاریست

وصال او که شهان راست آرزو در خواب

زهی طمع که گدا را هوس به بیداریست

ز دوش بار علایق بنه که سالک را

بهین تهیه سیر و سفر سبکباریست

رفیق شکوه ز بیماریم پر است اما

نه آنقدر که شکایت ز بی پرستاریست

شمارهٔ ۶۸

چنان گشته کامم ز ایام تلخ

که شهدم چو زهر است در کام تلخ

چو ناکامی است این که گر کام من

بود صبح شیرین شود شام تلخ

اگر شهد نوشم شود همچو زهر

به کام من درد آشام تلخ

کند تا کند دلبرم تلخ، کام

لب شکرین را به دشنام تلخ

از آغاز شد گرچه عشاق را

می و ساغر و باده و جام تلخ

از آن ساغر و جام تا این زمان

چو من تلخکامی نشد کام تلخ

بود عشق آن به که باشد رفیق

در آغاز شیرین در انجام تلخ

شمارهٔ ۶۹

کی به حسن آن که پریچهره و مهوش باشد

چو تو دلخواه بود یا چو تو دلکش باشد

توئی آن تازه خط امروز که از رشک به خون

چهره ی لاله رخان از تو منقش باشد

کارم از کاکل تو تا بکی آشفته شود

حالم از زلف تو تا چند مشوش باشد

تا کی از اشکم و تا چند ز آهم شب و روز

دیده پر آب بود، سینه پر آتش باشد

سر ز سنگ ستم و تیغ جفایت نکشم

کانچه از دست تو آید به سرم خوش باشد

نرسد گر به عنان فرست دست رفیق

سرش این بس که ترا بر سم ابرش باشد

شمارهٔ ۷۰

چه باشد گر ترا ویرانه ی من خانه ای باشد

تو گنجی گنج را جا گوشه ی ویرانه ای باشد

نباشد بزم تو جای من دیوانه جای من

به کنج گلخنی یا گوشه ی ویرانه ای باشد

ز پا اندازدم اندوه دوران گرنه یک ساعت

به دستم شیشه ای یا بر کفم پیمانه ای باشد

نباشد آشنا گر با من آن بیگانه وش، بهتر

که شب با آشنایی روز با بیگانه ای باشد

کجا ماند نهان راز من رسوا اگر از من

به هر سو قصه ای و هر طرف افسانه ای باشد

مکن منعم بکوی آن پری، گر باشم آشفته

که در هر جا پریروئی بود دیوانه ای باشد

نباشد جا اگر در خانه اش ما را رفیق آن بس

که در شهری که باشد خانه ی او، خانه ای باشد

شمارهٔ ۷۱

مرا در جسم تا جان آفریدند

به جانم مهر جانان آفریدند

مرا روزی گریبان چاک کردند

که آن چاک گریبان آفریدند

جهان آن روز برگردید از من

که آن برگشته مژگان آفریدند

پریشان خاطرم کردند روزی

که آن زلف پریشان آفریدند

ترا درمان من دادند آن روز

که بهر درد درمان آفریدند

نخستین ماه رخسار تو دیدند

وزان پس ماه تابان آفریدند

مزن بر من برندی طعنه زاهد

ترا این و مرا آن آفریدند

ترا پاکیزه دامان خلق کردند

مرا آلوده دامان آفریدند

من و او را رفیق از بدو ایجاد

گدا کردند و سلطان آفریدند

شمارهٔ ۷۲

هر کس به ره وفا نشیند

بر خاک سیه چو ما نشیند

ثابت قدم آنکه در ره عشق

بر خاک چو نقش پا نشیند

یک لحظه نشیند آنکه با تو

یک عمر ز خود جدا نشیند

در راه تو کی ز پا نشینم

صد خارم اگر به پا نشیند

از کثرت ناکسان به کویست

جا نیست کسی کجا نشیند

یک دم ز بر تو برنخیزد

بیگانه که آشنا نشیند

با من بنشین که نیست عیبی

از شاه که با گدا نشیند

تا هست رفیق مدعی، یار

کی با تو بمدعا نشیند

شمارهٔ ۷۳

دلدار من به زاری اگر یار من شود

کار جهان به کام دل زار من شود

داند که کیست باعث آشفتگی مرا

آشفته ای که شیفته ی یار من شود

ابر بهار، گریه ی من گر به کوی تو

بیند خجل ز دیده ی خونبار من شود

بسیار شد غم من و ترسم که غیر، شاد

از شادی کم و غم بسیار من شود

در بیع من به غیر زیان هیچ سود نیست

بی سود خواجه کو که خریدار من شود

هر شب چراغ محفل اغیار شد، نشد

یک شب رفیق شمع شب تار من شود

شمارهٔ ۷۴

با غیر یار ترسم اگر یار من شود

پیمانه نوش گردد و پیمان شکن شود

گر رفته رفته می شود آن نازنین چنین

بی شک بلا و فتنه ی هر مرد و زن شود

یارب روا مدار که از جور محتسب

دارالسرور میکده بیت الحزن شود

با مدعی ترا به سخن هر که دید گفت

حیف از پری که هم نفس اهرمن شود

قدر رفیق عزیز نداند هزار حیف

آن گل که عنقریب قرین زغن شود

شمارهٔ ۷۵

نه خود با من جفا آن بی وفا کرد

که با هرکس وفا کردم جفا کرد

کجا بیگانه با بیگانه این جور

کند کان آشنا با آشنا کرد

نبندد هیچ کس زین پس به او دل

به جان من بگویم گر چها کرد

به تیغ جور خونم بی گنه ریخت

نه شرم از خلق و نه خوف از خدا کرد

جفا بین کان طبیعت بی وفا چون

به درد و داغ خویشم مبتلا کرد

نه داغم را نمود از مرهمی به

نه دردم را به درمانی دوا کرد

جدا گردد رفیق از یار هر کس

من و یار مرا از هم جدا کرد

شمارهٔ ۷۶

چه می در جام من پیر مغان کرد

که در پیرانه سر بازم جوان کرد

نه دربانم جدا زان آستان کرد

جدا زان آستانم آسمان کرد

گمان بد به من آن بی وفا برد

مرا آن بی وفا چون خود گمان کرد

دمی کان رشک سرو و غیرت گل

به عزم سیر جا در گلستان کرد

چو بلبل گل از آن رخ ناله برداشت

چو قمری سرو از آن قامت فغان کرد

هزاران روز شب کردی به اغیار

شبی هم روز با ما می توان کرد

مزن بر ما به رندی طعنه ای شیخ

ترا هر کس چنین، ما را چنان کرد

رفیق این دولت من بس، که بختم

گدای درگه پیر مغان کرد

شمارهٔ ۷۷

به من یارم سر یاری ندارد

سر یاری و دلداری ندارد

شب مستی کشد بی جرمم اما

خبر از روز هشیاری ندارد

چو دیدم اولش گفتم که دارد

وفاکاری، جفا آری ندارد

مجو کام دل خود زان دلازار

که کاری جز جفاکاری ندارد

ندانستم که دارد آن جفاکار

جفاکاری وفاداری ندارد

وفاداری چه داری از کسی چشم

که کاری جز جفاکاری ندارد

رفیق از بسکه محو اوست چشمم

خبر از خواب و بیداری ندارد

شمارهٔ ۷۸

غمش جا در دلم تنها ندارد

به یکدل نیست کان غم جا ندارد

فغان کان شوخ بی پروا ز جوری

کشد وز کشتنم پروا ندارد

ز افغانم خبر پنداریش نیست

ز آه من حذر گویا ندارد

گرفتم من ندارد فکر امروز

چرا اندیشه ی فردا ندارد

بسی دیوانه دارد آن پری لیک

چو من دیوانه ای رسوا ندارد

به من آن بی وفا گوید که دارم

سر مهر و وفا، اما ندارد

رفیق از درد او می میرد اما

خبر دارد ز حالش یا ندارد

شمارهٔ ۷۹

به دل هر کس غم جانان ندارد

دلش آرام و جسمش جان ندارد

بود خوش مهر و کین از مهوشان، حیف

که این دارد مه من آن ندارد

ز تو تا صورت چین فرق اینست

که تو جان بخشی و او جان ندارد

کسی کان عارض و خط دید دیگر

سر سیر گل و ریحان ندارد

دلم آن چاشنی دارد از آن لب

که خضر از چشمه ی حیوان ندارد

طبیبا بگذر از درمان دردم

ندارد درد من درمان، ندارد

سزایش دار باشد همچو منصور

که راز عشق را پنهان ندارد

به راهش پای از سر کن که پایان

رفیق این راه بی پایان ندارد

شمارهٔ ۸۰

مرا دیوانه آن جانانه دارد

که خلقی را چون من دیوانه دارد

غم او در دل ویران من جای

بسان گنج در ویرانه دارد

بتی در خانه دارد هر که چون او

فراغت از بت و بتخانه دارد

ندارد در دل من خانه جانان

که در هر جان و هر دل خانه دارد

مده ساقی میم چون مست بی می

مرا آن نرگس مستانه دارد

رفیق از بهر صید مرغ دل، یار

ز خط و خال دام و دانه دارد

شمارهٔ ۸۱

به عالم شادمان رندی زید کز هر غمی خندد

به او گر عالمی گریند او بر عالمی خندد

خوشا رندی که بر نیک و بد عالم همی خندد

به او گر عالمی خندند او بر عالمی خندد

خوش آن بیدل که یارش گر زند زخم ار نهد مرهم

نه هرگز گرید از زخمی و نه از مرهمی خندد

برای خنده ی غیرم کند گریان روا باشد (؟)

