معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ سعیدا

سعید نقشبندی‌ یزدی‌، متخلّص‌ به‌ «سعید» و «سعیدا»، از شاعران‌ یزدی‌تبار سبک هندی یا اصفهانی قرن‌ یازدهم‌ هجری‌ و معاصر شاه سلیمان صفوی (۱۰۷۷-۱۱۰۵ ه.ق ) است که تاریخ دقیق تولد و وفات او در منابع نیامده است. او از زادگاه خود به اصفهان مهاجرت و در آن شهر سکونت کرد. سعیدا پیرو مذهب ابوحنیفه و طریقت عرفانی نقشبندیه بوده و برای گذران زندگی نیز به نقشبندی و شَعربافی که از مشاغل آن زمان بوده اشتغال داشته است. او خود را ریزه‌خوار خوان جامی، نظامی، سنایی و عطّار دانسته، ارادتی خاص به خواجهٔ شیراز می ورزید و با صائب تبریزی، مراوده و دوستی داشت. آثار وی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانه‌ای حوزه علمیه اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.

غزلیات

شمارهٔ ۱ : چو بو دهد صبحم به دست باد صبا

شمارهٔ ۲ : مرا دردی است بی درمان که نی سر دارد و نی پا

شمارهٔ ۳ : مردمی، فهم، ادا، ترس خدا، رحم بجا

شمارهٔ ۴ : نه همین طوق گلو حلقهٔ جام است اینجا

شمارهٔ ۵ : به رخ مهر جهان آرا به گیسو چون شب یلدا

شمارهٔ ۶ : گداخت سیم وش آن شوخ سیمبر ما را

شمارهٔ ۷ : الهی حل مگردان تا قیامت مشکل ما را

شمارهٔ ۸ : سودم به خاک پایش روی نیاز خود را

شمارهٔ ۹ : حکم سخن ندادم هر دم زبان خود را

شمارهٔ ۱۰ : عشق عالمسوز ما بر هم زند تدبیر را

شمارهٔ ۱۱ : تا شانه شد مشاطه گر آن زلف عنبربیز را

شمارهٔ ۱۲ : مصور چون به تصویر آورد موی میانش را

شمارهٔ ۱۳ : پاس گر می داشتم شب های تار خویش را

شمارهٔ ۱۴ : بیرون ز سینه طرح مینداز داغ را

شمارهٔ ۱۵ : در فصل غیر یافته ام من وصال را

شمارهٔ ۱۶ : تا شد حکیمم عشق او با درد شد الفت مرا

شمارهٔ ۱۷ : لب وانشد به ذکر، ز بیم ریا مرا

شمارهٔ ۱۸ : همچو ساغر تا به لب همدم نمی‌سازد مرا

شمارهٔ ۱۹ : دست گیرید ساغر غم را

شمارهٔ ۲۰ : انگشت تعرض نرسیده سخنم را

شمارهٔ ۲۱ : مکن سؤال ز هر بی وفا وفای مرا

شمارهٔ ۲۲ : به آب دیده کنم سبز، خط ریحان را

شمارهٔ ۲۳ : زمین شوره، ای جان، کی شناسد قدر باران را؟

شمارهٔ ۲۴ : نیت قرآن بستم طوف کوی جانان را

شمارهٔ ۲۵ : چین فدا باد زلف پرچین را

شمارهٔ ۲۶ : هر که دارد دل چون آینه سیمای تو را

شمارهٔ ۲۷ : نتوان یافت به خود منزل و مأوای تو را

شمارهٔ ۲۸ : تا کمند وحدت دل کرده ام موی تو را

شمارهٔ ۲۹ : نمی دانم چرا کج بسته اند آیین ابرو را

شمارهٔ ۳۰ : خط یاقوت لعلش تا نمود آن مصحف رو را

شمارهٔ ۳۱ : ز مجنون پرس اگر خواهی سراغ چشم آهو را

شمارهٔ ۳۲ : راه رفتن کس نفرماید ز پا افتاده را

شمارهٔ ۳۳ : بشکند آن تندخو چون آستین جامه را

شمارهٔ ۳۴ : راه در معموره ها گر نیست این دیوانه را

شمارهٔ ۳۵ : رفتار محال است ز کوی تو کسی را

شمارهٔ ۳۶ : شد عمرها که از نظر افتاده خواب ما

شمارهٔ ۳۷ : نیست دل مأیوس دارد در پی خود روز، شب

شمارهٔ ۳۸ : ما را اگرچه [خوار] نمود افتقار ما

شمارهٔ ۳۹ : بی غم نفسی نیست دل باخبر ما

شمارهٔ ۴۰ : جلا می دهد سینه را اخگر ما

شمارهٔ ۴۱ : برتر از عرش است ای عشاق، سیران شما

شمارهٔ ۴۲ : جامع رشک جنان فیض اثر دیدیم ما

شمارهٔ ۴۳ : رو به هر کوهی نماید طور می‌دانیم ما

شمارهٔ ۴۴ : چون تیر پیچ و تاب ندارد کمان ما

شمارهٔ ۴۵ : برد آرزو خرمن ما خوشه چین ما

شمارهٔ ۴۶ : جز لاله نیست چشم سیاهی به راه ما

شمارهٔ ۴۷ : بیجا نمی خلد به دلی تیر آه ما

شمارهٔ ۴۸ : شور عشق است و جنون حاصل و سرمایهٔ ما

شمارهٔ ۴۹ : بی رمز درد، کس نشود آشنای ما

شمارهٔ ۵۰ : ظهور نعمت منعم بود گدایی ما

شمارهٔ ۵۱ : ای خیره چو نرگس ز جمال تو نظرها

شمارهٔ ۵۲ : نگاهی جانب ما کن که قربانت شود جان‌ها

شمارهٔ ۵۳ : سرگشتهٔ تو خم نکند سر به هیچ باب

شمارهٔ ۵۴ : با تهی دستی علو همت است این از حباب

شمارهٔ ۵۵ : تا کجا رفتار دلجوی تو را دیده است آب

شمارهٔ ۵۶ : روشنگر زمان و زمین است آفتاب

شمارهٔ ۵۷ : در خم هر حلقهٔ زلفش رهین است آفتاب

شمارهٔ ۵۸ : کاکل کمند زلف تو شد دام آفتاب

شمارهٔ ۵۹ : ساقی مکن دریغ ز پیر و جوان شراب

شمارهٔ ۶۰ : عشق پرشور است و ما پراضطراب

شمارهٔ ۶۱ : در میان ما و او شد حسن بی پروا نقاب

شمارهٔ ۶۲ : غنچه کی وامی کند چشم دل خود را ز خواب

شمارهٔ ۶۳ : دیوانه شدم باز جنون می کنم امشب

شمارهٔ ۶۴ : تو جان و من به جانت گشته طالب

شمارهٔ ۶۵ : از پیر همت و کرمی ای جوان طلب

شمارهٔ ۶۶ : شبی که مست بیاید به خواب من مطلوب

شمارهٔ ۶۷ : روی تو چو از پیش نظر پرده برانداخت

شمارهٔ ۶۸ : صبحدم شیری که مهر دایه ام در کام ریخت

شمارهٔ ۶۹ : گفتگوی حشر راحت از دل دیوانه ریخت

شمارهٔ ۷۰ : در بزم عشق نشئهٔ تأثیر صحبت است

شمارهٔ ۷۱ : نازک دلی که آینه دار نزاکت است

شمارهٔ ۷۲ : باده نوشی و غزلخوانی دیوانه بجاست

شمارهٔ ۷۳ : یار را از من چه می‌پرسی بپرس از دل کجاست

شمارهٔ ۷۴ : آه گرمی که به یاد تو ز دل ها برخاست

شمارهٔ ۷۵ : به طوف کوی تو آن شب که دل ز جان برخاست

شمارهٔ ۷۶ : حرف هر کس ز فکر خام خود است

شمارهٔ ۷۷ : مدح رخ زیبای تو عنوان سعیداست

شمارهٔ ۷۸ : هر آن دلی که به زلف بتی گرفتار است

شمارهٔ ۷۹ : حلب شهر و نعیما شهریار است

شمارهٔ ۸۰ : چون دل دلیل نیست تن و [دل] برابر است

شمارهٔ ۸۱ : صورت اندیش کی از معنی ما باخبر است؟

شمارهٔ ۸۲ : هر کجا مینا و جامی از می گلگون پر است

شمارهٔ ۸۳ : دارم بتی و سجده اش ای دل نهانی بهتر است

شمارهٔ ۸۴ : هر زمان دل را هوای کوی جانان بر سر است

شمارهٔ ۸۵ : هر زمان بر سر پرشور هوای دگر است

شمارهٔ ۸۶ : عاشقان را در جهان فکر و خیال دیگر است

شمارهٔ ۸۷ : دل ناخدای بحر تماشای دیگر است

شمارهٔ ۸۸ : به پیش چشم من دریا چه چیز است

شمارهٔ ۸۹ : در خرابات مغانم جا بس است

شمارهٔ ۹۰ : حرف آن لب شنفتنم هوس است

شمارهٔ ۹۱ : هر شیوه ای که هست در این جا بجا خوش است

شمارهٔ ۹۲ : از خس و خار حوادث قلب ما را کی صفاست

شمارهٔ ۹۳ : باعث آمدن روح به ابدان، عشق است

شمارهٔ ۹۴ : بی ظرف را شراب شرربار، مشکل است

شمارهٔ ۹۵ : آن را که هوای رخ خوب تو تولاست

شمارهٔ ۹۶ : آنچه می دانی تو در باطن نهان اظهار ماست

شمارهٔ ۹۷ : آن خانه برانداز که خود راهبر ماست

شمارهٔ ۹۸ : هر چیز که رو می دهد از ماست که بر ماست

شمارهٔ ۹۹ : صافیدلی چو آینه در این زمان کم است

شمارهٔ ۱۰۰ : آن آفرین جهان که نگهدار عالم است

شمارهٔ ۱۰۱ : آن که نامش جان جانان است آن جانان ماست

شمارهٔ ۱۰۲ : نه همین خندهٔ گل از پی نشو است و نماست

شمارهٔ ۱۰۳ : چه شور است این که در کاشانهٔ ماست

شمارهٔ ۱۰۴ : جولانگه معنی دل هشیار نعیم است

شمارهٔ ۱۰۵ : در خانه ای که جای کسی نیست جای ماست

شمارهٔ ۱۰۶ : جفاهای نگاهش ظاهر از لب های خندان است

شمارهٔ ۱۰۷ : جامه از رنگ و از گلشن بدن است

شمارهٔ ۱۰۸ : وعظ ما ناگفتن است و درس ما ناخواندن است

شمارهٔ ۱۰۹ : چشمم ز گریهٔ دل ناکام روشن است

شمارهٔ ۱۱۰ : عقل هندوی میفروش من است

شمارهٔ ۱۱۱ : شرابخانهٔ معنی،‌دل بهوش من است

شمارهٔ ۱۱۲ : فتادگی چو نگین، نقش دلنشین من است

شمارهٔ ۱۱۳ : شادی هر دو جهان از دل غمگین من است

شمارهٔ ۱۱۴ : خم در خروش و جوش ز خمیازهٔ من است

شمارهٔ ۱۱۵ : آنچه در شش جهات گردون است

شمارهٔ ۱۱۶ : در مبند بر رویم سجده گاه من این است

شمارهٔ ۱۱۷ : خم گر ز باده جرعه فشانی کند رواست

شمارهٔ ۱۱۸ : از راه دیده دل بر جانان رود رواست

شمارهٔ ۱۱۹ : گردون مروتی به فقیران نداشته است

شمارهٔ ۱۲۰ : چشمش همین نه دین و دل از ما گرفته است

شمارهٔ ۱۲۱ : آن [چشم] دل سیه که [زمامم] گرفته است

شمارهٔ ۱۲۲ : کسی که چشم تو را شوخ و دلربا گفته است

شمارهٔ ۱۲۳ : عمری است سرو تا به وفا ایستاده است

شمارهٔ ۱۲۴ : در پی آن زلف ای دل چون تو بس افتاده است

شمارهٔ ۱۲۵ : ز بس به راه تو دل بر سر دل افتاده است

شمارهٔ ۱۲۶ : چشم او در بردن دل بی گناه افتاده است

شمارهٔ ۱۲۷ : غم دماغم را پریشان کرده است

شمارهٔ ۱۲۸ : غافل از دین شیوهٔ خود رسم و آیین کرده است

شمارهٔ ۱۲۹ : نگاه شوخ [و] دل ساده روبه‌رو شده است

شمارهٔ ۱۳۰ : هوشیار ای دل که او مست می ناب آمده است

شمارهٔ ۱۳۱ : آسمانم تکیه گاه من بدن گردیده است

شمارهٔ ۱۳۲ : عندلیب روح را تن آشیان گردیده است

شمارهٔ ۱۳۳ : در محیط دین ز بس کشتی تبه گردیده است

شمارهٔ ۱۳۴ : هر گوهر سخن که به ساحل رسیده است

شمارهٔ ۱۳۵ : نور شکوه حق ز مقابل رسیده است

شمارهٔ ۱۳۶ : عالم ز دستگاه کمالش نمونه ای است

شمارهٔ ۱۳۷ : جنت ز سر کوی تو یک صحن خرابی است

شمارهٔ ۱۳۸ : دلم به تیر ملامت نشانهٔ عجبی است

شمارهٔ ۱۳۹ : گریه در بزم یار، بی ادبی است

شمارهٔ ۱۴۰ : گل مست و بلبلان شاد امروز روز خوبی است

شمارهٔ ۱۴۱ : آفتاب از نفس صبح قیامت اثری است

شمارهٔ ۱۴۲ : گرچه زلفت به میان بسته به یک زنجیری است

شمارهٔ ۱۴۳ : گردون، گلیم کهنهٔ غمخانهٔ کسی است

شمارهٔ ۱۴۴ : چاک پیراهن یار و نظر پاک، یکی است

شمارهٔ ۱۴۵ : کرم عام تو با محرم و بیگانه یکی است

شمارهٔ ۱۴۶ : فلک بر سر بی سران پرچمی است

شمارهٔ ۱۴۷ : تنها نه خال عارض آن ماه، دیدنی است

شمارهٔ ۱۴۸ : امروز که نوبهار معنی است

شمارهٔ ۱۴۹ : همین نه شیوهٔ خوبان طریق خودرایی است

شمارهٔ ۱۵۰ : نگشت کار ز بخت سیاهتاب، درست

شمارهٔ ۱۵۱ : نشئهٔ آب حیات از لعل شکرکام اوست

شمارهٔ ۱۵۲ : باخبر باش که از حال خبرداری هست

شمارهٔ ۱۵۳ : تا با تو از آن گوشهٔ ابرو نظری هست

شمارهٔ ۱۵۴ : جستجوی جان جانان کن که جان پیداست کیست

شمارهٔ ۱۵۵ : می از انگور شد میخانه از کیست؟

شمارهٔ ۱۵۶ : شایستهٔ درگاه تو هر بی سر و پا نیست

شمارهٔ ۱۵۷ : ترسم ز دیده ای که در او هیچ خواب نیست

شمارهٔ ۱۵۸ : یار ما خوب است اما خوب نیست

شمارهٔ ۱۵۹ : در خراباتی که راه هستی و پندار نیست

شمارهٔ ۱۶۰ : مقصد از گردیدن شیب و فرازم سیر نیست

شمارهٔ ۱۶۱ : گر برد از هوش زان چشم سیه تقصیر نیست

شمارهٔ ۱۶۲ : صاحب نفسی را که اثر در نفسش نیست

شمارهٔ ۱۶۳ : بی ساخته در اهل کرم رسم کرم نیست

شمارهٔ ۱۶۴ : ز عالمش چه خبر آن که او پریشان نیست

شمارهٔ ۱۶۵ : جامه جز گردون اطلس در بر آزاده نیست

شمارهٔ ۱۶۶ : کار اهل الله را طعن از کسی زیبنده نیست

شمارهٔ ۱۶۷ : عاشقان را رخصت دیدار آن مه پاره نیست

شمارهٔ ۱۶۸ : منظور من جز او چه بود در نظر که نیست

شمارهٔ ۱۶۹ : نیست روزی که این منادی نیست

شمارهٔ ۱۷۰ : بجز از بخل در این دور زمان چیزی نیست

شمارهٔ ۱۷۱ : لامکانی تو و امکان تو بی چیزی نیست

شمارهٔ ۱۷۲ : به سوی کوی تو را نگاه خالی نیست

شمارهٔ ۱۷۳ : مرا دمی نفسی لحظه ای و آنی نیست

شمارهٔ ۱۷۴ : خاطر جمع بجز عالم یکتایی نیست

شمارهٔ ۱۷۵ : به آن خدا که جهان را جز او خدایی نیست

شمارهٔ ۱۷۶ : از ره عیش و نشاط، ای چرخ گردیدن نداشت

شمارهٔ ۱۷۷ : می توان جان باخت اما از وفا نتوان گذشت

شمارهٔ ۱۷۸ : رخ نمودی و جهان در نظرم دیگر گشت

شمارهٔ ۱۷۹ : دیده ای کان صبح را در خواب یافت

شمارهٔ ۱۸۰ : کلیم الله زد فریاد چون بر طور سینا رفت

شمارهٔ ۱۸۱ : گر ز عالم داد یا بیداد یا بر باد رفت

شمارهٔ ۱۸۲ : ما را نمود روی وز ما رونما گرفت

شمارهٔ ۱۸۳ : در شکنج زلف او دل تاب نتواند گرفت

شمارهٔ ۱۸۴ : دل ز تکرار بهشت حور از کوثر گرفت

شمارهٔ ۱۸۵ : شوخ ما رسم قیل و قال گرفت

شمارهٔ ۱۸۶ : دل بسکه چشم شوخ تو را نام می‌گرفت

شمارهٔ ۱۸۷ : هر که آمد عمر خود را صرف سامان کرد و رفت

شمارهٔ ۱۸۸ : دلم به گرمی عشق تو باغ باغ شکفت

شمارهٔ ۱۸۹ : جوهر تیغی که من بر آن کمر می‌بینمت

شمارهٔ ۱۹۰ : ز من جان خواست جانان گفتمش از جان به جان منت

شمارهٔ ۱۹۱ : چند ای عمامه داران بر سر دستار، بحث

شمارهٔ ۱۹۲ : خلقی که می کنند به آب مدام بحث

شمارهٔ ۱۹۳ : مگذار در حریم خرابات، پای بحث

شمارهٔ ۱۹۴ : به بستن کمرش نیست آن میان باعث

شمارهٔ ۱۹۵ : خوشم به این مرض و انحراف طبع و مزاج

شمارهٔ ۱۹۶ : رفتم حباب وار ز خود در هوای موج

شمارهٔ ۱۹۷ : تا کرد آن پریرخ و نامهربان خروج

شمارهٔ ۱۹۸ : دور است و همین باغ و بهاری و دگر هیچ

شمارهٔ ۱۹۹ : از دم تیغ قضا شیر مکیده است صبح

شمارهٔ ۲۰۰ : دیدهٔ غفلت گشا دریاب فیض نور صبح

شمارهٔ ۲۰۱ : زینهار چون حباب مپرس از نشان صبح

شمارهٔ ۲۰۲ : هرگز ندیده ام گرهی بر جبین صبح

شمارهٔ ۲۰۳ : شکست رونق آیینه را صفای قدح

شمارهٔ ۲۰۴ : چو دید جسم مرا جای آرمیدن، روح

شمارهٔ ۲۰۵ : به گوش عرش ز حق می رسد به لفظ فصیح

شمارهٔ ۲۰۶ : مکن به روی دلارام من نظر گستاخ

شمارهٔ ۲۰۷ : بندی چرا میان عداوت به کین چرخ؟

شمارهٔ ۲۰۸ : تنی بغیر عمل شد برای جان، دوزخ

شمارهٔ ۲۰۹ : ای خضر خو گرفته مذاقم به آب تلخ

شمارهٔ ۲۱۰ : مرا ز حلقهٔ آن دربه‌در پسند مباد

شمارهٔ ۲۱۱ : هر آن که روی تو را رنگ ارغوانی داد

شمارهٔ ۲۱۲ : شیخ گر از سنت و فرضانه می‌یابد مراد

شمارهٔ ۲۱۳ : به آن برچیده دامان تهمت خونم کجا افتد

شمارهٔ ۲۱۴ : سعیدا از شکست سنگ اثر در مومیا افتد

شمارهٔ ۲۱۵ : چون من بلندنظر گاه گاه می افتد

شمارهٔ ۲۱۶ : هر که را راه سخن وا شده موسی گردد

شمارهٔ ۲۱۷ : نگریم بعد از این ترسم که دل خون جگر گردد

شمارهٔ ۲۱۸ : عارف چو جهان سرکش مغرور نگردد

شمارهٔ ۲۱۹ : خوشا دلی که چو آیینه جلوگاه تو گردد

شمارهٔ ۲۲۰ : زمین از اشک سرگردان من گرداب می‌گردد

شمارهٔ ۲۲۱ : ز بس بر سر خیال آن گل رخسار می‌گردد

شمارهٔ ۲۲۲ : چو از نور تجلی ساغری سرشار می‌گردد

شمارهٔ ۲۲۳ : چه شور است این که بر گرد سر مخمور می‌گردد

شمارهٔ ۲۲۴ : ز راه عشقبازی این دل شیدا نمی‌گردد

شمارهٔ ۲۲۵ : در نظربازی من یار نهان می گردد

شمارهٔ ۲۲۶ : که طرف از این فلک فتنه بار می بندد

شمارهٔ ۲۲۷ : نه خوی از جبههٔ آن دلبر مغرور می بارد

شمارهٔ ۲۲۸ : زبان بستهٔ ما صوت بی صدا دارد

شمارهٔ ۲۲۹ : به هر وادی که آبادی است آن وادی جفا دارد

شمارهٔ ۲۳۰ : ساغر از گردش ادوار چه پروا دارد

شمارهٔ ۲۳۱ : کسی ز سر میانش کجا خبر دارد

شمارهٔ ۲۳۲ : در این وادی که معموری نه دیوار و نه در دارد

شمارهٔ ۲۳۳ : کی دیدهٔ تر دارد سوزی که جگر دارد؟

شمارهٔ ۲۳۴ : عاشق از خود چو رود عزت دیگر دارد

شمارهٔ ۲۳۵ : من از تخمین خاطر گفتمش چون مو کمر دارد

شمارهٔ ۲۳۶ : چه شور است این که دل از دست آن نامهربان دارد

شمارهٔ ۲۳۷ : به هنگام دعا زاهد نظر بر آسمان دارد

شمارهٔ ۲۳۸ : مگر خبر ز دل خسته آن نگار ندارد

شمارهٔ ۲۳۹ : طفل است یار و چشمش با ما نظر ندارد

شمارهٔ ۲۴۰ : عالم ز خرابی سر تدبیر ندارد

شمارهٔ ۲۴۱ : گرچه دورم ز نظر، کی نظر از من دارد

شمارهٔ ۲۴۲ : چه غم آن مهر پیکر از چنان و از چنین دارد

شمارهٔ ۲۴۳ : مردی که در این ره، دل آگاه ندارد

شمارهٔ ۲۴۴ : سفر هوشوران زود تمامی دارد

شمارهٔ ۲۴۵ : هر که دارد صنمی جور و جفایی دارد

شمارهٔ ۲۴۶ : سرمه کی طاقت آن چشم پر از ناز آرد

شمارهٔ ۲۴۷ : جهان تو را به سر انکسار می آرد

شمارهٔ ۲۴۸ : صبحدم از شب وصل تو اثر می آرد

شمارهٔ ۲۴۹ : چه [دلبری] است که هرگاه ناز می آرد

شمارهٔ ۲۵۰ : ذکر تو هوش [و] فکر تو از خویش می برد

شمارهٔ ۲۵۱ : در خاطری که آن بت عیار بگذرد

شمارهٔ ۲۵۲ : آشکار ز نظر یار نهان می گذرد

شمارهٔ ۲۵۳ : از یک نظر لطف که آن مهر لقا کرد

شمارهٔ ۲۵۴ : رفت از حریم دیده و دل را کباب کرد

شمارهٔ ۲۵۵ : نشئهٔ سرشار چشم مست ساقی کار کرد

شمارهٔ ۲۵۶ : نشئهٔ سرشار چشم مست ساقی کار کرد

شمارهٔ ۲۵۷ : در سواد خط خوبان بسکه دل شبگیر کرد

شمارهٔ ۲۵۸ : داغ را چون لاله اجزای بدن خواهیم کرد

شمارهٔ ۲۵۹ : کام تا هست تو را کامروا نتوان کرد

شمارهٔ ۲۶۰ : خرمی ز این دو روزه جان نتوان کرد

شمارهٔ ۲۶۱ : دی صبا قصهٔ آن کاکل پیچان می کرد

شمارهٔ ۲۶۲ : موج خیز گریهٔ ما چشم تر بار آورد

شمارهٔ ۲۶۳ : نی همین در نی از آن لب ناله حسرت می‌خورد

شمارهٔ ۲۶۴ : آنچه قسمت کرده هرکس روزی خود می‌خورد

شمارهٔ ۲۶۵ : چون ز خون عاشق آن رخساره گل، مل می‌خورد

شمارهٔ ۲۶۶ : فیض از کوچهٔ معشوقه هوا می گیرد

شمارهٔ ۲۶۷ : رخش روزی که طعن رنگ با لعل بدخشان زد

شمارهٔ ۲۶۸ : همت چو دست گیرد رطل گران توان زد

شمارهٔ ۲۶۹ : صدای خستگان جان و دل اندوهگین سوزد

شمارهٔ ۲۷۰ : اگر تو را هوس آیینه دار برخیزد

شمارهٔ ۲۷۱ : مکن باور که نفس از جا ز سستی برنمی‌خیزد

شمارهٔ ۲۷۲ : مجنون به گرد خیمهٔ لیلی نمی رسد

شمارهٔ ۲۷۳ : تا چون نیم به لب، لب جانان نمی‌رسد

شمارهٔ ۲۷۴ : خوش آن روزی که سر در راه آن ناآشنا باشد

شمارهٔ ۲۷۵ : رخ زرد عشقبازان چمن و بهار باشد

شمارهٔ ۲۷۶ : شوم دیوانه اش مجنون به من گر همسفر باشد

شمارهٔ ۲۷۷ : به ناز دل ز تو بردن خوش است خوش باشد

شمارهٔ ۲۷۸ : مروت های گردون جور و احسانش ستم باشد

شمارهٔ ۲۷۹ : مانند کوی جانان کوی دگر نباشد

شمارهٔ ۲۸۰ : اگر آن مه برآید صبح صادق، شام من باشد

شمارهٔ ۲۸۱ : هر آن تنی که گرفتار پیرهن باشد

شمارهٔ ۲۸۲ : می تلخ و چمن پرگل، ساقی نمکین باشد

شمارهٔ ۲۸۳ : سیلی که در این راه گذر داشته باشد

شمارهٔ ۲۸۴ : گر مطلب تو جنگ است صلح و صفا چه باشد

شمارهٔ ۲۸۵ : کسی گرد کوی تو گردیده باشد

شمارهٔ ۲۸۶ : به رو تو را چو خط مشکبار پیدا شد

شمارهٔ ۲۸۷ : دل ها به یاد صحبت مستان کباب شد

شمارهٔ ۲۸۸ : نقاش طرح صورت آن را چسان کشد

شمارهٔ ۲۸۹ : از نگاه غیرجانان چهره در هم می کشد

شمارهٔ ۲۹۰ : از خود گذشته منت دوران نمی کشد

شمارهٔ ۲۹۱ : آن نگاه آشنای مشکل آسانت چه شد

شمارهٔ ۲۹۲ : پای بر نرگس نهادی چشم بلبل تازه شد

شمارهٔ ۲۹۳ : دگر ساقی به بزم ما چنان مستانه می‌رقصد

شمارهٔ ۲۹۴ : خارخار دل کجا در دیدهٔ ما می‌خلد

شمارهٔ ۲۹۵ : به من نه نامه از آن شوخ دلنواز آمد

شمارهٔ ۲۹۶ : باز تا در چمن آن سرو خرامان آمد

شمارهٔ ۲۹۷ : ز هجرش جان به کار آمد نیامد

شمارهٔ ۲۹۸ : سبزه‌ای جز آه کی از خاک مجنون می‌دمد

شمارهٔ ۲۹۹ : خط رخسار تو را گرچه ز بر باید خواند

شمارهٔ ۳۰۰ : دار نی در کشتن منصور برپا کرده اند

شمارهٔ ۳۰۱ : زان زمانی که تن و روح روانم دادند

شمارهٔ ۳۰۲ : گلرخانی که سراسر رو گلزار خودند

شمارهٔ ۳۰۳ : خوش آن کسان که به فکر دل فگار خودند

شمارهٔ ۳۰۴ : خوش به آسانی به آخر راه مشکل می‌برند

شمارهٔ ۳۰۵ : نی چو پروانه همه ز آتش نسبت سوزند

شمارهٔ ۳۰۶ : دلبران چون به هوس رشتهٔ جان می سوزند

شمارهٔ ۳۰۷ : آن که پشت دست رد بر نقره و زر می‌زند

شمارهٔ ۳۰۸ : هر گه که دل به یاد لبی جوش می زند

شمارهٔ ۳۰۹ : موج دریای جنون کی دست بر دل می‌زند

شمارهٔ ۳۱۰ : [تیر] ماهت فصل نوروزی کند

شمارهٔ ۳۱۱ : هر که یاد قامت آن سروبالا می کند

شمارهٔ ۳۱۲ : هر کس نظر به سوی تو از دور می کند

شمارهٔ ۳۱۳ : لعلش که کار بوسه به انداز می‌کند

شمارهٔ ۳۱۴ : رمزی است این که شمع فروزنده می کند

شمارهٔ ۳۱۵ : آن ماهوش که در همه جا جلوه می کند

شمارهٔ ۳۱۶ : کی فرنگی با مسلمانی نهانی می‌کند

شمارهٔ ۳۱۷ : کسان که سود و زیان را در این جهان دانند

شمارهٔ ۳۱۸ : خوبان نه ناز [بیهده] آغاز می کنند

شمارهٔ ۳۱۹ : شیشه و پیمانه و دل غم ز هم کم می‌کنند

شمارهٔ ۳۲۰ : روشندلان که آخر دم از جهان روند

شمارهٔ ۳۲۱ : هر آن صید کز دام غافل نشیند

شمارهٔ ۳۲۲ : چند در اندیشهٔ دنیا و دین خواهیم بود

شمارهٔ ۳۲۳ : ای خوش آن روز که دل در خم گیسوی تو بود

شمارهٔ ۳۲۴ : دیدم به چشم سر، که سکندر نشسته بود

شمارهٔ ۳۲۵ : جسم ما از ناتوانی جان نمی گیرد به خود

شمارهٔ ۳۲۶ : خانهٔ نفس من خراب شود

شمارهٔ ۳۲۷ : چشم او را نگذارید که هشیار شود

شمارهٔ ۳۲۸ : هر بتی قبله نمای دل دانا نشود

شمارهٔ ۳۲۹ : هر که غافل یک نفس شد صاحب دم کی شود؟

شمارهٔ ۳۳۰ : دل ز بیداد غم خوبان مصفا می‌شود

شمارهٔ ۳۳۱ : کار، کی از آتش رخسارهٔ گل می‌شود

شمارهٔ ۳۳۲ : صفای وقت جهان چون به ما نمی خواهد

شمارهٔ ۳۳۳ : ز عاشق، صبر، تسکین از دل دیوانه می‌خواهد

شمارهٔ ۳۳۴ : دلم را هم‌نشین یاری جهان‌گردیده می‌باید

شمارهٔ ۳۳۵ : هر که در این در ز راه صدق درآید

شمارهٔ ۳۳۶ : اگر خواهد کسی تا روز محشر باشرف آید

شمارهٔ ۳۳۷ : ز ما کسی که نهان کرده روی خویش نماید

شمارهٔ ۳۳۸ : رود یوسف دگر در چه گر آن مشکین رسن آید

شمارهٔ ۳۳۹ : هر که از خود فرود می آید

شمارهٔ ۳۴۰ : گدا که بر سر راه بخیل می آید

شمارهٔ ۳۴۱ : نه جانان کشته‌اش را از پی نظاره می‌آید

شمارهٔ ۳۴۲ : دلا گنج روانی سوی این ویرانه می‌آید

شمارهٔ ۳۴۳ : کس به دور نرگس مست تو هشیاری ندید

شمارهٔ ۳۴۴ : هر نفس در کوی جانان کوه غم باید برید

شمارهٔ ۳۴۵ : دوستان از سر این تودهٔ غم برخیزید

شمارهٔ ۳۴۶ : بی برگ شو چو نی به نوا می توان رسید

شمارهٔ ۳۴۷ : مگر که بوی گل و لاله [از] هوا جوشید

شمارهٔ ۳۴۸ : فقر، دل های سیه را کرده است اکثر سفید

شمارهٔ ۳۴۹ : همین نه نرگس تنها گشاده چشم سفید

شمارهٔ ۳۵۰ : نامهٔ شوق چو املا کنمش بر کاغذ

شمارهٔ ۳۵۱ : شد زخم تیغ تیز تو در کام جان لذیذ

شمارهٔ ۳۵۲ : بی صفت گر شود این جان علایق آثار

شمارهٔ ۳۵۳ : شد میسر شب وصلت شب عید آخر کار

شمارهٔ ۳۵۴ : ساقیا ساغر شراب بیار

شمارهٔ ۳۵۵ : در به در گردیده دشمن روبرو گردیده یار

شمارهٔ ۳۵۶ : یاد خود سعی کن و از دل آگاه ببر

شمارهٔ ۳۵۷ : چون شود آشفته زلفش از نسیم بی خبر

شمارهٔ ۳۵۸ : در ذکر تو دیدم در و دیوار قلندر

شمارهٔ ۳۵۹ : نسخهٔ عکس رخ او، مه تابان حاضر

شمارهٔ ۳۶۰ : سینهٔ ریش است قانون، بانگ نی معنی است بکر

شمارهٔ ۳۶۱ : یار من درد و کبابم دل و می خون جگر

شمارهٔ ۳۶۲ : در جهانی کاو متاع فخر او باشد غرور

شمارهٔ ۳۶۳ : خدا حاضر خدا ناظر چه در باطن چه در ظاهر

شمارهٔ ۳۶۴ : در نگاه بت خودکام نمی باشد مهر

شمارهٔ ۳۶۵ : صبحدم تا شده بیرون ز افق، خاور مهر

شمارهٔ ۳۶۶ : چو آب در دل هر سنگدل برو جا گیر

شمارهٔ ۳۶۷ : بشنوید این نکته را ای اهل راز

شمارهٔ ۳۶۸ : خوابیده مست و بیخود امروز در بر ناز

شمارهٔ ۳۶۹ : به هوس باز جوان پیر نگردد هرگز

شمارهٔ ۳۷۰ : عهد کردم ز جهان کام نگیرم هرگز

شمارهٔ ۳۷۱ : سخن از میکده و ساقی و جام است امروز

شمارهٔ ۳۷۲ : مژده آمد که تو را کام روا شد امروز

شمارهٔ ۳۷۳ : نچشیده است شراب مزهٔ کام هنوز

شمارهٔ ۳۷۴ : غرق دریای گنه کردند مغفورم هنوز

شمارهٔ ۳۷۵ : نیست راهی خنده را بر آن لب میگون هنوز

شمارهٔ ۳۷۶ : رسید نامهٔ عنبرفشان مشک آمیز

شمارهٔ ۳۷۷ : ز درد ما نه همین آشنا کند پرهیز

شمارهٔ ۳۷۸ : با چنین دل چون توانم کرد جانان را سپاس

شمارهٔ ۳۷۹ : در کفر حق پرست شو آن گه خداشناس

شمارهٔ ۳۸۰ : از حیات ابد آن روح روان ما را بس

شمارهٔ ۳۸۱ : پای انداز ز پا افتاده دامان است بس

شمارهٔ ۳۸۲ : می برندش به همان راه که آمد واپس

شمارهٔ ۳۸۳ : کاکل خود را ببین از پیچ و تاب ما مپرس

شمارهٔ ۳۸۴ : اشکی که به گلشن چمن‌آرا نکند کس

شمارهٔ ۳۸۵ : خورشیدوشی در به دری را چه کند کس

شمارهٔ ۳۸۶ : چشمی که گهربار نباشد چه کند کس

شمارهٔ ۳۸۷ : ساقیا در گرد کن جام پیاپی زود باش

شمارهٔ ۳۸۸ : سبزهٔ خط گو دمید آشفته چون سنبل مباش

شمارهٔ ۳۸۹ : پر کن از خون جام، صهبا گر نباشد گو مباش

شمارهٔ ۳۹۰ : چرخ با ما دل مصفا گر نباشد گو مباش

شمارهٔ ۳۹۱ : آسوده شو از سود و مبرا ز زیان باش

شمارهٔ ۳۹۲ : ما را به آن نگاه کرامت شعار بخش

شمارهٔ ۳۹۳ : چرا پر است ز عالم، دل خریدارش

شمارهٔ ۳۹۴ : اگر چون خضر می‌بخشند جان را بر شهیدانش

شمارهٔ ۳۹۵ : من و آن قامت شوخی که در هنگام جولانش

شمارهٔ ۳۹۶ : دارم بتی که کار نظر نیست دیدنش

شمارهٔ ۳۹۷ : یک قامت بلند به هر می کشیدنش

شمارهٔ ۳۹۸ : خط سبزی تماشا کردم از رخسار گلگونش

شمارهٔ ۳۹۹ : یار ما بنمود رو شد در حجاب از پرتوش

شمارهٔ ۴۰۰ : اگر به دست من افتد دوباره ساغر عیش

شمارهٔ ۴۰۱ : هر دم روم ز هوش و کنم خیر باد خویش

شمارهٔ ۴۰۲ : برداشتیم چو نظر از اعتبار خویش

شمارهٔ ۴۰۳ : [دیدم تو را و رفتم] یک باره از بر خویش

شمارهٔ ۴۰۴ : بریده‌ام ز دو عالم به ارهٔ اخلاص

شمارهٔ ۴۰۵ : کو چنان حالی که سازد از چنین حالم خلاص

شمارهٔ ۴۰۶ : من دیده ام آن را که مکانی نیست مشخص

شمارهٔ ۴۰۷ : کدام تن که بود از خیال سر خالص

شمارهٔ ۴۰۸ : من به چشم و رخ آن سرو روانم مخلص

شمارهٔ ۴۰۹ : دلا پادشاهی گدایی است محض

شمارهٔ ۴۱۰ : کند ز جوهر معنی مرا بیان عارض

شمارهٔ ۴۱۱ : یا من فتح باسمک باب السلام فیض

شمارهٔ ۴۱۲ : نیست گل الفتی در چمن اختلاط

شمارهٔ ۴۱۳ : در جهان هرگز دلا منشین ز پای احتیاط

شمارهٔ ۴۱۴ : آخر دمید بر رخ جانان، بهار خط

شمارهٔ ۴۱۵ : گفتند بر رخ تو نمایان شده است خط

شمارهٔ ۴۱۶ : می رود آخر چو از تن پس ز تن جان را چه حظ

شمارهٔ ۴۱۷ : خویش را یکبارگی تا سختم از دل وداع

شمارهٔ ۴۱۸ : ای ز ایراد قلم هم نفسانت مرفوع

شمارهٔ ۴۱۹ : نه پنبه از پی راحت گذاشتم بر داغ

شمارهٔ ۴۲۰ : بر کف آیینه نه دستی دگر بردار ایاغ

شمارهٔ ۴۲۱ : پیش رویش کرد پنهان مهر در روزن چراغ

شمارهٔ ۴۲۲ : ترک دنیا کن و از دنیا ملاف

شمارهٔ ۴۲۳ : چو نیست معنی باطن به تخت و جاه ملاف

شمارهٔ ۴۲۴ : ماه ما بالذات یک ماه است و اسما مختلف

شمارهٔ ۴۲۵ : تنم چو روح سبک گشته در هوای لطیف

شمارهٔ ۴۲۶ : گوشه ای نیست که آن جا نرسد پای فراق

شمارهٔ ۴۲۷ : زند بر ابر نیسان طعن خشکی گوهر عاشق

شمارهٔ ۴۲۸ : چه غم از قبله و از قبله نما دارد عشق

شمارهٔ ۴۲۹ : به دلی سخت و دلی نرم نظر دارد عشق

شمارهٔ ۴۳۰ : گریه را سرکرد چشمم باز طوفان کرد عشق

شمارهٔ ۴۳۱ : لاله و صد برگ رعنا نیست در گلزار عشق

شمارهٔ ۴۳۲ : بیرون ز عقل هاست در این جا شمار عشق

شمارهٔ ۴۳۳ : تا نگذری ز سر نروی از قفای عشق

شمارهٔ ۴۳۴ : بسکه دلگیرم ز چین گوشهٔ ابروی خلق

شمارهٔ ۴۳۵ : دانی چه بود بادهٔ گلگون ز رگ تاک

شمارهٔ ۴۳۶ : بی حجابانه برآورده سر از دامن خاک

شمارهٔ ۴۳۷ : کو [دلی] کز ستم چرخ نباشد غمناک

شمارهٔ ۴۳۸ : منتظر جمال او انس و اجنه و ملک

شمارهٔ ۴۳۹ : برکنید ای بت پرستان از ته دل دل ز سنگ

شمارهٔ ۴۴۰ : عافیت را جامه گر بردوش ما افتاده تنگ

شمارهٔ ۴۴۱ : عکس رخسارهٔ معشوق نماید در سنگ

شمارهٔ ۴۴۲ : ز چنگ و عود شنیدم به گوش حال نه قال

شمارهٔ ۴۴۳ : بیت معموری که نامش تن نهاده ذوالجلال

شمارهٔ ۴۴۴ : اهل عرفان را نباشد فکر سبز و زرد و آل

شمارهٔ ۴۴۵ : از آن زمان که غم او گرفته جای خیال

شمارهٔ ۴۴۶ : بگذاشتم چو مهر نشانی ز دود دل

شمارهٔ ۴۴۷ : گر شوی واقف تو ای بی حاصل از اسرار دل

شمارهٔ ۴۴۸ : نگهش خاطر آگاه نماند در دل

شمارهٔ ۴۴۹ : کس را چه آگهی است ز فکر متین دل

شمارهٔ ۴۵۰ : دارد بت نازک دلم صد جان به قربان در بغل

شمارهٔ ۴۵۱ : شد شبنم بی مهر روان بر ورق گل

شمارهٔ ۴۵۲ : ریزد خزان به خاک چو برگ و نوای گل

شمارهٔ ۴۵۳ : تشبیه تا به رنگ تو کردند روی گل

شمارهٔ ۴۵۴ : به جمال تو بود دیدهٔ بینا مشغول

شمارهٔ ۴۵۵ : رزق و روزی را خدا چون گشته از اول کفیل

شمارهٔ ۴۵۶ : گذشتم از می و از صاف و درد و شیشه و جام

شمارهٔ ۴۵۷ : کی شود با بوالهوس آن کاشف اسرار رام

شمارهٔ ۴۵۸ : تأثیر نیست در نفس مرد ناتمام

شمارهٔ ۴۵۹ : نی همین از خودنمایی پا و سر پیچیده‌ام

شمارهٔ ۴۶۰ : ندیده کسی آنچه من دیده‌ام

شمارهٔ ۴۶۱ : ای که می گویی خدای خویش را چون دیده ام

شمارهٔ ۴۶۲ : برون می آورد از دل کدورت را می نابم

شمارهٔ ۴۶۳ : خود گدایم گرچه یار هر گدایی نیستم

شمارهٔ ۴۶۴ : آه از آن روزی که چون یوسف نگاری داشتم

شمارهٔ ۴۶۵ : همچو بلبل آشیان گر در چمن می‌داشتم

شمارهٔ ۴۶۶ : گذشتم از سر جان سوی جانان بیشتر رفتم

شمارهٔ ۴۶۷ : رخ تو دیدم و در عالم دگر رفتم

شمارهٔ ۴۶۸ : یوسف از حلقه به گوشان تو دیدم گفتم

شمارهٔ ۴۶۹ : هدف برای خدنگ تو جان خود بردم

شمارهٔ ۴۷۰ : حکایت گل روی تو در چمن کردم

شمارهٔ ۴۷۱ : به چوگانش اگر سر گو نمی‌کردم چه می‌کردم

شمارهٔ ۴۷۲ : منم که خود غم و خود یار غمگسار خودم

شمارهٔ ۴۷۳ : به قطع هستی خود خوب دستیار خودم

شمارهٔ ۴۷۴ : همچو گرداب در قفای خودم

شمارهٔ ۴۷۵ : به غیر از دانهٔ دل ز آب چشمش سبزتر دارم

شمارهٔ ۴۷۶ : اگرچه در نظر خلق اعتبار ندارم

شمارهٔ ۴۷۷ : ز دست رفتم و امید دستیار ندارم

شمارهٔ ۴۷۸ : چو بلبل از خس و خار چمن کاشانه‌ای دارم

شمارهٔ ۴۷۹ : به دل، ‌داغ غم عشق بت پرکینه ای دارم

شمارهٔ ۴۸۰ : به بوی زلف جانان پیچ و تاب ساکنی دارم

شمارهٔ ۴۸۱ : تنی چند بید لرزان و روان ساکنی دارم

شمارهٔ ۴۸۲ : به گرد کوی جانان های های ساکنی دارم

شمارهٔ ۴۸۳ : من دورم و من دورم مهجورم و مهجورم

شمارهٔ ۴۸۴ : از دم تیغ غم او هر نفس خون می‌خورم

شمارهٔ ۴۸۵ : نگیرم گوشه از راه خدنگت گر گمان باشم

شمارهٔ ۴۸۶ : کی جفای می و معشوقه و مهتاب کشم

شمارهٔ ۴۸۷ : دور از رخش چها من بیتاب می کشم

شمارهٔ ۴۸۸ : منت اغیار و آزار ملامت می‌کشم

شمارهٔ ۴۸۹ : ندارد منت بار لباس از هیچ کس دوشم

شمارهٔ ۴۹۰ : بنمای رو که والهٔ آن روی چون گلم

شمارهٔ ۴۹۱ : حال من این است غیر حال ندانم

شمارهٔ ۴۹۲ : از حال من مپرس [و] ندامت کشیدنم

شمارهٔ ۴۹۳ : باز حرف از ناز خوبان می زنم

شمارهٔ ۴۹۴ : به هر چمن که وصال تو را خیال کنم

شمارهٔ ۴۹۵ : به یاد روی تو خورشید را نظاره کنم

شمارهٔ ۴۹۶ : من نه آنم که زنم ساز و به خود گریه کنم

شمارهٔ ۴۹۷ : گاه چون ظاهرپرستانش عبادت می‌کنم

شمارهٔ ۴۹۸ : همچو گل راز درون خود نمایان می‌کنم

شمارهٔ ۴۹۹ : با بتان من عشقبازی می کنم

شمارهٔ ۵۰۰ : می سزد گر کله خویش به سر کج بینم

شمارهٔ ۵۰۱ : نفع، آن است که من نافع خود می بینم

شمارهٔ ۵۰۲ : من نه این آب روان از لب جو می بینم

شمارهٔ ۵۰۳ : من ز جا از سخن جنت مأوا نروم

شمارهٔ ۵۰۴ : دامان دل ز گرد هوس چیده می روم

شمارهٔ ۵۰۵ : از پریشانی نه سرگردان چو کاکل می‌شوم

شمارهٔ ۵۰۶ : گر کمر زرین و یا زر در کمر بربسته ایم

شمارهٔ ۵۰۷ : نی چو اهل دور ما هم ناسپاس افتاده ایم

شمارهٔ ۵۰۸ : عالم تمام یک نظر است و ندیده ایم

شمارهٔ ۵۰۹ : عزلت گزیده ایم به عزت رسیده ایم

شمارهٔ ۵۱۰ : اول چو داغ بر سر دردی رسیده ایم

شمارهٔ ۵۱۱ : ناخورده شراب ناب مستیم

شمارهٔ ۵۱۲ : خرقه پوشانیم ما در قید عالم نیستیم

شمارهٔ ۵۱۳ : خویش را بر صف مژگان تو مستانه زدیم

شمارهٔ ۵۱۴ : گاه روباه گهی شیر و گهی خرگوشیم

شمارهٔ ۵۱۵ : خیرالامور اوسط اولاد آدمیم

شمارهٔ ۵۱۶ : ما به کوی یار نالان می رویم

شمارهٔ ۵۱۷ : منم نادان تو دانایی چه گویم

شمارهٔ ۵۱۸ : به روی سینه سیل اشک باز از دیده برگردان

شمارهٔ ۵۱۹ : چه سرها از یقین شد گوی در میدان درویشان

شمارهٔ ۵۲۰ : چگونه کس کند آرام در سرای جهان

شمارهٔ ۵۲۱ : بیفتی گر ز پا در راه دل سر می‌توان گشتن

شمارهٔ ۵۲۲ : ندیده صاحب معنی به روزگار سخن

شمارهٔ ۵۲۳ : کجا رسد به تو گل در ادای دل بردن

شمارهٔ ۵۲۴ : به آن سرو سهی‌قد یاد صهبا می‌توان کردن

شمارهٔ ۵۲۵ : آخرت منظور اگر باشد ز دنیا آمدن

شمارهٔ ۵۲۶ : چو به درد خوی کردی به دوا توان رسیدن

شمارهٔ ۵۲۷ : بیا به وادی بیداد تخت و چادر زن

شمارهٔ ۵۲۸ : شده شرمسار به دوران تو پیمانهٔ حسن

شمارهٔ ۵۲۹ : خلقش کند عمارت مهمانسرای حسن

شمارهٔ ۵۳۰ : دمی در پای خم سرمان و بحر و بر تماشا کن

شمارهٔ ۵۳۱ : به حال عالم افسرده دیده ای تر کن

شمارهٔ ۵۳۲ : از چشم خود ای دلبر شایسته حذر کن

شمارهٔ ۵۳۳ : سخن اهل دلی را سخن ماست مکن

شمارهٔ ۵۳۴ : پیش هر کس شکوه از گردون دون پرور مکن

شمارهٔ ۵۳۵ : ای کرده وطن تن، به سوی جان سفری کن

شمارهٔ ۵۳۶ : ببر طمع ز زمین، خرقه آسمانی کن

شمارهٔ ۵۳۷ : باز تا در جلوه آمد جام صهبا در چمن

شمارهٔ ۵۳۸ : مگذر ز راستی و ببین بر کمال من

شمارهٔ ۵۳۹ : برقع از رخ برگرفتی آفتاب آمد برون

شمارهٔ ۵۴۰ : صبحدم مطلوب چون مست شراب آید برون

شمارهٔ ۵۴۱ : عهد کی از عهدهٔ پیمانه می‌آید برون

شمارهٔ ۵۴۲ : هر کس شکست طرهٔ پرپیچ و تاب او

شمارهٔ ۵۴۳ : چه هشیار است در انداز چشم می پرست او

شمارهٔ ۵۴۴ : به بحر شور زده غوطه آب نیل از تو

شمارهٔ ۵۴۵ : به دل ها ناوک انداز است دایم ابروان تو

شمارهٔ ۵۴۶ : صلح و صفا بود مرا جنگ تو و جفای تو

شمارهٔ ۵۴۷ : از بسکه نازک است دل پر ز آرزو

شمارهٔ ۵۴۸ : دل گر از دست شود در خم ابرو، گو شو

شمارهٔ ۵۴۹ : خیالم تا به سرو قامت او گشته هم زانو

شمارهٔ ۵۵۰ : رحمتش با بی گناهان کی کند فردا نگاه

شمارهٔ ۵۵۱ : خطش نوشته بر او آیت کلام الله

شمارهٔ ۵۵۲ : گرچه عالم را بنا آن ذات بیچون ساخته

شمارهٔ ۵۵۳ : فلک به این همه رنگی که بر هوا بسته

شمارهٔ ۵۵۴ : ز جان گذشتم و جانان شدم نشسته نشسته

شمارهٔ ۵۵۵ : نماید گاه ابرو گه جمال آهسته آهسته

شمارهٔ ۵۵۶ : باز چشمش سرمه آمیز آمده

شمارهٔ ۵۵۷ : ز من تا کوی جانان گرچه یک آواز رس مانده

شمارهٔ ۵۵۸ : ابروی تو را تا قلم صنع کشیده

شمارهٔ ۵۵۹ : نیست با کس اتحادم همچو کوه

شمارهٔ ۵۶۰ : عهد با بالابلندی بسته ای

شمارهٔ ۵۶۱ : آفتاب از آتش مهر تو اخگر پاره‌ای

شمارهٔ ۵۶۲ : ای که از قدرت تویی حسن آفرین تازه ای

شمارهٔ ۵۶۳ : نمی دانم تو خاکی آتشی یا باد یا آبی

شمارهٔ ۵۶۴ : هیچ در کفر و خیال کار مشکل نیستی

شمارهٔ ۵۶۵ : وجودم را بر آتش زد لقای گرم موجودی

شمارهٔ ۵۶۶ : دارم ز باده چشم تمنای بیخودی

شمارهٔ ۵۶۷ : دوست به دشمن به کربلا تو نمودی

شمارهٔ ۵۶۸ : تو تا به کی دل و جان در امان نگه داری

شمارهٔ ۵۶۹ : دلم ربوده بت ماهری به عیاری

شمارهٔ ۵۷۰ : دیده بیرون شده از پرده به دیدار کسی

شمارهٔ ۵۷۱ : شد زمین تکیه گاه درویشی

شمارهٔ ۵۷۲ : برهنگی است عبا و قبای درویشی

شمارهٔ ۵۷۳ : تلخی کند به کام خضر آب زندگی

شمارهٔ ۵۷۴ : هر جا پیدا شود شور و شر دیوانگی

شمارهٔ ۵۷۵ : ای که در تدبیر دنیای دنی بس مایلی

شمارهٔ ۵۷۶ : کریمان را چه شد یارب کریمی

شمارهٔ ۵۷۷ : گهی معشوق و گه عاشق گهی جسمی و گه جانی

شمارهٔ ۵۷۸ : ز بس این تن پرستان کرده خم گردن به آسانی

شمارهٔ ۵۷۹ : میزان عدالت بودی دی زلف سمن سایی

شمارهٔ ۵۸۰ : ز خویش برده مرا چشم باده پیمایی

شمارهٔ ۵۸۱ : در حریم دل من شمع شب افروز تویی

شمارهٔ ۵۸۲ : واقف از زاده و نزاده تویی

شمارهٔ ۵۸۳ : دل برده است چشم قتال جنگجویی

شمارهٔ ۱

چو بو دهد صبحم به دست باد صبا

به گردن نفس افتاده می روم از جا

قسم به قبضهٔ قدرت که بر سر مردان

شکوه سایهٔ شمشیر به ز بال هما

ز خاک تربت من بوی عشق می آید

برند خاک مزار مرا عبیرآسا

بیا به کنج خرابات و فارغ از همه شو

خوشا عبادت مخفی که نیست بوی ریا

هدایت عجبی کرده عارف سالک

طریق فقر که منزل بقا و راه فنا

بگو به یوسف دوران که از جفای رقیب

گدای کوی شما شد گدای راه شما

مرا قسم به وفای تو ای ستیزه مزاج

که بی جفای تو هرگز ندیده ایم صفا

مرا ز آتش عشقش جلای خاطر بس

بسان شمع نسوزم برای نشو و نما

حدیث دوست بود زاهدا دلیل فراق

سخن مگو ز خدا پیش من برای خدا

نمی زنم مژه بر هم گشاده می دارم

برای دیدن او منظر تماشا را

هر آنچه مبدأ فیاض گفت می گوید

در این غزل نبود مدخلی سعیدا را

شمارهٔ ۲

مرا دردی است بی درمان که نی سر دارد و نی پا

نه عرضش طول را ماند نه طولش عرض را همتا

کسی از درد من واقف تواند شد سر مویی

که چون مویی شود در فکر درد بی سر و بی پا

دوای درد من درد است در دستی است درمانش

که هرگز دست کس نگرفته الا همچو بودردا

نه جورش ظاهر و نی لطف پیدا نه عرض ظاهر

نمی دانم چه در دل دارد این معشوق بی پروا؟

فریب جنت از تعریف زاهد کی خورد عاشق؟

که از جان کی توان بردن به هر افسون دل ما را؟

خطا ره رفتگان را نقش پا آسیب جان باشد

که رسوایی است گر گل می کند امروز ما فردا

ز بس با بی قراری کرده خو آرام جان من

خیالش هم نماند نیم ساعت خوب در دل ها

به کفر زلف او ایمان بدل کردم صفا کردم

که بوی مشک می آید سعیدا از چنین سودا

شمارهٔ ۳

مردمی، فهم، ادا، ترس خدا، رحم بجا

نازم آن چشم سیاه تو که دارد همه را

عشقبازی و فقیری و جنون و غم یار

دارم اینها همه را شکر خدا، نام خدا

نیست باکی ز حوادث چو تو یاور باشی

چه غم از ظلمت عصیان چو تویی راهنما

اثر پیر شدن قطع هوا و هوس است

کار شمشیر در این باب کند پشت دو تا

نصرت از هر طرفی روی دهد برد من است

جذبهٔ زلف دو تا یا کشش آه رسا

هر که را دید طمع بر دل و دینش بربست

چشم او هم به صفت نیست کم از چشم گدا

دور بینند و ز نزدیک نظر می پوشند

همه را چشم به هم دوخته چون بند قبا

عیب پوشیدن این طایفه عیبی است بزرگ

همچو آیینه از این روی نمایند صفا

همچو جغدی به خرابی بنشینی بهتر

نزد همت که روی در کنف بال هما

در مهمات جهان از که توان خواست مدد

موسیی را که بود حاجت کارش به عصا

می سپارم به تو جان و دل خود را اما

هر چه از دست تو آید نکنی باز خطا

بسکه در غیبت خود ریخته اند آب از رو

نیست چون مردمک دیده در این قوم حیا

دلبرم قصد به جان کرده سعیدا برخیز

گر تو را هست دلی جوهر خود را بنما

شمارهٔ ۴

نه همین طوق گلو حلقهٔ جام است اینجا

گر همه موج شراب است که دام است اینجا

زله از خوان لئیمان چه بری بهر عیال

جز ندامت که کشی بر تو حرام است اینجا

بندهٔ پیر خرابات شوم کز ره لطف

کرمش بیشتر از خاص به عام است اینجا

مژه بر هم زدن و گریه و خون خوردن و آه

سجده و قعده و تسبیح و قیام است اینجا

دایماً در خم زلف است رخش نورفشان

طرفه صبحی است که پیوسته به شام است اینجا

گفت در میکده آداب ندانم پیری

این هم از پختگی اوست که خام است اینجا

چون سعیدا نشود حلقه به گوش در او

خواجهٔ جای دگر بین که غلام است اینجا

شمارهٔ ۵

به رخ مهر جهان آرا به گیسو چون شب یلدا

به لب شیرین تر از حلوا به قد موزون تر از طوبا

فلک چترش کشد بر سر ملایک پیش او چاکر

کلام الله شد پیدا شهادت می دهد «لولا»

بهشت و حور و رضوانش همه در امر و فرمانش

شده در عصر او رسوا چه مذهب ها چه ملت ها

در آن ساعت که او با حق ثناخوان بود و مستغرق

نه دنیا بود و نی عقبا نه آدم بود و نی حوا

ز شرعش عقل ها عاجز ولایت ها از او معجز

همه اقوال او رعنا همه افعال او زیبا

شکسته قیمتش را کم کشیده پنجه اش از هم

نگه کیفیت صهبا کف دستش ید بیضا

جهان جویای آن گوهر چه در بحر و چه اندر بر

همه لفظند او معنی همه جوی اند او دریا

رسول حق تعالایی، سپهسالار مولایی

شفاعت کن سعیدا را به حق فاطمه زهرا

شمارهٔ ۶

گداخت سیم وش آن شوخ سیمبر ما را

به پیچ و تاب درآورد آن کمر ما را

چو جام، گردش آن چشم پرخمار امروز

ز حادثات جهان کرد بی خبر ما را

چو گردباد به خود ای نفس، چه می پیچی؟

چو آب برد لب خشک و چشم تر ما را

چه طالع است که هر گاه چون نگاه به غیر

فکند تا نظر، افکند از نظر ما را

کمال بی هنری انتهای بی عیبی است

که خلق، عیب نسازند جز هنر ما را

علاج غفلت ما را که می تواند کرد

که مونس رگ خواب است نیشتر ما را

چه غوطه ها که به یک قطره خون دل نزدیم

که تا گمان نکند غیر، بی جگر ما را

حرارت دل بی تاب و آتش شوقش

فکنده است چو خورشید در به در ما را

ز خط و خال گناه است حسن روی ثواب

که نفع نیست ز سودای بی ضرر ما را

چه زندگی است سعیدا که از نظر چون عمر

گذشت یار و نیاورد در نظر ما را

شمارهٔ ۷

الهی حل مگردان تا قیامت مشکل ما را

مکن چون لاله پیدا در جهان داغ دل ما را

خیالی ساز یارب هر جا که در بزم ما سازد

بپرداز از حکایت های عالم محفل ما را

به شادی بگذران از تنگنای زندگی یارب

مبادا غم در این وادی زند ره، محمل ما را

نمی خواهیم در محشر بهای خون خود از کس

همان کن روبرو یک بار با ما قاتل ما را

به آبروی خشک خویشتن شادیم چو گوهر

مبادا تر کنی با آب حیوان ساحل ما را

ز بی دردان عالم درد ما را کس چرا پرسد

که غیر از صاحب دل کس نمی داند دل ما را

چو گردد استخوانم نرم ای پیر مغان بشنو

که گر افتد نه برداری ز پای خم گل ما را

دل ما را همین سرگرم دارد در خرابی‌ها

که کس جز ما نمی‌داند سعیدا منزل ما را

شمارهٔ ۸

سودم به خاک پایش روی نیاز خود را

فارغ شدم ز دنیا کردم نماز خود را

هرگز نمی کند شمع دیگر چراغ روشن

پروانه گر نماید سوز و گداز خود را

سرچشمهٔ بقا را با زلف او چه نسبت

کی می دهم به حیوان عمر دراز خود را

رفتیم تا سر خم لبریز شکوه دیدیم

کردیم با صراحی افشای راز خود را

پوشیده چون سعیدا معنی لباس صورت

سر حقیقت خود کردم مجاز خود را

شمارهٔ ۹

حکم سخن ندادم هر دم زبان خود را

بیهوده وانکردم قفل دهان خود را

در این چمن چو بلبل صد نیش خار خوردم

چون غنچه وانکردم راز نهان خود را

هر کس قدم بیارد این خانه خانهٔ اوست

دایم چو خود شمردم من میهمان خود را

یکسان حساب کردم آینده را به ماضی

نگذاشتم تفاوت هرگز زمان خود را

قد خمیدهٔ ما کاری نکرد آخر

بسیار آزمودیم زور کمان خود را

هر چند خاکساریم عالی است همت ما

بر صدر کس ندادیم زان آستان خود را

برداشتم سعیدا دل را ز دین و دنیا

کردم به عشق، سودا سود و زیان خود را

شمارهٔ ۱۰

عشق عالمسوز ما بر هم زند تدبیر را

جذبهٔ سرشار ما از هم کند زنجیر را

بسکه شورش در دماغ طفل ما جا کرده است

باز در پستان مادر می کند خون شیر را

گاه در عین جلا بر شعله می پیچد چو دود

می برد از نالهٔ ما آه ما تأثیر را

نیست بیجا در شکنج زلف، دل را جستجو

کعبه رو بیهوده کی سر می کند شبگیر را

کرد چاک سینهٔ ما قدر ابرو را بلند

می دهد زخم نمایان آبرو شمشیر را

سیر گلشن با می و شاهد کند کس را جوان

ورنه هر یک غنچه پیکانی است در دل، پیر را

می شود دل خون ز فکر خنجر مژگان او

سایهٔ آن زلف می پیچد به پا نخجیر را

چون رسد مژگان خونریزش مصور را به یاد

می کند بیدار از خواب عدم تصویر را

در خیال کعبهٔ دیدار و راه مشکلش

می کند یک رفتن از خود کار صد شبگیر را

بند نتوان کرد ای ناصح سعیدا را به پند

بارها دیوانهٔ ما کنده این زنجیر را

شمارهٔ ۱۱

تا شانه شد مشاطه گر آن زلف عنبربیز را

پامال شد مشک خطا در زیر پا شبدیز را

با زاهد بیمار دل برگوی ز افلاطون خم

صحت شود گر بشکند با جام می پرهیز را

گردون اگر بر هم خورد خورشید دیگرگون شود

مگذار تا پیچد به هم آن زلف پرانگیز را

در صحبت چون و چرا کم گوی سر عشق را

زینهار با خامان مده جام می لبریز را

شام سعیدا صبح شد از پرتو یک جام می

روزش نکو هرگز نشد آن زاهد شب خیز را

شمارهٔ ۱۲

مصور چون به تصویر آورد موی میانش را

چسان خواهد کشیدن با قلم مد بیانش را

دلم پیوسته از چین دو ابرویش حذر دارد

که نتواند کشیدن غیر صانع کس کمانش را

کلالت نیست در نطقش سخن لیکن ز بیتابی

چو بیرون می شود بوسیده می آید دهانش را

ز عین عالم نگردیده واقف حق نمی داند

که کور از بی وقوفی ها یقین داند گمانش را

خیالم را ظهور مهر فیضش کرده پیراهن

که شمع از پردهٔ فانوس سازد دودمانش را

نه با اغیار نی با من سعیدا الفتی دارد

که از آن دوست می‌دارم دل نامهربانش را

شمارهٔ ۱۳

پاس گر می داشتم شب های تار خویش را

صید می کردم دل معنی شکار خویش را

از خیال موی او کردم قلم و آنگه [به چشم]