که از جور تو گرید محرمی نامحرمی خندد

به نوعی از غمم شاد است یار من که پیش او

چو نالم از غمی نالد (؟) چو گریم از غمی خندد

شود گر از غمم غمگین و شاد از شادیم از چه

چو می‌گریم نمی‌گرید چو می‌خندم نمی‌خندد

نخندد غنچه جز فصل بهاران و لب آن گل

بود آن غنچه ی خندان که در هر موسمی خندد

ز سودای پری رویی رفیق آشفته شد گویا

که چون دیوانگان دایم همی گرید، همی خندد

شمارهٔ ۸۲

مرا خاطر از آن بی غم نباشد

که بی غم خاطرم خرم نباشد

به دل دردم نباشد کم ز درمان

به جان داغم کم از مرهم نباشد

چو بستم عهد یاری با تو گفتم

که یاری چون تو در عالم نباشد

ندانستم ترا ای سست پیمان

بنای دوستی محکم نباشد

دلی پنداشتم غیر از دل من

در آن گیسوی خم در خم نباشد

چو دیدم، در همه عالم دلی نیست

که در آن طره ی درهم نباشد

رفیق و غیر، کی بود از حریمت

که آن محروم و این محرم نباشد

شمارهٔ ۸۳

از برم ای نگار حور نژاد

می روی و نمی روی از یاد

بی تو ای سرو گلشن ایجاد

بی تو ای سرو بوستان مراد

شغل من نیست جز به شب ناله

کار من نیست روز جز فریاد

ای ز تو خطه ی وفا ویران

ای ز تو کشور جفا آباد

از وفا چند، از جفا تا کی

مدعی از تو شاد و من ناشاد

هست تا هست هستی من و تو

کار من عجز و کار تو بیداد

که تویی لیلی و منم مجنون

که تو شیرینی و منم فرهاد

گر بود لایق تو جان رفیق

جان من، عمر من فدای تو باد

شمارهٔ ۸۴

تا کی ای زیبا صنم تا چند ای حوری نژاد

من ز هجران تو غمگین غیر از وصل تو شاد

جر جفا با من زمانی، جز وفا با تو دمی

نه ترا آید به خاطر نه مرا آید به یاد

از وفا گر خواهیم یار از جفا گردانیم

گردن تسلیم دارم در کمند انقیاد

روز از اشک پیاپی شب ز آه دم بدم

خاروش بر روی آبم کاه سان بر روی باد

از وفای من نگشت ای بی وفا کین تو کم

از جفای تو ولیکن گشت مهر من زیاد

سایه ی سروت مبادا از سر من کم، که هست

هم نهال آرزوی ما و هم نخل مراد

گرچه بر جان رفیق از تست هر ساعت غمی

بر دلت یارب زمانی از غم او غم مباد

شمارهٔ ۸۵

مرا به باده کشی کاش آنکه عیب کند

رود به میکده تا سیر سر غیب کند

جوان کند می گلرنگ پیر را چه عجب

از آنکه توبه ز می در زمان شیب کند

به محفلی که تو ساقی شوی نمی دانم

که اجتناب ز صهبا چسان صهیب کند

به گلشنی که گریبان جامه باز کنی

ز انفعال تو گل سر فرو بجیب کند

رفیق، شک برد از دل شراب، اهل یقین

نباشد آنکه در این نکته شک و ریب کند

شمارهٔ ۸۶

هر که یک لحظه حدیث غم من گوش کند

هر حدیثی که شنیده است فراموش کند

که درآرد به نظر سرو چمن را دیگر

هر که نظاره ی آن سرو قباپوش کند

تا به کی دردسر عقل کنم ساقی کو

که به یک جرعه مرا بی خود و مدهوش کند

یادش آید من خون جگر نوش ای کاش

در بر غیر چو بنشیند و می نوش کند

تا به کی از توام آغوش تهی باشد و غیر

با تو ای سرو روان دست در آغوش کند

ناصحا منع من از عشق مکن کاین دم سرد

آتش من نه چراغیست که خاموش کند

دوش گفتا نکنم از تو فراموش مباد

که فراموش رفیق آن سخن دوش کند

شمارهٔ ۸۷

نمی خواهی دلم چون شاد [و] می خواهی غمین باشد

نباشد آنچنان یارب الهی اینچنین باشد

برم جورت که بردن جور نیکویان بود نیکو

کشم نازت که ناز نازنینان نازنین باشد

گر از دست تو باشد زخم باشد بهتر از مرهم

ور از جام تو باشد شهد خوشتر ز انگبین باشد

قدی داری و رخساری که چون رخسار و قد تو

نه ماهی بر فلک تابد نه سروی بر زمین باشد

تو و اندیشه ی این روز و شب کز هجر و وصل تو

دل اغیار شاد و جان من اندوهگین باشد

من و شام و سحر این فکر کآیا این زمان با او

که یارب هم زبان گردد که آیا همنشین باشد

نبودی گر غرض محرومی عاشق نکویان را

چه بایستی که تن سیمین بود، دل آهنین باشد

رفیق آرام چون گیرد به کنج عافیت حالی

که در هر گوشه ای ابرو کمانی در کمین باشد

شمارهٔ ۸۸

زین پریشانان مکش دامن که حیران تواند

کاین پریشان خاطران، خاطر پریشان تواند

هر طرف شاهی و هر سو عالمی حیران تو

از نگاه فتنه جو وز چشم فتان تواند

همچو من در خاک و خون افتاده هر جانب بسی

از خدنگ غمزه و از تیغ مژگان تواند

من نه تنها کشته ی ناز توام کز عاشقان

عالمی چون من به تیغ غمزه قربان تواند

چون دهی جلوه سمند ناز خلقی هر طرف

کشته ی ناز تو و قربان جولان تواند

آنچه گویی آنچه فرمایی به جان و دل همه

بنده ی حکم تو و محکوم فرمان تواند

نکته سنجان گلستان صفائی چون رفیق

بلبلان باغ و مرغان گلستان تواند

شمارهٔ ۸۹

ترک تو چون ز دل کسی ای دلستان کند

جانی تو جان، چگونه کسی ترک جان کند

نالد به یاد سرو قد دلکشت همان

مرغ دلم بسدره اگر آشیان کند

من آدمی بجز تو ندیدم که چون پری

از خلق دل عیان برد و رخ نهان کند

با صد زبان غمت نتوان گفت پیش خلق

شرح غم تو دل به کدامین زبان کند

جان و دلست منزل و مأوای او که او

منزل به دل نماید و مأوا به جان کند

گفتی دلت چه خواهد از آن، لطف یا ستم

خواهد دلم که آنچه دلش خواهد آن کند

از پیریم چه باک که صد پیر چون مرا

پیر مغان به یک قدح می جوان کند

پیران جوان شوند به میخانه به رفیق

چندی به صدق خدمت پیر مغان کند

شمارهٔ ۹۰

دلش دادم که با او همدم و هم خانه خواهم شد

بمن او شمع خواهد گشت و من پروانه خواهم شد

ندانستم که چون دل برد از من چون پری پنهان

نهان خواهد شد و من از غمش دیوانه خواهم شد

به این حسن و به این عشق ای صنم چون لیلی و مجنون

تو آخر شهره خواهی گشت و من افسانه خواهم شد

تو با بیگانگان خواهی چنین گر آشنا شد من

به اندوه آشنا و از طرب بیگانه خواهم شد

چنین گر ساکن میخانه خواهم شد، پس از مردن

چو خواهم خاک شد خاک در میخانه خواهم شد

ز می خالی نخواهم شد شوم گر خاک می دانم

که یا خم یا سبو یا شیشه یا پیمانه خواهم شد

رفیق اول نهادم پا چو در زنجیر او گفتم

که آخر بر سر این گوهر یکدانه خواهم شد

شمارهٔ ۹۱

گر چرخ فلک با همه کس جور و جفا کرد

با هیچ کس از جور نکرد آنچه بما کرد

تا بود فلک با من غمدیده به کین بود

تا کرد جهان با من دلخسته جفا کرد

نومید مرا از در دلدار جدا ساخت

ناکام مرا از بر جانانه جدا کرد

این است اگر درد جدائی ز غمش کشت

صیاد من آن صید که از قید رها کرد

ابروی تو دل را سپر تیغ ستم ساخت

مژگان تو جان را هدف تیر بلا کرد

شاها نظری سوی گدا کن که زمانه

بسیار گدا شاه و بسی شاه گدا کرد

تا یافت رفیق از لب تو لذت دشنام

هر چند که دشنام شنید از تو دعا کرد

شمارهٔ ۹۲

خوش آنکه شب غمم سر آید

خورشید من از درم درآید

خوش آنکه ستاره ی مرادم

از مشرق آرزو برآید

خوش آنکه به محفل من از مهر

آن ماه چو مهر انور آید

خوش آنکه دلیل کعبه ی وصل

در وادی هجر رهبر آید

خوش آنکه سپاه شادمانی

بر لشکر غم مظفر آید

خوش آنکه رفیق از برم یار

دیگر، نرود چو دیگر آید

شمارهٔ ۹۳

فغان که مدعیان از منت جدا کردند

مرا به درد جدائیت مبتلا کردند

به درد مردم و آن کافران سنگین دل

نه رحم بر من و نه شرم از خدا کردند

چو آخرم ز تو می ساختند بیگانه

چرا نخست مرا با تو آشنا کردند

مباد دیدن رویت نصیب آنکس را

که از نظاره ی روی تو منع ما کردند

زسست مهری مه طلعتان فغان کاین قوم

به کس نه مهر نمودند و نه وفا کردند

شهید عشق نخوانند آن شهیدان را

که زیر تیغ ستم فکر خونبها کردند

غریب نیست نکردند رحم اگر به رفیق

ازان گروه که کردند جور تا کردند

شمارهٔ ۹۴

دلم به وصل تو روزی که شادمان باشد

به روزگار مرا روز خوش همان باشد

به خاک پای تو جانا قسم که در پایت

کنم نثار گرم صد هزار جان باشد

دل من از غم تو تا به کی بود غمگین

دل رقیب ز تو چند شادمان باشد

روا مدار ازین بیش و بیش ازین مپسند

که عاشق از تو چنین، بلهوس چنان باشد

گلی چو آن گل عارض مهی چو آن مه رخ

نه بر زمین بود و نه بر آسمان باشد

بود چو دشمن یاران، رفیق یار آن به

که یار من نبود یار دیگران باشد

شمارهٔ ۹۵

کی جز تو در دل من دلدار دیگر آید

بیرون نمی روی تو تا دیگری درآید

با من مگو که بگذار از دست دامن یار

این کار نیست کاری کز دست من برآید

از صنع کلک آید بس نقش نیک اما

مشکل ز نقش رویت نقش نکوتر آید

هر جا که حور و طوبی گویند پیش چشمم

قدت شود مجسم، رویت مصور آید

گرد سر خیالت گردم که در دل من

صد بار بیش آید آن دم که کمتر آید

گفتم به بر کی آیی ای رشک سرو و مه، گفت

کی سرو آورد بر، کی ماه دربر آید

گیرم رفیق گوید ترک هوای جانان

آن کیست کز وی او را این حرف باور آید

شمارهٔ ۹۶

غنچه و سرو کار آن قد و دهن نمی کند

سرو نمی خرامد و غنچه سخن نمی کند

بیش ز من به یار نو مهر کند که از وفا

یار نو آنچه می کند یار کهن نمی کند

دعوی دوستی به من دارد و می کشد مرا

می کند آنچه او به من دشمن من نمی کند

به بودم ز جان بسی یاد تو کانچه یاد تو

با دل خسته می کند روح به تن نمی کند

صید ضعیفم و بود ناله نه از ضعیفیم

نالم از آن که صیدم آن صیدفکن نمی کند

ترک وطن نمی کند دل به بهشت، وین عجب

کز سوی کوی او دلم میل وطن نمی کند

گوش کند به کوی او هر که رفیق ناله ام

گوش دگر به ناله ی مرغ چمن نمی کند

شمارهٔ ۹۷

ز کوی یار به من زان خبر نمی آید

که هر که می رود آنجا دگر نمی آید

مده به روز دگر وعده ی وصال و مرو

که بی تو صبر ز من این قدر نمی آید

به کار عاشقی ای عیب جو مکن عیبم

که غیر از این هنر از من هنر نمی آید

فغان ز سختی آن دل که نرم کردن آن

ز ناله ی شب و آه سحر نمی آید

به این جمال کسی را که در نظر آیی

جمال مهر و مهش در نظر نمی آید

در این چمن منم آن باغبان که پروردم

هزار نخل و یکی زان به بر نمی آید

نمی شود ز تو کام دلش روا اما

رفیق با دل خودکام برنمی آید

شمارهٔ ۹۸

آنچنان از تب عشق تو تنم می‌سوزد

که ز تاب تب تن پیرهنم می‌سوزد

شعله‌خویی زده در جان من آتش که اگر

برمش نام، زبان در دهنم می‌سوزد

تا مرا ز آتش غیرت بگدازد با غیر

می‌کند گرمی و در انجمنم می‌سوزد

قصهٔ لیلی و شیرین شنوم چون جایی

درد مجنون و غم کوهکنم می‌سوزد

در هوای گل رویش چو به گلگشت چمن

می‌روم نالهٔ مرغ چمنم می‌سوزد

می‌شود شمع سراپردهٔ اغیار ز رشک

همچو پروانه به هر انجمنم می‌سوزد

طُرفه حالی‌ست رفیق این که چو پروانه و شمع

یار با خویش به یک پیرهنم می‌سوزد

شمارهٔ ۹۹

خوشا کسی که کباب و شراب با تو خورد

شراب با تو بنوشد کباب با تو خورد

شود به ذائقه چون شهد ناب شیرینش

اگر کسی به مثل زهر ناب با تو خورد

به روز محشر ز مستی مگر شود بیدار

شبی شراب کسی گر بخواب با تو خورد

تمام عمر خورد بی تو خون دل روزی

به عمر خویش هر آنکو شراب با تو خورد

شراب با تو خورد چند مدعی یارب

دگر محال نیابد که آب با تو خورد

تو آن نگار مسیحا دمی که می خواهد

مسیح از قدح آفتاب با تو خورد

ز هول روز حسابش بود رفیق چه باک

اگر شبی قدح بی حساب با تو خورد

شمارهٔ ۱۰۰

آن جفا پیشه که منعش ز جفا نتوان کرد

چه توان کرد که منع دل ما نتوان کرد

آن که در خیل نکویان نتوان یافت چو او

به جفائی که کند ترک وفا نتوان کرد

نتوان کرد جدائی ز تو اما چه علاج

که رقیبان ترا از تو جدا نتوان کرد

قیمت خون شهیدی چه بود غیر از هیچ

که ز بی قیمتیش هیچ بها نتوان کرد

خود که گفتت که چنان قطع نظر کن از ما

که به عمری نگهی جانب ما نتوان کرد

به جفا از تو محال است که بردارم دل

جان من ورنه ازین بیش جفا نتوان کرد

جان فدای تو اگر کرد عجب نیست رفیق

جان چه باشد که به راه تو فدا نتوان کرد

شمارهٔ ۱۰۱

نه مهر، خوبی روی ترا نه مه دارد

خدا ز چشم بدت ای پسر نگه دارد

ترا ز ده نگذشته است سال و مهر رخت

هزار طعنه به ماه چهارده دارد

کجا روم چکنم حال دل کرا گویم

نه رند میکده نه شیخ خانقه دارد

نیاز و عجز من ناتوان چه خواهد کرد

باین غرور که آن ترک کج کله دارد

بطرف رخ منه آن زلف را چنین زنهار

که روز روشن عشاق را سیه دارد

بود به کیش تو گر دوستی گناه رفیق

یقین که از همه کس بیشتر گنه دارد

شمارهٔ ۱۰۲

مگر از سینه ی من دل برآید

از این دل ورنه غم مشکل برآید

برآید گر ز تن جان ز آرزویت

کیم این آرزو از دل برآید

به امید ثمر کشتم نهالی

چه دانستم که بی حاصل برآید

زید آزاد چون قمری در این باغ

که سرو از خاک پا در گل برآید

کجا سرو و کجا قد تو هیهات

ز گل آن روید این از دل برآید

تغافل کم کن از روزی حذر کن

که آهی از دل غافل برآید

به این یک جان که دارد در بدن چون

رفیق از خجلت قاتل برآید

شمارهٔ ۱۰۳

دانی که از هجران تو بر ما چه شب‌ها بگذرد

یک شب ز هجر چون تویی گر بر تو چون ما بگذرد

هر جا که روزی دیده ام کان سرو بالا بگذرد

هر روز آنجا بگذرم شاید که آنجا بگذرد

هر روز و هر شب بگذرم تنها به کوی او که او

شاید که روزی یا شبی زان راه تنها بگذرد

او نگذرد سوی من و هر روز من در راه او

کامروز سوی من اگر نگذشت فردا بگذرد

ناصح ز کوی آن پسر منعم تواند کرد اگر

او را فتد روزی گذر آنجا وز آنجا بگذرد

از سختی جان کندنم آگه کنید آن شوخ را

طفلست شاید بر سرم بهر تماشا بگذرد

درمان دردم کن کنون ورنه پشیمان می شوی

وقتی که بیمار تو را کار از مداوا بگذرد

با ما بساز ای بی وفا روز و شبی کز بعد ما

بسیار آید روزها، بسیار شب‌ها بگذرد

نالد چو قمری هر طرف مرغ دلم از شوق او

دامن کشان هر جا رفیق آن سرو رعنا بگذرد

شمارهٔ ۱۰۴

مرا با یار خود ای کاش بگذارند و کار خود

که من از گفته ی یاران نگویم ترک یار خود

نکردم در دیار خود چو شکر وصل یار خود

شدم از یار خود مهجور و هم دور از دیار خود

شبم خوش بود و روزم خوش به وصل دلبری روزی

ندانستم دریغ آن روز قدر روزگار خود

مهی کز وصل او هر شب شب من قدر بود اکنون

شمارم دور از او هر روز را روز شمار خود

نمی بینم در این بیگانگان یک آشنا کز وی

ز شهر و یار خود پرسم خبر وز شهریار خود

نکردم صید هر کس نیستم نخجیر هر جایی

شکار عاشقم در جرگهٔ عاشق شکار خود

کسی حال من بی دل در این درماندگی داند

که درماند به امید دل امیدوار خود

کند چون فکر کارم دیگری اکنون نکردم چون

خود از آغاز کار اندیشهٔ انجام کار خود

رفیق از قاصد و نامه تسلی چون شوم تا خود

به یار خود خود نگویم قصهٔ احوال زار خود

شمارهٔ ۱۰۵

گر ناله ی زارم اثری داشته باشد

شام شب تارم سحری داشته باشد

جایی نکند غیر سر کوی تو پرواز

گر مرغ دلم بال و پری داشته باشد

گر داد ز من داشته باشد عجبی نیست

هر کس چو تو بیدادگری داشته باشد

ای محرم خلوت مکنش منع غریبی

گر دیده به دیوار و دری داشته باشد

باشد به منش لطفی و ترسم که مبادا

این لطف نهان با دگری داشته باشد

در رهگذر او بسپارید به خاکم

تا بر سر خاکم گذری داشته باشد

آن کز خبرش حال رفیق است پریشان

ای کاش ز حالش خبری داشته باشد

شمارهٔ ۱۰۶

چند روزی از سر کویت سفر خواهیم کرد

چندی از کوی تو رفع دردسر خواهیم کرد

جای نان اندر بغل خواهیم لخت دل نهاد

جای آب اندر سبو خون جگر خواهیم کرد

هر کجا سنگی به دست افتد بدل خواهیم کوفت

هر کجا خاکی بچشم آید به سر خواهیم کرد

بی تو گر روزی به صد حسرت به سر خواهیم برد

خلق را بیدار از آه بی اثر خواهیم کرد

گر به گلشن بی گل رویت قدم خواهم نهاد

در چمن بی قد سروت گر گذر خواهیم کرد

همچو بلبل ناله در هر گام برخواهیم داشت

همچو قمری نوحه ای هر لحظه سر خواهیم کرد

اینقدر زین غصه خاک غم بر سر خواهیم ریخت

کز ته آن سر به روز محشر برخواهیم کرد

از فغان هر کس که منع ما کند بی او رفیق

ما به رغمش بیشتر از پیشتر خواهیم کرد

شمارهٔ ۱۰۷

به من هر روز آن پیمان گسل پیمان از آن بندد

که روز دیگر آن را بگسلد با دیگران بندد

بنوخط گلرخی دل بستم آه از حسرت مرغی

که در پایان گل بر شاخ گلبن آشیان بندد

ز گل صد دست افزون بست گلبن وه چه حالست این

که بر روی تماشائی همان در باغبان بندد

نشد از آه گرمم نرم او را دل چو من یارب

مبادا آنکه دل بر دلبر نامهربان بندد

دو روز دیگر ایدل آشکارا بشکند عهدش

مخور غم با رقیب امروز اگر عهد نهان بندد

نبندد ز آرزوی خویش طرفی غیر جان دادن

گر آن جائی که نرخ بوسه ی جانان به جان بندد

مران از محفلش گاهی اگر آید رفیق آنجا

نباشد میزبان را خوش که در بر میهمان بندد

شمارهٔ ۱۰۸

سوی آن کز تو دلش خوش به نگاهی باشد

سهل باشد که نگاهی ز تو گاهی باشد

مانع ای ابر کرم چیست که از رشحه ی تو

قطره ای قسمت لب تشنه گیاهی باشد

ارتو نسبت به من آن جور که باشد همه وقت

به ز لطفی که نباشد گه و گاهی باشد

ایخوش آن خسته که چون بر سرش آئی او را

قوه ناله نه و قدرت آهی باشد

تو که چشمت نگران نیست به راهی چه غمت

که به راهت نگران چشم به راهی باشد

گفتی آن دم که نباشی کنمت یاد رفیق

آندم این حرف بیاد تو الهی باشد

شمارهٔ ۱۰۹

عاشق یاری جفا بسیار می‌باید کشید

جور اغیار و جفای یار می‌باید کشید

تا میسر گرددت روزی مگر دیدار دوست

روزگاری حسرت دیدار می‌یابد کشید

زحمت اغیار می‌باید کشید از بهر یار

طالب گل را جفای خار می‌باید کشید

عاشقان را از برای عزت کم از حبیب

از رقیبان خواری بسیار می‌باید کشید

هر زمان بر چهره، خون دیده می‌باید فشاند

هردم از دل ناله‌های زار می‌باید کشید

قصه عشق و جنون خوش نیست در خلوت رفیق

رخت خود را بر سر بازار می‌باید کشید

شمارهٔ ۱۱۰

کی به من رحم دگر خواهی کرد

وقت رحم است اگر خواهی کرد

دلم از حسرت لعلت خون شد

تا کیم خون به جگر خواهی کرد

وه چه فرخنده شبی خواهد بود

که به من نیز نظر خواهی کرد

سوی هر کس نگری دارم چشم

با من آن شب که سحر خواهی کرد

بر گمان از تو جفا چند کشم

که وفا نیز مگر خواهی کرد

چه ضرر این که به هیچم نخری

غایتش هیچ ضرر خواهی کرد

روزگاریست که می نالم کی

آخر ای ناله اثر خواهی کرد

گر نخواهی ز غمش مرد رفیق

صبر بر غم چه قدر خواهی کرد

شمارهٔ ۱۱۱

بینم اگر به جز تو زیانم بدیده باد

گویم اگر بجز تو زبانم بریده باد

گر جز به دام زلف تو گیرد دلم قرار

از دام جسم طایر روحم پریده باد

بندم اگر به دلبر دیگر بجز تو دل

خون دلم تمام ز مژگان چکیده باد

در سجده گر به پیش بتی جز تو خم شوم

در زیر بار هجر تو قدم خمیده باد

گر دامنت ز کف بگذارم به زندگی

از دست مرگ حبیب حیاتم دریده باد

باشد اگر نه خرمیش از غمت دلم

از خرمی رمیده به غم آرمیده باد

پوشم ز سیب غبغب او چشم اگر رفیق

چون نار دل مرا به کف غم کفیده باد

شمارهٔ ۱۱۲

شوخی که آشنا بکسی غیر ما نبود

بیگانه شد چنانکه مگر آشنا نبود

بودم بسان سایه اش آن روز در قفا

کان روز غیر سایه کسش در قفا نبود

هرجا که بیندم نکند لحظه ای قرار

بی من قرارش آن که دمی هیچ جا نبود

شد بی وفا به طالع من ورنه یار من

تا یار غیر بود چنین بی وفا نبود

جز درد من که هیچ طبیبش دوا نداشت

درد دگر نبود که او را دوا نبود

بیماری فراق نسنجید و درد رشک

ایوب در بلا که منم مبتلا نبود

رفت از درش رفیق ز بیداد غیر و یار

در کوی من نگفت کسی بود یا نبود

شمارهٔ ۱۱۳

نکویان را وفا آئین پسندند

وفا کن کز نکویان این پسندند

ز من طاقت ز تو تمکین پسندند

ز عاشق آن ز معشوق این پسندند

جفا کم کن که نه خوب است خوبان

جفا بر عاشقان چندین پسندند

پسندی گر تو جور و کین عجب نیست

نکویان آن و خوبان این پسندند

به خون آغشته کن خاکم که در حشر

شهیدان را به این آئین پسندند

به خونم دست رنگین کن که عشاق

بخون دست بتان رنگین پسندند

بچین گر بگذری لعبت پسندان

عجب گر لعبتان چین پسندند

رفیق افغان از این نامهربانان

که نپسندند مهر و کین پسندند

شمارهٔ ۱۱۴

دلم با ناتوانی پاس چشم یار هم دارد

چو بیماری که دارد بیم جان بیمار هم دارد

ندارم زهره تا گویم بکش یکبار [و] فارغ کن

وگرنه قاتل من رحم این مقدار هم دارد

من و جورش که مخصوص منست آن مرحمت ورنه

چه کار آید مرا لطفی که با اغیار هم دارد

اگر بسیار کم دارد وفا یارم بحمدالله

جفائی از وفا به دارد و بسیار هم دارد

مکن از گریه ناصح منع عاشق با دل پرخون

دل پرخون که دارد دیده ی خونبار هم دارد

به محفل بنگرد تا جانب اغیار پی در پی

به هر گاهی نگاهی سوی من ناچار هم دارد

به بالین رفیق از لطف بنشین لحظه ای دیگر

که جانش بر لب است و حسرت دیدار هم دارد

شمارهٔ ۱۱۵

ای کرده ز خود بی خبرت یاد خداداد

غافل مشو از حسن خداداد خداداد

گر پر شود از لیلی و شیرین همه عالم

مجنون خدا دادم و فرهاد خداداد

آموخت به طفلی چه قدر شیوه ندیدم

استاد به استادی استاد خداداد

خواهم همه با خود ستم او که نیابد

جز من دگری لذت بیداد خداداد

اول قدم از پا فکند سرو روان را

مستانه خرامیدن شمشاد خداداد

آمد به لبم ارچه رفیق از غم او جان

یارب نرسد غم به دل شاد خداداد

شمارهٔ ۱۱۶

به رهی چو پادشاهان گذر آن پسر ندارد

که ز عاشقان سپاهی سر رهگذر ندارد

سر ما و خاک راهش ز سر نیازمندی

اگر او ز ناز دارد سر ما و گر ندارد

دل سنگ رخنه سازم به فغان دل چه سازم

به تو سنگدل که آهم به دلت اثر ندارد

چه بلاست عشقت ای گل که به باغ و راغ مرغی

نبود چو من که خاری ز تو در جگر ندارد

به بهای بوسه ای جان به تو می فروشم از من

بجز این متاع نفع ار نکند ضرر ندارد

خبری که عشق گوید به زبان غیر با تو

مشنو کز این سخن ها دل من خبر ندارد

سحری رفیق باشد ز قفای هر شب اما

شب ما سیاه‌روزان ز قفا سحر ندارد

شمارهٔ ۱۱۷

هرگز به دلم یاد تو ای ماه نیامد

کز دل به لبم ناله ی جانکاه نیامد

در خانه ام آن ماه نیامد عجبی نیست

در خانه ی درویش اگر شاه نیامد

بر هر سر راهی که مرا دید از آن پس

بار دگر آن شوخ از آن راه نیامد

گاهی بر من آمدی آن ماه ولی غیر

تا کرد ز حال منش آگاه نیامد

نشیند کسی ناله ی زارم شب هجران

کز ناله یب جان سوز منش آه نیامد

دیگر چه به او نامه فرستم که فرستاد

صد نامه که می آیم و آن گاه نیامد

گم گشت رفیق ار به ره عشق عجب نیست

هر کس به سفر رفت از این راه نیامد

شمارهٔ ۱۱۸

کو عاشق آزاری چو او تا عاشق زارش کند

شاید که درد عاشقی با عاشقان یارش کند

خواهم بتی چون یار من دل گیرد از دلدار من

تا آن چه او در کار من کرده است در کارش کند

غارت کند از یک نظر صبرش ز دل هوشش ز سر

سازد ز خویشش بی خبر از من خبردارش کند

بیرون کند آن دلربا از خاطرش جور و جفا

آموزدش مهر و وفا عاشق نگه دارش کند

تا آن بت پیمان شکن قدری فزاید قدر من

یک چند پیش خویشتن بی قدر و مقدارش کند

از چشم خواب آلود خویش از لعل می آلود خویش

خوابست بیدارش کند مست است هشیارش کند

گردد رفیق ممتحن خوش نغمه چون مرغ چمن

گر آن بت غنچه دهن گوشی به گفتارش کند

شمارهٔ ۱۱۹

گفتم آن لعل لب از شیره جان ساخته‌اند

گفت نه جان تو شیرین‌تر از آن ساخته‌اند

هست هر عضو تو از عضو دگر شیرین‌تر

مگر اعضای تو از شیرهٔ جان ساخته‌اند

نالد از درد به تن هر رگ من پنداری

بند بندم چو نی از بهر فغان ساخته‌اند

به هوای گل رخسار تو چون ابر مراد

از سر هر مژه خونابه روان ساخته‌اند

راز عشقی که نهان داشتم از خلق رفیق

اشک گلگون و رخ زرد عیان ساخته‌اند

شمارهٔ ۱۲۰

این ماه که جا به بام دارد

رویی چو مه تمام دارد

من نام ندانمش بگوئید

کاین ماه لقا چه نام دارد

از منظر دیده گرچه دور است

در خلوت دل مقام دارد

چون قامت او کجا بود سرو

نه جلوه و نه خرام دارد

سودای وصال می پزد دل

بیچاره خیال خام دارد

گر بنده سگ توام چرا غیر

در این سر کو مقام دارد

احوال رفیق می توان یافت

زین سوز که در کلام دارد

شمارهٔ ۱۲۱

نه ضعف تن ز جانم سیر دارد

غم آن نو جوانم پیر دارد

نوید کشتنم دی داد، امروز

نمی دانم چرا تاخیر دارد

چونی از خود تهی گشتم به دل‌ها

چونی زان ناله ام تاثیر دارد

به قصد جان من آن چشم و ابرو

یکی تیر و یکی شمشیر دارد

رخ ماه من و رخساره ی ماه

زمین تا آسمان توفیر دارد

کسی را کش تو میری کی به عالم

سر و برگ بت کشمیر دارد

رفیق آماده ی هند است اما

صفاهان خاک دامنگیر دارد

شمارهٔ ۱۲۲

لعل جانان یارب از جان ساختند

یا که جان از لعل جانان ساختند

مرده را جان می دهد لعلش مگر

لعل جان از آب حیوان ساختند

یارب این حور است مثل آدمی

یا پری را شکل انسان ساختند

زان خط و خال آه، کاحوال مرا

همچو زلف خود پریشان ساختند

ساختند آنان که روی و موی تو

صبح وصل و شام هجران ساختند

در دلم دادند جا عشق تو را

گنج در ویرانه پنهان ساختند

جامه ی صبر مرا دور از تو چاک

از گریبان تا بدامان ساختند

عشق را نازم گر آن بر من رفیق

هر چه مشکل بود آسان ساختند

شمارهٔ ۱۲۳

گر نسوزد دل دلدار به من جا دارد

شمع از سوزش پروانه چه پروا دارد

درد و درمان چه بود از تو چه پروا دارد

دردمند تو به درمان مسیحا دارد (؟ )

هر چه گوید همه از عالم بالا گوید

هر که در دل هوس آن قد و بالا دارد

به گل گلشن فردوس فرو نارد سر

هر که خاری زسر کوی تو برپا دارد

می سزد بر سر خوبانش اگر شاه کنند

کانچه اسباب نکوئیست مهیا دارد

باید آن را که سر عاقبت اندیشی هست

خاطر امروز در اندیشه ی فردا دارد

بلبلی در همه گلزار جهان نیست رفیق

که نه خاری به جگر زان گل رعنا دارد

شمارهٔ ۱۲۴

گر چنین دلبر من آفت جان خواهد شد

بس جهاندیده که رسوای جهان خواهد شد

ور چنین خون شودم دل دل خونگشته ی من

همره اشک به کوی تو روان خواهد شد

زان پری پیکر اگر کاهد از اینگونه تنم

چون پری پیکرم از دیده نهان خواهد شد

می کنم از تو نهان عشق خود و می دانم

کآخر این راز نهان بر تو عیان خواهد شد

شد کنون سینه سپر تیغ ترا از پس مرگ

استخوانم به خدنگ تو نشان خواهد شد

شاد و غمگین مشو از راحت و محنت که اگر

می شود گاه چنین گاه چنان خواهد شد

توبه کردم چو شدم پیر و ندانستم حیف

که اگر باده خورد پیر، جوان خواهد شد

آنکه دارد سر سلطانی عالم چو رفیق

از گدایان در پیر مغان خواهد شد

شمارهٔ ۱۲۵

هر که را یاد تو در دل نفسی می آید

کی دگر در دل او یاد کسی می آید

آه از آن آتش سوزان که چنین گرم عنان

از پی سوختن مشت خسی می آید

بخت بد بین که مرا می کشد آن مه کو را

کار صد خضر و مسیح از نفسی می آید

گر به یک شعبده بردی دل او نیست عجب

که چنین شعبده ها از تو بسی می آید

شیوه ی عشق ندانند رقیبان آری

کار پروانه کجا از مگسی می آید

یاد تو تا به دلم جای گرفته است رفیق

ناکسم گر به دلم یاد کسی می آید

شمارهٔ ۱۲۶

گر جهان از ماه تا ماهی از آن من شود

نیست چندانی که آن مه مهربان من شود

بی تو ای آرام جان تنها به کنج بی کسی

جز خیالت کیست تا آرام جان من شود

خانه ی دل را ز یاد غیر خالی کرده ام

جای آن دارد که یارم میهمان من شود

من که راز عشق را از یار می دارم نهان

مدعی کی آگه از راز نهان من شود

جان دهم از درد پیش او ننالم تا مباد

خاطر او رنجه از آه و فغان من شود

این غزل مقبول اهل طبع می گردد رفیق

گر قبول طبع یار نکته دان من شود

شمارهٔ ۱۲۷

خوش آنکه مرا کشته به میدان تو یابند

چون گوی، سرم در خم چوگان تو یابند

گر زانکه بجویند شهیدان وفا را

صد کشته به هر گوشه ی میدان تو یابند

بر دیده نهند از سر تعظیم نکویان

خاری که ز دیوار گلستان تو یابند

عیسی نفسان چاشنی عمر ابد را

چون خضر ز سرچشمه ی حیوان تو یابند

بگشا گره از زلف گره گیر که عشاق

دلهای خود از زلف پریشان تو یابند

بخرام که شرمنده همه سرو قدان را

از جلوه ی شمشاد خرامان تو یابند

در عهد تو تنها نه رفیقست که هر جا

پیمانه کشی هست به پیمان تو یابند

شمارهٔ ۱۲۸

شاه من با خیل خوبان چون ز راهی بگذرد

راست پنداری که شاهی با سپاهی بگذرد

چون ز پیشم بگذرد سوزد ز سر تا پا مرا

همچو آن برقی که از پیش گیاهی بگذرد

چون نباشد عمر من کوته که از هجران به من

بی تو هر شب سالی و هر روز ماهی بگذرد

آنکه بی یادش دمی نگذشت بر من کاشکی

یاد من بر خاطر او گاهگاهی بگذرد

گرچه کار چشم شوخش بی گنه عاشق کشی است

چشم دارم کز گناه بی گناهی بگذرد

ما گدایان از کجا و بزم تو، بس جای ما

بر سر راهی کز آنجا چون تو شاهی بگذرد

آنکه سوزد جان خلق از آتش خویش رفیق

آه اگر ناگاه سویش برق آهی بگذرد

شمارهٔ ۱۲۹

گل به گلشن زان گل رخسار یادم می دهد

غنچه زان لبهای خوش گفتار یادم می دهد

پیش من تعریف سرو و گل به خوبی باغبان

چون کند زان سرو گلرخسار یادم می دهد

لطف یارم می کند آگاه از جور رقیب

راحت گل از جفای خار یادم می دهد

چو ز جانان یادم آید گر بیاساید دمی

از غم این دل که او دلدار یادم می دهد (؟ )

چون رود از یاد من تا این دل افگارباز

چشم خونبار از دل افگار یادم می دهد

می دهد یادم به عشق یار ناصح صبر و من

می کنم کم گوش و او بسیار یادم می دهد

از بهشت و حور چون گوید سخن زاهد رفیق

بی تکلف از دیار و یار یادم می دهد

شمارهٔ ۱۳۰

گلعذاران نگار من نگرید

عارض گلعذار من نگرید

دارد امید مهر ازو دل من

دل امیدوار من نگرید

کار من بار غم کشیدن اوست

به من و کار و بار من نگرید

نیست بی او قرار در دل من

به دل بی قرار من نگرید

زود رویم ز هجر سبز خطی

به خزان و بهار من نگرید

عهد ناپایدار او بینید

بخت ناسازگار من نگرید

می برد او نخست دل ز رفیق

دلبر خوش قمار من نگرید

شمارهٔ ۱۳۱

چکنم که باز آمد شب و یار من نیامد

بگذشت روز و شمع شب تار من نیامد

مه من که بود شمع شب تار من ندانم

که پس ار وفات من چون به مزار من نیامد

ز کنار غیر گفتم به کنارم آید اما

ز کنار او نرفت و به کنار من نیامد

به رهت ز بیقراران بسی آمدند اما

به ره تو بیقراری به قرار من نیامد

نه همین نیامدم من ز پیت که از ضعیفی

ز پی تو آمدن هم ز غبار من نیامد

منم آن ضعیف صیدی که ز ننگ لاغریها

ز شکار افکنان کس به شکار من نیامد

ز وفا رفیق گفتم که به کارم آید اما

که گذشت کارم از کار و به کار من نیامد

شمارهٔ ۱۳۲

گر از دل و جان صبر و سکون شد شده باشد

گر صبر کم و درد فزون شد شده باشد

مجنون صفتی در غم لیلی وشی از شهر

آواره ی صحرای جنون شد شده باشد

از صید من ای صید فکن عار چه داری

صید تو گر آن صید زبون شد شده باشد

دامان تو پاکست ز تهمت اگرت دست

از خون من آلوده به خون شد شده باشد

آن بسکه تو ناگاه درون آمدی از در

گر جان ز تن خسته برون شد شده باشد

عمریست که دارم به تن از بهر همینش

گر جان به نثار تو کنون شد شده باشد

مهر تو محالست شود از دل من کم

گر مهر تو با غیر فزون شد شده باشد

گفتم که شد آواره رفیق از سر کویت

افسوس کنان گفت که چون شد شده باشد

شمارهٔ ۱۳۳

دایم به تو این گرمی بازار نماند

این گرمی بازار تو بسیار نماند

از گرمی بازار مشو غره بیندیش

زان دم که خریدار به بازار نماند

بر باد دهد صرصر خط خرمن حسنت

در گلشن رخسار تو جز خار نماند

بیداد تو گر باشد از اینگونه به یاران

در کوی تو یک یار وفادار نماند

زین گونه ز من دار جفا گر باسیران

در دام تو یک مرغ گرفتار نماند (؟ )