نقش بربستم به خون دل نگار خویش را

مشرق خورشید می، شد چون دهان شیشه ام

مغرب مینا نکردم جز کنار خویش را

در خیالش رفتم از خود خاطرم شد بی رقیب

می کشم دزدیده از خود انتظار خویش را

از سبک روحی به خاکم بال و پر بخشیده اند

با صبا همدوش می سازم غبار خویش را

معنی بیگانه خواهد آشنا شد ز آب چشم

سیر خواهم کرد آخر خارخار خویش را

طوطی ما بسکه حرف از شکر لب می زند

کام شیرین می کند آیینه دار خویش را

نسبت آزادگی با سرو دور است از شعور

سرو در کار دل ود کرده بار خویش را

با وجود آن که در رویت غبار خط نشست

روبرو هرگز نگشتی خاکسار خویش را

چون چمن هرگز نشد عیشم به ناکامی تمام

طرح دادم با خزان آخر بهار خویش را

تا نماند از دل سختت سعیدا یادگار

همچو خود در خاک بر سنگ مزار خویش را

شمارهٔ ۱۴

بیرون ز سینه طرح مینداز داغ را

چشمی بد است رخنهٔ دیوار باغ را

در موسمی که لاله قدح پر ز خون کند

حیف است بی شراب گذاری ایاغ را

بس جستجوی یار که کردم ز هر دیار

دانسته کس نداد ز جانان سراغ را

روغن کشم ز نرگس بادام، شام هجر

روشن کنم به یاد نگاهی چراغ را

از یار اهل جذبه سعیدا صفا برند

خود گو چه سود نکهت گل بید باغ را

شمارهٔ ۱۵

در فصل غیر یافته ام من وصال را

یارب مباد فاصله این اتصال را

در خلوتی که بار نداری تو هم در او

اول ببند با مژه راه خیال را

منمای چین جبهه به روی چو آفتاب

بر هم مزن صفات جمال و جلال را

ای بی مثال آینه ها ساختی ز نور

در قلب آدمی و نمودی مثال را

بی شبهه باده نوش که قاضی همی برد

ز آب حرام قیمت نان حلال را

سرخوش برآ زخانه و مستانه زن قدم

تا خلق بنگرند صفات جلال را

در گوش غنچه نالهٔ بلبل اثر کند

فهمند اهل دل، سخن اهل حال را

یارب نگاه دار زوال کسی که او

دارد به دل زیارت اهل کمال را

با سوسن است کار سعیدا در این چمن

جز لال، فهم، کس نکند نطق لال را

شمارهٔ ۱۶

تا شد حکیمم عشق او با درد شد الفت مرا

تا شد رفیقم درد او رفت از سرم گرد هوا

عمری است تا کار دلم خون خوردن و جان کندن است

نی در غمت حالا مرا افتاده بر سر این بلا

از بخت می خواهم مدد جذبی ز زلف یار هم

تا باز خاک راه او در دیده سازم توتیا

در کوی جانان می روی با کاروان عشق رو

تا هر قدم در گوش جان از او رسد بانگ درا

نی چون برید از برگ خود با هر لبی دمساز شد

با هر نوا شد آشنا تا شد سعیدا بینوا

شمارهٔ ۱۷

لب وانشد به ذکر، ز بیم ریا مرا

بر سینه بسته دست طلب در دعا مرا

تا همچو موج، نقش خودی را زدم بر آب

در سینه داده همچو گهر بحر، جا مرا

عشق تو روشناس نعیم و جحیم کرد

بیگانه کرد از دو جهان آشنا مرا

در عالم شمار منم کم ز هر چه هست

گردون به دیده چون نکند توتیا مرا

یک گندم درست سعیدا برون نشد

بی آبروی قسمت از این آسیا مرا

شمارهٔ ۱۸

همچو ساغر تا به لب همدم نمی‌سازد مرا

از شراب تلخ غم، بی‌غم نمی‌سازد مرا

باده ده ای خضر آب زندگی در کار نیست

اخگر افسرده‌ام شبنم نمی‌سازد مرا

از بهشتم کرد بیرون عشق در خاکم فکند

حیرتی دارم که چون آدم نمی‌سازد مرا

ساقیا خشت از سر خم گیر پر کن هرچه هست

امتحان دارم که از می کم نمی‌سازد مرا

زخم شمشیر نگاه است این جراحت ای حکیم

ریزهٔ الماس نه مرهم نمی‌سازد مرا

برّه‌پرورد خراباتم سعیدا چون کنم

خاک پاک مکه و زمزم نمی‌سازد مرا

شمارهٔ ۱۹

دست گیرید ساغر غم را

پاس دارید خاطر هم را

تا ز خورشید گل عرق نکند

کور سازید چشم شبنم را

قبلهٔ من شراب تلخ بیار

چه کنم آب شور زمزم را

با چنین [وحشیی] چه سازد کس

که به رم یاد می دهد رم را

زخم ما کی به خویش می گیرد

منت چرب و نرم مرهم را

تا به ما روی دست خویش نمود

پشت پایی زدیم عالم را

شوکت خم نیامدم به نظر

منمایید بادهٔ کم را

با هزاران نشاط و ذوق و سرور

صبح سازید شام ماتم را

همت خم به جوش چون آید

نتوان برد نام حاتم را

معنی شعر ما بیان مکنید

مگشایید زلف درهم را

هیچ فتح از کتاب روی نداد

چند بینیم کسره و ضم را

چشم گریان ما اگر این است

می نشاند به خاک و خون یم را

ساقیا جام از آن میم پرکن

که به چرخ آورد سر جم را

دل دیوانه ام به صحرا رفت

تا دهد یاد آهوان رم را

او کجا تاب زلف می آرد

می تراشد ز ناز پرچم را

یک نفس پاس دم سعیدا را

چند نوشی تو ساغر دم را

شمارهٔ ۲۰

انگشت تعرض نرسیده سخنم را

آسیب خزان راه ندیده چمنم را

از بسکه لطیف است مرا ذایقه در کام

چون زهر کند حرف مکرر دهنم را

ای شیخ نگه دار ز هم صحبتی ام دل

چون خلوت خود شهره مکن انجمنم را

دانی که چو من گور به آتش زده ای نیست

گر باز کنی و بشکافی کفنم را

حرف می و معشوق ز من عقل رباید

زنار بود هر خم مو برهمنم را

از بسکه چو گل چاک زدم خرقهٔ تجرید

دامان و گریبان نبود پیرهنم را

عضوم همه پرخار چو ماهی بود اما

هرگز نخلد خار تعلق بدنم را

بیگانه ندارد خبر از رجعت عشاق

جز اهل وطن راه ندیده وطنم را

شیرینی حرف است سعیدا که زبانم

بیرون نگذارد که برآید سخنم را

شمارهٔ ۲۱

مکن سؤال ز هر بی وفا وفای مرا

که غیر وقت چه داند کسی صفای مرا

چه نسبت است دلم را به جسم زار و نزار

که استخوان نکند صید خود همای مرا

غمی ز مرگ چو آتش نداشتم دیشب

که کرد اخگر من گرم داشت جای مرا

چو اهل زرق و ریا دلق من به نیل مزن

بزن به بادهٔ رنگین خم، ردای مرا

اگرچه کشت مرا ناوک نگاه تو لیک

ستان ز لعل لب خویش خونبهای مرا

به زور باده گشا هر گره که هست مرا

به روی آب بزن نقش بوریای مرا

زیاده ده دو سه ساغر ز خود خلاصم کن

به آب و خاک خرابات زن بنای مرا

به آن امید سعیدا شبی به روز آورد

که این غزل برساند به او دعای مرا

شمارهٔ ۲۲

به آب دیده کنم سبز، خط ریحان را

غبار کفر، لباس است حسن ایمان را

ز خط و زلف چه فرق است روی جانان را

ز هم جدا نتوان کرد کفر و ایمان را

صفات ذات جمالی به غیر، رخ منمای

که کافران نشناسند قدر قرآن را

زاشک، مردم چشم مرا زیانی نیست

چه غم ز حادثه این خانمان به دوشان را

فقیه طعنهٔ می می کند خدایا زود

به آب تلخ سپار این حکیم یونان را

کجا توان به نگاه تو آشنا گردید

نکرده رام، کسی آهوی گریزان را

رقیب را به خدا منع صحبت خود کن

به باغ خود مگذار این هزاردستان را

از آن گذشته ام تا نگه به غیر نیفتد

به گرد دیدهٔ خود خاربست مژگان را

نگاه دار به حق چهارده معصوم

ز شر حادثه مداح شاه کرمان را

ز کثرت غم دوران چه غم سعیدا را

کمند وحدت غم کرده رشتهٔ جان را

شمارهٔ ۲۳

زمین شوره، ای جان، کی شناسد قدر باران را؟

دلی اندوهگین داند صفای چشم گریان را

نزاعی نیست با شیطان فقیری را که قلاش است

ز عیاران ره خوفی نباشد مرد عریان را

چه خرمن ها که خاکستر نشد از تابش برقی

کند یک جرعه می افشا هزاران راز پنهان را

نگردد نکته دان طفلی نباشد عیب استادش

چو بی جوهر بود تیغی چه نقصان است سوهان را

سخن از شاهد و می گو رقیبان را مگو از حق

نصیحت به ز شیرینی نباشد طفل نادان را

وفا مشاطهٔ حسن است لیکن کس نمی داند

نگه دارید ای خوبان به عاشق عهد و پیمان را

از این عالم که یک ساعت به حال خود نمی‌ماند

چه جمعیت به دست آید سعیدای پریشان را؟

شمارهٔ ۲۴

نیت قرآن بستم طوف کوی جانان را

هدیه می بردم دل را نذر کرده ام جان را

در شب غریبی ها حلقه های زلف او

طرفه منزل امنی است خاطر پریشان را

در ثبوت ذات او نفی جمله واجب بود

بی حجاب گردیدم زان سراسر امکان را

دل به هرچه بستم باز خود به خود واشد

بسته بر هوا دیدم رنگ و بوی دوران را

صورت نکو ای دل مظهر جمال آمد

پس بر این صفت دایم تازه دار ایمان را

شیخ کاملت گویم ای مرید جام می

بسکه پخته می سازد صحبت تو خامان را

عقل گشته سودایی در هوای آن معنی

آب تلخ می باید این حکیم یونان را

قیمت شب وصلش زاهدا کجا دانی

گر کشی به چشم خود سرمهٔ صفاهان را

عیب خود چه می پوشی هر زمان به یک رنگی

تا به کی کنی تعمیراین سرای ویران را

پیش اهل حق ای دل، عقل را به دور افکن

به ز بیخودی نبود باده عزم عرفان را

در محبت جانان لاف و زندگی بی او

خاک بر سرت افکن چاک زن گریبان را

عشق شعبه ها دارد عقل می شود عاجز

نوح مضطرب کرده موجه های طوفان را

در دل سعیدا خون موج می زند هر سو

از پی مدد آمد بحر، چشم گریان را

شمارهٔ ۲۵

چین فدا باد زلف پرچین را

مدد از کفر می رسد دین را

همچو دل دین به باد می دادم

چه کنم چشم عاقبت بین را

می توان کرد جای در دل سنگ

چه توان کرد قلب سنگین را

تا نمودی جمال، گم کرده

همچو عنقا وجود، تسکین را

بی می صاف شاد نتوان کرد

دل اندیشه ناک غمگین را

گر توانی به بوریا سازی

نتوان دید نقش قالین را

ترسم از شام و عصر هجران است

گر نخوانم نماز پیشین را

چند باشی سوار ای واعظ

همچو اطفال، اسب چوبین را

بر چنین اسب بسته ای خوش تنگ

از کتب زیر ران خود زین را

هر که ز اخلاص خواند الحمدی

تو سعیدا بگوی آمین را

شمارهٔ ۲۶

هر که دارد دل چون آینه سیمای تو را

می کند خوب ز چشم تو تماشای تو را

رم نکردی ز من و رام کسی هم نشدی

آفرین باد دل و دیدهٔ بینای تو را

دایماً چشم تو انداز رمیدن دارد

هیچ کس رام نکرد آهوی صحرای تو را

نشود تیره دل پاک تو از چین جبین

موج بر هم نزند صافی دریای تو را

امشب از داغ جگر لاله چراغان دارد

به هواداری گل دامن صحرای تو را

ز آب حیوان شده سرسبز خط پشت لبت

خضر امت شده ز اعجاز مسیحای تو را

از حلاوت لب ساغر ز لبت وانشود

باده چون تلخ کند لعل شکرخای تو را؟

نفس از نازکی طبع تو نتوانم زد

آه، صد آه، دل آینه سیمای تو را

همچو خورشید کشد باز به عریانی سر

جامه گر اطلس چرخ است سعیدای تو را

شمارهٔ ۲۷

نتوان یافت به خود منزل و مأوای تو را

که ندیده است به غیر از تو کسی جای تو را

عمرها شد که حنا کرده به خوبان بیعت

که به کام دل خود بوسه زند پای تو را

فرق ننهادم و تغییر ندیدم دیدم

مسجد و سبحه و زنار و کلیسای تو را

همه جا جای دل و جان عزیز است عزیز

خوب گردیدم و دیدم همه اعضای تو را

منت از دیده کشم گر تو نهی پا بر چشم

گرد خود گردم و کردم سر سودای تو را

می تواند به نفس گرم کند عالم را

کیست گوید سخن سرد سعیدای تو را

شمارهٔ ۲۸

تا کمند وحدت دل کرده ام موی تو را

تکیه گاه خویش کردم طاق ابروی تو را

گر به صد پیراهن یوسف بپیچی باز هم

با دماغ آشفتگی ها می برم بوی تو را

بی نیازی ها تو را از ناز هم بیگانه کرد

خوب می دانم تو را طبع تو را خوی تو را

وحشی چشم تو الفت با کسی نگرفته است

رام کی کس می تواند کرد آهوی تو را؟

راستی بالذات یک مو نیست در زلف کجت

کس مسلمان کی تواند کرد هندوی تو را؟

جویبار دیدهٔ خود را اگر دریا کنم

کی توان در بر کشیدن سرو دلجوی تو را؟

از ازل با غم سعیدا استخوان پرورده است

کی شود خون شیر مادر طفل بدخوی تو را؟

شمارهٔ ۲۹

نمی دانم چرا کج بسته اند آیین ابرو را

که می دارند با شمشیر، قایم دین ابرو را

ز صد ملک سکندر می گریزم همچو افلاطون

اگر بر چهرهٔ آیینه بینم چین ابرو را

ز دیوان خط و خالش نظر برداشتم یکسر

ز چشمش تا شنیدم مصرع رنگین ابرو را

خدنگ تیر مژگانش جزاها می دهد آخر

اگر یک موی در دل هر که دارد کین ابرو را

ندارد گرچه مانندی صف مژگان به خونریزی

ولیکن از کجا آرد به کف تمکین ابرو را

نگفته هیچ کس بر وزن ابروی تو مصراعی

مگر خطت کند بر پشت لب تضمین ابرو را

سعیدا مه به زلف او برابر کی تواند زد

که او پیوسته با خورشید دارد چین ابرو را

شمارهٔ ۳۰

خط یاقوت لعلش تا نمود آن مصحف رو را

نگاهش می کند تفسیر، بسم الله ابرو را

به پا می پیچدش سنبل پی بوسیدن پایش

به هر وادی که آن بدخو پریشان می کند مو را

زبان تیغ می بندد نگاه تیز جادویش

که را دستی که گیرد نکته آن چشم سخنگو را؟

نه تنها دل سیاهی می کند بی او در این صحرا

سیه کرد انتظار جلوهٔ او چشم آهو را

سعیدا جوی خون گردد روان از چشم حیرانم

اگر یک دم نبینم در کنار آن سرو دلجو را

شمارهٔ ۳۱

ز مجنون پرس اگر خواهی سراغ چشم آهو را

دل دیوانه می داند نگاه طفل بدخو را

ز فکر روز محشر صبحدم آسوده برخیزد

اگر بیند کسی در خواب آن چشم سخنگو را

سری در پیش افکن یک نفس پاس دم خود دار

که اهل دل کنند آیینهٔ خود چشم زانو را

جهان دیوانه می گردد چو از رخ پرده بردارد

که من خود دیده می گویم صفات آن پری رو را

اگر خواهی که یک دم در حریم وصل ره یابی

شعار خویشتن کن چون کبوتر ذکر یاهو را

پی تسخیر ملک دل به شمشیر احتیاجش نیست

برای حرمت خورشید خم کرده است ابرو را

بسا اعجاز، خوبان را درون پرده می باشد

که یوسف بیشتر دارد درون پیرهن بو را

تو را سرو قدش در بر چرا زاهد فغان داری

چو قمری برده ای بر آسمان آهنگ کوکو را

نهان کردی به زیر زلف، خال عنبرافشان را

چه بهتر زان که در زنجیر داری پای هندو را

ندارد غنچهٔ دل بیش از این تاب گرفتاری

صبا را گو که بگشاید ز هم آن جعد گیسو را

سعیدا در حریم وصل با او خلوتی داری

نمی‌ترسی که غمازی خبر سازد سگ کو را؟

شمارهٔ ۳۲

راه رفتن کس نفرماید ز پا افتاده را

نیست تکلیفی ز عالم مردم آزاده را

گر ز ملک بیخودی زاهد خبر یابد شبی

صبح ناگردیده با می می دهد سجاده را

چشم پوشیدن ز عالم، عالم امن است و بس

کس برون از تن نمی آرد لباس مرده را

در لباس شعر، معنی لطف دیگر می دهد

جلوه رنگین تر بود حسن درون پرده را

سینه صافان را سعیدا جای در دل می دهد

دوست دارد بیشتر استاد، لوح ساده را

شمارهٔ ۳۳

بشکند آن تندخو چون آستین جامه را

می کند خون شهیدان زینت هنگامه را

در بیان آن کمر از مو قلم کردم نشد

از خیال خود تراشیدم بنان خامه را

می تواند زاهد بیچاره از سر بگذرد

لیک نتواند که بگذارد ز سر عمامه را

غنچهٔ مکتوب گل واگشت در صحن چمن

می روم از خویش می گویم جواب نامه را

گر نسیم فیض او بر ما اسیران بگذرد

می‌توان صد چاک زد چون گل سعیدا جامه را

شمارهٔ ۳۴

راه در معموره ها گر نیست این دیوانه را

راه می دانیم ای دل گوشهٔ ویرانه را

می کند خالی دل ما را ز غم های جهان

از کرم هر کس که پر می می کند پیمانه را

از تجلی با صفا دارد جهان را روی او

می کند روشن ز پرتو شمع ما این خانه را

خوش نمی آید به گوش خلق جز بانگ تهی

زان سبب واعظ همی گوید بلند افسانه را

حق به دست طالب دنیاست گر کافر شود

برهمن بسیار زینت داده این بتخانه را

گر در مسجد نگردد باز جز وقت نماز

دایماً باز است در بر روی ما میخانه را

ای که می خواهی ز راه دیده او آید به دل

آب و جارویی بزن اول در کاشانه را

من نمی بینم سعیدا در جهان بیگانه ای

با وجود آن که کس محرم نشد جانانه را

شمارهٔ ۳۵

رفتار محال است ز کوی تو کسی را

نبود گذر از یک سر موی تو کسی را

از عکس تو عکسی است در آیینهٔ اوهام

ور نه خبری نیست ز روی تو کسی را

مشکل که تو را بیند و از جا نرود کس

چون یاد کند شیفته بوی تو کسی را

در هر صفت از خویش برون رفتم و دیدم

جز ذات تو ره نیست به سوی تو کسی را

فریاد و فغان کار سعیداست به کویت

ورنه سخنی نیست ز خوی تو کسی را

شمارهٔ ۳۶

شد عمرها که از نظر افتاده خواب ما

رنگ پریده می شکند آب و تاب ما

پیچیده است حلقهٔ زلفش بر آن میان

گویا ز ماه بسته کمر آفتاب ما

آمد رقیب و باده کشید و خبر کشید

خوش توبه ها شکست ز بوی شراب ما

پیوسته سر دهد به هوای نگاه او

با بحر اتحاد ندارد حباب ما

حشر از میانه نامهٔ ما را برون فکند

شد جمع، خاطر از گنه بی حساب ما

ما عاشقیم هر که به تقلید دم زند

باشد گناه در پی امر صواب ما

آن شعله خو مزاج ندانم چه می کند

آتش فکنده در جگر دل کباب ما

از خط دور عارض و از حلقه های زلف

بر ماه بسته است کمر، آفتاب ما

کوتاه سیر، عمر سعیدا و راه دور

بیهوده نیست در پی جانان شتاب ما

شمارهٔ ۳۷

نیست دل مأیوس دارد در پی خود روز، شب

صبح نومیدی دمد هر چند آه سرد ما

چنگ خود ای زهره با خورشید پرداز و برو

دوست کی دارد طرب را جان غم پرورد ما؟

از خیال ما سعیدا فیض می بارد به خاک

کم نمی گردد به زیرش گنج بادآورد ما

شمارهٔ ۳۸

ما را اگرچه [خوار] نمود افتقار ما

آن است بیشتر سبب افتخار ما

داریم اشک سرخ و رخ زرد از غمش

در یک چمن نشسته خزان و بهار ما

از هر دو کون مهر تو کردیم اختیار

ز این بیشتر چه کار کند اختیار ما؟

داریم غربت و الم هجر و شکر و صبر

درمان درد یار بود در دیار ما

دریای اضطراب اگر نیستیم چون

ننشست هیچ سروقدی در کنار ما؟

در عالم مثال چو ماه است و آفتاب

با قدرتش معاملهٔ اقتدار ما

دست طلب به مذهب ما بسکه نارواست

دایم کج است پنجهٔ برگ چنار ما

شهباز اوج همت ما زاغ گیر نیست

دنیا به خط و خال نگردد شکار ما

پروانه سر به زانوی حیرت نهد سعیدا

روشن اگر کنند چراغ مزار ما

شمارهٔ ۳۹

بی غم نفسی نیست دل باخبر ما

زخمی است که سوزد به دل ما جگر ما

دیدیم که این چشم به آن روی سزا نیست

برخاسته منظور ز پیش نظر ما

ما شعله نماییم ولی تشنه نوازیم

چون ابر چکد آب ز برق شرر ما

شمشیر خجالت که کشد لاف درونان

بی رنگ برآید ز جگر نیشتر ما

می گفت به جان دوش سعیدا دل محزون

زینهار که از خود نروی بی خبر ما

شمارهٔ ۴۰

جلا می دهد سینه را اخگر ما

ز دل می برد زنگ، خاکستر ما

به خون لاله سان بارها شسته ایم

سیاهی نشد پاک از دفتر ما

نخواهیم سر در کشیدن به عجز

اگر تیرباران شود بر سر ما

دلیل حوادث توانیم گشتن

که هر داغ شمعی است بر پیکر ما

چو آیینه در پیش روشن ضمیران

عیان است از داغ ما جوهر ما

چو مژگان نظر بند کردیم اگر

نیفتد ز پرواز، بال و پر ما

نپوشد ز ما آنچه پوشیدنی است

شود خرقه گر آسمان در بر ما

چو داریم با ماهرویان سری

نباشد بجز مهر در کشور ما

مگر صحبت داغ گرم است امشب

که پروانهٔ ماست بال و پر ما

سعیدا چو دلداده ای دل به دست آر

که دل می برد هر زمان دلبر ما

شمارهٔ ۴۱

برتر از عرش است ای عشاق، سیران شما

دور گردون هست تقلیدی ز دوران شما

تا قیامت باد با هم روبه‌رو ای مهوشان

سینهٔ صافی‌دلان و تیغ عریان شما

گر نه‌اید ای دوستان از اهل عزت خود چراست

آسمان کرسی به دوش و سفره [و] خوان شما

چند می‌پرسی که مجنون کرد و عقلت را که برد

مستی چشم سیه سرو خرامان شما

سبحه و زنار یک روزی به هم خواهند زد

می‌شود معلوم کفر ما و ایمان شما

دیوسیرت ای ملایک صورتان ملک روم

خنده می‌آید مرا بر چشم گریان شما

آفتاب حسن بی‌اندازه گرمی می‌کند

می‌مکد یاقوت تر لعل بدخشان شما

پنجهٔ خورشید و صبح مطلع شمس یقین

نیست ای خوبان به جز دست و گریبان شما

جنگ‌ها مخفی است در صلح شما ای دوستان

برتر از درد است بر این خسته درمان شما

رونق بازار خوبان چهره‌های گندمی است

صدهزاران جان به یک جو پیش دکان شما

[سرفه‌ای] در کشتن ما ای جوانان خوب نیست

صدهزاران چون سعیدا باد قربان شما

شمارهٔ ۴۲

جامع رشک جنان فیض اثر دیدیم ما

گوییا در شام دنیای دگر دیدیم ما

سقف جامع با سراجات منیرش بی گمان

آسمان و کوکب و شمس و قمر دیدیم ما

واعظان در هر طرف سرگرم وعظ خویشتن

سرخوش از ذکر خدا دیوار و در دیدیم ما

باخبر با بی خبر را اندرین دارالامان

بی خبر از خویش و از حق باخبر دیدیم ما

وعدهٔ فردا مهیا در دمشق امروز بود

فیض شامش را فزون تر از سحر دیدیم ما

اندرین معبد ره فیض است باب و روزنش

در دل هر بیدلی از حق نظر دیدیم ما

نور احمد از مزار حضرت یحیی مبین

همچو بینایی ز مردم در بصر دیدیم ما

قاپوی جنت سعیدا نیست جز باب البرید

اهل غفران را از این در، در گذر دیدیم ما

شمارهٔ ۴۳

رو به هر کوهی نماید طور می‌دانیم ما

هرکه گوید حرف حق منصور می‌دانیم ما

غایبان گر در حضور ما سخن‌ها گفته‌اند

نیست ز ایشان رنجه‌ای، معذور می‌دانیم ما

قرب دلبر جز فنای عاشق بیچاره نیست

هرکه نزدیک است او را دور می‌دانیم ما

کام از انگشت حلوای جهان شیرین مکن

این بنا را خانهٔ زنبور می‌دانیم ما

یار اگر آن است ای زاهد که مایش دیده‌ایم

از من و تو دید او مستور می‌دانیم ما

هر سری کان از خیال او ندارد شورشی

خشک‌تر از کاسهٔ تنبور می‌دانیم ما

در تماشای گل روی تو چشم غیر را

همچو نرگس در گلستان کور می‌دانیم ما

مردمان دیده را ورد است دایم «ان یکاد»

چشم بد را از جمالش دور می‌دانیم ما

ما معانی در نظر داریم نی ریش و سبیل

کاسهٔ می گل بود فغفور می‌دانیم ما

صحتی کان از طعام و می‌کند حاصل کسی

در طریقت خسته و رنجور می‌دانیم ما

دل اگر بی‌طاقتی در هجر دارد عیب نیست

اندرین معنی ورا مجبور می‌دانیم ما

ای سعیدا می‌روی بر دار چون خود گفته‌ای

هرکه گوید حرف حق منصور می‌دانیم ما

شمارهٔ ۴۴

چون تیر پیچ و تاب ندارد کمان ما

پاک است از ریا و حسد خاندان ما

غیر از هدف شدن نزند فال دیگری

گر مهره های قرعه شود استخوان ما

در خاطرش سخن سر مویی اثر نکرد

هر چند مو کشید زبان در دهان ما

جایی که غیر عجز دگر هیچ نیست کم

جز بار نیستی چه برد کاروان ما

موی سیاه گشت سفید از فراق یار

شد زغفران ز محنت غم ارغوان ما

در انتظار شعلهٔ آواز خشک شد

ای عندلیب خار و خس آشیان ما

گوش فلک چو دیدهٔ حیران نرگس است

در انتظار تا شنود داستان ما

منت کش بهار و خزان نیست باغ دل

داغ است لاله از هوس بوستان ما

گر ذره ای ز نور حقیقت به ما رسد

خورشید همچو سایه رود در عنان ما

در نیک و بد حقیقت ما می کند ظهور

در مسجد و کنشت بود داستان ما

اخوان صفات گرگ سعیدا گرفته اند

گویا که یوسفی است در این کاروان ما

شمارهٔ ۴۵

برد آرزو خرمن ما خوشه چین ما

از دست نارسا ننمود آستین ما

آیینهٔ نمونهٔ تمثال حیرتیم

چون آب موج خیز نباشد جبین ما

از شکر و صبر ذائقهٔ ما گرفته حظ

تلخ است در مذاق کسان انگبین ما

داغ است همچو لالهٔ بیدل در این چمن

از باغ روزگار گل دستچین ما

آمد اجل به دیدن ما گریه کرد و رفت

دارد مگر اثر نفس واپسین ما

هر دم در این چمن دل ما داغ می شود

هرگز به غیر لاله نرست از زمین ما

هرگز نمی شود ز دلم صورت تو محو

خوش کنده اند نام تو را در نگین ما

از هر طرف حوادث دنیای بی مدار

صف بسته می رود ز یسار و یمین ما

چون ماه در خیال رخ آفتاب او

ما را گداخت هیبت فکر متین ما

دیگر به سیر باغ جهان برنخاستیم

تا شد نهال قامت او دلنشین ما

ما زان سبب طریق ملامت گرفته ایم

ظاهر شود مگر هنر عیب بین ما

گر رشتهٔ حیات کند نیست غم که شد

هر تار موی زلف تو حبل المتین ما

ز آیین ما هر آن که سعیدا کند سؤال

فقر است کیش و مذهب و ترک است دین ما

شمارهٔ ۴۶

جز لاله نیست چشم سیاهی به راه ما

غیر از دلی شکسته نباشد پناه ما

در انتظار پنبهٔ راحت سفید شد

چشم کشیده سرمهٔ داغ سیاه ما

از موج خیز جوهر شمشیر آبدار

دایم رسیده آب به حلق گیاه ما

از بهر چشم زخم حوادث به خط صنع

حرزی نوشته هاله بر اطراف ماه ما

تا شد نشان عمر در این خاک توده گم

هر دم کمان یأس کشد تیر آه ما

افتاده ام به چشم و نیفتادم از نظر

بر دیده کرد جا همه جا برگ کاه ما

بر جان و دل از آنچه تو دیروز کرده ای

گر نیست باوری تو سعیدا گواه ما

شمارهٔ ۴۷

بیجا نمی خلد به دلی تیر آه ما

مژگان چشم آبله شد خار راه ما

از عجز ما همیشه قوی رشک می برد

با برق می زند دو برابر گیاه ما

یک نکته ای است در نظر اهل معرفت

از خط سرنوشت شکست کلاه ما

از خشم چرخ و کشمکش دست روزگار

شد چون کمان شکستگی ما پناه ما

جایی که چشم عفو تو مژگان به هم زند

در دیدهٔ [صواب] نشیند گناه ما

چون خط و خال، زینت روی دو عالم است

سودای مفلسانه و فقر سیاه ما

تا بوسه دست داده سعیدا به پای او

ساییده است سر به ثریا کلاه ما

شمارهٔ ۴۸

شور عشق است و جنون حاصل و سرمایهٔ ما

سنگ طفلان بود از خان غمش دایهٔ ما

منزل ما و فنا در ته یک دیوارند

سایهٔ ماست در این بادیه همسایهٔ ما

ما در این مهد چه خواهیم به خود بالیدن

که به صد خون جگر شیر دهد دایهٔ ما

هر که را رغبت بی ساخته با جنس خود است

دست در گردن ما چون نکند سایهٔ ما؟

گر ز دست فلک افتیم سعیدا غم نیست

بسکه بالا شده در صدر فنا پایهٔ ما

شمارهٔ ۴۹

بی رمز درد، کس نشود آشنای ما

خالی ز ناله نیست نی بوریای ما

ماییم هر چه هست نماییم هر چه هست

از ما پر است عالم و خالی است جای ما

با سنگ طینتان چه کند نرمی زبان

با دل شکسته کار کند مومیای ما

دست طمع ز دامن دوران بریده ایم

کفش زمانه راست نیامد به پای ما

خود را به تیر آه غریبان سپر مکن

خم شد کمان چرخ به زور دعای ما

عمری است در مقام رضا ایستاده ایم

هرگز ناوفتاده ز پا این عصای ما

ما گردباد وادی حیرانی خودیم

جز آه ما نگشته کسی گرد وای ما

هرگز نداده دولت دیدار رو مگر

از پا فتاده سایهٔ بال همای ما؟

بلبل به باد داد هر آن برگ گل که داشت

بشنود تا نوای دل بینوای ما

گر شمع من تو باشی و پروانه ات منم

روز جزا وصال تو باشد جزای ما

انگشت خود گزید سعیدا چو ماه نو

تا دید ضعف طالع نشو و نمای ما

شمارهٔ ۵۰

ظهور نعمت منعم بود گدایی ما

نوای عالم معنی است بینوایی ما

زمانه افسر شاهی به روی خاک انداخت

چو دید شوکت و شأن برهنه پایی ما

بیار باده و با ما مصاحبت انگیز

که بیخودی است ره و رسم آشنایی ما

نه زهد خشک فروشیم آبرو خواهیم

نه ترک دنیی دون است پارسایی ما

چو بحر عشق شود چارموجه می دانی

که در سفینهٔ دل چیست ناخدایی ما

نه گل نه بلبل و نی سرو در نظر داریم

به یاد روی تو باشد غزلسرایی ما

همین بس است که افشانده دست از دو جهان

دگر چه کار کند دست نارسایی ما

به حق دوست که اظهار خودنمایی نیست

اگر چه نیست پسندیده خود ستایی ما

نسیم را نفس صبحدم دهد تعلیم

ز دود مجمرهٔ سینه عطرسایی ما

زمانه داند اگر باشدش تمیز سخن

که کس نگفته سخن را به خوش ادایی ما

دلیل عالم معنی است عالم صورت

که مثبت است به یکتاییش دوتایی ما

تو گر ز سایهٔ نابود بگذری یابی

سعادتی که نهان است در همایی ما

به ره نرفته دو گامی برهنه پا شده اند

نصیب نیست به هر کس برهنه پایی ما

جفا مکش پی آرایش خود ای طناز

ندارد این همه در کار دلربایی ما

حکایت است سعیدا که بشنوید از نی

شکایت است که اظهار کرده نایی ما

شمارهٔ ۵۱

ای خیره چو نرگس ز جمال تو نظرها

چون غنچه پر از خون ز خیال تو جگرها

بس سنگدلانی که در این راه ز دوری

چون کوه گرفتند به هر گوشه کمرها

ایام جوانی است مرادی طلب از حق

در نالهٔ پیش از دم صبح است اثرها

نی حرف زدی با کس و نی حرف شنیدی

ای از تو به هر کوچه و بازار خبرها

تا آب رخی گوهر مقصود نریزد

کردند بسان صدف سینه سپرها

از بسکه ز هر سو به رهت منتظرانند

راه نظری نیست در این راه گذرها

هشدار، زبان را سخن عشق نسوزد

در باطن این نکته نهان است شررها

تاب سخنی سخت ندارد دل نازک

بر شیشهٔ نازک بود از باد خطرها

آن را که خدا خواست به دنیا ندهد دل

بر گردن خر بسته نمودند گهرها

کس نیست که داغی ز تو بر سینه ندارد

دادند ز خورشید به هر ذره شررها

هر چیز سعیدا که در او فایده ای بود

دادیم به اغیار گرفتیم ضررها

شمارهٔ ۵۲

نگاهی جانب ما کن که قربانت شود جان‌ها

از آن چشمی که مجنون گشته آهو در [بیابان‌ها]

ز مشتاقان چرا پوشیده‌ای عارض به رنگ گل

نوای بلبل شیداست زان رو در گلستان‌ها

کمان ابروانت بسته زه گویا که پی در پی

گذر دارد ز هر سو بر دل من تیر مژگان‌ها

نمود از عارضش خالی سودا فقر پیدا شد

که عقل کل از آن سوداست سر زد در بیابان‌ها

غبار خط چو پیدا گشت بر گرد رخش یارب

پی اثبات دین هر سو روان کردند فرمان‌ها

به نامش گشت فخر هر دو عالم صورت آدم

که بی‌اسمش ندارد [رونقی] عنوان دیوان‌ها

ز یک موجی که زد بحرش دو عالم در خروش آمد

صفاتش کی رقم گردد به امداد شبستان‌ها

ز مجنون پرس، پیر عقل نادان است در این ره

که طفل عشق، استاد جهان شد در دبستان‌ها

ز نقش پای مشتاقان فلک تسبیح گردان شد

که گردیدند چون پرگار بر این نقطه دوران‌ها

نمی‌آیند با خود جرعه نوشان ازل هرگز

که با مستی از آن پیمانه بربستند پیمان‌ها

کسی فیض از شمیم طرهٔ دلدار می‌یابد

که چون گل در بر خود چاک زد از تن گریبان‌ها

ز ناهمواری جسمی که داری پیشتر پا نه

به مطلب کی رسی حاجی تو در قطع بیابان‌ها

نه مژگان است گرد چشم آن بدخو که از غیرت

نگاهش تیز می‌سازد به جانم نیش پیکان‌ها

سعیدا چون به سر خود رسیدم شد مرا ظاهر

که بر هر یک سر از گنج کرم دادند سامان‌ها

شمارهٔ ۵۳

سرگشتهٔ تو خم نکند سر به هیچ باب

از آسمان فتد نفتد قدر آفتاب

دیروز طرفه صحبت گرمی نداشتیم

ما و خدنگ غمزهٔ او زلف و پیچ و تاب

واعظ بیا ز حق مگذر خوب قسمتی است

ما و شراب ناب، تو و مست و احتساب

پستان داغ سینه به طفلی مکیده ام

کی می رود ز ذایقه ام لذت کباب؟

امروز زلف [و] طرهٔ شب را گشوده است

در آسمان آینه کن سیر ماهتاب

بی او مدان که باده کشان باده می کشند

چشمی است پر ز گریهٔ خم ساغر شراب

بالله از عمارت کونین بهتر است

تعمیر پایهٔ در و بام دل خراب

خواهی شوی نهان ز اجل پیشتر ز موت

زودی بپوش چشم سعیدا برو بخواب

شمارهٔ ۵۴

با تهی دستی علو همت است این از حباب

کاسه اش بر آب و هرگز تر نمی گردد ز آب

جوهر خود را نهان در طبع روشن کرده ام

با وجود آن که عریانم چو تیغ آفتاب

جوش مستی های باطن را چه داند محتسب

کی برد بو تا نریزد بر کنار خم شراب؟

در شکست دل از آن شادم که استاد ازل

کرده در مجموعهٔ تن این ورق را انتخاب

نشئهٔ بخت من و چشم سیاه او یکی است

هر دو همرنگند وحشی طبع و دایم مست خواب

ما نهال خود سعیدا ز آبرو پرورده ایم

خوش‌تر از چین جبین باشد به ما موج شراب

شمارهٔ ۵۵

تا کجا رفتار دلجوی تو را دیده است آب

کز هوای جلوه ات بر خویش گردیده است آب

می کند هر لحظه پیراهن قبا چرخ کبود

این قدر بیهوده بر گرداب پیچیده است آب

ز دو جانب بسته دامن را به زنجیر کمر

از شتاب عمر بس دلسرد گردیده است آب

دایماً در بحث کج با بحر میدان می کشد

راستی را از زبان موج نشنیده است آب

جلوهٔ مستانه دریا را سعیدا شد نصیب

در پی آن نازنین از بسکه گردیده است آب

شمارهٔ ۵۶

روشنگر زمان و زمین است آفتاب

یک صفحه از کتاب مبین است آفتاب

تا جوهر وجود تو آمد به روی کار

ماه است آسمان و زمین است آفتاب

در پاکی وجود تو حرفی ندیده است

گوید کسی چنان و چنین است آفتاب؟

چون گوی در سراسر میدان آسمان

پهلو نبرد گوشه نشین است آفتاب

خوش گو سخن به پستی قدرت نظر مکن

دل آسمان و فکر، زمین است آفتاب

سالک خیال و راه خدا آسمان دل

شک و گمان ستاره یقین است آفتاب

یک دلبری است لیک به هنگام مهر و قهر

آن است گاه ماه گه این است آفتاب

دور از حقیقت است سعیدا مجاز بین

چون بگذرد ز ماه قرین است آفتاب

شمارهٔ ۵۷

در خم هر حلقهٔ زلفش رهین است آفتاب

سایه سان پیش قد او بر زمین است آفتاب

مزرع حسنی که گردون است خاک ریشه اش

از برای روزی خود خوشه چین است آفتاب

نور چشم از مهر افزونتر نماید در نظر

از برای دیدهٔ ما دوربین است آفتاب

کیست یارب آن سواری کز غرور حسن او

آسمان با این بزرگی اسب و زین است آفتاب

عرش باشد حلقهٔ مهری به انگشت صفات

آسمان فیروزه و نقش نگین است آفتاب

گه پریشان می کند گه غنچه می سازد چو زلف

با سیه بختان سعیدا این چنین است آفتاب

شمارهٔ ۵۸

کاکل کمند زلف تو شد دام آفتاب

تا شد غزال چشم سیه رام آفتاب

زان دم که ماه روی تو را دیده ام به خواب

هرگز نبرده ام به غلط نام آفتاب

زان رو که ناز گوشهٔ ابرو بود بلند

مه می شود هلال به پیغام آفتاب

لعل لبش به چشم سیاهش نمی رسد

نسبت به جام می نکنم جام آفتاب

آغاز مهر نیم دمی صبح صادق است

یک شام بیش نیست سرانجام آفتاب

هر شب برای داشتن [پاس] خاطر است

مشعل فروزی فلک و بام آفتاب

هرگز نیافت روزی خود غیر قرص نور

تا لقمه خوار خوان تو شد کام آفتاب

هرگز ندیده ایم سعیدا ز مفلسی

یک خرقهٔ درست بر اندام آفتاب

شمارهٔ ۵۹

ساقی مکن دریغ ز پیر و جوان شراب

فرصت غنیمت است بده رایگان شراب

ای خضر تن پرست چه تن می زنی بس است

آب حیات مجلس روحانیان شراب

در پای گل پیاله کشان بس گریستند

جاری است همچو آب در این بوستان شراب

تنگ است بسکه چشم جهان و جهانیان

ای دل نمی رسد به تو یک سرمه دان شراب

گر می نمی دهید برای خدا مرا

باری بیاورید پی امتحان شراب

با مفلسان رند، وفادار نیست دهر

بارد بجای آب گر از آسمان شراب

از عشق و عاشقی به سعیدا چه گفتن است

کس می برد برای مغان ارمغان شراب؟

شمارهٔ ۶۰

عشق پرشور است و ما پراضطراب

یار بی رحم است و ما بی آب و تاب

دوش زلفش در خیال من گذشت

تا سحر شب مار می دیدم به خواب

چشم او را در نظر آورده ام

می توانم کرد عالم را خراب

می روم از هوش و می گوید دلم

یا شراب و یا شراب و یا شراب

قصد جان دارد بت عیار من

کافری را می کشد بهر ثواب

شام گفتا صبح می آیم برون

ای خدایا کی برآید آفتاب؟

می پرستی از جوانان عیب نیست

طرفه ایامی است ایام شباب

جملهٔ آیات قرآن نازل است

از برای مدح آن عالی جناب

از می عشق آنچه می خواهی بنوش

هیچ کس را نیست دست احتساب

این غزل بر وزن بیت مثنوی است

«خشم مردان خشک گرداند سحاب»

خود دعای خود سعیدا می کند

شاه ما بادا ز جانان کامیاب

شمارهٔ ۶۱

در میان ما و او شد حسن بی پروا نقاب

تابش خورشید بر خورشید شد پیدا نقاب

روز محشر روی او از هیچ کس پوشیده نیست

می شود خجلت به چشم عاصیان فردا نقاب

آسمان در فکر دیدارش سراپا دیده شد

تا مبادا افکند از روی مه سیما نقاب

خوشتر از دل نیست جای ذکر جانان هوش دار

دختر رز را نباشد بهتر از مینا نقاب

تا نپوشی چشم از جان، گوهرت ناید به دست

دیدن او را به ما شد دیدهٔ بینا نقاب

وسمه ننگ است ابروش را سرمه عار دیده اش

دلبری را بسته از رنگ حنا بر پا نقاب

اشک ما اکثر حجاب دیدهٔ ما می شود

همچو موج بحر گاهی بر رخ دریا نقاب

مبدأ درمان و درد خویش می دانیم کیست

حکمت حق را نباشد بوعلی سینا نقاب

عارف از آگاهی دایم سعیدا عارف است

یا غیر دوست باشد بر دل دانا نقاب

شمارهٔ ۶۲

غنچه کی وامی کند چشم دل خود را ز خواب

تا نیفشاند سحر بر روی گل شبنم گلاب؟

شورش دیوانه از زنجیر کی کم شود

می تواند منع جوش بحر سازد موج آب؟

در ترقی می شود حرص از هجوم مال و جاه

تشنگی افزون شود نزدیک چون گردد سراب

دعوی میخانه در میخانه گردد باز صاف

کی نشنید بر زمین موجی که برخیزد ز آب؟

رفته از خود خویش را بیند سعیدا بر درت

کی بود یارب که گردد این دعایش مستجاب؟

شمارهٔ ۶۳

دیوانه شدم باز جنون می کنم امشب

ای عشق مدد ساز که خون می کنم امشب

تا عشق بنا گشته جهان یاد ندارد

عیشی که به این بخت زبون می کنم امشب

غم نخل و ثمر آه و نفس سوخته آخر

خود گوی که بی روی تو چون می کنم امشب؟

سیلی که برد زنگ ز آیینهٔ عالم

از دیدهٔ خونبار برون می کنم امشب

چون شمع به خود گریهٔ جانسوز سعیدا

تا کوی فنا راهنمون می کنم امشب

شمارهٔ ۶۴

تو جان و من به جانت گشته طالب

تو نور دیده و از دیده غایب

چنان قانون شرعت زد بر آهنگ

که از می شد لب پیمانه تایب

جهان بس خورده با هم فرق نتوان

که در این دوران غرایب از عجایب

ز دست خویش در آتش فتادی

که در معنی اقارب شد عقارب

مکن در کار او عیبی که پیداست

سعیدا چون قلم در دست کاتب

شمارهٔ ۶۵

از پیر همت و کرمی ای جوان طلب

چون تیر قوت و مددی از کمان طلب

ای دادخواه دست به دامان عشق زن

هر حاجتی که هست از این خاندان طلب

کس بی نصیب روزی خود را نمی خورد

اول بیار قسمت و آن گاه نان طلب

موقوف امر توست دل و جان و هر چه هست

بیرون شو از نقاب و حجاب و روان طلب

دیگر نماند تاب نگاه پریوشان

ز این مردمان بیا و سعیدا امان طلب

شمارهٔ ۶۶

شبی که مست بیاید به خواب من مطلوب

دهد به غمزه شراب و کباب من مطلوب

از آن دو لعل شکرخا چو مدعا پرسم

به غیر بوسه چه گوید جواب من مطلوب؟

حواله ام به دو زلف سیاه خواهد کرد

چو بیند از غم خود پیچ و تاب من مطلوب

ز پرتو رخ او نور دیده بوده و دل

نمی نموده به من از حجاب من مطلوب

چو دید از همه سو روی من به خود گفتا

صد آفرین به خیال صواب من مطلوب

چه سینه هاست که نشد داغ و خانه ها که نسوخت

چو پا گذاشت به بیت الخراب من مطلوب

چه احتیاج سعیدا مرا به صرف و به نحو

نوشته صورت خود در کتاب من مطلوب

شمارهٔ ۶۷

روی تو چو از پیش نظر پرده برانداخت

آتشکدهٔ مهر به دور قمر انداخت

بی روی تو هر قطرهٔ اشکی که برون شد

از دل همه را دیدهٔ من از نظر انداخت

در عین سخن خندهٔ آن لب نه ز عقل است

از مستی بسیار نمک در شکر انداخت

از عاشق بیچاره چه خواهند که بلبل

یک مشت پری داشت در این رهگذر انداخت

هر حلقه که کوتاه شد از دام کمندی

واکرد از آن زلف و گره در کمر انداخت

طبع تو اگر کان نمک نیست سعیدا

پس شور چرا شعر تو در بحر و بر انداخت؟

شمارهٔ ۶۸

صبحدم شیری که مهر دایه ام در کام ریخت

خون دل شد شام غم از دیده ام ایام ریخت

سرخ ناگردیده ریزد خون دل را دل به زور

حیف این می را که از خم ساقی ما خام ریخت

ساقی بزم طرب تا عقل دوراندیش شد

رنگ مینا را شکست و آبروی جام ریخت

آسمان هر مایهٔ نازی که پیدا کرده بود

جمله را یکبارگی در پای این اندام ریخت

آسمان، کوکب نما کی بود دست قدرتش؟

دامنی از داغ ما پر کرد و بر این بام ریخت

دوش بر حال شهیدان گریه اش دانی چه بود

بر دماغ آشفتگانش روغن بادام ریخت

دیدن ذاتش سعیدا درخور این دیده نیست

در خیال او پر اندیشه از اوهام ریخت

شمارهٔ ۶۹

گفتگوی حشر راحت از دل دیوانه ریخت

چشم ما خواب گرانی داشت این افسانه ریخت

خون بلبل را به جوش آورد گل را رنگ داد

در چمن هر قطره صهبایی که از پیمانه ریخت

عشق دل ها را فشرد و چشم ها را آب داد

گرچه از خم برد ساقی باده در پیمانه ریخت

سیل، راه خانهٔ ما را نخواهد یافت حیف

پیشتر از او در و دیوار این ویرانه ریخت

بر سر دامی که زاهد از ردایش کرده پهن

در فریب [و] گول مرغان سبحهٔ صد دانه ریخت

از ره هوش و دل و جان ای سعیدا گوش دار

کاین غزل از خامهٔ صائب عجب مستانه ریخت

شمارهٔ ۷۰

در بزم عشق نشئهٔ تأثیر صحبت است

ساقی است پیر بیعت و خم پیر صحبت است

خلوت طریق سلسلهٔ نقشبند نیست

پای دلم همیشه به زنجیر صحبت است

عشقیه نشئه از دل هم جذب می کنند

طالب همیشه در پی تدبیر صحبت است

بیرون ز کون، مجلس روشندلان بود

گردون بنای خانهٔ تصویر صحبت است

اوضاع چرخ را نتوان کرد سرزنش

کاو خانمان خراب ز تغییر صحبت است

شعرش قبول خاطر از آن شد که با سعید

امروز در طریقهٔ ما میر صحبت است

شمارهٔ ۷۱

نازک دلی که آینه دار نزاکت است

دایم به فکر نقش و نگار نزاکت است

آرامگاه آن قد و بالین ناز او

دوش نزاکت است و کنار نزاکت است

آن حسن نازپرور و خط بنفشه فام

باغ نزاکت است و بهار نزاکت است

آن کاو سبوی دختر رز می کشد به دوش

منت کشد که حامل بار نزاکت است

افتاده است کار سعیدا به نازکی

هر جا رود غریب دیار نزاکت است

شمارهٔ ۷۲

باده نوشی و غزلخوانی دیوانه بجاست

خنده گر نیست بجا گریهٔ مستانه بجاست

آدمی را به جهان کلبهٔ تن معمور است

تا ستون نفس و آه در این خانه بجاست

آسمان در حرکت از اثر یک جام است

دور برپاست اگر شیشه و پیمانه بجاست

بسته در هر خم مویش دل و جانی است به زور

هر شکنجی که بر آن زلف دهد شانه بجاست

شاهباز از پرش افتاد و نشیمن شد خاک

جغد پر ریخته را گوشهٔ ویرانه بجاست

یار آن است که با غیر نگیرد آرام

تکیهٔ شمع به بال و پر پروانه بجاست

شیشهٔ توبه ز یک قطرهٔ می آب شود

عهد ها می شکند تا می و میخانه بجاست

سنبلت گشت سمن، سیر گل از یاد نرفت

عقلت آمد به سر و غفلت طفلانه بجاست

همه اعضای سعیدا هدف این معنی است

سنگ طفلان نه همین بر سر دیوانه بجاست

شمارهٔ ۷۳

یار را از من چه می‌پرسی بپرس از دل کجاست

محفل لیلی ز مجنون پرس در محمل کجاست

عالمی شد کشتهٔ شمشیر غم کو شاهدی

تا برآید از میان گوید به ما قاتل کجاست

سیر دارم تا سحر امشب کنشت و کعبه را

تا چراغ بی‌ریا روشن در این محفل کجاست

ای که صد گل می‌کنی هر لحظه در این بوستان

جز تو در زیر زمین یک دانه بی‌حاصل کجاست

جنگ هفتاد و دو ملت بر سر راه است و بس

ورنه غیریت میان خلق در منزل کجاست

نسبت سرو چمن با قامتش عین خطاست

قامت موزون او چون سرو پا در گل کجاست

طرفه عالم‌هاست در انفس که در آفاق نیست

آنچه پنهان کرده در دل باغبان در گل کجاست

ای که می‌گویی سعیدا را ز جان و دل گذر

جان فدایت باد لیکن عاشقان را دل کجاست

شمارهٔ ۷۴

آه گرمی که به یاد تو ز دل ها برخاست

مرده ای بود ز اعجاز مسیحا برخاست

نرگس از مستی چشم تو چنین شد بیمار

سرو آزاد به تعظیم تو از جا برخاست

هر کجا بزم طرب ساز تو شد از راه ادب

زود بنشست ز پا ساغر و مینا برخاست

به هوای گل رخسار تو از پردهٔ غیب

غنچه بیرون شد و نرگس به تماشا برخاست

هر دو جا رفتم و دیدم که ز بدنامی من

مؤمن از کعبه و کافر ز کلیسا برخاست

وای بر حال کسی کاو به جهان دل بربست

ای خوشا آن که به دل از سر دنیا برخاست

از سر کون و مکان از ته دل بر سر دل

به امیدی که نشینی تو سعیدا برخاست

شمارهٔ ۷۵

به طوف کوی تو آن شب که دل ز جان برخاست

به یاد وصل تو از مرد و زن فغان برخاست

برای آن که کند بوسه آستان تو را

زمین نشست به تمکین و آسمان برخاست

غبار نیست در این راه بلکه این گردی است

که از فشاندن عصیان عصیان برخاست

به ذوق نشئهٔ احرام طوف مرقد تو

عصا فکند ز کف پیر چون جوان برخاست

چو روبروی حریمت شدم به استقبال

یقین ز باب سلام آمد و گمان برخاست

شفاعت تو اگر دست ما به حشر نگیرد

ز بار معصیت از خاک، کی توان برخاست؟

ز بار منت گردون کسی شود آزاد

که همچو سرو به تعظیم گلرخان برخاست

به ذوق خویش سعیدا ز کوی یار نرفت

که هچو آه ز دل های ناتوان برخاست

شمارهٔ ۷۶

حرف هر کس ز فکر خام خود است

جنبش هر که از مقام خود است

آسمان با وجود این همه شأن

متفکر به صبح و شام خود است

دیده ام شیخ و پیر و ترسا را

هر که در فکر کام و جام خود است

واعظی را که زیر پا کرسی است

عاشق صنعت کلام خود است

آن که بر منبرش تو می بینی

پی سیر جهان به بام خود است

غافلانش نماز می خوانند

آن که در قعده و قیام خود است

راستی کم ز مد کاف مباش

دایما ً بر سر کلام خود است

خواجهٔ خویش دان سعیدا را

نه چو خربندگان غلام خود است

شمارهٔ ۷۷

مدح رخ زیبای تو عنوان سعیداست

تعریف قدرت مطلع دیوان سعیداست

آن چشمه که نامش به جهان آب حیات است

یک قطره ای از دیدهٔ گریان سعیداست

لخت جگر سوخته و سینهٔ بریان

پیوسته کباب و مزهٔ خوان سعیداست

با غیر نبستیم و در دل ننشستیم

اندوه و غم و درد تو مهمان سعیداست

شمارهٔ ۷۸

هر آن دلی که به زلف بتی گرفتار است

ز دام جستهٔ تسبیح و قید زنار است

چرا به سر نزند لاله را که آن داغی

میان سوختگان عاشق وفادار است

جهان به خانهٔ تاریک و تنگ می ماند

که هر طرف بروی پیش روی دیوار است

اگر چه خاتم دل ها به نام اوست چه سود؟

که چون نگین سلیمان به دست اغیار است

چرا تو سر مرا فاش می کنی ای شیخ؟

مگر تو بندهٔ آن نیستی که ستار است؟

فدای او نکنم روح را که چیزی نیست

وگرنه دادن جان پیش من نه دشوار است

هوای داغ سعیدا به سر از آن دارم

که لاله بر سر شوریده زیب دستار است

شمارهٔ ۷۹

حلب شهر و نعیما شهریار است

سعادت پیشکار و بخت یار است

سپاهش قدسیان اقبال شاطر

همافخرد که او را سایه دار است

به تصویرش فرنگستان گرفتار

در این حیرت حلب آیینه دار است

سلحدار است چشم می پرستش

نگاه تیز تیغ آبدار است

به گاه جلوه در میدان همت

جهان اسب و نعیما شهسوار است

چو سلطان، ملک معنی در نگینش

ز تحسینش سخن را اعتبار است

نعیما آسمان و ماه معنی است

که این معنی به ما زو یادگار است

تو را جان گویم و ترسم که رنجی

که از جانم تو را ننگ است و عار است

ولیکن بیش از این قالب چه گوید

که قالب را نه ز این بیش اقتدار است

چو خس از آشیانش دور افکند

مرا فریاد و داد از روزگار است

ز بس بر ذره ها لطفش قرین است

نعیما آفتاب این دیار است

نعیما گرچه سلطان جهانی

خبردار این جهان بس بی مدار است

سعیدا در حلب آوازه افتاد

که سلطان با گدا امروز یار است

شمارهٔ ۸۰

چون دل دلیل نیست تن و [دل] برابر است

آبی که [تشنگی] نبرد گل برابر است

[جایی] که بحر وصل به گرداب [بیخودی] است

جام شراب و مرشد و کامل برابر است

مردی که [خو] به وادی حیرت گرفته است

صحرا و باغ و جاده و منزل برابر است

گر خیر از برای عوض می کنند خلق

پس در طمع کریم به سایل برابر است

عالم اگر شوی تو به «العلم نقطة»

دانی که مرکز حق و باطل برابر است

شاه و گدا چو مرد مساوی است زیر خاک

بر اسب یا پیاده به منزل برابر است

با توست یار، لیک سعیدا تو غافلی

دریا همیشه با لب ساحل برابر است

شمارهٔ ۸۱

صورت اندیش کی از معنی ما باخبر است؟

پای خوابیده چه داند که چه در زیر سر است؟

باخبر بودن از آیین جهان نیست کمال

کامل آن است که از غیر خدا بی خبر است

به قدم سیر جهان کار هوسناکان است

سالک آن است که بی منت پا در سفر است

غم مخور ای دل اگر بی هنرت می خوانند

هست [جایی] که همه عیب تو آنجا هنر است

لب خاموش سعیدا سخنی بی عیب است

گوشهٔ امن در این دور زمان، گوش کر است

شمارهٔ ۸۲

هر کجا مینا و جامی از می گلگون پر است

وای بر پیمانه و مینای ما کز خون پر است

شیشهٔ ما را شکستی خوب کردی پر نبود

خاطر ما را نگه داری ستمگر، چون پر است

الفتی دارد به ما اندوه از روز الست

گر درون خالی شد از غم، نیست غم، بیرون پر است

بسکه دل ها آب گشت از دست چرخ بی وفا

از شراب ناب [انده] شیشهٔ گردون پر است

فکر موزون کردن شعرم سعیدا می برد

هر زمان دل، ورنه جیب سینه از مضمون پر است

شمارهٔ ۸۳

دارم بتی و سجده اش ای دل نهانی بهتر است

از هر چه گویم خوبتر وز هر چه دانی بهتر است

آن قد خرامان گر شود کامم همه حاصل شود

مشهور باشد این سخن فتح آسمانی بهتر است

در صحبت اهل سخن چون گل تمامی گوش شو

گر بلبلی در این چمن سوسن زبانی بهتر است

خواهی به کیش جا کنی چون تیر خود را راست کن

خواهی در آغوشی روی ای دل کمانی بهتر است

زان سال ها کاندر ریا بردی به سر در خانقه

گر سربه پای سروری مانی زمانی بهتر است

هر کس به خود محرم مکن با هر که راز خود مگو

حتی عبادت را اگر در شب توانی بهتر است

از حق شنو با حق بگو تا چند گویی با کسان

از آن فلان ابن فلان ابن فلانی بهتر است

همراه درویشان کجا هم صحبت سلطان کجا

از مثنوی گوید کسی شهنامه خوانی بهتر است؟

شعر سعیدا را چه سر با شعر صائب یا دگر؟

از شعر جامی گفته کس شعر فغانی بهتر است؟

شمارهٔ ۸۴

هر زمان دل را هوای کوی جانان بر سر است

ذوق جانبازی است دل را تا مرا جان در بر است

کوه را خون جگر شد آب در راه فنا

شاهد این رمز، اندوه دل و چشم تر است

ای جمالت جنت و سرو قدت طوبای او

وی زنخدان تو زمزم، ای دهانت کوثر است

گر از‌ آن مژگان آن رخساره می خواهی مراد

نقد جانی هست اینک سنجر است و خنجر است

عقبهٔ هستی چو طی خواهی کنی میخانه رو

تا به ملک نیستی یک ساغر می رهبر است

عشقبازی گر نه آیین مسلمانی بود

اندرین بتخانه پس اول سعیدا کافر است

شمارهٔ ۸۵

هر زمان بر سر پرشور هوای دگر است

هر نفس از دل غمدیده نوای دگر است

گاه پیچد به خم زلف و گهی بر کاکل

آه دلسوز مرا مد رسای دگر است

بیشه ای را که منم شیر نیستانش را

هر دم از نالهٔ من برگ و نوای دگر است

ای خوشا عالم معنی که به هر چشم زدن

بهر دل بردن ما ماه لقای دگر است

درد در سینه ام از نعمت او می بالد

سینه را ازغم او باز صفای دگر است

هر که راه عشق ره و رسم ملامت آموخت

دل به جای دگر و چشم به جای دگر است

از دعای شب و آه سحر و گریهٔ صبح

شکر لله سعیدا که صفای دگر است

شمارهٔ ۸۶

عاشقان را در جهان فکر و خیال دیگر است

غیر تکمیل خود ایشان را کمال دیگر است

ماهرویان جهان مانند یارم نیستند

دلبر ما را جمال خط و خال دیگر است

فتوی پیر خرابات است باید گوش کرد

هر که ریزد آبرو خم را وبال دیگر است

بار هستی بر درخت نیستی بربسته ای

گشته ای مغرور فرع و اصل مال دیگر است

پیر گشتی و جوانی می کنی با زور و حرص

با خودآ ای بی خبر امسال سال دیگر است

زاهدان از راه غفلت در ندامت می روند

عارفان را از عبادت انفعال دیگر است

بر حضیضش جبرئیل از قوت پرواز ماند

طایر اوج وفا را پر و بال دیگر است

زاهدا در بزم ما دانسته خواهی آمدن

راه و رسم دیگر است و قیل و قال دیگر است

نکهت عشق از گلستان جهان هرگز مبوی

زان که این گل ای سعیدا از نهال دیگر است

شمارهٔ ۸۷

دل ناخدای بحر تماشای دیگر است

این گوهر یگانه ز دریای دیگر است

داغ تو کی به هر دل و هر سینه جا کند

این لاله زیب و زینت صحرای دیگر است

ز آب عنب کس این همه مستی نمی کند

کیفیت من از می و مینای دیگر است

زاهد از این عبادت ظاهر چه فایده

تن در میان مسجد و دل جای دیگر است

در هر طرف که می نگری از میان خلق

فریاد و شور و ناله و غوغای دیگر است

ذکر طریق عشق، کریم و رحیم نیست

ورد بلاکشان تو اسمای دیگر است

باور مکن که در دو جهان صاحب سخن

درویش دیگر است و سعیدای دیگر است

شمارهٔ ۸۸

به پیش چشم من دریا چه چیز است

به ذوق خاطرم صحرا چه چیز است

اگر امروز چیزی نیست حاصل

بگو ای زاهدا فردا چه چیز است

صفات آن لب شیرین ز من پرس

مگس داند که در حلوا چه چیز است

تماشای تو باشد حاصل چشم

وگرنه دیدهٔ بینا چه چیز است

در اول داو، عقبی را ببازند

قمار عشق را دنیا چه چیز است

به غیر از شهره از خلوت چه باشد

که جز آوازه از عنقا چه چیز است

سعیدا کام خواهی یافت از او

به کویش این همه غوغا چه چیز است

شمارهٔ ۸۹

در خرابات مغانم جا بس است

از دو عالم ساغر و مینا بس است

کیست آرد طاقت نظاره اش

یک نگاه او به عالم ها بس است

شاهد همت بلندی های ما

در نظر آن قامت رعنا بس است

چون دهم فردا جواب نامه را

بی زبانی های ما گویا بس است

نیست مأوایی مرا جز بحر دل

جای گوهر در دل دریا بس است

قامت او عرش را پامال کرد

عشق را معراج آن بالا بس است

از جنونم کون بر هم می خورد

عالمی را این دل شیدا بس است

در نظر داریم دایم لعل یار

شاهد ما چشم خون پالا بس است

در مذاق من سعیدا تا ابد

ذوق آن یکتای بی همتا بس است

شمارهٔ ۹۰

حرف آن لب شنفتنم هوس است

سخن از باده گفتنم هوس است

سر او را که اظهر است از شمس

باز در دل نهفتنم هوس است

چون صبا خاک راه جانان را

به دم خویش رفتنم هوس است

عمرها غنچه خسب باید بود

نفسی گر شکفتنم هوس است

پرده از روی کار من بردار

گل داغم شکفتنم هوس است

در شب وصل، می به صرفه مده

مست با یار خفتنم هوس است

ای سعیدا ز حافظ امدادی

«شعر رندانه گفتنم هوس است»

شمارهٔ ۹۱

هر شیوه ای که هست در این جا بجا خوش است

از گل صفا و رنگ ز بلبل نوا خوش است

یک دم حضور را به جهانی نمی دهیم

عالم به کام ماست اگر وقت ما خوش است

دلبر که یار شد مزه از عشق می رود

معشوق پرستیزه و ناآشنا خوش است

دل موج خیز گریه و چشمم ز خون پر است

ساقی بیار باده صفا و هوا خوش است

مجنون من زیاده جنون می کند ز پند

بی درد را کمان که به دردم دوا خوش است

خوش دولتی است خدمت مردان راه عشق

نشنیده ای که سایهٔ بال هما خوش است؟

بگذر ز کار عالم و بگذار با فلک

کاین خانهٔ نفاق به این کدخدا خوش است

سلطان به حال خویش سعیدا گر خوش است

غمگین مشو که نیز به حالش گدا خوش است

شمارهٔ ۹۲

از خس و خار حوادث قلب ما را کی صفاست

عقل تا در خانهٔ ما پیشوا و کدخداست

بی فنا کی دیدهٔ باطن شود بینا به حق

نیستی گردی است کان در چشم هستی توتیاست

هر که در چشم خلایق شد سبک در راه عشق

جذبهٔ مطلوب با او همچو کاه و کهرباست

خسته ما به ز قند و گل نگردد ای طبیب

زان شکر لب، حرف تلخی یاد اگر داری دواست

برنمی گردد کسی محروم از این در تا ابد

صاحب این خانه با بیگانگان هم آشناست

گفت دل گر عاشقی محنت سرا را در بکوب

گفتمش طاقت ندارم گفت عشقت پس هواست

شکرها دارد سعیدا از خدا در کارها

گرچه افتاده است دستش نارسا، طبعش رساست

شمارهٔ ۹۳

باعث آمدن روح به ابدان، عشق است

سبب معرفت حضرت انسان عشق است

آفتاب از نفس صبح محبت شد گرم

مرشد و پیشرو صاف ضمیران عشق است

مصر را یوسف ما کرد به عالم مشهور

سبب گرمی بازار عزیزان عشق است

ناشناسیم و در این خانه به عجز آمده ایم

منعمان راست سلام و به فقیران عشق است

یار بگشود سر زلف شب یلدا را

ای جگرسوختگان شام غریبان عشق است

هر که مرد است بجز عشق ندارد کاری

کسوت و کاسبی و پیشهٔ مردان عشق است

کی گرفتار به زلف و خم کاکل می شد

چه کند کس به میان سلسله جنبان عشق است

چه کنی گر نگذارند سعیدا آن جا

یار بی رحم، تو سودایی و دربان عشق است

شمارهٔ ۹۴

بی ظرف را شراب شرربار، مشکل است

پای برهنه سیر گل [و] خار مشکل است

گفتم به چشم او که چرا دلبر است گفت

پرهیز پیش مردم بیمار مشکل است

موسی ز ضعف دل به عصا تکیه کرد و رفت

تا کوه طور دید که دیدار مشکل است

الحق به غیر حق نتوان گفت حق منم

رفتن به پای خود به سر دار مشکل است

دل را به چشم او ز نگه بیشتر سپار

سودای خام ناز خریدار مشکل است

در این سرای دو درهٔ چار طاق دهر

زنهار فکر کار مکن کار مشکل است

تا غنچهٔ لبت به سخن وانمی شود

دانستن حقیقت اسرار مشکل است

می گفتمش قصیده سعیدا در این زمین

لکن ردیف و قافیه بسیار مشکل است

شمارهٔ ۹۵

آن را که هوای رخ خوب تو تولاست

کفر است ورا مذهب و اسلام تبراست

با آن که مرا دیدهٔ امید به بالاست

چشمم به امید رخ زیبای تو بیناست

بی خواهش ما هر چه رسد از تو حلال است

در مذهب ما آن حرام است تمناست

هر گرد و غباری که به دل بود ز هجرت

از باغ وصال تو نسیم آمد و برخاست

چشم همه آن سو همه را چشم بدان رو

نازم به بت خویش که در عین تماشاست

در باغ جهان قامت سرو ارچه لطیف است

نازم به قد یار که در لطف، دوبالاست

از بحر شنیدم که به امواج همی گفت

هر کس که به ما رو کند از ماست که بر ماست

آن روز که جنان ازل طرح چمن بست

از گل رخ و از سرو سهی قد تو می خواست

هر دم به بتی تازه کند رسم محبت

تا غیر نداند که خدا یار سعیداست

شمارهٔ ۹۶

آنچه می دانی تو در باطن نهان اظهار ماست

هر که می خواهد ببیند روی حق، دیدار ماست

پیش رندان باده چون از جوش افتد کامل است

با ادافهمان عالم، خامشی گفتار ماست

چشم ما هرگز نشد سیر از تماشای رخش

آن که هرگز به نمی گردد دل بیمار ماست

برنمی دارد ز پایش دست، هر جا می رود

سایهٔ آن دلربا هم در پی آزار ماست

با دل سنگین خود با ما نخواهی شد قرین

شیشه و پیمانه و می زاهدا در بار ماست

از دکان خودفروشان جنس استغنا مجوی

این متاع بی نیازی خاصه در بازار ماست

ای مفسر، سیر دیوان سعیدا را بکن

آنچه در قرآن نشد معلوم، در اشعار ماست

شمارهٔ ۹۷

آن خانه برانداز که خود راهبر ماست

همخانهٔ ما همره ما همسفر ماست

آن یار مبرا ز خیالات عیان است

سری که نهان است ز دل در نظر ماست

دارد سر منصور در این باغ، مکافات

آن نخل به بار آمده و این ثمر ماست

آن صید ضعیفیم که سرپنجهٔ باز است

دست تهی بهله اگر در کمر ماست

از پای رفیقان سبکبار سعیدا

هر خار نشانی است که در رهگذر ماست

شمارهٔ ۹۸

هر چیز که رو می دهد از ماست که بر ماست

هر چند که او می دهد از ماست که بر ماست

سرچشمه بود قسمت ما آب روان را

این آب که جو می دهد از ماست که بر ماست

گر غیر از آن کوی شود [رد] چه عجایب؟

ما را که چه رو می دهد از ماست که بر ماست

خویشی که ز ما تافت جبین، غیر شناسیم

بیگانه که رو می دهد از ماست که بر ماست

هر بت که سخن گفت به ما دلبر ما اوست

آن غنچه که بو می دهد از ماست که بر ماست

ما را گله ز او نیست که بد داد جزا را

ور زان که نکو می دهد از ماست که بر ماست

گر قسمت ما باده سعیداست و گر سنگ

هر چیز که رو می دهد از ماست که بر ماست

شمارهٔ ۹۹

صافیدلی چو آینه در این زمان کم است

ور هست همچو آب روان در پی هم است

نبود عجب که منت آسودگی کشم

زخم صحیح ناشده در زیر مرهم است

آیینه از تراش و خراش است پرضیا

روشنگر طبیعت ما خلق عالم است

آب از دهان ساغر جمشید می رود

صبحی دمی که غنچهٔ گل پر ز شبنم است

پیچد به آن کمر ز گمان شانه زلف را

یک موی در حساب ز کاکل اگر کم است

تا حشر برنخیزد اگر بر فلک نهند

[سرباریی] که بر سر فرزند آدم است

در زیر خاک، همت می جوش می زند

این طفل نارسیده مگر نسل آدم است

دایم طناب طول امل در گلوی توست

تا میخ آز در گل حرص تو محکم است

بتخانه است دهر و سعیداست بت پرست

آن کاو مرید خال و خط و زلف و پرچم است

شمارهٔ ۱۰۰

آن آفرین جهان که نگهدار عالم است

هر دلبر زمانه هم اغیار عالم است

چشمی که وا ز کثرت غفلت نمی شود

تا روز حشر دیدهٔ پندار عالم است

نازم به آن بتی که به هر پا گذاشتن

صد گام پیش از پی آزار عالم است

در قید ماست عالم و ما حظ نمی کنیم

ای وای بر کسی که گرفتار عالم است

هر ذره ای ز مهر رخش رقص می کند

کافر بود کسی که در انکار عالم است

گردون، متاع کینه فروشد به مشتری

روزی که مهر بر سر بازار عالم است

چشم گدا به این همه تنگی و خیرگی

سیری ندیده، سیر ز دیدار عالم است

منت ز آب و گل نکشد دل چو شد خراب

کاین خانه بی نیاز ز معمار عالم است

در آفتاب حشر سعیدا چه می کند

آن کس که سایه پرور دیوار عالم است؟

شمارهٔ ۱۰۱

آن که نامش جان جانان است آن جانان ماست

آن که قربان می‌شود هردم به جانان، جان ماست

مشرب ما ترک دنیا، مذهب ما نفی غیر

دین ما اثبات حق و کفر ما ایمان ماست

ما به دشت بی‌خودی و بی‌غمی خو کرده‌ایم

صحبت اهل تکلف قید ما زندان ماست

خلعت ما خرقه و تاج کیانی ترک سر

مفلسی‌ها دستگاه، افتادگی‌ها شأن ماست

زنده می‌گردد دل افسرده از فریاد و آه

هرکجا چشمی است گریان، چشمهٔ حیوان ماست

زاد ما افلاس و راه ما طریق فقر [و] عشق

در جگر هرکس ندارد آه از یاران ماست

حیله‌های نفس دون ما را سعیدا [خوار] کرد

گر بمیرد نفس روبه، شیر در فرمان ماست

شمارهٔ ۱۰۲

نه همین خندهٔ گل از پی نشو است و نماست

ای بسا گریه که چون شمع ز باد است و هواست

سرکنم خم به طمع این چه حکایت باشد

دست بالا نکنم گر همه هنگام دعاست

دلنشین شد بد و نیک و ادب و بی ادبی

تا ز پیش نظرم رسم تواضع برخاست

غم خورد طالب و گو شاد نگردد محبوب

گرچه خورشید نبالید ولیکن مه کاست

پرسش حشر به قانون شریعت باشد

که همین سلسله تا روز قیامت برپاست

بی جمال تو مرا شب نشود هرگز روز

از جهان می شنوم وعدهٔ رؤیت فرداست

گر سخن از قد رعنای تو آید به میان

روز محشر ز همه حرف سعیدا بالاست

شمارهٔ ۱۰۳

چه شور است این که در کاشانهٔ ماست

که عقل ذوفنون دیوانهٔ ماست

فلک صیاد ما صید و جهان دام

نصیب و قسمت، آب و دانهٔ ماست

نمی دانم که را قسمت نمایند

شرابی را که در پیمانهٔ ماست

حکایت های آدم تا به این دم

چو نیکو بنگری افسانهٔ ماست

سعیدا را بس است این گر بگویی

که این ناآشنا بیگانهٔ ماست

شمارهٔ ۱۰۴

جولانگه معنی دل هشیار نعیم است

فیض سحر از دیدهٔ بیدار نعیم است

بسته است بلاغت کمر و دست، فصاحت

در بندگی نطق گهربار نعیم است

جنت ز تجلای جمال است منور

فیض نظر پاک ز دیدار نعیم است

بر روی زمین نقش حصیر است اگر فرش

آن مسند زرباف و قلمکار نعیم است

امروز صفابخش دل و ورد [زبان ها]

گر دست دهد صحبت اشعار نعیم است

چشمش چو فلک رنگ نمایی است عجایب

خود می کش و خود ساغر سرشار نعیم است

اقرار به باطل بود و منکر حق است

امروز هر آن کس که در انکار نعیم است

جولانگه معشوق و شهادتگه عشاق

صحن چمن جنت و گلزار نعیم است

گر با تو سعیدا نکند لطف چه سازد

خلق و کرم و مهر و وفا کار نعیم است

شمارهٔ ۱۰۵

در خانه ای که جای کسی نیست جای ماست

بامی که بر هواست بنایش بنای ماست

لنگر، جفا و صبر و هوا جذب و موج، اشک

خون بحر و دل سفینه و غم ناخدای ماست

آن را که احتیاج نباشد به بندگی

از بندگان بی سر و سامان خدای ماست

در کارگاه عشق، دل سنگ تیره را

آن صیقلی که آینه سازد جلای ماست

ما را نه دوستیست به دشمن گداز ما

بیگانه هر که شد ز جهان آشنای ماست

مرغی که بال و پر به هوای خدنگ او

از استخوان کشیده سعیدا همای ماست

شمارهٔ ۱۰۶

جفاهای نگاهش ظاهر از لب های خندان است

جهان را دوستی امروز از صبحش نمایان است

ز عریانی نباشد دست من زیر بغل دایم

که دست نارسا شرمنده از چاک گریبان است

به شاهد نیست حاجت روز محشر کشتگانت را

که شمشیر تو خون آلود و زخم ما نمایان است

دم عیسی است طالب را سموم وادی ایمن

که جنت کعبه رو را سایهٔ خار مغیلان است

چه حرف است این سعیدا می توان دل کند از آن لب ها

که هم مرجان و هم یاقوت و هم لعل بدخشان است

شمارهٔ ۱۰۷

جامه از رنگ و از گلشن بدن است

آفتابی به زیر پیرهن است

دل عاشق تمام آیینه است

جام می پای تا به سر دهن است

عالم از خاک سر برآوردند

مردهٔ ما هنوز بی کفن است

در کلیسای عشق و آیینش

هر که زنار بست برهمن است

هرچه دل خواست من به جان کردم

صاحب خانه آشنای من است

صبحدم ورد عندلیب چمن

یا گل و یاسمین و یاسمن است

با چنین اشک و پاره های جگر

هر کجا گریه می کنم چمن است

هر که از پا و سر خبر دارد

پای تا سر به قید خویشتن است

هر که پرورده شد در این مسلخ

عاقبت سر به پای خویشتن است

با سعیداست یار هر جا هست

ویس با ماست گرچه در یمن است

شمارهٔ ۱۰۸

وعظ ما ناگفتن است و درس ما ناخواندن است

راه ما نارفتن و بنیاد ما افتادن است

دربه‌در چند از پی روزی روی ای بی‌خبر

پیش همت سنگ خوردن بهتر از نان خوردن است

از بخیلان دور شو هرچند تعظیمت کنند

مار را نرمی به پهلو سختی جان کندن است

نفس را تابع شدن چون پادشاه بی‌خرد

اختیار خود به دست مرد ظالم دادن است

هر که از عالم رود بی‌زحمت حرص و ریا

ظاهرش مرگ است در باطن ز مادر زادن است

چیست می‌دانی سعیدا رمز معراج نبی

دامن از این خاکدان بی‌مصلحت افشاندن است

شمارهٔ ۱۰۹

چشمم ز گریهٔ دل ناکام روشن است

تا می چکد ز شیشه میم،‌ جام روشن است

بر تربت گرفته دماغان هجر او

دایم چراغ روغن بادام روشن است

شمع حیات صبحدم از هر که شد فنا

دیدم به جای او دگری شام روشن است

سر تا به پا لطافت معنی است قامتش

آری که شعله را همه اندام روشن است

اظهار سوز دل به زبان احتیاج نیست

در خانه آتشی است که تا بام روشن است

فیضش به خاص و عام رسد هر کجا که هست

آن را که همچو شمع سرانجام روشن است

نوبت رسد شبی به سعیدای بینوا

امروز گرچه شمع نکونام روشن است

شمارهٔ ۱۱۰

عقل هندوی میفروش من است

گل و مل پیشکار هوش من است

داغ گل دل کباب صهبا خون

موسم برگ و عیش و نوش من است

سخن راست همچو تیر خدنگ

از بر سینه تا به گوش من است

لحن داوود و صور اسرافیل

هر دو در اصل، یک خروش من است

در «بلی» متفق ز روز ازل

دل و چشم و زبان و گوش من است

صبح ناگشته مرغ عرش دلم

پرزنان از خروش و جوش من است

سخن تلخ باده ای ناب است

همچو زنبور نیش و نوش من است

سخن حق ز عرش می شنوم

آسمان حلقه ای ز گوش من است

صوفیم ابن وقت می خوانند

روز آینده فکر دوش من است

صدف گوهر سخن امروز

ای سعیدا لب خموش من است

شمارهٔ ۱۱۱

شرابخانهٔ معنی،‌دل بهوش من است

پیالهٔ می وحدت، لب خموش من است

برای ناقص چندی دلم نمی سوزد

جهان پر ز هوس،‌ دیگ خام جوش من است

تنم به خواهش دل جامه ای نپوشیده است

سری که بار تعلق ندیده دوش من است

به هر قدم دل مسکین چو بید می لرزد

که بار خاطر نازک دلان به دوش من است

چه نسبت است سعیدا مرا به اهل جهان

که چرخ کوچک ابدال، خرقه پوش من است

شمارهٔ ۱۱۲

فتادگی چو نگین، نقش دلنشین من است

شکستگی چو رقم صفحهٔ جبین من است

نمی رود ز دلم لذت فراموشی

همیشه حرف الف درس اولین من است

در آن جهان که خزان و بهار را ره نیست

بهشت، یک چمن ساحت زمین من است

ز بسکه دست ندامت به یکدگر زده ام

غبار دور زمان گرد آستین من است

ز دست خویش سعیدا کجا گریز کنم

همیشه نقش قدم در پی کمین من است

شمارهٔ ۱۱۳

شادی هر دو جهان از دل غمگین من است

صاف تر ز آینهٔ مهر فلک، کین من است

برهمن، صورت آن بت که تواش می جویی

معنیش نقش خیال دل سنگین من است

دو جهان یک قدح آب نماید به نظر

جام جم نشئه ای از کاسهٔ چوبین من است

سرو درمانده به گل از هوس مصراعم

گل پریشان شدهٔ معنی رنگین من است

نه همین اهل جهان مدح و ثناخوان منند

که ملک با فلکش در پی تحسین من است

گریه و سوز و گداز و دل خرم چون شمع

مذهب و ملت و کیش من و آیین من است

کوه شد ریگ روان تا به کنارم آمد

بحر سیماب، ‌نم موجهٔ تسکین من است

خاطری کز دو جهان کام امیدش نبود

نیست گر هست سعیدا دل مسکین من است

شمارهٔ ۱۱۴

خم در خروش و جوش ز خمیازهٔ من است

این دور را قدح نه به اندازهٔ من است

مضمون بکر غیر خموشی نیافتم

بستن لب از سخن، سخن تازهٔ من است

رنگ پریده ام پر و بالم [شکستنی] است

بوی گلم هوای تو جمازهٔ من است

آن دفتر درخت خزان دیده ام که باد

دایم به فکر بستن شیرازهٔ من است

در دست، داغ حسرت وصل تو هر زمان

از بوستان یأس، گل تازهٔ من است

برق از شکوه شعلهٔ آهم شراره بست

فریاد رعد، شعبهٔ آوازهٔ من است

در رزمگاه عشق سعیدا به روی زرد

مشاطه تیغ، خون جگر غازهٔ من است

شمارهٔ ۱۱۵

آنچه در شش جهات گردون است

بهر اثبات ذات بیچون است

آنچه آورده از عدم به وجود

به حقیقت نگر که موزون است

لیلیی را که نیستش طرفی

هر طرف صدهزار مجنون است

عارفان زان شدند دیوانه

که شناسش ز عقل بیرون است

هر نشانی کزو شود پیدا

مرو از جا که فعل واژون است

پیش علمش جهان و هرچه در اوست

به مثل همچو نقطه در نون است

هرچه در خانهٔ قدم ره یافت

از بلای حدوث مأمون است

نیست از معنیت خبر ورنه

نیک و بد آنچه هست مضمون است

نیست حد قیاس ذاتش را

او مبرا ز کم ز افزون است

عمر در چون چرا کنی ضایع؟

بازگشت که سوی بیچون است

تو مگو وقت رفت از دستم

آنچه آن وقت بود اکنون است

شاد کن خاطر سعیدا را

در فراق رخ تو محزون است

شمارهٔ ۱۱۶

در مبند بر رویم سجده گاه من این است

ابروی تو را نازم قبله گاه من این است

یاد می کنم او را می روم ز یاد خود

سخت تیزگامم من جلوه گاه من این است

گفتگوی بدگو را کی قبول می سازد؟

با گدا سری دارد طرز شاه من این است

وقت عرض حال خود مطلب از دلم تا لب

نارسیده می سوزد کار آه من این است

گوشهٔ خراباتی یا بنای ویرانی

گاه خلوت آن خلوت خانقاه من این است

زخم تیغ ابرویت از دلم نگردد به

دیده ام تو را روزی زان گواه من این است

در گل و ملی پیدا آفتاب و ماهی تو

با چه نام خوانندت اشتباه من این است

یاد دوست می سازم ذوق نشئه می یابم

می روم ز خود هر دم شاهراه من این است

از رخ بتان دیدن وز می نهان خوردن

توبه کی کنم هرگز گر گناه من این است

در جزا سعیدا را آرزوی دیگر نیست

بس بود اگر گویی دادخواه من این است

شمارهٔ ۱۱۷

خم گر ز باده جرعه فشانی کند رواست

این پیر سالخورده جوانی کند رواست

دارد بتی چو شیشهٔ می در بغل کسی

گر سجده ها به خویش نهانی کند رواست

این ساحری که مردم چشم تو می کند

از بحر و بر خراج ستانی کند رواست

زخم خدنگ چشم سیاهی است در دلم

چشمم به گریه سرمه فشانی کند رواست

ز این داستان که کام شکر، تلخ می کند

در چشم بخت خواب گرانی کند رواست

پر در پر است ترکش مژگان ز تیر ناز

ابرو به غمزه سخت کمانی کند رواست

آن صورتی که عکس تو با لطف خویشتن

گر طعنه ها به صورت مانی کند رواست

جان را به یاد لعل لبی کنده ای اگر

سنگ سر مزار تو کانی کند رواست

در شهر و در دیار ز فرعونیان پرند

موسی اگر به دشت، شبانی کند رواست

تا داغ های ما نکند گل به چشم غیر

گر موسم بهار خزانی کند رواست

آن را که لطف، زندهٔ دارالابد کند

قهرش اگر بیاید و فانی کند رواست

آن را که خسته است سعیدا دلش ز غم

در گفتگوی شکسته زبانی کند رواست

شمارهٔ ۱۱۸

از راه دیده دل بر جانان رود رواست

این قطرهٔ فتاده به عمان رود رواست

آتش به باغ در زده امروز حسن او

پروانه هم به سیر گلستان رود رواست

با عاشقان پاک چه نسبت رقیب را

خود مرده ای میان شهیدان رود رواست

رفتم ز خویش تا بر جانان و گفتمش

گر عاشقی به کوی تو پنهان رود رواست

نبود عجب به گرد لبش خط نمود کرد

خضری اگر به چشمهٔ حیوان رود رواست

میل نسیم زلف تو دارد دل خراب

این کشتی شکسته به طوفان رود رواست

«حب الوطن» شرایط ایمان چو گفته اند

یوسف اگر به دیدن کنعان رود رواست

از خویش هر که را سر سودای رفتن است

گر سر به جیب و پای به دامان رود رواست

یوسف اگر ز دست زلیخای روزگار

پیراهن دریده به زندان رود رواست

از دستبرد عقل سعیدا در این زمان

مجنون اگر به کوه و بیابان رود رواست

شمارهٔ ۱۱۹

گردون مروتی به فقیران نداشته است

این تیره کاسه، طاقت مهمان نداشته است

شوری که در محیط دلم موج می زند

نوح نبی ندیده و طوفان نداشته است

بوی گلاب شرم نمی آید از خویش

این شاخ گل مگر که نگهبان نداشته است

ای فخر کاینات بهشتی، به این کمال

چون قامت تو سرو خرامان نداشته است

در جستجوی دل نرسیدم به منزلی

این کعبه هیچ غیر بیابان نداشته است

هر سینه ای که همچو فلک داغدار نیست

در فکر خویش سر به گریبان نداشته است

این خانمان خراب فلک زیر سفره اش

جز دل کباب [و] سینهٔ بریان نداشته است

از داغ مهر او چه خبر دارد آن که او

چون آفتاب سینهٔ عریان نداشته است

چون فکر پخته رای سعیدا ز نازکی

هرگز سری به صحبت خامان نداشته است

شمارهٔ ۱۲۰

چشمش همین نه دین و دل از ما گرفته است

جز خویش هر چه دیده در این جا گرفته است

دیگر کشد سر از بغل حکم آسمان

دیوانه ای که دامن صحرا گرفته است

اکثر ز سیر خویشتنش روی داده است

فیضی که چشم ما ز تماشا گرفته است

زاهد اگرچه ترک سرانجام کرده است

آوازه اش ولی همه دنیا گرفته است

گردیده چاک پیرهن یوسفم بخیر

دامان خود ز دست زلیخا گرفته است

روی تو را به زلف سیاه تو نسبتی است

روزی است دامن شب یلدا گرفته است

سر برده است و محرم اسرار کرده است

دل داده و زبان سعیدا گرفته است

شمارهٔ ۱۲۱

آن [چشم] دل سیه که [زمامم] گرفته است

از دست اختیار، ‌عنانم گرفته است

من تیغ نیستم که به چرخم فتاده کار

پس از چه رو فلک به فسانم گرفته است؟

شد گرد راه توسن دل، بیستون دل

حق نگاه سرمه فشانم گرفته است

بالله من نه نیکم و نی ز اهل دانشم

بیهوده آسمان به [گمانم] گرفته است

در روز بازخواست کجا می کند قبول

ترک ستمگر آنچه نهانم گرفته است

بربسته است کثرت خمیازه راه حرف

دست خمار باده، دهانم گرفته است

محبوب زیر بال و پر و طوق بندگی

حقا که طرز فاخته جانم گرفته است

شادی کناره گیر که در بزم روزگار

غم با دو دست خود ز میانم گرفته است

افلاک باز بی سر و پا چرخ می زند

آه دل کدام ندانم گرفته است؟

سلطان غم نگر که سعیدا به زور فکر

اقبال [و] بخت و تخت روانم گرفته است

شمارهٔ ۱۲۲

کسی که چشم تو را شوخ و دلربا گفته است

خداش خیر دهد هر دو را بجا گفته است

غبار خاطر آیینه شد دمیدن خط

به سنگ کار کند حرف حق خدا گفته است

فلک سجود و ملایک درود عیسی عشق

کلیم، مطلب و جبریل این ندا گفته است

قدم به دیدهٔ آدم نه و ز عرش گداز

شبی که دلبر من با خدا ثنا گفته است

سلام من برسان ای صبا به شاه نجف

بگو سگ تو عجب نکته ای بجا گفته است

برای شاهد اخلاص اعتقاد ضمیرش

دو قطعه در غزل راه کربلا گفته است

هر آن کسی که بگوید که گفته این ابیات

روان بگو که سعیدای بینوا گفته است

شمارهٔ ۱۲۳

عمری است سرو تا به وفا ایستاده است

در یاد قامت تو به پا ایستاده است

شمع است در محبت جانان که شعله را

بر سر گرفته است بجا ایستاده است

اعراف بود جای خوشی دلنشین چه سود

آن هم میان خوف و رجا ایستاده است

هرگز به عاشقان ستمش کم نمی شود

از جور گر نشست جفا ایستاده است

بیکار کس ندیده کرم را که بر درش

هر گاه رفته ایم گدا ایستاده است

بر کوی یار اگر گذری ای صبا بگوی

کاین ناتوان برای شما ایستاده است

خاصیتی است اسم جلال و جمال را

کان در فنا و این به بقا ایستاده است ‌

رمزی به طوطیان ز دل اهل حال گو

آیینهٔ خدای نما ایستاده است

ای کم ز چوب خشک، به هنگام سعی و جهد

فارغ نشسته ای و عصا ایستاده است

می رفت تا سخن ز لب لعل او شنید

درد دلم برای دوا ایستاده است

از یک دمی که خواب به راحت کنی چه سود؟

کاندر کمین هزار بلا ایستاده است

یک بار رونمای به افتادگان خود

صد جان برای روی نما ایستاده است

کس را کجاست بار سعیدا به کوی یار؟

دربان همیشه شرم و حیا ایستاده است

شمارهٔ ۱۲۴

در پی آن زلف ای دل چون تو بس افتاده است

این عنان بگسسته کی در دست کس افتاده است؟

کی تمنا می برآید از دهان تنگ او؟

آرزو مرغی است در دام هوس افتاده است

شورش دل باعث حبس نفس گردیده است

ناله زنجیری است در پای نفس افتاده است

مرغ روحم قوت پرواز چون در خود بدید

از شکست بال و پر در این قفس افتاده است

این رسن تابی سعیدا چند با طول امل؟

پیش می خواهی روی کار تو پس افتاده است

شمارهٔ ۱۲۵

ز بس به راه تو دل بر سر دل افتاده است

گذشتن از سر کوی تو مشکل افتاده است

به یک کرشمه رساند به پیشگاه امید

چه شد که مرکب توفیق در گل افتاده است؟

به یک دو ساغر می هر که آمد از جا رفت

به غیر خم که در این بزم، کامل افتاده است

دلم به عالم تسکین گرفته است مقام

چو [کشتیی] که ز دریا به ساحل افتاده است

زبونی تو سعیدا ز دست پیری نیست

که نخل عمر تو از بار و حاصل افتاده است

شمارهٔ ۱۲۶

چشم او در بردن دل بی گناه افتاده است

دلربایی شیوهٔ چشم سیاه افتاده است

با گلت مانند سازد یا به خورشید و قمر

در میان این سه، دل در اشتباه افتاده است

می شود نیلوفر آن رخساره گاهی از نسیم

از نزاکت بر رخش تاب از نگاه افتاده است

از غبار سینه ها پوشیده شد راه امید

بسکه طالع کشته در این شاهراه افتاده است

خاطر زاهد نشد فارغ ز فکر بوریا

دایماً این نقش در این کارگاه افتاده است

قدردان عاشق صادق بود آن پرغرور

کز سواد خط شکستی در سپاه افتاده است

تیزگامی های دولت کن قیاس از آفتاب

صبح تا برداشت سرشامش کلاه افتاده است

من گدای کوی آن سلطان بختم کز نیاز

چون گدایان بر در او پادشاه افتاده است

می نوازد رحمتش گویند هر جا عاصیی است

وای بر حال سعیدا بی گناه افتاده است

شمارهٔ ۱۲۷

غم دماغم را پریشان کرده است

ناله جسمم را نیستان کرده است

هر گدایی را که چون از خود گذشت

فقر را نازم که سلطان کرده است

هر که آسان دید دور چرخ را

مشکلی را بر خود آسان کرده است

می تواند جسم ما را جان کند

جان خود را آن که جانان کرده است

معنی آدم ز هر نقشی مخواه

صورتش را گرچه انسان کرده است

دایه اش بس مهربان است و لطیف

طفل ما خود را گریزان کرده است

از تبسم دوش در بازار عشق

دلبر ما شکر ارزان کرده است

کعبهٔ دل را نمی داند چه سود؟

شیخ گو قطع بیابان کرده است

سر به جیب فکر، صوفی زان برد

سیر جنت در گریبان کرده است

تا به جوش آمد سعیدا بحر دل

نطق ما را گوهرافشان کرده است

شمارهٔ ۱۲۸

غافل از دین شیوهٔ خود رسم و آیین کرده است

رسم و آیین رخنه ها در خانهٔ دین کرده است

شهسوار عشق در هنگامهٔ جان باختن

عیش بی اندیشه را در خانهٔ زین کرده است

از شفق هر شب مس افلاک ظاهر می شود

گرچه گردون از ریاضت بیضه زرین کرده است

می دهد رخ طرح با ما مدعی باز از چه روست

بیدق خود را مگر امروز فرزین کرده است؟

گر ببندد چشم خودبینی ز ما من، بهتر است

زان ریاضت ها که زاهد را خدابین کرده است

شانه [زد] بر آن کمر پنداشت مو، مشاطه را

دار معذورش که او [کاری] به تخمین کرده است

شد سعیدا در خیال این غزل همچون هلال

بیت ابروی تو را گویا که تضمین کرده است

شمارهٔ ۱۲۹

نگاه شوخ [و] دل ساده روبه‌رو شده است

ترا کباب و مرا باده آرزو شده است

خبر نشد سر مویی ز صبح روز فنا

اگرچه ظاهر من چون جهان دو مو شده است

نه عاقلی است دلا کام جستن از آن لب

در این دقیقه بسی حرف و گفتگو شده است

نمانده در جگرم قوت کشیدن آه

گمان برند که داغ دلم نکو شده است

دم از محبت جانان نمی‌توانم زد

که تار دوستیم بارها رفو شده است

ندیده‌ایم سعیدا ز غیر، نیک و بدی

که هرچه دیده شد اندر جهان از او شده است

شمارهٔ ۱۳۰

هوشیار ای دل که او مست می ناب آمده است

در کنارش گیر زودی وقت دریاب آمده است

هر جواهر کان نمی خواهی تو را آید به دست

گوهر مقصود در این بحر نایاب آمده است

بر صفا روی او منکر چسان گردد کسی

چشم، بیت الله، ابرو طاق محراب آمده است

با خیال زلف در زنجیر کردم پای دل

از تماشای رخش هرگه که بی تاب آمده است

در فراقش خوابم آمد گریه می دیدم به خواب

چون شدم بیدار دیدم بر سرم آب آمده است

نیمشب یاد رخش کردم منور شد جهان

غیر می داند که در این خانه مهتاب آمده است

طفل اشکت گر سعیدا می رود عریان چه باک

نیست عیب این بینوا از عالم آب آمده است

شمارهٔ ۱۳۱

آسمانم تکیه گاه من بدن گردیده است

داغ ها بر تن چو گردون پیرهن گردیده است

سیل اشکم برده از بس پاره های دل مرا

هر سر خاری در این وادی وطن گردیده است

دل به ذوق نوش آن لب های میگون عمرهاست

همچو جام باده سر تا پا دهن گردیده است

گر کلامم سبز گردد در ضمایرها چه دور؟

دشت ها از گریهٔ مجنون چمن گردیده است

همچو اخگر تن به آتش دادگان فارغ دلند

پیشتر از مرگ خاکستر کفن گردیده است

تا کشد افتاده دل ها را از آن چاه زنخ

ناز، دست قدرت و کاکل، رسن گردیده است

قدردانان سخن رفتند یک یک از میان

تا سعیدا در جهان صاحب سخن گردیده است

شمارهٔ ۱۳۲

عندلیب روح را تن آشیان گردیده است

یوسفی را چاه زندان خانمان گردیده است

عمرها شد جان به گرد کوی او دارد طواف

تن به عزم دیدن آن رو روان گردیده است

گر سرم گردد به گرد دل عجایب نیست این

بر سر یک نقطه ای نه آسمان گردیده است

ناتوانی بسکه ما را بر زمین افکنده است

آسمان در خانهٔ ما آستان گردیده است

بیشتر عرفان سعیدا جهل آمد بر درش

بس یقین‌ها بر سر آن کو گمان گردیده است

شمارهٔ ۱۳۳

در محیط دین ز بس کشتی تبه گردیده است

کعبه را زان جامه در ماتم سیه گردیده است

بسکه در عین گنه از دیده اشکم رفته است

چشم من سرچشمهٔ بحر گنه گردیده است

یک سر مو نیست خالی زلف از جان و دلی

چون نگردد سیر آن چشم سیه گردیده است

در طریق عشق ای بی درد هرگز پا منه

در پی ما سر ز سختی های ره گردیده است

از طلوع اختر طالع سعیدا سال هاست

یار ما در صبح مهر و شام مه گردیده است

شمارهٔ ۱۳۴

هر گوهر سخن که به ساحل رسیده است

از چشمه سار آبلهٔ دل رسیده است

آن کاو به یاد کوی تو از خود بریده است

ناکرده قطع راه، به منزل رسیده است

از شوق روی یار ز راه نیاز و عجز

خوشحال آن که او به در دل رسیده است

سروی به غیر قامت دلجوی یار من

هرگز کسی ندیده به حاصل رسیده است

ما را همین بس است سعیدا که صائبا

گفتا وجود فقر تو کامل رسیده است

شمارهٔ ۱۳۵

نور شکوه حق ز مقابل رسیده است

وقت شکست آینهٔ دل رسیده است

آب ستادهٔ آینهٔ زنگ بسته است

بیچاره رهروی که به منزل رسیده است

ما را به عیب لاغری از صیدگه مران

کز تار سبحه فیض به صد دل رسیده است

تا گوهر وجود تو را نقش بسته است

جان محیط بر لب ساحل رسیده است

صد پیرهن عرق گل خورشید کرده است

تا میوهٔ وجود تو کامل رسیده است

تا شعله می زند به میان دامن سفر

صد کاروان شرار به منزل رسیده است

این خوش غزل به جذب سعیدای نقشبند

صائب ز بحر دل به انامل رسیده است

شمارهٔ ۱۳۶

عالم ز دستگاه کمالش نمونه ای است

عقبی ز گفتگوی وصالش نمونه ای است

ماه از صفای چهرهٔ او فیض دیده است

خورشید از شعاع جمالش نمونه ای است

از دوست حرف و صوت کجا کس شنیده است؟

قرآن ز لطف معنی قالش نمونه ای است

جنت ز حسن خلق خدا آفریده ای است

دوزخ ز های و هوی جلالش نمونه ای است

با مدعی بگوی که آب حرام ما

بی ریب و شک ز نان حلالش نمونه ای است

رسم جنون طریق سعیدای بینواست

دیوانگی ز شورش حالش نمونه ای است

شمارهٔ ۱۳۷

جنت ز سر کوی تو یک صحن خرابی است

دوزخ ز غم عشق تو یک سینه کبابی است

آن کس که گلو را به دم تیغ تو تر کرد

او را به نظر چشمهٔ حیوان دم آبی است

در چشم خرد، کوه تن و بی سر و پایی است

دریا لب خشکی و گهر قطرهٔ آبی است

عالم دو زمان بر صفت خویش نباشد

ای بی خبران چتر فلک قصر حبابی است

ما را گله از قاضی عنتاب نباشد

فتوی ده این شهر شما طرفه جنابی است

ای چرخ به رندان جهان این همه مستی

با آن که به مینای تو یک جرعه شرابی است

افتاده به گردن گذاران است شب و روز

آخر به کجا تا کشد این طرفه طنابی است

مشکل همه بر روی زمین است مترسید

در زیر زمین یک دو سؤالی و جوابی است

اوقات حیات و نفس بازپسین است

در رهگذر مرگ درنگی و شتابی است

صحرا چه کند گر نکند خاک به فرقش

کوه از غم او خون دل و چشم پرآبی است

دست از همه بردار و سبکبار شو امروز

فردای قیامت به میان پای حسابی است

بشنو صفت لیلی و مجنون ز سعیدا

آن خانه براندازی و این خانه خرابی است

شمارهٔ ۱۳۸

دلم به تیر ملامت نشانهٔ عجبی است

تنم برای حوادث بهانهٔ عجبی است

خبر ز آمدن او به گوش می آید

مگر رسید قیامت، نشانهٔ عجبی است

اگر رسم به وصال تو، عمر هجران را

چها گذشته بگویم فسانهٔ عجبی است

بسی سفر به جهان کرده ایم و حیرانیم

که هیچ اهل ندیدیم خانهٔ عجبی است

شراب نوش به قاضی و محتسب هم ده

که واجب است رعایت، زمانهٔ عجبی است

طلب ز غیب سعیدا هر آنچه می خواهی

که می رسد به تو آخر خزانهٔ عجبی است

شمارهٔ ۱۳۹

گریه در بزم یار، بی ادبی است

خنده هم ز این قرار، بی ادبی است

اتحادم به امر مطلوب است

ورنه بوس و کنار بی ادبی است

ستم و جور درد عشقش را

باز با او شمار بی ادبی است

در جهانی که افتقار سزاست

از جهان افتخار بی ادبی است

حاکم امر و نهی چون حق است

گله از روزگار بی ادبی است

هر کجا پابرهنگان باشند

سرکشی های خار بی ادبی است

هر کجا آن نگار بی نقش است

باز نقش و نگار بی ادبی است

از خیالی که آه نتوان کرد

نالهٔ زار زار بی ادبی است

عاشقی مفلسی و جانبازی است

تن زنی در قمار بی ادبی است

ای سعیدا محبتی در دل

غیر حب نگار بی ادبی است

شمارهٔ ۱۴۰

گل مست و بلبلان شاد امروز روز خوبی است

ساقی بشارتت باد امروز روز خوبی است

زنجیرهای فولاد گشت آب از دم گل

سرو سهی شد آزاد امروز روز خوبی است

خوبان به جان عشاق کردند داد و بیداد

ناز و کرشمه بنیاد امروز روز خوبی است

ای پادشاه خوبان غم های دور گردان

با جام می بر از یاد، امروز روز خوبی است

داری دلی سعیدا دلدار را خبر کن

تا دلبرت کند شاد امروز روز خوبی است

شمارهٔ ۱۴۱

آفتاب از نفس صبح قیامت اثری است

آتش از گرمی روزش خبر معتبری است

زلف، مخصوص رخ موی میانان باشد

سنبلی هست درآویخته هر جا کمری است

همچو الماس دم تیشهٔ او کارگر است

تا به فرهاد جگر خسته ز شیرین نظری است

گرچه صوفیه ندارند به کف هیچ هنر

عیب پوشیدن این فرقه عجایب هنری است

خدمت پیر مغان ساز که بی منت پا

تا به سرمنزل مقصود چه خوش راهبری است

توشه خوناب جگر، یار و مصاحب غم و درد

طرفه راهی است ره عشق عجایب سفری است

گذر از جان و سعیدا قدمی پیش گذار

بی تکلف که سر کوی بتان خوش گذری است

شمارهٔ ۱۴۲

گرچه زلفت به میان بسته به یک زنجیری است

در میان من و دیدار تو یک شبگیری است

این نه شمس است که هر روز تکاپو دارد

بلکه بگریخته از دست فنا نخجیری است

نقش دیبا نه پی زیب قبا بافته اند

بلکه هر نقش در او پنچهٔ دامنگیری است

طرفه جایی است جهان هر که در او می آید

تا در او هست پی کار و پی تدبیری است

چنگ در دامن شام و سحر و صبح بزن

منتظر باش که در هر نفسی تأثیر است

هر چه در مدح قدش گفته شود کوتاه است

سرو از ترکش آن سخت کمان یک تیری است

دو قدم در پی یک مرد خدا راست نرفت

نفس اماره سعیدا چه عجب بی پیری است

شمارهٔ ۱۴۳

گردون، گلیم کهنهٔ غمخانهٔ کسی است

خورشید جام روزن کاشانهٔ کسی است

آن نشئه ای که هر دو جهان را حیات از اوست

ته جرعه ای ز شیشه و پیمانهٔ کسی است

زشتی گر آیدت به نظر طعنه اش مزن

محبوب جای دیگر و جانانهٔ کسی است

جز عشق نشوم و سخن دیگری ز کس

گوشم همیشه گرم به افسانهٔ کسی است

یوسف کجا و عشق زلیخا کجا یقین

این ماجرا ز همت مردانهٔ کسی است

جای گرفت نیست به مجنون که عقل کل

حیران خویش گشته و دیوانهٔ کسی است

دل از چراغ حسن سعیداست گرم سیر

شبگرد زلف و کاکل و پروانهٔ کسی است

شمارهٔ ۱۴۴

چاک پیراهن یار و نظر پاک، یکی است

گوشهٔ دامن پاک و دل غمناک یکی است

بعد مردن نکشم منت آرایش قبر

چون برد خواب گران تخت زر و خاک یکی است

مطلب از سیر چمن روی تو باشد ما را

چون تو منظور نباشی گل و خاشاک یکی است

دست بردار ز جان چون اجلت کرد اسیر

صید را گوشهٔ دام و سر فتراک یکی است

بحر و بر هر دو سعیدا ز ازل یارانند

دل حسرت زده و دیدهٔ نمناک یکی است

شمارهٔ ۱۴۵

کرم عام تو با محرم و بیگانه یکی است

همچو خورشید که در کعبه و بتخانه یکی است

رنجش عاشق و معشوق به هم ساختگی است

در حقیقت سخن شمع به پروانه یکی است

باده طفلی است که با پیر و جوان می بازد

می چو آمد به میان عاقل و دیوانه یکی است

واحد است اهل همه، لیک دویی در عدد است

گرچه صد دانه بود سبحه ولی دانه یکی است

ای سعیدا مکن اندیشه که در گوش کریم

ذکر توحید تو و نعرهٔ مستانه یکی است

شمارهٔ ۱۴۶

فلک بر سر بی سران پرچمی است

زمین زیر پا نعل مستحکمی است

به غفلت خبر دار دم نگذرد

نگهدار دم را که عالم دمی است

چسان سر به شادی برآریم ما؟

که دوران ما حلقهٔ ماتمی است

در این نشئه بر هر چه افتد نظر

سعیدا نکو بین که خوش عالمی است

شمارهٔ ۱۴۷

تنها نه خال عارض آن ماه، دیدنی است

این دانه را به چشم از آن روی، چیدنی است

اندیشه مند کام مکن عقل خویش را

ز این شیر خام طفل خرد را بریدنی است

بر غیر او چرا نکشی خط نیستی؟

بر روی خاک،‌ آخر دم خط کشیدنی است

ای آن که سرکشیده و مغرور می روی

این قامت بلند تو آخر خمیدنی است

دل را مکن اسیر تماشا که عاقبت

پوشیدنی است چشم تو را ز آنچه دیدنی است

از چشم او چو سرمه سعیدا دل مرا

تا هست در نظر چه بلاها کشیدنی است

شمارهٔ ۱۴۸

امروز که نوبهار معنی است

دل بلبل گلعذار معنی است

معنی ز دو عالم است بیرون

خوشحال کسی که یار معنی است

در عالم غیب، ‌باز فکرم

پیوسته پی شکار معنی است

کبکی است خیال من خرامان

در دامن کوهسار معنی است

بیگانهٔ آشنا گدازی است

عمری است که این شعار معنی است

عقل از حرمش خبر ندارد

جز عشق که یار غار معنی است

با سیل سرشک [و] آه همراه

سرو لب جویبار معنی است

کیفی که خمار در پسش نیست

آن بادهٔ خوشگوار معنی است

بر درگه دل نهان سعیدا

ز اغیار در انتظار معنی است

شمارهٔ ۱۴۹

همین نه شیوهٔ خوبان طریق خودرایی است

که گاه خشم و گهی رحم و گه خودآرایی است

گهی رود به حبش گه به چین کند مسکن

ز خال عارض او چشم عقل سودایی است

طریق معرفت دوست زهد و تقوی نیست

که تیزگامی و ناکامی است و بینایی است

چو آفتاب کسی روی دوست می بیند

که چشم حیرت او در بدر تماشایی است

زن است طالب دنیا و مرد عاشق دوست

برای آخرت امروز کار خنثایی است

ز موج خیز حوادث در اضطراب نه ایم

که کشتی دل ما مدتی است دریایی است

به پای خویش کسی کی رسد به کعبهٔ وصل

که قطع راه بیابان او جبین سایی است

فقیه مدرسه و لاف فقر این نه رواست

که گام اول این راه ترک دانایی است

نظر ز دیدن خوبان نمی توانم بست

که چشم مردم بی دین [و] دل تماشایی است

ظهور شعر سعیدا ز شورش عشق است

که نغمه‌سنجی هر نای از دم نایی است

شمارهٔ ۱۵۰

نگشت کار ز بخت سیاهتاب، درست

چو زلف شد همه کارم به پیچ و تاب درست

زگریه مردم چشم مرا زیانی نیست

ز دست موج نشد خانهٔ حباب درست

چرا به سلسلهٔ زلف خود ننازد او

که کرده نسبت خود را به آفتاب درست

به ناز و غمزه کند کار صد خمارشکن

نگاه صبحدم از چشم نیم خواب درست

به غیر پیر مغان دیده است کس که کسی

به زور آب کند خانهٔ خراب درست؟

به قصد کشتن من آمدی دمی بنشین

که من ببینم و هم نیست اضطراب درست

به فکر کار، نیفتاده کار رفت از دست

گذشت عمر و نیامد مرا حساب درست

کند ز راه نیاز آفتاب پابوسش

که پا هنوز نکرده است در رکاب درست

شکسته رونق ابیات را سعیدا زان

که کرده این غزل خود به انتخاب درست

شمارهٔ ۱۵۱

نشئهٔ آب حیات از لعل شکرکام اوست

هر دو عالم را فصاحت بستهٔ دشنام اوست

آفتاب از پرتو عکسش نشانی می دهد

ساغر سرشار معنی، جرعه سنج جام اوست

خویش را همرنگ زلفش گفت و عنبر شد خجل

روسیاهی های او آخر ز فکر خام اوست

باغبان گل را به یاد عارضش جا داده است

در چمن مقصود از سرو سهی اندام اوست

آسمان جام از آن روزن جدا گردیده است

آفتاب افتاده خشتی از کنار بام اوست

باد سرگردان و بحر آشفته و عالم خراب

ای سرش گردم چه حال است این که در ایام اوست؟

تلخ می گوید به گوش نرگس بیچاره گل

تا در این گلشن نوای شوخی بادام اوست

لایق حق غیر حق از کس نمی آید بجا

چشم خاص و عام لیکن بر سر انعام اوست

هست عالم ها سعیدا در خم زلفش نهان

صبح امید سعادت در کنار شام اوست

شمارهٔ ۱۵۲

باخبر باش که از حال خبرداری هست

خواب منع است در آن خانه که بیداری هست

سخن دوست به بیگانه نباید گفتن

می ننوشیم در آن بزم که هشیاری هست

گرچه گل ناز به همراهی بلبل دارد

لاله را همچو منی سوخته دل یاری هست

عهد کردم به کسی [خواجگیی] نفروشم

در جهان تا به غلامیم خریداری هست

یک به یک تیر قضا می رسد و می افتد

غایب از دیدهٔ ما و تو کمانداری هست

نیستی بُله سعیدا ز دو عالم بگذر

دل به جنت چه دهی وعدهٔ دیداری هست

شمارهٔ ۱۵۳

تا با تو از آن گوشهٔ ابرو نظری هست

سوز جگر و چشم تر و دردسری هست

تا سر ننهی بی سر و سامان ننشینی

چون کشتی طوفان زده هر دم خطری هست

تا هست در این جسم، ز جان صورت خالی

بر ناصیهٔ من ز مؤثر اثری هست

این هستی موهومهٔ ما شاهد بعد است

پروانه کباب است که تا بال و پری هست

از ناوک آن سخت کمان روی نتابم

چون آینه از سینه سعیدا سپری هست

شمارهٔ ۱۵۴

جستجوی جان جانان کن که جان پیداست کیست

میزبان را شو شناسا میهمان پیداست کیست

چون شنیدم رمز «الرحمن علی العرش استوا»

بر سریر آسمان بنشسته آن پیداست کیست

جز درون دیده، خوبان راه نتوانند کرد

آن که در دل ها اثر دارد نهان پیداست کیست

آن که بر صدر این نه آشیان کرده است دوش

از سکونت کردگان آستان پیداست کیست

معرفت بر ظاهر اشیا سعیدا مشکل است

ورنه در باطن تجلی کرده آن پیداست کیست

شمارهٔ ۱۵۵

می از انگور شد میخانه از کیست؟

بت از کافر بود بتخانه از کیست؟

روی از جا به هر آواز پایی

اگر دانی که این افسانه از کیست

ز مجنون کی گریزد طفل وحشی

اگر داند که این دیوانه از کیست

نبیند چشم او ناآشنایی

اگر داند کسی بیگانه از کیست

در این مهمانسرا کس را مکن عیب

گشا چشمی ببین کاشانه از کیست

حقیقت را تماشا کن در این بزم

مبین دست و ببین پیمانه از کیست

تو خود را صاحب خرمن چه سازی

تفکر کن که اصل دانه از کیست

در این ماتم سرای عقل آباد

بجز دل شیوهٔ مستانه از کیست؟

تو را با صاحب کاشانه راهی است

چه می پرسی سعیدا خانه از کیست؟

شمارهٔ ۱۵۶

شایستهٔ درگاه تو هر بی سر و پا نیست

درگاه تو جایی است که گنجایش جا نیست

آتش که درون کار کند شعله ندارد

آن را که دلش سوخته انگشت نما نیست

تا یک نظر از رهگذر دیده درآید

یک رهگذری نیست که صد دیده ورانیست

دست کرمت بسته ره و رسم طلب را

در شهر و دیاری که تویی نام گدا نیست

هر سو که دلم رفت رهی بود به کویت

این طرفه که تا کوی تو یک راهنما نیست

بی درد به آخر نرسد مرحلهٔ شمع

ماند به ره آن دل که در او آه رسا نیست

از باطن کس حرف زدن شرک خفی دان

کز سر دل آگاه کسی غیر خدا نیست

بر عاشق بیچاره ستم این همه یارب

در مذهب معشوق مگر روز جزا نیست؟

از ماست سعیدا که خطاها شده پیدا

ورنه ز قلم آنچه به ما رفت خطا نیست

شمارهٔ ۱۵۷

ترسم ز دیده ای که در او هیچ خواب نیست

از چشم زخم دام چه دل ها کباب نیست

بی فکر نیست صوفی پشمینه پوش ما

آیینه در لباس نمد بی حساب نیست

کی می رسد خیال به دامان وصل او

گل نی ستاره نیست مه و آفتاب نیست

ره در حریم باده پرستان نمی دهند

آن دل که در محبت جانان کباب نیست

یک کاسه ای که بر کف دریا نهاده اند

ای تشنگان روید که غیر از حباب نیست

در کوی التفات نخوانند دلبرش

آن دلبری که در بر دل بی حجاب نیست

از جا مرو ز یأس سعیدا که مهوشان

خواهند زد به تیر نگه اضطراب نیست

شمارهٔ ۱۵۸

یار ما خوب است اما خوب نیست

با رقیبان خوب، با ما خوب نیست

ما کجا و مجلس واعظ کجا

صحبت خرسنگ و مینا خوب نیست

اندرین بازیگه طفلان راه

از کناری جز تماشا خوب نیست

یار را با ما نخواهد هر که دید

کور بهتر او که بینا خوب نیست

هر چه باداباد قربان می شوم

چند می‌گویی سعیدا خوب نیست

شمارهٔ ۱۵۹

در خراباتی که راه هستی و پندار نیست

بر لب ما جام می کمتر ز استغفار نیست

لازم حسن فراوان است زلف تابدار

گنج بیرون از [حسابی] چون بود بی مار نیست

پیچ و تاب زلف باشد بر سر دیوانگان

بر سر مجنون هوای پیچش دستار نیست

زاهد ما بسکه از کردار می گوید سخن

چون زبان تیز هرگز بر سر گفتار نیست

ای مسلمانان سعیدا را میاموزید دین

[نامسلمانان]، چو او در حلقهٔ زنار نیست

شمارهٔ ۱۶۰

مقصد از گردیدن شیب و فرازم سیر نیست

کافرام اما مراد و مقصد من دیر نیست

کشتن خود را روا دارم که در کوی حبیب

غیر من دیگر در این دارالصفا کس غیر نیست

ضد هر شی باعث عرفان آن شی می شود

هر که را از شر وقوفی نیست او را خیر نیست

می رساند در نگاهی خویش را بر جان و دل

تیزپرتر از خدنگ ماهرویان طیر نیست

نیست رحمی گفتمش با او به مژگان سیاه

با زبان دشنه گفتا با سعیدا خیر نیست

شمارهٔ ۱۶۱

گر برد از هوش زان چشم سیه تقصیر نیست

غیر دل دادن به چشم شوخ او تدبیر نیست

تیغ ابرو مانع ظلم است چشم شوخ را

پاسبانی بر سر کافر به از شمشیر نیست

گر مریدان را مراد از زهد، شیخی کردن است

هیچ تدبیری برای این به از تزویر نیست

ای که از خلوت خرابات آمدی خوب آمدی

سر بزن پایی بزن این خانهٔ تصویر نیست

از جهان بی ظلمت عصیان کسی کم رفته است

این رده دور و دراز البته بی شبگیر نیست

در دل او نیست از آب ترحم قطره ای

یا در آه و نالهٔ ما قوت تأثیر نیست

ای سعیدا دلبر از عاشق به از او واقف است

حال دل را پیش جانان حاجت تقریر نیست

شمارهٔ ۱۶۲

صاحب نفسی را که اثر در نفسش نیست

نخلی است که جز غم ثمری پیشرسش نیست

شوخی که طلبکار و هواخواه ندارد

نارست ولیکن مدد از خار و خسش نیست

آن که مقید به لباس است چه چیز است

مرغی است گرفتار و به ظاهر قفسش نیست

از بسکه سبک می گذرد قافلهٔ عمر

ما گوش به آواز و صدا در جرسش نیست

در خانه کسی هست مرا لیک چه سازم

دل سخت چنان است که صد حرف بسش نیست

در غمکدهٔ عشق خوشا حال سعیدا

امروز که جز درد و الم هم نفسش نیست

شمارهٔ ۱۶۳

بی ساخته در اهل کرم رسم کرم نیست

ورنه سخن اهل کرم لا و نعم نیست

غیر از دل بی کینهٔ آیینه ضمیران

آن کیست که بر سینهٔ او داغ درم نیست؟

در قید هوا و هوس و لاف بزرگی

بگشای نظر مرد خدا شیر علم نیست

بسیار مگو با فلک از طالع ناساز

ز این دور همین طالع ناساز تو کم نیست

هر چیز که تقدیر بیان کرد قلم رفت

ورنه رقم صنع به فرمان قلم نیست

گم کرده پی از غم، دوم خویش نیاریم

جایی نرسیدیم که غم بر سر غم نیست

بی جان نتوان سیر جهان کرد سعیدا

آن را که در این بادیه دم نیست قدم نیست

شمارهٔ ۱۶۴

ز عالمش چه خبر آن که او پریشان نیست

ندیده لذت سر ما تنی که عریان نیست

سفال خانهٔ ما بشکند سر فغفور

که مور کلبهٔ ما کمتر از سلیمان نیست

چو باده خون جگر نوش و ذوق را دریاب

چه نشئه ها که در این آب صاف پنهان نیست

مرا در آینهٔ دل نمود جانان عکس

که هیچ آینه را تاب و طاقت آن نیست

به خاک پای تو در دل چه گوشه ها خالی است

گمان مبر که در این خانه جای مهمان نیست

به هر خیال چو معنی سراسری رفتم

کدام سینه که از داغ او گلستان نیست؟

به غیر یار سعیدا در این سرای خیال

همیشه کیست که از کرده ها پشیمان نیست؟

شمارهٔ ۱۶۵

جامه جز گردون اطلس در بر آزاده نیست

غیر موی سر کلاهی بر سر آزاده نیست

مفلسی ما را نگهبانی است هر جا می رویم

پاسبان غیر از خرابی بر در آزاده نیست

بوی عود و صندل از ابنای دنیا بشنوید

غیر دود آه دل در مجمر آزاده نیست

خار بست دور مژگان را گلستان می کند

هیچ کم از ابر کرم، چشم تر آزاده نیست

نی جهنم را سزا نی مستحق جنت است

رسم و آیین جزا در محشر آزاده نیست

غیر پوشیدن سعیدا خویشتن را از نظر

جامه ای بر قد، موافق در بر آزاده نیست

شمارهٔ ۱۶۶

کار اهل الله را طعن از کسی زیبنده نیست

هرچه خواهد می‌کند عارف کسی را بنده نیست

درد بی‌دردی عجب دردی است ضعف طرفه‌ای است

صاحب این درد گویا در حساب زنده نیست

طفل چون آید به عالم گریه‌اش دانی چراست

وسعت این دور می‌بیند که جای خنده نیست

از پی هر صید لاغر عمر خود ضایع مکن

ز این کمان چون تیر بیرون جست باز آینده نیست

بس که مردم را خیال ماسوا دل برده است

هیچ کس از فعل زشت خویشتن شرمنده نیست

آسمان غربال پر آبی است اما قطره‌ای

تا نخواهد صاحب غربال، زان ریزنده نیست

سر فروکش در مرقع، سیر را پوشیده کن

چیست در عالم، سعیدا کان درون جنده نیست؟

شمارهٔ ۱۶۷

عاشقان را رخصت دیدار آن مه پاره نیست

همچو خورشیدش کسی را طاقت نظاره نیست

در بهای یک نگاهش دین و دل دارد طمع

غیر جان دادن در این راه مفلسان را چاره نیست

شیر می نوشد ز پستان اجل طفل دلیر

در نظر تابوت، مردان را بجز گهواره نیست

کی رسد در دامن مطلب بجز دست خیال؟

ای زلیخا یوسف معنی گریبان پاره نیست

دل ز خویَش گر کَنی لیکن به رویش چون کنی؟

می توانی کرد این را چاره آن را چاره نیست

یا ز پا می افکند یا دست می گیرد جهان

دایهٔ این دور، خونخوار است اگر غمخواره نیست

هر که گم گردد در این صحرا به مطلب می رسد

خضر این وادی سعیدا جز دل آواره نیست

شمارهٔ ۱۶۸

منظور من جز او چه بود در نظر که نیست

از حال دل چه شکوه کنم بی خبر که نیست

حرف از دهان او چه زنم راه حرف کو

بر آن میان چه دست توان زد کمر که نیست

افتاده ام چو مرغ کبابی در این دیار

عزم کدام شهر کنم بال و پر که نیست

شادی روا نداشت ولی چون کند فلک

در کارخانه اش غم از این بیشتر که نیست

یک تیر آه خسته دلان کارگر نشد

بر جان کاسه پشت فلک بی سپر که نیست

گردون کجا قبول کند حرف مفلسان

در خانهٔ بخیل گدا معتبر که نیست

شیرین کند کلام سعیدا مذاق دل

چون خامهٔ نی قلمش بی شکر که نیست

شمارهٔ ۱۶۹

نیست روزی که این منادی نیست

نیست غم در دلی که شادی نیست

آدمی را ز حالت بشری

صفتی به ز نامرادی نیست

راز دل را به اشک می گفتم

لیک طفل است اعتمادی نیست

از پی هیچ کس به جا نرسی

مر تو را گر خدای، هادی نیست

جز بیابان اشتیاق، [سعید]