گر نرگس مست و لب میگون تو بیند

در مدرسه و صومعه هشیار نماند

هر جا گذری غمزه زنان مست کس آنجا

بی سینه ی ریش و دل افگار نماند

دارم به تو صد حرف و لیکن به زبانم

بینم چو ترا، قوت گفتار نماند

بگذار که بینم رخ تو سیر و بمیرم

تا در دل من حسرت دیدار نماند

شاه است رفیق او تو گدایی عجبی نیست

در کلبهٔ تو یار گر از عار نماند

شمارهٔ ۱۳۴

ندانستی گرم شاد از نگاه گاه گاه خود

چرا یکباره ام محروم کردی از نگاه خود

رقیبم در بهشت وصل و من در دوزخ هجران

نمی دانم ثواب او نمی یابم گناه خود

کشم گر آه گرمی سوزد آهم چرخ را دانم

نمی دانم چرا من خود نمی سوزم ز آه خود

تو بر من می کنی بیداد و من داد از تو می خواهم

مکن بیداد ای بیدادگر بر دادخواه خود

عیان کن قد و رخ تا هم خجل هم منفعل گردد

چمن از سرو و شمشاد و سپهر از مهر و ماه خود

شب و روزی که یکسال است در عالم رفیق آن را

شب تاریک خود می دانم و روز سیاه خود

شمارهٔ ۱۳۵

آنکه ما را شیوهٔ تعلیم جز یاری نداد

شیوهٔ یاری ترا تعلیم، پنداری نداد

داد درس دلبری بی مهر استادت ولی

بی مروت هرگزت تعلیم دلداری نداد

آنکه دادت این همه خوبی چه بد دید از جفا

کاین همه خوبی ترا داد و وفاداری نداد

جور کن کز بازوی پرزور و طبع پرغرور

ایزدت بهر چه اسباب جفاکاری نداد

از وفا زین بی وفایان کس وفاداری ندید

ورنه چون من هیچ کس داد جفاکاری نداد

کشت بخت من نگشت از گریه خرم گرچه آب

کشته ای را اینقدر آب ابر آزاری نداد

وصل او یک شب به خوابم دست داد اما رفیق

حاصل آن خواب عمری غیر بیداری نداد

شمارهٔ ۱۳۶

قاتل من ترک قتل بی گناهی هم نکرد

ریخت خون بی گناهی را که آهی هم نکرد

نه همین داد کس آن بیداد گر سلطان نداد

گوش بر فریاد داد دادخواهی هم نکرد

خاک راه او شدم شاید که بر من بگذرد

او بر غم من گذر بر خاک راهی هم نکرد

آنکه بی یادش نکردم من شبی روز از وفا

یاد من آن بی وفا سالی و ماهی هم نکرد

داشتم از چشم او چشم نگاه دمبدم

او به سوی من نگاه گاه گاهی هم نکرد

پر مزن لاف وفا ای غیر کان مه از جفا

آنچه با من کرد دایم، با تو گاهی هم نکرد

کی کند سوی رفیق بینوا هرگز نگاه

پادشاهی کو نگاهی سوی شاهی هم نکرد

شمارهٔ ۱۳۷

شاد باد آنکه ز ناشادی من یاد نکرد

شد ز ناشادی من شاد و مرا شاد نکرد

ناله ی من اثری در دل صیاد نکرد

پر و بالم نگشود از قفس آزاد نکرد

آه از آن شوخ که صد کشور آباد به جور

کرد ویرانه و ویرانه ای آباد نکرد

شاه بیدادگر من به گدایی هرگز

وعده ی داد نفرمود که بیداد نکرد

ای بسا مرغ دل و طایر جان کان صیاد

در قفس کرد و یکی از قفس آزاد نکرد

دید چون حسن تو و عشق من آنکو همه عمر

جز ز شیرین و ز فرهاد ز کس یاد نکرد

پس از آن چشم به نقش رخ شیرین نگشود

بعد از این گوش به افسانه ی فرهاد نکرد

غیر تو حور لقا جز تو پریزاد رفیق

مایل حور نشد میل پریزاد نکرد

شمارهٔ ۱۳۸

لب تشنه ایم افغان زان نوش لب که دارد

آب حیات و ما را لب تشنه می گذارد

لب تشنه ام فتاده در وادیی که ابرش

آبی به غیر آتش بر تشنگان نبارد

بی خوابیم چه داند شبهای هجر آن ماه

تا روز آنکه هر شب اختر نمی شمارد

پیشت نمی گذارند ما را و نیست یاری

کانجا ز روی یاری پیغام ما گذارد

پیوسته بود ما را تخم امید در گل

هرگز نشد که از خاک این دانه سر برآرد

دارد دلی رفیقت از عشق یار [و] آن دل

تسکین نمی پذیرد تا جان نمی سپارد

شمارهٔ ۱۳۹

ز ما ترک سهی‌قدان رعنا برنمی‌آید

اگر از غیر برمی‌آید از ما برنمی‌آید

تنم شد خاک و در دل خارخار گل‌رخان باقی

گلم از گل برآمد خارم از پا برنمی‌آید

به ناکامی نمودم عمر صرف وی ندانستم

که برمی‌آید از وی کام من یا برنمی‌آید

مکن چندین تمنای محل وصل او ای دل

که این گوهر ز کان وین در ز دریا برنمی‌آید

رفیق از جسم برمی‌آیدم این جان غم‌پیشه

خلاصم می‌کند زین غصه اما برنمی‌آید

شمارهٔ ۱۴۰

گر مصور مه من نقش تو دلخواه کشد

نکشد همچو تو دلخواه، مگر ماه کشد

تن من کاهی و بار غم تو کوهی، چون

بار چون کوه کسی با تن چون کاه کشد

تا به کی ای مه بی مهر ز هجرت شب و روز

چشم من اشک نشاند، دل من آه کشد

هفته ی هجر تو ای ماه نماید سالی

آه ای ماه اگر هجر تو یک ماه کشد

محتسب گوید اگر می نکشم در همه عمر

مشنو از وی که اگر گه نکشد گاه کشد

ای خوش آن بزم که از اول شب تا دم صبح

با تو من می کشم و غیر ز من آه کشد

جز ز دست تو بت حور لقا گرچه رفیق

از کف حور کشد باده به اکراه کشد

شمارهٔ ۱۴۱

خوشا بادی که با آن باد گرد کوی یار آید

خوشا گردی که از دنبال گرد آن شهسوار آید

بهار مردم آن باشد که سرو و گل به بار آید

بهار عاشقان کان سرو قد گلعذار آید

به بالین من آمد یار و رفت و برنیامد جان

نیامد چون به کار او ز جان زین پس چه کار آید

نیامد یار دوش و غیر آمد بخت آنم کو

که امشب بر خلاف دوش ناید غیر و یار آید

گلت از هم شگفت ایام نیکوئی غنیمت دان

نه آن باغی است این کز پی خزانش را بهار آید

چه حالست اینکه هر گه من روم نومید برگردم

بکوی آنکه دایم مدعی امیدوار آید

نیامد چون رفیق ای سرو گلرخ خوشنوا مرغی

درین گلشن اگر قمری صد و بلبل هزار آید

شمارهٔ ۱۴۲

نمی‌گویم ترا مهر و وفا اصلا نمی‌باشد

برای غیر می‌باشد برای ما نمی‌باشد

به بزم چون تو شاهی نیست جا چون من گدایی را

گدایان را بلی در بزم شاهان جا نمی‌باشد

بده بوسی و بستان نقد جان می باش گو ارزان

که در داد و ستد زین نقدتر سودا نمی‌باشد

گرم صد بار سوزی باز بر گرد سرت گردم

که از پر سوختن پروانه را پروا نمی‌باشد

به سان جادهٔ طول امل در عشق مه‌رویی

رهی در پیش دارم کان سرش پیدا نمی‌باشد

به امید وفا عمری جفا دیدم غلط کردم

گمان کردم که می‌باشد وفا اما نمی‌باشد

دمی بنشین به بالین رفیق اکنون که این مسکین

اگر امروز باشد تا به شب فردا نمی‌باشد

شمارهٔ ۱۴۳

بی وفائی که علاج دل پرخونم کرد

ریخت از تیغ جفا خونم و ممنونم کرد

تا تو در حسن و وفا لیلی ثانی گشتی

در وفای تو جهان ثانی مجنونم کرد

من که افسانه ام امروز به شیرین سخنی

لب شیرین تو از یک سخن افسونم کرد

نه همین کرد جدا بخت بد از یار مرا

کرد هر کار به من طالع وارونم کرد

مدعی از سر کوی تو نرفت این سهل است

رفته رفته ز سر کوی تو بیرونم کرد

در همه شهر ز خوبان به یکی بودم شاد

کرد او نیز ز من دوری و محزونم کرد

هر گه آن سرو روان شعر مرا خواند رفیق

آفرین بر سخن دلکش موزونم کرد

شمارهٔ ۱۴۴

بهار آمد و یار کسی نمی‌آید

چنین بهار به کار کسی نمی‌آید

چه سود ز آمدن سرو و لاله و سوری

چو سرو لاله‌عذار کسی نمی‌آید

همیشه گل به بهار آمدی چه شد کامسال

گلِ همیشه‌بهار کسی نمی‌آید

چو من غریب دیار کسی مباد آنجا

کسی ز یار و دیار کسی نمی‌آید

ز می مباد تهی جامش از چه ساقی ما

ترحمش به خمار کسی نمی‌آید

کسی که شمع وی افروخته‌ست بخت چرا

به خاطرش شب تار کسی نمی‌آید

رفیق را سگ خود نشمری و حق با تست

که ناکسی به شمار کسی نمی‌آید

شمارهٔ ۱۴۵

آن که لطفش گره از خاطر ما بگشاید

گره خاطر او لطف خدا بگشاید

کس برای دل ما دست عطایی نگشود

هم مگر اهل دلی دست عطا بگشاید

از خدا جوی گشایش که نگردد هرگز

بسته آنکار که از کارگشا بگشاید

جز به کوی تو دل ما نگشاید آری

دل که آنجا نگشاید بکجا بگشاید؟

در ریاضی که سر و کار گلش با خار است

کی دل بلبل بی برگ و نوا بگشاید؟

طالعی کو که برم مست شبی یا روزی

کله از سر بنهد بند قبا بگشاید

دو جهان جان و دل از هر شکن آید بیرون

گرهی کز سر آن زلف دو تا بگشاید

اشک و آه شب و روز آب و هوا نیست رفیق

که گل دولت از آن آب و هوا بگشاید

شمارهٔ ۱۴۶

در نیکوئی آفت جهان شد

نیکوتر از این نمی توان شد

آن عارض چون هلال شد بدر

آن قدر چو نارون روان شد

هم فتنهٔ خاص گشت و هم عام

هم آفت پیر و هم جوان شد

سرحلقه ی مهوشان شیراز

سر خیل بتان اصفهان شد

چشمش بکرشمه قصد دل کرد

ابروش به عشوه خصم جان شد

در حسن و کمال شد فسانه

در غنج و دلال داستان شد

گفتم که شود بلای جان ها

بالا چو کشید آن چنان شد

شد فته زمان زمان به خوبی

تا فتنه ی آخرالزمان شد

عشقی که رفیق پیش از این داشت

صد مرتبه بیشتر از آن شد

شمارهٔ ۱۴۷

غمین عشق غم روزگار کم دارد

خود این غم آنکه ندارد هزار غم دارد

حریم دیر کنون فخر بر حرم دارد

که نازنین صنمی چون تو محترم دارد

کسی که چون تو حبیب مسیح دم دارد

طبیب اگر نکند چاره اش چه غم دارد

نشان آنکه رهش زد پریوشی اینست

که خنده گه بگه و گریه دم به دم دارد

جمال حور و کمال فرشته طرز پری

نگار من همه دارد، دگر چه کم دارد

کسی که با سگ کوی پریرخی شده رام

فراغت از پری و گلشن ارم دارد

درون سینه بتی دارم و نپندارم

که هیچ بتکده دیگر چنین صنم دارد

چگونه جان نسپارد ز رشک او عاشق

که زر ندارد و اغیار محتشم دارد

به قطع بادیه حاجت ندارد آن سالک

که از گذرگه دل راه بر حرم دارد

مگو که یار تو کم دارد آن و حسن رفیق

که دارد آن و ز آن نیز بیش هم دارد

شمارهٔ ۱۴۸

جلوه که آن تازه جوان می کند

غارت عقل و دل و جان می کند

گفتمش آن تو ندارد کسی

این همه ناز از پی آن می کند

راه دلم غمزه زنان می زند

صید دلم جلوه کنان می کند

جور و جفا بین که برین نا توان

جور و جفا تا بتوان می کند

جور به عاشق همه خوبان کنند

لیک نه چندین که فلان می کند

سرخی خونی که نهان می خورم

زردی رخساره عیان می کند

گوید ازین پس به رفیق این همه

می نکنم جور و همان می کند

شمارهٔ ۱۴۹

نهادم بهر شرح شوق هر گه خامه بر کاغذ

ز آهم خشک شد خامه ز اشکم گشت تر کاغذ

چو یعقوب از بر من برده یوسف طلعتی دوران

به اقلیمی که نفرستد پسر بهر پدر کاغذ

نکرد از کاغذی روزی دلم خوش روزگارش خوش

که یاران می فرستادند بهر یکدگر کاغذ

چو کاغذ شد سفید از انتظارش در وطن چشمم

فرامش کار من ننوشت یک بار از سفر کاغذ

به کاغذ پاره ای نام مرا یک بار ننویسد

در آن کشور نمی باشد همانا اینقدر کاغذ

خوش آن افتاده دور از دوستان کز دوستی گاهی

به پیغامی کنندش شاد، ننویسد اگر کاغذ

رفیق افشان کن اول نامه را از چشم خوش افشان

که نام یار را نتوان رقم کردن به هر کاغذ

شمارهٔ ۱۵۰

دل به نازی برد از من باز طناز دگر

کز کفم جان می‌برد چون می‌کند ناز دگر

تا ببازد جان به نازت باز جانباز دگر

ای سراپا ناز، قربان سرت ناز دگر

شهر شیراز است و هر سو شوخ طناز دگر

دلبری را هر طرف با بیدلی ناز دگر

محفل عیش است و هر سو نغمه‌پرداز دگر

هر طرف ساز دگر هر گوشه آواز دگر

زخم یک تاول همان ناگشته به از شست ناز

ناوکی اندازد از پی ناوک انداز دگر

وه چه باغ است اینکه هر سو بگذری در جلوه است

گلبن ناز دگر سرو سرافراز دگر

راز عاشق کی نهان ماند ز معشوقی که هست

طره اش طرار دیگر غمزه غماز دگر

گر سگش دمساز من گردد دمی تا زنده ام

سگ به از من گر دمی سازم بدمساز دگر

زنده را جان می ستاند مرده را جان می دهد

جزعت از سحر دگر، لعلت به اعجاز دگر

خوش بخوان شعر رفیق ای خوش ادا مطرب کزو

نکته‌ای خوشتر نگوید نکته پرداز دگر

شمارهٔ ۱۵۱

بی وفا یار من از یاری من عار مدار

عار از یاری یاران وفادار مدار

گاهی از لطف فکن جانب من هم نظری

نظر لطف همین جانب اغیار مدار

خسته زین بیش ز بیماری هجرم مپسند

شربت وصل دریغ از من بیمار مدار

از پرستاری ما پای به یک بار مکش

از نگهداری من دست به یک بار مدار

من خود آزار تو را راحت خود می‌دانم

لطف کن دست ز آزار من زار مدار

مکن از مطرب و می منع من ای شیخ برو

من بتو کار ندارم تو به من کار مدار

بخت یاری کند و یار شود یار رفیق

غم بسیار مخور انده بسیار مدار

شمارهٔ ۱۵۲

خواهم شکست زاهد چون در بهار دیگر

انگار توبه کردم از باده بار دیگر

کشتی چون ز انتظارم بر خاک من گذر کن

مگذار تا به حشرم در انتظار دیگر

بر ساده لوحی خود خندم چو بینم از تو

گرید به ناامیدی امیدوار دیگر

از حرف سخت ناصح خارم به دل شکستی

بیرون میار آن را باری به خار دیگر

بودش غباری از من بر من فشاند دامن

بر باد رفت خاکم آن هم غبار دیگر

گفتی که الفت او با غیر کی سر آید

گر صبر داری ای دل روزی سه چار دیگر

کار دگر نداری جز جور با من آری

دانسته ای ندارم من جز تو یار دیگر

زیبد اگر نثارت جانهای خسته جانان

جان منت فدا و چون من هزار دیگر

منع رفیق تا کی زاهد بگو چه سازد

بیچاره چون ندارد جز عشق کار دیگر

شمارهٔ ۱۵۳

دیدن قاصد خوش و خوشتر از آن پیغام یار

خاصه بعد از مدتی هجران و عمری انتظار

از جهان رسم سفر یارب برافتد چند ازو

این بود مهجور از یار، آن بود دور از دیار

سخت باشد دوری احباب در ایام گل

صعب باشد فرقت اصحاب در فصل بهار

دیده ی بی نور را از لاله و از گل چه فیض

عاشق مهجور را با باغ و با بستان چه کار

سالم آن رنجور کش بر سر گذارد پا طبیب

خرم آن غمگین که در بر باشد او را غمگسار

قسمت اغیار سازد داغ مهجوری فلک

روزی دشمن کند درد جدایی روزگار

از غم بسیار هجران اندکی گوید رفیق

گر شمارد بر تو درد خویش تا روز شمار

شمارهٔ ۱۵۴

ما را چو تو نیست یار دیگر

یار تو چو من هزار دیگر

جز کویت و جز سگت نداریم

یار دگر و دیار دیگر

تا بگذری از رهی بسویم

هر دم من و رهگذار دیگر

صد بارم اگر چو سگ برانی

آیم به در تو بار دیگر

ور از بر من کناره گیری

آیم برت از کنار دیگر

مثل تو به روزگار من نیست

گو باش به روزگار دیگر

آن چشم شکار پیشه گیرد

هر چشم زدن شکار دیگر

جز روی و خطت رفیق را نیست

باغ دگر و بهار دیگر

شمارهٔ ۱۵۵

روی تو یا آفتابست ای پسر

موی تو یا مشک نابست ای پسر

بر بیاض عارضت آن خالهاست

یا نشان انتخابست ای پسر

بر رخت خوی یا گلابست ای جوان

بر کفت خون یا خضا بست ای پسر

بردی از چشم تمام خلق خواب

این چه چشم نیم خوابست ای پسر

بی گناهی می کشی، آخر که گفت

بی گنه کشتن ثوابست ای پسر؟

پرسشی دارد جفای بی حساب

گر همه روز حسابست ای پسر

با رقیبانت همه آمیزش است

از رفیقت اجتنابست ای پسر

شمارهٔ ۱۵۶

هر دم ای یار ز تو می کشم آزار دگر

چه کنم نیست به غیر تو مرا یار دگر

جز تو دلدار دگر نیست و گر باشد نیست

دل دیگر که دهم جز تو به دلدار دگر

هست ای یار جفاکار بسی یار اما

همچو من نیست ترا یار وفادار دگر

خوبرویان همه هستند ستمکار ولی

به ستمکاری تو نیست ستمکار دگر

گر بکوی توام ای بار گذر افتد باز

تا بود عمر از آن کو نروم بار دگر

ناصح از عشق مکن منع من زار که هست

کار من عشق و جز این نیست مرا کار دگر

رود از گلشن کوی تو کجا، نیست رفیق

عندلیبی که شود بلبل گلزار دگر

شمارهٔ ۱۵۷

زان نور دو دیده تا شوم دور

شد دور زهر دو دیده ام نور

ای کشور مهر از تو ویران

ای خطه ی جور از تو معمور

تا چند من و رقیب باشیم

بی تو مغموم و با تو مسرور

فرهاد که کند کوه در دهر

شیرین که فکند در جهان شور

در عشق چو من نبود شهره

در حسن چو تو نبود مشهور

جز حرف تو جز شمائل تو

یارب من خسته جان مهجور

گر بشنوم و ببینم ای ماه

گوشم کر باد و دیده ام کور

منعم کند ار ز عشق زاهد

منعش نکنم که هست معذور

داند شب و روزم آنکه دیده

روزان سیه شبان دیجور

از سیمبران چسان خورد بر

نه زر دارد رفیق و نه زور

شمارهٔ ۱۵۸

از جان بهر صد بار اگر گویند جانی ای پسر

جان را اگر جان دگر باشد تو آنی ای پسر

نادر بود از دلبران هم دلربا هم جان ستان

دل می ربائی ای جوان جان می ستانی ای پسر

می ریزم از چشم تر لخت دل و خون جگر

از حق نمی رنجی اگر نامهربانی ای پسر

هر دم به هر خودکامه ای فرسایی از نو خامه ای

ورمن نویسم نامه ای هرگز نخوانی ای پسر

نه نخل را هست ای تری نه سرو را این دلبری

نخل جوانی ای پری سرو روانی ای پسر

این است اگر بیداد و بس ترسم نماند زنده کس

روزی که از اهل هوس عاشق بدانی ای پسر

عشق رفیق از راستان بشنو که باشد راست آن

نشنیده ای زین داستان به داستانی ای پسر

شمارهٔ ۱۵۹

نمی شوم ز سگ کوی او جدا هرگز

که آشنا نکند ترک آشنا هرگز

به یاد او گذرد عمر ما که عمرش باد

به عمر خود نکند گرچه یاد ما هرگز

ز بخت خود شده ام خاک راه خود رایی

که از غرور نبیند به پشت پا هرگز

به بزم او نبود راه هرگزم آری

به بزم شاه نباشد ره گدا هرگز

چه طالع است کز او نشنوم بجز دشنام

به او اگرچه نگویم بجز دعا هرگز

وصال خویش که داری روا همیشه به غیر

چه کرده ام که نداری به من روا هرگز

بهای خون طلبم هرگز از تو من حاشا

شهید عشق ندانست خونبها هرگز

همیشه قبله ی حاجات من تویی اما

نمی شود ز تو یک حاجتم روا هرگز

گذاشت زنده مرا گر جداییت زین پس

نمی شوم ز تو تا زنده ام جدا هرگز

رفیق از تو نه هرگز وفا نمی بیند

وفا ندیده کسی از تو بی وفا هرگز

شمارهٔ ۱۶۰

روزم سیاه شد ز نگاه کلاه دوز

آه از نگاه چشم سیاه کلاه دوز

گاهی ز دیدگاه ز دل خون چکاندم

طرز نگاه گاه بگاه کلاه دوز

از قد سر و روی مهم کرده بی نیاز

قد چو سرو و روی چو ماه کلاه دوز

از سر بصد کلاه کیانی نمی نهم

گر بر سرم نهند کلاه کلاه دوز

خوش باشد ار بسوزن مژگان رفو کنم

چاک دلم ز تار نگاه کلاه دوز

بر سر کله چو کج نهد از ناز سر نهند

خوبان کج کلاه به راه کلاه دوز

دعوی اگر کند که ز خوبان نکوترم

روی نکو بس است گواه کلاه دوز

سر زد گیاه مهر وی از سینه، زد چو سر

از باغ حسن مهر گیاه کلاه دوز

از بی زری رفیق بود بی کلاه سیم

نه جرم من بود نه گناه کلاه دوز

شمارهٔ ۱۶۱

بوده است ترا داغ نگاری نه و هرگز

دل برده ز تو لاله عذاری نه و هرگز

تا زلف تو شد دام به دام تو فتاده

لاغرتر از این صید شکاری نه و هرگز

با آنکه به راهش سر من خاک شد آن شوخ

هرگز به سرم کرد گذاری نه و هرگز

هر کس نگرد کوی تو و روی تو آن را

آید بنظر باغ و بهاری نه و هرگز

غیر از سگ کوی و سر کوی تو به عالم

بوده است مرا یار و دیاری نه و هرگز

زین طایفه خانه برانداز نشسته است

در خانه ی زین چون تو سواری نه و هرگز

در کارگه دهر رفیق ار کسی آموخت

جز کار غم عشق تو کاری نه و هرگز

شمارهٔ ۱۶۲

به سینه خون شد و دلدار غافلست هنوز

به این گمان که دل من مگر دلست هنوز

گذشت بر من و تا باز بگذرد عمریست

کز آب دیده ی من خاک ره گلست هنوز

به دور جادویی چشم او عجب دارم

که در میان سخن سحر بابلست هنوز

به لب ز جور و جفای تو جان و حیرانم

به کار دل که به سوی تو مایلست هنوز

که گفت مشکل عشق از سفر شود آسان

غریب مردم و ترک تو مشکلست هنوز

سزد که طعنه دیوانگی زند بر من

کسی که روی تو دیده است و عاقلست هنوز

رفیق مهر تو با مهر کس بدل نکند

دودل مباش که او با تو یکدلست هنوز

شمارهٔ ۱۶۳

شد سبزه ی خط از لب آن ماه لقاسبز

چون سبزه که گردد ز لب آب بقا سبز

گفتم ز خط سبز شود خوبیش افزون

خط گرد لبش سر زد و شد گفته ی ما سبز

سر تا قدم ای سرو بکام دل مایی

بهر دل ما کرده همانات خداسبز

رشک گل و سروی به رخ و قد چه خرامی

چون گل بسر سرو کله سرخ و قبا سبز

یک روز به من سایه نیفکند به عمری

آن سرو که کردم همه عمرش به دعا سبز

خوش آب و هوا شهر و دیاریست چه بودی

گر تخم وفا گشتی از این آب و هوا سبز

شد مهر رفیق از خط او بیش که او را

شد گرد گل از سبزه ی خط، مهر گیا سبز

شمارهٔ ۱۶۴

گر دهد بلبل ز شوق روی گل جان در قفس

به که گل را در گلستان بنگرد با خار و خس

نه گلم باشد تمنا نه گلستانم هوس

گل مرا روی تو کافی گلستان کوی تو بس

قد غیر و من چه می داند نمی داند چو او

خویش از بیگانه یار از مدعی عشق از هوس

نقد جان ریزم به پای او ندانم چون کنم

غیر نقد جان به چیزی چون ندارم دسترس

روز و شب در کنج تنهائی در این فکرم که تو

با که باشی هم زبان یا با که باشی هم نفس

داد و فریاد از تو دارم از که نالم ز آنکه هست

داد من از دادگر، فریادم از فریادرس

فارغم از خلق و، خلق آسوده اند از من رفیق

نه کسی کاری بمن دارد نه من کاری بکس

شمارهٔ ۱۶۵

غیر از سگ درش ز کسی حال ما مپرس

احوال آشنا بجز از آشنا مپرس

اسرار عشق را خبر از بلهوس مگیر

از مدعی حقیقت این مدعا مپرس

ما جز زبور عشق کتابی نخوانده ایم

غیر از زبور مهر و محبت ز ما مپرس

شبهای تار و حالت بیمار را ببین

در زلف یار حال دل مبتلا مپرس

دانی اگر چگونه بود تن جدا ز جان

حال مرا ز صحبت جانان جدا مپرس

چندین بهانه چیست پی قتل من اگر

رای تو کشتن است بکش وز خطا مپرس

جان ده به راه عشق به جور و جفا رفیق

وز دلبران شهر طریق وفا مپرس

شمارهٔ ۱۶۶

نمود چون مه نو رخ ز طرف بام افسوس

ندیدم آن مه بی مهر را تمام افسوس

گرفت جان پی جانان و من بدین حسرت

که بر کدام خورم حیف و بر کدام افسوس

ندیده کام ز شیرین و جان شیرین داد

ز تلخکامی فرهاد تلخکام افسوس

دلم به خار و خس آشیانه خرم بود

نبود آگهیم از نشاط دام افسوس

حلال داشت به حرف رقیب خون مرا

از آن حلال ندانسته از حرام افسوس

گذشت از برم امروز چون پس از عمری

ز بیم غیر نشد فرصت سلام افسوس

به کار نظم همه عمر من گذشت رفیق