ره به کویش ز هیچ وادی نیست

شمارهٔ ۱۷۰

بجز از بخل در این دور زمان چیزی نیست

جز حسد پیشهٔ این آدمیان چیزی نیست

بی نهال قد وسیب ذقن و نرگس چشم

سیر باغ و چمن وآب روان چیزی نیست

قامتت خم شد و از ناوک دم هیچ نماند

گوشه ای گیر که بی تیر، کمان چیزی نیست

گر شود چشم دل از خواب گران وا دانی

مال و جاه و حشم و گنج روان چیزی نیست

اعتمادی نبود بر کرم و لطف جهان

تکیه بر سایهٔ این سرو روان چیزی نیست

چه کشی منت گردون که ورا در ترکش

غیر تیر نفس سوختگان چیزی نیست

از رفیقان مطلب مرهم زخم دل ریش

که در این طایفه جز لطف زبان چیزی نیست

بر همان چیز که داری تو سعیدا رغبت

بیشتر از همه بنگر که همان چیزی نیست

شمارهٔ ۱۷۱

لامکانی تو و امکان تو بی چیزی نیست

نهی در عالم فرمان تو بی چیزی نیست

از گریبان جهان سر به درآورده مرا

دست در گوشهٔ دامان تو بی چیزی نیست

صد هزاران به تمنای تو چون اسماعیل

واله و کشته و حیران تو بی چیزی نیست

روبرو با دل مجروح ستمدیدهٔ ما

حلقهٔ زلف پریشان تو بی چیزی نیست

در گلو اشک گره گشته و خون می گریم

نالهٔ زار ز هجران تو بی چیزی نیست

نمکی ریخته گویا به دلت از شورم

گریه ام زان لب خندان تو بی چیزی نیست

خودنمایی است مگر قصد تو با خلق جهان

که چو گل چاک گریبان تو بی چیزی نیست

خورده ای تیغ نگاهی مگر از دست کسی

که به دل زخم نمایان تو بی چیزی نیست

ای سعیدا لب شیرینِ که داری به خیال

طوطی طبع غزلخوان تو بی چیزی نیست

شمارهٔ ۱۷۲

به سوی کوی تو را نگاه خالی نیست

چگونه با تو رسد کس که راه، خالی نیست

چنان پر است ز آیینه طلعتان دل ما

که جای آه در این کارگاه خالی نیست

به هر طرف که روی می برند خوبان دل

جهان ز ابرو و چشم سیاه خالی نیست

از آن زمان که فلک حقه باز شد گاهی

ز شر حادثه این خیرگاه خالی نیست

چه آب و خون و چه یوسف همان تو دلو امید

فکن که ز این دو سه یک، هیچ چاه خالی نیست

تویی به دل نه خیال دگر که بر گردون

چو آفتاب بود جای ماه خالی نیست

چگونه یاد تمنای وصل او نکنیم

که نامهٔ ملک از این گناه خالی نیست

گهی به گل نگرم که به پای سرو افتم

که عالم مثل از اشتباه خالی نیست

ز وادی عدم و منزلش مترس که هیچ

ز رفت و آمدن این شاهراه خالی نیست

همین نه لاله سعیدا به سینه دارد داغ

زمین هیچ دل از این گیاه خالی نیست

شمارهٔ ۱۷۳

مرا دمی نفسی لحظه ای و آنی نیست

که با جفا و وفا از تو امتحانی نیست

بجز مشاهدهٔ آن جمالبی کم و کیف

در آن جهان که منم ماه و آسمانی نیست

شهید عشق تو را بهتر از دم شمشیر

میان معرکه امروز ترجمانی نیست

کم است از قدح خشک و کاسهٔ تنبور

هر آن سری که در او شورش و فغانی نیست

همای روح شود صید آن چنان جسمی

که در شکنجهٔ یک مشت استخوانی نیست

قسم به شیشه و پیمانه بینوایان را

که به ز پیر خرابات مهربانی نیست

من از ته دل و جان عندلیب آن با غم

که در قفای بهاران او خزانی نیست

هر آن که سر ز دو عالم کشیده می بینم

که جز در تو پناهی ز آستانی نیست

ز گفتگو چه کند غنچه لال اگر نشود

که در ادای سخن های دل زبانی نیست

خوش است حال سعیدا به یمن همت عشق

که در تدارک برگی و آشیانی نیست

شمارهٔ ۱۷۴

خاطر جمع بجز عالم یکتایی نیست

عالم امن به از گوشهٔ تنهایی نیست

از ازل تا به ابد منتظر جانان است

دل شیدایی ما چشم تماشایی نیست

از لب لعل و خم زلف و خدنگ مژگان

چه خیال است که در آن سر سودایی نیست؟

هیچ کس طاقت نظاره ندارد او را

دلبر ماست که در قید خودآرایی نیست

ز خدنگ غم جانان نکند رم دل ما

که غزال حرم است آهوی صحرایی نیست

سیر در ملک وجود است سعیدا ما را

راه و رسم فقرا بادیه پیمایی نیست

شمارهٔ ۱۷۵

به آن خدا که جهان را جز او خدایی نیست

جهان هر چه در او هست ماسوایی نیست

به غیر چین جبین و اشارت ابرو

مرا به کعبهٔ دیدار، رهنمایی نیست

از آن به خانهٔ خود الفتی گرفته تنم

که غیر پهلوی خود نقش بوریایی نیست

شکن سر دل و ای عقل هر چه خواهی کن

که مهتر از تو در این خانه کدخدایی نیست

به ذوق می روم از خویشتن که در این راه

نشان چین جبینی و نقش پایی نیست

ز درد خویش نگویم جز آن طبیب به کس

که رحم در دل و در خانه اش دوایی نیست

قسم به حلقهٔ آن زلف تابدار، [سعید]

که خال گوشهٔ آن چشم بی بلایی نیست

شمارهٔ ۱۷۶

از ره عیش و نشاط، ای چرخ گردیدن نداشت

در زمان ما بساط خویش برچیدن نداشت

دوش بر شوخی نگاه حیرتم افتاده است

کز نزاکت جسم او را همچو جان دیدن نداشت

در چمن جز ریختن خون صراحی را به جام

دست بی زنهار او پروای گل چیدن نداشت

آفتاب از ابر گرمی بیشتر بخشد به خلق

روی خود را در نقاب زلف پیچیدن نداشت

کرده بودی در الف بی مشق بیدادی تمام

خط برآوردی و باز این مشق ورزیدن نداشت

حال ما را در ترازوی ریاضت این قدر

ای سرت گردم، بده انصاف، سنجیدن نداشت

کرده بودی خود قبول آن که من بی حاصلم

باز از بی طاقتی چون بید لرزیدن نداشت

در محیط بیخودی نارفته گامی هم ز خویش

گرد وای خویش چون گرداب، گردیدن نداشت

دیده و دانسته از حق چشم پوشیدن خطاست

آشنا را حال از بیگانه پرسیدن نداشت

روز محشر هر سر مو شاهد کردار ماست

روسیه را این قدر بر نامه پیچیدن نداشت

آسمان گو بر مراد ما سعیدا گر نگشت

از چنین بی دست و پایی جای رنجیدن نداشت

شمارهٔ ۱۷۷

می توان جان باخت اما از وفا نتوان گذشت

مگذر از حق از سر این ماجرا نتوان گذشت

گر نباشد پای همت لنگ، ای موسی چرا

در طریق ترک از چوب عصا نتوان گذشت؟

زلف او زنجیر در پای صبا می افکند

نازکی هر چند ای دل از صبا نتوان گذشت

کشتیت را بادبان سودی ندارد ز این محیط

[لنگری] داری گران چون مدعا نتوان گذشت

من چسان از سبز ته گلگون مینا بگذرم

الفتی دارد که چون رنگ از حنا نتوان گذشت

برنمی آید ز دل بی گریه آهم تا به لب

آب چون نبود ز دشت کربلا نتوان گذشت

کشتی و بوسی طمع دارم از آن لب تا به حشر

بگذرم از خون ولی از خون بها نتوان گذشت

کشتی تن کند چون لنگر از این دریای خشک

بی مدد دیگر ز موج بوریا نتوان گذشت

تا سعیدا حرص خسبیده است بر پهلو تو را

بوریای یاری، ز نقش بوریا نتوان گذشت

شمارهٔ ۱۷۸

رخ نمودی و جهان در نظرم دیگر گشت

قصد جان کردی و هر مو به تنم خنجر گشت

داد و فریاد ز دست دل چون آینه ات

هر که از من سخنی گفت تو را باور گشت

تا شود در هوس عشق تو انگشت نما

ماه، ابروی تو را دید و از آن لاغر گشت

هر نهالی که به خوناب جگر پروردم

سبز شد برگ برآورد ولی بی برگشت

دور ما آمد و زاهد به خودش می پیچد

دور عمامه به سر آمد و دوران برگشت

مرده دل درد طلب را نشناسد هرگز

هر که جان داشت کی از راه محبت برگشت؟

ز آتش داغ سعیدا چه خبر در عالم

که نهان در ته پیراهن خاکستر گشت

شمارهٔ ۱۷۹

دیده ای کان صبح را در خواب یافت

تا به گردن خویش را در آب یافت

از در میخانه روگردان مشو

هر که چیزی یافت از این باب یافت

عمرها باید که دل پیچد به زلف

شانه کی یک موی را بی تاب یافت؟

هر که شد بیدار از خواب گران

ماسوای خویش را در خواب یافت

عاقبت خواهی سعیدا حق بخواه

بی مسبب کی کسی اسباب یافت؟

شمارهٔ ۱۸۰

کلیم الله زد فریاد چون بر طور سینا رفت

چه حسن است این بت ما را که کوهش دید از جا رفت

از آن روزی که تلقین شهادت کرد شمشیرش

مسیحا دم فروبرد و عصا از دست موسی رفت

نمایان گشت ای ساقی ز در عمامهٔ زاهد

بپوشان ساغر می را که آب از روی مینا رفت

مگر باز آید آن بدخو که گویم از نیاز خود

از آن روزی که او می رفت با ناز آنچه با ما رفت

گشود از زلف سرکش، حلقه ای وحشی مزاج من

صبا برداشت بوی عنبر و صحرا به صحرا رفت

زراعتگاه هستی روی در افسردگی دارد

که این آب حیات از جوی ما یکسر به دریا رفت

من از آن روز گشتم پشت بر روی زمین چون گل

که از دست وصال افتادم و آن سرو بالا رفت

چه غم داری تو ای بدخو اگر دل رفت اگر جان رفت

که در سودای عشقت هر چه رفت از کیسهٔ ما رفت

به قتل عاشقان از خانه بیرون آمده است آن مه

بیا ای دل اگر داری تو هم جانی سعیدا رفت

شمارهٔ ۱۸۱

گر ز عالم داد یا بیداد یا بر باد رفت

از جهان کی رفت چیزی هر چه رفت از یاد رفت

هیچ کس از مجلس زاهد نیامد بی غمی

هر که رفت از صحبت دردی کشان دلشاد رفت

هیچ گل بی رنگ و بو و میوه در این باغ نیست

سرو را نازم که آزاد آمد و آزاد رفت

هیچ منزل همچو دارالآخرت نزدیک نیست

بر زمین هر کس که از پای نفس افتاد رفت

درنمی ماند دگر در هیچ علمی در جهان

در ره معلوم هر کس بر در استاد رفت

هر که پرسید از سعیدا تا کجا رفت از دمشق

در جواب او بگوییدش جهان آباد رفت

شمارهٔ ۱۸۲

ما را نمود روی وز ما رونما گرفت

آخر هر آنچه داشت به دل مدعا گرفت

گل تا به کی به خاطر جمع است غنچه خسب

بادام گشته خسته و نرگس عصا گرفت

ز اهل جود نام و نشانی نمانده است

فکری کن ای کریم، جهان را گدا گرفت

خورشید، رشک گرمروی های او برد

در هر دلی که ذرهٔ عشق تو جا گرفت

از این جهان کسی به سلامت گذر کند

پا از میان کشید و طریق بلا گرفت

گبری که هر زمان به بتی سجده می نمود

آیا ز بت چه دید که راه خدا گرفت

چشمم در دست مردمک دیده در رهش

از گرد و از غبار بسی توتیا گرفت

بر مسند خلافت و بر صدر بزم جاه

زاهد نداشت رتبه به زور ریا گرفت

از چاکران حسن تو در خانهٔ نگاه

جا بیشتر ز جملهٔ مردم حیا گرفت

خورشید داغ گشت مسیحا کباب شد

روزی که بوسه از کف پایت حنا گرفت

رد است پیش همت ما آن که از طمع

دامی نهاد و سایهٔ بال هما گرفت

ما بی خبر به ساحل و دست دراز موج

عنبر فتیله ای است که از داغ ما گرفت

آزاد شد ز قید سعیدا به هر دو کون

خوشحال بنده ای که طریق شما گرفت

شمارهٔ ۱۸۳

در شکنج زلف او دل تاب نتواند گرفت

چون کتان، کام از شب مهتاب نتواند گرفت

کی لب شیرین کند کار نگاه تلخ را

جای می را گر دهد جان آب نتواند گرفت

کام از کامل عیاران یافتن آسان مدان

کس دمی آب از گل سیراب نتواند گرفت

بی ریاضت کی ملایم می شود طبع ثقیل

نرم خویی را کس از سنجاب نتواند گرفت

بحر همت سعیدا چرخ را آمد به جوش

کاسه ای دارد که یک کف آب نتواند گرفت

شمارهٔ ۱۸۴

دل ز تکرار بهشت حور از کوثر گرفت

آن قدر سودم به صندل سر، که درد سر گرفت

سرنوشتم بود دیدم کفر غالب شد به دین

حسن خط، حسن جمال یار را دربر گرفت

کثرت عاشق به بالا برد کار حسن را

شمع ما از جوشش پروانه بال و پر گرفت

لب گزیدن های او امروز بیجا نیست دوش

بوسه ها از لعل میگونش لب ساغر گرفت

ما در آن فکریم تا [راهی] به خود پیدا کنیم

نامسلمان برد دین و کفر را کافر گرفت

یاد گیر از شمع ای پروانه رسم سوختن

تن به آتش داد و آخر شعله را دربر گرفت

هر کجا سیمین تنی بینی به سیمش کش کنار

کیست شیرین یوسفی را می توان با زر گرفت

گرچه در آتش کرد تیزها ولیکن نرم نرم

بر سر این تندمشرب جای، خاکستر گرفت

سینه عریان کرد جان بر کف نهاد و داد سر

تا سعیدا داد دل از نیش آن خنگر گرفت

شمارهٔ ۱۸۵

شوخ ما رسم قیل و قال گرفت

عاشقان را زبان حال گرفت

هر که دیوان خط و خال تو دید

شادمان گشت حسب حال گرفت

سرو قد تو در کنار دلم

جای تو کرد خوش کمال گرفت

از کریمان روزگار امروز

ای خوشا آن که انفعال گرفت

خاطرم از خیال چون و چرا

در سخن چون زبان لال گرفت

یاد نخل غمت سعیدا کرد

ریشه ها در دل این نهال گرفت

شمارهٔ ۱۸۶

دل بسکه چشم شوخ تو را نام می‌گرفت

چشمم به گریه روغن بادام می‌گرفت

می‌کرد جا به خانهٔ سیماب انتخاب

هرگاه بی قرار تو آرام می‌گرفت

انگشت رو به باده که می‌کرد فی‌المثل

گر از لب تو بوسه به پیغام می‌گرفت

اندام سرو بوی گل و رنگ لاله را

قدرت ز پیکر تو سرانجام می‌گرفت

در راه شوق چون گل صد برگ می‌شکفت

هر خار چون ز پای طلب کام می‌گرفت

آن صید لاغرم که اگر باخبر شدی

صیاد گریه پیش ره دام می‌گرفت

می‌شد قبول شاه، سعیدای بینوا

گر همتی ز شحنهٔ بسطام می‌گرفت

شمارهٔ ۱۸۷

هر که آمد عمر خود را صرف سامان کرد و رفت

شمع را نازم که جسم خویش را جان کرد و رفت

تیشه را بر سر نه از بی طاقتی فرهاد زد

کوه کندن را برای خویش آسان کرد و رفت

گریه ام کی همچو شبنم منت از گل می کشد

اشک من از گریهٔ من گل به دامان کرد و رفت

داشتم زان پیرهن [بویی] چو گل در جیب خویش

سرزد آهی صبح آن را در گریبان کرد و رفت

غنچه را آمد نسیم آشفت بگذشت از چمن

نالهٔ بلبل دل گل را پریشان کرد و رفت

نکهتی از طرهٔ جانان نسیم آورد دوش

بلبل طبع سعیدا را غزلخوان کرد و رفت

شمارهٔ ۱۸۸

دلم به گرمی عشق تو باغ باغ شکفت

به سینه از هوس آتش تو داغ شکفت

چرا به سر زنم شعله را چو پروانه

بدین نشاط که امشب گل چراغ شکفت

ز بسکه جامه به تن تنگ بود زد صد چاک

گمان مبر که گل از دولت فراغ شکفت

ز گشت کشت و تماشای باغ مستغنی است

به یک دو ساغر می هر که را دماغ شکفت

همین نه زنده سعیداست بر امید لبت

که ز این هوا گل تصویر در ایاغ شکفت

شمارهٔ ۱۸۹

جوهر تیغی که من بر آن کمر می‌بینمت

سبزهٔ خاک شهیدان تا کمر می‌بینمت

خنده کردی و تبسم آن دهان تنگ را

حقهٔ لعل پر از در و گهر می‌بینمت

تا کجا پا را حنایی کرده بیرون آمدی

باز از خون شهیدان دست تر می‌بینمت

جزو [و] کلی را که گنجد در خیال آدمی

خود تو می‌دانی که از آن بیشتر می‌بینمت

همچو عمر عاشقان بی‌قرار و بی‌شکیب

گاه از نزدیک دوری در گذر می‌بینمت

از محالات است دیدن با نظر روی تو را

خوش محال است این که من عین نظر می‌بینمت

دید جانان بی سر و پایم به کوی خویش گفت

چون نگاه حیرتی بی بال و پر می‌بینمت

باز ای کاکل مگر گرد سرش گردیده‌ای

در نزاکت خوب‌تر از مشک تر می‌بینمت

می‌روم گاهی ز خود گه باز می‌آیم به خود

گاه در خود گاه در جای دگر می‌بینمت

در خراباتم سعیدا دید هشیاری و گفت

با وجود مفلسی‌ها معتبر می‌بینمت

شمارهٔ ۱۹۰

ز من جان خواست جانان گفتمش از جان به جان منت

بجان و دل کشیدن می توان از جان جان منت

میان ما و او راه سخن از دل به دل باشد

که نتواند گذارد با ادا فهمان زبان منت

قبول شیب و بالا کی کند طبع بلند ما؟

ز پستی همت عیسی کشید از آسمان منت

هما را آشیان می بود اگر در طور همت جا

به سنگ سرمه ای کی می کشید از استخوان منت

از آن یک دم که بر گردون قدم در رفت و آمد زد

کشد از پای او تا روز محشر آسمان منت

به زردی روی تا بنهاد خورشید جمال گل

به جای توتیا نرگس کشد از زعفران منت

به سخت و نرم گردون چون کنم سرخم که از عالم

برون می آید و کی می کشد تیر از کمان منت

نظر از پشت پای خویش هرگز برنمی دارد

ز بس آن چشم شهلا می کشد زان ابروان منت

متاع نازنینان نیست غیر از ناز در عالم

که یوسف کرد بار خویشتن بر کاروان منت

به امیدی که از یک کس گشاید این گره شاید

سعیدا می‌کشد تا حشر از پیر و جوان منت

شمارهٔ ۱۹۱

چند ای عمامه داران بر سر دستار، بحث

بر سر سجاده و تسبیح و بر زنار بحث

با رقیبان جنگ ما در کوی او نبود عجب

از خمارآلودگان در خانهٔ خمار بحث

نیست ما را گفتگو ما بندهٔ امریم و بس

هر که را باشد جوابی می کند بسیار بحث

کار عاقل نیست با ابنای عالم گفتگو

جهل باشد گر کند گلدسته ای با خار بحث

عاقلان را از چه رو کین است با اهل حضور

بس عجیب است این که دارد خواب با بیدار بحث

زینهار ای دل به دونان نرد یکرنگی مباز

می کنند این قوم ظالم بر سر دینار بحث

هر که دارد در جهان از رتبهٔ خود گفتگو

شیخ بر منبر، سعیدا راست بر اشعار بحث

شمارهٔ ۱۹۲

خلقی که می کنند به آب مدام بحث

هرگز نمی‌کنند به نان حرام بحث

بر لب نهند مهر خموشی هزار بار

بهتر که می کنند پی ننگ و نام بحث

یارب نگاه دار ز شر معاندان

کردند این گروه به خیرالانام بحث

با رند می کشی چه عجب گر کنند جبر

قومی که می کنند به پیران جام، بحث

دل زود شد ز هوش تهی پیش چشم تو

یک شیشه می چگونه کند با دو جام بحث

هرگز نشد نزول، جواب منقحی

هر چند کرده اند به علم کلام بحث

آهسته ای ز باب وداعش بر‌آمدیم

از بسکه بود در راه باب السلام، بحث

گوش و لب از شنیدن و گفتن گرفته به

فانی است چون جهان چه جواب و کدام بحث

افطار را به باده کن ای دل که می کند

امروز روز عید به شهر صیام بحث

حیف است می کنی به سعیدا تو گفتگو

کس دیده خواجه‌ای که کند با غلام بحث؟

شمارهٔ ۱۹۳

مگذار در حریم خرابات، پای بحث

[جایی] که جام باده بود نیست جای بحث

بیگانه گشته ایم ز معنی به چشم خلق

هرگز نکرده ایم زبان آشنای بحث

واعظ به زور شانه محاسن دراز کرد

افکنده است تا سر زانو ردای بحث

سررشتهٔ سلوک به دست آر تا به جهد

با سوزن جواب بدوزی قبای بحث

صدگونه بحث هست سعیدا جواب کو

زینهار با کسی نکنی ماجرای بحث

شمارهٔ ۱۹۴

به بستن کمرش نیست آن میان باعث

که فکر ما شده چون موی در میان باعث

هر آن که هر چه به ما کرده از تو دانستیم

چرا که غیر تو کس نیست در میان باعث

اثر به نالهٔ چنگ از قد خمیده اوست

که تیر را به پریدن بود کمان باعث

کشیدن این همه منت ز خار و خس بلبل

سبب نظارهٔ گل بود آشیان باعث

ظهور مبدأ هر گل که بود دانستیم

سبب نزول تو بودی و باغبان باعث

کسی به رزق سعیدا چرا غمین باشد

که شد زمین سبب او را و آسمان باعث

شمارهٔ ۱۹۵

خوشم به این مرض و انحراف طبع و مزاج

که جز تو کس نتواند مرا دوا و علاج

بیا به مذهب عشاق فارغ از همه شو

که در ولایت ما نیست دین کفر رواج

یکی است دنیی و عقبی چو نیک درنگری

اگرچه عکس به گفتن بود مجاز مزاج

مرید جام شو ای دل که عبد مؤمن را

فتادگی فلک و بیخودی بود معراج

فلک به مهرهٔ من نرد مهر کج بازد

شود اگرچه مرا استخوان تن چون عاج

تویی که سبز کنی خشک و خشک سبز کنی

ز زنده باج ستانی دهی به مرده خراج

ز فیض عشق از آن روز شعر می بافم

که تا شدم ز مریدان خواجهٔ نساج

تو آن شهی که بود عار و ننگ ذات تو را

مدد ز عسکر و عزت ز تخت و خیمه و تاج

به غیر سینهٔ عشاق تیر نازش را

که راست زهره که تا دل کند بر آن آماج؟

میا برون به تماشای عالم ای درویش

که می برد ز ره این بت به زور استدراج

چه ساحری است که دارد نگاه چشم سیاه

همیشه خانهٔ دربسته می کند تاراج

نمود هر دو جهان غیر یک حقیقت نیست

یکی است بحر ولی مختلف بود امواج

اگرچه نیست مرا پنبه دانه ای در کف

ولیک دست نهادم به دامن حلاج

مکن مصاحب اهل حرص و آز [سعید]