نیافت کار من از نظم، انتظام افسوس

شمارهٔ ۱۶۷

گر بهای می ستاند خرقه پیر می‌فروش

خرقه را بفروش [و] در پیرانه‌سر جامی بنوش

از پی ترک سماع و منع می ای محتسب

هر نفس مخروش چون نی هر زمان چون خم مجوش

من نه آن رندم که تا جان در بدن دارم دمی

ساغر صهبا نهم از کف سبوی می ز دوش

بی‌تو روز و شب دل و جانم نیاساید دمی

صبح تا شام از فغان و شام تا صبح از خروش

بازگرد ای مایهٔ تسکین که تا رفتی تو رفت

از تن من تاب و طاقت وز دل من صبر و هوش

دل شود در بر تپان آید چو رخسارت به چشم

جان رود از تن برون آید چو گفتارت به گوش

پیش یار نکته‌دان از عرض حال خود رفیق

با زبان بی‌زبانی باش گویا و خموش

شمارهٔ ۱۶۸

شکر کز انجام خوب و خوبتر ز آغاز خویش

سازگاری یافتم از طالع ناساز خویش

ذره بودم آفتابم همنشین خویش کرد

صعوه بودم شاهبازم کرد هم پرواز خویش

بی زبانی را زبان دانی نمود از روی لطف

همزبان و همنشین و همدم و همراز خویش

جان بتن افسرده و دل مرده بود آورد باز

هم بحال خوبشان عیسی دمی ز اعجاز خویش

ناتوان صیدی که صیادان فکندندش ز چشم

شد قبول خاطر صیاد صید انداز خویش

مدتی بودم بجرگ بلبلان این چمن

نا خوش آوازی خجل از خویش و از آواز خویش

شد همائی سایه افکن وز هماوازان خود

کرد ممتازم ز فر سایه ی ممتاز خویش

آنکه در راه وفا و در طریق مردمی

نه شریک خویش را کس دید و نه انباز خویش

کن نثار خاک پای او رفیق، آری برون

هر گهر کز لجهٔ طبع گهرپرداز خویش

شمارهٔ ۱۶۹

ای همه جای تو خوش ای همه اعضای تو خوش

رخ زیبای تو نیکو قد رعنای تو خوش

سرو خوش باشد و گل لیک نباشد گل و سرو

چون رخ دلکش و چون قد دلارای تو خوش

نیست رخسار گلی چون گل رخسار تو خوب

نیست سیمای مهی چون مه سیمای تو خوش

خوش کن از وصل دل غیر که باشد دل من

به تمنای تو خرم بتولای تو خوش

دایم از شادی ایام دلش ناخوش بود

آنکه روزی دل او بود به غمهای تو خوش

تا گرفتی به دلم جای خوشست از تو دلم

ای غم عشق بود تا به ابد جای تو خوش

شود امروز خوش از لطف تو گر روز رفیق

شود امروز تو یارب خوش و فردای تو خوش

شمارهٔ ۱۷۰

دل هر کس به کاری خوش من و عشق نگاری خوش

که چون عشق نگاری خوش نباشد هیچ کاری خوش

چه خوش روزی بود خرم چه خرم روزگار خوش

که باشد دوستی از دوستی یاری ز یاری خوش

برآر امیدش ای امیدگاه من که خوش باشد

کند امید گاهی گر دل امیدواری خوش

به کاری کرده خوش از کارها دل هر یک از یاران

دل خود کرده ام من هم به کار عشق یاری خوش

نگارا گاه گاه از وعده ای خوش کن دل ما را

چه خوشتر ز اینکه باشد بیدلی از انتظاری خوش

مدار ای ناصح بیکار با ما میکشان کاری

تو کاری بهر خود خوش کن که ما داریم کاری خوش

چو دلبر خوش نکرد از وصل خود یکبار ما را دل

دل خود ما به یاد وصل او کردیم باری خوش

نوید وعده ای گر بشنود روزی رفیق از تو

به امید وصالت بگذارند روزگاری خوش

شمارهٔ ۱۷۱

مهی دارم ندیده کس مثالش

فزون از مهر و بیش از حد جمالش

به قد سرو چمن در شرمساریش

برخ ماه فلک در انفعالش

به دور ماه رخ از هاله خطش

به کنج لعل لب از مشک، خالش

ندیده دیده ی گردون نظیرش

نزاده مادر دوران همالش

ز ماه چارده بگذشته در حسن

هنوز از چارده نگذشته سالش

پریشان خاطران آشفته حالان

پریشان خاطر و آشفته حالش

کم از عمری و بیش از ساعتی نیست

شب هجرانش و روز وصالش

دمی خوش، لحظه ای خرم نگردد

دلم بی یاد و جانم بی خیالش

رفیق از هجر او گر من ملولم

مبادا از ملال من ملالش

شمارهٔ ۱۷۲

اگر روزی دهم صد بار جان نادیده دیدارش

بسی زان به که روزی بنگرم در بزم اغیارش

به حال مردنم از رشک او با غیر در صحبت

چسان یارب ز حال خویشتن سازم خبردارش

به خاک کویش ار نسپاردم پیش سگان او

بیندازید بعد از مردنم در پای دیوارش

چه شوقیست اینکه آیم چون برون از بزم او دردم

روم در کوی آن مه تا مگر بینم دگر بارش

بود تا گردد از حال دل من اندکی آگه

دلم خواهد که پیش چون خودی بینم گرفتارش

اگر چه سیم و زر دادند مردم در بهای او

به نقد جان و دل گشتم من مفلس خریدارش

به سودای من ار سر درنیارد ماه من شاید

که چون خورشید هر جامی رود گرمست بازارش

دهم گر جان به تلخی دور نبود ز آنکه نشنیدم

بعمر خود بجز تلخ از لب لعل شکربارش

رفیق امروز باشد بلبل و گلزار او کویت

چو در کوی تو آید ای گل رعنا مکن خارش

شمارهٔ ۱۷۳

دلارامی که غافل نیستم یک لحظه از یادش

مباد از یاد من هرگز غمی در خاطر شادش

به هر گلشن که گردد جلوه گر قد چو شمشادش

به صد دل چون صنوبر بنده گردد سرو آزادش

مگو ای همنشین بهر چه دادی دل به دست او

که گر گوید به پای من بده جان می توان دادش

به تعمیر دلم اکنون چه می کوشی که از اول

خرابش کرده ای زانسان که نتوان کرد آبادش

نمی داند ره و رسم وفا دلدار من گویا

همین تعلیم بیداد و جفا داده است استادش

تو را دی گفت فردا می کشم اما نمی دانم

پشیمان گشته است امروز یا رفته است از یادش

رفیق از هجر فریادش به گردون می رسد شبها

بود کز روی مهر ای مه رسی روزی به فریادش

شمارهٔ ۱۷۴

به صورت ماه را گفتم شبی چون روی نیکویش

وزین معنی شبی شرمنده ام امروز از رویش

به سرو جویباری ننگرد در بوستان دیگر

به طرف جوی بیند هر که سرو قد دلجویش

من بی دل چسان درد دل خود پیش او گویم

رقیب سنگدل زینسان که جا کرده است پهلویش

به پهلویش نشیند مدعی تا چند و من یارب

نشینم گوشه ای از چشم حسرت بنگرم سویش

کند گل پیرهن صد چاک و بلبل در فغان آید

اگر باد صبا روزی سوی گلشن بود بویش

بهشتی عاشقان را نیست چون بوی بتان زاهد

به باغ جنتم چندین مخوان از گلشن کویش

کسی کز یک نگه دل از بر خلقی برد بیرون

چسان جان می توان برد از فریب چشم جادویش

ز بس گرمست خوی او رفیق از یاد او امشب

متاع عقل و دینم سوخت، آه از گرمی خویش

شمارهٔ ۱۷۵

ترا یک بار اگر گیرم در آغوش

کنم یکبارگی خود را فراموش

چو گل پیراهنم چاکست چون نیست

در آغوش من آن سرو قباپوش

دهد از خضر و آب زندگی یاد

خط سبزش به گرد چشمه ی نوش

شب قدر است و روز عید با هم

سیه شام خط و صبح بناگوش

فراموشش مکن آن را که دانی

نخواهی گشتنش هرگز فراموش

من از غم سر به روی دوش دارم

نشسته با رقیبان دوش بر دوش

خورم خون من رفیق از رشک و باشد

به بزم مدعی یارم قدح نوش

شمارهٔ ۱۷۶

منم آن عاشق سرگشته که بر خاک درش

تا سرش خاک نشد یار نیامد به سرش

هست زرین کمر و سیم تن آن شوخ مرا

بی زر و سیم کجا دست رود در کمرش

می کنم شب همه شب ناله در آن کو تا کی

کند از حال من آگاه نسیم سحرش

نظری کرد نهان سوی من و پنداری

که نهانی نظری هست به اهل نظرش

سر برآرند ز شوق رخش از خاک اگر

روزی افتد به سر خاک شهیدان گذرش

چون سگ کوی تو گردید رفیق از در خویش

مکنش دور و مگردان چو سگان دربدرش

شمارهٔ ۱۷۷

از عشق تو در ملالتم کاش

این راز نهان نمی شدی فاش

با غیر جفا و صلح تا چند

با من تا کی ستیز و پرخاش

تا چشم بدان نبیندت روی

از دیده مردمان نهان باش

خجلت نکشید چون ز رویت

نقش تو چو می کشید نقاش؟

مشکل که به سر برند باهم

او محتشم و رفیق، اوباش

شمارهٔ ۱۷۸

با ناله و آه همنشین باش

تا می باشی دلا چنین باش

پیوسته به درد باش همدم

همواره به داغ همنشین باش

درمان طلبی مباش بی درد

شادی طلبی برو غمین باش

جویی اگر آستان جانان

نقد دل و جان در آستین باش

تا ز آتش دوریت نسوزند

با دوست چو موم و انگبین باش

شاید که رسی به جائی آخر

اسب فرصت به زیر زین باش

باشد که کنی شکار عیشی

دایم شب و روز در کمین باش

تا کی چو زنان به فکر دنیا

گر مرد رهی به فکر دین باش

زان پیش که بنددت اجل چشم

چشمی بگشا و پیش بین باش

تا گرد سرت فلک کند طوف

در پای فتاده چون زمین باش

از شعر، رفیق یا مزن دم

یا شاعر معنی آفرین باش

شمارهٔ ۱۷۹

به گلشن بگذرد گر با چنین قد و چنان عارض

شود شرمنده سرو و گل از آن قد و از آن عارض

ز قد خویش سرو و از رخ خود گل خجل گردد

نمایی گر خرامان قد و گر سازی عیان عارض

به سرو و گل نمایی گر قد و عارض تو، ننماید

نه سرو از بوستان قد و نه گل از گلستان عارض

نگویم سرو و گل آن قد و عارض را که سرو و گل

نه رعنا همچو آن قد است و نه زیبا چو آن عارض

بود سرو و گل من آن قد و عارض نگار من

مکن پنهان ز من قد و مساز از من نهان عارض

ندارد پیش سر و قد و ماه عارضت جانا

نه سرو بوستان قد و نه ماه آسمان عارض

رفیق آن سرو گلرخ می دهد می خیز و در پیری

چو شاخ ارغوان کن قد، چو برگ ارغوان عارض

شمارهٔ ۱۸۰

صبر کردم بر جفای او غلط کردم غلط

دل نهادم بر وفای او غلط کردم غلط

باختم دل در هوای او عبث کردم عبث

ساختم جان را فدای او غلط کردم غلط

سو به سو کردم سراغ او خطا کردم خطا

کو به کو گشتم برای او غلط کردم غلط

بی بها گشتم غلام او زیان کردم زیان

بی عطا گشتم گدای او غلط کردم غلط

رفتمش صد بار بر دنبال، رو واپس نکرد

باز رفتم در قفای او غلط کردم غلط

از لبش هرگز به دشنامی نگشتم سر فراز

سالها گفتم دعای او غلط کردم غلط

آن که با بیگانه بهتر ز آشنا باشد رفیق

از چه گشتم آشنای او غلط کردم غلط

شمارهٔ ۱۸۱

بی تو ای رخشنده اختر زاختر رخشان چه حظ

بی تو ای تابنده انجم ز انجم تابان چه حظ

جان غم پرورده را با عیش و با عشرت چکار

با قفس خو کرده را از باغ و از بستان چه حظ

تشنه ی لعل لب یارم من لب تشنه را

بی لب جانبخش یار از چشمه حیوان چه حظ

ذوق داغ و درد اگر دارد دلت دانی که من

می برم از این چه فیض و می کنم از جان چه حظ

گر به جان داغی نباشد باشد از مرهم چه فیض

ور به دل دردی نباشد باشد از درمان چه حظ

وصل خوش باشد نباشد گر ز پی هجران رفیق

ورنه از وصلی که دارد در عقب هجران چه حظ

شمارهٔ ۱۸۲

منم از چشم سیاهی به نگاهی قانع

به نگاهی شده از چشم سیاهی قانع

صبح تا شام به نظاره ی مهری محظوظ

شام تا صبح به اندیشه ی ماهی قانع

به تمنای رخی بر سر کویی ساکن

به تماشای قدی بر سر راهی قانع

ار به آزردن من هر دم و هر لحظه حریص

من به پرسیدن او گاه به گاهی قانع

نیست قانع دل من با رخش از سبزخطان

هست تا گل نتوان شد به گیاهی قانع

میل نظاره ی ماه فلکم نیست رفیق

که به ماهی شدم از طرف کلاهی قانع

شمارهٔ ۱۸۳

با رقیب از سر نو عهد و وفا بست دریغ

مدتی رفت و بر آن عهد و وفا هست دریغ

آن که با اهل وفا عهدی اگر بست شکست

عهدها بست به اغیار که نشکست دریغ

من جز او با کس دیگر ننشستم جایی

او به جز من همه جا با همه بنشست دریغ

گفتمش سرو قدت رفت ز آغوشم حیف

گفت بی جاست به تیری که شد از شست دریغ

می زند چشم تو با ناکس و کس ناوک ناز

نکند ترک خود آن ترک سیه مست دریغ

تیر ترکی که به جان جست رفیقش همه عمر

دیر آمد به دل و زود به در جست دریغ

شمارهٔ ۱۸۴

صدق و کذب من و اغیار نمی‌دانی حیف

عاشق از بلهوس ای یار نمی‌دانی حیف

طفلی و دوست ز دشمن نشناسی افسوس

کودکی یار ز اغیار نمی‌دانی حیف

به اسیران وفادار به جز جور و جفا

کاری ای شوخ جفاکار نمی‌دانی حیف

بی‌تو دل در قفس سینه اسیر غم و تو

حال این مرغ گرفتار نمی‌دانی حیف

جور و بیداد تو لطف است به عشاق دریغ

که چنین لطف سزاوار نمی‌دانی حیف

نه مرا دانی از اغیار و نه خود را ز بتان

بلبل از داغ و گل از خار نمی‌دانی حیف

همچو شمعت همه تن گشت زبان لیک رفیق

پیش او شیوهٔ گفتار نمی‌دانی حیف

شمارهٔ ۱۸۵

ای دلبر نازنین شمائل

ای دل به شمائل تو مائل

ای کوی تو کعبه ی طوائف

ای روی تو قبله ی قبائل

ای داغ غم تو همچو تعویذ

در گردن جان و دل حمائل

ای شهد محبت تو هالک

ای راه مودت تو هائل

چهرت نبود ز دیده غایب

مهرت نشود ز سینه زائل

گو باش هزار بحر مانع

گو باش هزار کوه حائل

با وصف تو در اواخر حسن

زشت است فسانه ی اوائل

ناکامی ما و کام اغیار

بر عشق و هوس بود دلائل

از کوی خودم مران که کفر است

در کیش کریم رد سائل

گر پیش تو دوستی گناه است

من معترفم به جرم و قائل

بر هر که رفیق این غزل خواند

گفتا لله در قائل

شمارهٔ ۱۸۶

کشد بهر وفا تا کی جفا دل

چو دلبر کاش بودی بی وفا دل

به جورش گر همه عمر آزماید

ندارد دست از آن جور آزما دل

به هر موئی دلی دارم تمنا

که بر هر موی او بندم جدا دل

بکش دست از جفای دل خدا را

ننالد تا ز دستت بر خدا دل

اگر جانان توئی جان را، خوشا جان

اگر دلبر توئی دل را، خوشا دل

تویی در دیده ی نمناک ما نور

توئی در سینه ی غمناک ما دل

ملامت کم کن ای ناصح که اینست

کز آن دلبر که برد از دست ما دل

در این کشور نخواهی دید ازین پس

به دست هیچ کس در هیچ جا دل

رفیق از دیده ام دل در بلا ماند

بود از دیده آری در بلا دل

اگر دل را نبودی ره نما چشم

نبودی در بلاها مبتلا دل

شمارهٔ ۱۸۷

رفتی و رفت از غمت ای غمگسار دل

آرام جسم و طاقت جان و قرار دل

دور از تو ای ربوده ز دست اختیار دل

درمانده دل به کار من و من به کار دل

رحمی خدای را به من و دل که مانده او

دل زیر بار عشق تو من زیر بار دل

گفتی که دل مده ز کف ای پند گو چه سود

اکنون که رفت از کف من اختیار دل

جز این که شد ز خون جگر لاله گون رخم

نشکفت دیگرم گلی از خارخار دل

شد بی تو صبح و شام من و دل سیه، فغان

از صبح تیره ی من و از شام تار دل

از اشک و آه منع دل و دیده چون کنم

آنست کار دیده و اینست کار دل

روزی که دیده دیده خط و خال او رفیق

شد تار و تیره روز من و روزگار دل

شمارهٔ ۱۸۸

تو رشک گلشنی با کاکل و رخسار و قد ای گل

قدت سرو است و رخسارت گلست و کاکلت سنبل

تو افزونی به حسن ای سرو و گل دانم تو هم دانی

که من هم نیستم در عشق کم از قمری و بلبل

شود چون مرغ دل آزاد از دام تو کش داری

به قید زلف گه در بند و گه در حلقه ی کاکل

کند هر روز و هر شب محتسب با میکشان غوغا

درونش دائما چون خم ز جوش باده در غلغل

رفیق از باده ی سرشار او مستم چنان گویی

که از مستی نه عزم سیر گل دارم نه میل مل

شمارهٔ ۱۸۹

داند کدام سنگدلم کرده تنگدل

آن را که کرده تنگدل آن شوخ سنگدل

خوشرنگ و بو گلی که ز گلچین و باغبان

گیرد به بوی جان و ستاند به رنگ دل

تا در عراق شهره شد آن بت به دلیری

دیگر نداد کس به بتان فرنگ دل

دل می برد به جنگ ز عشاق و غیر او

هرگز کسی نبوده ز عاشق به جنگ دل

زان بنگرد به ناز و شتابان رود به راه

تا گیرد از نظارگیان بی درنگ دل

نگذارد آنکه زمزمه ی دل شنیده است

بر بانگ نای گوش و به آواز چنگ دل

مردن رفیق بر در او به که دور از او

دادن به عار جان و نهادن به ننگ دل

شمارهٔ ۱۹۰

باور کس نشود قصه ی بیماری دل

تا گرفتار نگردد به گرفتاری دل

یار بی رحم و به جان من ز گرفتاری دل

کیست یاران که در این حال کند یاری دل

من و دل زار چنانیم که شب ها نکنند

مردم از زاری من خواب من از زاری دل

دل من روز نیاساید از این چشم پرآب

چشم من شب نکند خواب ز بیداری دل

دل گرانم ز غم دهر بیاور ساقی

قدحی چند می از بهر سبکباری دل

بسکه در زلف تو دلهای پریشان جمعست

شانه را راه در آن نیست ز بسیاری دل

چون نگه دارم از آن رشک پری دل که رفیق

پیش او حد بشر نیست نگهداری دل

شمارهٔ ۱۹۱

ز تیغ ناز شوخی می‌تپد دل

درون سینه ام چون مرغ بسمل

به وصل او رسیدن سخت دشوار

به هجرش زیستن بسیار مشکل

من بی دست و پا تا چند باشم

ز هجران دست به سر پای در گل

بود عیش من و دل تلخ پیوست

ز حرف تلخ آن شیرین شمایل

از آن لب هر که شد ناکام، گردید

به کامش شهد شیرین زهر قاتل

اگر میل دل تو سوی من نیست

دل من نیست جز سوی تو مایل

بدریائی افتاده در عشق

که نه پایان بود او را نه ساحل

شمارهٔ ۱۹۲

آمدی رفتی از برم غافل

صبر و هوشم ربودی از سر و دل

ای گل از عارض تو گشته خجل

سرو پیش قد تو پا در گل

ای به رخ رشک لعبتان ختا

ای به قد غیرت بتان چگل

دلبر دیر صلح زود عتاب

مه نامهربان مهر گسل

کردی از لطف و جور روشن و تار

غیر را مجلس و مرا محفل

گلخن و گلشن از تو غیر و مرا

شب و روز است مسکن و منزل

بی تو و با تو تا کی و تا چند

من دل افگار و مدعی خوشدل

بی من ای یار کار تو آسان

بی تو ای دوست کار من مشکل

بی تو از دیگران ملول رفیق

تو به رغمش به دیگران مایل

شمارهٔ ۱۹۳

نثار راه جانان کی سزد جانی که من دارم

ندارد قدر جان در راه جانانی که من دارم

دلم پردرد و جانم پرغم و چشمم بود پرخون

ندارد هیچ کس در عشق سامانی که من دارم

ببین ای پاکدامن گل که از خون جگر تا کی

چسان آلوده شد آلوده دامانی که من دارم

پشیمان گردد از عشق تو مشکل با چنین خوبی

ولی از مهر خوبان ناپشیمانی که من دارم

شود سرو چمن شرمنده زان قامت اگر آید

خرامان در چمن سرو خرامانی که من دارم

رفیق از ناله کی منع من رسوا کند ناصح

اگر آگه شود از درد پنهانی که من دارم

شمارهٔ ۱۹۴

عیانست از رخ کاهی، ز اشک ارغوانی هم

که دارم درد پنهانی به دل داغ نهانی هم

به خونم کش که مرگ و شربت مرگ از تو عاشق را

ز عمر جاودانی به ز آب زندگانی هم

توانی کشت در یک لحظه چون من صد اگر خواهی

و گر خواهی به یک دم زنده کردن می توانی هم

بود از ماهرویان مهربانی خوش، تو آن ماهی

که باشد مهربانی از تو خوش نامهربانی هم

نه من در عهد پیری شهره ی عشق جوانانم

که در عشق جوانان شهره بودم در جوانی هم

کنم پیوسته تا منع رقیبان از سر کویش

بر آن در روز دربانی کنم شب پاسبانی هم

رفیق ار بی زبانم من چه غم چون هست یار من

زباندانی که می داند زبان بی زبانی هم

شمارهٔ ۱۹۵

چه حسن است اینکه گر صد بار رویت هر زمان بینم

شود هر بار افزون عشقم و خواهم همان بینم

به جان و دل شود افزون مرا مهر تو گر صد ره

به سویت هر زمان آیم به رویت هر زمان بینم

خوشا روزی که این جان و دل محزون غمگین را

به رخسار تو خوش یابم به رویت شادمان بینم

خیال قد و رویت در دل و در دیده تا باشد

نه سرو بوستان خواهم نه ماه آسمان بینم

چه غم گر پیر گشتم از غم دوران که از پیری

گذارم در جوانی رو چو روی آن جوان بینم

به حال مردنم در پرده تا رویت نهان دیدم

ندانم چون شود حالم اگر رویت عیان بینم

رفیق از کینهٔ دوران چه باک و کینهٔ خصمم

به خود گر آن مه نامهربان را مهربان بینم

شمارهٔ ۱۹۶

بیا ای مونس شبهای تارم

که از هجرت سیه شد روزگارم

بیا جانا که تا رفتی تو رفته است

هم از جان صبر و هم از دل قرارم

خوشا روزی که با خیل سگانش

در آن کو پاسبانی بود کارم

شدم تا از سگان کوی او دور

به چشم مردمان بی اعتبارم

بر آنم بعد ازین چون نیست راهی

ز جور مدعی در کوی یارم

نشینم بر سر راهش که ناگاه

از این ره بگذرد گر شهسوارم

ز ابر دیده بارم اشک شاید

کند رحمی به چشم اشکبارم

ز بس ترسیده ام از هجر زین پس

به کوی یار اگر افتد گذارم

رفیق آنجا شوم گر خاک مشکل

برد باد از سر کویش غبارم

به من گر دشمن جان است یارم

من او را از دل و جان دوست دارم

کنارم شد ز خون دیده گلگون

که رفت آن خرمن گل از کنارم

دهم جان و خوشم گر روشن از تو

نشد در زندگی شبهای تارم

که شاید شمع رخسار تو گردد

چراغ تربت و شمع مزارم

به درد و غم از آن نالم شب و روز

که دور از یار و مهجور از دیارم

عنان نگرفتم او را آخر افسوس

که رفت از کف عنان اختیارم

رفیق از آه گرمم می توان یافت

که پنهان آتشی در سینه دارم

شمارهٔ ۱۹۷

گرفتم ز نادیدنت خون نگریم

چو با دیگری بینمت چون نگریم

از آن ماه بی مهر گریم وگرنه

ز بی مهری دور گردون نگریم

نبینم به روی گلی در گلستان

که بر یاد آن روی گلگون نگریم

نبینم به سروی که بر یاد قدت

به صد حسرت ای سرو موزون نگریم

نباشد شبی نیست روزی که بی تو

به صحرا ننالم به هامون نگریم

به خلوت ز غم گریم و تا رقیبان

ز شادی نخندند، بیرون نگریم

همه کس رفیق از غمش گرید و کس

نگرید که من از وی افزون نگریم

شمارهٔ ۱۹۸

پاک و پاکیزه است اصل گوهرم

خاکم از خلد است و آب از کوثرم

روضهٔ رضوان و آب سلسبیل

نیست از میخانه و می خوش‌ترم

ساغر و مینا اگر خالی شود

از می ناب و شراب احمرم

می شود خون دل و خوناب چشم

باده ی مینا شراب ساغرم

من که بودم شاد با وی روز وصل

بود زیر پر جهان سر تا سرم

مانده در دام غم هجران کنون

طایر بی بال و مرغ بی پرم

بعد عمری کان جفاجو یار داد

جای در سلک سگان آن درم

ز سگان کوی او در کوی او

از وفا بیشم به عزت کمترم

گرچه رفت و شد نهان از من رفیق

نه شد از یاد و نه رفت از خاطرم

شمارهٔ ۱۹۹

همه از عشق من مات و من از عشق تو حیرانم

نمی دانم چه عشق است این چه حسن است این نمی دانم

عیان گر نیست حال این دل مجروح من باری

دلم بشکاف تا بینی جراحتهای پنهانم

چنان مهر توام در جان گرفته جا که مهر تو

برون ناید ز جانم گر برون آید ز تن جانم

طبیبا دردم از یار است از درمان من بگذر

که درمان توام درد است و درد تست درمانم

نمی گردد جدا از روزگارم تیرگی بی تو

ندارد صبح وصل از پی همانا شام هجرانم

جدا زان گل مگو چونی که دور از گلشن وصلش

رفیق آن عندلیبم من که محروم از گلستانم