که آبرو برد از مرد، صحبت ازواج

شمارهٔ ۱۹۶

رفتم حباب وار ز خود در هوای موج

افتاده ام چو آب روان در قفای موج

در دجله... موج آب اوفتادگان

دارند زیر پهلوی خود بوریای موج

آب روان به یاد خرام تو هر زمان

صد چاک می زند به بر خود قبای موج

ز ابروی ناز ماهوشی یاد می دهد

هر لحظه این کمانکشی دلگشای موج

دیگر چه غم ز شورش و آشوب این محیط

گردیده است کشتی ما آشنای موج

آمد نسیم [زلفت و خوابم] ز سر گرفت

افتاده است بر سر [من هم] هوای موج

چشمم به بحر قطره زدن یاد می دهد

اشکم ناوفتاده عبث پیشوای موج

تا گردد از ملامت تردامنی خلاص

افکنده است بحر به گردن ردای موج

از اصل غیر فرع نشانی پدید نیست

ز این بحر کس ندیده سعیدا سوای موج

شمارهٔ ۱۹۷

تا کرد آن پریرخ و نامهربان خروج

جان رخت بست و کرد ز تنها روان خروج

پیری فکنده طرفه فتوری حواس را

گویا که کرده یوسف از این کاروان خروج

ایمان به فکر زلف بتی تازه می کنند

شاید که کرده مهدی آخر زمان خروج

در خم نشست دختر رز با هزار ناز

از شیشه کرد آفت پیر و جوان خروج

دارم به دل ملاحظه دایم که بی محل

تا نکته ای مباد کند از زبان خروج

ای نازنین چرانشوی مهدی زمان

هرگز نکرده مثل تویی در جهان خروج

تا قامتش بدیدم و رخسار ماه او

در حیرتم که کرده ز سرو ارغوان خروج

ای لعل پاره گوهر یکدانه ای چو تو

تا این زمان نکرده ز بحر و ز کان خروج

زان خاکسار گشته سعیدا که کرده است

آدم به این کمال از این خاکدان خروج

شمارهٔ ۱۹۸

دور است و همین باغ و بهاری و دگر هیچ

ماییم و کف دست نگاری و دگر هیچ

زهاد ندارند جز این نقد و قماشی

صد دانهٔ تسبیح شماری و دگر هیچ

ز اسباب جهان دوست نداریم جز این سه

جام می و یاری و کناری و دگر هیچ

همچون جرس ای کعبهٔ مقصود در این راه

داریم همین ناله و زاری و دگر هیچ

می گفت به گل بلبل مسکین که در این باغ

ماییم و همین زحمت خاری و دگر هیچ

معذور که چون روی نمایی به خلایق

ماییم و همین جان نثاری و دگر هیچ

غیر از تن افسرده نداریم پناهی

ماییم و همین کهنه حصاری و دگر هیچ

بر عمر مکن تکیه بزن نقش بر آبی

دور است و شش و پنج قماری و دگر هیچ

زان عمر گرانمایه به اینیم تسلی

گاهی نظر از راهگذاری و دگر هیچ

ز این راه رسیدند به مردی همه لیکن

ماییم و همین گرد و غباری و دگر هیچ

صد شکر که داریم چو سیماب سعیدا

در چاه غمش صبر و قراری و دگر هیچ

شمارهٔ ۱۹۹

از دم تیغ قضا شیر مکیده است صبح

از شب و از روز خود مهر بریده است صبح

بلبل شب زنده دار خون جگر می خورد

پنبهٔ غفلت ز گوش تا نکشیده است صبح

فرق ندارد ز هم روز [و] شب وصل من

شام قضا ناشده، باز دمیده است صبح

از حرکات فلک وز سکنات زمین

صورت خشم است مهر طبع رمیده است صبح

خنجر عریان کیست بر جگر آسمان

شام فرورفته بود باز کشیده است صبح

چشم سفیدی است روز، آه کشیده است شام

روی سیاه است شب، دست گزیده است صبح

قدر شب وصل ما هیچ نداند که چیست

نیم شب از دست او می نکشیده است صبح

بر ورق روزگار نیست جز این سرنوشت

خواب گران است شب، بخت رمیده است صبح

ساده جوانی است شب بی خبر از عمر خویش

خط بیاضش به روی تا ندمیده است صبح

این همه فیض از کجا تافت سعیدا از او

گز ز دم صادقی سرنکشیده است صبح

شمارهٔ ۲۰۰

دیدهٔ غفلت گشا دریاب فیض نور صبح

می شوی خورشید عالم چون شوی منظور صبح

خفته در آغوش مطلوبی ز رویش بی نصیب

گشته ای از تیره بختی همچو شب مهجور صبح

پاک می سازد کسی را از هوس موی سفید

مشک شب بر هم خورد هر گه دمد کافور صبح

در جوانی خدمت پیری گزین چون شب شود

کس نمی آید برون از خانه بی دستور صبح

هست تأثیری عجب صافی ضمیران را به دم

چون شبی را روز می سازد دم مأمور صبح

با وجود ضعف پیری بر جوانی غالب است

نیست شب را طاقت سرپنجه ای با زور صبح

کعبه از عصمت محل سجده گاه خلق شد

شد خراب از بی حجابی خانهٔ معمور صبح

پاس وقت سینه صافان بر سعیدا واجب است

شمع می گرید برای خاطر مسکور صبح

شمارهٔ ۲۰۱

زینهار چون حباب مپرس از نشان صبح

بر هم زده است موج هوا خاندان صبح

شادی مکن که بخت سیاهم سفید شد

پوشیده شد ز خندهٔ بیجا دهان صبح

از جیب خویش می کشد این قرص گرم را

هر کس که می شود نفسی میهمان صبح

بی امر روز قسمت روزی نمی کنند

دیوانیان مطبخ الوان [خوان] صبح

چون شب مزن به بی ادبی دم، که آفتاب

از آتش، آب داده به تیغ زبان صبح

از جبهه حال اهل سعادت توان شناخت

پوشیده کی شود ز تو راز نهان صبح

گفتا ردیف [و] قافیهٔ این غزل به فکر

تا حال کس نکرده چنین امتحان صبح

بی آه سرد دل نتواند کشیدنش

خمیازهٔ شب است سعیدا کمان صبح

شمارهٔ ۲۰۲

هرگز ندیده ام گرهی بر جبین صبح

دارم نیازها به رخ نازنین صبح

شد آفتاب داغ نمایان به هر دو کون

دست نسیم شب چو شکست آستین صبح

نبود عجب چو غنچه اگر پاشم از نسیم

دارم دمی چو بوی گل آن هم رهین صبح

بر آفتاب روی تو از حلقه های زلف

گویا که می چکد عرق یاسمین صبح

تا دید خویش را ز خجالت به باد رفت

آیینه ای است زنگی شب را جبین صبح

آیین صبح و مشرب او روز روشن است

کافر اگر نیاورد ایمان به دین صبح

تا شد عیان گشادگی جبهه ات به خلق

در دور حسن روی تو مهر است کین صبح

بردار آستین بنما داغ خویش را

روشن شود جهان ز گل آتشین صبح

حرف درست گویمت ای دل ز طول عمر

از کوتهی نخورده شکست آستین صبح

چون شیشهٔ می است ظهور و بطون ما

نبود جدا ز هم دل صبح و جبین صبح

از فکر آبدار سعیدا چو آفتاب

گل ها شکفته از غزلم در زمین صبح

شمارهٔ ۲۰۳

شکست رونق آیینه را صفای قدح

گشوده چهره ز اسرار دل هوای قدح

ز دیو غم چو گزندی رسد به کس زنهار

بگوی ورد کند صبحدم دعای قدح

زهر شکستهٔ او صوت حمد و نعت آید

چو شیشه از کف مستان فتد به پای قدح

به هیچ باب نیم سائل از کسی لیکن

همیشه بر در میخانه ام گدای قدح

شکست ساغر می زاهدا مجو زنهار

که از تو بازستانند خونبهای قدح

به دور عارض ساقی و چرخ و عمر دراز

مباد قسمت ما بیدلان سوای قدح

ز پیر جام سعیدا مراد می طلبم

که رنگ زرد بمالم به خاک پای قدح

شمارهٔ ۲۰۴

چو دید جسم مرا جای آرمیدن، روح

نیارمید در این جسم از تپیدن، روح

غبار کوی تو دانست جسم را ورنه

نداشت طاقت این مشت گل کشیدن، روح

قبول جسم نمی کرد اگر که می دانست

شراب موت در آخر نفس چشیدن روح

هزار مرتبه در گوش من گرفته قرار

برای یک سخن از لعل او شنیدن روح

به هیچ باب دگر رام کس نمی گردد

نهاد چون دل خود بر سر رمیدن روح

چها که دیده نگردیده است در چشمم

برای یک نظر از دور بر تو دیدن روح

علاج نیست که تن پا دراز خواهد کرد

ز جسم چون کند آهنگ سرکشیدن روح

دمید خط چو سعیدا به گرد عارض یار

ز جسم کرد خیال برون دمیدن روح

شمارهٔ ۲۰۵

به گوش عرش ز حق می رسد به لفظ فصیح

که به ز روی صبیح است حسن خط ملیح

به گوش هر چه رسد در نظر هر آنچه درآید

دلیل وحدت ذات است و آیتی است صریح

ز عالمان طریقی اگر ملاحظه سازی

به قلب نام کتابی که کرده حق توضیح

بسی ملاحظه کردیم در جهان حقیقت

حقیقت همه اشیا ملیح بود ملیح

فلک ز سبحه شماران مهرهٔ خاک است

برای آدم خاکی است بر ملک تسبیح

بگیر ساغر خورشید با ید بیضا

رسان به لب که شود کامیاب خضر و مسیح

صفای دل مده از کف برای راحت تن

نه زیرکی است که این را بر آن کنی ترجیح

حجاب راه سعیدا دو چیز بود که دادم

شبی به میکده سجاده و شبی تسبیح

شمارهٔ ۲۰۶

مکن به روی دلارام من نظر گستاخ

مرو چو خس به دم اژدر شرر گستاخ

به در کند ز جهانت فلک به رخ زردی

چو آفتاب روی گرچه در به در گستاخ

چو زلف یار مبادا سیاه کجدستی

به زور شانه به آن مو شود کمر گستاخ

به موج چین جبین بتان مشو حیران

مرو ز جهل به دریای پرخطر گستاخ

نظر به ابروی او می کنی ز جان بگذر

مشو مقابل شمشیر، بی سپر گستاخ

من فقیر چه سازم به آن چنان یاری

که کس به او نشود جز به سیم و زر گستاخ

به جان خویش سعیدا تو خود زدی آتش

بگفتمت که به آن رو مکن نظر گستاخ

شمارهٔ ۲۰۷

بندی چرا میان عداوت به کین چرخ؟

از دست ما درازتر است آستین چرخ

نبود عجب که تیز شود تیغ آفتاب

هر روز می کشد دم خود بر جبین چرخ

جز نام بی وفایی دوران بی مدار

نقشی نکنده اند دگر بر نگین چرخ

یخ بسته عالم از خنکی های روزگار

یک موی کم نمی شود از پوستین چرخ

آخر چو آفتاب فرومی روی به خاک

گر می شوی به جهد سعیدا قرین چرخ

شمارهٔ ۲۰۸

تنی بغیر عمل شد برای جان، دوزخ

به مرغ بی پر و بال است آشیان، دوزخ

حضور عاشق مسکین حضور دلدار است

که بی وصال تو باشد مرا جنان دوزخ

بلاکشان غمت را نمی تواند کرد

بهشت منت آسایش و زیان دوزخ

دل بخیل و جبین گشادهٔ درویش

بهشت روی زمین است این و آن دوزخ

نه لایقم به جنان و ز جحیم حیرانم

که می کشد الم از جسم ناتوان دوزخ

دمی به مردم نادان به سیر هشت بهشت

هزار مرتبه به عمر جاودان دوزخ

چه باک ار نشود جنتم حلال اما

حرام باد سعیدا به دوستان دوزخ

شمارهٔ ۲۰۹

ای خضر خو گرفته مذاقم به آب تلخ

بهتر بود ز آب حیاتم شراب تلخ

زاهد [جبین] سرکه فشان تو روبروست

انصاف نیست باز بگویی جواب تلخ

دلبرتر است لذت غفلت ز آگهی

شیرین تر است از همه بر نفس، خواب تلخ

بستی ز خشم باز میان را به قتل من

شیرین نمود از کمرت پیچ و تاب تلخ

یک کس نماند عاقل و می آب شد ز شرم

چشمت چو کرد بر سر مردم، عتاب تلخ

دانند چیست لذت عیش مدامشان

فردا چو سر نهند به پای حساب تلخ

دلگیر گشته ایم سعیدا دگر ز دل

آشفته کرده رایحهٔ این کباب تلخ

شمارهٔ ۲۱۰

مرا ز حلقهٔ آن دربه‌در پسند مباد

چو آفتاب خلاصم از‌ آن کمند مباد

هر آن سری که بر آن آستان نگردد خم

چو حلقهٔ در آن کوی سربلند مباد

رقیب اگر شکر ار خورد باده نوشش باد

مرا به جز می وصل تو سودمند مباد

ز فکر ماضی و مستقبل است ظلمت عقل

که هیچ دل به خیالات چون و چند مباد

همیشه ورد سعیداست حافظا این قول

که جسم نازکت آزردهٔ گزند مباد

شمارهٔ ۲۱۱

هر آن که روی تو را رنگ ارغوانی داد

مرا ز عشق تو رخسار زعفرانی داد

نه رخ نمود، نه آراست قد، نه زلف گشود

به حسن خلق و وفا داد دلستانی داد

ز ضعف مانده ام از راه جستجوی وصالت

به خاک پای تو از دست ناتوانی داد

ز درس عشق تمنای علم محو نمودم

سبق ز مصحف رویش مرا روانی داد

شنو ز شعر سعیدا نوای درد و الم

اگرچه داد مذاق سخن، فغانی داد

شمارهٔ ۲۱۲

شیخ گر از سنت و فرضانه می‌یابد مراد

پیر ما از شیشه و پیمانه می‌یابد مراد

هر کجا حسن گلوسوزی است با کام من است

شمع چون روشن شود پروانه می‌یابد مراد

مفلسان از سایهٔ بال هما مستغنیند

جغد ما از گوشهٔ ویرانه می‌یابد مراد

زاهدا میخانه چون خلوت سرایت خاص نیست

دایم این جا محرم و بیگانه می‌یابد مراد

بت‌پرستان کام از بت یافتند ای دلبران

آخر از سنگ شما دیوانه می‌یابد مراد

رند از می، عاشق از وی، زاهد از تقوای خشک

از بتی هر کس در این بتخانه می‌یابد مراد

از می بی‌دانه کام خود سعیدا تازه کرد

غیر تا از سبحهٔ صددانه می‌یابد مراد

شمارهٔ ۲۱۳

به آن برچیده دامان تهمت خونم کجا افتد

نسازد دست رنگین گر به پای او حنا افتد

چه سازم با چنان بالابلندی عشوه پردازی

که در دیدن ز کوتاهی نگاهم پیش پا افتد

ز استغنا کشم در زیر دامن پای رغبت را

به پشت پای من گر سایهٔ بال هما افتد

چسان کس می تواند دید آن نازک خیالی را

که از خود می رود چون در دلش فکر حیا افتد

که را طاقت که گیرد دامن پیراهن نازی

که در هر یک گره صد ناز بر بند قبا افتد

نهال فقر آن گه می شود کامل که چون معنی

سعیدا در جهان بالش از نشو و نما افتد

شمارهٔ ۲۱۴

سعیدا از شکست سنگ اثر در مومیا افتد

خشوعی نیست چون در دل اجابت از دعا افتد

نرفته ذی حیاتی بی شکست خاطر از عالم

مسلم کی برآید دانه چون در آسیا افتد؟

چه غم در این چمن گر از نوای عیش، بی برگم

مباد هیچ کس در کشور دل بینوا افتد

اگرچه شام، جنت لیک اهلش طرفه نااهلند

همان بهتر حسینی وار کس در کربلا افتد

اگر در صحبت بیگانگان بیگانه آید کس چه غم اما

مبادا هیچ کس یارب به چشم آشنا ناآشنا افتد

سعیدا هوش دردم باش تا باشی که از غفلت

شود عاصی اگر از دست موسی چون عصا افتد

شمارهٔ ۲۱۵

چون من بلندنظر گاه گاه می افتد

نظر به همتم از سر کلاه می افتد

چه رمزهای نهانی نمی کنند به هم

به هم چو شاه و گدا را نگاه می افتد

خوشم به گریه ولی قطره ها چو آبله ای

قدم نمانده به پای نگاه می افتد

خوشم به سرو روانی که با دو دست به گردن

شراب خورده و خواه و نخواه می افتد

مدار آینه را رو به روی شاهسواری

عنان هوش ز دست نگاه می افتد

ز دستگیری یاران که خوشدل است که یوسف

چو شد خلاص ز گرگان به چاه می افتد

چو جوز خام سعیدا نشان بی مغزی است

هر آن سری که به قید کلاه می افتد

شمارهٔ ۲۱۶

هر که را راه سخن وا شده موسی گردد

هر که پاس دم خود داشت مسیحا گردد

هر که او پاک درون تر گرهش مشکل تر

که گهر وانشود بحر اگر واگردد

اطلس کار جهان را نه چنان بافته اند

که سررشته به تدبیر تو پیدا گردد

گر دلت یک سر مویی خبر از حق یابد

هر سر موی، تو را دیدهٔ بینا گردد

سخن عشق مگویید به هر بی دردی

راز ما را مگذارید که افشا گردد

هر که دل بست نه آیین محبت داند

هر سعیدی که نتواند که سعیدا گردد

شمارهٔ ۲۱۷

نگریم بعد از این ترسم که دل خون جگر گردد

نسوزم سینه را داغش مبادا چشم تر گردد

ز خورشید جمالش نیست باکم بیم از آن دارم

که خط پیدا شود بر آن رخ و دور قمر گردد

به خاک آن کف پا روی خود می مالم و شادم

که مس بر کیمیا چون برخورد البته زر گردد

چه کم دارد که دارد خانه زادی همچو زلف خود

که گه بر پایش افتد گه به قربان کمر گردد

به این قدر گران ای ناز با کاکل چه می پیچی

گذار این سر به پا افکنده را بر گرد سر گردد

هوا خاکسترش را باز در پرواز می آرد

مدان پروانه بعد از سوختن بی بال و پر گردد

کمال خود سعیدا دیدن نقصان خود باشد

اگر بینا شوی بر عیب خود عیبت هنر گردد

شمارهٔ ۲۱۸

عارف چو جهان سرکش مغرور نگردد

شور است محیط آب گهر شور نگردد

حیف است به آن ظرف تنک باده که می را

در ساغر گل نوشد و فغفور نگردد

خورشید کی و پرتو دیدار تو هیهات

هر بی سر و پا لایق این نور نگردد

در باغچهٔ صبر گل بی جگری هاست

زخمی که رسد بر دل و ناصور نگردد

منظور، قبول نظر اوست وگرنه

هر کوه ز رفعت، جبل طور نگردد

خم خشت سر خود نکند تا سرمستی

خاک قدم ریشهٔ انگور نگردد

پیوسته چنان دل که به صد آب، می ناب

همچون شکر از لعل لبش دور نگردد

دل چون گرد از باده علاجش می ناب است

بی نشئهٔ غم غمزه مسرور نگردد

دل را صفت کینه میاموز سعیدا

کاین شان عسل خانهٔ زنبور نگردد

شمارهٔ ۲۱۹

خوشا دلی که چو آیینه جلوگاه تو گردد

ز سر گذشته و چون زلف، گرد ماه تو گردد

تو را ز گرمی آه دلم چه غم باشد

که شعله همچو هوا بر سر گیاه تو گردد

بیاض گردن خورشید خم شود آن سو

به هر طرف که سر کاکل سیاه تو گردد

ز پای افتد و آید به سر سرانجامش

به سرکشی چو سری از خیال راه تو گردد

بر آستان تو کمتر ز نقش پا باشد

هر آن سری که به سرگشتگی ز راه تو گردد

سلوک فقر سعیدا کن ان چنان که دگر

زمین بساط شود آسمان کلاه تو گردد

شمارهٔ ۲۲۰

زمین از اشک سرگردان من گرداب می‌گردد

زمان از ناله‌های زار من سیماب می‌گردد

مگر خورشید در این صبح با گل گرم سر کرده

که از گستاخیش در چشم شبنم آب می‌گردد

به چشم طالع ما سودهٔ الماس اگر پاشی

ز چشم ما نهان ناگشته آن هم‌خواب می‌گردد

مرا در فقر حاصل گشته اکسیر قناعت بس

که خاکستر به زیر پهلوم سنجاب می‌گردد

چسان مشاطه بربندد کمر یارب نمی‌داند

میانی را که از تشبیه مو بی‌تاب می‌گردد

مگر قصد شبیخونی سعیدا آسمان دارد

که امشب بر سر ویرانه‌ام مهتاب می‌گردد

شمارهٔ ۲۲۱

ز بس بر سر خیال آن گل رخسار می‌گردد

به سرگر مشت خاری می‌زنم گلزار می‌گردد

مشو غافل ز چرب و نرمی گردون بزم‌آرا

که آخر شمع مومی، نخل آتشبار می‌گردد

نمی‌دانم چه‌ها دیده است دل از گوشهٔ چشمش

که دایم در قفای مردم بیمار می‌گردد

به قلب سبحه گردان چون نظر کردم خبر گشتم

که در تسبیح ذکر و در دلش دینار می‌گردد

پریشان ساز اول خویش را آن گاه عزت بین

که گل چون شد پریشان بر سر دستار می‌گردد

چرا یاد تو در دل‌ها نبخشد جان که تصویرت

اگر در خواب مخمل بگذرد بیدار می‌گردد

چو [مرغی] نیم بسمل شد در او آرام کی باشد

سر منصور از بی‌طاقتی بر دار می‌گردد

چو نی تا عشق، بی برگ و نوایم کرد دانستم

که آخر استخوانم ساز موسیقار می‌گردد

چه غم داری سعیدا گر ز پا افتاده‌ای امروز

که فردا دستگیرت خواجهٔ احرار می‌گردد

شمارهٔ ۲۲۲

چو از نور تجلی ساغری سرشار می‌گردد

حباب‌آسا تهی از خود تمامی یار می‌گردد

به یاد تیغ آن ابرو بلندآوازه شد شعرم

چو حرف ماه نو در کوچه و بازار می‌گردد

وجودی را که باشد ذره‌ای از مهر او در بر

چو مهر عالم‌آرا جمله تن دیدار می‌گردد

مگر خواهد نمودن تیغ ابرو را نمی‌دانم

خیال [جان‌فشانی] بر سرم بسیار می‌گردد

نیفتد کار با ابنای عالم هیچ کافر را

که خضر از عمر جاویدان خود بیزار می‌گردد

کدامین خلوت از عمامه بهتر ای ریاپیشه

که مولانا عزیز از گوشهٔ دستار می‌گردد

شکستی ساغر ما را سعیدا گر خبر یابد

دهان شیشهٔ می دیدهٔ خونبار می‌گردد

شمارهٔ ۲۲۳

چه شور است این که بر گرد سر مخمور می‌گردد

که جان کندن به تلخی در مذاقم شور می‌گردد

تو را کاکل به گرد سر چرا پیچیده می‌دانی

خیال خودپرستی بر سر مغرور می‌گردد

نمی‌دانم چه خوی است این بت وحشی‌مزاجم را

که من نزدیک‌تر چو می‌شوم او دور می‌گردد

منه سر زیر پای دار دنیا زینهار ای دل

که در این دار هرگز کی سری منصور می‌گردد

دلا ساغر بکش غم از شکست خود مخور هرگز

که از یک جام این ویرانه‌ها معمور می‌گردد

خیال روزگار دون مرا در وجد می‌آرد

که چون بر پای دار آید سری منصور می‌گردد

جوانی چون به عصیان شد به پیری ناتوان باشد

که مه از شبروی‌ها صبحدم بی‌نور می‌گردد

ز بس در کوی جانان دور باش شرم می‌باشد

دلم هردم روان می‌گردد و از دور می‌گردد

نباشد عقل را راهی سعیدا در دل روشن

چو موسی گاه‌گاهی بر سر این طور می‌گردد

شمارهٔ ۲۲۴

ز راه عشقبازی این دل شیدا نمی‌گردد

که هرگز از طریق خویشتن دریا نمی‌گردد

تواند آدمی شد اولیا، عارف شدن مشکل

شود خون شیر در پستان ولی صهبا نمی‌گردد

به خوش‌چشمی کسی صاحب‌نظر کی می‌تواند شد

که نرگس سرمه‌سا گردد ولی بینا نمی‌گردد

سراغ چشم لیلی از غزالان کردنی دارد

که مجنون نیست آن دیوانه در صحرا نمی‌گردد

مبادا پای رنجیدن مکرر در میان آید

گره چون بر گره افتاد دیگر وانمی‌گردد

سلامت را نمی‌خواهند رندان ملامت کش

به کوی نیک‌نامی عشق بی‌پروا نمی‌گردد

زمان تندرستی و جوانی بی‌بدل باشد

که این بیت‌الحزن چو شد خراب احیا نمی‌گردد

ز بازار دلم با خال آن رو زلف می‌داند

که چون شب در میان آمد دگر سودا نمی‌گردد

سعیدا عندلیب باغ آن رعناست کز لطفش

[گلی] مانند خارش در جهان پیدا نمی‌گردد

شمارهٔ ۲۲۵

در نظربازی من یار نهان می گردد

از میان چون بروم یار عیان می گردد

نشئهٔ می به جوانان صفت پیر دهد

طرفه سری است کز این پیر جوان می گردد

پشت من از اثر فکر محبت شد خم

تیر از بار غم عشق کمان می گردد

بوسه ها داد لبش وعده و با من نرسید

چه کنم دور زمان است از آن می گردد

در بیابان طلب بسکه نظر گرم رو است

سرمه در دیدهٔ من ریگ روان می گردد

نگران چند روی از پی گردیدن دل

ز آن خبر گیر که گرد سر آن می گردد

عالم غیب سعیدا سفری آسان نیست

که در این راه نظر بار گران می گردد

شمارهٔ ۲۲۶

که طرف از این فلک فتنه بار می بندد

که یک گره چو گشاید هزار می بندد

هوا به روی گل و لاله رنگ می ریزد

بهار پای چمن را نگار می بندد

چمن شکوفهٔ دستار بر سر هر شاخ

به دستیاری دست بهار می بندد

عجب ز زلف تو دارم که هر زمان صد چین

چگونه در شب تاریک و تار می بندد

فلک اگرچه سعیدا به طور من گردد

چه می گشاید از آن و چه کار می بندد

شمارهٔ ۲۲۷

نه خوی از جبههٔ آن دلبر مغرور می بارد

به چشم من ز روی آفتابش نور می بارد

ندارم در نظر گر بحر شور غم چرا دایم

ز چشم گوهرافشان من آب شور می بارد؟

نم تردامنی سرسبز خواهد کرد خاکم را

چه شد گر ابر رحمت بر سر مغفور می بارد

ز مستی تاک می پیچد به خود سر می کشد هر سو

که کیفیت مدام از دانهٔ انگور می بارد

اگرچه سنگ و چوب از هر طرف بر دار می آید

ولی از عشق، نصرت بر سر منصور می بارد

سعیدا روی خشکی تا ابد زخمم نمی بیند

که از هر چشمهٔ داغم نم ناصور می بارد

شمارهٔ ۲۲۸

زبان بستهٔ ما صوت بی صدا دارد

لب خموش به دل حرف آشنا دارد

به سعی هر که ابوجهل نفس کرده به چاه

قسم به عمرهٔ او کعبه اش صفا دارد

مه و ستاره و خورشید این غلط حرفی است

فلک ز گردش ایام داغ ها دارد

چرا چو چرخ فلک زلف سرکشی نکند

که آفتاب و مه و زهره و سها دارد

اگر به کعبه رود دل اگر به قدس خلیل

محبت نجف و شوق کربلا دارد

نشان قامت آن شوخ می دهد دل را

از آن به مصرع برجسته سرو جا دارد

در انتظار خدنگ تو صید رم کرده

دویده می رود و چشم بر قفا دارد

دلی که یافت سعیدا پناه در خم زلف

چه غم ز سایهٔ بال [و] پر هما دارد

شمارهٔ ۲۲۹

به هر وادی که آبادی است آن وادی جفا دارد

در آن صحرا که معموری نمی باشد صفا دارد

تهی چون شد ز خود نی زیر و بم را ساز می گردد

نوای عیش و عشرت را در این جا بینوا دارد

تسلی، ناشکیبایی، جفا، پیمان شکستن، عهد بربستن

چه گویم این جهان بی وفا با خود چها دارد

نه شادی دارد از بودن نه غم دارد ز نابودن

که در شهر تعلق پادشاهی را گدا دارد

تنی لاغر نه بردارد ز فرش هیچ کس منت

که از پهلوی خود با خویش، نقش بوریا دارد

ندیدم همچو دل کامل عیاری دوربین یاری

که از هر جا چو می پرسم جوابی آشنا دارد

سعیدا طبع وحشی سایهٔ دیوارکی خواهد

دل دیوانهٔ ما رم ز نقش بوریا دارد

شمارهٔ ۲۳۰

ساغر از گردش ادوار چه پروا دارد

از شکستن سر سرشار چه پروا دارد

دوری از روی تو دل را ز سیاهی غم نیست

بی تو آیینه ز زنگار چه پروا دارد

دل خون بستهٔ من عاشق زخم ستم است

عندلیب چمن از خار چه پروا دارد

منع دل کس نتواند کند از کوی حبیب

عندلیب از در و دیوار چه پروا دارد

چین نگیرد به جبین روی زمین از افلاک

کاغذ از گردش پرگار چه پروا دارد

حرف حق گوی سعیدا ز جهان باک مدار

هر که منصور شد از دار چه پروا دارد

شمارهٔ ۲۳۱

کسی ز سر میانش کجا خبر دارد

به غیر بهله که دستی در آن کمر دارد

اگرچه تا حرم وصل کعبه راه خوشی است

ولی ز میکده عارف ره دگر دارد

مرا بجز می هجران دگر نصیب مباد

که عاقبت قدح وصل دردسر دارد

شفا مجو ز مطول ز علم فقه ملاف

که درس عشق معانی مختصر دارد

به آب خضر و به قرص مسیح خنده زند

هر آن کسی که لب خشم و چشم تر دارد

حباب خانهٔ خود را به موج می سپرد

کله به باد دهد آن که ترک سر دارد

سکندر آینه دید و ندید عیبش را

که از برای چه اندوه بحر و بر دارد

ز قبله رو به قفا کرده سجده می آرد

کسی که گوشهٔ محراب در نظر دارد

ز بحر و بر گذرد دل ز جام جم گیرد

کسی که آینهٔ صاف در نظر دارد

ز دست عقل سعیدا به باده برد پناه

که او به قول نبی از بلا خطر دارد

شمارهٔ ۲۳۲

در این وادی که معموری نه دیوار و نه در دارد

خوشا آن کس که نم در چشم و آهی در جگر دارد

طریق خودنمایی نیست در آیین درویشی

کلاه فقر را پوشد کسی کاو ترک سر دارد

جهان را هر زمان تغییر اوضاع است در باطن

که دریا در حقیقت هر نفس موج دگر دارد

کسی از چاپلوسی دلنشین ما نمی گردد

که در مجلس مگس هم دست بر بالای سر دارد

تو را در دل هزار امید و گویی طالب اویم

برو ای مرغ زیرک عاشقی کار دگر دارد

ز بس اهل جهان فکر حیات خویشتن دارند

غم مردن سعیدا بهر مردم بیشتر دارد

شمارهٔ ۲۳۳

کی دیدهٔ تر دارد سوزی که جگر دارد؟

ما در دل شب دیدیم فیضی که سحر دارد

حسن کرمش ظاهر در صورت عصیان شد

از ابر عیان دیدیم فیضی که قمر دارد

جز بخل و حسد چیزی سرمایهٔ مردم نیست

عیب است در این عالم آن کس که هنر دارد

هستی به چه می ماند در نشئهٔ این عالم

بحری است حبابی را پوشیده به بر دارد

لخت جگری ای دل با اشک روان می کن

زادی به رهش باید چون رو به سفر دارد

بر دیدهٔ مهرویان ای دل چه شوی حیران

دزدیده ز هر چشمی او با تو نظر دارد

حق را به لباس حق دیدن نبود کاری

در صورت باطل ها سیران دگر دارد

جز حق سخنی دیگر بالا نکنی ای دل

حق چون سر منصورت بر دار اگر دارد

عمری است روان دارد خونابه ز راه چشم

تا سرو قد او را دل تازه و تر دارد

فردا که خرام آرد آن قامت سرو ای دل

از خاک سعیدا را آن روز که بردارد؟

شمارهٔ ۲۳۴

عاشق از خود چو رود عزت دیگر دارد

عشق بیرون ز جهان دولت دیگر دارد

عالمی در طلب کعبه وز این بیخبرند

یار ما غیر حرم خلوت دیگر دارد

غیر هفتاد و سه مذهب که در این عالم نیست

عشق راه دگر و ملت دیگر دارد

آبرو بر سر شیرینی دوران مفشان

کاین نمک چاشنی و شربت دیگر دارد

گرچه حسن تو و ما هر دو غریبیم غریب

لیک تنهایی ما غربت دیگر دارد

کشتگان را قدمش گرچه کند منت دار

سایهٔ او به زمین، منت دیگر دارد

خار گل گرچه به قدر از رخ گل کمتر نیست

خارخار غم او قیمت دیگر دارد

گرچه عمری است سعیدا که به شادی شادیم

لیک غم با دل ما سبقیت دیگر دارد

شمارهٔ ۲۳۵

من از تخمین خاطر گفتمش چون مو کمر دارد

خیال دل خطا باشد که تا مو در نظر دارد

کمانت گوش گردون را به زور چله می آرد

که را دستی که دل از نیش پیکان تو بردارد

چه خون ها ریخت مژگان بلندش از رگ جان ها

هنوز از دل سیاهی خون مردم در نظر دارد

ربایند از سر هم تاجداران تاج اما کو

جوانمردی که یک افتاده ای از خاک بردارد؟

سعیدا هر چه غیر از حق بپوشان چشم و دل ورنی

هر آن نفعی که داری در نظر آخر ضرر دارد

شمارهٔ ۲۳۶

چه شور است این که دل از دست آن نامهربان دارد

که جای مغز جسم من نمک در استخوان دارد

چسان مستور دارم عشق را واعظ مپوش از من

که حق را در مسلمانی مگر کافر نهان دارد

ز خواب غفلتم بیدار گردانید فریاد درا امشب

صدای اهل دل در گوش اهل ذوق جان دارد

چه غم دارد ز خیل آهوان، لیلی در این صحرا

چو مجنون ناله سوزد دردمندی را شبان دارد

چسان نسبت دهم پروانه را ای شمع با سوزت

تو آتش بر زبان داری و او آتش به جان دارد

نمی دانم سعیدا کین اخوان از چه رو باشد

که [گویی] [یوسفی] با خویشتن این کاروان دارد

شمارهٔ ۲۳۷

به هنگام دعا زاهد نظر بر آسمان دارد

امید دانهٔ گندم مگر از کهکشان دارد

چه گویم با چنان شوخی که در نظارهٔ اول

خدنگ ناز و چشم مست و تیغ بی امان دارد

به جان طور آتش از تجلای تو پیدا شد

ز دست توست هر داغی که در دل آسمان دارد

ز بیداد تو در پیش که گویم چون تو می دانی

دلم از خنجر ناز تو زخم بی نشان دارد

سعیدا هر کمالی را زوالی در کمین باشد

که هر سودی که ماه نو کند آخر زیان دارد

شمارهٔ ۲۳۸

مگر خبر ز دل خسته آن نگار ندارد

چه آتشی است که امشب دلم قرار ندارد

درست گویمت از دل مباد رنجه شوی

که این شکسته به پیش تو اعتبار ندارد

بیا که صحبت رندان مفرح افتاده است

هوای مشرب صافی دلان غبار ندارد

که راست فکر غم خاطر شکسته دلان

برای شیشهٔ ما سنگ، انتظار ندارد

به روز معرکهٔ عشق، کی بود منصور

سری که دست ارادت به پای دار ندارد

چه لذت است به آشفتگی نمی دانم

کدام غنچه که در سینه خارخار ندارد

بیا و دست به خون سعید رنگین کن

که رنگ خون شهید تو را بهار ندارد

شمارهٔ ۲۳۹

طفل است یار و چشمش با ما نظر ندارد

تا باده خام باشد با کس اثر ندارد

عمری است درد عشقش بیگانه گشته از ما

آن آشنای دیرین از ما خبر ندارد

تلخ است صبر لیکن نفعش به از زیان است

زهر است خشم، لیکن اما ضرر ندارد

دایم خرابهٔ ما چون زیر آسمان است

زان روی کلبهٔ ما دیوار و در ندارد

خط قدیم اگر نیست بر صفحهٔ رخ او

پس از چه روی قرآن زیر و زبر ندارد

پیغام دل به جانان می برد تیر آهم

اما چه چاره سازم این مرغ، پر ندارد

از عشق ماهرویان زاهد نمی کند ننگ

می داد دل به چشمش اما جگر ندارد

گر نیست مردم چشم پس از چه روی آن مه

از سایلان کویش تاب نظر ندارد

شد از کمال، ظاهر نقصان اهل عالم

از عیب، پاک باشد آن کاو هنر ندارد

بر اشک من ترحم باید که او یتیم است

رو در سفر نهاده طفل و پدر ندارد

در راه استقامت آن کاو که سر از آن کو؟

بنهاده پای بر عرش تا حشر برندارد

غرق محیط وحدت از کثرت است دل جمع

در زیر بحر کشتی هرگز خطر ندارد

زلفت شبی است بس خوش روی تو روز روشن

این روز شب ندیده آن شب سحر ندارد

از غم خوشم سعیدا زان رو که دور گردون

در کارخانه چیزی زاین خوبتر ندارد

شمارهٔ ۲۴۰

عالم ز خرابی سر تدبیر ندارد

این حرف پریشان شده تعبیر ندارد

از بسکه اساسش ز ته کار خراب است

ویرانهٔ ما طاقت تعمیر ندارد

ابروی تو خوش سخت کمانی است که چون او

در معرکهٔ حادثه تقدیر ندارد

شب روز چسان کرد به این سرد دمی صبح

این تازه جوان گر نفس پیر ندارد

آهی به کف آرید که کاری نتواند

مردی که در این معرکه شمشیر ندارد

ای آینه خوش باش که چو عکس جمالش

مانی به طربخانهٔ تصویر ندارد

رندی که کشد باده و مستی کند افشا

از پیر مغان رخصت تکبیر ندارد

در شرع جنون هر چه دلت خواست میندیش

کاین قاضی ما حکم به تکفیر ندارد

مست است ز بس محتسب از دیدن چشمت

مستان تو را طاقت تعذیر ندارد

احوال جهان را ز سعیدا تو چه پرسی

این خواب گران حاجت تعبیر ندارد

شمارهٔ ۲۴۱

گرچه دورم ز نظر، کی نظر از من دارد

نی من از او خبر و او خبر از من دارد

جدول مظهر سرچشمهٔ هستی شده ام

گرچه بحر است ولیکن گذر از من دارد

هیچ بر مزرع اوقات نمی پردازم

داد و فریاد از آن بحر و بر از من دارد

خون خود وقف به مژگان سیاهی کردم

گله دیگر ز چه رو نیشتر از من دارد؟

نفس سوخته ام تحفهٔ باد سحر است

نافه خون در دل و چین مشک تر از من دارد

رسم و آیین بد و نیک ز من پیدا شد

روزگار این همه عیب و هنر از من دارد

شب نکردم خبر از آمدن یار به کس

آفتاب این گله را در به در از من دارد

دم سردم اثر از کاهربا می گیرد

نفس گرم مسیحا خطر از من دارد

چرخ یک حلقه به گوشی ز اسیران من است

گرچه در قید، خود او بیشتر از من دارد

برد پی بر سر خم محتسب از مستی من

شیشهٔ می دل پر چشم تر از من دارد

بسکه بر درگه او جبههٔ خود مالیدم

سر آن کوی دگر درد سر از من دارد

گفتگوی غم او من به میان آوردم

کوه، این بار گران در کمر از من دارد

پای بر ماه، قدم بر سر خورشید نهد

هر که یک ذره سعیدا خبر از من دارد

شمارهٔ ۲۴۲

چه غم آن مهر پیکر از چنان و از چنین دارد

که در زیر نگینش آسمانی با زمین دارد

نمی خواهم گهر زان بحر اگر بر روی آب آید

که هر دم از تنک ظرفیش چینی بر جبین دارد

مرا از خاک سر برداشتن زان خوش نمی آید

که هر چیزی که بالا می رود رو بر زمین دارد

هر آن کاو با تو بد گوید از او امید نیکی کن

که هر جا نیش زنبوری است با خود انگبین دارد

دلم از باغبان دهر منت برنمی تابد

که صد خرمن گل حسرت از آن رو دست چین دارد

زمین از دست چرخ بی مروت داغ ها گشته

که بحر اخضر افلاک موج آتشین دارد

سعیدا در خیال آن کمر چون موی می پیچد

ندارد گرچه تاب و طاقتی فکر متین دارد

شمارهٔ ۲۴۳

مردی که در این ره، دل آگاه ندارد

در منزل صاحبنظران راه ندارد

چون لاله به داغ تو کسی را که جگر سوخت

دیگر سر و برگ نفس و آه ندارد

آیین گدا را به توانگر چه مناسب

کیفیت بی قیدی ما شاه ندارد

سهل است گذشتن ز دو عالم که بگویند

این مفلس ما جز دل آگاه ندارد

بس سعی که دل کرد به سوی تو شتابد

لیکن چه کند همره و همراه ندارد

سر خم نکنم پیش کریمی که سعیدا

گه داشته باشد کرم و گاه ندارد

شمارهٔ ۲۴۴

سفر هوشوران زود تمامی دارد

باده کم نشئه چو افتد رگ خامی دارد

بادهٔ عشق بنوشید و مترسید که این

نه شرابی است که تا حشر تمامی دارد

زلف چون بند کند پای دلی در زنجیر

زینهارش که بگویید گرامی دارد

از برای مدد قافیه و حسن ردیف

هر زمان عرض به جامی و نظامی دارد

چه بلاها که سعیدا نکشیده است از او

باز در خدمت او قصد غلامی دارد

شمارهٔ ۲۴۵

هر که دارد صنمی جور و جفایی دارد

دلبر ماست که مهری و وفایی دارد

در چمن تا به هوای تو روان کردم اشک

سرو تشریفی و گل نشو و نمایی دارد

عاشقی را چه غم از جور و جفای ایام

که به هر حال شبی ماه لقایی دارد

در خرابات بکش باده بگو یا شافی

که از او هر الم و درد دوایی دارد

هیچ کافر نفتد همچو سعیدا در هجر

که عجب بادیه و طرفه هوایی دارد

شمارهٔ ۲۴۶

سرمه کی طاقت آن چشم پر از ناز آرد

تا دل خستهٔ صاحب نظری نازارد

به دلم تخم وفا پاش ببین دهقان را

هرچه انداخته در خاک همان بردارد

آه من حلقه به گوش تو مگر اندازد

که به امید همان دیده گهر می بارد

هر که بی عشق قدم در ره حق بگذارد

می رود بر غلط این راه سری می خارد

خبر از حاصل عشقت نبود دل را لیک

چند روزی است که تخم هوسی می کارد

همچو آن بندهٔ خر کار به دنبال خود است

هر که نارفته ز خود راه خدا بسپارد

عمرها رفت و سعیدا و نشد از پی دل

دلبرش رام که او را به وفا بازآرد

شمارهٔ ۲۴۷

جهان تو را به سر انکسار می آرد

که تا بزرگ شود در فشار می آرد

نسیم خط تو گر بگذرد به سوی چمن

هزار طعنه به باد بهار می آرد

اگرچه بحر پرآشوب و مست و بی پرواست

شکسته کشتی ما در کنار می آرد

هر آن نهال که از آب دیده پروردم

ز شوربختی من شعله بار می آرد

به فکر کرده و ناکرده عمر صرف مکن

که این حساب غم بی شمار می آرد

تأسفات گذشته، امید آینده

نهال عمر تو هر دم دو بار می آرد

فریب بادهٔ دنیا مخور به رنگ و به بو

که ناچشیده سعیدا خمار می آرد

شمارهٔ ۲۴۸

صبحدم از شب وصل تو اثر می آرد

آفتاب از سر کوی تو خبر می آرد

دیگر از روز قیامت نهراسد هرگز

هر که با من شب هجری به سحر می آرد

می توان گفت دل آینه را از سنگ است

که به روی تو چنین تاب نظر می آرد

مزهٔ چاشنی لعل تو در کام خیال

داند آن کس که به صد خون جگر می آرد

مفلسی باعث تکمیل کسی می گردد

هر که بی زر چو شود رو به هنر می آرد

آسمان بوقلمون ساز اگر نیست چرا

هر زمان در نظرم رنگ دگر می آرد

فکر پاپوش چها گردن مردم خم کرد

چه بلاها به سر کوه، کمر می آرد

بینوایی است نوابخش سعیدا که درخت

برگ می ریزد و آن گاه ثمر می آرد

شمارهٔ ۲۴۹

چه [دلبری] است که هرگاه ناز می آرد

تمام ناشده نازش [نیاز] می آرد

بغیر نخوت حج، حاجی بیابانگرد

دگر چه تحفه ز راه حجاز می آرد

در این سراچهٔ بازیچه، می ندانم کیست

که هر زمان ز خودم برده باز می آرد

چو در عرق گل رخسار شعله ریز شود

چو شمع، جان مرا در گداز می آرد

چه عشوه غمزه چه ناز و کرشمه از هر سو

جداجدا به دلم ترکتاز می آرد

نگاه چشم تو ما را به گفتگو آورد

که باده بر سر افشای راز می آرد

خیال قامت او چون رسد به یاد، مرا

پی کشیدن آه دراز می آرد

چه همت است سعیدا به عشق، بالا دست

که جغد می برد و شاهباز می آرد

شمارهٔ ۲۵۰

ذکر تو هوش [و] فکر تو از خویش می برد

بار خودی خیال تو از پیش می برد

هر خار، کان کشیده به مژگان ز پای گل

بلبل به یادگار دل ریش می برد

تنها نه فارغ از غم دنیاش می کند

غم ها ز دل برون دل درویش می برد

هر گه که دل به خنجر نازی شود دچار

خود را قفا کشیده مرا پیش می برد

اندوه کرد جمع سعیدا برای دل

دریوزه ای به خدمت درویش می برد

شمارهٔ ۲۵۱

در خاطری که آن بت عیار بگذرد

تا خود چها زسینهٔ افگار بگذرد

دیگر سرشک من پی او گم نمی کند

یک بار گر به چشم گهربار بگذرد

اشک مرا به کشت رسان و روا مدار

این بحر موج خیز که بیکار بگذرد

غافل مشو ز دل که مبادا از این طریق

آن شوخ بی قرار به یکبار بگذرد

پاکم کن از ریا و خدایا روا مدار

تسبیح من ز رشتهٔ زنار بگذرد

آخر شود چو شمع دلیل شب وصال

در سینه ای که آه شرربار بگذرد

اهل کرم کسی است که در رهگذار دوست

چون چشم اشبکبار ز ایثار بگذرد

گیرایی عجوزهٔ دنیا ز ابلهی است

بردار دست خواهش و بگذار بگذرد

باور مکن که مالک دینار اگر بود

در این زمانه از سر دینار بگذرد

خوش آمده است مصرع صائب، سعید را

«کو سرگذشته ای که ز دستار بگذرد»

شمارهٔ ۲۵۲

آشکار ز نظر یار نهان می گذرد

حیف از این عمر که چون آب روان می گذرد

کس چسان وصف کند قامت دلجوی تو را

سرو قد تو که از مد بیان می گذرد

رفعت قد تو را هر که تماشا کرده است

همچو منصور ز دار دو جهان می گذرد

نه ز غم باش ملول و نه ز شادی دلخوش

که چنین است جهان گاه چنان می گذرد

دم مزن ای می گلگون ز لطافت زنهار

که در این جا سخن از لعل بتان می گذرد

پیشتر زان که از این خانه برون سازندش

ای خوش آن کاو ز جهان گذران می گذرد

چشم حیرت زده را محو تماشا می دار

که چو بر هم زده ای دیده، جهان می گذرد

در نهاد فلک سفله ندانیم که چیست

باز بر ما غم ایام گران می گذرد

پیچ و تابی است سعیدا کمر دل را باز

دست فکر که بر آن موی میان می گذرد؟

شمارهٔ ۲۵۳

از یک نظر لطف که آن مهر لقا کرد

چون [صبحدمی] هستی من رو به فنا کرد

در صومعه بودم همهٔ عمر مقید

نازم به خرابات که از قید رها کرد

تفریق مزاج دل ما را نتوانست

مردی که به حکمت شکر از شیر جدا کرد

هر غنچه مرا شد به نظر صورت پیکان

تا در دل من تیر غم عشق تو جا کرد

تا عشق تو از هر دو جهان کرد خلاصم

هر کس که مرا دید تو را خیر دعا کرد

هر رنج و جفایی که رسد از دل داناست

از حق مگذر آن که ندانست صفا کرد

جز پیر مغان کس هنر خویش نپوشید

هرگز به کسی گفت فلان عیب چرا کرد

نی دوش که گلبانگ مرا راست نمی گفت

آوازهٔ عشاق تو بی برگ و نوا کرد

در خدمت میخانه به سر برد سعیدا

کس را خبری نیست که او کار خدا کرد

شمارهٔ ۲۵۴

رفت از حریم دیده و دل را کباب کرد

این کعبه را به سنگ جدایی خراب کرد

نگذاشت تا نمود کند رنگ عیش ما

از بسکه نوبهار جوانی شتاب کرد

ما را مراد او ز میان سوزش است و بس

با ما اگرچه ناز و به دشمن عتاب کرد

غیر از دل شکستهٔ ما و خیال دوست

کس دیده است بحر که جا در حباب کرد؟

با آن که می فروش فلاطون شعار ما

در باده آب کرد جهان را خراب کرد

تا دید اعتبار ورق در شکستن است

دوران صحیفهٔ دل ما انتخاب کرد

آیندهٔ حیات به چشمم گذشته است

از بسکه عمر رفته سعیدا شتاب کرد

شمارهٔ ۲۵۵

نشئهٔ سرشار چشم مست ساقی کار کرد

راه ناهموار هستی را به ما هموار کرد

خواب غفلت در شب هستی ز هوشم برده بود

یاد او کردم تپیدن های دل بیدار کرد

زرد روتر می شود از مهر در چشم کسان

گرمی عشق تو را هر کس به غیر اظهار کرد

در ریاض دهر هر کس را که از باد طمع

غنچهٔ امید تا گل کرد او را خوار کرد

لذت طعم شراب بیخودی را چون برد

هر که راه و رسم اهل ذوق را انکار کرد

شکر لله شد خلاص از حلقهٔ اهل ریا

تا سعیدا رشتهٔ تسبیح را زنار کرد

شمارهٔ ۲۵۶

نشئهٔ سرشار چشم مست ساقی کار کرد

راه ناهموار هستی را به ما هموار کرد

غنچه شد آشفته و زاری کنان از خویش رفت

بسکه بلبل در گلستان ناله های زار کرد

خواب غفلت برده بود از هوش ما را لیک دوش

گفتگوی مردم چشم بتان بیدار کرد

سر دگر بیرون نیارد همچو گنج از زیر خاک

هر که عیب مفلسی ها را به ما اظهار کرد

بادهٔ شب برده بود از کار ما را لیک صبح

طرفه جام پر ز آب و آتشی در کار کرد

همچو خفاش از رخ خورشید تابان کور بود

عشق بازی های ما را آن که او انکار کرد

دست بی باکان سعیدا کی رسد بر دامنش

نازنینی را که عصمت گرد او دیوار کرد

شمارهٔ ۲۵۷

در سواد خط خوبان بسکه دل شبگیر کرد

همچو صبح صادقم در این سیاحت پیر کرد

زلف خوبان بسکه در این گوشه واگردیده است

جذبه را در خلوت ما عشق در زنجیر کرد

خواب دیدم زلف معشوقی به دست آورده ام

هر که را گفتم پریشانی مرا تعبیر کرد

چون صبا با ناتوانی عقده ها واکرده ایم

شیرچشمان را نگاه عجز ما نخجیر کرد

در خم زلفش ز بس دل بر سر دل کرده جا

دلبری از دلبری آن شوخ را دلگیر کرد

تا کمان ابروش دیدیم و مژگان سیاه

روبه‌رو ما را قضا با ناوک تقدیر کرد

می نماید صورت و معنی سعیدا هر چه هست

تا به دل کلک خیالم نقش او تصویر کرد

شمارهٔ ۲۵۸

داغ را چون لاله اجزای بدن خواهیم کرد

بعد از این مانند گل جا در چمن خواهیم کرد

قوتی گر مانده باشد بعد از این در پای فکر

چشم را پوشیده سیر انجمن خواهیم کرد

گفتگو با خلق تشویش دل آزرده است

خامشی را قفل وسواس سخن خواهیم کرد

جسم خاکی را زراعتگاه حسرت می کنیم

گریه را آب روان آن چمن خواهیم کرد

مهرهٔ مهر سلیمانی به دست آورده ایم

خاک بر فرق سر دیو محن خواهیم کرد

چون زلیخا صاحب مقصد سعیدا نیستم

دیده را بینا به بوی پیرهن خواهیم کرد

شمارهٔ ۲۵۹

کام تا هست تو را کامروا نتوان کرد

تا تو هستی به میان، هیچ صفا نتوان کرد

جذبهٔ عشق چنان کرده سبک روح مرا

که تنم را ز پر کاه جدا نتوان کرد

می توان از دو جهان بهر خدا بگذشتن

ترک نظارهٔ خوبان جهان نتوان کرد

دایه چون کرد جدا لعل تو را از پستان؟

که به صنعت شکر از شیر جدا نتوان کرد

باغبان گر فلک و اهل جهان سیاره اند

می توان خاک شد و نشو و نما نتوان کرد

از برای دم آب و لب نان با مردم

می توان مرد و مدارا و ریا نتوان کرد

وجد و رقص و طرب و سجده و قربان گشتن

گر [نمایی] تو مرا روی [چها] نتوان کرد

گرچه رفتم به خطا در طلب مشک خطت

بازگشتم که دگرباره خطا نتوان کرد

دست می باید و طالع که سعیدا برسد

ورنه کار از مدد آه رسا نتوان کرد

شمارهٔ ۲۶۰

خرمی ز این دو روزه جان نتوان کرد

خواب در راه کاروان نتوان کرد

چه بنا مانده ای به جد و به اب

تکیه بر تل استخوان نتوان کرد

بسکه نازک فتاده طبع لطیفش

بوسه ای ز آن دهان گمان نتوان کرد

نیست جز او کسی و دادم از اوست

ستم از او به او بیان نتوان کرد

سخن خلق بر زبان نتوان راند

آتشین لقمه در دهان نتوان کرد

خود چو کوهی و حیرتی دارم

کمر از مو ز مو میان نتوان کرد

قشر بی مغز کس ندیده به عالم

هیچ کس را به [به بد گمان] نتوان کرد

نفی خود کن گرت هوای وجود است

که ثبوتش بغیر آن نتوان کرد

زاهدا رخت خویش بند ز مسجد

هیچ سودی در این دکان نتوان کرد

دلبری دارم و چه چاره کنم

که به تدبیر، مهربان نتوان کرد

در جهان طرح عیش نیست سعیدا

بر هوا رسم خانمان نتوان کرد

شمارهٔ ۲۶۱

دی صبا قصهٔ آن کاکل پیچان می کرد

جمع می کرد دل خلق و پریشان می کرد

نگهش هر دل آشفته که می برد از راه

می گرفتش خم زلف از ره و پنهان می کرد

سخت مشکل شده از دست خرد، کار مرا

کو می صاف که می آمد و آسان می کرد؟

سخن از معجزهٔ آن لب خندان چه کنم

سنگ را بی سخن آن لعل بدخشان می کرد

هر شمیمی که نسیم از ره او می آورد

می گرفتش گل و در چاک گریبان می کرد

در خرابات مغان هم دگر آن باده نماند

که دو جامش به صفت جانور انسان می کرد

خم نشین گشته فلاطون ز مسیحا پرسید

هر که درد خودی داشت چه درمان می کرد

موج زد خاطر بحر و به نظر زود آمد

ورنه چشم گهرافشان تو طوفان می کرد

قابل فیض نبودیم سعیدا در اصل

لیکن آن مبدأ فیض از کرم احسان می کرد

شمارهٔ ۲۶۲

موج خیز گریهٔ ما چشم تر بار آورد

صندل پیشانی ما درد سر بار آورد

نخل حرص و بی وفایی و طمع در این چمن

جز پشیمانی چه باشد چون ثمر بار آورد

برنمی آید بجز معنی ز نطق اهل دل

بار جانان ناز باشد گرچه هر بار آورد

گر ثمر بخشد نی ما ناله خواهد سر زدن

ز آن نیستان نیست این نی کان شکر بار آورد

نخل عمرت را سعیدا پروری چون ز آبرو

بی نیازی این نهال از بحر و بر بار آورد

شمارهٔ ۲۶۳

نی همین در نی از آن لب ناله حسرت می‌خورد

شکرستان‌ها از آن تبخاله حسرت می‌خورد

طرفه تسخیر است در پیری و ایام شباب

آرزو دارد جوان صدساله حسرت می‌خورد

جام زر بی می اگر خوش بود پس نرگس چرا

سرنگونش کرده و از لاله حسرت می‌خورد؟

بس که چشمش بر قفا افتادگان دارد نگاه

خال پشت چشم بر دنباله حسرت می‌خورد

همچو عنبر گرچه سودایم سعیدا خاک شد

برده‌ام بویی کز آن دلّاله حسرت می‌خورد

شمارهٔ ۲۶۴

آنچه قسمت کرده هرکس روزی خود می‌خورد

طعمهٔ خود باز و کرکس روزی خود می‌خورد

از ره نظاره عاشق کام می‌یابد ز حسن

با دهان دیده، نرگس روزی خود می‌خورد

منعمم از آن روی گندمگون مکن چون مور خط

خرمن حسن است هرکس روزی خود می‌خورد

هرکه را قسمت به نوعی کرده رزاق جهان

آب از کف آتش از خس روزی خود می‌خورد

کس نمی‌ماند سعیدا بی‌نصیب از خوان او

هرکه آمد پیش یا پس روزی خود می‌خورد

شمارهٔ ۲۶۵

چون ز خون عاشق آن رخساره گل، مل می‌خورد

صد گره بالای هم از ناز کاکل می‌خورد

می‌کند از عاشقان، معشوق جذب رنگ را

دایماً در این چمن گل خون بلبل می‌خورد

وحشی دل تازه دارد کام از زلف بتان

آهوی این دشت دایم برگ سنبل می‌خورد

گرچه مدحم پیش قدر مرتضی برگ که است

نیست ضایع خاطرم جمع است دلدل می‌خورد

می‌برد چون خس سعیدا آخرش سیل فنا

با وجود می کسی غم زیر این پل می‌خورد؟

شمارهٔ ۲۶۶

فیض از کوچهٔ معشوقه هوا می گیرد

نکهت از طرهٔ او باد صبا می گیرد

به دم صبح فنا هر که شبی هستی داد

فیض ها از نفس صبح بقا می گیرد

جای در دیدهٔ افتادهٔ خود ساز که سرو

در کنار لب جو نشو و نما می گیرد

نشود گم پی اش از دیدهٔ عاشق که ز لطف

هر کجا پای نهد رنگ حنا می گیرد

خرمن سوخته طالع دل بی صبر و سکون

آتش از سنگ اثر از فر هما می گیرد

خط مشکین تو هر چند که آمد ز خطا

نکته بر روی تو از روی خطا می گیرد

دشمن از دست سعیدا نتواند که رود

گر رود از ره تقدیر قضا می گیرد

شمارهٔ ۲۶۷

رخش روزی که طعن رنگ با لعل بدخشان زد

لبش هم حرف های سخت با یاقوت و مرجان زد

چه بدمست است چم او در این میخانهٔ عالم

که یک یک دوستان خویش را با تیر مژگان زد

از آن روزی که قسام ازل قسمت ادا می کرد

صلا رندان عالم را به حسن ماهرویان زد

ز فکر و ذکر شیطان کرد غافل اهل عالم را

چه شد یارب که این گم کرده طالع راه مایان زد

ز تشریفی که نامش نسبتی با زلف او دارد

سلیمان تخت و بخت خویش بر کوه ماران زد

گرفت آوازهٔ کوس مخالف طینتان دیگر

از آن روزی که گیتی نوبت شاه خراسان زد

گلستان را سراسر دید پیراهن قبا کرده

سعیدا هم به نیش خار چاکی بر گریبان زد

شمارهٔ ۲۶۸

همت چو دست گیرد رطل گران توان زد

دامن کشان ز عالم سر در جهان توان زد

گر شحنه آشکارا منع مدام کرده

با یار خوش عیاری می را نهان توان زد

بردار دست همت پا بر طلسم خود نه

باشد که پشت پایی بر این و آن توان زد

تیزی زدی و رفتی باز آمدی بر این ره

بر کشته باز تیغی از امتحان توان زد

خون جگر به شادی بی غم نمی توان خورد

جام نشاط [و] عشرت با میهمان توان زد

خوش گفته این غزل را حافظ به حق قرآن

«باشد که گوی عیسی در این میان توان زد»

بگذر ز جان سعیدا در راه فقر پا نه

شاید که پشت پایی بر این و آن توان زد

شمارهٔ ۲۶۹

صدای خستگان جان و دل اندوهگین سوزد

که نی را خانهٔ خالی ز آواز حزین سوزد

چو شمعم پردهٔ فانوس پیراهن کجا گردد

که گر تصویر دست من کشی در آستین سوزد

غبار جسم سوزانم اگر بر روی بحر آید

هر آن موجی که آید از پی گردم جبین سوزد

چسان تا وادی ایمن توانم رفت با موسی

که گر بر طور مانم پای کوه آتشین سوزد

مرا چون بخت با جانان کند نزدیک می میرم

که خس را باد با آتش اگر سازد قرین سوزد

دل مشتاق تیغش بوسه ای ز آن لب نمی خواهد

که حلق تشنه را البته جوش انگبین سوزد

سعیدا زیر خاک اندیشه دارد لالهٔ داغش

مبادا سر کشد یکبارگی روی زمین سوزد

شمارهٔ ۲۷۰

اگر تو را هوس آیینه دار برخیزد

غبار از آینه تا زنگبار برخیزد

اگر به قلب نظرهای آشنا تازی

هزار ساله ز دل ها غبار برخیزد

شبی که بر کف پایت شود حنابندان

نگار بسته ز دست بهار برخیزد

یکی شود به نظر دیگر آسمان و زمین

وگر ز سینه تو را خارخار برخیزد

به حیرتم که مبادا میان دیده و دل

ز ترکتازی جانان غبار برخیزد

چو جام باده درآید نمی دهد دستور

که کس ز بزم، بغیر از خمار برخیزد

چو مو ندیده اگر آتشی ز رخسارش

به پیچ و تاب چرا زلف یار برخیزد؟

دل شکستهٔ زلف تو را اگر بیند

فغان و درد ز دندان مار برخیزد

به پایداری یک حرف حق سر منصور

ز پا اگر فتد از پای دار برخیزد

دل شکسته سعیدا درست کی گردد؟

اگر برای مدد، روزگار برخیزد

شمارهٔ ۲۷۱

مکن باور که نفس از جا ز سستی برنمی‌خیزد

صدای پای این سرکش ز چستی برنمی‌خیزد

دل اهل فنا جز خویشتن غیری نمی‌داند

که از آیینه نقش خودپرستی برنمی‌خیزد

مدان آشفتگان خاک، لب از خامشی بستند

فغان در گنبد گردون ز پستی برنمی‌خیزد

شکست دل برد بر اوج گردون نالهٔ دردت

که این جسم لطیف از تندرستی برنمی‌خیزد

غبار جسم خاکی را به آب چشم خود بنشان

که گر طوفان شود این گرد هستی برنمی‌خیزد

سعیدا را مگو دیگر برون شو از حریم دل

که این افتاده ز این در تا تو هستی برنمی‌خیزد

شمارهٔ ۲۷۲

مجنون به گرد خیمهٔ لیلی نمی رسد

دیوانه را مقام تسلی نمی رسد

تا کی به رود نیل زنی خرقه ای عزیز

کس با خدا به جامهٔ نیلی نمی رسد

چشمی ز غیر بسته چو موسی عصا کشی

باید وگرنه کس به تجلی نمی رسد

بر آب گر روی و در آتش وطن کنی

موسی نمی شوی [و] خلیلی نمی رسد

از دست روزگار سعیدا چه گل چه خار

آن رو کدام روست که سیلی نمی رسد؟

شمارهٔ ۲۷۳

تا چون نیم به لب، لب جانان نمی‌رسد

آوازه‌ای به گوش من از جان نمی‌رسد

باری است اوفتاده حمایل به گردنم

این دست تا به دامن خوبان نمی‌رسد

هم‌صحبتان پخته طلب کن که چون کباب

جز سوختن ز صحبت خامان نمی‌رسد

ما را چه احتیاج به دارالشفای دل

دردی است درد ما که به درمان نمی‌رسد

از دست کوتهی است سعیدا اشارتی

تا دامنی که چاک گریبان نمی‌رسد

شمارهٔ ۲۷۴

خوش آن روزی که سر در راه آن ناآشنا باشد

غبار جادهٔ کویش به چشمم توتیا باشد

دلا از ناتوانی دل مزن در جادهٔ مقصد

مگر سنگ ره مطلوب سنگ کهربا باشد

چه غم از انقلاب دور عارف را که می داند

غبار حادثات چرخ، گرد آسیا باشد

ز عقبا هم گذشتم بسکه از دنیا جفا دیدم

که عقبا هم مبادا همچو دنیا بی وفا باشد

توان شد هم عنان عشق تا کوی فنا امشب

اگر چون شمع، سیل اشک با ما رهنما باشد

نه بردارند دست از دامن افتادگی هرگز

اگر دانند مردم خاکساری کیمیا باشد

سرور غافل از الوان نعمت هاست در عالم

که ذوق کودکان در عید از رنگ حنا باشد

نه خوف غرق گشتن دارد و نی بیم سرگشتن

خوشا آن کس که در این بحر خونین با خدا باشد

سعیدا آشنای ما تواند شد کسی یک دم

که چون ما در طریق ما به خود ناآشنا باشد

شمارهٔ ۲۷۵

رخ زرد عشقبازان چمن و بهار باشد

دل پر ز داغ ایشان همه لاله زار باشد

بفکن به عین دریا خود را و امن بنشین

که بلای موج طوفان همه در کنار باشد

دل غافل آن زمان سرد شود ز دار فانی

سر خویش را ببیند که به پای دار باشد

خبری ز کوی جانان دهد آن کسی که دایم

قطرات اشک خونین به رخش قطار باشد

ز جمال گل کسی فیض برد چو چشم نرگس

که تمام دیده گردد همه انتظار باشد

سخن رقیب بدگو نه پسند خاطر اوست

که به حرف بادآورده چه اعتبار باشد

ز حساب روز محشر نبود غمی سعیدا

که ندیده هیچ کس هیچ که در شمار باشد

شمارهٔ ۲۷۶

شوم دیوانه اش مجنون به من گر همسفر باشد

در آتش می روم پروانه ام گر راهبر باشد

توانم شد به عیسی هم نفس گر خشک لب باشم

روم بر آسمان گر همچو ابرم چشم تر باشد

شود آن وقت عیب کجروان راست رو ظاهر

که آدم را قبول عام از راه هنر باشد

چسان آتش کند منع تپش مرغ کبابی را

که با هر شعله پرواز آورد گر بال و پر باشد

سخن باریک تر از موی خواهد در میان آمد

در آن بزمی که حرف پیچ و تاب آن کمر باشد

به تکلیف نماز و روزه چون هشیار می گیرند

نخواهم رفت از میخانه تا عقلم به سر باشد

چسان دل را توان برداشت از مژگان خونریزی

که کار سینه ریشان دایماً با نیشتر باشد

ز بی برگی توانی همچو سرو آزاد گردیدن

که در بار است هر نخلی که آن را برگ و بر باشد

توان در گلشن عالم سعیدا یکدمی وا شد

به شرط آنکه در دستت چو گل یک مشت زر باشد

شمارهٔ ۲۷۷

به ناز دل ز تو بردن خوش است خوش باشد

ز ما نیاز سپردن خوش است خوش باشد

شراب صبح که خورشید داغ نشئهٔ اوست

قسم به روی تو خوردن خوش است خوش باشد

چنانچه با تو مرا زندگی [خوشایند] است

به یاد وصل تو مردن خوش است خوش باشد

گذشتم از سر دنیا و آخرت هر دو

که ترک غیر تو کردن خوش است خوش باشد

رقیب گرچه ضعیف است در نظر مگذار

که مو ز دیده ستردن خوش است خوش باشد

به هر بهانه سعیدا در این فراق آباد

نفس به ذکر شمردن خوش است خوش باشد

شمارهٔ ۲۷۸

مروت های گردون جور و احسانش ستم باشد

غم اول لقمهٔ این [خوان و] الوانش الم باشد

حصیر کهنه را قیمت دل درویش می داند

سفال باده در دست سبوکش جام جم باشد

خیالم را ز عالم برده بیرون سرمه سا چشمی

که تعلیم غزال اول به طفل خویش، رم باشد

چو نیت ناقص آید خیر هم کی در حساب آید؟

هزار افتد ز اعدادش اگر یک نقطه کم باشد

مکن حرف چه و چون خدمت بیچون غنیمت دان

سعیدا از حیات باقیت گر نیم دم باشد

شمارهٔ ۲۷۹

مانند کوی جانان کوی دگر نباشد

جنت اگر چه خوب است ز این خوبتر نباشد

دیدم به چشم حیرت در چشمهٔ تحیر

آن گوهری که مثلش در بحر و بر نباشد

اشعار خواجهٔ ما یکدست می نماید

آری کلام حق را زیر و زبر نباشد

امروز دفتر خود از معصیت سیه کن

تا نامهٔ تو فردا ننگ بشر نباشد

چون توتیا سعیدا شد خاک راه جانان

در خاطرش غباری ز این رهگذر نباشد

شمارهٔ ۲۸۰

اگر آن مه برآید صبح صادق، شام من باشد

چو خورشیدم دگر آغاز من انجام من باشد

نخواهم رفت چون خضر از پی آب بقا هرگز

که تا ممکن بود یک قطره می در جام من باشد

سوارم گر گند بر اسب همت، عشق بی پروا

گذشتن از سر کون و مکان یک گام من باشد

ندیدم هیچ گه خود را به کام خود گمان دارم

که عنقایی که می گویند صید دام من باشد

میان بت پرستان رام رامی می توانم گفت

اگر یک لحظه آن کافر سعیدا رام من باشد

شمارهٔ ۲۸۱

هر آن تنی که گرفتار پیرهن باشد

چو مرده ای است که او زنده در کفن باشد

گل از طراوت آب و هواست خندان روی

شکفتگی نه به اندازهٔ چمن باشد

میان نفس [و] خرد گفتگوی ملک وجود

همان حدیث سلیمان [و] اهرمن باشد

دل مرا سخن عشق زنده ساخته است

نمیرد آن که دلش عاشق سخن باشد

چو آفتاب سیه قطعه ای است از شب تار

هر آن دلی که گرفتار جان و تن باشد

ز بسکه از دل و جان دوستم به خلق خدا

محب خویش سعیدا رقیب من باشد

شمارهٔ ۲۸۲

می تلخ و چمن پرگل، ساقی نمکین باشد

آیا که چنین گفتم در روی زمین باشد

تا اهرمن نفست زنده است تو غمگینی

گر ملک سلیمانت در زیر نگین باشد

جز فکر خط و خالش باور نکنم هرگز

در کارگه عالم نقشی به از این باشد

ایام بهار آمد گل خیمه به صحرا زد

آرام مگر امروز در خانهٔ زین باشد

بر بازوی پر زورت بر حسن دل افروزت

مغرور مشو زنهار نی آن و نه این باشد

خوشوقت فقیری که صفا داشته باشد

پوشیده ز خود ره به خدا داشته باشد

کس را گذر از سایهٔ کوی تو محال است

گر بر سر خود بال هما داشته باشد

در خاطر من جز غم او هیچ دگر نیست

تا در دل خود یار چها داشته باشد

معشوقهٔ خوبی است جهان لیک به شرطی

کاین هرزهٔ هر پیشه وفا داشته باشد

خون کرده و سرمست روان است مه من

تا باز دگر عزم کجا داشته باشد

بگریزم از آن شهر که دارند خلایق

دردی که نظر سوی دوا داشته باشد

پوشیده تواند رود از هر دو جهان چشم

از جاذبه آن کس که عصا داشته باشد

چون من نشود صبح بدین روز گرفتار

در سینه اگر آه رسا داشته باشد

بی برگی من تا به کمالی است که بالله

بیزارم از آن نی که نوا داشته باشد

یکدل شود از هر دو جهان آن که چو خورشید

در دست تهی زلف دو تا داشته باشد

جز سیر جمال تو سعیدا نکند هیچ

تا در دل و در دیده ضیا داشته باشد

شمارهٔ ۲۸۳

سیلی که در این راه گذر داشته باشد

از خانهٔ دیوانه خبر داشته باشد

آزردگی هیچ دلی را نپسندد

رحمی به دل خویش اگر داشته باشد

درمان دلم هیچ مپرسید ز جانان

فکری به دل خویش مگر داشته باشد

دل در بر من نیست ز دلدار بپرسید

از گمشده شاید که خبر داشته باشد

شخصی به تو بیند که چو آیینهٔ فولاد

آهن جگر و سینه سپر داشته باشد

ای بهله مزن دست مبادا که میانی

آن بسته کمر زیر کمر داشته باشد

عیب فلک سفله مسازید که معلوم

یک بی سر و پایی چه هنر داشته باشد

کی می گذرد از سر قربان شدهٔ خود

تا در نفس خویش اثر داشته باشد

زنهار سعیدا که ز دشمن نهراسی

تا چشم کرم با تو نظر داشته باشد

شمارهٔ ۲۸۴

گر مطلب تو جنگ است صلح و صفا چه باشد

ور آشتی است در دل جور و جفا چه باشد

پست و بلند دوران در چشم ناقصان است

در عالمی که ماییم ارض و سما چه باشد

هر دلبری به نوعی دل می رباید از ما

بیگانگان چنینند تا آشنا چه باشد

آن را که در دل خود مهر حسین دارد

بیم هلاک گشتن از کربلا چه باشد

[غیریتی] بجز ما مابین ما و او نیست

گر ماسوا نباشیم پس ماسوا چه باشد

با چرخ بی مروت ما سرگران نباشیم

با دانهٔ محبت سنگ آسیا چه باشد

ای دل مدار کونین از عشق گشته موجود

در کارخانهٔ عشق کار شما چه باشد

هر کس به خواهش خود دارد حساب و فکری

تا در میان سعیدا امر خدا چه باشد

شمارهٔ ۲۸۵

کسی گرد کوی تو گردیده باشد

که صد بار سر زیر پا دیده باشد

کسی طاقت آتش حسن دارد

که چون زلف بر خویش پیچیده باشد

کسی را ز زلف تو باشد سراغی

که سررشتهٔ خویش گم دیده باشد

کسی می تواند که بی غم نشیند

به شادی غم دوست بگزیده باشد

تو دانی که خوب است [و] بد هر که را [تو]

پسندیده باشی پسندیده باشد

کسی را رسد گل ز روی تو چیدن

که داغ تو از باغ بگزیده باشد

کسی می تواند جمال تو دیدن

که از خویشتن چشم پوشیده باشد

کسی را رسد دست بر دامن او

که دامن ز کونین برچیده باشد

هر آن کس که گوید ورا دیده ام [من]

ز چشم سعیدا مگر دیده باشد

شمارهٔ ۲۸۶

به رو تو را چو خط مشکبار پیدا شد

غبار آینه را اعتبار پیدا شد

به دور خط رخت کامیاب شد دل ها

گل مراد در این روزگار پیدا شد

برآید از دل مجروح، آه و نالهٔ گرم

پلنگ دایم از این کوهسار پیدا شد

هزار نقش به دل های عاشقان بربست

هر آن شکن که به زلف نگار پیدا شد

خیال در نظر آورد رنگ آن گلروی

مرا به سینهٔ دل خارخار پیدا شد

ز موج خیز حوادث، اجل خلاصم کرد

که بحر شور فنا را کنار پیدا شد

به دور عارض او فتنه های خوابیده

ز سر کشیدن خط آشکار پیدا شد

چگونه خوانمش آدم کسی که آگه نیست

چه کار دارد و بهر چه کار پیدا شد

کرم نشست سعیدا ز پا و شد معیوب

رواج بخل در این روزگار پیدا شد

شمارهٔ ۲۸۷

دل ها به یاد صحبت مستان کباب شد

معموره ها ز دولت خوبان خراب شد

شب بود شمع مجلس ما صبحدم چو شد

بیرون شد از خرابهٔ ما آفتاب شد

دل پیش از این نداشت رواجی به چشم عشق

این شیشه تا شکست به سنگ، انتخاب شد

هر قطرهٔ عرق که چکید از رخش به ناز

پیمانه گشت و جام شکست و گلاب شد

تخمیر ما ز بادهٔ گلرنگ کرده اند

افتاده هر چه در قدح ما شراب شد

آمد چو برف زاهد و بنشست همچو یخ

از همت صراحی و می رفت و آب شد

صبحی دمی جمال تو می خواستم ز حق

برداشتی نقاب و دعا مستجاب شد

می کرد عرض حال سعیدا به پیش او

لیکن زبان گرفت وی از اضطراب شد

شمارهٔ ۲۸۸

نقاش طرح صورت آن را چسان کشد

آن دسترس کجاست که کس نقش جان کشد

خال و خطش کشد به یقین هر مصوری

اما کمان ابروی آن را چسان کشد

نتوان کشید گفت ملک بار عشق را

اما چه چاره گفت که این ناتوان کشد

عالم وقوع صورت این کارخانه نیست

صانع قلم نخست پی امتحان کشد

دنیا و آخرت به طفیل نیاز اوست

هر عاشقی که ناز تو نامهربان کشد

سودا به غیرعشق تو هر کس که نقش بست

گر سودهاست در نظر آخر زیان کشد

خواهد که تا سبک نشود گفتگوی عشق

خود را بگو به گوشهٔ گوش گران کشد

خوش عاشقی که از دم تیغ شهادتش

بی زحمت خمار، می ارغوان کشد

یارب چه دلبری تو که ننموده روی خویش

تا حشر انتظار تو پیر و جوان کشد

در این زمانه یک جهتی در نهاد نیست

از بیضه مرغ اگر به مثل توأمان کشد

هر ساغری که آن لب می نوش می کشد

دل را ز قید سلسلهٔ هوش می کشد

در هر چمن که سرو کند یاد قامتش

بلبل زبان ناله و گل گوش می کشد

زاهد که دی گناه به گردن نمی گرفت

بار خودی ببین که چه بر دوش می کشد

ابروی او که پنجهٔ خورشید تاب داد

ناز این کمان به قوت بازوش می کشد

تا حرف می بلند نگردد میان خلق

دل بادهٔ سخن ز ره گوش می کشد

جا در دهان شیشهٔ می می کند به ذوق

هر زاهدی که پنبه ای از گوش می کشد

کیفیت شراب دهد چشم مست او

رندی که بی قدح می سر جوش می کشد

ترسم کمان نشان ملامت کند تو را

این گوشه گیر، سخت در آغوش می کشد

حرف نکوی عشق سعیدا چو بوی گل

خود را به غنچهٔ لب خاموش می کشد

شمارهٔ ۲۸۹

از نگاه غیرجانان چهره در هم می کشد

روی گل شرمندگی از چشم شبنم می کشد

آه یعقوبی رسن بازی اگر خواهد نمود

یوسف ما خویش را از چاه زمزم می کشد

گر سلیمان است انگشت ندامت می گزد

آخر دم چون ز دست خویش خاتم می کشد

بر در واعظ نماند احتیاجش هر که او

حلقه در گوش از فغان اهل ماتم می کشد

دوستی هر چند افزون، دشمنی افزون تر است

بیشتر آزار زخم ما ز مرهم می کشد

کی نماید ای سکندر با تو از آیینه ات

آنچه از جام لبالب گشته اش جم می کشد

اژدهای لا دهان خویش را واکرده است

ترک این دم کن دو عالم را به یک دم می کشد

من کباب بزم آن رندم که در کوی حبیب

خون دل، زهر تغافل، باده با هم می کشد

از نگاه حسرت سوزن مسیحا کی کشید

آنچه از طعن زبان خلق، مریم می کشد

کی سعیدا هر گدایی آشنا گردد به حق

سوزن از این بحر، ابراهیم ادهم می کشد

شمارهٔ ۲۹۰

از خود گذشته منت دوران نمی کشد

از پا فتاده تنگی دامان نمی کشد

آن کس که یافت لذت فکر تمام را

هرگز سری ز چاک گریبان نمی کشد

در فکر روزی تو فلک کرده پشت خم

این فیل مست بار تو آسمان نمی کشد

آن کاو متاع خویش به یغمای عشق داد

در چارسوی حادثه نقصان نمی کشد

غیر از خیال خنجر مژگان ناز او

کس خون به نیشتر ز رگ جان نمی کشد

هر مو جدا به خویش گرفتار می کند

این دل چها ز زلف پریشان نمی کشد

جوهرنمای ذاتی خود هر که می شود

انگاره اش مشقت سوهان نمی کشد

کی می کشد به گوشهٔ ما منت از قدم

شوخی که پا به گوشهٔ دامان نمی کشد

تا داده اند در چمن بیخودی رهم

دیگر دلم به سیر گلستان نمی کشد

روشندلان ز منت آیینه فارغند

بیمار عشق، ناز طبیبان نمی کشد

قانع به نیم نان گدایی کسی که شد

ذلت ز خوان و سفرهٔ دونان نمی کشد

کی می رسد به وصل سعیدا کسی به جهد

تا محنت و مشقت هجران نمی کشد

شمارهٔ ۲۹۱

آن نگاه آشنای مشکل آسانت چه شد

با اسیران سر آن کوی، احسانت چه شد

نی ترحم با فقیران نی کرم با بندگان

ای سرت گردم دل و جانم به قربانت چه شد

سوختی از گرمی خوی ای سراپا آفتاب

عالمی را آن سحاب لطف بارانت چه شد

از دل پرخون و چشم اشکبارم غافلی

با صراحی عهد و با پیمانه پیمانت چه شد

با لب خشک و دل پرخون مراد خویش را

گر نمی یابی سعیدا چشم گریانت چه شد

شمارهٔ ۲۹۲

پای بر نرگس نهادی چشم بلبل تازه شد

شاخ سنبل را شکستی خاطر گل تازه شد

آن قدر در راه فقر و نیستی کردیم صبر

تا قناعت سبز گردید و توکل تازه شد

شب سخن از پیچش آن زلف آمد در میان

خاطر مجروح ما را داغ کاکل تازه شد

با هلال عید اشارت کرد سوی جام می

عاشقان را زخم شمشیر تغافل تازه شد

دی جهان آرا و شهرآرا به یاد آمد مرا

دل سعیدا از خیال شهر کابل تازه شد

شمارهٔ ۲۹۳

دگر ساقی به بزم ما چنان مستانه می‌رقصد

که عاقل وجد می‌آرد از او دیوانه می‌رقصد

به جام باده هردم دل‌نوازی ساز ای ساقی

که تا مستش کنی دیوانه استادانه می‌رقصد

چنان مستانه مرغان چمن پرواز می‌آرند

که دام امروز در هر رهگذر با دانه می‌رقصد

به دور دیگران افلاک دوران دگر دارد

همین در دور ما دوران دون طفلانه می‌رقصد

فلک از چرخ کی افتد زمین از پای ننشیند

که در بزم جهان تا شیشه و پیمانه می‌رقصد

نمی‌دانم که آدم در نهاد خود چه سر دارد

که نُه گردون سعیدا بر سر این دانه می‌رقصد

شمارهٔ ۲۹۴

خارخار دل کجا در دیدهٔ ما می‌خلد

خار ماهی کی به چشم موج دریا می‌خلد

دستگاه صنع را انگشت رد هم نیست، رو

خار چون از دست افتد باز در پا می‌خلد

بس که یاران ملایم‌طبع سنگین‌طینتند

رشتهٔ گوهر به چشم سوزن ما می‌خلد

در دل مفلس نباشد آرزوی هیچ چیز

خارخار اکثر به جان اهل دنیا می‌خلد

از ملایم ظاهران زنهار در اندیشه باش

پنبه دارد نرمی و در چشم مینا می‌خلد

گفتگوی مدعی در بزم ما کردن خطاست

حرف بدگو هم سعیدا بد به دل‌ها می‌خلد

شمارهٔ ۲۹۵

به من نه نامه از آن شوخ دلنواز آمد

همای رفته ز بخت بلند باز آمد

فکنده سر به زمین قاصدم به سوی تو رفت

چو دید قامت سرو تو سرفراز آمد

بجز ترانهٔ ناقوس نغمه راست نکرد

اگرچه مطرب عشق از ره حجاز آمد

کسی است عاشق صادق که در شب هستی

چو صبح خوشدل و چون شمع جانگداز آمد

جهانیان و جهان و جمادیان و نبات

حقیقتی است که در صورت مجاز آمد

قسم به حضرت عزت که نازنینان را

خبر دهید سعیدای بی نیاز آمد

شمارهٔ ۲۹۶

باز تا در چمن آن سرو خرامان آمد

رنگ بر روی گل و فاخته را جان آمد

راست گویم که ورا سرو خطا گفتم کج

نخل عمری است که در صورت انسان آمد

هر که از اصل خود آگاه بود دم نزند

که کمال همه از غایت نقصان آمد

بسکه خون جگر از مادر گیتی خورده است

طفل از آن است که با دیدهٔ گریان آمد

دوش بر خاک سعیدا قدم خویش نهاد

به نظر نور و به دل صبر و به تن جان آمد

شمارهٔ ۲۹۷

ز هجرش جان به کار آمد نیامد

سرشکم در کنار آمد نیامد

خمارآلوده و در کف صراحی

خزان رفت و بهار آمد نیامد

رقیب دیوسیرت شکر ایزد

[به دور] آن نگار آمد نیامد

ز من کاری که مقبول تو باشد

فلک هم دستیار آمد نیامد

سعیدا از تماشای خیالش

مگر جانت به کار آمد نیامد

شمارهٔ ۲۹۸

سبزه‌ای جز آه کی از خاک مجنون می‌دمد

از نیستان محبت ناله بیرون می‌دمد

بس که می نوشیده آن بدخو عرق از پیکرش

همچو رنگ باده از مینا به بیرون می‌دمد

در قریب دل هر افسونی که لیلی خوانده است

باز هر باری که می‌خواند به مجنون می‌دمد

خط رخسار تو بی‌جا نیست حسن ظاهرش

شعر ناموزون کجا از طبع موزون می‌دمد

در بهارستان طبعم سبزه‌ای بیگانه نیست

می‌تراشم هرچه آنجا غیر مضمون می‌دمد

دی سعیدا می‌شنید از ساکنان کوی یار

آه گرم کیست این هرشب به گردون می‌دمد

شمارهٔ ۲۹۹

خط رخسار تو را گرچه ز بر باید خواند

صنعت این است که بی زیر و زبر باید خواند

می توان گفت ز لب حرف به هر گوش ولی

صفت چشم به ارباب نظر باید خواند

ز هنر گوی به ما بی هنران عیب مگوی

عیب را رفته به اصحاب هنر باید خواند

بسکه عالم شده از سنگلدلی گوش گران

بعد از این وعظ به دیوار و به در باید خواند

یاد مجنون به بیابان جنون باید کرد

نقل فرهاد به هر کوه و کمر باید خواند

نی در آغوش کشی نی ز برت دور کنی

نام ترکیب تو [بی] نفع و ضرر باید خواند

عیب کردن هنری را همه از بی هنری است

گر تو داری هنری، عیب هنر باید خواند

گر بود نغمهٔ عشاق سعیدا در دل

مست باید شد و هنگام سحر باید خواند

شمارهٔ ۳۰۰

دار نی در کشتن منصور برپا کرده اند

حرف حق را در میان خلق، بالا کرده اند

اهل عقبی در تلاش جاه و حب آرزو

تهمت بیهوده بر ارباب دنیا کرده اند

قطرهٔ چندی که از چشم فلک افتاده است

بحر را نادیدگان نسبت به دریا کرده اند

مهوشان چون زنگیان آیینه ها اشکسته اند

در نظرها تا تو را آیینه سیما کرده اند

در گلستان جهان بر هر گلی اهل نظر

جز به عبرت ننگرد چشمی که بینا کرده اند

بر جبین خویش از چین صد گره بربسته اند

اهل دنیا گر ز کاری عقده ای واکرده اند

اهل همت را نوازش سخت رنجانیدنی است

دوستان بیهوده نی در ناخن ما کرده اند

سرو را در وجد آوردند و گل را در سماع

در چمن هر جا که ذکر جام و صهبا کرده اند

سالکانی را که در قید سلوک افتاده اند

سوزن عیسی است هر خاری که در پا کرده اند

رنج ها بردند استادان به تبدیل صفات

تا در این عالم وجودی را سعیدا کرده اند

شمارهٔ ۳۰۱

زان زمانی که تن و روح روانم دادند

دل سرگشته و چشم نگرانم دادند

پشت خم گشتهٔ من گوشه نشین کرد مرا

تیر همت بشکستند و کمانم دادند

مقصدم را ز دو عالم به کناری بردند

و آن گه آن خانهٔ مقصود نشانم دادند

فکر آن تنگ دهان کرد چو مویم باریک

تا بتان همچو کمر جا به میانم دادند

فکر روشن تر از آیینهٔ جان بخشیدند

غزل صاف تر از آب روانم دادند

قسمت هر که سعیدا به رضایش کردند

آنچه از روز ازل خواستم آنم دادند

شمارهٔ ۳۰۲

گلرخانی که سراسر رو گلزار خودند

دایماً در عرق از گرمی بازار خودند

اهل همت ننشینند گران در دل کس

این گُرُه تا رمقی هست به تن بار خودند

گرچه چشمان تو مستند ولی هشیارند

دایماً باخبر از مردم بیمار خودند

بسکه ابنای زمان کینهٔ هم می ورزند

تا رسد با دگری، در پی آزار خودند

ای خوش آن گوشه نشینان که به صد ناز و نیاز

در حریم خود و در سایهٔ دیوار خودند

آن گروهی که به کف آینهٔ جان دارند

کی به فکر خود و آرایش دیدار خودند؟

کسب جمعیت از آن قوم سعیدا می کن

که پریشان شدهٔ نطق گهربار خودند

شمارهٔ ۳۰۳

خوش آن کسان که به فکر دل فگار خودند

چو داغ لاله چراغ سر مزار خودند

چو گل شکفته دماغند در پریشانی

چو ابر تازه دل از چشم اشکبار خودند

چو سرو سر به تماشا کشیده اند از باغ

چو سبزه در قدم یار گلعذار خودند

چو زخم لب ز شکایت دوباره دوخته اند

چو داغ تازه شب وروز در فشار خودند

ز غفلت است سعیدا که غیر می بینند

ز خواب ناز چو خیزند در کنار خودند

شمارهٔ ۳۰۴

خوش به آسانی به آخر راه مشکل می‌برند

رهنوردانی که اول پی به منزل می‌برند

در محبت می‌شوند ایشان شهید بی‌سخن

دست و گردن بسته خود را پیش قاتل می‌برند

دُردنوشان جز به پای خُم نمی‌افتند هیچ

خویشتن را در پناه پیر کامل می‌برند

هر متاعی را که از شهر محبت می‌رسد

بیشتر در کشور ما جانب دل می‌برند

آن چنان لب تشنهٔ حرصند ابنای زمان

کز جواب خشک آب از روی سائل می‌برند

خودفروشانی که در قید زر و مالند و جاه

نام حق را بر زبان هردم به باطل می‌برند

مزرع دنیا که سبز از آبرو گردیده است

آبرو آنان که می‌ریزند حاصل می‌برند

همت دونان عالم هیچ می‌دانی که چیست

می‌کشند از آب، رخت خویش و در گل می‌برند

واگذار از خود سعیدا زان که در هر مسلکی

هرکه از خود بگذرد زودش به منزل می‌برند

شمارهٔ ۳۰۵

نی چو پروانه همه ز آتش نسبت سوزند

عاشقان بیشتر از گرمی صحبت سوزند

شمع مومی چه کنی با دل سنگی که توراست

ندهد نور چراغی که به تربت سوزند

حسن یوسف چو شود روی بروی رخ یار

چون چراغی است غریبان که به غربت سوزند

دل به جان سوخت چو هندو که پس از سوختنش

ای بسا دوست که خود را به محبت سوزند

هیچ گه باغ شهیدان نبود بی گل داغ

این چراغی است سعیدا که به نوبت سوزند

شمارهٔ ۳۰۶

دلبران چون به هوس رشتهٔ جان می سوزند

بیشتر از همه کس سوختگان می سوزند

اتفاقی ز ازل نیست به هم خوبان را

ورنه گر جمع بیایند جهان می سوزند

همه خوبان جهانسوز، چراغ خوبی

طرفه شمعی است که از پرتو آن می سوزند

شعله چون تیز شود خشک ز تر فرقی نیست

عشق چون گرم شود پیر و جوان می سوزند

در دل سنگ بتان آتش پنهانی هست

که از آن پنبهٔ هر داغ نهان می سوزند

سوزش مشعل خود جوهر مردی نبود

این چراغی است که خود پیرزنان می سوزند

سوز اغیار نه از راه کمال شوق است

تا بسوزی تو سعیدا دگران می سوزند

شمارهٔ ۳۰۷

آن که پشت دست رد بر نقره و زر می‌زند

سکهٔ همت به روی مهر و اختر می‌زند

می‌شود یا زلف خط یا کاکل سرگشته‌ای

از چراغ بخت ما دودی که سر برمی‌زند

برزخ دریا نه موج است این که از تعجیل عمر

می‌کشد از آستین دستی و بر سر می‌زند

هرکه آمد چند روزی جا در این کاشانه کرد

آخر از این ششدر بربسته بر در می‌زند

کمتر از تاج کیانی نیست مجنون تو را

طفل شوخی گر ز کویت سنگ بر سر می‌زند

آمد و سنگ به جایی زد به جان باطلان

طعنهٔ بی‌جا به ابراهیم آذر می‌زند

آهن سردی است می‌کوبد سعیدا هرکه او

بهر تحصیل مرادش حلقه بر در می‌زند

شمارهٔ ۳۰۸

هر گه که دل به یاد لبی جوش می زند

صد موج بوسه بر لب خاموش می زند

گردم به گرد مست شرابی که بی دریغ

خود را به زور غمزه در آغوش می زند

بر هم نمی زند مژه، چشم تحیرم

گه در هوای دوش در آغوش می زند

مینا و جام و دختر رز رقص می کنند

بوس و کنار و خنده به هم جوش می زند

مینای باده آینه گر نیست پس چرا

دایم به قلب رند نمدپوش می زند؟

خامش نشد حکایت خامان روزگار

آری همیشه دیگ هوس جوش می زند

صهبا نصیب کوزهٔ سربسته می شود

معنی همیشه بر لب خاموش می زند

مژگان کلاه عقل سعیدا زند به تیر

ابروش تیغ بر کمر هوش می زند

شمارهٔ ۳۰۹

موج دریای جنون کی دست بر دل می‌زند

می‌کشد میدان و هردم سر به ساحل می‌زند

پاسبان ماست چون افلاس هرجا می‌رویم

نیست عاقل آن که با ما می‌رود دل می‌زند

بی‌قرار عشق را آرام در فردوس نیست

سالک این راه پشت پا به منزل می‌زند

از رباط کهنهٔ خود ای فلک غافل مباش

دایماً درویش بر دیوار خود گل می‌زند

دل سعیدا طرفه بی‌باکی است در میدان عشق

همچو جوهر خویش را بر تیغ قاتل می‌زند

شمارهٔ ۳۱۰

[تیر] ماهت فصل نوروزی کند

بوریاباف تو زردوزی کند

روز مهرت عالم آرا می شود

شب نجومت مشعل افروزی کند

گر بگیری دست هر گم گشته ای

گمرهان را او قلاوزی کند

گر سگی را بر در خود ره دهی

او ز یمن همتت یوزی کند

عشق را با عقل در یک دل مکن

شیر را روبه بدآموزی کند

درد می خواهد که پرسد خاطرم

داغ می خواهد که دلسوزی کند

ای سعیدا هر چه می خواهی از او

او ز خوان همتش روزی کند

شمارهٔ ۳۱۱

هر که یاد قامت آن سروبالا می کند

بهر مطلع مصرع برجسته پیدا می کند

نیست در خاطر غباری از کسی آیینه ام

هر که می بیند مرا خود را تماشا می کند

نیست یک حاکم به ملک حسن، شهر طرفه ای است

خط اگر آزاد سازد زلف دعوا می کند

چون نگردم امت لعل لبش کان می پرست

گاه کار خضر و گه کار مسیحا می کند

دیدهٔ خودبین چو عکس افتاده در آیینه ها

هر که دارد چشم عبرت بین تماشا می کند

بی حجابش کس چسان بیند سعیدا دیده ام

از حیا در چشم مردم خویش را جا می کند

شمارهٔ ۳۱۲

هر کس نظر به سوی تو از دور می کند

هر خانه را خیال تو پرنور می کند

بگذر ز چین و چینی و در ساغر سفال

می نوش ای فقیر که فغفور می کند

بر داغ های کهنهٔ صد آرزوی خام

پیری علاج مرهم کافور می کند

داری به یادگار اگر زخم تیغ عشق

الماس ریزه پاش که ناسور می کند

نی می به جام و نی دل جمع و نه سرخوشم

خوشحال آن که کار به دستور می کند

هر کس که دلنشین خلایق شود به سعی

جا در میان خانهٔ زنبور می کند

شوری که عشق در سر من جای کرده است

آخر به زور کاسهٔ تنبور می کند

حق نمک به جای نیارد هر آن که او

حسن نمک فشان تواش کور می کند

پوشیدن نظر نه ز جمعیت دل است

زاهد ریا ز چشم تو مستور می کند

گر نیست هیچ منفعتی از شراب تلخ

مفتی همین بس است که مسرور می کند

هر جا غمی که راه به جایی نمی دهند

بی دست و پا به سینهٔ من زور می کند

صد آفرین به دست و به بازوی آن که او

در زیر خاک دانهٔ انگور می کند

موسی سیاه کرده نظر می رود به طور

دل را نگاه چشم سیه طور می کند

سیلی مگر قفاست سعیدا که روزگار

باز این خرابه ز چه معمور می کند

شمارهٔ ۳۱۳

لعلش که کار بوسه به انداز می‌کند

دل را کباب شعلهٔ آواز می‌کند

[در] چشم عاشقان حقیقت شعار چرخ

خاکستر است آینه‌پرداز می‌کند

از بس که ناز بر سر هم جمع کرده است

هر عضو او به عضو دگر ناز می‌کند

پوشد هر آن که چشم، سعیدا ز کاینات

بر روی خود ز غیب [دری] باز می‌کند

شمارهٔ ۳۱۴

رمزی است این که شمع فروزنده می کند

بر حال خویش گریه به ما خنده می کند

نازم به فکر شمع و صفای ضمیر او

روشن چراغ مردهٔ خود زنده می کند

آزاد می کند ز دو کونش نگاه عشق

آن را که در محبت خود بنده می کند

مانی تصوری [چو تو] خواهد کشد بدل

او را خیال عکس تو شرمنده می کند

در چشم جود، خرمن طاعت به نیم جو

زاهد چرا ذخیرهٔ آینده می کند

در دل هوای زلف، سعیدا گرفته جا

زان رو خیال های پراکنده می کند

شمارهٔ ۳۱۵

آن ماهوش که در همه جا جلوه می کند

خورشید در خرابهٔ ما جلوه می کند

در سینه های روشن و در دیده های پاک

دایم ز فیض صلح و صفا جلوه می کند

از موج خیز حادثه بی طاقتی چرا

ای ناخدا مگر دو خدا جلوه می کند؟

خورشیدوش برآمده از خوابگاه ناز

امروز باز تا به کجا جلوه می کند

آن سالکی که باخبر است از مقام خویش

دایم میان خوف و رجا جلوه می کند

ای دلبران برای خدا جلوه گر شوید

نور خدا ز روی شما جلوه می کند

اقبال در عنان تو عالم گرفته است

در سایهٔ تو بال هما جلوه می ند

بر مدعی ز نکهت اخلاص بهره نیست

با او همیشه بوی ریا جلوه می کند

بنشین به کوی یار سعیدا که بی حجاب

در خانهٔ کریم گدا جلوه می کند

شمارهٔ ۳۱۶

کی فرنگی با مسلمانی نهانی می‌کند

آنچه با ما آشکارا یار جانی می‌کند

از خدنگ حادثات چرخ ای دل گوشه‌گیر

چون کمان با پشت خم آن هم جوانی می‌کند

فتح ملک دل به نام عشق ثبت است از ازل

اندرین اقلیم او صاحبقرانی می‌کند

ای بسا دلداده را جان داده او بی‌گفتگو

کار صد خضر و مسیحا را زبانی می‌کند

نیست بی‌شوری خیالم سر دیوانم بکن

شعر من هم کار اشعار فغانی می‌کند

جان‌فشانی کن سعیدا گر نداری جان دریغ

از غبار خط رخش عنبرفشانی می‌کند

شمارهٔ ۳۱۷

کسان که سود و زیان را در این جهان دانند

یقین قماش کفن به ز نقد جان دانند

ببر ز غیر و توانی دگر به خویش مدوز

که سود خویش در این باب در زیان دانند

[گذشتگی] است سعیدا متاع بالادست

که قدر و قیمت آن گذشتگان دانند

شمارهٔ ۳۱۸

خوبان نه ناز [بیهده] آغاز می کنند

ایشان به بردن دل ما ناز می کنند

چون سرو هر کسی که ز برگ و ثمر گذشت

آزاد می کنند و سرافراز می کنند

در کار می کنند دو صد عقدهٔ دگر

هر عقده ای که از دل ما باز می کنند

آنان که سر به جیب تفکر کشیده اند

بر روی خود ز غیب، دری باز می کنند

خاموش نیستند فرورفتگان خاک

از راه دل به همدگر آواز می کنند

هر دم هزار مرغ هوس از سریر دل

بی خویش در هوای تو پرواز می کنند

آیینه می شود دل اگر آهنین بود

در آتش غم تو چو پرداز می کنند

مرغان بال بستهٔ نظاره هر زمان

در راه انتظار تو پرواز می کنند

خشت سرای عدل به صد جور می کشند

از ظلم، خانه ای دگر آغاز می کنند

کی می کنند کار خدایی جهانیان؟

گر می کنند باز خدا ساز می کنند

با نازپروران ستمگر جفاکشان

عرض نیاز خویش به انداز می کنند

فیضی نمی برند سعیدا ز اهل دل

آنان که شرح حال دل آغاز می کنند

شمارهٔ ۳۱۹

شیشه و پیمانه و دل غم ز هم کم می‌کنند

اهل دل از راه دل، دل‌پرسی هم می‌کنند

بس که خود را دوست می‌دارند ابنای زمان

پیشتر از زخم ایشان فکر مرهم می‌کنند

غنچه را در بزم ما منع شکفتن کرده‌اند

نخل مومی را در اینجا شمعِ ماتم می‌کنند

نیست غم در کشور وارستگان روزگار

شادی صبح طرب در شام ماتم می‌کنند

قبضه داران قضا آخر سعیدا چون کمان

هرکجا سرو قدی سر می‌کشد خم می‌کنند

شمارهٔ ۳۲۰

روشندلان که آخر دم از جهان روند

گردند خود دلیل و چو شمع از میان روند

هر چند مفلسان سبک آیند در نظر

لیکن ز سنگ تفرقه از جا گران روند

وقتی شوند تشنهٔ دیدار هم که خلق

از جوی روزگار، چو آب روان روند

جوشند و می کشند و برآیند از چمن

مستان چو باده تا سر خم کف زنان روند

آن غنچه مشربان که به سامان نشسته اند

روزی شود چو گل که به باد خزان روند

در عالم فنا چه گدا و چه پادشاه

آخر از این دیار چنین و چنان روند

مردان راه عشق سعیدا ز خویشتن

از خویش هست تا اثری از میان روند

شمارهٔ ۳۲۱

هر آن صید کز دام غافل نشیند

گرفتار در دست قاتل نشیند

کریم از ره لطف برخیزد از جای

بر آن در که از عجز، سائل نشیند

بوده بادهٔ صاف و بی غش نصیبش

چو خم هر که در بزم کامل نشیند

نصیحت بود گرچه شیرین چو شکر

ولی بدتر از تیر در دل نشیند

پریشان شدم در میان و ندیدم

کسی کاو به جمعیت دل نشیند

سعیدا خوشا حال آن فقر و خواهش

که برخیزد از تخت و در گل نشیند

شمارهٔ ۳۲۲

چند در اندیشهٔ دنیا و دین خواهیم بود

تا به کی در فکر و ذکر [آن و این] خواهیم بود؟

گل نخواهد کرد آخر غنچهٔ امید، چند

همچو داغ دست ما در آستین خواهیم بود؟

گرچه خواهم از نظرها رفت اما چون خیال

در دل و در سینه ها فکر متین خواهیم بود

یک شبی آخر در این عالم، قران خواهیم کرد

هر چه باداباد با ماهی قرین خواهیم بود

دوست گر در خاطر خود جا دهد مهریم مهر

در دل دشمن چو بنشینیم کین خواهیم بود

زور [بازویی] بخواه و دست همت کن دراز

ای سعیدا چند ما در [ماء] و طین خواهیم بود

شمارهٔ ۳۲۳

ای خوش آن روز که دل در خم گیسوی تو بود

در غم روی تو آشفته تر از موی تو بود

دل به هر تار سر زلف تو می زد چنگی

چه کند شاهد عادل به میان روی تو بود

آن که آتش به جهان در زد و عالم را سوخت

گفتگوی رخ زیبای تو و خوی تو بود

بوی کردم گل و از کار شدم صبحدمی

ظاهراً در نفس باد صبا بوی تو بود

کی نظر جانب آهوی حرم تیز کند

هر که یک روز هواخواه سگ گوی تو بود؟

یاد آن روز که سودای سر زلف تو داشت

دل آشفته سعیدا گل شب بوی تو بود

شمارهٔ ۳۲۴

دیدم به چشم سر، که سکندر نشسته بود

در چنگ انفعال دلش ریش و خسته بود

آیینه اش ز پای ستوران نمود روی

او دل مثال آینه ز آیینه شسته بود

احوال ملک [و] حشمت دارا ز من بپرس

جم بر زمین فتاده و جامش شکسته بود

دیدم به نقش ساده بتی سجده می نمود

دی زاهدی که نقش به دیوار بسته بود

آخر به زلف یار سعیدا اسیر شد

با آن که صید زیرک از دام جسته بود

شمارهٔ ۳۲۵

جسم ما از ناتوانی جان نمی گیرد به خود

درد ما از نازکی درمان نمی گیرد به خود

کاملی ذاتی زیاد و کم ندارد در وجود

تیغ ابرو زحمت سوهان نمی گیرد به خود

عارف از تغییر اوضاع جهان دلگیر نیست

گرد کلفت یوسف از زندان نمی گیرد به خود

از شمیم مشک می گردد پریشان زلف یار

ساده [لوحی] کاغذافشان نمی گیرد به خود

مردمان را فکر تعمیر جهان از غافلی است

جز خرابی این ده ویران نمی گیرد به خود

گرد غم چسفیده باشد در گریبان لباس

ورنه انده سینهٔ عریان نمی گیرد به خود

بی محبت زندگی باشد سعیدا کفر محض

ننگ بی عشقی تن بی جان نمی گیرد به خود

شمارهٔ ۳۲۶

خانهٔ نفس من خراب شود

یا خدا آتش من آب شود

باده با غیر خود منوش و مگو

گو دل عاشقان کباب شود

ساغر می به دست جانان ده

جام می جام آفتاب شود

خون دل را عبث ز دیده مریز

کهنه چون شد شراب ناب شود

حز ندامت ثمر نخواهد داد

کارها چون به اضطراب شود

من از این باب رو نخواهم تافت

به امیدی که فتح باب شود

عمرها شد که در خیال توام

فکر من هم مگر صواب شود

گریه چندان کنم که در آن بحر

کاسهٔ چشم من حباب شود

کی بود کی بگو سعیدا را

که دعای تو مستجاب شود؟

شمارهٔ ۳۲۷

چشم او را نگذارید که هشیار شود

فتنه را مصلحت آن نیست که بیدار شود

یار گیرم که نمودار شود کو چشمی

که به یک مرتبه شایستهٔ دیدار شود

دل ما رنگ تعلق نپذیرد هرگز

که ز تمثال کی آیینه گرانبار شود؟

صدف حوصلهٔ ما نشود پر هرگز

گر همه دیدهٔ ما ابر گهربار شود

سبحه در دست سعیدا مدهید ای زهاد

که مبادا رود و رشتهٔ زنار شود

شمارهٔ ۳۲۸

هر بتی قبله نمای دل دانا نشود

طوطی عقل ز هر آینه گویا نشود

عاشق از جلوهٔ معشوق نمایان گردد

سرو تا سر نکشد فاخته پیدا نشود

بر در دل چه زنی حلقه که این قفل گران

بی مددکاری مفتاح دعا وانشود

راه در زیر لب فاخته پنهان گردد

سرو اگر پیشرو آن قد و بالا نشود

با چنین سنگدلی زاهد اگر خاک شود

گل شود کوزه شود ساغر و مینا نشود

به یقین دیدهٔ یعقوب نخواهد بودن

که رسد پیرهن یوسف [و] بینا نشود

به غلط راه در آن کوی نمی یابد کس

هر گدایی به در دوست سعیدا نشود

شمارهٔ ۳۲۹

هر که غافل یک نفس شد صاحب دم کی شود؟

کج گذارد آن که پا در راه، اقدم کی شود؟

کی به حرف آید اگر داند معلم در قفاست

طوطی آگه چون بود ز آیینه همدم کی شود؟

کعبه را بگذار و طوف خانهٔ خمار کن

آنچه از خم می شود پیدا ز زمزم کی شود؟

سینهٔ ما بی خراش دل نمی یابد صفا

زخم ما بی ریزهٔ الماس مرهم کی شود؟

تا چو بد با بد بدی نیکی نخواهی دید از او

جز به احسان و مروت خصم ملزم کی شود؟

کوی از میدان سعیدا نامداران برده اند

جان اگر بخشد کسی بر مرده حاتم کی شود؟

شمارهٔ ۳۳۰

دل ز بیداد غم خوبان مصفا می‌شود

از غبار راه یوسف، کور بینا می‌شود

از تو زیبا می‌نماید دل به هر نوعی بری

عشوه‌گر با ناز همراه است رعنا می‌شود

آنچه من در گریهٔ خود دیده‌ام از روی تو

گر نباشد در میان روی تو دریا می‌شود

صدهزاران جان به قربان تو دارد انتظار

بر سر کوی تو یک روزی تماشا می‌شود

کار من وابسته چون توأم به کار مردم است

کام شیرین می‌کنم از هرکه حلوا می‌شود

هر خدنگی را که می‌اندازد آن ابروکمان

با رقیبان است منجر باز با ما می‌شود

مدعی امروز از ما گفتگو پوشیده است

گر خدا قاضی است فردا این سخن وامی‌شود

گرد هستی را سعیدا خاک دامن می‌کنم

آنچه گم کردیم در این خانه پیدا می‌شود

شمارهٔ ۳۳۱

کار، کی از آتش رخسارهٔ گل می‌شود

لاله داغ از شعلهٔ آواز بلبل می‌شود

می‌توان کردن به نازش صبر اما غمزه‌اش

فتنهٔ دل، آفت راه تحمل می‌شود

از پی آزادگان رو دل که در راه طلب

این [گره] را خار در پا غنچهٔ گل می‌شود

دل چه سان بگریزد از قیدش که از زنجیر زلف

تا رهایی یافت بند جعد کاکل می‌شود

چرخ را نوبت به ما برعکس باید کار کرد

دایماً دوران ما دور تسلسل می‌شود

نرگس از چشمت خجل شد گل ز رویت آب شد

زلف را آهسته بگشا کار سنبل می‌شود

با سعیدا گر شود همراه هر بی‌طاقتی

چند روزی بگذرد ز اهل توکل می‌شود

شمارهٔ ۳۳۲

صفای وقت جهان چون به ما نمی خواهد

که زشت آینهٔ باصفا نمی خواهد

شکست توبه خوش آمد مرا که رو زردی

نمی کشد ز کس و مومیا نمی خواهد

بیا به کشتی بحر فنانشین و برو

ز خود که کشمکش ناخدا نمی خواهد

چنان سبک شده ام در ره وفا که چو کاه

کشیدنم مدد کهربا نمی خواهد

هر آنچه کس طلبد از کریم می یابد

خوش آن که او ز خدا جز خدا نمی خواهد

کسی است نیک که نیکی چو می کند امروز

در آن مقابله فردا جزا نمی خواهد

خوشم به طور سعیدا و بی نیازی او

که زخم، مرهم و دردش دوا نمی خواهد

شمارهٔ ۳۳۳

ز عاشق، صبر، تسکین از دل دیوانه می‌خواهد

نمی‌دانم چه‌ها آن آشنا بیگانه می‌خواهد

به استعداد دانش کی توان از خود سفر کردن

که قطع این بیابان همت مردانه می‌خواهد

روم از خویش و سیر بوستان سازم که گل امشب

ز بلبل ناله از من گریهٔ مستانه می‌خواهد

همان کج‌خلقی اهل جهان را دوست می‌دارم

که سنگ‌اندازی طفلان دل دیوانه می‌خواهد

ندانم تخم امید که خواهد سبز شد آخر

که من یک دانه، زاهد سبحهٔ صد دانه می‌خواهد

برو ناصح به بزم اهل دنیا گرم کن مجلس

که گوش طالب خواب گران افسانه می‌خواهد

برای ریختن خون دل دیوانه را هردم

سعیدا گه سبو گه جام گه پیمانه می‌خواهد

شمارهٔ ۳۳۴

دلم را هم‌نشین یاری جهان‌گردیده می‌باید

رفیق نوح ای جان، مرد طوفان‌دیده می‌باید

به خال و خط و ابرو کی توان بردن مرا از جا

که در تاراج دل، چشم نگه دزدیده می‌باید

به جانان خوش نباشد نامه را خالی فرستادن

در این مکتوب با خط، جان و دل پیچیده می‌باید

به آن بالا نظر کردن به آن مه روبه‌رو گشتن

بلاها دیده می‌باید ستم وزیده می‌باید

سعیدا کار خامان نیست در آتش وطن کردن

که عاشق چون سپند از دانه‌ها برچیده می‌باید

شمارهٔ ۳۳۵

هر که در این در ز راه صدق درآید

بایدش اول ز خویشتن به درآید

خانهٔ فقر است جای ما و منی نیست

شاه جهان است یا گدا اگر آید

آن ز عمل های باطل است مشو خوش

آنچه ز اعمال نیک در نظر آید

از ره عبرت ز خویش هر که سفر کرد

گر به خود آید عزیز و معتبر آید

جسم گل آلوده ات نه کاسهٔ چین است

چون شکند باز از او صدا به درآید

این دل دیوانه را به زلف ببندید

گر به دو زنجیر، او ز عهده برآید

دوری خویش آن زمان ملاحظه افتد

هر که ز خود یک دو گام پیشتر آید

من ز سر خود گذشته می روم این راه

یار سعیدا مگر که سر بسر آید

شمارهٔ ۳۳۶

اگر خواهد کسی تا روز محشر باشرف آید

ز جان و دل به طوف مرقد شاه نجف آید

ز دریای سخایش گرچه بسیار است امیدم

قناعت می کنم ز این بحر اگر سنگی به کف آید

شهیدش بر لب کوثر چو خواهد گشت بزم آرا

به رقاصی مسیحا مهر و مه با چنگ و دف آید

چه سازم مدح آل او که در مداحی ایشان

ز جوش عقده‌های در لب دریا به کف آید

سعیدا گر نبودی بنده‌ای از بندگان او

چرا از هند مهرافزا چو خورشید این طرف آید

شمارهٔ ۳۳۷

ز ما کسی که نهان کرده روی خویش نماید

هر آن که بسته در، از لطف خویش بازگشاید

دلم ز آدم و عالم چنان گرفته دماغ است

که باز غنچه شود گل چو در خیال درآید

یقین ز پنجهٔ خورشید دست او بالاست

که با ادا کمر او ببندد و بگشاید

ز دزد باغ به بلبل خبر نگشته و گر نی

به جذبه نکهت گل را ز دست باد رباید

هر آنچه روی نماید به ما ز راه تو خوب است

ولی رفیق منافق خدا به ما ننماید

هر آن که او نپسندد ز بخل کور شود گو

ز دیدن رخ خوبان که نور دیده فزاید

به طوف خانهٔ خمار توتیاگویان

اگر به دیده کشم خاک راه می شاید

ز حلقه های خم زلف ظاهر است رخ او

به دور عشق سعیدا بگو دگر که چه باید

شمارهٔ ۳۳۸

رود یوسف دگر در چه گر آن مشکین رسن آید

تکلم می کند [هر] مرده گر او در سخن آید

ید بیضای او ز اعجاز خود مه را قلم کرده

مرکب می کند خطش اگر مشک ختن آید

نسیم باغ شرعش جان و دل را تازه می دارد

شود به خستهٔ زهری اگر در این چمن آید

مسیحا انتظار حکم او بر آسمان دارد

سلیمان می شود در دین او گر اهرمن آید

هر آن کاو دید اول روی او صدیق اکبر شد

که تا ترکیب صدق غیر با وجه حسن آید

عمر تریاق فاروق است زهر مار نفست را

ز نامش می گریزد گر به خواب آن راهزان آید

ز ماهی تا به مه از مرد و زن فریاد برخیزد

در آن روزی که حیدر با حسین و با حسن آید

سعیدا هر چه می‌گوید ز جانان است یا از جان

که کافر باد آن قلبی که جز این در سخن آید

شمارهٔ ۳۳۹

هر که از خود فرود می آید

آسمان در سجود می آید

دایم از خانمان سوختگان

نکهت داغ و دود می آید

به دل بی قرار من دیر است

یار هر چند زود می آید

به دکان نظر، متاع دلم

آنچه بود و نبود می آید

به زمین گر برند نام تو را

ز آسمان ها درود می آید

طرز این و ناز اگر این است

آنچه زو ... شنود می آید

چرخ با نیک بد کند چه عجب

زین بلای کبود می آید

دایم از خاک کشتگان غمت

شورش زنده رود می آید

ای سعیدا [یکی] است چشمهٔ دل

لیکن از وی [دو] رود می آید

شمارهٔ ۳۴۰

گدا که بر سر راه بخیل می آید

چو پشه ای است که در چشم پیل می آید

هر که عاقبت کار این جهان را دید

عزیز مصر به چشمش ذلیل می آید

خطا مکن نظر از مطلبی که داری پیش

به پیشواز تو گر جبرئیل می آید

بنای کلبهٔ ویرانه ام چنان شد محو

که سیل غم به هزاران دلیل می آید

برای رزق، سعیدا مرو ز جا هرگز

که قسمت تو کثیر و قلیل می آید

شمارهٔ ۳۴۱

نه جانان کشته‌اش را از پی نظاره می‌آید

که خورشید قیامت از برای چاره می‌آید

صدای صاحب دل، اهل غفلت را کند واقف

که ز آواز جرس گم گشتهٔ آواره می‌آید

مگر در پرده کاری کرده آه [و] نالهٔ بلبل

که گل از پرده بیرون با دل صدپاره می‌آید

نگاهش باخبر گرداند از محشر خلایق را

چون از خود بی‌خبر از خانه آن میخواره می‌آید

کفن در چشم غافل پیرهن باشد که تابوتش

ز نادانی صبی را در نظر گهواره می‌آید

برد گر بی‌خبر دل را ز دست مردم چشمم

عجب نبود که از این بیش از آن مکاره می‌آید

مگر دست تعدی کرده بالا پنجهٔ خورشید

که صبح از جانب مشرق، گریبان پاره می‌آید

شهیدان را دهان زخم از خون بسته کی گردد

که سیل خون ز چشم خون‌فشان همواره می‌آید

ز سختی‌های طالع کوهکن دل کند از جانش

که هردم تیشه را در پیش سنگ خاره می‌آید

مگر سیل حوادث باز رو بر کشتگان دارد

که جای آب خون از دیدهٔ فواره می‌آید

مشو ایمن از آن بالا که دارد فتنه‌ها بر سر

بلا از آسمان نازل چو شد یکباره می‌آید

مکن با نفس خود حیلت که او در حیله استاد است

به جز توفیق کس کی بس به این اماره می‌آید؟

نمی‌خواهم سعیدا چاره‌ای از کس که می‌دانم

مسیحا از علاج درد من بیچاره می‌آید

شمارهٔ ۳۴۲

دلا گنج روانی سوی این ویرانه می‌آید

نمی‌دانم چه در دل دارد آن مستانه می‌آید

دو عالم مدعی در پیش و پس جانانه می‌آید

نمی‌دانم چرا آن آشنا بیگانه می‌آید

تجلی طور را از رفتن موسی نمایان شد

فزون گردد جلای شمع چون پروانه می‌آید

مرا غفلت دوبالا می‌شود از وعظ بی‌معنی

که خواب اکثر گران از گفتن افسانه می‌آید

اگر در فکر توحیدی به دریای محبت شو

که از این بحر دایم گوهر یکدانه می‌آید

رجوع اهل عالم با سعیدا نیست از دانش

که طفلان جمع می‌آیند چون دیوانه می‌آید

شمارهٔ ۳۴۳

کس به دور نرگس مست تو هشیاری ندید

آسمان جز فتنهٔ چشم تو بیداری ندید

او چه داند حال ظلمت دیدگان عشق را

در جهان غیر از نگاه خود ستمکاری ندید

تا به لب آمد غم دل از برای غمخوری

لیک غیر از خویشتن بر خویش غمخواری ندید

گاه در پایت فتد گه در کمر پیچد تو را

کس به دور عارضت چون زلف، عیاری ندید

از برای امتحان هر سو که دل گردیده است

جز اجل در پیش روی خویش دیواری ندید

می کشد شرمندگی آخر سعیدا هر که او

غیر گفتار عبث از خویش کرداری ندید

شمارهٔ ۳۴۴

هر نفس در کوی جانان کوه غم باید برید

زهر باید نوش کرد از جام جم باید برید

دهر دریایی است بی پایان و ما امواج او

ای رفیقان همچو موج آخر ز هم باید برید

مهدجنبان، درد و [انده] دایهٔ غم، مشفقش

ناف طفل خویشتن را با الم باید برید

با دم تیغ فنا هر بند و پیوندی که هست

از نیستان تعلق چون قلم باید برید

تا اثر باقی است از هستی گریزانم ز خود

اندرین راه از پی خود چون قلم باید برید

طفل شب را قسمت روزی ز شیر ماهتاب

سیر ناگردیده شام و صبحدم باید برید

شمارهٔ ۳۴۵

دوستان از سر این تودهٔ غم برخیزید

زود باشید چه بیش است و چه کم برخیزید

گرچه بر ساحل این دجله نشستید بسی

وقت آن است که با دیدهٔ نم برخیزید

هر دلی را که غباری ز شما بنشیند

زود سازید دوا و چو الم برخیزید

چند جامی بکشید و سر دارا شکنید

در خرابات نشینید و چو جم برخیزید

از کسی تا به شما و ز شما تا به کسی

پیش از آن دم که رسد جور و ستم برخیزید

تا توانید به آیین عرب ننشینید

همچو صوت از سر قانون عجم برخیزید

مدعی تا نشود کافر و مؤمن فردا

چون سعیدا ز در دیر و حرم برخیزید

شمارهٔ ۳۴۶

بی برگ شو چو نی به نوا می توان رسید

از راه نیستی به خدا می توان رسید

وامانده از وصول، اصول ای فروع جوی

از سایه گر بری به هما می توان رسید

ای دل به کوی یار اگر درد، همره است

مردانه زن قدم به دوا می توان رسید

چون سرو با کجی مکن الفت در این چمن

از راستی به نشو و نما می توان رسید

او خود مگر به جذبه سعیدا کشد تو را

ورنه به جد و جهد کجا می توان رسید؟

شمارهٔ ۳۴۷

مگر که بوی گل و لاله [از] هوا جوشید

که باز شور و جنون در دماغ ما جوشید

عنان ز گرد تو شد ابلق نظر را گرم

غبار کوی تو گویا به توتیا جوشید

چه الفت است خدایا که او به من دارد

کسی ندیده به بیگانه آشنا جوشید

حنا به آن کف پا رو به رو نشد هرگز

بسی به خون شهیدان کربلا جوشید

به روی یار سعیدا سخن به عکس مگوی

که خون شرم در آیینهٔ حیا جوشید

شمارهٔ ۳۴۸

فقر، دل های سیه را کرده است اکثر سفید

می کند آیینه را از زنگ، خاکستر، سفید

آفتاب عالم آرا هم ز گردون قطعه ای است

صبح می سازد به صد خون جگر در بر سفید

برد کار از دست ما رندان به زور زر رقیب

صاحبش را دستگیری کرد روی زر سفید

عشق می باید که آرد خون عاشق را به جوش

می برآید از دل افسردگان خنجر سفید

عندلیب نطق ما هر جا شود سبز ای رقیب

کی تواند کرد آن جا [زاغ] بال و پر سفید؟

نیست جای نقطه ای خالی سعیدا از گناه

نامهٔ ما چون تواند گشت در محشر سفید؟

شمارهٔ ۳۴۹

همین نه نرگس تنها گشاده چشم سفید

که در فراق تو شد جام باده، چشم سفید

به گوش نرگس از اخلاص یاسمن می گفت

که نور می برد از روی ساده چشم سفید

زمان زمان رود از خود به سیر گل نرگس

عصا گرفته و بر کف نهاده چشم سفید

از این چمن دل نرگس از آن جهت برخاست

که هیچ مادر مشفق نزاده چشم سفید

ز هجر یار سعیدا مگو که چون یعقوب

هزار یوسف مصری فتاده چشم سفید

شمارهٔ ۳۵۰

نامهٔ شوق چو املا کنمش بر کاغذ

چشم بندم که ز اشکم نشود تر کاغذ

حرف از زلف و رخ دوست نمودم انشا

قلمم دستهٔ گل گشت و معنبر کاغذ

مهر دل کردم و با رشتهٔ جان پیچیدم

تا نیفتد به ره از بال کبوتر کاغذ

یاسمن را نبود بار تعلق بر دوش

به ره آورد بهارش زده بر سر کاغذ

خال و خط کردن نهان زیر نقابی گفتم

همچو مشکی است که پیچیده بود بر کاغذ

در کتابت خط خوش باید و اشعار لطیف

حاجت مسطر و جدول نبود بر کاغذ

گر بود پادشه عصر ز معنی آگاه

بهر دیوان سعیدا کند از زر کاغذ

شمارهٔ ۳۵۱

شد زخم تیغ تیز تو در کام جان لذیذ

خون جوشد از دمش چو می ارغوان لذیذ

شد آبروی تیغ تو در کام جان لذیذ

خون از دمش به دل چو می ارغوان لذیذ

گردون چو نیشکر به دهان می‌مکد مرا

آری که در مذاق بود استخوان لذیذ

با آن که خامش است دلا راست گو سخن

حلوای قند یا لب آن مهربان لذیذ؟

تا قند ذکر را نرسانی به کام دل

کی می‌شود ز نام سعیدا دهان لذیذ؟

شمارهٔ ۳۵۲

بی صفت گر شود این جان علایق آثار

سایهٔ سر نکنم جز الف قامت یار

هر نفس دل به تو راه دگری می یابد

چارهٔ کوی تو بیرون بود از حد شمار

بحر را کشتی ما موج صفت می گردد

که رود تا به میان گاه بیاید به کنار

دم فروبند و به من راه سخن را واکن

که کشد از نفس آیینهٔ طبعم آزار

گه خدا دانم و گاهی به خدا نادانم

گاه تسبیح به کف دارم و گاهی زنار

ترک جانان نکنی ترک جهان نتوانی

هر که از سر گذرد می گذرد از دستار

غافلان را نتوان کرد سعیدا آگاه

هر که را خواب عدم برد نگردد بیدار

شمارهٔ ۳۵۳

شد میسر شب وصلت شب عید آخر کار

ماه را دید به رخسار تو دید آخر کار

یاد از پیرهن یوسف مصری می داد

هر نسیمی که ز کوی تو وزید آخر کار

حاصل کار جهان غیر پشیمانی نیست

کیست در دهر که دستی نگزید آخر کار؟

بسکه مشق غم بی برگ و نوایی کردیم

از نی خامهٔ ما ناله دمید آخر کار

سینه ام شد هدف ناوک مژگان دیگر

غم دل باز کمان که کشید آخر کار؟

شادی وصل به یک غمزه تلافی ها کرد

انچه دل در غم هجر تو کشید آخر کار

فلک از دیدهٔ امید کشید آب حیات

نشود تا که سیه چشم سفید آخر کار

روز تا روی به زردی ننهد ممکن نیست

رنگ از چهرهٔ ایام پرید آخر کار

عمرها گرچه ز ما صرف شقاوت گردید

شکرلله که گشتیم سعید آخر کار

شمارهٔ ۳۵۴

ساقیا ساغر شراب بیار

غم دلهای عاشقان بردار

راه عشاق بینوا سرکن

در طریق فنا قدم بردار

تشنگانند اوفتاده به خاک

از شراب وصال کن سرشار

در طریق وفا چو نافهٔ مشک

همه جان صحتند و تن بیمار

همگی همچو حلقهٔ زنجیر

در دل یکدگر گرفته قرار

روی شادی ز چشم ایشان محو

پشت غم گشته گردشان دیوار

بید مجنون باغ و راغ خودند

همه بی حاصلند و نیکوکار

در رز و باغ این گروه که نیست

نه خزان راه دارد و نه بهار

ظاهراً این گروه را منگر

همه سر خفته اند و دل بیدار

در مکانی کمند از کم کم

در زمانی ز بیشتر بسیار

همه هشیار مست کردارند

همه مست به کار خود هشیار

جمله از سر نهاده بار خودی

نه ز سر واقف و نه از دستار

همه را دیده همچو نرگس باز

همه را دل چو گل شکفته عذار

همگی همچو ما به کف دارند

آنچه دارند از پی ایثار

بوسه زن خاک پای یک یک را

سرمهٔ دیده ای به دست بیار

ای سیعدا تو هم از ایشانی

گرچه دارند از تو ایشان عار

شمارهٔ ۳۵۵

در به در گردیده دشمن روبرو گردیده یار

شکر لله روی ما را آبرو گردیده یار

پیش از این از ناز هر چاکی که دل را کرده بود

مژده ای جان باز در فکر رفو گردیده یار

نی همین از زلف می خواهند یا از خط مراد

عاشقان را مطلع صد آرزو گردیده یار

با نسیمم نیست الفت زان که در این بوستان

چون دل اهل هوس با رنگ و بو گردیده یار

این دل پرشور ما را بیش و کم منظور نیست

گاه با خم گاه با جام و سبو گردیده یار

هر نهالی را از او نشو و نمایی دیگر است

در بر ما جان و در گل رنگ و بو گردیده یار

مژده باد ای دوستان با دشمنان دربدر

از برای خاطر ما جنگجو گردیده یار

گو سعیدا گفتگو دارند مردم گر ز ما

شوخ شیرین کار ما بی گفتگو گردیده یار

شمارهٔ ۳۵۶

یاد خود سعی کن و از دل آگاه ببر

زندهٔ خویش چو خود مرده از این راه ببر

دست خالی به طلبکاری دلدار مرو

هیچ اگر نیست ز اسباب جهان، آه ببر

یارب افتاده ز پا یوسف توفیق به چاه

کاروانی ز کرم بر سر این چاه ببر

دست گر بر سر آن کاکل مشکین نرسد

پیش زلفش گلهٔ طالع کوتاه ببر

به هواداری خورشید جمالش ای اشک

هر غباری که بود از دل آن ماه ببر

همچو خورشید، سعیدا به بد و نیک جهان

جام پر نور پگاه آور و بی گاه ببر

شمارهٔ ۳۵۷

چون شود آشفته زلفش از نسیم بی خبر

جنبش زلفش کند رخساره‌اش را [نیلفر]

طوطی ما نطق خود را می تواند سبز کرد

حرف شیرینش کند چوب قفس را نیشکر

بوی گل از پا نیفتد گر فتد گل پیش پا

هر نسیمی می شود بر نکهت گل بال و پر

چون توان دیدن بلایی را که از اعجاز لطف

خویش را پنهان تواند کرد در عین نظر

از چنین بزمی نمی دانیم چون خواهیم رفت

یار بی پروا جهان بدمست و یاران بی خبر

در دل زندانیان را چون به تحریک آورد

نالهٔ زنجیر هم در گوش ما دارد اثر

ما نظربازیم از هر جا تماشا می کنیم

نیست غم گر افکند آن طاق ابرو از نظر

هست تا دل کی ز دست فکر می گردد خلاص

می کشد هر دم گریبان بحر را موج دگر

جوهر مردی در آن ساعت نمایان می شود

چون کنند آیینه مردان روبرو با هم دگر

ننگ و ناموسی نماند حرص چون آید به جوش

آب از رو می رود در وقت گرما بیشتر

نیست تا محشر سعیدا با شهیدانش خمار

خورده اند از نیش خنجر باده های درد سر

شمارهٔ ۳۵۸

در ذکر تو دیدم در و دیوار قلندر

یادم دهد از روی تو دیدار قلندر

از پردهٔ ناموس [برآیی] چو بنوشی

یک جرعه از آن ساغر سرشار قلندر

در آینه هم عکس جمال تو کند سیر

خودبین نبود دیدهٔ بیدار قلندر

گه مؤمن و گه ملحد و گه گبر نماید

کس را خبری نیست ز اسرار قلندر

این کار نمی داند و از بی خبران است

هر کس کند اقرار به انکار قلندر

از مشرق و مغرب ز سعیدا تو چه پرسی

از عرش خبر می دهد اشعار قلندر

شمارهٔ ۳۵۹

نسخهٔ عکس رخ او، مه تابان حاضر

شاهد حرف لبش لعل بدخشان حاضر

هر که سر از خط فرمان تو بیرون سازد

تیغ ابرو، رسن زلف پریشان حاضر

دل به کفر خم زلفش سر سودا دارد

گر قبولش نشود جان و دل ایمان حاضر

گر سواد خط یاقوت نداری ای دل

مصحفی بر ورق گل خط ریحان حاضر

منکر یوسف ما کیست بگو ای دل زار

قدمی پیش بنه چاه زنخدان حاضر

منکر چاک دل صبح نگردد خورشید

تیغ آلوده به خون زخم نمایان حاضر

گر سر رفتن از خویش سعیدا داری

شاهراه نظر و چاک گریبان حاضر

شمارهٔ ۳۶۰

سینهٔ ریش است قانون، بانگ نی معنی است بکر

شیشه مصراعی است موزون، جام می معنی است بکر

روی او خورشید و خود گردون بناگوش است صبح

قصهٔ عمر است زلفش خط وی معنی است بکر

در سراغ ناقهٔ لیلی به هر صحرا و دشت

گفت هر جا دید مجنون نقش پی معنی است بکر

هر که واقف گشته از اسرار او را در نظر

برگریزان خزان سرمای دی معنی است بکر

سر آن تنگ دهان مضمون آن موی میان

در تصرف دم مزن زنهار هی معنی است بکر

اهل دولت را اگر واقف شوند از اصل کار

نقل کاووس و حکایت های کی معنی است بکر

آنچه در عالم سعیدا می توان دیدن به چشم

گر بود خورشید و مه بالله کی معنی است بکر

شمارهٔ ۳۶۱

یار من درد و کبابم دل و می خون جگر

نیست جز زیر زمینم هوس جای دگر

خاطر خستهٔ من بین و گشا لب به سخن

که باین ضعف دوا نیست بجز گل به شکر

جوهر همت ذاتیش نمایان گردد

پیش یاران پسری را که برد نام پدر

عقل را نور نماند چو شود موی سفید

شمع تاریک بماند چو شود وقت سحر

می رسد گر قدح بادهٔ معنی نوشیم

ما که دوران دگر گشت نگشتیم دگر

حرف آن لعل لب و تنگ دهان باز بگو

سخن از بوسه و جام است مکرر خوشتر

رسنی بست سعیدا به میان تا که شنید

زیر بارند مرصع کمران تا به کمر

شمارهٔ ۳۶۲

در جهانی کاو متاع فخر او باشد غرور

اهل او ناچار گردد طالب فسق و فجور

در حقیقت آدمی انسان عین واجب است

این دو عالم را دو چشمی دان تو بر وجه ظهور

رسم و عادت از فقیران خواستن محض خطاست

کس نمی خواهد تواضع را ز اصحاب قبور

در دو عالم نیست عاشق را به چیزی التفات

از برای همت قاصر بود حور و قصور

آتی از مصحف رویش اگر نازل شود

محو گردد جملهٔ انجیل و تورات و زبور

ترس از خویش است ما را ورنه از حق خوف نیست

او خداوند کریمان و رحیم است و غفور

وصل ما با او چسان گردد که چون خفاش و شمس

او تمامی ظلمت و خورشید تابان محض نور

بی حضوری تا حضور دل نیاوردی به دست

حاضران دانند غایب را نمی باشد حضور

با وجود آن که دنیا جیفهٔ صبرش مشکل است

چون تواند عاشق از معشوق خود گردد صبور

جوهر ما چون شود معلوم و حرف ما بلند

خاک را گوش کر است و آسمان را چشم کور

وصل جانان کی به سعی و جهد می آید به دست

دامن دولت سعیدا کس نمی گیرد به زور

شمارهٔ ۳۶۳

خدا حاضر خدا ناظر چه در باطن چه در ظاهر

نظر در دید او عاجز زبان در مدح او قاصر

خبرداران عالم را یکایک باخبر گشتم

نبود از او کسی آگاه، او از جملگی مخبر

در این برزخ اسیر ماسوای خود نگردانی

چو اول یاوری کردی تو یاور باش تا آخر

قسم بر مصحف روی تو دارم راست می گویم

که غیر از سورهٔ اخلاص نبود هیچ در خاطر

رخش را دیده و دانسته می پوشد ز اهل دل

ندارد رحم بر دل ها چه گوید کس به این کافر

سعیدا از خدا دیگر چه می خواهی که در عالم

زبان در مدح او گویا به نامش گشته دل ذاکر

شمارهٔ ۳۶۴

در نگاه بت خودکام نمی باشد مهر

در دل سنگ دلارام نمی باشد مهر

ماهرویان دمشقی ز وفا بی خبرند

راست بوده است که در شام نمی باشد مهر

رحم در حلقهٔ آن زلف خم اندر خم نیست

از ازل در نگه دام نمی باشد مهر

بسکه سرد است جهان در نظر گرمروان

زان سبب بر سر این بام نمی باشد مهر

آفتابی است نهان در خم هر حلقهٔ زلف

این غلط بوده که در شام نمی باشد مهر

همه کس دوست شود با تو اگر داری دوست

چون بود پایهٔ الزام نمی باشد مهر

رحم را جا سر مو نیست در ابروی بتان

تیغ را بر همه اندام نمی باشد مهر

خبر از تشنه لبان، بحر کجا می گیرد

هر که را کام سرانجام نمی باشد مهر

با سعیدا نکند یار جفا خود چه کند

در دل سنگ دلارام نمی باشد مهر

شمارهٔ ۳۶۵

صبحدم تا شده بیرون ز افق، خاور مهر

رفت جان بر سر مهر و دل من در بر مهر

ظاهر و باطن معشوق به هم دارد جنگ

دل او صورت قهر و تن او پیکر مهر

شهر خالی است ز خوبان و دل ظالم سخت

باشد از غیب رسد بر سر ما لشکر مهر

صبحدم ته به ته غنچهٔ گل را دیدم

همه خون بسته ز بی مهری او بر سر مهر

جز تجلی نبود جسم مرا رنگ وجود

نیست جز ذره هواخواه به بال و پر مهر

آذرش را ز ازل قوت گیرایی نیست

که نشد پخته یکی خام از این اخگر مهر

ز آتش حسن تو خورشید اگر سوخت چه باک

می توان ساخت دوصد مهر ز خاکستر مهر

چون صبا زلف شب از چهرهٔ مقصود گشود

بود طغرا خط مشکین تو بر دفتر مهر

فلک از حلقه به گوشان در جانان است

می کند سجده به پیش بت ما داور مهر

کی رسد بادهٔ دیدار سعیدا تا هست

اندرین میکده مینا فلک و ساغر مهر؟

شمارهٔ ۳۶۶

چو آب در دل هر سنگدل برو جا گیر

چو آفتاب در این خانه رنگ مینا گیر

ز زهد خشک دماغت گرفته می بینم

ز راه میکده گردی عبیرآسا گیر

صفای وقت به امید خم نخواهی یافت

نشین و همچو گهر داد دل ز دریا گیر

قبای اطلس و دیبا نمی شود حایل

همین تو پردهٔ غفلت ز چشم خود واگیر

اگر که مرد شجاعی و همتی داری

چه می دهی جگر خویش دل ز دنیا گیر

وفا چو می نتوانی جفا بکش باری

که دست اگر نتوانی گرفت خود پا گیر

چو برکشند ز هر جانبی رقیبان سر

تو از میانه بیا جانب سعیدا گیر

شمارهٔ ۳۶۷

بشنوید این نکته را ای اهل راز

شد از این مقبول محمودی ایاز

پیشتر زان محو گردی در جهان

خویش را از خاطر خود محو ساز

خوب بودی گر سخن از این و آن

پس روا بودی کلام اندر نماز

گر حریفت پر دغا افتاده است

نقد جان را در دغایش پاک باز

گرچه ناز از یار باشد خوش ادا

خوش نما باشد ز عاشق هم نیاز

فارغ آید از تمیز دیگران

هر که خود را کرده باشد امتیاز

چشم دل خواهی سعیدا وا شود

خاک پای [نیکوان] را سرمه ساز

شمارهٔ ۳۶۸

خوابیده مست و بیخود امروز در بر ناز

صد منت عظیم است امروز بر سر ناز

از مهر، نازبالش در زیر سر نهاده

چون گل به زیر پهلو افکنده [بستر] ناز

جسم تو از لطافت با ناز ناز می کرد

آن دم که آفریدند از ناز پیکر ناز

امروز آن پریرخ بسیار نازنین است

تا خود چه لعبت آرد از ناز بر سر ناز

شمارهٔ ۳۶۹

به هوس باز جوان پیر نگردد هرگز

که کمان گر شکند تیر نگردد هرگز

آن که دل بست به آن حلقهٔ گیسوی، دگر

خون دل نوشد و دلگیر نگردد هرگز

شب بی شام عشا تا سحرش یک سال است

روز روزی به کفان دیگر نگردد هرگز

آن که در فکر خم زلف بود مجنون است

عاقلی از پی زنجیر نگردد هرگز

غافل از بار گنه روی دگرگون نکند

رنگ بر چهرهٔ تصویر نگردد هرگز

به بناگوش تو می بس نتواند آمد

صبح از خون شفق پیر نگردد هرگز

شام تا صبح به یک آه رسا ساز که ماه

بدر بی محنت شبگیر نگردد هرگز

شعلهٔ عشق به پیری ننشیند از جا

کاین حرارت به تباشیر نگردد هرگز

زاهدا شیوهٔ گردون به ریا برپا نیست

آسیا آب به تزویر نگردد هرگز

رحم در سینهٔ آن شوخ نمی باشد هیچ

آب در جوهر شمشیر نگردد هرگز

طبعم از فهم سخن عجز پذیرا نشود

از بریدن دم شمشیر نگردد هرگز

دست در دامن تقدیر سعیدا زده ایم

کار ما راست به تدبیر نگردد هرگز

شمارهٔ ۳۷۰

عهد کردم ز جهان کام نگیرم هرگز

جم شود ساقی و من جام نگیرم هرگز

جای اگر دوزخ اگر جنت اگر اعراف است

تا نبینم رخت آرام نگیرم هرگز

بسته ام عهد ز آغاز، پریشانی را

که چو زلف تو سرانجام نگیرم هرگز

تا نبینم ز کریمان دل و جان سوخته ای

پخته ای از طمع خام نگیرم هرگز

تن پرستان جهان را نشوم همبازی

انس با عام کالانعام نگیرم هرگز

هر ستم کز تو رسد داد نخواهم گفتن

هر چه من می کنم انعام نگیرم هرگز

وعدهٔ دادن اگر روز قیامت باشد

عهد کردم که زکس وام نگیرم هرگز

هرگزش با تو سعیدا به زبان می گویم

دلبری را که به دل نام نگیرم هرگز؟

شمارهٔ ۳۷۱

سخن از میکده و ساقی و جام است امروز

هر چه جز باده خوری بر تو حرام است امروز

خنده زن باده کش از جام بده رقص بکن

کار کونین در این خانه تمام است امروز

مانع ما نشود حرف کس از شرب مدام

نهراسیم ز فردا که دوام است امروز

زلف او هیچ دلی نیست که داغی ننهاد

شهر بیدادگران خطهٔ شام است امروز

خال [و] ابرو به رخت روی توجه دارند

خواجه و بنده در این شهر غلام است امروز

غم و درد و الم و خون دل و سینهٔ ریش

دور از ‌آن یار مرا آب و طعام است امروز

در تجلی شد و گفتا که سعیدا برگوی

آن که انکار تو می کرد کدام است امروز

شمارهٔ ۳۷۲

مژده آمد که تو را کام روا شد امروز

مدعاها هدف تیر دعا شد امروز

سایه انداخت به سر قامت آن سرو روان

صعوهٔ طالع ما باز هما شد امروز

وقت خوش دولت جاوید مبارک بادا

تو بقا یاب که غیر از تو فنا شد امروز

شکر ایزد که به دور تو ز هم بی تصدیع

باطل و حق چو شب و روز جدا شد امروز

دل شد و صبر شد و جان شد و تن از جا رفت

تو خبردار نه ای بی تو چها شد امروز

[خارزارم] ز قدوم فرست شد گلزار

جنگ و کین از کرمت صلح و صفا شد امروز

به هوایی که سعیدا به تو همدم گردد

همچو نی بیدل و بی برگ و نوا شد امروز

شمارهٔ ۳۷۳

نچشیده است شراب مزهٔ کام هنوز

نرسیده است لب او به لب جام هنوز

چشم احسان نتوان داشت از آن بدخویی

که نداند گل چشم از گل بادام هنوز

با وجودی که نیاسوده دمی از گردش

نشده ابلق گردون به کسی رام هنوز

هر کجا بود دلی کرد نظر بستهٔ دام

با وجودی که ندارد خبر از دام هنوز

می دهد چشم مرا هر نفسی دلداری

نیست او را خبر از مردم بدنام هنوز

بی خبر بود که در حلقهٔ آن زلف تپید

می کند شرم دلم از نگه دام هنوز

در گلستان پی آشفتن گل می گردد

می دهد یاد به سرو چمن اندام هنوز

در طریق ستم از خانه براندازان است

آفتابش نرسیده به لب بام هنوز

چه شود گر به سعیدا نظر از لطف کنی

نیست این غمزده شایستهٔ انعام هنوز؟

شمارهٔ ۳۷۴

غرق دریای گنه کردند مغفورم هنوز

صد شکست از دار خوردم لیک منصورم هنوز

رفتم از دل ها ولیکن در زبان ها مانده ام

همچو عنقا گم شدم از چشم و مذکورم هنوز

با وجود آن که صبح صادق از من می دمد

چون شب قدر از نظرها باز مستورم هنوز

خورده بودم از شراب عشق جامی در الست

محتسب بیرون میا با من که معذورم هنوز

شادی روز وصال او کی از سر می رود

هجر شب ها با غمم پرورد و مسرورم هنوز

گفت موسی راز چندی و مطالب شد تمام

گفتگوی عشق دارد بر سر طورم هنوز

چشم دل هرگز نگردد سیر از چشم بتان

کاوشی دارد به مژگان زخم ناصورم هنوز

با وجود آن که در زنجیر زلفم کرده اند

صد بیابان من ز عقل ذوفنون دورم هنوز

روزگار پرستم هرگز فراموشم نکرد

هر کجا دردی سعیدا هست منظورم هنوز

شمارهٔ ۳۷۵

نیست راهی خنده را بر آن لب میگون هنوز

وانگردیده است از هم غنچهٔ مضمون هنوز

در شب معراج پا بر آسمان بنهاده بود

بار منت می کشد بر دوش خود گردون هنوز

تخم حسرت سبز شد بر خاک ما اما نکرد

دانهٔ امید ما از خاک، سر بیرون هنوز

آخر منصوبهٔ مهر بتان را کس ندید

عشق می بازند با هم لیلی و مجنون هنوز

بی وفایی از جهان هرگز سعیدا کم نشد

بر همان آهنگ اول هست این قانون هنوز

شمارهٔ ۳۷۶

رسید نامهٔ عنبرفشان مشک آمیز

به این فقیر دعاگوی بی کس و بی چیز

چو گل گشودم و همچون صبا ز خود رفتم

به آن امید که بینم مگر جمال تو نیز

رسید دام خط و دانه های نقطه در او

چو زلف و خال محبت فزا و مهرانگیز

چه کاغذ و چه مرکب که خط مهر و وفا

به روی روز، رقم کرده خامهٔ شبدیز

کجا به منع کسان دل ز راه او گردد

که چشم مست ز پرهیز می کند پرهیز

امیدوار چنانم که جام و ساغر تو

همیشه از می صدق و صفا بود لبریز

ز بسکه واله و حیران کارهای توام

ز شخص و عکس ندارم در آبگینه تمیز

امید هست مرا از خدای دوست نواز

که دشمنان تو گردند بر هوا ناچیز

مراد دل به تحمل برآید از لب یار

که صبر، لعل کند سنگ را نه آتش تیز

چو نیست یوسف کنعان به کام عاشق زار

بیا بگو که زلیخا چه سود عمر عزیز

به یاد وصل تو تنها نه من ز خود رفتم

خیال رفته و دل رفته و سعیدا نیز

شمارهٔ ۳۷۷

ز درد ما نه همین آشنا کند پرهیز

ز بیدلی اجل از درد ما کند پرهیز

ز تلخکامی ذاتیم بس عجب نبود

که از شکستهٔ عظمم هما کند پرهیز

به گاه جلوه چنان نازک است آن کف پا

که همچو چشم ز رنگ حنا کند پرهیز

غبار راه تو هر دیده را که داد جلا

دگر ز سرمه و از توتیا کند پرهیز

درون صومعه خود را هلال می سازد

ریاگری که ز نشو و نما کند پرهیز

از آن زمان که ز یاقوتی لبش خوردم

دل شکسته ام از مومیا کند پرهیز

کسی که خاک شود زر به دست همت او

به خاک افتد و از کیمیا کند پرهیز

حکیم خسته دلان غیر از این جواب نداد

که گفتمش که سعید از چها کند پرهیز

برای قوت ایمان و ضعف اسلامش

کباب داغ مکد از هوا کند پرهیز

شمارهٔ ۳۷۸

با چنین دل چون توانم کرد جانان را سپاس

من که از تن جان و جانان را ز جان سازم قیاس

دانش خود دانش پروردگار خود [یکی] است

نیست فرقی در میان خودشناس و حق شناس

نیستم هرگز گمان آن که در این کارگاه

بهتر از پوشیدن عیب کسان باشد لباس

پاس پیمان دار و لب را بر لب پیمانه نه

عاقبت بر عهد و باد است دنیا را اساس

نطق من از آتش شوق است دایم شعله زن

همچو موسی می کنم از طور آتش اقتباس

ای که اکثر سر به فکر این و آن خم می کنی

چند داری در بهار عمر خود را در نعاس

گنج در ویرانه‌ها باشد سعیدا هوش دار

تا توانی خاطر دلخستگان را دار پاس

شمارهٔ ۳۷۹

در کفر حق پرست شو آن گه خداشناس

بیگانه را یگانه شو و آشنا شناس

با جغد، پاس کنج خرابی نگاه دار

هر سایه ای که بر تو فتد از هما شناس

محو جمال یار شو و سیر خلد کن

بر زلف پیچ عالم بی منتها شناس

منعم کسی بود که ز خود دست شسته است

ناشسته روی چند جهان را گدا شناس

از تشنگی بمیر و مده آبرو ز دست

گوهر شو آبروی خود آب بقا شناس

چندین هزار مقصد و مطلب که خلق راست

در جنب فضل دوست تو یک مدعا شناس

حرف بجا نمی شنوند اهل روزگار

زینهار در میانهٔ ایشان تو جا شناس

این نور چشم تن شود آن نور چشم جان

از خاک کوی دوست تو تا توتیا شناس

بگشا به روی هر که در خلق خویش را

بیگانه را و محرم از آواز پاشناس

ما چون چراغ روشن [و] دنیاست همچو شب

بگشای چشم باطن و ما را به ما شناس

مخلوط گشته کشته و ناکشته در جهان

ناکشته کشته را تو در این کربلا شناس

بیهوده آشنا چه شوی زید و عمرو را

با آن که گفته است خدابین خداشناس

مرهون وقت بوده سعیدا سرور [و] غم

با وقت آشنا شو و ذوق و صفا شناس

شمارهٔ ۳۸۰

از حیات ابد آن روح روان ما را بس

ما گذشتیم ز جان، صورت جان ما را بس

با رقیبان اگر اظهار کرم می سازد

گذران است همین لطف نهان ما را بس

ای جوانان به شما فصل بهار ارزانی

پیرافشانی هنگام خزان ما را بس

دیده را قسمت دیدار تو هر چند نماند

در ره وصل تو چشم نگران ما را بس

گرچه از ساغر دوران نکشیدیم [میی]

نظر جاذبهٔ پیر مغان ما را بس

طمع گنج نکردیم در این دیر خراب

همچو ماری کف خاکی به دهان ما را بس

به تمنای دم گرم مسیحا نرویم

ای سعیدا نفس سوختگان ما را بس

شمارهٔ ۳۸۱

پای انداز ز پا افتاده دامان است بس

دستگیر دست کوتاهان گریبان است بس

در طریق آخرت دنیا نمی آید به کار

زاد این ره تا قیامت عهد [و] پیمان است و بس

هیچ دستی بر گریبان فلک راهی نیافت

این لباس تنگ سر تا پای دامان است بس

لطف معنی را دل مجروح می داند که تیغ

جلوه گر امروز در زخم نمایان است بس

کشتی تن از نگاه تند می پیچد به خود

چین پیشانی در این جا موج طوفان است بس

کاستن ها در پی است ای ماه بالیدن چرا

هر که سودی می کند امروز نقصان است بس

جهل بی اندازه در دنیا کلید دولت است

خصمی دنیا همین با اهل عرفان است بس

لطف بی حد و حساب یار ما را کشته است

شکوه از دردی که ما داریم درمان است بس

نیست قابل فیض مطلق را سعیدا غیر تو

«علم الاسما» همین در باب انسان است بس

شمارهٔ ۳۸۲

می برندش به همان راه که آمد واپس

هر که چون صبح زند خنده به خود نیم نفس

زاهدا سبحه بینداز که بس کوتاه است

از خم حلقهٔ زلف بت ما دست هوس

ای کم از مورچه بر خوان لئیمان جهان

چند بر سر بزنی دست تولا چو مگس

چه طلسم است در این لاشهٔ دنیا که مدام

می نماید به نظر نفس تو را کس، کرکس

چه توان برد ز من فیض چو آن دیوانه

گفت شب مونس من پشه و روز است مگس

تیره شد خاطر فرهاد ز سودای مجاز

ظاهر است این که شود خانه سیه ز آتش خس

دل شود خسته ز تکلیف که بلبل نالد

گر ز چوب گل صد برگ بساز ند قفس

زاهدان را ز ره آوازهٔ جنت برده است

سر به صحرا زده این قافله ز آواز جرس

نیستم طفل رسن تاب ولیکن چون او

کارم از پیشروی رفته سعیدا واپس

شمارهٔ ۳۸۳

کاکل خود را ببین از پیچ و تاب ما مپرس

طالع بیدار خود را بین ز خواب ما مپرس

لب ببند از گفتگو درسی ز حال ما بگیر

جز خموشی نیست حرفی از کتاب ما مپرس

سینهٔ بریان دل مجروح چشم تر مزه است

جای می خالی است ساقی از کباب ما مپرس

نبض ما بگرفت شد دست فلاطون رعشه دار

می شود سیماب، آب از اضطراب ما مپرس

شد چو گردون در محیط عشق سرها سرنگون

موج دریای قدیمیم از حباب ما مپرس

فرصت یک آب خوردن نیست عمرت بیش باد

می شوی سرگشته ای خضر از شتاب ما مپرس

زلف را بگشا گره بر کاکل مشکین مزن

می کنی سررشته گم از پیچ و تاب ما مپرس

آسمان خم شد ز بار نامهٔ اعمال ما

می شوی درمانده از روز حساب ما مپرس

هر چه می خواهی بکن اما مگو چون کرده ای

آنچه می خواهی بگو لیک از جواب ما مپرس

شرح حال ما سعیدا نیست با کس گفتنی

می‌شوی دیوانه از کیف شراب ما مپرس

شمارهٔ ۳۸۴

اشکی که به گلشن چمن‌آرا نکند کس

زنهار که از دیده تمنا نکند کس

محکم نشود جذبهٔ قلاب محبت

تا از ته دل در دل هم جا نکند کس

بردار ز رخ پرده چو خورشید که هرگز

از سهو دگر یاد مسیحا نکند کس

خوش نعمت عام تو زبان همه را بست

تا از تو دگر شکوهٔ بی‌جا نکند کس

بر عاجز و بیچاره اگر رحم ثواب است

پس رحم چرا بر تو سعیدا نکند کس؟

شمارهٔ ۳۸۵

خورشیدوشی در به دری را چه کند کس

معشوق پریشان نظری را چه کند کس

یک کس به جهان واقف اسرار ندیدیم

این طایفهٔ بی خبری را چه کند کس

چشم از دو جهان دوختن آسان بود اما

از هر دو جهان پاک بری را چه کند کس

شاید که توان داشت دل از ماه جبینان

لیکن صنم مو کمری را چه کند کس

در هند توان دین و دل خویش نگه داشت

هندو بچهٔ لب شکری را چه کند کس

گفتند به لیلی که میامیز به مجنون

گفتا که بلی رنجبری را چه کند کس

تکلیف به دل کرد سرشکم که بیا گفت

همراهی این نوسفری را چه کند کس

من مفلس و زر می طلبد یار سعیدا

خود گوی چنین سیمبری را چه کند کس

شمارهٔ ۳۸۶

چشمی که گهربار نباشد چه کند کس

آن جام که سرشار نباشد چه کند کس

دلدار که غمخوار نباشد چه کند کس

یاری که وفادار نباشد چه کند کس

از حال ز خود بی خبران بی خبر از خویش

هر لحظه خبردار نباشد چه کند کس

در دار جهان مرتبهٔ شیخ جنیدی

منصور که بر دار نباشد چه کند کس

زلفی که نپیچد به کمر خوش ننماید

در کفر که زنار نباشد چه کند کس

زاهد ز خرابات سخن برد به مسجد

در خرقه که ستار نباشد چه کند کس

عالم همه گلزار بود لیک چو نرگس

آن دیده که بیدار نباشد چه کند کس

مقصود ز خورشید عتابست [و] حرارت

ماهی که ستمکار نباشد چه کند کس

باغی است جهان لیک پر از خار ملامت

آن باغ که گلزار نباشد چه کند کس

آن دل که به زلف صنم لاله عذاری

چون تاب گرفتار نباشد چه کند کس

رندی که پریشانی او ظاهر و پیدا

از گوشهٔ دستار نباشد چه کند کس

داریم ز هر گونه متاعی و در این شهر

مردی که خریدار نباشد چه کند کس

منظور سعیدا ز جهان روی بتان است

در خلد که دیدار نباشد چه کند کس

شمارهٔ ۳۸۷

ساقیا در گرد کن جام پیاپی زود باش

نشئه دیگر می‌دهد می بر سر می زود باش

شعله‌ای از عشق پیدا کن که پیری می‌رسد

بر فروز آتش که آمد موسم دی زود باش

انتقام ناز او از ما فقیران می‌کشی

داد ما را هم ستان این چرخ از وی زود باش

جادهٔ مقصود را نام و نشان معلوم نیست

هرکه را بینی در این رهرو پیاپی زود باش

یک نفس باشد که با او خویشتن همدم کند

ساز خود را از خودی کن پاک چون نی زود باش

این غزل را صائبا هم ای سعیدا گفته است

«های [هایی] سر کن ای بی‌درد، هی هی زود باش»