شمارهٔ ۲۰۰

نیاید تا به لب از ضعف جانم

نمی آید به لب از دل فغانم

به داغت سوختی جان من از هجر

چه می خواهی ز جان ناتوانم

مجو تاب و توان از من که بی تو

شد از تن تاب و رفت از دل توانم

ز جوی دیده اشک من روانست

که رفت از دیده آن سرو روانم

نمی بینی اگر خونین دلم را

نگاهی کن به چشم خون فشانم

نیاید غیر فکرت در ضمیرم

نباشد غیر ذکرت بر زبانم

رفیق از دوری آن مه شب و روز

رود آه و فغان بر آسمانم

شمارهٔ ۲۰۱

چنان ز عشق تو بدنام خلق ایامم

که کس ز ننگ بر کس نمی برد نامم

عجب ز شربت وصل تو گر شود شیرین

ز زهر هجر تو این سان که تلخ شد کامم

مجوی از دلم آرام دیگر ای همدم

که برده مهر دلارام از دل آرامم

زند به روز و شبم طعن تیرگی بی تو

کنی طلوع چو مه یک شب از لب بامم؟

ز یمن عشق شب و روز سرخوشم که پر است

ز خون دل قدحم و ز شراب غم جامم

ز رنج و غم دمی آسوده نیستم چو رفیق

به عشق این بود آغاز چیست انجامم

شمارهٔ ۲۰۲

ای کرده جوانی تو پیرم

مپسند که از غمت بمیرم

گر کار به جان رسد دل از جان

برگیرم و از تو برنگیرم

تا طور تو گشت دلپسندم

تا طرز تو گشت دلپذیرم

جز ذکر تو نیست بر زبانم

جز فکر تو نیست در ضمیرم

هر روز ز جان و هر شب از دل

بی روی تو ای مه منیرم

تا کی به ملک رسد خروشم

تا کی به فلک رسد نفیرم

ابروی تو می کشد به تیغم

مژگان تو می زند به تیرم

گوید کشمت به تیغ اما

ترسم بکشد رفیق دیرم

شمارهٔ ۲۰۳

روزگاری روز خوش از وصل یاری داشتم

داشتم روز خوش و خوش روزگاری داشتم

فارغ از بیم فراغ آسوده از امید وصل

نه غم هجری نه درد انتظاری داشتم

دیده بر رخسار جانان دست در آغوش یار

جرأت بوسی و یارای کناری داشتم

نه دلم بی صبر بود از غم نه جانم بی قرار

هم بدل صبری و هم در جان قراری داشتم

معتبر بودم به نزدیک سگان کوی دوست

با همه بی اعتباری اعتباری داشتم

گرچه هرگز شیوه ی یاری نمی دیدم ز یار

داشتم خاطر به این خرم که یاری داشتم

بود تا کویش دیارم تا سگش یارم رفیق

خوش دیار و یاری و یار دیاری داشتم

شمارهٔ ۲۰۴

به حسرت ای پری می دانی از کویت چسان رفتم

چسان آدم ز جنت رفته بیرون آنچنان رفتم

به کویت آمدم با جان شاد و خاطر خرم

وز آنجا با دل خونین و چشم خونفشان رفتم

نرفتم گر به من نامهربان بودی ولی چون تو

به من نامهربان، با غیر بودی مهربان رفتم

ز تیغ کینه و از خنجر بیداد تو هر گه

به سویت آمدم دلخسته و آزرده جان رفتم

نداری ز آمد و رفتم خبر کز بیم خوی تو

به کویت آمدم پنهان و از کویت نهان رفتم

نمی یابد کسی جایی نشان از من ز گمنامی

که بی نام آمدم اینجا وزینجا بی نشان رفتم

گلی چون روی و سروی چون قدت بینم مگر عمری

به طرف گلستان گشتم بگشت بوستان رفتم

ننالم از گرفتاری من آن مرغ گرفتارم

که خود بهر گرفتاری به دام از آشیان رفتم

جوان گشتم ز می پیرانه سر جائی نمی دانم

به از بتخانه کانجا آمدم پیر و جوان رفتم

نمی رفتم ز طعن دشمنان زان کو رفیق اما

ز کوی او اگر رفتم ز پند دوستان رفتم

شمارهٔ ۲۰۵

پیاله داد بدستم سبو نهاد به دوشم

مرید پیر مغانم غلام باده فروشم

رقیب با تو به عیش و تو با رقیب به عشرت

ز غم چگونه ننالم ز غصه چون نخروشم

به جان خود غم و درد ترا که جان جهانی

خرم ولیک به جان جهانیان نفروشم

بود چو جام جم و آب خضر اگر قدح می

پیاله بی تو نگیرم شراب بی تو ننوشم

ز عقل و هوش چه لافم چنین که لشکر عشقت

گرفت کشور عقلم نمود غارت هوشم

اگر زنیم به تیغ و اگر کشیم به خنجر

نه از تو دیده ببندم نه از تو چشم بپوشم

رفیق از رخ گل خوشتر است و نغمه ی بلبل

عذار یار به چشم و سرود یار بگوشم

شمارهٔ ۲۰۶

تا چند جدا ز یار باشم

از یار جدا فگار باشم

تا چند چو ابر در بهاران

با دیده ی اشکبار باشم

تا کی ز غم جدایی او

بی طاقت و بی قرار باشم

تا چند ز درد آن دلارام

دلخسته و دلفگار باشم

تا چند جدا ز روی آن گل

در دیده ی خلق خوار باشم

تا چند رفیق از غم یار

آواره ی هر دیار باشم

شمارهٔ ۲۰۷

به کوی یار باشد مدعی را راه و مسکن هم

چه خوش بودی اگر بودی در آن کو مسکن من هم

مگو ای باغبان وصف گل و گلشن که بی آن گل

نه سیر گل هوس دارد دلم نه گشت گلشن هم

چنین کز درد هجران زار می گریم عجب نبود

که گرید بر من و بر زاری من دوست، دشمن هم

مرا خواهی بکش خواهی بسوزان شمع سان اما

که نه پروای کشتن باشد و نه بیم مردن هم

همین تار است نه بی روی تو بر من شب تیره

که تاریکست بی روی تو بر من روز روشن هم

تویی آن سرو قد گلعذار اکنون که باشد کم

چو قدت سرو در بستان چو رویت گل به گلشن هم

به دیر و کعبه با این قد و رخ گر ای صنم آیی

ز کیش خویش می آید برون زاهد، برهمن هم

صبوری پیشه کن چندی رفیق آه و فغان کم کن

کزین آه و فغان آخر تو رسوا می شوی من هم

شمارهٔ ۲۰۸

نداده هیچ جایی شور عشقی هیچ کس یادم

اگر دشتست مجنونم اگر کوه است فرهادم

اگر چه رفتی و بردی قرار از جان ناشادم

به این شادم که نتوانی روی یک لحظه از یادم

ترا هر روز افزون می شود بیداد و من با خود

در این اندیشه ام کز لطف روزی می دهی دادم

خرابم کرد چشمت از نگاهی چشم آن دارم

که از چشم عنایت بار دیگر سازد آبادم

به گوشش کی رسد با این ضعیفی ناله ام یارب

بیفکن در دل او تا کند گوشی به فریادم

ز سرو و گل چه حاصل سرو قد گلعذار من

که تا گرداند از گل، فارغ و از سرو آزادم

رفیق آن عندلیب ز آشیان دورم در این گلشن

که تا از بیضه بیرون آمدم در دام افتادم

شمارهٔ ۲۰۹

چگونه از سر کوی کسی بار سفر بندم

که آنجا دل گشاید یار چون من کاربر بندم

نخواهم بشنود کس بوی آن گل چون کنم اما

بکوی او چو نتوانم ره باد سحر بندم

ندارم صبر تا آید جواب نامه ام آن به

که دل را نامه سان بر بال مرغ نامه بربندم

ببندم چشم چون از روی خوب آن پسر ناصح

گرفتم دیده از دیدار خوبان دگر بندم

دم رفتن شد از بالین من یکدم مرو تا من

گشایم چشم بر روی تو از عالم نظر بندم

نه در کف سیم و زر در دست دارم این نمی دانم

چگونه طرف از آن سیمینبر زرین کمر بندم

خوش آن ساعت که آید یار و من خیزم رفیق از جا

گشایم در به روی یار و بر اغیار بربندم

شمارهٔ ۲۱۰

نمی‌کرد از غم جان دادن آزادم چه می‌کردم

به جان بودم ز غم گر جان نمی‌دادم چه می‌کردم

غم دل سخت و بار هجر سنگین، گر نمی‌بودی

تنی از آهن و جانی ز فولادم چه می‌کردم

پس از عمری مرا یک بار کردی یاد و خوشنودم

اگر یکبارگی می‌بردی از یادم چه می‌کردم

نداند نام یارم تا کسی شادم به گمنامی

اگر مجنون لقب می‌بود [و] فرهادم چه می‌کردم

ز دامت کآرزو دارم به قید آن گرفتاری

خدا ناکرده گر می‌کردی آزادم چه می‌کردم

به این عجزی که از بیم رهایی می‌کنم ناله

رها می‌کرد اگر بی‌رحم صیادم چه می‌کردم

به افسون وفا کردم رفیق آخر به خود رامش

نمی‌آموخت گر این علم استادم چه می‌کردم

شمارهٔ ۲۱۱

من دوستی به غیر برای تو می‌کنم

این کار را برای رضای تو می‌کنم

ترسم که حاصلی ندهد جز جفا برت

صبری که بر امید وفای تو می‌کنم

لابد چو مهر از تو نمی‌بینم و وفا

بی‌تابی‌ای که من ز قفای تو می‌کنم؟

سرخوش تو از سماع به بزم و من از برون

دل خوش به استماع صدای تو می‌کنم

دشنام می‌دهی و ندارم به خود گمان

جرمی به غیر اینکه دعای تو می‌کنم

دارد رفیق درد تو بهر تسلی‌اش

گاهی به او بگو که دوای تو می‌کنم

شمارهٔ ۲۱۲

به قربان قد و بالات گردم

بلاگردان سر تا پات گردم

چه استغنا و ناز است این الهی

فدای ناز و استغنات گردم

به خاک پایت ای بت کارزویم

همین باشد که خاک پات گردم

هلاک عارض زیبات باشم

شهید قامت رعنات گردم

همین گردد مرا در دل شب و روز

که گرد منزل و مأوات گردم

مرا دیدی و گفتی این سگ ماست

به گرد دیدهٔ بینات گردم

رفیق آسا مرا دارد بر آن عشق

که رسوایت شوم شیدات گردم

شمارهٔ ۲۱۳

هر جا به خاک پا نهم از گریه تر کنم

زان چشم تر چه خاک ندانم به سر کنم

جان خواستی ز من اگرت دل به این خوشست

سهل است گر تو سود کنی من ضرر کنم

گیرم ترا به ناله گرفتم [به؟] سوی خویش

کی می گذارد اشک که رویت نظر کنم

روز وصال کوته و شرح فراق را

روز جزا کمست اگر مختصر کنم

از بس فغان و ناله کشم شب، ز خانه روز

از شرم خلق سر نتوانم بدر کنم

شیرین کنم زشهد سخن کام روزگار

روزی اگر دهان ز لبت پرشکر کنم

گشت از وفا به رهگذر او رفیق خاک

وان بی وفا نگفت به خاکش گذر کنم

شمارهٔ ۲۱۴

امروز بی تو خاک چنین گر به سر کنم

روز جزا عجب که سر از خاک بر کنم

گویند چاره کن [به] سفر عشق یار را

یارم نمی کند چو سفر چون سفر کنم

تا کی کنم بدامن گلچین نظاره گل

کنج قفس کجاست که سر زیر پر کنم

تا کی به حسرتش نگرم با رقیب و باز

از گریه منع دیده ی حسرت نگر کنم

تا کی ز خوان نعمت الوان روزگار

با لخت دل قناعت [و] خون جگر کنم

یک روز بر سرم زرهی تا گذر کنی

هر روز جای بر سر هر رهگذر کنم

بسیار تندخوست نکوروی من ولی

رویش نمی هلد که ز خویش گذر کنم

از حال من تو فارغ و من در خیال تو

روزی به شب رسانم و شامی سحر کنم

گریند اهل حشر به من پیش دادگر

چون گریه از جفای تو بیدادگر کنم

پیشت خوش آنکه گریم و گویی به خنده تو

کم کن رفیق گریه و، من بیشتر کنم

شمارهٔ ۲۱۵

بر آن سرم که دل به دلبری ندهم

به آنکه داده بگیرم بدیگری ندهم

کنم ز روی بتان منع چشم و دل هر دو

به ناز سنگدلی و ستمگری ندهم

دهم به خشک لبی جان و لذت لب خشک

به زمزمی نفروشم به کوثری ندهم

از آن شراب که اندر خم سفالین است

به گنج خانه ی جمشید ساغری ندهم

ز لاله و سمن این دل دمی که نگشاید

چسان به لاله عذار سمنبری ندهم

نهال گلشن عشقم رفیق غیر از مهر

شکوفه ای نکنم جز وفا بری ندهم

شمارهٔ ۲۱۶

ما را نه چشم یاری نه یار مهربان هم

او را نه این ترحم ما را نه این گمان هم

بودم حریف خلوت عمری چه شد که اکنون

نه جا به صدر دارم نه ره بر آستان هم

دلدار بود بدخو شد چرخ هم جفاجو

کم بود خصمی او شد خصمم آسمان هم

از پیر می برد دل حسن جوان، تو آنی

کز پیرو هم جوان دل بردی تو از بتان هم

سرگشته ام به کویت کز رشک غیر آنجا

بودن نمی توان و رفتن نمی توان هم

عشق رفیق زین پس مشکل نهفته ماند

در شهر شد فسانه، در دهر داستان هم

شمارهٔ ۲۱۷

زار از سر کوی یار رفتیم

رفتیم و به حال زار رفتیم

آن بلبل بی خودیم کز باغ

ناآمده نوبهار رفتیم

با شوق پر آمدیم لیکن

با حسرت بی شمار رفتیم

ماندیم به کنج هجر چندان

کز خاطر روزگار رفتیم

بی تاب تر آمدیم ز اول

هر بار ز کوی یار رفتیم

تا غیر رود رفیق از آن کو

با هم روزی سه چار رفتیم

شمارهٔ ۲۱۸

به جانم از غم جانان چه سازم

به جانان چون کنم با جان چه سازم

بجز جان تحفه ی جانان چه سازم

ندارم تحفه ای جز جان چه سازم

نمی داند ز دشمن آن پسر دوست

نمی دانم به این نادان چه سازم

دلت دیر آشناخو، بی سبب رنج

بسازم گر به این با آن چه سازم

به امید دوا سازند با درد

ندارد درد من درمان چه سازم

رفیق از ناله گیرم لب ببندم

به این مژگان خون افشان چه سازم

شمارهٔ ۲۱۹

از کوی تو غیر رفت و ما هم

بیگانه نماند و آشنا هم

دلخسته ی عشق را نشانیست

کز درد بنالد از دوا هم

روی تو نظاره گاه خلق است

سوی تو نظاره ی خدا هم

سروی چو قد تو بر زمین نیست

ماهی چو رخ تو بر سما هم

آنی تو که خون و مال عشاق

در عهد تو شد هدر، هبا هم

خوبست ز تو گرم ستم نیز

نیکست ز تو وفا، جفا هم

تنها نه به عشق شهره ماییم

شهری به تو شهره اند و ما هم

بینید و کنید منع ما را

چون ما نشوید اگر شما هم

پا نه به سر رفیق کو را

از سر نبود خبر ز پا هم

شمارهٔ ۲۲۰

بود صیاد خوشدل تا من ناشاد می‌نالم

خوش است از نالهٔ من چون دل صیاد، می‌نالم

به گوش او رساند باد مشکل ناله‌ام اما

به این امیدواری هرچه باداباد می‌نالم

نمی‌بندم زبان از ناله آن مرغ نوآموزم

که می‌ترسم رود نالیدنم از یاد، می‌نالم

گشاید بندم از پا تا ننالم من از این غافل

که پندارم ز دامم می‌کند آزاد، می‌نالم

نبندد گر زبانم شوق دیدارش به راه او

بود تا بر زبانم قوت فریاد می‌نالم

به من عهد و وفا بندد که تا بندم لب از ناله

نمی‌داند که من بی‌عهد و بی‌بنیاد می‌نالم

نمی‌نالم برای دادخواهی بر سر راهش

من از ذوق کمال یار (؟) کز بیداد می‌نالم

رفیق از من نمی‌پرسد کسی بهر چه می‌نالی،

تمام عمر اگر در این خراب‌آباد می‌نالم

شمارهٔ ۲۲۱

دل چیست تا به دست تو ای دلستان دهم

بخرام بر سرم که به پای تو جان دهم

خون مرا بریز که در موقف حساب

نتوانمت ز رشک به داور نشان دهم

گر جان دهم به هجر از آن به که یار را

در بزم غیر بینم و از رشک جان دهم

نامهربان مباش به من آن قدر که دل

بستانم از تو و به مه مهربان دهم

شرمنده از سگان ویم تا به کی رفیق

شبها به ناله درد سر مردمان دهم

شمارهٔ ۲۲۲

شب تا به روز بر سر کویت فغان کنم

شاید که از فغان دل تو مهربان کنم

شد داستان غمم به جهان وز شرار عشق

از آنکه داستان به جهانم نهان کنم

یک مشت استخوانم و شادم مگر شبی

زین استخوان سگان ترا میهمان کنم

گریم به یاد سرو قد گلعذار خویش

چون در چمن نظاره ی سرو چمان کنم

سوز دلم به پیش تو روشن نمی شود

خود را اگر چه شمع سراپا زبان کنم

گفتم ز حد گذشت جفایت به خنده گفت

بگذار تا ترا به وفا امتحان کنم

از خانقاه و مدرسه دل وانمی شود

چندی رفیق جای به کوی مغان کنم

شمارهٔ ۲۲۳

نه تنها در ره یاری جفا زان بی وفا دیدم

که با یاران خود هر یک وفا کردم جفا دیدم

چه چگویم ای مسلمانان چها دیدم ازان، کافر

نبیند آنچه من زان شوخ کافر ماجرا دیدم

پی عمر ابد پیش خضر کی آبرو ریزم

کنون کز لعل او خاصیت آب بقا دیدم

نمی دانم چه شوقست اینکه گر صد بار روی او

دمی بینم نمی دانم ندیدم باز یا دیدم

رقیبم از بلای هجر می نالد بحمدالله

نمردم تا به درد خویش او را مبتلا دیدم

بسی دیدم جفا و جور از خوبان رفیق اما

ندیدم زین جفاکیشان وفا و مهر تا دیدم

شمارهٔ ۲۲۴

چو در کنار رقیبان ترا نظاره کنم

کناره گر نکنم از برت چه چاره کنم

ز رشک غیر کنم چون کناره از سر کویت (کذا)

بهر قدم که روم بازپس نظاره کنم

غم من از مه بی مهر من بود به چه رو

شکایت از فلک و شکوه از ستاره کنم

دمی که دست من ای گل بدامنت نرسد

به آن رسد که گریبان ز غصه پاره کنم

مراست خواب به آن شب که بر سر کویت

ز خاک بستر و بالین ز سنگ خاره کنم

شمار داغ دل خود رفیق بتوانم

ستاره های فلک را اگر شماره کنم

شمارهٔ ۲۲۵

چو من از هجر آن لیلی لب شیرین دهن میرم

به درد محنت مجنون و داغ کوه کن میرم

ز شوق عارضش در پای شمع انجمن سوزم

به یاد قامتش در سایهٔ سرو چمن میرم

به شکر خنده ی او جان شیرین دادم و زان به

که در آخر به تلخی دور از آن شیرین دهن میرم

طبیبا مردم از درمانت از جانم چه می خواهی

مرا بگذار ظالم تا به درد خویشتن میرم

به آن بالای محشر آفرین گر از پی نعشم

برون آیی قیامت می شود روزی که من میرم

به این صورت که می بینم من آن کان لطافت را

نمیرم گر ز حسن صورت از لطف بدن میرم

رفیق آن به که اکنون شاد باشم هر کجا باشم

چو می میرم چه غم کاخر به غربت یا وطن میرم

شمارهٔ ۲۲۶

تا از تو دور ای در نایاب مانده ام

از گریه چون صدف به ته آب مانده ام

از بحر چشم ریخته ام بسکه بی تو آب

از آب چشم خویش به گرداب مانده ام

دیگر نمانده تاب صبوری به من بیا

بنگر که چون جدا ز تو بی تاب مانده ام

ترسم به خواب نیز نبینم ترا شبی

زینسان که در فراق تو بی خواب مانده ام

مردم تمام روی به محراب و من رفیق

رو سوی یار و پشت به محراب مانده ام

شمارهٔ ۲۲۷

به عالم حاصلی جز غم ندارم

ولی یک جو غم از عالم ندارم

بجز غم در جهان همدم ندارم

ندارم خاطر خرم ندارم

چنان خو کرده ام با غم که کو غم (؟)

و گر غم هم نباشد غم ندارم

کسی کابم زند بر آتش دل

به غیر از دیده ی پرنم ندارم

بهر جورم که خواهی امتحان کن

که من در صبر پای کم ندارم

ازان خوبا جفا کردم که هرگز

وفا چشم از بنی آدم ندارم

من و جام دمادم زآنکه بی جام

امید زیستن یکدم ندارم

به دل بس داغ دارم لیک در دل

رفیق اندیشه مرهم ندارم

شمارهٔ ۲۲۸

شود چون شب بروزو روزگار خویشتن گریم

چو آید روز بر شبهای تار خویشتن گریم

گهی از بی وفاییهای یار خویشتن نالم

گهی بر طالع ناسازگار خویشتن گریم

دلم دارد بسی امید و من در کنج نومیدی

به امید دل امیدوار خویشتن گریم

مرا در گریه کردن اختیاری نیست ای همدم

مکن منعم که من بی اختیار خویشتن گریم

به غربت نیست چون از گریه ام آگاه یار من

به درد یار زین پس در دیار خویشتن گریم

بطرف باغ هر گه دیده بر سرو و گل اندازم

به یاد سرو قد گلعذار خویشتن گریم

شمارهٔ ۲۲۹

مگذار که از حسرت دیدار بمیرم

بردار ز رخ پرده و مگذار بمیرم

صد جان طلبم بهر نثارت که چو آیی

پیش تو نه یکبار که صد بار بمیرم

خو کرده ام از بس به گرانباری دردت

گردم گر از این درد سبکبار بمیرم

مرگست علاج من بیچاره طبیبا

از چاره ی من بگذر و بگذار بمیرم

تا باز شوم زنده ز یمن قدم یار

آن به که روم در قدم یار بمیرم

زارم بکش ای یار و مکن این همه آزار

گر هست مرادت که من زار بمیرم

شد پیشه ی من عشق رفیق اول و آخر

یارب چو بمیرم به همین کار بمیرم

شمارهٔ ۲۳۰

من توبه ز صهبا چکنم گر نتوانم

ترک می و مینا چکنم گر نتوانم

زاهد کند از روز جزا بیم و من امروز

اندیشه ی فردا چکنم گر نتوانم

زاهد چه کنی منع من از عشق نکویان

منع دل شیدا چکنم گر نتوانم

در چنگ تو چون مرغ اسیرم پی پرواز

بال و پر خود واچکنم گر نتوانم

تنها به تماشا چه روم جانب گلشن

گل بی تو تماشا چکنم گر نتوانم

وصل تو شهان راست تمنا من درویش

وصل تو تمنا چکنم گر نتوانم

شرمنده ام از نسبت بالای تو با سرو

سر پیش تو بالا چکنم گر نتوانم

زیباست رفیق از همه کس صبر ولی من

صبر از رخ زیبا چکنم گر نتوانم

شمارهٔ ۲۳۱

بی تو جانا زندگانی چون کنم

زندگی بی یار جانی چون کنم

ای که می دانی فراق یار را

در فراق آنکه دانی چون کنم

شادمانی از غم من چون تو، من

بی غم تو شادمانی چون کنم

در جوانی توبه ی می مشکل است

توبه از می در جوانی چون کنم

صد زبان از بهر درد من کم است

شرح آن با بی زبانی چون کنم

از غمت درد نهان دارم به دل

با چنین درد نهانی چون کنم

راند ناکامم ز پیش خود رفیق

دور از او من کامرانی چون کنم

شمارهٔ ۲۳۲

شنیدمت که به حسنی فزون ز ماه چو دیدم

بسی فزونتری ای ماهرخ از آنچه شنیدم

ز دیده تا نرود نقش عارض تو چو رفتی

خیال روی تو در کارگاه دیده کشیدم

بسی شنیدم و دیدم نگار خوب و لیکن

به خوبی تو نگاری ندیدم و نشنیدم

به باغبانی نخل قد تو عمر عزیزم

گذشت [و] هرگز از آن میوه ی مراد نچیدم

به دام عشق تو آن طایرم فتاده که هرگز

به باغ وصل تو گامی به کام دل نپریدم

به جیب جان نبود دسترس مرا ز فراقت

چه سود از اینکه زدم جیب چاک و جامه دریدم

شمارهٔ ۲۳۳

به از عشق و گدایی منصب و جاهی نمی‌دانم

گدای عشقم و خود را کم از شاهی نمی‌دانم

نیم از زور بازو کوهکن لیکن چو کار افتد

به پیش همت خود کوه را کاهی نمی‌دانم

به سوی مقصد ای خضرم خدا را رهنمایی کن

غریب و بی‌کس و سرگشته‌ام راهی نمی‌دانم

نکردی باخبر یار مرا از حال زار من

چرا امشب دگر ای ناله کوتاهی نمی‌دانم

نباشد ای پسر حُسنی چنین فرزند آدم را

فرشته یا پری یا مهر یا ماهی نمی‌دانم

هزارم درد دل باشد ولی از بی‌زبانی‌ها

چو می‌بینم تو را من ناله و آهی نمی‌دانم

رفیق از من مپرس احوال من پیوسته در عشقش

که گاهی حال خود می‌دانم و گاهی نمی‌دانم

شمارهٔ ۲۳۴

دوستان را به خود از بهر تو دشمن کردم

کس به دشمن نکند آنچه به خود من کردم

دامنم گشت ز خون مژه گلگون این بود

آن گل عیش که من بی تو به دامن کردم

خرمن هستی خود سوختم از آه ببین

که چه با خویش من سوخته خرمن کردم

کم دلت سوخت به حال دلم از آتش آه

از چه سوز دل خود پیش تو روشن کردم

یادم از روی تو و کوی تو آمد هر گاه

بی تو سیر گل و نظاره ی گلشن کردم

کردم اندیشه ی فردوس برون از سر خویش

بر سر کوی تو آن روز که مسکن کردم

نشدم کامروا از حرم و دیر رفیق

به عبث پیروی شیخ و برهمن کردم

شمارهٔ ۲۳۵

خوش آنکه جان به پایت ای دلستان فشانم

دامان تو بگیرم دامن به جان فشانم

من کیستم که او را در بزم جان فشانم

گر پاسبان گذارد بر آستان فشانم

باز آی، ز انتظارت ای نور هر دو دیده

تا چند اشک حسرت از دیدگان فشانم

از خانه پا برون نه چند ار ندیدمت خون

از آستین فشارم بر آستان فشانم

گلگون ناز زین کن تا نقد دین و دل را

گه در رکاب ریزم گه در عنان فشانم

آن طایرم که هر دم از حسرت اسیری

بهر قفس پر و بال در آشیان فشانم

گشتم ز سخت جانی پیر و، نشد دریغا

در پای نوجوانی جان را جوان فشانم

در جسم یک جهان جان خواهم رفیق کان را

با جان خویش بر آن جان جهان فشانم

شمارهٔ ۲۳۶

ز جور دوست گر خود را به کام دشمنان دیدم

سزاوار است که دشمن دوستش گفتند نشنیدم (؟)

شنیدم یار بی مهر و وفا بسیار [و] دیدم پسر

ندیدم چون تو بی مهر و وفا یاری و نشنیدم

تویی آن دلبر بدخوی شادی کاه غم افزا

که من خود را ندیدم شاد دیگر تا ترا دیدم

منم آن عاشق رنجور کز بس بردباری‌ها

همیشه رنج دیدم از تو و هرگز نرنجیدم

نچیدم جز گل حسرت ز گلزار وصال تو

بمژگان گرچه عمری خار از راه تو برچیدم

بدندان می گزم گر پشت دست خود کنون شاید

که عمری چون رفیق آخر چرا پای تو بوسیدم

شمارهٔ ۲۳۷

از درت امروز و فردا ای دلارا می روم

گر نرفتم از درت امروز فردا می روم

طاقت و عقل و شکیب و صبر و هوش و جان و دل

می گذارم جمله را پیش تو تنها می روم

نیست پای رفتنم گاه وداع از پیش تو

همچو شمع استاده ام در گریه اما می روم

تا کجا آخر رسد کارم از این رفتن که من

با دلی و یک جهان حسرت از اینجا می روم

می روم از کوی او بیرون و در باطن رفیق

حسرتی دارم که پنداری ز دنیا می روم

شمارهٔ ۲۳۸

حال بسیار ناخوشی دارم

خاطر پرمشوشی دارم

دل ز آهم پر است هان ای خصم

که پر از تیر ترکشی دارم

هست از آه شعله ناک عیان

که نهان در دل آتشی دارم

بنظر درنیایدم مه نو

چشم بر نعل ابرشی دارم

دل من می کشد بجایی و من

با دل خود کشاکشی دارم

سگ خود خواندم بنامیزد

چه بت آدمی‌وشی دارم

در قدح از زلال شعر رفیق

بادهٔ صاف بی‌غشی دارم

شمارهٔ ۲۳۹

به کار مشکل خود یاری از یاری نمی‌بینم

چنان یاری کز او آسان شود کاری نمی‌بینم

دیاری بود یاران موافق هر طرف جمعی

چه شد کز آن دیار و یار دیاری نمی‌بینم

نمی‌نوشم میی کز دردش آسیبی نمی‌بینم

نمی‌بینم گلی کز خارش آزاری نمی‌بینم

اگر بینی وفاداری بکش بارش که من باری

در این یاران که می‌بینم، وفاداری نمی‌بینم

به کنج غم شب تاری من و بیداری و زاری

که بر بالین بیماری پرستاری نمی‌بینم

نمی‌بینم به بازاری متاع بی‌خریداری

خریدار متاع خود به بازاری نمی‌بینم

رفیق و جُنگ اشعارش که هست از درج در عارش

چو می‌آرم به بازارش خریداری نمی‌بینم

شمارهٔ ۲۴۰

زان دم که با تو عهد گسل عهد بسته ام

با هر که عهد بسته همان دم شکسته ام

هر جا شنیده ام که تو روزی گذشته ای

هر روز رفته تا به شب آنجا نشسته ام

خو کرده ام به گوشه ی دام تو ورنه من

آن مرغ زیرکم که ز صد دام جسته ام

دانه مکش ز من که من از بخت واژگون

بر خویش اگرچه شوم به یاران خجسته ام

یوسف رخی و خضر قدم عیسوی دمی

بنگر به من که عاجز و بیمار و خسته ام

خیرات تندرستی و شکر جوانیت

بر حال من ببخش که پیر و شکسته ام

می ترسد او که ساعدش آلایدم بخون

من خود رفیق ورنه ز جان دست شسته ام

شمارهٔ ۲۴۱

به بلا زار و مبتلا که منم

کس مبادا در این بلا که منم

چون ننالم گرم طبیب تویی

در چنین درد بی دوا که منم

ای که پرسی کجاست خانه ی غم

گر ز من بشنوی کجا که منم

غیر کو با تو آشنا باشد

گر چنین است آشنا که منم

آنکه گویندم چه خواهد گفت (؟)