شمارهٔ ۳۸۸

سبزهٔ خط گو دمید آشفته چون سنبل مباش

بیش از این در قید زلف و پیچش کاکل مباش

از هزاران بی وفا عاشق چه حاصل عشق را

باغ باید سبز گو تعریف گر بلبل مباش

تیغ همت تیز می باید که در قتل عدو

ذوالفقار مرتضی کافی است گو دلدل مباش

سعی کن جزء وجود خویش را بر هم بزن

این قدر ای مرد خودبین در تلاش کل مباش

خارخار آن گل رخسار هم در دل بس است

در بهاران گو سعیدا دامن پرگل مباش

شمارهٔ ۳۸۹

پر کن از خون جام، صهبا گر نباشد گو مباش

شیشه دل کافیست مینا گر نباشد گو مباش

تن ز جان و دل ز غیر دوست خالی می‌کنیم

خواب را در چشم ما جا گر نباشد گو مباش

آسمان کوه است و عالم کهف این کوه بلند

در بن این کهف مأوا گر نباشد گو مباش

نقش انسانیت ما ستر حال ما بس است

جامهٔ دیبا و کمخا گر نباشد گو مباش

چون ز آغوش پدر در چاه غم یوسف فتاد

دیدهٔ یعقوب بینا گر نباشد گو مباش

کشت با تیر نگاه و با زبان ناز گفت

بی‌قراری چون سعیدا گر نباشد گو مباش

شمارهٔ ۳۹۰

چرخ با ما دل مصفا گر نباشد گو مباش

آینه زنگی مجلا گر نباشد گو مباش

شهسوار راه غم را دل به منزل می‌برد

در طریق دوستی پا گر نباشد گو مباش

چون بود همخانه دشمن خانه ویران بهتر است

چون نباشد دوست، دنیا گر نباشد گو مباش

گرد سر گردیدنش کافی است شمع بزم را

در چمن پروانه را جا گر نباشد گو مباش

کاکل مشکین برای بردن دل‌ها بس است

حلقهٔ زلف سمن‌سا گر نباشد گو مباش

از نظرها چون سعیدا کرد پنهان روزگار

صورت قبر تو پیدا گر نباشد گو مباش

شمارهٔ ۳۹۱

آسوده شو از سود و مبرا ز زیان باش

دنیا گذران است تو در هم در گذران باش

خواهی که تو را خرقهٔ تجرید رسانند

چون سرو شو آزاد و چو نرگس نگران باش

هرگز ندهم دل به کسی کاو ندهد دل

گو ابن فلان ابن فلان ابن فلان باش

خواهی که کنی جای به فانوس خیالی

انگشت نما هم نفس گرمروان باش

تا دیدهٔ خودبین تو را دوست نماید

چون مردم چشم از نظر خویش نهان باش

زنهار سعیدا مکن از یار شکایت

گر تیر کشد سوی تو از ناز کمان باش

شمارهٔ ۳۹۲

ما را به آن نگاه کرامت شعار بخش

از صد یکی چو در نظر آید هزار بخش

خواهی که از شکنجهٔ کونین وارهی

با هر که اختیار کند اختیار بخش

برخیز و دلق و سبحه بده باده نوش کن

ایمان جان نشین و به روی نگار بخش

حق را بلند کرد و ز حق سرگران نشد

منصور را به راستی چوب دار بخش

بگذر ز دوستان سیه دل که آینه

چون زنگ بسته است به آیینه دار بخش

دربر گرفت لعل تو را چون خط بهار

یاقوت را به مصحف خط غبار بخش

اعجاز را اگر نفسی هست ای مسیح

صحبت بیا به نرگس بیمار یار بخش

با تیغ غمزه یاد بده بی تحملی

آرام [و] صبر را به من بی قرار بخش

روز مرا که جرم سعیدا سیاه کرد

یارب به حق حافظ شب زنده دار بخش

شمارهٔ ۳۹۳

چرا پر است ز عالم، دل خریدارش

که سیم ناسره آمد جهان به بازارش

نشان کوی کسی را دلم طلب دارد

که آفتاب بود پشت و روی دیوارش

دلی که بی الم روزگار باشد نیست

فلک به چرخ درآمد ز داغ بسیارش

چه گویم از گل رویی که نرگس چشمش

به سایهٔ مژه سازد ز خواب بیدارش

میان این همه اهل نظر سعیدا یار

نگاه جانب ما داشت حق نگهدارش

شمارهٔ ۳۹۴

اگر چون خضر می‌بخشند جان را بر شهیدانش

خیالی غیر جانبازی نباشد در شهیدانش

دهان زخم از خون خشک ناگردیده برخیزند

کجا لب‌تشنگی بینند در محشر شهیدانش

خمارآلودهٔ می را به شیرینی نباشد دل

که کی بوسند در جنت لب کوثر شهیدانش

به تیغش کرده‌اند از جان و از دل کشتگان بیعت

که تا تلقین گرفتند از دم خنجر شهیدانش

سعیدا بی‌ادب در کوی جانان کس نمی‌آید

زمین بوسیده می‌آیند بر خنجر شهیدانش

شمارهٔ ۳۹۵

من و آن قامت شوخی که در هنگام جولانش

نشاند سرو را در خاک، اول تیر مژگانش

به هنگام تبسم معجزانگیز است آن لب ها

که گویا می چکد آب حیات از لعل خندانش

چه بی رحم است چشم فتنه انگیز کماندارش

که خون خشم می جوشد چو دل از نیش پیکانش

بسان [جسم] آخر روح او هم خاک خواهد شد

که از تن پروری ها استراحت می کند جانش

چه گلزاری است حسن او که هر شب در نگهبانی

برون برگ گل و چشم است شبنم در گلستانش

چه گنجانش که یوسف را دهم نسبت به آن بدخو

زند سرپنجه ها با دست بیضا خاک دامانش

غزالان کرده اند امروز ترک خوش نگاهی را

هنوز از خواب واناگشته چشم سرمه افشانش

صفای خاطر او را چو گل منکر که می گردد

دل پاکش نمایان است از چاک گریبانش

که را صبری که جان آید به لب و آن گه شود قربان

سعیدا می‌شوم من پیشتر از روح قربانش

شمارهٔ ۳۹۶

دارم بتی که کار نظر نیست دیدنش

رم یاد می دهد به غزال آرمیدنش

داغم از آن که گوش چرا می کند به غیر

غم نیست از نصیحت من ناشنیدنش

دارم مهی که شرح جفایش چسان کنم

نادیدنش عذاب و بلایی است دیدنش

هر آب را چو چشمهٔ حیوان کند ز لطف

عریان چو آفتاب و چو ماهی تپیدنش

دیروز داغ گشت سعیدا ز بسملی

بر خاک اوفتادن و در خون تپیدنش

شمارهٔ ۳۹۷

یک قامت بلند به هر می کشیدنش

بالا برآید آب لطافت ز گردنش

دست که می رسد که گریبان او کشد

صد جان و دل کشیده سر از پای دامنش

میدان ترکتاز خیالات او منم

جای جفاست تا به دل از دیدهٔ منش

جان عزیز نیست اگر جسم او چرا

نازکتر از خیال نماند به من تنش

دیگر به خویش باز نیاید به سال ها

یک بار هر که از بر خود دید رفتنش

من باده نوش ساغر آن ساقیم که گاه

کیفیت شراب دهد لب مکیدنش

دارم بتی و شکر سعیدا که روی او

دیدن نمی توان مگر از دیدهٔ منش

شمارهٔ ۳۹۸

خط سبزی تماشا کردم از رخسار گلگونش

نخواندم لیکن از انداز پی بردم به مضمونش

مدان آسان طریق خانهٔ دیوانه ای عاقل

که می آید برون از عهدهٔ یک بر مجنونش؟

سیه ماری است زلف او که در تدبیر تسخیرش

بسی کردم نه جادو می کند کار و نه افسونش

نشد تار مخالف راست با من چرخ را هرگز

که او بد می نوازد من نمی رقصم به قانونش

کند یک سرمه دانش کار صد مینای پر می را

چو سازد با شراب غمزه زهر چشم افیونش

بلای قامتش کی می رسد با فتنهٔ چشمش

برابر کی شود روز قیامت با شبیخونش؟

شرابم می دهد تسکین خاطر در غم آن لب

سعیدا میْ‌پرستم کرد آخر لعل میگونش

شمارهٔ ۳۹۹

یار ما بنمود رو شد در حجاب از پرتوش

طرفه شمع است این که می گردد بتاب از پرتوش

زینهار ای دل صفات از ذات او خارج مدان

نیست غیریت میان آفتاب از پرتوش

کرد عالم را بنا و جلوه ای در کار کرد

عکس ها افتاد بر روی نقاب از پرتوش

چون نسیمی مو پریشان کرد و بر گلشن گذشت

بر زمین افتاد سنبل شد گلاب از پرتوش

کرد جا در سینهٔ آهو خیال زلف یار

گشت خون در نافهٔ او مشک ناب از پرتوش

داد عکس خویش را بر مردم آبی نشان

قصر حوران است در چشم حباب از پرتوش

از حیا خود را تماشا کرد و خوی بر رخ دمید

تا قیامت گوهرافشان شد سحاب از پرتوش

بر چه سیماب روزی یوسف ما دیده بود

تا به حالا هست او در اضطراب از پرتوش

نیک و بد کی بود چون شد مظهر او آدمی

خیر و شر آمد یکایک در حساب از پرتوش

طرفه مطلوبی سعیدا در کنار آورده ای

کآسمان را داغ دل شد آفتاب از پرتوش

شمارهٔ ۴۰۰

اگر به دست من افتد دوباره ساغر عیش

به هر دو دست زنم جام عیش بر سر عیش

به آه یأس و ندامت تمام خواهم سوخت

شبی که چرخ مرا افکند به بستر عیش

قماش عیش که نقشش بر آب می بینم

مکن سرور تو بر این بساط کم بر عیش

در این زمانه چو عنقا وجود نایاب است

صفای وقت، دل با حضور [و] پیکر عیش

مرا به خانهٔ عشرت دگر مبر ای دل

که اوفتاده چه سرها ز پای بر در عیش

چه نیش ها که سعیدا به نوش عشرت نیست

مزن تو سینهٔ عریان خود به خنجر عیش

شمارهٔ ۴۰۱

هر دم روم ز هوش و کنم خیر باد خویش

بی یاد او مباد بیابم به یاد خویش

دایم به نامرادی خود زیست کرده ام

تا یافتم ز حضرت عزت مراد خویش

در عهد [پادشاهی] ملک وجود خود

بیداد کردم و نرسیدم به داد خویش

هرگز به آن نشانهٔ مقصد نمی رسی

داری چو تیر تا کجیی در نهاد خویش

خورشید را به روی تو تشبیه کرده ایم

ما سهو کرده ایم در این اجتهاد خویش

با آن که صلح با دو جهان کرده ایم ما

فارغ نگشته ایم هنوز از جهاد خویش

با ما هر آنچه یار سعیدا کند نکوست

ما را گمان بد نبود ز اعتقاد خویش

شمارهٔ ۴۰۲

برداشتیم چو نظر از اعتبار خویش

دیدیم بی مضایقه دیدار یار خویش

تا دیده ایم جوهر شمشیر موج آب

داریم ذوق غوطه زدن در کنار خویش

در قید تار ساختهٔ رشتهٔ سلوک

افتاده ای تو چون گهر از اعتبار خویش

روشندلان که داغ تو بردند زیر خاک

از لاله کرده اند چراغ مزار خویش

هر دم هزار ناله کنم همچو عندلیب

از شعبه های طالع ناسازگار خویش

کردیم گرد هستی خود پایمال عشق

برداشتیم از آینهٔ دل غبار خویش

در چشم ناقصان چه بنایی نهاده است

گردون به بام ریختهٔ بی مدار خویش

بلبل شکست ناخن تدبیر خود به دل

از خار گل علاج کند خارخار خویش

از کثرت ریاست که سرپیچ و سبحه را

زاهد گذاشت بر سر سنگ مزار خویش

تا دید هر که هست به دامی است مبتلا

شهباز همتم نکند جز شکار خویش

از چشم روزگار سعیدا فتاده ام

هرگز نکرده ام گله از روزگار خویش

شمارهٔ ۴۰۳

[دیدم تو را و رفتم] یک باره از بر خویش

در انتظار خویشم عمری است بر در خویش

گاهی به هم برآییم از مسجد و خرابات

ما و شراب و زاهد تسبیح و دفتر خویش

ناخورده باده مست است نادیده بت پرست است

یارب چه چاره سازم با نفس کافر خویش

سلطان و سیر گلشن با ساغر شرابش

ماییم کنج گلخن با دود و اخگر خویش

بگشای چشم و بنگر ای شیخ شهر تا کی

این زهد خشک پیچی در دامن تر خویش؟

شمارهٔ ۴۰۴

بریده‌ام ز دو عالم به ارهٔ اخلاص

که تا رسد به کفم برگ سدرهٔ اخلاص

چو نیست معنی اخلاص، کی به کار آید

اگر هزار بخوانی تو سورهٔ اخلاص

در آفتاب قیامت پناه می خواهی

ز روی صدق به دست آر سایهٔ اخلاص

ز مخلصان سر زلف آن پری روییم

گره گشای دل ماست طرهٔ اخلاص

زهفت خوان فلک وسعتش گشاده تر است

چه همت است خدایا به سفرهٔ اخلاص

ز چرب و نرم خسیسان روزگار، سعید

هزار مرتبه به خشک سفرهٔ اخلاص

شمارهٔ ۴۰۵

کو چنان حالی که سازد از چنین حالم خلاص

[یا که ] پروازی که سازد از پر و بالم خلاص

باد عالی پایهٔ ادبار یارب زان که او

کرد بی منت ز منت های اقبالم خلاص

طالب آن هندوم کز یک کف خاکستری

کرد از احرام سفید و خرقهٔ شالم خلاص

باد بالا نوخطان را دست حسن بر کمال

ساختند از جامهٔ چون خامه چون نالم خلاص

داد جام باده بدمستی ز دین بیگانه ای

از چهل تن کرد بیرون وز ابدالم خلاص

دوش در بزم خموشان یک نفس دادند جای

حالتی آمد که کرد از قیل و از قالم خلاص

در حساب روز [و] شب عمرم سعیدا صرف شد

کرد آن رخساره و زلف از مه و سالم خلاص

شمارهٔ ۴۰۶

من دیده ام آن را که مکانی نیست مشخص

از بسکه لطیف است از آن نیست مشخص

تحقیق معانی به کتب راست نیاید

ای بی خبر چند بیان نیست مشخص

بی نام و نشان است و دلیلت نکند سود

آن را به یقین دان که گمان نیست مشخص

تشخیص توان کرد از این باعث جان را

تن زنده به جان آمد و جان نیست مشخص

گفتم کمرش مو غلطی تنگ دهانش

گفتم سر مویی به گمان نیست مشخص

تصدیق ز دل می طلبد صاحب دیوان

اثبات به اقرار زبان نیست مشخص

زاهد چه قماش عمل خویش نمایی

امروز نه سود است و زیان نیست مشخص

غیر از تو وجودی نرسیده است به اثبات

با آن که تو را نام و نشان نیست مشخص

در کعبه و بتخانه توان یافت خدا را

سری است که در هر دو جهان نیست مشخص

از آن خبرش نیست کسی را که به یک آن

دل بست به چیزی که دو آن نیست مشخص

بر عمر مکن تکیه خبردار که مردن

سری است که پیدا و نهان نیست مشخص

بیرون و درون سیر نمودیم سعیدا

دیدیم که پیدا و نهان نیست مشخص

شمارهٔ ۴۰۷

کدام تن که بود از خیال سر خالص

دلش ز خوب خلاص و ز بد نظر خالص

ز بسکه جوش به هم داده اند اجزا را

نمانده است در این بوته هیچ زر خالص

بسی به اهل جهان جنگ زرگری کردیم

ندیده ایم دلی از خیال زر خالص

کدام فکر که در سینه نیست زاهد را

که هست نیتش از پای تا کمر خالص

هزار فتنه سعیداست در خیال پدر

چسان شود تو بگو نیت پسر خالص؟

شمارهٔ ۴۰۸

من به چشم و رخ آن سرو روانم مخلص

بنده ام در صفت جسم به جانم مخلص

داشتم جنگ به این خوش کمران لیکن کرد

پیچش زلف به آن موی میانم مخلص

گرچه خوبان همه را لب شکرین است اما

هست آنی به لب آن که به آنم مخلص

کس ز من گوی محبت نتواند بردن

بندهٔ پیرم و با طرز جوانم مخلص

نیست در نیت من چیز دگر جز محبوب

لیک با غیر سعیدا به زبانم مخلص

شمارهٔ ۴۰۹

دلا پادشاهی گدایی است محض

که نی را نوا بینوایی است محض

حکیما ز درمان ما دست [دار]

همین درد ما را دوایی است محض

گهی جنگ و گه ناز و گه آشتی

همه شیوهٔ دلربایی است محض

وجودی که باشد عدم در پی اش

بقایش نگویم فنایی است محض

هر آن کف که خالی بود از کرم

مخوان دست او را که پایی است محض

ز جان گر در این راهت اندیشه است

نه عشق است در سر هوایی است محض

چه مشکل گشاید ز گردون اطلس

که بر دوش عالم قبایی است محض

سعیدا سر و کار با دلبری است

که بیگانه کی آشنایی است محض

شمارهٔ ۴۱۰

کند ز جوهر معنی مرا بیان عارض

دهد ز خوبی باطن مرا نشان عارض

دعای قامت او سرو می کند در باغ

خوشم به گل که خبر می دهد از آن عارض

غبار چهرهٔ جانان نه خط مشکین است

که آه سینهٔ ما کرده جا بر آن عارض

اگر بود قلم قدرتش ز دست افتد

مصوری که کشد ناز آن چنان عارض

چو زلف دست دهد مو به مو پریشانی

هر آن دلی که بیاویزدش بر آن عارض

نقاب چهرهٔ جانان برای چشم بد است

ز چشم پاک نظر کی کند نهان عارض

چه کوری است که انکار صورتش دارند

که با وجود سعیدا شده عیان عارض

شمارهٔ ۴۱۱

یا من فتح باسمک باب السلام فیض

انت السلام دارک دارالسلام فیض

در مدح قامت تو و لعل لب تو بود

هر جا رسیده است به گوشم کلام فیض

صیدی که شد اسیر تو فیض است قسمتش

خال و خط تو دانهٔ فیض است و دام فیض

سرو بهشت و پیکر فیض است قامتش

چشم و نگاه، بادهٔ فیض است و جام فیض

بالم ز ذوق چاک زنم خرقه همچو گل

هر گه صبا ز کوی تو آرد پیام فیض

قد تو عمر خضر و خرامت روان پاک

روی تو صبح صادق و زلف تو شام فیض

من واله ام تو را و تو حیران خویشتن

من مست چشم و چشم تو مست مدام فیض

افتد به پای من گل اگر بو نمی کنم

در گلشنی که نیست سعیدا دوام فیض

شمارهٔ ۴۱۲

نیست گل الفتی در چمن اختلاط

بوی جفا می دهد یاسمن اختلاط

باد صبا از حسد آمد و صد چاک کرد

غنچه که پوشیده بود پیرهن اختلاط

بر در هر سفله ای هرزه داریی مکن

می شودت اختلاط راهزن اختلاط

عیب تو را یک به یک می کند افشا به خلق

پردهٔ فانوس توست پیرهن اختلاط

نیست سعیدا مرا با دل جمع الفتی

گل چه وفا دیده است از چمن اختلاط

شمارهٔ ۴۱۳

در جهان هرگز دلا منشین ز پای احتیاط

در بهشت جاودان خالی است جای احتیاط

دولت دنیا و عقبی هر دو می آید به دست

سایه ای بر هر که اندازد همای احتیاط

دزد از هر سو کمین دارد خبردار ای رفیق

نیست تدبیری متاعت را ورای احتیاط

تا مس خود را توانی کرد زر اول بیا

یادگیر از خرده بینان کیمیای احتیاط

نیست بر آزادگان اندیشه ای از کفر و دین

بینوایان را کجا باشد نوای احتیاط

می توانی توبهٔ اشکسته را کردن درست

گر کنی در کار دایم، مومیای احتیاط

عیب من در این غزل کردن سعیدا خوب نیست

گفته ام من این غزل را از برای احتیاط

شمارهٔ ۴۱۴

آخر دمید بر رخ جانان، بهار خط

در دور روی یار نمود اعتبار خط

سنبل چسان کشد سر خود در بنفشه زار

از پا فتاد زلف تو در روزگار خط

بر روی خویش تیغ جفا را چه می کشی

مشق ستم مساز پی اقتدار خط

دل چون سفینه می رود از خویشتن که گاه

دریای حسن موج زند در کنار خط

ابرو کمان من، صف مژگان ناز را

بر هم مزن که مورچه پی شد سوار خط

خط بر رخش دمید سعیدا چه گریه است

طوفان نمی برد ز دل کس غبار خط

شمارهٔ ۴۱۵

گفتند بر رخ تو نمایان شده است خط

بد کرده هر که گفته به روی تو زین نمط

در دیده اش ز نور سودای نبوده است

حرفش غلط برآمد و خط بر رخت غلط

خط بر رخ تو نسخهٔ خوبی تمام کرد

خالی است بر کنار لبت جای یک نقط

افتاده ام به دست دل چشم اشکبار

تا کی کشم مزاحمت دشت و رنج شط؟

شیخی اگر کند ز سعیدا عجیب نیست

منصور شد به دار بقا و سری سقط

شمارهٔ ۴۱۶

می رود آخر چو از تن پس ز تن جان را چه حظ

خانه گر از لعل و یاقوت است مهمان را چه حظ

خلق را عید است امروز از تماشای رخت

ای به قربان تو گردم چشم حیران را چه حظ

از لب شکرفشانت وز نگاه چشم مست

در کمند حلقهٔ زلفت اسیران را چه حظ

ما به جان و دل جفا و ناز خوبان می کشیم

از جفا لیکن نمی دانیم خوبان را چه حظ

عشقبازی با جمالش از هوسناکان عجب

گرچه سودا پخته باشد لیک خامان را چه حظ

کی به محض گفتگو لذت توان بردن ز عشق

گر درون خانه خورشید است دربان را چه حظ

حرف حق با طالب دنیا سعیدا سود نیست

بر سر گور مجوسی ختم قرآن را چه حظ

شمارهٔ ۴۱۷

خویش را یکبارگی تا سختم از دل وداع

از میان ما و او برخاست رسم انقطاع

[ذره ای] تا مهر دنیا هست یاران را به دل

دایماً در کار خواهد بود آیین نزاع

بس خنک بربسته زاهد بر سرش عمامه را

زان برودت دایماً از نزله اش باشد صداع

جرم ما و رحمت حق هر دو خواب افتاده است

تیرگی از ابر باشد خوشنما از مه شعاع

یک سر مو فعل بی‌جا هست نقصان کمال

جامه کوتاه است کم باشد چو اطلس [یک ذراع]

عشقبازی را سعیدا از هوسناکان مجو

سالک این راه ساکن باید و مرد شجاع

شمارهٔ ۴۱۸

ای ز ایراد قلم هم نفسانت مرفوع

تابعانت به همه طبع و طبایع مطبوع

ذات او تا به صفت غیر خودی پیدا کرد

چون تویی در کرم و خلق نیامد به وقوع

تا صول سبق حال گرفتم از عشق

علم ماضی و مضارع به نظر گشته فروع

هر چه گاهی که نظر بر رخ او می افتد

می کنم از ته دل سورهٔ اخلاص شروع

میل آن گوشهٔ ابرو به نگاه عجز است

نیست مقبول نمازی که در او نیست خشوع

مهر ورزیدن این ماهوشان عین خطاست

باده ای نوش که کیفش نبود نامشروع

بر نسب فخر و حسب تکیه حرام است حرام

خودپرستی به همه دین و مذاهب ممنوع

بازگشت است رسیدن به خدا راه درست

که به مطلب نرسیده است کسی جز به رجوع

طالعت گرچه سعیدا شده ابری خوش باش

شاید آن ماه ز بخت تو کند باز طلوع

شمارهٔ ۴۱۹

نه پنبه از پی راحت گذاشتم بر داغ

فتیله ای است که آتش گذاشتم به چراغ

نشین به سایهٔ مژگان و [سرفرازی] کن

ز چشم خویش در آیینه تازه دار دماغ

ز عندلیب شنیدیم بی وفایی گل

نه آن قدر که کشد دل دگر به گوشهٔ باغ

نظر به سایهٔ مژگان فتاد و دانستم

که سایه بان رخ خویش [کرده ای] پر زاغ

ز قد و روی تو بوده است سرو و گل را آب

ز چشم مست تو نرگس گرفته است ایاغ

نشان خلق و مروت تو از که می پرسی

زمانه ای که بر خود نمی دهند سراغ

کسی که وسعت میدان خلق را گردید

میان خلق سعیدا دگر ندید فراغ

شمارهٔ ۴۲۰

بر کف آیینه نه دستی دگر بردار ایاغ

خوش نباشد بی می و محبوب رفتن سیر باغ

در محبت هر که گردد گرم سوزد جان ما

خویش را پروانه زد بر شمع ما را کرد داغ

وقت مردن ما به بوی زلف او جان داده ایم

زان سبب آشفته می گردد ز خاک ما دماغ

آدمی با این فراست قابلیت را سزاست

مردهٔ خود را به خاک انداخت از تعلیم زاغ

خواستم تا پخته سازم ای سعیدا کار را

سوختم از خامی خود من در این سودا دماغ

شمارهٔ ۴۲۱

پیش رویش کرد پنهان مهر در روزن چراغ

کی تواند شد بلی چون روز شد روشن چراغ

لاله را گر در چمن بینی یقین دان لاله نیست

داغ های رفتگان گل کرده در گلشن چراغ

در جهان اکثر که می بینیم دل افسرده اند

هر که نتواند کند روشن در این مدفن چراغ

پیر کامل را مده زینهار ای سالک ز دست

شب بود لازم برای پیش پا دیدن چراغ

تا نسوزد تیره بخت من سعیدا همچو شب

می گذارد آسمان هر روز بر روزن چراغ

شمارهٔ ۴۲۲

ترک دنیا کن و از دنیا ملاف

چند باشی چون زنان زیر لحاف

جوهرش کی می نماید با کسی

تیغ تا بیرون نیاید از غلاف

هستی ات تل بزرگی گشته است

چند خواهی کرد این تل را طواف

گر [همایی]خود تو سیمرغی شوی

چون برآیی بر سر این کوه قاف

گر به نفست برنمی آیی به زور

چون توانی کرد با غیری مصاف؟

بندگی کن بندگی کن بندگی

هیچ کس از بندگی نامد معاف

نشئه ای سرشار دارد شعر ما

این شراب از پردهٔ دل گشته صاف

او غفور است ای سعیدا می بنوش

با کریمان کار باشد لاتخاف

شمارهٔ ۴۲۳

چو نیست معنی باطن به تخت و جاه ملاف

نشین به روی حصیر ای دلا و زر می باف

تو در طریق کسی رو که «ما عرفنا» گفت

مکن پرستش اغیار را چو عبدمناف

زیارت دل افتادگان این ره کن

که هر نفس به خدا کعبه می رود به طواف

طریق امن ره بیخودی و قلاشی است

که این گروه به امر خدا شدند معاف

ز بس فسرده دلی ای مرید خواب شدی

چو پنبه در گرو بستر و رهین لحاف

چه کعبه ای است خدایا دلم که هر دو جهان

نمی دهم ره و هر دم همی کنند طواف

شمار عقد نفس کن نه مهرهٔ تسبیح

که نقد عمر چنین می رود بسی به خلاف

تو ای خلاصهٔ گنجینهٔ خدای کریم

در این خزینه گشا چشم خویش شو صراف

هر آن که بر سر این توده خاک پا نگذاشت

نمی رسد قدمش بر رکاب روز مصاف

اگرچه یار مبراست از دو کون بگوی

که پاکبازی عشاق را دهد انصاف

هر آن که هست به وجهی معیشتی دارد

مرا بغیر جمال تو نیست وجه کفاف

کنم به فکر، سعیدا شکر ز شیر جدا

اگرچه فرق ندانم میان قاف ز کاف

شمارهٔ ۴۲۴

ماه ما بالذات یک ماه است و اسما مختلف

شمس یک شمس است لیک امروز فردا مختلف

ز اختلافات نمود دهر احول بین مشو

هست دیبا یک بساط و نقش دیبا مختلف

در تجلی وحدت صرف است ما زان بی خبر

می نماید آفتاب از رنگ مینا مختلف

هستی کونین را فرقی در الوان است و بس

برگ یک برگ است لیکن رنگ رعنا مختلف

طبع انسان در ازل ضدیتی دارد به هم

گه موافق می شود مجنون و لیلا مختلف

سوی اصل خویش اعیان را نمی باشد دویی

می شود زاین روی ظاهر سر اشیا مختلف

او ز روی حکمت این اضداد را ترکیب کرد

بهر معجون ساختن می باید اجزا مختلف

در جهان هر کس به رنگی می پرستد دوست را

شهر یک شهر است و یک بازار و سودا مختلف

برنمی آید سعیدا صحبت ما با جهان

خلق ما شد از ازل با رسم دنیا مختلف

شمارهٔ ۴۲۵

تنم چو روح سبک گشته در هوای لطیف

ز بوی خویش چو گل کرده ام غذای لطیف

خیال روی تو آرام دیده و دل ماست

به درد چشم نسازد بجز دوای لطیف

اگرچه غنچهٔ گل در قبای ناز، خوش است

خوش است قامت سرو تو در عبای لطیف

لطیف را سر و برگی به دردمندان نیست

مگر به داد سعیدا رسد خدای لطیف

شمارهٔ ۴۲۶

گوشه ای نیست که آن جا نرسد پای فراق

منزلی نیست که خالی نبود جای فراق

ساحل وصل کجا روی نماید در خواب

کشتی هر که بیفتاد به دریای فراق

در هراسم ز کف پای خیالش که بسی است

حجر تفرقه در دامن صحرای فراق

ز امتحان سامعه از پنبهٔ غفلت پر کرد

گوش عالم نشد آسوده ز غوغای فراق

مطرب دور دو آهنگ به هم راست نکرد

نغمهٔ غیر مخالف نشد از نای فراق

هیچ در محکمهٔ شرع قضا صاف نشد

از محبان سر کوی تو دعوای فراق

تا شنیدم که به هر عسر سعیدا یسری است

از دل و جان شده ام طالب و جویای فراق

شمارهٔ ۴۲۷

زند بر ابر نیسان طعن خشکی گوهر عاشق

محیطی را نیارد در نظر چشم تر عاشق

بریدن ها نمایان است از غیر تو ای بدخو

که نقش بوریا باشد به پهلو جوهر عاشق

ز بالینش چه گویم کوه را سرگشته می سازد

به نرمی طعنه زد بر سنگ خارا بستر عاشق

چه می دانی تو با ما نیش آن مژگان چه می گوید

نداند کس بجز عاشق زبان خنجر عاشق

به هر جا نوخطی دیدم گرفتم نسخهٔ او را

نباشد جز خط خوبان [خطی] در دفتر عاشق

چرا شوریده دایم می رود دریا نمی دانم

مگر افکنده بی باکی در او خاکستر عاشق

سرت گردم برای چشم زخم و عطر بزم تو

نمی سوزد بجز دل چیز دیگر مجمر عاشق

سعیدا غیر چشم مست و مژگان سیاه او

نباشد حکم کس فرمان روا در کشور عاشق

شمارهٔ ۴۲۸

چه غم از قبله و از قبله نما دارد عشق

که به هر گردش دل رو به خدا دارد عشق

آفتاب چو رخ ماه جبینی همراه

آسمان چون خم زلف تو دو تا دارد عشق

ما که آشفته تریم از گل صد برگ دگر

شورش بیهده ای بر سر ما دارد عشق

در دل مردمک دیدهٔ مورش رقصی است

بر سر هر مژه ای نشو و نما دارد عشق

تا به معشوق چه زنجیر و چه زلف و کاکل

پس ز اثبات نسب سلسله ها دارد عشق

عشق، شب باز و فلک پردهٔ عالم شب تار

کس چه داند که در این پرده چه‌ها دارد عشق؟

خانهٔ ناز سعیدا دل درویشان است

چشم بر کاسه و بر دست گدا دارد عشق

شمارهٔ ۴۲۹

به دلی سخت و دلی نرم نظر دارد عشق

به نگاه از دل فولاد گذر دارد عشق

هر کجا پای نهد جای محبت خالی است

منزل و خانه به هر کوه [و] کمر دارد عشق

گفت نرگس که به چشمم بنشین لاله شنید

سر فرو کرد که نی جای به سر دارد عشق

می کشد می شکند می کشد و می سوزد

گر جهان یک طرف افتد چه خطر دارد عشق

نی همین دست به تاراج غریبان دارد

آسمان را چو زمین زیر و زبر دارد عشق

تا محبت نبود اهل محبت نشوی

هر کجا هست دلی خوب خبر دارد عشق

گه به یک عیب دو صد فضل عطا می سازد

نی همین سعی به پاداش هنر دارد عشق

عقل در کار جهان است سعیدا شب و روز

لیک بیرون ز جهان کار دگر دارد عشق

شمارهٔ ۴۳۰

گریه را سرکرد چشمم باز طوفان کرد عشق

کاسهٔ آب دلم را بحر عمان کرد عشق

سوخت ما را گرچه از غم لیک جانان را گداخت

کس به تن هرگز نسازد آنچه با جان کرد عشق

باعث تشویش معشوق است جوش عاشقان

از هجوم بلبلان گل را پریشان کرد عشق

خادم طفل کلیسا ساخت چندین شیخ را

ای بسا فرعون را موسای عمران کرد عشق

گاه خود را می زند بر آتش و گاهی بر آب

کس نمی داند که با عاشق چه فرمان کرد عشق

در شبستان گنه ما را ز مهر خویشتن

روشناس مرد و زن چون ماه تابان کرد عشق

معنی «یا نار کونی» نیست مخصوص خلیل

آتشی بر هر که زد آخر گلستان کرد عشق

بلبل طبعم سعیدا پیش از این خاموش بود

در تماشای گل رویی غزلخوان کرد عشق

شمارهٔ ۴۳۱

لاله و صد برگ رعنا نیست در گلزار عشق

داغ نومیدی است زیب گوشهٔ دستار عشق

بس کساد افتاده است این جا قماش خودنما

نیست سودا غیر ترک خویش در بازار عشق

سوختن کشتن به آب انداختن بر هم زدن

از ازل این است تا روز قیامت کار عشق

حشر از پا افتد و معزول گردد نفخ صور

گر نوازد مطرب تقدیر موسیقار عشق

در علاج درد مجنون ای حکیم اجزا مکوب

بی شراب وصل صحت کی شود بیمار عشق؟

رقص دارد بر دم شمشیر خون کشتگان

کی سر منصور زحمت می کشد بر دار عشق؟

از تمنای تجلی نی مرادش خلق بود

بلکه اثبات حقیقت بود در تکرار عشق

راز خود خود فاش می سازد سعیدا [مشک عشق]