گر بداند چنین مرا که منم

گفتمش جز وفا ندیده ستم

از تو نسبت به اقربا که منم

گفت چشم وفا مدار رفیق

از چنین شوخ بی وفا که منم

شمارهٔ ۲۴۲

رخت جنت قدت طوبی است گفتم

حدیثی خوب و حرف راست گفتم

رخش را چون نگویم روز عید است

که زلفش را شب یلداست گفتم

بگو گفت آنچه نازیباست در من

بجز خویت همه زیباست گفتم

به جانی می خری بوسی ز من گفت

مرا در سر همین سود است گفتم

به تو جور من افزون گر شود گفت

ز تو مهرم نخواهد کاست گفتم

هزارش صید بیش است آن غلط بود

که او صیاد من تنهاست گفتم

مگر دادش دهم ور می دهی داد

رفیق امروز یا فرداست گفتم

شمارهٔ ۲۴۳

از لطف نمی بینی سویم چه خطا کردم

جز آنکه جفا دیدم جز آنکه وفا کردم

گفتی ز غمم جایی کردی به کسی شکوه

این حرف کرا گفتم این شکوه کجا کردم

درمان چو نشد حاصل بر مرگ نهادم دل

یکچند دگر گیرم بیهوده دوا کردم

شاید که به صد خاری در خون کشیم آری

عشق چو تو خونخواری انکار چرا کردم

یک عمر جفا دیدم نادیده وفای تو

نالم ز که چون من خود بر خویش جفا کردم

صد دفعه فزون دیدم بیداد و ثنا گفتم

صد بار فزون گفتی دشنام [و] دعا کردم

آواز درا هرگز زین قافله نشنیدم

هر چند رفیق آواز مانند درا کردم

شمارهٔ ۲۴۴

به عالم حاصلی جز غم ندارم

ولی یک جو غم عالم ندارم

به جز غم در جهان همدم ندارم

وگر غم هم نباشد غم ندارم

چنان خو کرده ام با غم که گر غم

ندارم خاطر خرم ندارم

بهر جورم که خواهی امتحان کن

که من در صبر پائی کم ندارم

از آن خو با جفا دارم که هرگز

وفا چشم از بنی آدم ندارم

کسی کابم زند بر آتش دل

به غیر از دیده ی پرنم ندارم

من و جام دمادم ز آن که بی می

امید زندگی یک دم ندارم

به دل بس داغ دارم لیک در دل

رفیق اندیشه ی مرهم ندارم

شمارهٔ ۲۴۵

چند از دست تو سوزد جان من

رحم کن بر جان من جانان من

جان من درد تو و داغ تو چند

بر دل من باشد و بر جان من

دامنم پرخون دل شد بسکه ریخت

خون دل از دیده در دامان من

شرم بادم زین مسلمانی که برد

نامسلمان کودکی ایمان من

غافل از درمان درد من مباش

ای طبیب درد بی درمان من

ترسم آخر چشم خون افشان کند

آشکارا قصهٔ پنهان من

نیست هست از هر چه در عالم رفیق

جز حدیث عشق در دیوان من

شمارهٔ ۲۴۶

پس از کشتن گذاری بر مزارم می‌توان کردن

به لطفی تا قیامت شرمسارم می‌توان کردن

به فتراک ارنه می‌بندی ز ننگ لاغری باری

به تیری ای شکارافکن شکارم می‌توان کردن

چو کردی خسته‌ام از درد داغ خویش درمانی

به جان خسته و جسم فگارم می‌توان کردن

قرار و صبر چون بردی ز جسم و جان من رحمی

به جان و جسم بی‌صبر و قرارم می‌توان کردن

ترحم گر نخواهی کرد باری گوشهٔ چشمی

به اشک چشم و چشم اشکبارم می‌توان کردن

نریزی خون من ای کینه‌جو اکنون اگر دانی

چه‌ها دیگر به روز و روزگارم می‌توان کردن

رفیق از کوی او تا چرخ کردم دور دانستم

که دور از یار و مهجور از دیارم می‌توان کردن

شمارهٔ ۲۴۷

بیا ای بت دمی در کعبه از بتخانه مسکن کن

بگردان کعبه را بتخانه زاهد را برهمن کن

مکن محرومم از فیض نگاه گاه گاه خود

به چشم مرحمت گاهی نگاهی جانب من کن

کشد تا سرو و گل شرمندگی زان عارض و قامت

گهی مأوا به بستان گیر گاهی جا به گلشن کن

ندانی گر یقین حال دل ما و دل خود را

گمان شیشه و خارا قیاس سنگ و آهن کن

کنی تا چند هر شب شمع بزم غیر آن رخ را

شبی بزم مرا زان ماه عارض نیز روشن کن

ترا با دوست کاری نیست چون جز دشمنی کردن

به دشمن ناتوانی دوست را ای دوست دشمن کن

قبای هستیم دست اجل گو بی تو چاک ای دل

ز دامن تا گریبان وز گریبان تا به دامن کن

رفیق اکنون که ناوک بر نشان می افکند جانان

بلی جان را نشان ناوک آن تیرافکن کن

شمارهٔ ۲۴۸

شد جان پاکان در رهت از بسکه خاک ای نازنین

خاک ره تو سر به سر شد جان پاک ای نازنین

از کین کنی گر هر زمان قصد دل و آهنگ جان

قلبی لدیک ای دلستان روحی فداک ای نازنین

نگذاشت چرخ فتنه جو مالم بخاک پات رو

تا مردم و این آرزو بردم به خاک ای نازنین

ز اندوه درد خویشتن با تو نمی گویم سخن

ترسم شوی ز اندوه من اندوهناک ای نازنین

آمد ز هر چاکش درون مهری ز عشقت شد فزون

گردیده از تیغ تو چون دل چاک چاک ای نازنین

خواهم همان بار دگر ساز هلاکم زودتر

هر لحظه صد بارم اگر سازی هلاک ای نازنین

از دست او جور و ستم آن لطف باشد این کرم

دارد رفیق از آن چه غم وز این چه باک ای نازنین

شمارهٔ ۲۴۹

دلم خواهد که جان در راه خوبان

دهم شاید شوم دلخواه خوبان

چه خوبی ماه من کز حسرت تو

رود تا ماه هر شب آه خوبان

به اوج خوبرویی خوبرویان

همه ماهند و آن مه ماه خوبان

به خون افکندن چون من گدایی

نباشد از تو خواب ای شاه خوبان

رفیق این خوبی من بس به عالم

که هستم بندهٔ درگاه خوبان

شمارهٔ ۲۵۰

رخ مانند گلبرگ ترش بین

تن از برگ گل نازک ترش بین

لب شیرین تر از شهدش نظر کن

دهان به ز تنگ شکرش بین

به خد چون گل سوریش بنگر

به خط به ز مشک اذ فرش بین

سراپایش همه مطبوع و زیباست

ز سر تا پا و از پا تا سرش بین

شه حسن است و خال و خط سپاهش

سپاهش را نظر کن لشکرش بین

مپرس از من که در خونت که غلتاند

به خون آلوده دست و خنجرش بین

قبای خسروی و تاج شاهی

رفیق آن در برش این بر سرش بین

شمارهٔ ۲۵۱

دور شد از یکدگر دور ز جانان من

جان من از جسم من جسم من از جان من

داغ تو و درد تو هست مرا خوش که هست

مرهم من داغ تو درد تو درمان من

از غم دلبر دلم خون شد و آن خون همه

از مژه ی خونفشان ریخت بدامان من

چاک گریبان من هر که ببیند کند

چاک گریبان خود همچو گریبان من

سیل سرشکم گذشت از سر افلاک کو

نوح که تا بنگرد موجه ی طوفان من

وای بر اهل حساب گر بدرازی رفیق

روز قیامت بود چون شب هجران من

شمارهٔ ۲۵۲

ز خوناب دل و از دیده خونابه بار من

کنار من پر از خون شد چو رفتی از کنار من

ندارد جز بر وصل و نیارد جز بر حرمان

نهال آرزوی غیر و نخل انتظار من

قد سرو و عذار گل چه خوش بودی اگر بودی

چو قد سرو قد من چو روی گلعذار من

سگ او تا شدم تا از سگان کوی او گشتم

فزون گردید قدر من شد افزون اعتبار من

شدم مستغنی از باغ و بهار و سرو و گل تا شد

سر کوی تو باغ من گل رویت بهار من

نه تار و تیره از خال و خط دیگر بتان ای بت

بود این روزهای تیره این شب‌های تار من

که از زلف پریشان تو و خط سیاه تو

پریشان گشت روز من سیه شد روزگار من

بود شغلی و کاری هر کسی را و رفیق اما

ثنای تست شغل من دعای تست کار من

شمارهٔ ۲۵۳

نداند کاش قدر مهر من مهرآزمای من

بقدر مهر من بر من کند گر جور وای من

پرستم گر بتی جز تو بت دیرآشنای من

خدای من تویی ای بت تویی ای بت خدای من

ندیده پیشتر نشنیده افزون تر کسی هرگز

جفایی از جفای تو وفایی از وفای من

بکش زارم میندیش از هلاک من که می باشد

جز این نه مطلب من غیر از این نه مدعای من

به خونم چون کشی سویم نگاهی کن که در محشر

بهای خون نخواهم از تو، بس این خونبهای من

بدرد هجر جانان چند [و] تا کی مبتلا باشم

به جان خود که رحمی کن به جان مبتلای من

برای داغ و دردت مرهم و درمان نمی خواهم

که داغت مرهم من باشد و دردت دوای من

رفیق آن مانده واپس از رفیقانم در این وادی

که غیر از سایهٔ من کس نباشد در فقای من

شمارهٔ ۲۵۴

با من آن نامهربان مه مهربان خواهد شدن

مهربان با من به رغم آسمان خواهد شدن

فارغ و آسوده خواهد شد دل و جانم ز غم

آنکه بود آشوب دل آرام جان خواهد شدن

از جفای او دل اغیار خواهد شد غمین

وز وفای او دل من شادمان خواهد شدن

در حق آنان که آن بدخوی نیکوروی را

بدگمان کردند با من بدگمان خواهد شدن

یار خواهد شد به من یا خصم خواهد شد به غیر

عاقبت یا این چنین یا آنچنان خواهد شدن

کوری چشم رقیبان باز در کویش رفیق

خواهد آمد وز سگان آستان خواهد شدن

شمارهٔ ۲۵۵

خوشم بسایه ات ای سرو نازپرور من

مباد کم نفسی سایه ی تو از سر من

چنین که محو جمال توام نمی دانم

منم مقابل تو یا تویی برابر من

قدم به کلبه ی من نه که رشک خلد شود

سرای تنگ من و کلبه ی محقر من

چه ساقیی تو که پیوسته از می لطفت

پر است ساغر غیر و شکسته ساغر من

به شکر اینکه لبت خشک و چهره ات تر نیست

ببخش بر لب خشک و به دیده ی تر من

رفیق اگر چه بهر عهد دلبران بودند

به عهد سست نبودند همچو دلبر من

شمارهٔ ۲۵۶

به غیر دل که کند تا سحر فغان با من

بشب فراق تو کس نیست همزبان با من

ترا نمی کند ای ماه مهربان با من

ببین چه می کند از کینه آسمان با من

به جان تو که گرم دوستی تو باکی نیست

شوند دشمن اگر جمله ی جهان با من

مرا تو دشمن و من دوستم ترا تا کی

من این چنین به تو باشم تو آنچنان با من

خوش است غیر ز جورت به من وزین غافل

که جور فاش تو لطفی بود نهان با من

ازین بقید تنم جان پاک مانده که هست

سگ تو رام به این مشت استخوان با من

نمی شود که نباشد کنار من پرخون

رفیق تا بود این چشم خونفشان با من

شمارهٔ ۲۵۷

صید سگان ایندرم تیع جفا بر من مزن

زنهار بر صید حرم تیغ ای شکارافکن مزن

بر دل مزن تیر جفا ای دوست دشمن دوست را

ور می زنی بهر خدا بهر دل دشمن مزن

منما ز چاک پیرهن آن تن بهر کس جان من

وز رشک آن ای سیمتن چاکم به پیراهن مزن

دامن بقتل بی دلان چون برزنی ای دلستان

یا خون من ریز از میان یا بر میان دامن مزن

با مدعی ای نیک رو طفلی ز تو نبود نکو

افسانه در محفل مگو پیمانه در گلشن مزن

شمارهٔ ۲۵۸

عاشقان را به جفا خوار مکن

مکن ای شوخ جفا کار مکن

زهر در ساغر احباب مریز

می به پیمانه ی اغیار مکن

کار اغیار به یکبار مساز

ترک احباب به یکبار مکن

از بتان جور و جفا با عشاق

گرچه خوبست تو بسیار مکن

ترسم از زاریم آزرده شوی

مکن آزار من زار، مکن

نقل و می خوردن شب با مستان

روز با مردم هشیار مکن

یا مپرس از غم ما یا ما را

به غم خویش گرفتار مکن

کار من ساخته حاشایت چیست

هست این کار تو انکار مکن

بارها حرف کسان کردی گوش

گوش کن حرف من این بار مکن

می کنی جور و جفا گر برفیق

به رفیقان وفادار مکن

شمارهٔ ۲۵۹

به عمر خضر جدا از تو نیستم خرسند

که پیش روی تو مردن هزار بهتر ازین

سگ تو یار من و کوی تو دیار من است

چه یار بهتر ازین و دیار بهتر ازین

ز مهر و مه شب و روزم چه سود بی تو که هست

شب سیه به ازین روز تار بهتر ازین

مرا که صید توام پاس دار بهتر ازین

که در کمند نیفتد شکار بهتر ازین

سواره می روی و خلق می نمایندت

بیکدگر که نباشد سوار بهتر ازین

به بزم وصلم و از رشک غیر می گویم

که درد هجر و غم انتظار بهتر ازین

رفیق شهر پر و شهریار پر دیدم

نه شهر دیدم و نه شهریار بهتر ازین

شمارهٔ ۲۶۰

من نه در پیری ز هجر آن جوانم ناتوان

ناتوانند از فراق او بسی پیر و جوان

با چنین رخسار زیبا و قد رعنا اگر

در چمن گردد اگر یک روز آن سرو روان

از رخش هم گل شود شرمنده و هم نسترن

وز قدش هم سرو گردد منفعل هم ارغوان

شمارهٔ ۲۶۱

دل نه همین می برد از من حسن

شهره شهر است بهر فن حسن

احسن وجهند بتان از بتان

هست به وجه حسن احسن حسن

در صفت خط حسن نازلست

انبته الله نباتاً حسن

گل همه تن گوش شود گر بباغ

لب بگشاید پی گفتن حسن

پست نماید به نظر قد سرو

گر بخرامد سوی گلشن حسن

حسن حسن جلوه کند گر چنین

دل برد از شیخ و برهمن حسن

دامنم آلوده تر از غیر نیست

می کشد از من ز چه دامن حسن

من به حسن دوستم اما رفیق

دوست نمی داند و دشمن حسن

گر نه چنان بود باین عشق و حسن

من ز حسن بودم و از من حسن

شمارهٔ ۲۶۲

به کار عشق خوشم خود چه کار بهتر ازین

دگر چه کار کنم اختیار بهتر ازین

تا توانی در توانایی مکن جور و ستم

ای شهنشاه توانا بر گدای ناتوان

عدل و جود آموز کز جود و عدالت مانده است

در جهان نام و نشان حاتم و نوشیروان

گر دهند از مرحمت پندی بزرگانت رفیق

از بزرگان بشنو آن را به خردان بشنوان

شمارهٔ ۲۶۳

بیندیش ای پسر از آفت چشم بداندیشان

بپوشان روی خوب خویش از چشم بد ایشان

به حال زار من گاهی نگاهی باز خوش باشد

که خوش باشد نگاهی گاهی از شاهان به درویشان

وفا ورزیدم و آن را هنر پنداشتم عمری

ندانستم هنر عیب است در کیش جفا کیشان

نرنجم گر به جای من بد اندیشد بداندیشی

که جز اندیشه ی بد نیست آیین بداندیشان

منه ای همنشین بر زخم من مرهم که از مرهم

شود ناسورتر ریش دل مجروح دلریشان

ز جور یار و صبر خویش حیرانم چه حالست این

که گردد کم ز کم هر روز این و بیش از پیش آن

تو بر رغم رفیق از زانکه با بیگانگان خویشی

روا باشد که او بهر تو شد بیگانه از خویشان

شمارهٔ ۲۶۴

خوش است در سرمه روی نیکوان دیدن

هلال عید به ابروی نیکوان دیدن

خوش است موسم گل روی نیکوان دیدن

به روی گل رخ نیکوی نیکوان دیدن

به پای گل نگریدن رخ بتان چگل

به طرف جو قد دلجوی نیکوان دیدن

دل مرا ز رخ نیکوان نگرداند

دمی هزار بد از خوی نیکوان دیدن

بگویمت که کدامست زندگانی نیک

به روز روی و به شب موی نیکوان دیدن

چنانکه خوی نکویان به من ستمکاریست

مراست خو، ستم از خوی نیکوان دیدن

ندیدن رخ نیکو به اعتقاد رفیق

به از رقیب به پهلوی نیکوان دیدن

شمارهٔ ۲۶۵

آن می که هست آّب خضر شرمسار از آن

ساقی بیا و یک دوسه ساغر بیار از آن

این نیم جان که هست مرا سود با منست

گیری بهای نیم نگه گر هزار از آن

گفتی کنم بزخم دگر کار تو تمام

زحمت مکش دگر که گذشته است کار از آن

بر مهر و ماه گر گذری با چنین جمال

گیری شکیب ازین و ربایی قرار از آن

سوی نگارخانه ی چین رو که بسترند

تمثالهای مانی صورت نگار از آن

آنی که حال صد چو منی گر دهی بباد

بر دامن دلت ننشیند غبار از آن

جنس گرانبهاست محبت ولی رفیق

از ما نمی خرند به مفت این دیار از آن

شمارهٔ ۲۶۶

شد چو شب روزم سیاه از دست تو

آه از دست تو آه از دست تو

خون من تنها نمی ریزی که ریخت

خون چندین بی گناه از دست تو

گفتی آهت دمبدم از دست کیست

گه ز دست بخت گاه از دست تو

دست افشان رفتی و بر باد رفت

کوه صبر من چو کاه از دست تو

این چه بیداد است آخر تا به کی

دادخواه و دادخواه از دست تو

از که خواهم داد چون خواهند داد

هم گدا هم پادشاه از دست تو

از نگاهی می بری صد دل رفیق

دل چه سان دارد نگاه از دست تو

شمارهٔ ۲۶۷

کس را اگر یاری بود ای یار یاری همچو تو

از یار اگر یادی کند ای یار باری همچو تو

عمریست می سازم بتو اما کجا سازد دمی

با سازگاری همچو من ناسازگاری همچو تو

خواهم نگار از خون من بندی به پا اما کجا

بندد نگار از خون من برپا نگاری همچو تو

جز غم نباشد حاصلش در عشق دارد هر که او

امید غمخواری چو من از غمگساری همچو تو

همچون رفیق ای بی وفا صبر و قرارش کی بود

آن را که باشد آفت صبر و قراری همچو تو

شمارهٔ ۲۶۸

نه صبر دارم و نه تاب و نه توان بی تو

توان و تاب و صبوری نمی توان بی تو

من از تو دور غمین تو جدا ز من خوشدل

تو این چنین بی من و من آنچنان بی تو

بهر زمین که دمی با تو بوده ام اکنون

رسد فغانم از آنجا به آسمان بی تو

ز حرف ناکس و کس باک نیست بی تو مرا

فغان که می کشدم طعن این و آن بی تو

جدا ز جان تن مسکین چگونه می ماند

رفیق دلشده مانده است آنچنان بی تو

شمارهٔ ۲۶۹

دو دلستان که بلای دلند و جان هر دو

به جان و دل شده ام مبتلای آن هر دو

دو آفتاب ز یک برج کرده اند طلوع

دو ماه گشته عیان از یک آسمان هر دو

دو گلعذار که در خوبیند هر دو مثل

دو لاله رخ که به حسنند داستان هر دو

نموده اند به من هر دو رخ ز هم پنهان

ربوده اند دل از من ز هم نهان هر دو

میان گشوده به پهلوی غیر هر دو ز مهر

ز کینه بسته پی قتل من میان هر دو

ز دست هر دو مرا رفته هر دو دست از کار

ز چشم هر دو مرا چشم خونفشان هر دو

رفیق دور از آن هر دو مانده در کاشان

رفیق نیک و بد ایشان در اصفهان هر دو

شمارهٔ ۲۷۰

با این همه بی وفائی تو

سخت است به من جدائی تو

بیگانه نوازی توام کرد

بیگانه ز آشنایی تو

خوشتر ز هوای پادشاهی است

ما را هوس گدایی تو

از زمره ی دلبران یکی نیست

امروز به دلربائی تو

ای جنس وفا که بر سرت خاک

خواریم ز ناروایی تو

خو کن بقفس که نیست ممکن

ای طایر دل، رهایی تو

ای ناله نمی رسی به گوشش

فریاد ز نارسایی تو

در دور من ای می کهن کو

خاصیت غم زدایی تو

آمد گل و شد رفیق بر باد

زهد من و پارسائی تو

شمارهٔ ۲۷۱

گر سر ببرندم نکشم پا ز در تو

پروای سر خویش ندارم به سر تو

در راه تو آن خاک نشینم که نخیزد

گر خاک شوم خاک من از رهگذر تو

بسیار کم افتد نظر لطف تو با من

افتاده ام آیا بچه جرم از نظر تو

اغیار به او محرم و محروم ازو من

ای ناله چه شد سوز و کجا شد اثر تو

تا کی کشم از جور و جفای تو ز دل آه

آه از دل از مهر و وفا بی خبر تو

گر قیمت هر بوسه دلی خواهی و جانی

بهر دل و جان کیست که خواهد ضرر تو

عشق تو رفیق از لب خشک تو نشد فاش

رسوای جهان کرد ترا چشم تر تو

شمارهٔ ۲۷۲

دشمنی آن قدر که با ما تو

آن قدر دوستیم ما با تو

بی وفایی شعار خوبانست

بی وفایی همین نه تنها تو

یا بیا یا بخوان چنین تا کی

بی تو باشیم ما و بی ما تو

چه به از کار ما اگر باشیم

کارگر ما و کارفرما تو

خواری ما ببین که اصل یکیست

گرچه خاریم ما و خرما تو

همه کس جان و دل دهد به تو لیک

کم دهی کام کس به این‌ها تو

وصل تو از کجا کجاست رفیق

مزد خواهی درین تمنا تو

شمارهٔ ۲۷۳

گل خوار بود چو خار بی تو

باشد چو خزان بهار بی تو

شادی برد از دل و غم آرد

سرو و گل لاله زار بی تو

تو گل به کنار کرده بی ما

ما کرده ز گل کنار بی تو

دست تو به خون ما نگارین

وز خون رخ ما نگار بی تو

تا بی تو چرا نمی دهم جان

هستم ز تو شرمسار بی تو

باشد اگر اختیار با من

مردن کنم اختیار بی تو

چون گل تو عزیز بی رفیقی

چون خار رفیق خوار بی تو

شمارهٔ ۲۷۴

جان و دلم راست صد رخنه هر سو

زان تیر مژگان زان تیغ ابرو

برد از کفم دل طفلی چه سازم

من سست پنجه آن سخت بازو

چشم بد غیر یارب نبیند

آن عارض خوب آن روی نیکو

بردند از کف دین و دل من

آن چشم ترک و آن خال هندو

خونم چو ریزی در کوی خود ریز

کافتد سر من بر آن سر کو

یکدم نباشم یکدم نباشد

بی فکر او من در فکر من او

تا جان سپارد دل برندارد

یکدم رفیق از آن سر کو

شمارهٔ ۲۷۵

خوش تر ز طوبی است به خوبی نهال تو

طوبی کجا و قامت طوبی مثال تو

ماهی تو نه که ماه نباشد چنین جمیل

مهری تو نه که مهر ندارد جمال تو

حاشا که آفتاب همه روزه در زوال

باشد چو آفتاب رخ بی زوال تو

از ماه چارده تو به نیکی گذشته ای

از چارده همان نگذشته است سال تو

می زیبدش تحکم گل های بوستان

سروی که در چمن بودش اعتدال تو

فرخنده باد طالع تو چون رخت مدام

فرخنده فالم از رخ فرخنده فال تو

دی دیدمت به غیر و ز من منفعل شدی

من نیز منفعل شدم از انفعال تو

شوراب چشمی و لب خشکی مرا بس است

ای خضر از تو چشمه ی آب زلال تو

شد ختم بر تو شیوه ی قول و غزل رفیق

بالجمله قائلیم به حسن مقال تو

شمارهٔ ۲۷۶

افکند مرد چنین گر نگه پرفن تو

کیست مرد نگه پرفن مردافکن تو

دلربائی نه لباسی است به قد همه کس

این قبا دوخته خیاط ازل بر تن تو

بوی پیراهن یوسف شنود بار دگر

گر به یعقوب رسد نکهت پیراهن تو

تو در آغوشی که آئی که ندارد هرگز

غیر پیراهن تو راه به پیرامن تو

چه بود بهره ی گلچین ز تو ای گلبن ناز

که صبا دست تهی می رود از گلشن تو

تا بگردن همه عشق است دلا وادی عشق

مرو آنجا که بود خون تو بر گردن تو

اگر اینست سخن کس ننهد گوش رفیق

به سخن گفتن بلبل ز سخن گفتن تو

شمارهٔ ۲۷۷

آمد ز خانه بیرون در دست جام باده

طرف کله شکسته بند قبا گشاده

مستانه آن خرامان وز هر طرف براهش

مستی ز دست رفته رندی ز پا فتاده

جان دادمش چو دیدم او را نباشد آری

عاشق کسی که دیده جانان و جان نداده

چون حسن آن پریوش چون عشق من بلاکش

هر لحظه گردد افزون هر دم شود زیاده

زان غمزه آن چه دیدم مرغ دلم ندیده

گنجشک بال بسته از باز پر گشاده

سودای سرو و گل را بردند از سر من

رعناقدان نوخط زیبارخان ساده

کرده رفیق فارغ دل از پری وجودم

آن لعبت پری رو آن ماه حور زاده

شمارهٔ ۲۷۸

این همه الفت به غیر از من جدایی این همه

آشنایی این همه ناآشنایی این همه

تا کی از اهل وفا باشی جدا ای بی‌وفا؟

با وفاداران نشاید بی‌وفایی این همه

از لبش دایم گدایی می‌کنم بوسی و نیست

غیر دشنامی نصیبم از گدایی این همه

می‌بری از ناکس و کس دل به روی خوب و نیست

خوب جان من ز خوبان دلربایی این همه

این قدر منما به خوبان رخ که پیش مردمان

خوش نباشد ای پری‌رو خودنمایی این همه

چشمهٔ نوش تو بیش از آب حیوان جان‌فزاست

کآب حیوان را نباشد جان‌فزایی این همه

بس نما لاف وفا پیش سگان او رفیق

کز وفاکیشان بود بد خودستایی این همه

شمارهٔ ۲۷۹

ای می فروش آزادیم زین سبحهٔ صددانه ده

این سبحهٔ صددانه را بستان و یک پیمانه ده

از حرف غیری در گرو تا کی حدیث من شنو

از ره به آن افسون مرو گوشی به این افسانه ده

از آشنائی بی سبب کردی چو دوری روز و شب

بنشین کنون داد طرب با مردم بیگانه ده

با این خط و خال ای پسر مرغ دل اهل نظر

خواهی شکار خود اگر زین دام نه زان دانه ده

خواهی رفیق ناتوان پیرانه سر گردد جوان

از باده ی چون ارغوان پی در پیش پیمانه ده

مه من در سفر وز هجر آن ماه سفر رفته

بسر رفته مرا عمر آه از عمر بسر رفته

مه من بیخبر سوی سفر رفت وز همراهان

نمی آرد کسی سویم خبر زان بی خبر رفته

از آن وادی نمانده پای رفتن شهسواران را

رود چون بیدلی از گریه تا گل در کمر رفته

کیم من دور از درگاه او بر درگه شاهی

گدائی با لب خشک آمده با چشم تر رفته

مشو مغرور عشق بوالهوس کش زود می بینی

هوس از دل جدا گشته هوا از سر بدر رفته

رفیق بینوا در جست و جویت گشت می دانی

غریبی کو به کو گشته گدایی در به در رفته

شمارهٔ ۲۸۰

تا لاله و گل هست میان گل و لاله

با لاله رخی کن می گلگون به پیاله

یارب چه گلی ای گل رعنا که در این باغ

نه بوی تو دارد گل و نه رنگ تو لاله

یک روز به من نگذرد از عمر که بی تو

صبحم به فغان نگذرد و شام به ناله

از تاب عرق روی تو این لطف که دارد

دارد نه گل از شبنم و نه لاله ز ژاله

جز زلف و خطت کز گل رخسار دمیده ست

از گل ندمد سنبل و از لاله کلاله

چون سگ بدوم آن سر کور از حوالی

کاین منزلم از روز ازل گشته حواله

هر کس نگرد ماه رخ و هاله ی خطت

من بعد نگوید چو رفیق ازمه و هاله

شمارهٔ ۲۸۱

تنی دارد بنامیزد ز جان به

نه از جان من از جان جهان به

رخی بهتر ز ماه بدر صد بار

قدی صد بار از سرو روان به

گل روئی که گوئی لوحش الله

ز گل نیکوتر و از ارغوان به

می از دست تو یک شب تا سحرگاه

ز آب خضر و عمر جاودان به

مگو زاهد به رندان خرابات

که باغ جنت از کوی مغان به

می و میخانه باشد می کشان را

ز آب کوثر و باغ جنان به

نشاید تافتن از دلبری روی

که نتوان یافتن دیگر از آن به

چو می گردد به عکس خواهش ما

نگردد بعد از این گر آسمان به

بود شعر رفیق از غیر بهتر

ولیکن گفتهٔ حافظ از آن به

شمارهٔ ۲۸۲

بی‌جهت توسن کین تاخته‌ای یعنی چه؟

بی‌سبب تیغ ستم آخته‌ای یعنی چه؟

قامتی را که قیامت ز قیامش خیزد

از پی قتل من افراخته‌ای یعنی چه؟

آتشین ز آتش می آن رخ افروخته را

از پی سوختنم ساخته‌ای یعنی چه؟

نظر انداخته‌ای بر همه بی‌وجه و مرا

بی‌گناه از نظر انداخته‌ای یعنی چه؟

باخته من به تو در نرد محبت دل و تو

خصم جان من دل‌باخته‌ای یعنی چه؟

به ره مهر و وفا ای بت بی‌مهر و وفا

صد رهم دیده و نشناخته‌ای یعنی چه؟

چون دلت آینهٔ آن رخ زیباست رفیق

زنگ ز آیینه نپرداخته‌ای یعنی چه؟

شمارهٔ ۲۸۳

تا کلک قضا رقم کشیده

نقشی چو رخ تو کم کشیده

صورتگر چین ز رشک رویت

بر صورت چین قلم کشیده

تو آن صنمی که هر که جامی

از دست تو ای صنم کشیده

نه یاد زلال خضر کرده

نه حسرت جام جم کشیده

ای پا به ره جفا نهاده

از راه وفا قدم کشیده

اکنون نه رفیق جور عشقت

پی در پی و دم به دم کشیده

تا دیده و تا کشیده از تو

محنت دیده ستم کشیده

شمارهٔ ۲۸۴

عادت به این مکن که کنی جور و کین همه

نیکوست جور و کین ز نکویان نه این همه

از دلبران کدام بنالند عاشقان

هستند این گروه جفاجو چنین همه

نقص تو نیست جور و جفا زانکه بوده اند

خوبان همه چنان و نکویان چنین همه

صد درد بر دلست مرا غیر درد عشق

ای کاش بود درد دل من چنین همه

با روی این چنین گذری گر به چین شوند

حیران روی خوب تو خوبان چین همه

زان لعل لب که خاتم خوبیست باشدت

هر ملک دل که هست به زیر نگین همه

ماهی نه چون رخ تو بود بر همه فلک

سروی نه چون قد تو بود بر زمین همه

گاهی به من ز روی ترحم نگاه کن

بر رغم من به سوی رقیبان مبین همه

هر جا رفیق خواند به وصف تو شعر خویش

کردند اهل طبع بر آن آفرین همه

شمارهٔ ۲۸۵

جان می کندم ز تن کناره

یک لحظه مکن ز من کناره

غیر از تو گلی نکرده هرگز

از بلبل خویشتن کناره

کی جز تو که از منت کنار است

بت کرده ز اهرمن کناره

آنکو که وطن نیست فارغ (؟)

من چون کنم از وطن کناره

هرگز نشنیده ام که کرده ست

مرغ چمن از چمن کناره

کردم چه خطا که کرد از من

آن آهوی ختن کناره (؟)

گفتم که کناره کن ز اغیار

کرد از من ازین سخن کناره

از زاری من رفیق کردند

از من همه مرد و زن کناره

شمارهٔ ۲۸۶

به چرخ اگر چه فزونست از شماره ستاره

ندیده چرخ به نیکوئی ستاره ستاره

چه نسبت است به خوبان ستاره را که به نسبت

ستاره اند نکویان و ماهپاره ستاره

نظاره کن بعرق آن رخ ستاره فشان را

بروی ماه نکردی دگر نظاره ستاره

ربوده بود دمی خواب خلق چشم سیاهش

که بود خفته در آغوش گاهواره ستاره

نشان خوردن خون داشت آنزمان لب لعلش

که بود در بغل دایه شیرخواره ستاره

شب مرا نکند جز ستاره روشن اگر چه

دمد زهر طرفی مه زهر کناره ستاره

کنند ماه وشان در نقاب شرم نهان رخ

کند رفیق چو ماه رخ آشکاره ستاره

شمارهٔ ۲۸۷

کشم جور از غمت ای نازنین ماه

شب و روز از دل و جان ناله و آه

رود از دوریت تا کی شب و روز

سرشکم تا به ماهی آه تا ماه

تو خورشیدی و مه رویان کواکب

نکورویان شهند و تو شهنشاه

تفاوت از زمین تا آسمانست

ز ماه عارضت تا عارض ماه

نخوردم ای رفیق از قدش افسوس

از آن نخل بلند و قد کوتاه

شمارهٔ ۲۸۸

دقیقه فهم و ادا دان و نکته دان شده ای

چنانکه خواست دل من تو آنچنان شده ای

نمی توان ز تو شد خوبتر به حسن که تو

به حسن خوبتر از هرچه می توان شده ای

کسی که نیست ازو خوبتر به شهر کسی

چو خوب می نگرم خوبتر از آن شده ای

از آن بجان و دلت دوستم که از دل و جان

به غیر دشمن جان گشته خصم جان شده ای

به کام من شده ای سخت سرگران با غیر

برغم غیر به من خوب مهربان شده ای

برابری نتوانی به ماه من ای ماه

تو همچو او نشوی گر بر آسمان شده ای

اگر نه ای تو پریرو چرا ز رفیق

ربوده ای دل و از دیده اش نهان شده ای

شمارهٔ ۲۸۹

بازم چو شمع آتش به جان زد آتشین‌رخساره‌ای

هست از دل صدپاره‌ام هر پاره آتشپاره‌ای

از بس که داغم بر دل است از آتشین‌رخساره‌ای

جز سوختن پروانه‌سان یک سر ندارم چاره‌ای

از من به نازی می‌برد دل کودک عیار ما

چون شیر مادر می‌خورد خون دلم خونخواره‌ای

قدش نهال سرکشی رویش فروزان آتشی

شیرین‌لبی لیلی‌وشی سنگین‌دلی مه‌پاره‌ای

هرجا نهد از ناز پا ماند چو نقش پا به جا

دلدادهٔ بیچاره‌ای، سرگشتهٔ آواره‌ای

شد ماه رویت ای پسر آیینهٔ هر بی‌بصر

از روی تو اهل نظر محروم از نظاره‌ای

بیچاره‌ام زارم مکش انگار خونم ریختی

آخر چه باعث شد تو را بر کشتن بیچاره‌ای

بی‌آن مه نامهربان روشن نمی‌گردد شبم

گر آتش آهم شود هر ذره‌ای سیاره‌ای

داند رفیق آن حال من شب‌ها که چون من یک شبش

بستر بود از خاری و بالین بود از خاره‌ای

شمارهٔ ۲۹۰

ای خوی بد ای دلبر بدخو که تو داری

نیکو نبود با رخ نیکو که تو داری

نه رنگ وفاداری و نه بوی مروت

حیف از گل رو ای گل خودرو که تو داری

طبع تو بسی نازک و خوی تو بسی تند

فریاد ازین طبع و از این خو که تو داری

نه روی تو دارد گل نه موی تو سنبل

دارد که چنین روی و چنین مو که تو داری

گفتی که وفادار و کرم پیشه ام آخر

آئین وفا رسم کرم کو که تو داری

رو یار دگر جوی دلا ز آن که جوی نیست

جویای وفا یار جفاجو که تو داری

غم نیست رفیق از غم او گر نشدی شاد

شادی تو کافیست غم او که تو داری

شمارهٔ ۲۹۱

کی تو چو من ای نگار داری

چون من تو یکی هزار داری

صد عاشق بی قرار داری

صد چیست که صد هزار داری

یک وعده وفا نکرده خلقی

هر گوشه در انتظار داری

روزی بکسی نمی کنی شام

خوی بد روزگار داری

چون گل دارم عزیزت ای گل

چون خارم اگرچه خوار داری

در رخنه ی پیرهن گلستان

در چاک قبا بهار داری

کار تو جفاست رو جفا کن

با مهر و وفا چه کار داری

ما را چو رفیق از تو فخر است

هر چند ز ما تو عار داری

شمارهٔ ۲۹۲

نظر سوی دل افگاری نداری

اگر داری بمن باری نداری

نظر داری بمن از بس تغافل

چنان داری که پنداری نداری

جفا گفتم نداری داری اما

وفا پنداشتم داری نداری

طبیب دردمندانی و رحمی

بحال زار بیماری نداری

ترا از خارخار من چه پروا

که در دل از کسی خاری نداری

رقیبت همدمست و همنشین غیر

از این ننگ و از آن عاری نداری

به بیرحمی شوی ترسم گرفتار

که رحمی بر گرفتاری نداری

برو قدری رفیق از کوی او دور

که اینجا قدر و مقداری نداری

شمارهٔ ۲۹۳

بخشم از من گذر کردی و رفتی

چه وه بود اینکه سر کردی و رفتی

ز فکر رفتنت آشفته بودم

مرا آشفته تر کردی و رفتی

خبر کردی مرا از رفتن خویش

ز خویشم بی خبر کردی و رفتی

نکرد آن با پدر یوسف ز رفتن

که با من ای پسر کردی و رفتی

چه بد دیدی ز وضع من که با من

چنین قطع نظر کردی و رفتی

نه تنها عزم رفتن کرد جان‌ها

تو چون عزم سفر کردی و رفتی

رفیق و ترک تو کردن محالست

تو ترک او اگر کردی و رفتی

شمارهٔ ۲۹۴

ز تست ما را امید یاری به توست ما را امیدواری

خدا امید ترا برآرد امید ما را اگر برآری

گذشت عمری که هست کارم شبان و روزان فغان و زاری

ز جور یاری که هست کارش بیار خصمی به خصم یاری

گذشت کارم ز کار همدم مجوی درمان مخواه مرهم

چه نفع درمان به درد مهلک چه سود مرهم به زخم کاری

بود که روزی رسی ز راهی به خسته‌جانی کنی نگاهی

نهاده‌ام دل به دردمندی گرفته‌ام خو به خاکساری

به عجز گفتم ترا شود دل به رحم مایل ولی چه حاصل؟

نداد سودی فغان و ناله نکرد کاری خروش و زاری

رفیق با من جفا و جورش نباشد اکنون که هست با من

همیشه شغلش ستیزه‌جویی مدام کارش ستم‌شعاری

شمارهٔ ۲۹۵

خوش آنکه کشی باده و از خانه برآیی

مستان و غزل‌خوان به سر رهگذر آیی

من کز خبر آمدنت حال ندارم

حالم چه بود گر به سر و بی‌خبر آیی؟

بهر نگهی چند شب و روز نشینم

بر هر سر راهی تو ز راه دگر آیی

یک امشبم از عمر بود باقی و خواهم

گر شام نیایی به سر من سحر آیی

نورسته نهال تو و از دیده رفیقت

امروز دهد آب که روزی به بر آیی

شمارهٔ ۲۹۶

مرا محروم از آن آستان کردی نکو کردی

رقیبان را دران کو پاسبان کردی نکو کردی

مرا راندی ز محفل غیر را دادی بمحفل جا

مرا غمگین و او را شادمان کردی نکو کردی

ز لطف اغیار را از جور ما را تا توانستی

توانا ساختی و ناتوان کردی نکو کردی

بزندان فراق خویش و در گلزار وصل خود

مرا و غیر را پیر و جوان کردی نکو کردی

مرا دادی نوید وصل او را نیز از وصلت

مرا ناکام و او را کامران کردی نکو کردی

ز پیش چشمم ای سرو روان رفتی و از حسرت

ز چشم خونفشانم خون روان کردی نکو کردی

بحرف مدعی با من جفا کردی و بد گفتی

چنین گفتی نکو گفتی چنان کردی نکو کردی

نکو کردی که هم کردی جفا و هم وفا اما

جفا با من وفا با دیگران کردی نکو کردی

شدی یار رقیبان و رفیق بیدل و دین را

رفیق ناله و یار فغان کردی نکو کردی

شمارهٔ ۲۹۷

به غیر آن ماه را بی‌مهر با من مهربان کردی

خلاف عادت خودکردنی ای آسمان کردی

نهادی داغ هجرم بر دل و از دیده ام رفتی

دلم را خون چکان و دیده ام را خونفشان کردی

مشو از حرف بدگو بدگمان وز در مران ما را

که عمری آزمودی روزگاری امتحان کردی

بعشوه طاقت جان و تن شیخ و صبی بردی

بغمزه غارت دین و دل پیر و جوان کردی

ندارد بر فغان و ناله ام گوشی رفیق ارنه

بکویش روزها نالیدی و شبها فغان کردی

شمارهٔ ۲۹۸

خوشا روزی و حبذا روزگاری

که یاری نشیند به پهلوی یاری

بتن ناتوان و بدل بی قرارم

که از درد یاری و داغ نگاری

تن ناتوانم ندارد توانی

دل بی قرارم ندارد قراری

مپرس از شب و روز من کز غم تو

دل خسته ای دارم و جان زاری

چه پرسی ز کارم که دور از تو دارم

نه جز گریه شغلی نه جز ناله کاری

برآید امید تو امید گاها

برآری گر امید امیدواری

رفیق از گل و سروم آسوده دارد

بت سروقدی مه گلعذاری

شمارهٔ ۲۹۹

شد روزها که دارم بی مهر روی ماهی

صبحی چو شام تاری روزی چو شب سیاهی

نگذارم و نگاهم چون زین الم که دارم

هجران جان گدازی حرمان جسم کاهی

ای بی وفا خدا را کم کن جفا که ما را

جز مهر نیست جرمی غیر از وفا گناهی

تا کی ز درد و داغت ریزم شب و کشم روز

هردم ز دیده اشکی هر لحظه از دل آهی

بنمای رخ نگارا گر بنگرد چه باشد

چشم امیدواری روی امید گاهی

لب بست و چشم پوشید پیشت رفیق و جان داد

در آرزوی حرفی، در حسرت نگاهی

شمارهٔ ۳۰۰

بسی ز اهل وفا گرچه از جفا کشتی

به این جفا که مرا می کشی که را کشتی

برای غیر مرا کشتی آفرین بر تو

که بهر خاطر بیگانه آشنا کشتی

ز شادی غم من وز غم جدائی تو

مرا جدا و رقیب مرا جدا کشتی

شدی به کشتن اغیار و کشتی از رشکم

به کشتن دگران رفتی و مرا کشتی

چو می کشد غم عشق تو امشبم امروز

گرفتم این که نکشتی مرا تو یا کشتی

دمی بر آتش بیگانگان دمیدی از آن

چراغ خویش دمیدی و شمع ما کشتی

رفیق بلبل باغ تو بود داد دلت

چگونه بار که آن مرغ خوشنوا کشتی

شمارهٔ ۳۰۱

در چمن جلوه گر ای سرو قد ساده کنی

سرو را بندهٔ آن قامت آزاده کنی

رخ نمایی و ربائی دل و گردی پنهان

آدمی زاده ای و کار پریزاده کنی

عمرها شد که به راه توام افتاده که تو

هر به عمری گذری بر من افتاده کنی

گرو باده کن و رهن می ای زاهد چند

فخر از خرقه، مباهات ز سجاده کنی

با گل اندامی و با سرو قدی در چمنی

گر دهد دست که برگ طرب آماده کنی

جهد کن جهد که در پای گل و سایه ی سرو

شیشه خالی ز می و جام پر از باده کنی

باده با ساده رخی نوش که تا همچو رفیق

باده نوشی و تماشای رخ ساده کسی

شمارهٔ ۳۰۲

پیام من برسان ای نسیم صبح به جایی

که نه شمال از آنجا گذر کند نه صبایی

بگو به او که ازان بی نشان و نام جهانم

که چیست نام و نشان تو کیستی و کجایی

هوای وصل کسی در سر منست که از وی

به هر دلی هوسی و به هر سریست هوایی

مراست مهر نگاری کش اوستاد به طفلی

نگفته نکته ی مهری نداده درس وفایی

شوم هلاک طبیبی که از کرم نگذارد

به داغ و درد غریبان نه مرهمی نه دوایی

کنی به سوی رفیق ار نظر بعید نباشد

بعید نیست ز شاهی نظر به سوی گدایی

شمارهٔ ۳۰۳

از آن در سینه از من کینه داری

که مهر دیگری در سینه داری

ز غیر من نمی دانم چه دیدی

که با او مهر و با من کینه داری

اگر نه عاشق رخسار خویشی

چرا دایم به کف آیینه داری

غم دیرین خورم تا چند ساقی

بیاور گر می دیرینه داری

بده می شنبه و آدینه تا چند

حساب شنبه و آدینه داری

چه حاصل گر نداری نقد عرفان

ز گوهر گر دوصد گنجینه داری

رفیق آخر روی عریان ز عالم

اگر اطلس اگر پشمینه داری

شمارهٔ ۳۰۴

به لب رسیده مرا جان ز محنت دوری

فغان ز محنت دوریّ و درد مهجوری

زهی ز طره تو تیره عنبر سارا

زهی ز چهره تو منفعل گل سوری

ز پرده مست برآ تا کنند زاهد و شیخ

بدل به جامه مستی لباس مخموری

طبیب من تو که چون یوسف از تو بس زن و مرد

نجات یافته از رنج پیری و کوری

چه حالتست که از تو نصیب و قسمت من

همیشه خستگی است و مدام رنجوری

رفیق را لب میگون و نرگس مستت

بود می عنبیّ و شراب انگوری

شمارهٔ ۳۰۵

ز می نام و نشان تا هست باقی

من و میخانه و مینا و ساقی

خوشست از دست خوبان صفاهان

می شیرازی و رطل عراقی

علاج تلخکامان چون ندارند

نکورویان به این شیرین مذاقی

به غیر من ترا مهر و وفا چند

بود آن دایمی این اتفاقی

چو در کوی توام ره نیست گردد

میسر با توام چون هم وثاقی

رفیق از فرقت جانان ازین پس

نگوید جز غزل‌های فراقی

شمارهٔ ۳۰۶

اگر رود سر من چون حباب بر سر می

نمی رود ز سر من هوای ساغر می

تو و بهشت و من و میکده برو زاهد

تراست گر می کوثر مراست کوثر می

من آن حریف سمندر طبیعتم که مرا

دماغ تر نشود جز به آتش تر می

چه غم ز گردش مهر و مهم به میخانه

هلال جام بود تا به دور اختر می

ز جام جم اگر آب خضر دهند مرا

که این به جای میست آن به جای ساغر می

نه جام جم به بر من بود مقابل جام

نه آب خضر بود پیش من برابر می

به من که تفته روانم ز تاب رنج خمار

به من که سوخته جانم ز سوز اخگر می

بده پیاله ای از آب جانفزای شراب

بیار جرعه ای از راح روح پرور می

رفیق روز و شب از مهر و ماه مستغنی است

ز نور جوهر جام و صفای گوهر می

شمارهٔ ۳۰۷

ای قد تو سرو سهی روی تو گلبرگ طری

از سرو در قامت همی از گل به رخ نیکوتری

هرگز نباشد ای پسر حسن چنین حد بشر

شمسی تو یارب یا قمر حوری تو آیا یا پری

گر صورتت ای نازنین بینند نقاشان چین

در چین کند کی بعد از این صورتگری صورتگری

گردد اگر بیند ترا روز و شبت ای دلستان

مهرت به صد دل مهربان ماهت بصد جان مشتری

سازی تو هم ای سیمتن صد چاک چون من پیرهن

یکبار اگر از چشم من بر عارض خود بنگری

غلطم ز اشک لاله گون هر لحظه در پیشت به خون

شاید به این حالم که چون بینی به من رحم آوری

دل از رفیق ای دلربا بردی و رفتی از جفا

این نیست آئین وفا آن نیست رسم دلبری

شمارهٔ ۳۰۸

بندم از بند جدا گر تو جفا پیشه نمایی

ننمایم ز تو دوری نکنم از تو جدایی

تویی آن طایر قدسی که ز دام غم عشقت

نه بشر راست خلاصی نه ملک راست رهایی

تا به کی چشم به راهت به سر ره بنشینم

به امیدی که تو از راه بیایی و نیایی

از تو زیباست به من جور و جفا لیک نه چندان

که شوی بر سر من شهره به بی مهر و وفایی

بگشا زلف دو تا را و بیاموز نگارا

به هوا نافه‌گشایی به صبا غالیه‌سایی

داند احوال رفیق از تو جدا آنکه فتاده

ز امیری به فقیری وز شاهی به گدایی

شمارهٔ ۳۰۹

جفاکارا به یاران جز جفا کاری نمی‌دانی

نمی‌دانم چرا رسم و ره یاری نمی‌دانی

چو می‌بینی مرا با آنکه یقین حالم

تغافل می‌کنی زان سان که پنداری نمی‌دانی

به این شادی که می‌دانی طریق دلبری اما

چه سود از دلبری چون رسم دلداری نمی‌دانی

غم خود با تو گفتم تا تو غمخوارم شوی لیکن

نخوردی چون غمی هرگز تو غمخواری نمی‌دانی

جفاکاری بسی می‌دانی ای جان رفیق اما

جفاکارا چه حاصل چون وفاداری نمی‌دانی

شمارهٔ ۳۱۰

جفاکاری تو یارا جز جفاکاری چه می‌دانی؟

طریق یاری، آیین وفاداری چه می‌دانی؟

به یاری دل ندادی هرگز از نامهربانی‌ها

طریق مهربانی شیوهٔ یاری چه می‌دانی؟

نه در قیدی اسیری و نه در دامی گرفتاری

غم و درد اسیری و گرفتاری چه می‌دانی؟

ز کس نام وفا ای بی‌وفا هرگز چو نشنیدی

چه می‌دانی وفاداری؟ وفاداری چه می‌دانی؟

من از درد تو رنجورم، من از داغ تو بیمارم

تو رنجوری چه می‌فهمی؟ تو بیماری چه می‌دانی؟

به مهد ناز شب‌ها کاینچنین آسوده در خوابی

بلا و محنت شب‌ها و بیداری چه می‌دانی؟

رفیق از جور جانان گر به زاری می‌سپاری جان

ز جانان دوری از دلدار بیزاری چه می‌دانی؟

شمارهٔ ۳۱۱

تو نامهربان مه همانی که بودی

همان ماه نامهربانی که بودی

مرا آزمودی همه عمر و اکنون

همان در پی امتحانی که بودی

بر آن بودی اول که از در برانی

چو می بینمت بر همانی که بودی

دلم سوختی کاستی جان و بازم

مراد دل و کام جانی که بودی

به تو از وفا من چنانم که بودم

به من از جفا تو چنانی که بودی

همین از تو من تلخکامم وگرنه

تو آن شوخ شیرین زبانی که بودی

رفیق از غم آن جفا جو همانا

شکسته دل و ناتوانی که بودی

شمارهٔ ۳۱۲

برای مدعی ترک من ای پیمان شکن کردی

ترا گفتم که ترک مدعی کن ترک من کردی

سرای غیر را عشرتسرا کردی به وصل خود

مرا از فرقت خود ساکن بیت الحزن کردی

مرا پروانه سان آتش زدی در جان و آن رخ را

که ماه محفل من بود شمع انجمن کردی

شکستی در دل من خار رشک و با رقیب من

به گشت گلستان رفتی و گلگشت چمن کردی

سخن با غیر می گفتی بریدی چون مرا دیدی

چه می گفتی که چون دیدی مرا قطع سخن کردی

مرا تنها نکردی در جهان آواره، خلقی را

جدا از کشور خود ساختی دور از وطن کردی

به دشت محنت و کوه بلا بس بی دل و دین را

چو لیلی ساختی مجنون چو شیرین کوهکن کردی

نکویارا نوآئین دلبرا از بهر یار نو

نکو کردی که ترک یاری یار کهن کردی؟

رفیق بینوا را ساختی با درد و غم همدم

رقیبان دغا را همنشین خویشتن کردی

شمارهٔ ۳۱۳

چنان گشته ام ناتوان از جدایی

که نتوان دگر شد چنان از جدایی

مه هستیم یافت نقصان ز دوری

گل عشرتم شد خزان از جدایی

گمان داشتم کز جدایی بمیرم

یقین شد مرا این گمان از جدایی

بیا تا ز بوی مزارم بدانی

که اینجا یکی داده جان از جدایی

نخواهم زمانی جدا زیست از تو

دهم جان زمان تا زمان از جدایی

جدایی مکن تا توانی که ما را

از این بیش نبود توان از جدایی

رفیق از جدایی عجب گر نمیرد

رسیده است کارش به آن از جدایی

شمارهٔ ۳۱۴

دمی هزار جفا می کشم ز خوی فلانی

همان دلم ز جفا می کشد به سوی فلانی

در آرزوی فلانی گذشت عمرم و شادم

چو عمر می گذرد هم در آروزی فلانی

به هر کجا که دو کس گفتگو کنند [من؟] آنجا

به این گمان که بود بلکه گفتگوی فلانی

فرشتگان همه عاشق شوند گر به نکوئی

نکو بود رخ مه چون رخ نکوی فلانی

وگرنه آب حیاتست چون خضر ز چه خلقی

روانه اند ز هر سو به جستجوی فلانی

بهانه جوست فلک در جفا وگرنه ندارد

بهانه جویی خوی بهانه جوی فلانی

نکوست روی فلانی چه بودی آه که بودی

نکو چو روی فلانی رفیق خوی فلانی

شمارهٔ ۳۱۵

خوش آن محفل که هر دم ساغر می

وی از من گیرد و من گیرم از وی

بیا نایی نوا سر کن دمادم

بیا ساقی قدح پر کن پیاپی

که خوش باشد می گلگون کشیدن

به بانگ ارغنون و ناله ی نی

نباشم شاد و خرم تا نباشد

به دستم ساغر و در ساغرم می

مشو مغرور حسن ای گل که دارد

بهار دلربائی در عقب دی

برآرم بی تو آه از سینه تا چند

ببارم بی تو اشک از دیده تا کی

رسد تا کی به گردون هایهایش

رفیق خسته را دریاب هی هی

شمارهٔ ۳۱۶

ای دل ز تو خوش سالی و ماهی به نگاهی

خوش کن دل من گاه به گاهی به نگاهی

از دور نگاهی سوی من کن که نباشد

از شاه و گدا دور نگاهی به نگاهی

بشکست نگاهش صف خوبان که شنیدست

طفلی شکند قلب سپاهی به نگاهی

هر روز برد آن که نگاهش دلی از راه

دی برد دلم بر سر راهی به نگاهی

نگذاشتم آن دل که چو جان یکدمش از دست

برد از کف من چشم سیاهی به نگاهی

زاهد چه بود جرم نگاهی به نکویان

جایی که بود کوه گناهی به نگاهی

بر دیده ی خونبار من آن قوم که خندند

خون گریدشان دیده الهی به نگاهی

گویند مه و مهری و گویم که نبرده است

از کس دل و دین مهری و ماهی به نگاهی

کی درصدد صید دل زار رفیق است

ماهی که رباید دل شاهی به نگاهی

شمارهٔ ۳۱۷

نگاه دلکش و رفتار دلستان که تو داری

دلی زهر که شود گم برد گمان که تو داری

برابر است به جان خاک آستان که تو داری

توان کشید به جان ناز پاسبان که تو داری

برآید از دهنت کام من بیک سخن اما

سخن چگونه برآید از آن دهان که تو داری

ندارد از دل گم گشته ام کسی خبر و من

ز خنده های نهان دارم این گمان که تو داری

مکن به خوردن خون خوی ای پسر که ز خردی

هنوز بوی لبن دارد این دهان که تو داری

بهای یکدم وصلش هزار جان بود ای دل

ترا ازو چه تمتع به نیم جان که تو داری

ز خامه ی دو زبان وام کن رفیق زبانی

که شرح شوق نمی داند این زبان که تو داری

شمارهٔ ۳۱۸

حیف از تو که با اهل وفا یار نباشی

یار همه باشی و به ما یار نباشی

گر یار نباشی تو به ما عیب نباشد

شاهی تو چه عیب ار به گدا یار نباشی

مهری تو از آن رو نکنی میل به ذره

ماهی تو از آن رو به گدا یار نباشی

بی یار بود یار تو زیرا که تو بی مهر

با هر که بود باشی و با یار نباشی

مثل تو کسی را به جهان یار نباشد

گر با همه کس در همه جا یار نباشی

الفت ببر از خلق اگر مرد خدایی

تا یار به خلقی به خدا یار نباشی

بی یار نباشی چو رفیق ای دل بی کس

گر با همه کس بهر وفا یار نباشی

شمارهٔ ۳۱۹

جان من گر دل به دست دلستانی داشتی

رحم بر خون دل آزرده جانی داشتی

بیش از این بودی به عاشق مهربان ای سنگدل

گر بت سنگین دل نامهربانی داشتی

بی خبر کی بودی از درد نهان من چنین

گر چو من در عاشقی درد نهانی داشتی

منع من کردی کجا ز آه و فغان در عشق اگر

از غم معشوقه ای آه و فغانی داشتی

کی گمان بد به من می داشتی در عشق خویش

گر چو خود عاشق فریب و بدگمانی داشتی

بر دل من کی زدی ناوک اگر زخمی به دل

از خدنگ غمزهٔ ابروکمانی داشتی

داشتی بر جان و دل گر درد و داغی ای رفیق

آه آتشبار و چشم خون‌فشانی داشتی

شمارهٔ ۳۲۰

وعدهٔ لطف و کرم‌ها کردی

بیش‌ها گفتی و کم‌ها کردی

سست‌تر از همه آن عهدی بود

که مؤکد به قسم‌ها کردی

رفتی افزودی الم بر المم

آمدی رفع الم‌ها کردی

ای غم عشق که چشمت مرساد

فارغم از همه غم‌ها کردی

بخت و طالع به منت کرد بخیل

ورنه با غیر کرم‌ها کردی

بر صنمخانه گذر کردی چون

به دل سنگ صنم‌ها کردی (؟)

بعد کشتن چه بود سود رفیق

گیرم اظهار ندم‌ها کردی

شمارهٔ ۳۲۱

برد از دست دلها آورد چون پیش رو دستی

ندارد هیچ کس در بردن دلها چو او دستی

دل و جان نالد و بالد به مسجد شیخ و زاهد را

چو مالد ماه من بر ساعد از بهر وضو دستی

کسی کو شد چو من از دست یاری سینه چاک او را

رفیقی مهربان باید که دارد درد خودستی (؟)

دهد دست آن زمان یارب که بهر عهد نو کردن

سوی هم ما و جانان آوریم از هر دو سو دستی

می گلگون ز دست گلعذاران آرزو دارم

خداوندا عطا کن بر حصول آرزو دستی

به چنگ عشق شیراوژن همان صید ضعیفم من

که شیری برده باشد در تهیگاهش فرودستی

ندارد شکوه ی کم التفاتی پررفیق از تو

که از مهر آنچه کم کردستی اندر کین فزودستی

شمارهٔ ۳۲۲

جور با ما می کنی تا می کنی

با که کردی آنچه با ما می کنی

با رقیبان می به مینا می کنی

خون دل در ساغر ما می کنی

می نمایی روی و پنهان می شوی

می بری دل را و حاشا می کنی

وعده ی قتلم به فردا تا به چند

می کن امروز آنچه فردا می کنی

می نشینی چشم بر چشم کسان

چشمه ی چشمم چو دریا می کنی

پیرم اما گر بجوئی در جهان

همچو من کم بنده پیدا می کنی

کس نمی جوید دلی بهر خدا

تا بکی ای دل خدایا می کنی

می گزینی هجر بر وصل ای رفیق

ترک یاران را چه یارا می کنی

قطعات

شمارهٔ ۱ : ای برده رشح جام تو جمشید را ز هوش

شمارهٔ ۲ : والا نصیر ملت و دین میرزا نصیر

شمارهٔ ۳ : گفتی چه حاجت است ترا تا روا شود

شمارهٔ ۴ : مژده ایدل که وقت آن آمد

شمارهٔ ۵ : در صفاهان که ساحت پاکش

شمارهٔ ۶ : گر بدین گونه که با من زین بیش

شمارهٔ ۷ : کجاست آن که پیامی ز دلستان برساند

شمارهٔ ۸ : رسید نامه ای از حضرت وفا و شکفتم

شمارهٔ ۱

ای برده رشح جام تو جمشید را ز هوش

وی داده نور رای تو خورشید را ضیا

لب بسته ام ز دعوی اخلاص ز آنکه هست

اظهار دوستی به زبان نوعی از ریا

کم می شوم مصدع اوقات کز پدر

پندی شنیده ام که شنیده است از نیا

کای نور چشم من اگرت هست چشم من

کاخر ز جا بچشم دهندت چو توتیا

از خاص و عام باش نهان کیمیا صفت

منظور خاص و عام شوی تا چو کیمیا

خواهی چو بوریا نشوی پایمال خلق

در پیش خلق فرش مشو همچو بوریا

گردان برای روزی تست آسیای چرخ

تو خود چه گردی از پی روزی چو آسیا

این نکته گوش کن که در این بیت گفته است

ابن یمین که گفته چنین ابن برخیا

ذلیست اندر این که چرا آمدی برو

عزیست اندر آن که چرا نامدی بیا

شمارهٔ ۲

والا نصیر ملت و دین میرزا نصیر

ای از جبین سترده همی نقش گردپا

زین پیش در رهی که گهی پا گذاشتی

صرصر به سرعتش نرسیدی به گردپا

برخاستن کنون نتوانم ز جا ز ضعف

دستم به قوت ار نشود پای مرد پا

پائی به پیش می نهم و پائی از عقب

جنگ و گریز می کنم اندر نبرد پا

گامی به کام دل نزنم بعد ازین چنین

ماند گرم زره فرس رهنورد پا

لطفی نما و باز رهانم ز دست درد

زین بیش دردسر ندهم تا ز درد پا

شمارهٔ ۳

گفتی چه حاجت است ترا تا روا شود

گفتن چه حاجت است بر اما چه حاجت است

اشعار فقر بر در حاتم چه لازمست

اظهار درد پیش مسیحا چه حاجت است

تدبیر کار هیچ ندانی چو من زمن

کردن سئوال از چو تو دانا چه حاجت است

بیمار اگر فضول نباشد طبیب را

آموختن طریق مداوا چه حاجت است

کافیست بهر حاجت ما از تو کم سخن

اینست اگر سخن سخن ما چه حاجت است

شمارهٔ ۴

مژده ایدل که وقت آن آمد

که ز غم بر کران توان آمد

دشت غم را کنار شد پیدا

بحر اندوه را کران آمد

وقت تشنیع دشمنان طی شد

گاه تحسین دوستان آمد

بلبلی ز آشیان جدا مانده

بار دیگر به آشیان آمد

طایری خورده سنگ جور خسان

پرکشان رفت و پرفشان آمد

صاحبا چاکر قدیم رفیق

که ز جور فلک به جان آمد

شمارهٔ ۵

در صفاهان که ساحت پاکش

خوش‌ترین بقعهٔ جهان آمد

تا چهل سال با نهایت فقر

عرض خود را نگاهبان آمد

با بد و نیک کرد آمد و رفت

وین چنین رفت و آن چنان آمد

که نه در دیده ای سبک گردید

که نه بر خاطری گران آمد

که نگفته به هیچ خانه شتافت

که نخوانده به هیچ خوان آمد

لیک از شیوه هیچ سود نکرد

کش زیان بر سر زیان آمد

شمارهٔ ۶

گر بدین گونه که با من زین بیش

بود گردون پس ازین خواهد بود

داد من خواهد از آن مردی و مرد

نیست ور هست همین خواهد بود

فخر سادات محمد که چو او

نه به دولت نه به دین خواهد بود

آن که از طنطنه اش طاس سپهر

تا ابد پر ز طنین خواهد بود

تا در انگشت و در انگشتریش

بود این کلک و نگین خواهد بود

مفلس از بس که غنی خواهد گشت

لاغری بس که سمین خواهد بود

ای که هم از ازلت توسن بخت

بوده در زین و به زین خواهد بود

بدهی گر به فقیری در بحر

هر قدر در ثمین خواهد بود

ور ببخشی به گدائی در کان

زر و سیم آن چه دفین خواهد بود

نه جبین تو گره خواهد داشت

نه بر ابروی تو چین خواهد بود

داورا دادرسی هست که آن

به یقین بر تو یقین خواهد بود

ور وطن داشت غمینم چکند

جز سفر آن که غمین خواهد بود

بی خبر ز آن که غمین است غریب

گر به فردوس برین خواهد بود

داد تا قائد اقبال رهم

به مکانی که مکین خواهد بود

بخت و دولت به شهور و به سنین

تا شهور است و سنین خواهد بود

غم مخور گفت که جود صاحب

به مراد تو ضمین خواهد بود

وین ندانست که بیچاره دو سال

منتظر صبح و پسین خواهد بود

چشم بیهوده نگاهش شب و روز

به یسار و به یمین خواهد بود

شب در اندیشه که هان خواهد شد

روز در فکر که هین خواهد بود

گر بود لطف تو باشد آسان

ورنه مشکل تر ازین خواهد بود

ور چنانست چنان خواهد شد

ور چنین است چنین خواهد بود

شمارهٔ ۷

کجاست آن که پیامی ز دلستان برساند

کجاست آن که به جسم فسرده جان برساند

نسیم کو که به بلبل شمیمی آورد از گل

مسیح کو که توانی به ناتوان برساند

نشان یار به من آرد و به جانب یارم

نشانی از من بی نام و بی نشان برساند

به گوشه ی قفس از عجز بال مرغ اسیری

صفیر شوق به مرغ هم آشیان برساند

دو نامه کرده ام انشاء شکر و شکوه بسویش

بگوییش که بر او هر یکی چسان برساند

یکی که هست روان شکر التفات روانش

ز من نهفته بگیرد به او نهان برساند

یکی که هست در آن شکوه ی تغافل حالش

ز من عیان بستاند به او عیان برساند

اگر به او نتواند رساند گر بتواند

به پاسبان برساند که پاسبان برساند

غرض که قصه ی شوق مرا ز خطه ی کاشان

به اصفهان و به یاران اصفهان برساند

که از طریق وفا کی رواست دل شده ای را

که هر دمش ستمی آسمان به جان برساند

یکی به او نه پیامی ز همدمان بفرستد

یکی به او نه سلامی ز همگنان برساند

بجذب همت آنش سوی وطن بکشاند

به فیض دعوت اینش به خانمان برساند

یکی چو خضر نگردد دلیل گمشده راهی

که راه گمشده ای را به کاروان برساند

ز تاب تشنگی آن را که جانش آمده بر لب

به آب زندگی و عمر جاودان برساند

شمارهٔ ۸

رسید نامه ای از حضرت وفا و شکفتم

چو بینوا که رسد ناگهش ز غیب نوائی

تمام زهر شکایت نهان به شکر شکری

همه معانی نفرین عیان به لفظ دعائی

ز بی وفائی من کرده شکوه و دل خود را

ز راه و رسم وفا کرده خوش به اسم وفائی

به جا نه اهل وفا با رفیق این گله داری

ولی بر این گله دارد زهی جواب بجائی

که هست شرط وفا گر رفیق درگه و بیگه

ز روی لطف بپرسی ز راه مهر برآئی

بگویمش همه باشد اگر به رسم تعارف

چه می کنی به چه کاری چه می خوری بکجائی

نه آن که هر پس سالی چو بنگریش بگوئی

چو منعمی به فقیری چو خسروی به گدائی

بخوان و دعوت ما وقت وقت از چه نپوئی

به بزم صحبت آن گاه گاه از چه نپائی

نخوانده نیست سوی خانه ی خدا ره و بنگر

چه حرفها به خدائیست تا به خانه خدائی

مفردات

شمارهٔ ۱ : دل خوش شودت ز مشکل ما

شمارهٔ ۲ : دل من دشمن من کرد به من جانان را

شمارهٔ ۳ : دلم می‌خواست بینم صورت او بی‌نقاب اما

شمارهٔ ۴ : از دیروزم بتر امروز از دیشب بتر امشب

شمارهٔ ۵ - قطعهٔ دوبیتی : هم به صحرا سبزه سرزد هم به گلشن گل دمید

شمارهٔ ۶ : روزگاری بود امیدم که یارم می‌کشد

شمارهٔ ۷ : جور کن کز بازوی پرزور و طبع پرغرور

شمارهٔ ۸ : لعل جانان یارب از جان ساختند

شمارهٔ ۹ : به نوخط دلبری دل بستم آه از حسرت مرغی

شمارهٔ ۱۰ : یادم کن از آن کو چو ز بیداد تو رفتم

شمارهٔ ۱۱ : درد عشقم می شود هر روز افزون چون کنم

شمارهٔ ۱۲ : به گرد روی منور خط معنبرش است این

شمارهٔ ۱۳ : تا به کی چشم به ره بر سر هر راه نشینم

شمارهٔ ۱۴ : برای خاطر غیرم چرا ای بی‌وفا کشتی؟

شمارهٔ ۱

دل خوش شودت ز مشکل ما

مشکل ز تو خوش شود دل ما

شمارهٔ ۲

دل من دشمن من کرد به من جانان را

خون شود دل که نهادم به سر دل جان را

شمارهٔ ۳

دلم می‌خواست بینم صورت او بی‌نقاب اما

به آن صورت که دل می‌خواستش دیدم به خواب اما

شمارهٔ ۴

از دیروزم بتر امروز از دیشب بتر امشب

چه خواهم کرد فردا گر بمانم تا سحر امشب

شمارهٔ ۵ - قطعهٔ دوبیتی

هم به صحرا سبزه سرزد هم به گلشن گل دمید

میگساران را بشارت می فروشان را نوید

خرقه ی پشمین به هر نوع است می باید فروخت

باده ی رنگین به هر نرخ است می باید خرید

شمارهٔ ۶

روزگاری بود امیدم که یارم می‌کشد

وه که اکنون حسرت آن روزگارم می‌کشد

شمارهٔ ۷

جور کن کز بازوی پرزور و طبع پرغرور

ایزدت بیهوده اسباب جهان کاری نکرد

شمارهٔ ۸

لعل جانان یارب از جان ساختند

یا که جان از لعل جانان ساختند

شمارهٔ ۹

به نوخط دلبری دل بستم آه از حسرت مرغی

که در پایان گل بر شاخ گلبن آشیان سازد

شمارهٔ ۱۰

یادم کن از آن کو چو ز بیداد تو رفتم

تا غیر نگوید که من از یاد تو رفتم

شمارهٔ ۱۱

درد عشقم می شود هر روز افزون چون کنم

چون کنم چون چاره ی این درد روزافزون کنم

شمارهٔ ۱۲

به گرد روی منور خط معنبرش است این

که بر کنارهٔ گل تازه سبزهٔ ترش است این

شمارهٔ ۱۳

تا به کی چشم به ره بر سر هر راه نشینم

به امیدی که ز راهی تو بیایی و نیایی

شمارهٔ ۱۴

برای خاطر غیرم چرا ای بی‌وفا کشتی؟

چو می‌کشتی، برای خاطر غیرم چرا کشتی؟

رباعیات

شمارهٔ ۱ : ای قافله سالار دلی را دریاب

شمارهٔ ۲ : چون نیست مرا راه ز بیم خویت

شمارهٔ ۳ : ای سرخ گلت به تازگی چون گل سرخ

شمارهٔ ۴ : شوخی که صدش دل نگران می باشد

شمارهٔ ۵ : ز اندیشهٔ این دلم به خون می‌گردد

شمارهٔ ۶ : کس همچو من از زمانه ناکام نشد

شمارهٔ ۷ : نه حسن تو ای جان جهان می ماند

شمارهٔ ۸ : هر روز به بستر جدائی من زار

شمارهٔ ۹ : در فصل بهار کی کند ابر بهار

شمارهٔ ۱۰ : جانم بلب است و عشق در جانم باز

شمارهٔ ۱۱ : در بزم خودم شبی نمی خوانی حیف

شمارهٔ ۱۲ : گویند ز غم توان شد آزاد از مرگ

شمارهٔ ۱۳ : غم نیست اگر به تیغ کین می کشدم

شمارهٔ ۱۴ : گیرم که ز شوق رخ نیکوی تو من

شمارهٔ ۱۵ : دور از رخ تو بدیده و دل ای ماه

شمارهٔ ۱۶ : یار آمد و صد خدنگ در طرز نگاه

شمارهٔ ۱۷ : هر سو گذری جلوه گر ای غیرت ماه

شمارهٔ ۱۸ : آن خواجه که لاف می زد از جود بسی

شمارهٔ ۱۹ : نه مهر و نه مه به این نکوئی که توئی

شمارهٔ ۱

ای قافله سالار دلی را دریاب

افتاده جدا ز منزلی را دریاب

ای پیشرو قافله از سیل سرشک

پس مانده ی پای در گلی را دریاب

شمارهٔ ۲

چون نیست مرا راه ز بیم خویت

در خانه ات آیم همه شب در کویت

تا روز نشینم به امیدی که مگر

از خانه برون آئی و بینم رویت

شمارهٔ ۳

ای سرخ گلت به تازگی چون گل سرخ

وز شرم گل روی تو گلگون گل سرخ

چون عارض گلگون تو بر سرو قدت

سر برنزند ز سرو موزون گل سرخ

شمارهٔ ۴

شوخی که صدش دل نگران می باشد

شاد همه شیرین پسران می باشد

گر می باشی طالب آن شوخ رفیق

در مدرسه ی کاسه گران می باشد

شمارهٔ ۵

ز اندیشهٔ این دلم به خون می‌گردد

کآخر کار من و تو چون می‌گردد

تا چند به من لطف می‌گردد کم

تا کی به تو مهر من فزون می‌گردد

شمارهٔ ۶

کس همچو من از زمانه ناکام نشد

ناکام کسی چو من ز ایام نشد

یکشب به مراد دل من روز نگشت

یک روز به کام دل من شام نشد

شمارهٔ ۷

نه حسن تو ای جان جهان می ماند

نه عشق من سوخته جان می ماند

حسن تو و عشق من همین امروز است

فرداست که نه این و نه آن می ماند

شمارهٔ ۸

هر روز به بستر جدائی من زار

بیمارترم ز روز اول صد بار

این درد نگر که هر زمان می کشدم

پرسیدن اغیار و نپرسیدن یار

شمارهٔ ۹

در فصل بهار کی کند ابر بهار

در موسم گل کجا کند صوت هزار

این گریه که من می کنم از دوری دوست

این ناله ی که من می کنم از فرقت یار

شمارهٔ ۱۰

جانم بلب است و عشق در جانم باز

پیمانه پر و بر سر پیمانم باز

می میرم و باز در خیال یارم

جان می دهم و به فکر جانانم باز

شمارهٔ ۱۱

در بزم خودم شبی نمی خوانی حیف

روزی به سرای من نمی مانی حیف

چون گل شب و روز همدم خار و خسی

حیف از تو که قدر خود نمی دانی حیف

شمارهٔ ۱۲

گویند ز غم توان شد آزاد از مرگ

وین غم که مراست می شوم شاد از مرگ

گر زندگی است اینکه مرا یاد از مرگ

گر مرگ چو زندگیست فریاد از مرگ

شمارهٔ ۱۳

غم نیست اگر به تیغ کین می کشدم

بهر غیرم می کشد این می کشدم

از کشته شدن باک ندارم اما

این می کشدم که اینچنین می کشدم

شمارهٔ ۱۴

گیرم که ز شوق رخ نیکوی تو من

آیم به نظاره بر سر کوی تو من

کو طالع آنکه سوی من بینی تو

کو زهره ی آنکه بنگرم روی تو من

شمارهٔ ۱۵

دور از رخ تو بدیده و دل ای ماه

پیوسته در آتشم به دل گاه به گاه

از پا تا سر در آبم از سیل سرشک

از سر تا پا در آتشم از تف آه

شمارهٔ ۱۶

یار آمد و صد خدنگ در طرز نگاه

آراسته بهر قتلم از غمزه سپاه

مائیم و دلی شکسته آن هم بیمار

لا حول و لا قوة الا بالله

شمارهٔ ۱۷

هر سو گذری جلوه گر ای غیرت ماه

سازی دل و دین خراب از طرز نگاه

یک غمزه و آن همه بلای دل و دین

لا حول و لا قوة الا بالله

شمارهٔ ۱۸

آن خواجه که لاف می زد از جود بسی

می داد به جود وعده در هر نفسی

جز وعده به من نداد چیزی، گویا

جز وعده نداده چیز دیگر به کسی

شمارهٔ ۱۹

نه مهر و نه مه به این نکوئی که توئی

نه لاله و گل به خوب روئی که توئی

یوسف که به روزگار از او می گویند

این یوسف روزگار گوئی که توئی

دیوان اشعار

غزلیات

قطعات

مفردات

رباعیات

رفیق اصفهانی

دیوان اشعار