ورنه کی باشد کسی را طاقت اظهار عشق؟

شمارهٔ ۴۳۲

بیرون ز عقل هاست در این جا شمار عشق

پیداست کار عقل و هویداست کار عشق

صد جا شکسته ام سر خم گردن سبو

نشکست یک نفس ز سر من خمار عشق

رد می کند نخست و دگر می کند قبول

اول خزان بیاید و آن گه بهار عشق

آب بقا به ذایقه اش خون جامد است

آن کس که کام یافته از چشمه سار عشق

این است فرق کعبه و بتخانه نزد ما

آن سنگ آستانه و این سنگسار عشق

در چشم عشق هر دو جهان است یک صدا

جام جم است آینهٔ زنگ دار عشق

بازی نکرده جان و به خون تر شدی ز عجز

یک داو بیش نیست جهان در قمار عشق

این آهوان که روی به صحرا نهاده اند

دارند جملگی هوس مرغزار عشق

مجنون چه چیز و وامق و فرهاد کیستند

[جایی] که گشته لیلی ایشان شکار عشق

کوی جنید و وادی منصور فرق هاست

این دار عقل آمد و آن دار، دار عشق

جز عشق و عاشقی ز سعیدا سؤال نیست

امروز تازه آمده است از دیار عشق

شمارهٔ ۴۳۳

تا نگذری ز سر نروی از قفای عشق

سر مانده کوه قاف در این ره به پای عشق

این انجمن که بر فلکش سیر می کنی

نقشی است واژگون ز ته بوریای عشق

معمار عقل را نرسد اوج دانشش

آنجا که رنگ ریخته بنای عشق

دارند نسبتی ز ازل عاشقان به هم

من بندهٔ محبت و خسرو گدای عشق

بی طاقتی و درد و غم و آه و ناله را

ترکیب بسته اند به دارالشفای عشق

باشد نوای ساز دو عالم ز عاشقان

صور است نفخه ای که زنی بی نوای عشق

دم از یگانگی به کسی بعد از این نزد

بیگانه ای که شد نفسی بینوای عشق

صدبار احتیاج بود در ره طلب

سیمرغ را به سایهٔ بال همای عشق

ز انفاس عشق مرده مسیحای وقت شد

شد خضر هر که شد به صفت آشنای عشق

در کوی عشق دوست سعیدا شکسته ای است

باشد به این شکسته رسد مومیای عشق

شمارهٔ ۴۳۴

بسکه دلگیرم ز چین گوشهٔ ابروی خلق

روی خود را هم نمی بینم دگر چون روی خلق

تلخ دارد کام دل شیرین زنانی های دور

بوی حنظل می رسد هر دم ز دستنبوی خلق

از جهان بی کشتی همت گذشتن مشکل است

می رود در راه دنیا بسکه آب از روی خلق

در زبان ذکر است در دل فکر دنیای دنی

روی ظاهر سوی خالق روی باطن سوی خلق

ترش گردیده است بس پیشانی مردم ز بخل

سرکه می ریزد به جای آبرو از روی خلق

دور شو از صحبت ابنا سعیدا هوش دار

تا مبادا با تو هم تأثیر سازد خوی خلق

شمارهٔ ۴۳۵

دانی چه بود بادهٔ گلگون ز رگ تاک

لعلی است که کردند برون از جگر خاک

جز پاک نیندیشد و جز پاک نبیند

در هر که بود دیدهٔ غمناک و دل پاک

صد شیوه به هر چشم زدن باز نماید

دلگیر نگردد کس از آن چشم غضبناک

بی خون جگر فهم سخن را نتوان کرد

هر چند که دلسوز بود شعلهٔ ادراک

آویخته صد حلقهٔ جان بر سر هر مو

دل در چه شمار است در آن حلقهٔ فتراک

صحرای فراق و ره آن کوی سعیدا

دشتی است بلا خیز و طریقی است خطرناک

شمارهٔ ۴۳۶

بی حجابانه برآورده سر از دامن خاک

به هوای لب شکرشکنت پنجهٔ تاک

دست از حلقهٔ زلف تو چسان بردارم

بسته امید سر خویش تو را بر فتراک

عقل و فطرت دو اسیرند تو را در خدمت

کمترین بندهٔ فرمان تو باشد ادراک

ارض سجاده به میدان رضا افکنده

آسمان خانه به دوش است به راهت چالاک

همه سرگشته و حیران به تماشای رخت

هر چه هست از همه اشیا ز سمک تا به سماک

آشنا کس به کمال تو چسان می گردد

که تو دریای قدیمی و جهان چون خاشاک

یارب این غصه غریب است خدا را مپسند

شاد باشند رقیبان و سعیدا غمناک

شمارهٔ ۴۳۷

کو [دلی] کز ستم چرخ نباشد غمناک

دیده ای کو که نباشد ز جفایش نمناک

از لگدکوب زمین را به زمان پردازم

می زنم چرخ که در چرخ درآید افلاک

لاله گردیدم و رعنا شدم و گل گشتم

سینه ام داغ و رخم زرد و گریبان صد چاک

جگر شیر شود آب در آن حلقهٔ زلف

چیست دل تا نشود خون به خم آن فتراک

تا به لطف سخن ما برسی می باید

خردی تیز و دل نازک و طبع چالاک

ای فلک پست مبین همت انسان را باش

تا کجا رقص کنان می رود این ذره به خاک

چون دو آیینهٔ بی زنگ بود روی به روی

نظر پاک ز من از تو دل و دامن پاک

گرچه در عشق سعیدا همه خون است ولیک

هر که سر داد در این راه از آن راه چه باک

شمارهٔ ۴۳۸

منتظر جمال او انس و اجنه و ملک

آینه دار طلعتش هفت زمین و نه فلک

جوهر دل نهان بود تا نرسی به عاشقی

قلب تو کی روا شود تا نزنی بر این محک

آن الم از دلم نشد نیم دمک برون که او

بر سر کشتهٔ عدو رفت و نشست یک دمک

چون ز حوالی دلم خون نرود به هر طرف

خنجر غمزه های او زخم زده است رگ به رک

خال تو را به چشم خود جای دهم چو مردمک

گر تو قبول می کنی یک نظر ای پسر عمک

جا کرده همچو جان غم جانانه رگ به رگ

الماس ریزه سوده و بر جان زده نمک

هر دم چه می زنی ز ندامت دو کف به هم

گر می زنی به دیدهٔ غمدیده زن نمک

بر صفحه غیر وصف یکی بیشتر نبود

اوراق این کتاب چو دیدیم یک به یک

ای دل چه می روی ز پی دل که در جهان

بر این گریز پا نرسیده کسی به تک

من کیستم که عشق نورزم به روی او

جا کرده است مهر رخش در دل ملک

در فکر آن دهان و ز تعبیر آن کمر

افتاده ایم ما به میان یقین و شک

از کس گره به جبهه سعیدا نمی زنیم

این نقشه را ز صفحهٔ دل کرده ایم حک

شمارهٔ ۴۳۹

برکنید ای بت پرستان از ته دل دل ز سنگ

کی شود آسان شما را حل این مشکل ز سنگ

کند ابراهیم از دل های سنگین نقش غیر

گرچه آذر می تراشد صورت باطل ز سنگ

سختگیری افکند از پا درخت خشک را

کی بنای خانهٔ خود را کند عاقل ز سنگ

رنجش از اطوار دور ای دل نشان غافلی است

چین نبندد بر جبین دیوانهٔ کامل ز سنگ

هفتهٔ دوران ما از بس به سختی می رود

کاروانی بسته گویا بار این محمل ز سنگ

کی شود شیرین مذاق عاشق از‌ آن سنگدل

کوهکن گر مقصد خود را کند حاصل ز سنگ

کام از آن دل یافتن مشکل سعیدا شد که کوه

خوردن بس خون جگر تا لعل شد حاصل ز سنگ

شمارهٔ ۴۴۰

عافیت را جامه گر بردوش ما افتاده تنگ

اهل دل را از لباس پاره نبود عار و ننگ

خرقهٔ پر پنبهٔ ما عالمی را داغ کرد

می گذارد پنبه هر شب ماه بر دوش پلنگ

[کشتی] را چون قضا خواهد شکستن حاضر است

تیشه بر دندان ماهی اره بر پشت نهنگ

در طلب سستی و می گویی که مطلوبم کجاست

ورنه پیدا می توان کردن خدای خود ز سنگ

نیست الفت با غریبان، دور را هرگز که خود

بر سرش گل می زند بر شیشهٔ افتاده سنگ

اهل دل دایم سعیدا در جهاد اکبرند

صلحشان با دشمن است و کارشان با خویش جنگ

شمارهٔ ۴۴۱

عکس رخسارهٔ معشوق نماید در سنگ

می برد روی نکویان ز دل آینه، زنگ

نفس بد کشت جهان را ز خدا می طلبم

شیرمردی که تواند به درآید به پلنگ

دست افشان ز جهان درگذر از نیک و بدش

که در این باب نه خوب است نماییم درنگ

هر زمان جلوهٔ دیگر به نظر می آرد

داد و فریاد ز دست فلک مینا رنگ

صلح کن صلح گرت میل اقالیم دل است

که کسی فتح نکرده است خرابات به چنگ

عشق دریای شگرفی است سعیدا هش دار

کمتر از بچهٔ ماهی است در این بحر، نهنگ

شمارهٔ ۴۴۲

ز چنگ و عود شنیدم به گوش حال نه قال

که آب بی توحرام است باده با تو حلال

کنایه ای به جهان پیر کاملی می گفت

که لایق است بجز عاشقی ز اهل کمال؟

خیال زاهد و ما بر نقیض یکدگر است

که او به ذکر جلال است و ما به فکر جمال

کسی که تشنه لب بیخودی است می داند

که لای باده نکوتر بود ز آب زلال

جمال پاک تو پرورده است قد تو را

در آفتاب نهال تو یافته است کمال

نه از برای تو آیینه رونما گشته

که بهر سینهٔ بی کینه گشته است مثال

ز دست عشق سعیدا مباد شکوه کنی

که گر چو نال شوی از جفای یار منال

شمارهٔ ۴۴۳

بیت معموری که نامش تن نهاده ذوالجلال

چار دیواری است بر پا لیک در دست خیال

اول و آخر نمی باشد به پیش اهل دل

حرف ماضی و مضارع را مپرس از اهل حال

یوسف مصری ز [خواری] شد عزیز روزگار

بی زوال ای دوست این جا کی کسی یابد کمال

کسجده کی جایز بود با صد خیال غیر حق

بی غبار دل جبین را بر جبین خاک مال

از قضا هر چیز می بینی بجز تقدیر نیست

گر رسد زخمی ز دست کس به پیش کس منال

هر که دیدم ز عصیانش ندامت می کشد

بیشتر از طاقت خود می کشم من انفعال

تخم عرفان سبز کی گردد ز خاک سخت دل

نرمی بسیار می باید که روید این نهال

بس که خون صاف در فکر سخن دل خورده است

شعر می گویم سعیدا لیک چون آب زلال

شمارهٔ ۴۴۴

اهل عرفان را نباشد فکر سبز و زرد و آل

هر چه افتد در کف دریا بود رزق حلال

گرد کلفت روشنی بخش ضمیر عارف است

خاکساران را غبار تن بود وجه کمال

عاشقان را نشکند پرهیز جز دیدار دوست

روزی آیینه موقوف است بر عکس جمال

ترک دنیا کردگان را دل ز کلفت فارغ است

در نمی یابد رخ آیینه را گرد ملال

پیش آن جمعی که قدر وصل را دانسته اند

حرف در ترک دو عالم می رود نی ترک مال

رمز خاموشی نمی دانند غیر از خامشان

کس نمی فهمد زبان لال را جز گوش لال

یا برو ز اهل حقیقت باش یا ز اهل مجاز

کی به یک جا راست می آید سعیدا حال و قال؟

شمارهٔ ۴۴۵

از آن زمان که غم او گرفته جای خیال

دگر به گوشهٔ دل کم رسیده پای خیال

به روز وصل دلم صاف تر ز آینه بود

فراق یار مرا کرد آشنای خیال

به فکر گوی سخن گر مراد می خواهی

که زر شود سخن مس ز کیمیای خیال

چه فکرها که نکردم نمی رسد چه کنم

به غیر پنجهٔ دل دست کس به پای خیال

به فکر نفی سوای تو بسکه گردیدم

نیافتیم در این خانه ماسوای خیال

به هر خیال که رفتم گرفت دردسرم

نشد موافق طبع دلم هوای خیال

جهان اگرچه خیال است لیک حضرت حق

نیافریده سعیدا تو را برای خیال

شمارهٔ ۴۴۶

بگذاشتم چو مهر نشانی ز دود دل

گردون مثال طاق روانی ز دود دل

پرهیز کز حقیقت خود کرده ام روان

مانند شعله روح روانی ز دود دل

با صد هزار تعبیه اش نقش بسته ام

چون آسمان شکسته کمانی ز دود دل

تا در هوای قامت او سوخت سرکشید

در باغ سینه سرو روانی ز دود دل

دایم ز آه، سینهٔ عشاق روشن است

هرگز ندیده ایم زیانی ز دود دل

هرگز نسوخت خاطر یاران به حال ما

کردیم بی حساب بیانی ز دود دل

داریم همچو لاله سعیدا در این چمن

از چشم زخم داغ نهانی ز دود دل

شمارهٔ ۴۴۷

گر شوی واقف تو ای بی حاصل از اسرار دل

حال دنیا و مافیها کنی در کار دل

از تماشای دو عالم چشم می بستی دگر

گر تو بینا می شدی بر دیدهٔ بیدار دل

زهرهٔ شیران شود آب از پی اش در راه عشق

بی جگر کی می تواند بود یک دم یار دل

عرش می لرزد ز آه سینهٔ صاحبدلان

زینهار ای دل نیفتی در پی آزار دل

بار مجنون کی تواند ناقهٔ لیلی کشید

طرفه سنگین است در راه محبت بار دل

عمرها شد بر در دل کار او رفت است و روب

ای خدایا بر سعیدا وانما دیدار دل

شمارهٔ ۴۴۸

نگهش خاطر آگاه نماند در دل

جلوهٔ قامت او آه نماند در دل

بر حصیر فقرا هر که شبی خواری دید

ذوق مسند هوس جاه نماند در دل

آن چنان خاطر از اندیشهٔ باطل کن پاک

که دگر کینهٔ بدخواه نماند در دل

که تواند که نشیند ز عدم خاطرجمع

هر که را رفتن این راه نماند در دل

گفتمش کی بدهی کام سعیدا را گفت

چون که خون در جگر و آه نماند در دل

شمارهٔ ۴۴۹

کس را چه آگهی است ز فکر متین دل

سرها شکسته بر سر آیین و دین دل

یک بار چون خیال گر افتی به دست من

مالم چها جبین تو را بر جبین دل

دانی چه می کشند ز دست دل تو خلق

چون من اگر شوی دو نفس همنشین دل

گاهی به آب چشم حرارت فرونشان

گرمی زیاده گر [بکند] انگبین دل

دستی به دل گذار که از هر طرف به گوش

تا بشنوی صدای غریب حزین دل

این دسترس که راست که فکر قد تو را

دربر کشد چو جامهٔ بی آستین دل؟

ناصح زبان ببند که جز گوش جان پاک

نتوان شنید صوت غریب حزین دل

حکم جهان [و] مهر سلیمان به نیم جو

جایی که نقش خویش نشاند نگین دل

باشد به عکس بخت سعیدا ثمر دهد

تخم غمی که کاشته ام در زمین دل

شمارهٔ ۴۵۰

دارد بت نازک دلم صد جان به قربان در بغل

هر تار کفر زلف او پیچیده ایمان در بغل

تا آسمان ها می رسد فیض از قد و بالای او

دارد چمن از سایه اش سرو خرامان در بغل

صبح بناگوشش کند صد کار روز حشر را

تا خفته آن زلف دوتا خورشید تابان در بغل

صبحی دمی بر خستگان بگذشت آن عیسی نفس

صد زخم را مرهم به کف صد درد درمان در بغل

در بندگی چون زلف او صد حلقه در گوش افکنم

از مهر اگر بنشیندم آن ماه تابان در بغل

بی خون دل ز این بوستان یک گل نمی آید به کف

هر بلبلی دارد نهان صد غنچه پیکان در بغل

از چشم او دارم حذر زان رو که دارد بی گمان

خنجر درون آستین شمشیر عریان در بغل

بگذشت چون باد صبا دامن کشان با خون دل

با آن که چشمش بارها خون کرده پنهان در بغل

قصد عزیمت کرده جان از دست فریاد دلم

همسایه بی آرام شد ز این طفل گریان در بغل

از دست چشم مست او کی دل توانم برکنم

دارد به قصد جان من صد دشنه مژگان در بغل

دریا به این تردامنی دل شسته از روی زمین

چیزی ندارد غیر کف چون دست عریان در بغل

از داغ های عشق او امشب سعیدا در تبم

جان گشته گویا بلبلی دارد گلستان در بغل

شمارهٔ ۴۵۱

شد شبنم بی مهر روان بر ورق گل

بلبل شده سرمست ز بوی عرق گل

بس ریخته ای خون صراحی تو در این باغ

آتش به گلستان زده امشب شفق گل

اوراق پریشان شده اش صرف هوایی است

صبحی که صبا طرح نموده سبق گل

حکم است که بی گل می گلرنگ ننوشند

داغ است دل لاله وشان ز این نسق گل

بردار ز رخ پردهٔ ناموس جهان را

سرپوش نکرده است کسی بر طبق گل

تدبیرگر جمله مهمات سعیدا

از نکهت گل ساخته سد رمق گل

شمارهٔ ۴۵۲

ریزد خزان به خاک چو برگ و نوای گل

جز عندلیب نیست کسی آشنای گل

از گوشهٔ کلاه شکست آفتاب من

رنگ پریده را به هوا از هوای گل

دور از تو چون شوم که نگردد دمی جدا

هر جا که می رود سر بلبل ز پای گل

با ما جفا و جور جهان از اشارتی است

کی خار می خلد به کفی بی رضای گل

نزدیک شد که بلبل مسکین ز خود رود

باد صبا فتاده چرا از قفای گل

در باغ از توجه گل خار سبز شد

باشد کمال سرو سهی از دعای گل

صبر و قناعت ای دل صد پاره یاد گیر

رنگ است و بو برای لباس و غذای گل

هر چیز داد باز بهارش گرفت و رفت

غیر از خزان که داده زری در بهای گل

می زد رقیب بر سر و می کند باغبان

خوش ناله ها که کرد سعیدا برای گل

شمارهٔ ۴۵۳

تشبیه تا به رنگ تو کردند روی گل

هرگز نمی رود ز دلم گفتگوی گل

امداد رفتن از کف پایی نخواستم

هر چند خوار کرد مرا جستجوی گل

در سر خیال سنبل زلف تو داشتم

آشفته شد دماغ من امشب ز بوی گل

زنهار ای نسیم خبردار بگذری

بسیار نازک است در این فصل خوی گل

بلبل ز بس شکایت گل را بلند کرد

دیگر نماند در دل من آرزوی گل

ساقی بیا و دختر رز را به جلوه آر

بردار پرده از رخ و بشکن سبوی گل

از خون دل به سرو روان آب داده ایم

باشد ز اشک بلبل مسکین وضوی گل

قانع نشین دلا که به یک قطره شبنمی

هر صبح مهر و ماه کند شستشوی گل

بسیار بی حجاب به آن رو نظر مکن

نرگس ندیده تیز سعیدا به سوی گل

شمارهٔ ۴۵۴

به جمال تو بود دیدهٔ بینا مشغول

به خیال تو بود خاطر دانا مشغول

بعد از آن روی دل جمع نبیند آن کس

که دمی گشت به آن زلف چلیپا مشغول

یار چون نیست در اندیشه چه مسجد چه کنشت

در طریقت چه به دنیا چه به عقبا مشغول

روز و شب عربده دارند به هم اهل جهان

ما فقیران ز کناری به تماشا مشغول

گرچه شغلش همه آرایش خویش است مدام

لیک نبود به خود او این قدر ما مشغول

وصل او گرچه محال است ز ناامیدی

به بود ز آن که بود کس به تمنا مشغول

هر که سرگرم به کاری است سعیدا تا هست

شیر در بیشه و ماهی است به دریا مشغول

شمارهٔ ۴۵۵

رزق و روزی را خدا چون گشته از اول کفیل

پس مگردان رو ز باب الله حق نعم الوکیل

بی شعاع شمس باشد شمس را دیدن محال

جز خدا کس کی تواند با خدا گشتن دلیل

آتش و فرعون و طوفان امتحان را دایم است

گرچه باشی در تقرب نوح و موسی و خلیل

قلت عقل است فکر کثرت روزی تو را

می رسد روزی مقدر گر کثیر است ار قلیل

چار طبعت چار میخی گشته در راه طلب

طول حرصت شد به پای اشتر عقلت عقیل

قطع کن زنجیر تعلق هستی با دم شمشیر حال

کی سعیدا حل شود مشکل تو را از قال و قیل

از گلو طوق تعلق را بیفکن همچو شیر

تا به کی در خواب می بینی تو هندستان چو فیل؟

شمارهٔ ۴۵۶

گذشتم از می و از صاف و درد و شیشه و جام

که هر سه بی ته و بی حاصلند و بی انجام

به شر مبایعه کردن به آب دادن خویش

نه کار اهل حضور است مرد خیر انجام

تو را چو دیگ ز خامی به جوش می آرد

شراب ناب بود گرچه همچو نقرهٔ خام

نه خانقه نه خرابات می روم دیگر

که من گذشته ام از لطف خاص و صحبت عام

گذشتم از می و ساقی خدا گواه من است

که هر دو عهد شکستند با من ناکام

چه سود از این دو حریف به صد حریف روی

که نی ز خاص حذر می کنند و نی از عام

به دوستان زبانی بس است این که به دل

سلام می کنم و می دهم جواب سلام

ز بی وفایی ساقی دلم ز می بگرفت

وگرنه فرق ندانم من از حلال و حرام

کجاست شرم به این دلبران هرزه نگاه

که گه درون دل و گاه می روند به بام

بزن سبو به سر خم به شیشه پا مگذار

که نسبتی است به دل شیشه را در این ایام

چه کافری است سعیدا که چون از او پرسی

نه حق شناسند و نی بت شناسد و نی رام

شمارهٔ ۴۵۷

کی شود با بوالهوس آن کاشف اسرار رام

می دهد بی نشئه را پیر مغان از باده جام

وقت رفتن از جهان [و] روز محشر در میان

یا رسول الله شفاعت یا خدا حسن الختام

صحبت ناقص کجا با کاملان آید برون

می تواند کرد دانا در دل دانا مقام

باده ممنوع است ای مفتی و مال غیر نی؟

از کجا معلوم گردید این حلال و آن حرام

طرفه صیادی است چرخ از مکر او غافل مباش

دانه ظاهر کرده و در خاک پنهان کرده دام

عمرها کردیم ضایع تا که شد این رمز فاش

عابدی کاری است مبهم زاهدی کاری است خام

نیست ما را با کسی در نعمت حق گفتگو

باده با ما رزق و روزی باد با زاهد طعام

بر صفات یار [و] بر اسمای او عارف نشد

تا نشد عریان سعیدا از لباس ننگ و نام

شمارهٔ ۴۵۸

تأثیر نیست در نفس مرد ناتمام

بی لذت است میوه چو افتد ز شاخ، خام

افتاده سایه از چه به دنبال آن کرام

عمری است می رود پی آن سرو خوشخرام

دانی که لاله از چه قدح کرده پر ز خون

یعنی که باده بی رخ ساقی بود حرام

افتادگی است پایهٔ بالا برآمدن

تا کم نمی شود نشود ماه نو تمام

تفریق حق [و] باطل عالم به نقطه ای است

صورت یکی است گر بنویسند خام و جام

خواهی به حق رسی ز دو عالم گذر نما

در قید آن مباش حلال است این حرام

مستانه سوی جنت و دوزخ گذر کنیم

جامی اگر می ام دهد از جام پیر جام

از سرمه مشت خاک در آن دیده بهتر است

چشمی که وابود به طمع همچو چشم دام

روی توجه همه جز با ودود نیست

خواهی تو خاص باش سعیدا و خواه عام

شمارهٔ ۴۵۹

نی همین از خودنمایی پا و سر پیچیده‌ام

خویش را در جیب صد عیب و هنر پیچیده‌ام

هرچه با گردون دون دادم همانم باز داد

چون صدا این کوه را من بر کمر پیچیده‌ام

باطن خود را به ظاهر نیک گردانیده‌ام

این بدان ماند که عیبی در هنر پیچیده‌ام

فکر زلفش تا نبیند همچو مشک افسردگی

چون ضیا در پرده‌های چشم تر پیچیده‌ام

او منزه بوده است از نقد و جنس و خیر و شر

من عبث بر تار و پود خیر و شر پیچیده‌ام

قطرهٔ خونی به بیداری برآید مشکل است

ز این رگ خوابی که من بر نیشتر پیچیده‌ام

شمارهٔ ۴۶۰

ندیده کسی آنچه من دیده‌ام

سرم گشت از بس که گردیده‌ام

اگر تار عمرم کند دور نیست

بر این رشته بسیار پیچیده‌ام

دمی بی‌محبت کجا بوده‌ام

که تا بوده‌ام عشق ورزیده‌ام

وفا و محبت در این کهنه دیر

ندیدم ز کس بلکه نشنیده‌ام

ز من خوش نشد دل کسی را ولی

نرنجانده‌ام هم نرنجیده‌ام

ز مردم کسی را که خودبین نباشد

ندیدم به جز مردم دیده‌ام

سعیدا ز اوضاع آزادگان

همین ناپسندی پسندیده‌ام

شمارهٔ ۴۶۱

ای که می گویی خدای خویش را چون دیده ام

چون تو می گویی بگویم با تو بیچون دیده ام

دست از دامان گلگونش نخواهم داشتن

نشئه ها از پرتو آن روی گلگون دیده ام

در دل خود کرده ام سیر سواد اعظمی

آن سویدا خانه را در بر مجنون دیده ام

خوانده ام مضمون دیوان قضا را بارها

هرچه آمد در نظر مصراع موزون دیده ام

خیرگی می کرد چشم از دیدن دیدار غیب

در میان هر گه سعیدا خویش را چون دیده ام

شمارهٔ ۴۶۲

برون می آورد از دل کدورت را می نابم

تدارک می کند تلخی هجران را شکر خوابم

من از آن جوهر ذاتی که دارم کم نمی گردم

چه شد چون تیغ، گردون گر در آتش می دهد آبم

به زلفش گر ندارم نسبتی خود از چه رو طالع

گهی دارد پریشان گه مشوش گاه بیتابم

اگر بادم برد پیچیده خواهد برد خاکم را

وگر سیلم برد می افکند در دست گردابم

اگر تیغم زنی بر سر چو کوه از جا نمی‌جنبم

چو یوسف می‌روم گر افکنی در چاه سیمابم

سعیدا جز حضور دل عبودیت نمی دانم

از آن روزی که شد ابروی جانان طاق محرابم

شمارهٔ ۴۶۳

خود گدایم گرچه یار هر گدایی نیستم

یار اگر گردم بجز یار خدایی نیستم

دست خونریزی مرا در خاک و خون افکنده است

من ز دست افتادهٔ پای حنایی نیستم

ای جنون زینهار نگذاری مرا در دست عقل

من حریف مکر و ریو روستایی نیستم

جادهٔ بیگانگی چون نیست محتاج دلیل

در سراغ راه تنگ آشنایی نیستم

با وجود آن که در من نیست یک دم را نوا

باز چون نی در خیال بینوایی نیستم

همچو گل هرگز نگردیدم اسیر رنگ و بو

من دلیل راه و رسم بی وفایی نیستم

خاطرم از نرم خویان بیشتر دارد شکست

من حریف سنگ سخت و مومیایی نیستم

داغ دل باشد علاج سینه ریشان جنون

دردمندم لیک محتاج دوایی نیستم

خویش را در جیب صد عیب و هنر پیچیده ام

آفتابم لیک گرم خودنمایی نیستم

ظاهرم فقر است و باطن فقر و ذکرم دوست دوست

همچو درویشان بی معنی ریایی نیستم

دوست دارم هجر را زان بیشتر از روز وصل

گرچه دورم از تو در فکر جدایی نیستم

نیست جز معنی سعیدا مقصد من از سخن

همچو بلبل در پی دستان سرایی نیستم

شمارهٔ ۴۶۴

آه از آن روزی که چون یوسف نگاری داشتم

در نظرهای عزیزان اعتباری داشتم

یاد ایامی که در این کلفت آباد جهان

همچو مینا و صراحی غمگساری داشتم

وای از آن روزی که پایم می فشرد انگور را

در خرابات مغان دست به کاری داشتم

سوخت دل یکباره ور نی از گل روی کسی

پیشتر در سینه من هم خارخاری داشتم

باد دستی های من یکبارگی افشاند و رفت

در دل و در سینه هر گرد و غباری داشتم

بسکه در غربت ز تنهایی صفاها کرده ام

نیست در خاطر که من یار و دیاری داشتم

چشم گردونم به خاک افکند ورنه بیش از این

سینه ای چون ابر و چشم اشکباری داشتم

آمدم تا وادی خود دشمنان ره یافتند

وای چون من بیخودی بر خود حصاری داشتم

پاسبان بودم سعیدا با سگان کوی یار

ای خوش آن روزی که آن جا اقتداری داشتم

شمارهٔ ۴۶۵

همچو بلبل آشیان گر در چمن می‌داشتم

صد زبان سرخ چون گل در سخن می‌داشتم

همچو زیر بار خود کی می‌شدم زار و ضعیف

بار عالم گر به دوش خویشتن می‌داشتم

تا نمی‌دیدم ز غربت سردوضعی‌ها به کار

چون سمندر کاش در آتش وطن می‌داشتم

در کمر سنگ قناعت هیچ تأثیری نکرد

کاش من سنگ قناعت در دهن می‌داشتم

عندلیب باغ خاموشی نمی‌گشتم چنین

همچو طوطی من اگر میل سخن می‌داشتم

یوسف مقصود را می‌یافتم هرجا که بود

رهبری گر همچو بوی پیرهن می‌داشتم

کی سعیدا می‌بریدم کف ز خجلت چون ترنج

گر به دست خویش من سیب ذقن می‌داشتم

شمارهٔ ۴۶۶

گذشتم از سر جان سوی جانان بیشتر رفتم

من این ره را ز پای افتادم و بی درد سر رفتم

فزونتر می شود غم هر که در تدبیر می افتد

زدم چون دست و پا از وهم در گل بیشتر رفتم

ز روی سنگ نقش کنده هرگز برنمی خیزد

در این اندیشه ام از یاد آن دل چون به در رفتم

چو بدمستی قیامت بیند و از خواب برخیزد

لبی خشک آمدم در عالم و با چشم تر رفتم

نه چون خورشید سیرانم سعیدا بی‌اثر باشد

نخواهم رفت از دل‌ها چه شد گر از نظر رفتم

شمارهٔ ۴۶۷

رخ تو دیدم و در عالم دگر رفتم

تمام دل شدم و از پی نظر رفتم

به هر چمن که ز خط و رخ تو کردم یاد

میان سبزه و صد برگ تا کمر رفتم

چو شیشه سرخوش و صافیدل آمدم در بزم

چو آفتاب به سر بردم و به سر رفتم

چو تیر کج عقب افتاده بودم از مطلب

به زور باد و هوا گرچه پیشتر رفتم

برای آن که خبر یابم از حقیقت کار

بیامدم به صد امید و بی خبر رفتم

همان ز بخت سیه باز سر برون کردم

چو خامه تا به گلو گر در آب زر رفتم

ز بخت تیره سعیدا نیافتم خبری

چو آفتاب بسی گرچه دربدر رفتم

شمارهٔ ۴۶۸

یوسف از حلقه به گوشان تو دیدم گفتم

آنچه در چاه زنخدان تو دیدم گفتم

کفر را باعث جمعیت ایمان در خواب

چون خم زلف پریشان تو دیدم گفتم

با صبا عزم سفر تا سر کویش دارم

هر که از خانه به دوشان تو دیدم گفتم

نیست لایق که نشینی تو به چشم همه خلق

آنچه در مرتبه [و] شأن تو دیدم گفتم

نسبتی نیست شکر را به لب شیرینش

[طوطیی] در شکرستان تو دیدم گفتم

از کمند تو رها یافته در عالم نیست

آسمان را ز اسیران تو دیدم گفتم

دل خون بستهٔ من نیشتری می خواهد

از دل خویش به مژگان تو دیدم گفتم

در کتاب دل صدپاره سعیدا امروز

غزل لایق دیوان تو دیدم گفتم

شمارهٔ ۴۶۹

هدف برای خدنگ تو جان خود بردم

به پای بوس هما استخوان خود بردم

قدم خمیده و من در پی کشیدن آه

گرفته گوشه و زور از کمان خود بردم

زدم به شعله چو پروانه رخت هستی را

غبار حادثه از دودمان خود بردم

حدوث برد مرا تا به بارگاه قدم

رهی به سوی یقین از گمان خود بردم

چه نسبت است که پرسد ز حال من معشوق

به گوش دل سخنی از زبان خود بردم

شهید عشقم و دل را به کف گرفته روان

به جان سپاری سرو روان خود بردم

خدنگ غمزه دلم را به نیش پیکان برد

به دوست پی ز دل خون چکان خود بردم

میان این همه اغیار آشکارا من

نهاده در دل و راز نهان خود بردم

ز دست عشق که دادم به هیچ جا نرسید

به گوش عرش سعیدا فقان خود بردم

شمارهٔ ۴۷۰

حکایت گل روی تو در چمن کردم

هزار طعنه از آن روی بر سمن کردم

به داد تشنگیم آب خضر گو نرسید

عقیق لعل لب یار در دهن کردم

نکرد غنچهٔ امید من گل از جایی

چه خارها که چو ماهی به پیرهن کردم

به هر زمین که گذشتم ز اشک خونین دم

شکوفه کردم و گل کردم و چمن کردم

ز بی وفایی خود دور یک سخن نشیند

به صد هزار زبان همچو گل سخن کردم

به یادگار گل عارضی است این داغم

که همچو لاله به صد رنگ در کفن کردم

ز بسکه بیخودیم برده است دل ای عقل

دگر میا که در این شهر من وطن کردم

کسی به کافر کتور نمی کند هرگز

ز عشق آنچه سعیدا به خویشتن کردم

شمارهٔ ۴۷۱

به چوگانش اگر سر گو نمی‌کردم چه می‌کردم

اگر جان خاک راه او نمی‌کردم چه می‌کردم

نه عالم آن وفا دارد نه جنت آن صفا دارد

اگر جان بر سر آن کو نمی‌کردم چه می‌کردم

پی اثبات شمشیری که خونم ریخت آن بدخو

اشارت گر به آن ابرو نمی‌کردم چه می‌کردم

سویدای دل و سویدای دین و کار ایمان را

از آن گیسو اگر یک‌سو نمی‌کردم چه می‌کردم

چو آن نازک میان را خواستم در دل کشم صورت

خیال خویش را چون مو نمی‌کردم چه می‌کردم

سعیدا روبه‌رو چون کرد با دنیا مرا دوران

چو او با او اگر نیرو نمی‌کردم چه می‌کردم

شمارهٔ ۴۷۲

منم که خود غم و خود یار غمگسار خودم

گهی شرابم و گه نشئه گه خمار خودم

به هر صفت که بینی منم نه غیر من است

که خود محیطم و خود موج و خود کنار خودم

فنا و فقر و بقا را ز هم جدایی نیست

که خود خزانم و خود باغ و خود بهار خودم

بخه صیدگاه تفکر اگر روی دانی

که خود شکارم و خود باز و خود سوار خودم

ندیده دیدهٔ غیری جمال پاک مرا

که خود رقیبم و خود عشق و خود نگار خودم

گهی حسینم و گه موسی و گه ابراهیم

که گاه نیلم و گه منجنیق [و] دار خودم

منم که با همه اشیا محیط می خوانند

منم که دایره و نقطه و مدار خودم

به هر دیار سعیدا چو رفتم و دیدم

همان مصاحب من یار در دیار خودم

شمارهٔ ۴۷۳

به قطع هستی خود خوب دستیار خودم

همیشه میل کش چشم اعتبار خودم

اگرچه تشنه لبم دیده بحر استغناست

چو آب می روم عمر در کنار خودم

چنان ز خویش برون رفته ام که شد عمری

نشسته ام شب و روز و در انتظار خودم

ز بیم آه جگرسوز خویشتن دایم

چو ابر منتظر چشم اشکبار خودم

گرفته عقل به دست اختیار من زان ره

همیشه در پی بگسستن مهار خودم

از آن زمان که تو را عین خویشتن دیدم

دگر چو آهوی چشم بتان شکار خودم

ز فکر رفته سعیدا هوای سیر وطن

از آن زمان که غریب دیار یار خودم

شمارهٔ ۴۷۴

همچو گرداب در قفای خودم

گرچه سرگشته ام به جای خودم

با بد و نیک کس چه کار مرا

راهبم در کلیسای خودم

به امید ثمر نه بی برگم

من نیم گرچه بینوای خودم

نیست گشتم به هست پیوستم

بیخودم گرچه با خدای خودم

می کنم جنگ و صلح، خود با خود

شکن سنگ مومیای خودم

نیستم احتیاج با دگری

گرچه شه نیستم گدای خودم

در ره دوست تا قدم زده ام

بی تکلف که خاک پای خودم

سعد و نحس خودم سعیدا خود

گاه جغد و گهی همای خودم

شمارهٔ ۴۷۵

به غیر از دانهٔ دل ز آب چشمش سبزتر دارم

نه هر تخمی که کردم زیر خاک امید بردارم

مرا در راه تقدیر و قضا تسلیم باید بود

که از او هر چه بینم دست بر بالای سر دارم

سراغ دل به غیر از موی او از کس نمی گیرم

که ز این گم گشته،‌ زلف او خبر دارد خبر دارم

دلم آیینهٔ حق است من عکس جمال او

چو با من او نظر دارد منش با او نظر دارم

سعیدا از رخ خورشید مانندش نمی ترسم

ز زلف و کاکل و چشم سیاه او حذر دارم

شمارهٔ ۴۷۶

اگرچه در نظر خلق اعتبار ندارم

ولی چو آینه در دل ز کس غبار ندارم

مرا که شهره به سرگشتگی شدم چه کنم

چو جام باده به گردیدن اختیار ندارم

اگرچه یک گل از این بوستان نچید دلم

هزار شکر که در سینه خارخار ندارم

به غیر سایهٔ زلفین آفتاب پناهش

به روز حادثه [جایی] در این دیار ندارم

ز چشمم خلق نپیچم به صد هنر یک عیب

گدای عشقم و از دلق پاره عار ندارم

گذشتم از سه و پنج و دویی تو ای زاهد

برو برو که سر و برگ این قمار ندارم

سرش نخوانم و از دوش خود بیندازم

به پای دار، سری را که پایدار ندارم

مباد سایهٔ باد خزان کم از چمنم

که تاب منت سرسبزی بهار ندارم

به کوی عشق مرا پایدار کی خوانند

هزار بار اگر سر به پای دار ندارم

به روز واقعه در زیر تاک دفن کنید

مرا که طاقت یک لحظهٔ خمار ندارم

خیال دوست مرا بس که از نزاکت طبع

دماغ بوسه سعیدا سر کنار ندارم

شمارهٔ ۴۷۷

ز دست رفتم و امید دستیار ندارم

برهنه پایم و منت ز پای زار ندارم

چرا ز باد مخالف دلم غمین گردد

نشسته کشتیم امید از کنار ندارم

منم چو آینهٔ زنگ بسته در این دور

که پوششی به تن خویش جز غبار ندارم

نفس نفس دلم از خویش می کند پرواز

ز دست خویش ولی قوت فرار ندارم

به رنگ زرد خود از گل نمی کشم منت

اگرچه پیش تو چون کاه اعتبار ندارم

چه شکوه ها که ندارم ز دست آن گلرو

ولی به روی گلت طاقت شمار ندارم

چو بلبلی که پر و بال خویش ریخته است

در این چمن پر و [برگی] به شاخسار ندارم

دلم ز غیر چنان پاک گشته است امروز

که خود در این حرم خاص خویش بار ندارم

به یک قرار سعیدا چگونه زیست کنم

منم که در دل خود یک نفس قرار ندارم

شمارهٔ ۴۷۸

چو بلبل از خس و خار چمن کاشانه‌ای دارم

برای برق حسن گل عجایب‌خانه‌ای دارم

نه در شهر است آرامش نه در صحراست تمکینش

نمی‌دانم چه سازم خاطر دیوانه‌ای دارم

تو مشغولی به خویش ای زاهد و من فارغم از خود

تو تسبیحی به کف داری و من پیمانه‌ای دارم

حکایت‌های من از پا دراندازد جهانی را

ز سر گر بگذری از سرگذشت افسانه‌ای دارم

از آن سررشتهٔ کارم سری بر روشنی دارد

که همچون شمع، من در سوختن پروانه‌ای دارم

در آن وادی که مجنونش منم ای سیل بی‌منت

گذارت گر بدان جا اوفتد ویرانه‌ای دارم

شکستی دل سعیدا را و با بیگانه‌ای می خوردی

نگفتی هیچ از خود بی‌خبر دیوانه‌ای دارم

شمارهٔ ۴۷۹

به دل، ‌داغ غم عشق بت پرکینه ای دارم

نه داغ است این که از جان رونما آیینه ای دارم

چو مشکم نکهت «فقر سواد الوجه» می آید

از آن چون نافه بر تن خرقهٔ پشمینه ای دارم

تو ای زاهد ملمع کرده ای دلق ریایی را

من از لمعات داغ او مصفا سینه ای دارم

اگرچه تلخ دارد فکر شنبه کام طفلم را

ولی از قند شیرین تر شب آدینه ای دارم

ز بس کردم صفا در یاد آن معنی دل خود را

به تصویر خیالش خلوت آیینه دارم

گدایم گرچه در صورت سعیدا لیک در معنی

ز داغ بی شمار عشق او گنجینه ای دارم

شمارهٔ ۴۸۰

به بوی زلف جانان پیچ و تاب ساکنی دارم

چو بخت خویشتن امروز خواب ساکنی دارم

ز سردی های اوضاع فلک طبعم نمی جوشد

در این مینای سنگین دل شراب ساکنی دارم

نمی ریزم به روی خاک هر در اشک حاجت را

صدف آسا درون سینه آب ساکنی دارم

چو کوه از جای خود در دامن صحرا نمی‌جنبم

نه مجنونم سرابم اضطراب ساکنی دارم

ز یاد اهل رفتنم را کس نمی‌بیند

چو عمر بی وفا من هم شتاب ساکنی دارم

به یاد خال آن عارض که صد خرمن ز دل دارد

چو مور تنگدل با خود حساب ساکنی دارم

خیال روی او از دل سعیدا برنمی‌خیزد

در این ویرانه دایم آفتاب ساکنی دارم

شمارهٔ ۴۸۱

تنی چند بید لرزان و روان ساکنی دارم

زمین بی قرار و آسمان ساکنی دارم

نمی آید ز ضعف تن، خدنگ آه من تا لب

که از دست توانایی کمان ساکنی دارم

چو گل در غنچهٔ طبعم به صد رنگ است حرف اما

به هنگام سخن گفتن زبان ساکنی دارم

چو تصویرم نباشد اختیار پیش و پس رفتن

به دست نارسای خود عنان ساکنی دارم

نه چون بلبل دل هر غنچه را خون کرده ام دایم

نسیم آسا به گوش گل فغان ساکنی دارم

به امیدی که بوی پیرهن از مصر می آید

در این وادی به هر جا کاروان ساکنی دارم

سعیدا هیچ گه بی غم ندیدم خاطر خود را

در این ویرانه دایم میهمان ساکنی دارم

شمارهٔ ۴۸۲

به گرد کوی جانان های های ساکنی دارم

چو پای مور در این ره صدای ساکنی دارم

رفاقت با چو من مشکل بود کس را در این وادی

که دستی بر کمر چون کوه و پای ساکنی دارم

به هر دم [آرزویی] سد راه خویش می بینم

چو می آیم به سرمنزل هوای ساکنی دارم

نمی ماند نهان در خاک مشت استخوان من

که چون همت به دوش خود همای ساکنی دارم

چه شد چون غنچه اوراق دل من گر پریشان شد

درون پردهٔ دل دلربای ساکنی دارم

نمی دانم سعیدا کی خزان رفت و بهار آمد

در این وادی چو نی برگ و نوای ساکنی دارم

شمارهٔ ۴۸۳

من دورم و من دورم مهجورم و مهجورم

بی روی تو مجبورم بی لعل تو مخمورم

بی چشم تو حیرانم بی زلف پریشانم

خود گو چه بود درمان من خسته و رنجورم

در کعبه و بتخانه در مسجد و میخانه

نبود به پریخانه جز روی تو منظورم

دنیا به چه می شاید عقبا به چه کار آید

این درد و الم زاید آن از تو کند دورم

جان بی تو نیارامد دل خون دل آشامد

کارم به چه انجامد از دیده بشد نورم

بس غصه [و] غم خوردم من شکوهٔ این دردم

از دست تو می گردم لیکن چه کنم دورم

هم درد و الم باشد هم محنت و غم باشد

این حشمت جم باشد آن شوکت فغفورم

ناسوده از این گلشن نی جان و نه دل نی تن

لذت چه برد از من روزی که خورد گورم

آن یار بعید آمد از بخت سعید آمد

از غیب نوید آمد من شبلی و منصورم

شمارهٔ ۴۸۴

از دم تیغ غم او هر نفس خون می‌خورم

کس نمی‌داند که من این باده را چون می‌خورم

همت عالی به مردن تشنه لب راضی‌تر است

کاسهٔ آبی که من از دست جیحون می‌خورم

در دل شوریدهٔ من قوت شادی نماند

بس شکست از لشکر غم در شب خون می‌خورم

تکیه‌ام تا گشته همت، فکر بس گردیده پاک

خرقه موزون کرده‌ام در فقر و مضمون می‌خورم

این پشیمانی ندارد سود ساقی می بیار

چون نخوردم پیش از این بد کردم اکنون می‌خورم

ای سعیدا از شراب ناب و لعل کام‌بخش

چون تو مَنعَم می‌کنی من بعد بی‌چون می‌خورم

شمارهٔ ۴۸۵

نگیرم گوشه از راه خدنگت گر گمان باشم

زمین بوس تو می آرم بجا گر آسمان باشم

خبردار از تو می گردم چو از خود بی خبر گردم

نشانت می توانم داد چون من بی نشان باشم

سرافرازی توانم کرد با گردون در این میدان

گر اول قابل قربان تیغ امتحان باشم

به نام خود توانم گشت عالمگیر در عالم

چو عنقا من هم از چشم خلایق گر نهان باشم

بزن آتش سعیدا در جهان رنگ و بو آخر

چو بلبل چند در فکر و غم این آشیان باشم

شمارهٔ ۴۸۶

کی جفای می و معشوقه و مهتاب کشم

من که خون جگر خود چو می ناب کشم

نظرم تشنهٔ ابر کرم کس نشود

من که از چشمهٔ خورشید به چشم آب کشم

بی نیازم کند از هر دو جهان در آغوش

گر [شبی] قامت موزون تو در خواب کشم

منعم از گریه مکن ناصح و بگذار که من

دلق آلودهٔ خود را به کفن آب کشم

یک دمم چشم سیاه تو ترحم نکند

خویش را گر به دم خنجر قصاب کشم

پهلویم درد کند بسکه ضعیف است وجود

به هوس آه چو بر بستر سنجاب کشم

نرود لذت آغوش تو از یاد مرا

هر زمان دست به خمیازهٔ دریاب کشم

ای خدا حلقه به گوش در خود ساز مرا

چند چون حلقهٔ در گوش به هر باب کشم

بیش از این رشتهٔ جان تاب ندارد دیگر

تا به کی من ستم دست رسن تاب کشم

گردبادم نرسانید به جا خاک مرا

بهتر آن است که من رخت به گرداب کشم

گرچه یارم همه جا هست در آغوش مرا

بهتر آن است که در گوشهٔ محراب کشم

رخت هستی به در آورد سعیدا به امید

که از این بحر مگر گوهر نایاب کشم

شمارهٔ ۴۸۷

دور از رخش چها من بیتاب می کشم

منت ز درد، خون ز رگ خواب می کشم

خاکم غبار چشم رکابش نمی شوم

خود را به پای دامن احباب می کشم

بی او کجاست خواب ولی طرح خواب را

گاهی به روی بستر سنجاب می کشم

شاید که در خیال بود یوسفی نهان

از چاه دل به دیدهٔ خوب آب می کشم

دی یک نفس قرار گرفتم به وعده ات

شرمندگی ز دیدهٔ سیماب می کشم

سجادهٔ نماز کشیدم بسی به دوش

من بعد می به گوشهٔ محراب می کشم

قد راست چون کنم به تواضع که چون کمان

خمیازه را به قوت دریاب می کشم

تا در حساب نیک و بد از هم شود جدا

من نام خود ز دفتر انساب می کشم

خود را غبار خاطر نیکان نمی کنم

من زنده خاک خویش به سیلاب می کشم

رحمت اگر به جرم سعیدا برابر است

فرداست در بهشت می ناب می کشم

شمارهٔ ۴۸۸

منت اغیار و آزار ملامت می‌کشم

می‌کشم باری اگر بار ملامت می‌کشم

هرچه آید بر سرم سنگ محبت را به دوش

می‌شوم منصور و بر دار ملامت می‌کشم

نیست جز مفلس سلامت رو در این یک کوچه راه

تا بود در جیب دینار ملامت می‌کشم

تا سلامت بگذرم از دیدهٔ نامحرمان

خویش را در چار دیوار ملامت می‌کشم

نیست در تن جای یک ناخن سلامت ای رقیب

سنگ بر سر پای بر خار ملامت می‌کشم

غیر می‌داند سعیدا سبحه دارد در بغل

من به زیر دلق، زنار ملامت می‌کشم

شمارهٔ ۴۸۹

ندارد منت بار لباس از هیچ کس دوشم

نباشد چون کمان غیر از خدنگ غم در آغوشم

چو افلاطون به وحدت سال ها در خم کنم مسکن

چو می با خام طبعان و هواخواهان نمی جوشم

به چندین جامهٔ ارزق که ای زاهد به برداری

تو عیب من نمی پوشی و من عیب تو می پوشم

ز خود رفتم نرفتم هیچ گه از یاد [و] فکر غم

بسی گشتم چو دیدم در دل شادی فراموشم

به فریاد کجا خم می رسد یا شیشه یا ساغر

مگر دریا شود می تا کند یک لحظه مدهوشم

ز حرف سخت سنگ کودکان بهتر که از دردش

نشد پر خاطر دیوانه ز این پر شد از آن گوشم

شب وصلش نبودم باخبر از نشئهٔ مجلس

سعیدا بر دل امروز یاد صحبت دوشم

شمارهٔ ۴۹۰

بنمای رو که والهٔ آن روی چون گلم

قربان شوم تو را چه کنم بی تحملم

یک ساغر شراب میسر اگر شود

در بزم روزگار ز اهل تجملم

دزدیده هم نکرده فلک سوی من نظر

در روزگار، سرمهٔ چشم تغافلم

در هر ظهور عشق ظهوری دگر کند

در شهر و کوچه ها سگ و در باغ بلبلم

تا مرغ دل ز دانهٔ خالش طمع برید

نی در شکنج زلف نه در قید کاکلم

از جا به هیچ باب سعیدا نرفته ام

چون خانه زاد صبر و مرید توکلم

شمارهٔ ۴۹۱

حال من این است غیر حال ندانم

عاشقم و رسم قیل و قال ندانم

ملک محبت کسی احاطه نکرده

مرتبه یادگیری عشق را کمال ندانم

در دل من سبز شد درخت محبت

تا چه ثمر بخشد این نهال ندانم

این همه رو زرد می کنند به دنیا

وه چه بلا شد به رنگ آل ندانم

محمل ایام بس شتاب روان است

تا به کجا می کشد مآل ندانم

زندگیم حلقه ای است بسته به زلفت

جز رخ و قد تو ماه و سال ندانم

چون ز خدا می رسد «الست» به گوشم

غیر «بلی» من دگر مقال ندانم

می شکند آنچه راست می کند از گل

بهر چه می سازد این کلال ندانم

پای خرد جانب تو کند [و] زبون است

خود بنمایی دگر جمال ندانم

در سر من شور طرفه ای است سعیدا

کیست نهان گشته در خیال ندانم

شمارهٔ ۴۹۲

از حال من مپرس [و] ندامت کشیدنم

خو گشته پشت دست به دندان گزیدنم

هر دم شکست می خورم اما به چشم خلق

از بس شکسته ام ننماید شکستنم

پیچد به خویش دشمن من بیشتر ز پیش

در چشم روزگار چو مو گر شود تنم

ای عقل رو به وادی حیرت نهاد و رفت

هر کس که دید همچو تو از خویش رفتنم

از بس شکست خورد سعیدا دلم ز خلق

رنگ آن قدر نماند به رویم که بشکنم

شمارهٔ ۴۹۳

باز حرف از ناز خوبان می زنم

طعنه ها بر کفر و ایمان می زنم

همچو زلف از مصحف روی بتان

بعد از این فال پریشان می زنم

می کنم جان را بر آن لب پیشکش

سنگ بر لعل بدخشان می زنم

نیستم آنگاره لیک انگاره را

تا شوم هموار، سوهان می زنم

گر در و دیوار از دستم شکست

بعد از این سر در بیابان می زنم

شیشه ام چون ابر گر پر می شود

خیمه در صحن گلستان می زنم

کشور جانان سعیدا رو نمود

پشت پا بر عالم جان می زنم

شمارهٔ ۴۹۴

به هر چمن که وصال تو را خیال کنم

چون گل به خون جگر رنگ خویش آل کنم

به صد زبان نشود اشتیاق من ظاهر

چو گل به باد صبا گر بیان حال کنم

چنان خیال تو جا کرده است در جانم

که گر به خویش بیایم تو را خیال کنم

امید هست ز لطف خدای بی همتا

که قصر و خانهٔ بدخواه پایمال کنم

به سر من که زبان خیال محرم نیست

به خامهٔ دو زبان، چون بیان حال کنم

بیار باده و با محتسب بگو چون است

که خون دشمن دین را به خود حلال کنم

امید هست سعیدا ز لطف همت دوست

که عمر باقی خود صرف در وصال کنم

شمارهٔ ۴۹۵

به یاد روی تو خورشید را نظاره کنم

خیال چشم تو را روز و شب چه چاره کنم

چو بحر و گوهر یکدانه گر به کف آیی

تو را کشم به میان، خویش را کناره کنم

گذارم آن قدر ای چرخ، داغ بر سر داغ

که آفتاب و مه و اختر و ستاره کنم

چه شد که کشت مرا امشب از جفا چون شمع

شبی دگر چو شود زندگی دوباره کنم

به صد دلیل حسد می برند بدخواهان

شرر مثال اگر جا به سنگ خاره کنم

عبادت صنمی می کنم که می داند

اگر به گوشهٔ [ابروی] دل اشاره کنم

زیاده می شودم همچو گل پریشانی

اگر هزار گریبان خویش پاره کنم

سیاه بختی ذاتی نمی رود از من

چو ماهتاب اگر کار صد ستاره کنم

اگر نهند سعیدا میان تابوتم

ز شوخ چشمی خود خواب گاهواره کنم

شمارهٔ ۴۹۶

من نه آنم که زنم ساز و به خود گریه کنم

خنده بر چرخ بد انداز و به خود گریه کنم

نیست جا این قدر شمع مرا چون فانوس

تا کشم شعلهٔ آواز و به خود گریه کنم

بنما سرو قد خویش که من فاخته وار

تا شوم از همه ممتاز و به خود گریه کنم

نیست آشفتگیم از گل رخسار کسی

چون خیال تو کنم ناز و به خود گریه کنم

من حسرت زده را باده از آن خم مدهید

که خبردار شوم باز و به خود گریه کنم

چرخ اگر آب دهد از دم تیغ تو شوم

همچو فواره سرافراز و به خود گریه کنم

سخت ماتم زده ام نوحه گران می خواهم

تا شوندم همه دمساز و به خود گریه کنم

بستم احرام که با نغمه روم همچو خیال

در سراپردهٔ آواز و به خود گریه کنم

شکوه چون مدعیم نیست سعیدا ز کسی

گله از خود کنم آغاز و به خود گریه کنم

شمارهٔ ۴۹۷

گاه چون ظاهرپرستانش عبادت می‌کنم

لیک از آن بسیار می‌ترسم که عادت می‌کنم

من ز موجودات تحقیق وجودش کرده‌ام

سیر وحدت را نهان در عین کثرت می‌کنم

می‌کنم دل را به مژگان سیاهی روبه‌رو

ساده بود این لوح پیش از این، منبت می‌کنم

می‌فشانم اشک خون‌آلوده بر خاک درش

از برای مردم بیمار شربت می‌کنم

می‌تراشم هر زمان از دل بتی کو آذری

تا ببیند قدرت حق را چه صنعت می‌کنم؟

می‌توانم دل ز نیش خنجرش گیرم به زور

در میان جان است با آن من مروت می‌کنم

ساقیا گر عمر باشد نذر کردم بعد از این

خدمت این دور تا دور قیامت می‌کنم

روزیم خون جگر شد بر سر این کو مدام

می‌دهم دل را دل و راضی به قسمت می‌کنم

گه روم خود، گه رود دل، گه رود جان بر درش

من حریفم پاسبانی را به نوبت می‌کنم

این دل غمدیده را از رفتن بی‌جا بسی

گاه وحشت گه شکایت گه نصیحت می‌کنم

گر ز زلفش حلقه‌ای افتد سعیدا در کفم

حلقه‌ها در گوش استغنا و همت می‌کنم

شمارهٔ ۴۹۸

همچو گل راز درون خود نمایان می‌کنم

خویش را در عین جمعیت پریشان می‌کنم

همچو دریا چین به رو دارم ولی صافی دلم

همچو شبنم گریه را در خنده پنهان می‌کنم

تازه می‌سازم به ناخن زخم‌های کهنه را

غیر می‌داند به درد خویش درمان می‌کنم

طینتم پاک است از عصیان مرا اندیشه نیست

آفتابم در حجاب ابر جولان می‌کنم

از میان عیب‌بینان مقید در لباس

می‌برم خود را و بی‌قیدانه عریان می‌کنم

خوش نمی‌آید مرا ظاهرپرستی همچو خلق

خویش را آزاد و دل را بندهٔ آن می‌کنم

گشتم شیب و فراز دهر را بی‌چیز نیست

هست [ناهمواریی] در طبع، سوهان می‌کنم

جان من قربان نگویم آن کنم یا غیر آن

پادشاهی هرچه فرمان می‌کنی آن می‌کنم

با که گویم گر نگویم با تو حال خویش را

مورم و عرض مطالب با سلیمان می‌کنم

بره بند عشقم و طاقت نمی‌آرم دگر

خویش را خواهی نخواه امروز قربان می‌کنم

چشم گریان دارم و موی سفید و باز هم

از برای راه رفتن فکر سامان می‌کنم

تا مگر رنگ حنا از پای او افتد به دست

طفل چشم خویش را من باز گریان می‌کنم

گفتمش جان رونمایت، رونما، گفتا که خوب

گر کشم نقصان سعیدا باز تاوان می‌کنم

شمارهٔ ۴۹۹

با بتان من عشقبازی می کنم

عشق را من دلنوازی می کنم

بی محبت هر که میرد کافر است

هست تا جان عشقبازی می کنم

تا نیازی هست پیش او مرا

پیش غیرش بی نیازی می کنم

گر برد بالا به پایش اوفتم

پست سازد سرفرازی می کنم

دلق من از گریه تر شد خوب شد

خرقهٔ خود را نمازی می کنم

در محبت چاره ای با آن که نیست

باز فکر چاره سازی می کنم

ساحت میدان وسیع افتاده است

من سعیدا ترکتازی می کنم

شمارهٔ ۵۰۰

می سزد گر کله خویش به سر کج بینم

من که چون لاله ز خون دل خود رنگینم

چون فلک نی به هوای دل خود در چرخم

چون زمین بار جهان می کشم و تسکینم

ظاهرم رنگ دگر دارد و باطن دیگر

بدنم گرچه ز خاک است به جان سنگینم

باده چون نوشم و دلجمع چسان بنشینم

من که از شادی بسیار چو گل غمگینم

فرس فکر نرانم به هوای رخ کس

دایماً پیروی شاه کند فرزینم

بسته بادا در آن باغ سعیدا بر من

که خلد خار ندامت به کف گلچینم

شمارهٔ ۵۰۱

نفع، آن است که من نافع خود می بینم

صنعت آن است که من صانع خود می بینم

زلف یا بخت سیه یا مه تابان یا مهر

هر چه رو می دهد از طالع خود می بینم

چون توانم که دگر پیشرو کس باشم

من که خود را تبع تابع خود می بینم

کشت این هستی موهومه که از دیدن باز

خویش را در همه جا مانع خود می بینم

با وجودی که پریشان نظرم می گویند

چون سعیدا همه جا جامع خود می بینم

شمارهٔ ۵۰۲

من نه این آب روان از لب جو می بینم

نفس اوست که من از دم او می بینم

آنچه در جام، جم از دور تماشا می کرد

گاه در شیشه و خم گه به سبو می بینم

با وجودی که نه بیش است و نه کم از کم و بیش

هر طرف می نگرم جلوهٔ او می بینم

توبه زلف و خط و [خالی] گرو و من به نگاه

تو ز گل رنگ و رخ و من همه او می بینم

هر کجا پیرهن دوستی و مهر و وفاست

چاک گردیده ز دست تو رفو می بینم

نظر از خویشتن آن روز که برداشته ام

شکر ایزد که سعیدا همه او می بینم

شمارهٔ ۵۰۳

من ز جا از سخن جنت مأوا نروم

از سر کوی بتان گر روم از جا نروم

جلوه اش بیشتر از رفتن من برد از جا

خود به خود از پی آن سرو خودآرا نروم

لاله ام لاله به خون جگر خود سازم

همچو ساغر پی دریوزهٔ مینا نروم

چون روم بر در او بگذرم از نام و نشان

ز آن روم از خود و همراه سعیدا نروم

شمارهٔ ۵۰۴

دامان دل ز گرد هوس چیده می روم

این کوه قاف بین که چه بریده می روم

ز این تنگنا چو شعلهٔ آتش به دود آه

آخر ز دست حادثه پیچیده می روم

در شاهراه عالم معنی فتاده سیر

چشم از عیان ثابته پوشیده می روم

در هر قدم که در ره او می نهم به صدق

از هر جمال خدا دیده می روم

از عالم فنا به جهان بقا گذر

این طرفه منزلی است که خوابیده می روم

خود را ز چشم محرم [و] نامحرم جهان

در جامهٔ برهنگی پوشیده می روم

مجنون صفت سلوک نکردم طریق عشق

این راه را من از همه پرسیده می روم

هر کس که می رود ز جهان گریه می کند

الا فقیر بر همه خندیده می روم

هرگز در این سفر به خودم آشتی نشد

دایم ز خود بریده و رنجیده می روم

در بودنم رضای تو گر نیست غم مخور

من دست خویش و پای تو بوسیده می روم

از نیک و بد هر آنچه سعیدا در این ره است

چون صانعش یکی است پسندیده می روم

شمارهٔ ۵۰۵

از پریشانی نه سرگردان چو کاکل می‌شوم

غنچه‌ام هرگه پریشان می‌شوم گل می‌شوم

نیست در بی‌رحمیش حرفی، همین در کشتنم

او تحمل می‌کند من بی‌تحمل می‌شوم

خار خشکم باغبانا آتشی بر من بزن

باد اگر دامن زند ز اهل تجمل می‌شوم

گر نمایم [خار] در چشم عزیزان دور نیست

من که آخر خود چراغ صبحم و گل می‌شوم

آه در دل، خاک بر سر، رو به صحرا می‌کنم

خوش به سامان می‌روم یار توکل می‌شوم

از پریشانی سعیدا نیستم غمگین که من

غنچه‌ام هرگه پریشان می‌شوم گل می‌شوم

شمارهٔ ۵۰۶

گر کمر زرین و یا زر در کمر بربسته ایم

از خیال خاطر آن سیمبر بربسته ایم

آن چنان گرد تعلق را ز خود افشانده ایم

کز غبار راه، احرام سفر بربسته ایم

رشتهٔ تسبیح جان سازیم تا از تار زلف

عمرها شد ما به این نیت کمر بربسته ایم

از درون باشد که حرف [آشنایی بشنویم]

گوش خود بر حلقهٔ بیرون در بربسته ایم

بهر زینت خلق بر دستار خوش پیچیده اند

غافلند از آن که بر سر درد سر بربسته ایم

هر دو آزادیم می گویند ما و سرو را

لیک کی ما همچو او دل بر ثمر بربسته ایم؟

گر یکی مرغیم و گر سیمرغ در نزد قضا

دست و پا گم کرده ایم و بال [و] پر بربسته ایم

در تماشای جهان با خلق یکسان نیستیم

مردمان دل بسته اند و ما نظر بربسته ایم

تا سعیدا غیر را در بزم او نبود رهی

از کمال رشک ما بر خویش دربر بسته ایم

شمارهٔ ۵۰۷

نی چو اهل دور ما هم ناسپاس افتاده ایم

شکر از یاران همین ما خودشناس افتاده ایم

خامهٔ ما در ره سیل حوادث گشته راست

ما چرا بیهوده در فکر اساس افتاده ایم

پای در بحر سماع ننهاده برگردیده ایم

چشم را پوشیده در چاه قیاس افتاده ایم

عمرها شد روی مهر از ماهرویان رو نداد

ما از این آیینه ها چون انعکاس افتاده ایم

بی وقوفی های گردون شد ز ما ظاهر به خلق

بخیهٔ بیجا سعیدا بر لباس افتاده ایم

شمارهٔ ۵۰۸

عالم تمام یک نظر است و ندیده ایم

این مرغ زیر بال و پر است و ندیده ایم

غافل نشسته ایم ز شمشیر باز دهر

گویا به پیش رو سپر است و ندیده ایم

از بس خیال روی تو حیرت فزوده است

چون نور دیده در نظر است و ندیده ایم

ما را حدیث دوست به دست فراق داد

خوش وعده ها که در خبر است و ندیده ایم

آن کس که دست بر سر همیان نهاده است

در زیر بار تا کمر است و ندیده ایم

چون مردم دو چشم در این تکیه گاه، یار

با ما همیشه سر به سر است و ندیده ایم

گردیده ایم جمله ولی روی یار را

از مهر برهنه تر است و ندیده ایم

سوی بت زمانه سعیدا به سهو هم

تا گردنش در آب زر است و ندیده ایم

شمارهٔ ۵۰۹

عزلت گزیده ایم به عزت رسیده ایم

صحت شدیم تا که ز صحبت بریده ایم

غافل مشو ز چشم حوادث که در دمی

همچون نگه ز دیدهٔ بینا بریده ایم

هر موج خیز گریهٔ ما بحر خون بود

با نوح، این تلاطم طوفان ندیده ایم

آیینه جام باده و تخت است تخته پوست

ما قصهٔ سکندر و دارا شنیده ایم

در آرزوی خانهٔ آن خانمان خراب

هر کوچه ای که بود به عالم دویده ایم

بد می رسد به گوش، صدای گرفت و گیر

تا از میان خلق چو آهو رمیده ایم

جز خال دانه ای نبود آرزوی ما

در سبزه زار سنبل و ریحان چریده ایم

کردیم گریه گر دم آبی رسیده است

خون خورده ایم تا لب نانی گزیده ایم

خواهی ز طول عمر سعیدا خبر شوی

چون مغربی گذشته و صبحی دمیده ایم

شمارهٔ ۵۱۰

اول چو داغ بر سر دردی رسیده ایم

چون آه تا به خاطر مردی رسیده ایم

جو جو حساب خویش به خرمن سپرده ایم

چون کاه تا به چهرهٔ زردی رسیده ایم

ما در پس کمال به خاک اوفتاده ایم

دانند ناقصان که به گردی رسیده ایم

هر گه نظر به موسم خود می کنیم ما

چون نوبهار رفته و وردی رسیده ایم

تنها نه ما ز گرمی بازار سوختیم

ما در میان ز جوش خریدار سوختیم

آتش زدیم بر سر دنیا و آخرت

روزی که جان و دل پی این کار سوختیم

در بوتهٔ فنا چو فکندند قلب ما

اول سر و زر و دل و دینار سوختیم

از بسکه شعلهٔ سخن ما بلند شد

هر کس که گوش داشت ز گفتار سوختیم

در کفر هم قبول نکردند طرز ما

از پیچ و تاب رشتهٔ زنار سوختیم

چون ابر با وجود سرشک روان خویش

از برق تند شعلهٔ دیدار سوختیم

هر کس برای مصلحت سوخت جان خویش

ما در فراق احمد مختار سوختیم

نی پخته گشت خامی و نی گرم شد کسی

همچون درخت بادیه بیکار سوختیم

شستیم دلق خویش سعیدا به آب تلخ

جای نماز و خرقهٔ پندار سوختیم

شمارهٔ ۵۱۱

ناخورده شراب ناب مستیم

نادیده خدا خداپرستیم

خورشید با ما سجود دارد

هر چند که ما ز خاک پستیم

در کفر سواد اعظم عشق

زنار ز دست فقر بستیم

دیدیم جز او فنای مطلق

چه تحت و چه فوق هر چه هستیم

چون بحر خیال موج زن شد

در زورق فکر خود نشستیم

سرتا سر کاینات گشتیم

از قید قیود عقل جستیم

دیدیم طلسم بود و نابود

با سنگ محبتش شکستیم

جز کفر، رهی به دین ندیدیم

هر چند که مؤمن الستیم

بی نفی نشد ثبوت، واجب

از کفر به زور کفر، رستیم

در قبضهٔ قدرتیم چون ما

بیهوده به فکر قبض و بسطیم

بستیم نظر ز بد سعیدا

در خانهٔ عافیت نشستیم

شمارهٔ ۵۱۲

خرقه پوشانیم ما در قید عالم نیستیم

همچو شاهان جهان منت کشی هم نیستیم

انس با دشمن چو شد دوری از او دل می گزد

می شویم آشفته آن روزی که بی غم نیستیم

جام زرین گو نباشد کاسهٔ گل بهتر است

پادشاه عالم آبیم ما جم نیستیم

خاکساری های ما تسخیر عالم کرده است

چون سلیمان در تلاش دیو [و] خاتم نیستیم

می رود از دیده خون روزی که با دلدار خویش

چون دو چشم پاک بین سر بر سر هم نیستیم

دلو را در چاه کردن جستجوی یوسف است

ورنه ما لب تشنهٔ حیوان و زمزم نیستیم

جنس را با جنس الفت هاست از روز ازل

نیست آدم در جهان یا آن که آدم نیستیم

گریه را ظاهر نمی سازیم در گلزار عشق

ما حریف شوخ چشمی های شبنم نیستیم

دم زدن بیجاست از هستی سعیدا زان که ما

چون حبابی یک دمی هستیم و یک دم نیستیم

شمارهٔ ۵۱۳

خویش را بر صف مژگان تو مستانه زدیم

ساغر عهد شکستیم به پیمانه زدیم

صورت قلب نمودیم به هر جا رفتیم

بسکه ما نقش دغل بر دل دیوانه زدیم

تا خبردار شود کافر و مؤمن از عشق

بانگ در کعبه و ناقوس به بتخانه زدیم

حسن معنی بدرخشید چو با پنجهٔ فکر

گره زلف عروسان سخن شانه زدیم

غیر با بی ادبی تا نه درآید این جا

قفل لب بوسه کنان بر در میخانه زدیم

نه چو خورشید گذشتیم ز دار عالم

پشت پا بر فلک از همت مردانه زدیم

شعلهٔ شمع مپندار که آتش باشد

مشت آبی است که بر آتش پروانه زدیم

فارغ از سایهٔ اقبال هما گردیدیم

خیمهٔ خویش چو بر گوشهٔ ویرانه زدیم

دایم از بادهٔ معنی دل ما سرشار است

تا به لب مهر خموشی لب پیمانه زدیم

قطع کردیم لباس دو جهان را از بر

بخیه بر خرقهٔ تجرید فقیرانه زدیم

یاد می داد سعیدا ز [اثاث] فغفور

هر سفالی که در او بادهٔ رندانه زدیم

شمارهٔ ۵۱۴

گاه روباه گهی شیر و گهی خرگوشیم

گاه هشیار گهی مست گهی مدهوشیم

سخن توبه و تسبیح به زاهد گویید

باده تا هست در این میکده می می نوشیم

گر حقیقت نبود عشق مجازی کافی است

دیگ آبیم که از آتش خس در جوشیم

سعی ما در راه جانان نه به امداد کسی است

تا در این تن رمقی هست به جان می کوشیم

سر کونین نهان در دل خون گشتهٔ ماست

آن حبابیم که دریای قدم می پوشیم

در خرابات سرودیم به مسجد تسبیح

پیش گل دیده و در صحبت بلبل گوشیم

ما گل باغ جهانیم و رقیبان [خارند]

راز خود فاش، گناه دگران می پوشیم

ما ز مردان نهراسیم که خود بر سر خویش

خاک کردیم سعیدا و کفن بر دوشیم

شمارهٔ ۵۱۵

خیرالامور اوسط اولاد آدمیم

در عین عالمیم و مبرا ز عالمیم

در مفلسی است چاشنی حد اعتدال

چون کاسهٔ تهی نه زیادیم و نه کمیم

در دامگاه حادثه صیدی چو ما که دید

رامیم با شکاری و از خویش می رمیم

دیدیم تا در آینهٔ دل جمال دوست

اسکندر زمانه و هم جام و هم جمیم

ما را تلاش چشمهٔ حیوان چو خضر نیست

آب حیات یافته از چاه زمزمیم

ای دل صفای مروه ز سعی تمام ماست

ما در حریم خاص دل و دیده محرمیم

[ار هست] جور چرخ به نیکان تو ای رقیب

با ما بدی مکن که ز نیکان عالمیم

تاب نگاه گرم نداریم از کسی

بر روی روزگار مگر چشم شبنمیم

برهان ما کلام خداوندگار ماست

هر جا که می رویم سعیدا مکرمیم

شمارهٔ ۵۱۶

ما به کوی یار نالان می رویم

سوی آن سلطان خوبان می رویم

هر که را جمعیتی بینی ز ماست

گرچه حیران و پریشان می رویم

ابتدا و انتهای ما یکی است

آمده عریان و عریان می رویم

جنبش ما از خم چوگان اوست

گرچه سرگردان و غلطان می رویم

دلبر ما از دل ما دور نیست

گر به زاهد گر به رهبان می رویم

ایستادن نیست ممکن در جهان

پازنان سر در گریبان می رویم

این قیام و قعدهٔ عشاق توست

آن که ما افتان و خیزان می رویم

یأس، شاطر لشکر غم در قفا

در میان ما طرفه شادان می رویم

هر دو جانب را سعیدا دوستیم

گه به موسی گه به هامان می رویم

شمارهٔ ۵۱۷

منم نادان تو دانایی چه گویم

ز حال دل که بینایی چه گویم

ز دست نارسا و بخت کوتاه

به پیشت سرو بالایی چه گویم

دلم را جستجویت تشنه تر کرد

سحاب لطف و دریایی چه گویم

تو را می خوانم و جان می کنم صرف

اگر خود بی طلب آیی چه گویم

از آن لب شکوه ها دارم نهانی

برآید گر تمنایی چه گویم

شکایت های چشم می پرستت

به خود هرگز نمی آیی چه گویم

تو کردی در جهان اسرار ما فاش

سعیدایی سعیدایی چه گویم

شمارهٔ ۵۱۸

به روی سینه سیل اشک باز از دیده برگردان

بزن جاروب مژگان را و از دل گرد غم بنشان

اگر خواهی به چشم کم نبیند هر که پیش آید

چو تیغ مغربی شو از لباس عاریت عریان

مکن عیبم اگر تبعیت مردم نمی سازدم

خلاف عادت ایشان بود آیین درویشان

غبار جادهٔ کویت شدم ای آبروی جان

قدم بر فرق من بگذار و گرد از روی خود بنشان

چرا زان پیشتر تن بر قضا ندهی که تقدیرش

سرت را گوی بازی سازد و دستت کند چوگان

مکن با بدگهر مضبوط پیوند محبت را

که نتوانی کنی با چین پیشانی دگر سوهان

مبادا نفس و شیطان آشنا گردد به یکدیگر

که یوسف را برد چون متفق شد گرگ با چوپان

چرا زاهد نسازی باز دکان نصحیت را

ز خوبان بلاانگیز خالی دیده‌ای میدان؟

بگوییدش به آن خورشید را تا چند خواهد بود

سعیدا در هوای مهر او چون ذره سرگردان؟

شمارهٔ ۵۱۹

چه سرها از یقین شد گوی در میدان درویشان

به بازی هم نشد خم هیچ گه چوگان درویشان

چو شاهان ستمگر یوم دین در دست مظلومی

نخواهد شد گریبان، گوشهٔ دامان درویشان

بود خورشید، داغ و برق، آه و ماه، نور دل

چه کم دارد ز گردون سینهٔ عریان درویشان

دل خونین دلان صدپاره شد در ذکر و فکر او

بود این در طریقت سبحهٔ مرجان درویشان

در استغنا و همت از فلک با کم نمی آرد

تن از ازرق لباس بی سر و سامان درویشان

در اقلیم فنا گر پادشاهی آرزو داری

میا زینهار بیرون از خط فرمان درویشان

مناسب تر از این گیتی ندارد روبرو با هم

جمال پاک یار و دیدهٔ حیران درویشان

ز ویرانی صفای خانهٔ ویران دو بالا شد

که خورشید است روز و ماه، شب مهمان درویشان

از این سودای ایشان گرچه سودی کس ندید اما

ندارد یاد هم آخر کسی نقصان درویشان

کجا آید به چشم اهل ظاهر رتبهٔ ایشان

که بیرون از تصورها بود جولان درویشان

حذر کن ز آه درویشان به قول مولوی رومی

که از سندان گذر دارد سر پیکان درویشان

نعیما ای سعیدا شد نعیم نور چشم تو

به این نور است دیگر بعد از این سیران درویشان

شمارهٔ ۵۲۰

چگونه کس کند آرام در سرای جهان

که کرده اند به آب و هوا بنای جهان

چو ناله ای که مریضی کند به حالت نزع

به گوش هوش چنان می رسد صدای جهان

کبود گشته فلک بسکه پشت پا زده اند

گذشتگان ره عشق بر قفای جهان

چو گندمیم در این آسیا فتاده به رقص

وگرنه جای طرب نیست تنگنای جهان

چسان کند ز جهان دل به وقت جان کندن

هر آن که بسته دل خود به نقش های جهان

ز بسکه فوت شد اوقات ما در آن ماتم

کبود کرده به بر آسمان، قبای جهان

ز طبع ارض کدورت چسان رود که زمین

فتاده است غباری ز گرد پای جهان

نشسته روز و شبم با خدای خود مشغول

یکی است گرچه خدای من من و خدای جهان

مناسبت به تو بس این قدر سعیدا را

که پادشاه جهانی تو او گدای جهان

شمارهٔ ۵۲۱

بیفتی گر ز پا در راه دل سر می‌توان گشتن

نهی گر سر به پای خویش سرور می‌توان گشتن

چو ابراهیم فرزندی مگر آید برون ز این در

به آن امید، سالی چند آذر می‌توان گشتن

بزن بر خاک، در راه یقین یکبارگی خود را

چو قلب صاحب دل بی‌گمان زر می‌توان گشتن

چو سنجیدیم انصاف فقیه و شیخ و زاهد را

مسلمانی اگر این است کافر می‌توان گشتن

اگر دور است راه پارسایی جانب دیگر

سعیدا می‌توان چرخی زد و بر می‌توان گشتن

شمارهٔ ۵۲۲

ندیده صاحب معنی به روزگار سخن

غریب جز من افتاده در دیار سخن

زبان ز حرف بد و نیک آن چنان بستی

که گشته است عقیق تو مهردار سخن

چو چشم من به جمال تو گوش پارهٔ چرخ

کشد ز لعل تو تا حشر، اعتبار سخن

ز خط پشت لبت شد سواد حرف عیان

که گشته نقطهٔ خال لبت مدار سخن

نه من ز شکوه سکوتم که مردم چشمت

گرفته است ز دست من اختیار سخن

نکرده ایم به کس دست طمع خویش دراز

که داده است خدا نقد بی شمار سخن

ز خاکساری خود با تو عرضه می کردم

مباد جای کند در دلت غبار سخن

توان شناخت خود با تو عرضه می کردم

مباد جای کند در دلت غبار سخن

توان شناخت سعیدا قماش هر کس را

ز لطف معنی نازک به اعتبار سخن

شمارهٔ ۵۲۳

کجا رسد به تو گل در ادای دل بردن

که عندلیب تو دارد نوای دل بردن

چو موج خیز شود بحر عشق طوفانی

سزد تو را که شوی ناخدای دل بردن

بجز حنا نشود سبز تا ابد چیزی

به هر زمین که گذاری تو پای دل بردن

نشسته غمزه به طاق بلند ابرو باز

که نیست بهتر از این گوشه جای دل بردن

ز شوق غنچه نماند به هر کجا که دلی است

گذر کند چو به یادش هوای دل بردن

ز نالهٔ جرس کاروان کنعانی

همی رسید به گوشم صدای دل بردن

دلی به دست بیار آن زمان مراد طلب

که خاک، زر شود از کیمیای دل بردن

ز حسن خلق [و] وفا ریز رنگ بنیادش

عمارتی که کنی در بنای دل بردن

دلی شکسته سعیدا نشد قبول دلش

چها که من نکشیدم جفای دل بردن

شمارهٔ ۵۲۴

به آن سرو سهی‌قد یاد صهبا می‌توان کردن

به آن پیمان‌شکن عیش دو بالا می‌توان کردن

صفای سینهٔ عشاق را منکر که می‌گردد

بر این کاغذ، محبت‌نامه انشا می‌توان کردن

اگرچه بوسه زان لب آرزو کردن خطا باشد

ولیکن با وجود آن تمنا می‌توان کردن

برآ امروز مست از خانه محشر را تماشا کن

ز امشب مگذران که فردا می‌توان کردن

ندارد پیر ما می را به جز رندان روا ور نی

فلک را از می گلرنگ رسوا می‌توان کردن

به مسجد من برای زاهد و عابد نمی‌آیم

ز دست اهل دنیا ترک عقبا می‌توان کردن

چو می خونم حلالش باد آن قتال عاشق را

دلش سنگ است اما سنگ مینا می‌توان کردن

چه شد خون گریه دارد بلبل از هجران گل سهل است

برای خاطر محبوب، خون‌ها می‌توان کردن

اگر رامم شود آن کفر مشرب دین [چه‌ها] باشد

گذشتن می‌توان ز ایمان و سودا می‌توان کردن

به بوی پیرهن یعقوب بینا شد چه دور است این

به امید جمالش دیده بینا می‌توان کردن

اگر زان لعل لب بوسی سعیدا رزق ما گردد

تکلف بر طرف بی‌حرف حلوا می‌توان کردن

شمارهٔ ۵۲۵

آخرت منظور اگر باشد ز دنیا آمدن

کعبه رفتن نیست کمتر از کلیسا آمدن

چهره را افروختن در تلخکامی ناقصی است

باده را خامی بود از خم به بالا آمدن

مطلب از ارباب دنیا می شود حاصل تو را

سبزه گر آسان بود بیرون ز خارا آمدن

شورش مجنون دو بالا می شود بیرون ز شهر

یمن ها دیوانه را دارد به صحرا آمدن

نیست مکتب گر جهان این بازی طفلانه چیست

رفتن امروز از دنیا و فردا آمدن

سر به پا افکنده باید یا ز پا افتاده ای

نیست آسان ای سعیدا از پی ما آمدن

شمارهٔ ۵۲۶

چو به درد خوی کردی به دوا توان رسیدن

به قضا رضا چو دادی به خدا توان رسیدن

چو خیال عشقبازان به هوای دل قدم نه

که به منزل محبت نه به پا توان رسیدن

به درآ ز راه چشمم چو نگاه، دلنشین شو

که ز مروه چون گذشتی به صفا توان رسیدن

دل من ز دجلهٔ غم به کنار، بانگ می زد

که توان گذشتن از ما به شما توان رسیدن

مرو از پی خیالی بنشین به گوشهٔ دل

که به این حیات ناقص به کجا توان رسیدن

ز مجاز چون گذشتی به حقیقت آشنایی

که ز سایه گر بریدی به هما توان رسیدن

به صفای خود سعیدا بنشین به گوشهٔ دل

که به این حیات ناقص به کجا توان رسیدن

شمارهٔ ۵۲۷

بیا به وادی بیداد تخت و چادر زن

به قتل هر دو جهان دست و آستین بر زن

چو آفتاب، سر از مشرق امید برآر

گشای کاکل و طعنی به مشک و عنبر زن

چو خضر در پی آب سیه چه می گردی

بیا به میکده جام شراب احمر زن

مساز گردن خود خم به پیش کس به طمع

اگر دراز کنی دست خویش بر سر زن

درون خانه اگر تنگ شد سعیدا دل

ز خود تهی شود و چون حلقه زود بر در زن

شمارهٔ ۵۲۸

شده شرمسار به دوران تو پیمانهٔ حسن

نگهت مست می و چشم تو میخانهٔ حسن

چه بهشتی است جمال تو که هر حلقهٔ زلف

شده در دیدهٔ عشاق پریخانهٔ حسن

به تماشا رود و دیدهٔ بیدار شود

گوش در خواب اگر بشنود افسانهٔ حسن

نیست با بلبل جان بلبل گل را نسبت

نیست پروانهٔ این شمع چو پروانهٔ حسن

کرده ابروی تو از چین جبین نقش [و] نگار

عکس طاقی که به دل هاست ز کاشانهٔ حسن

نیست جز خال رخ ماهوشان در دل ما

نشود سبز از این خاک بجز دانهٔ حسن

خط و خال، چشم سیه، زلف پریشان حاضر

خاطر جمع ندیدیم بجز خانهٔ حسن

آشنای دل دیوانه نگردد هرگز

مشرب هر که سعیدا شده بیگانهٔ حسن

شمارهٔ ۵۲۹

خلقش کند عمارت مهمانسرای حسن

آن نوخطی که ریخته باشد بنای حسن

گر فتنه های حسن تو خوابد عجیب نیست

فرش خوشی است سبزهٔ خط زیر پای حسن

هر دم به ناز بالش دل تکیه می کند

آن سرو قامت چمن دلگشای حسن

پرواز از نشیمن ابرو نمی کند

شد حلقه های زلف تو دام همای حسن

خوبان ز غیر، منت چیزی نمی کشند

از برگ گل نسیم کند بوریای حسن

چندین هزار جامهٔ جان را به تن درید

تا دوخت آسمان به قد او قبای حسن

هر عضو او به عضو دگر ناز می کند

خوش بی نیاز بوده ز سر تا به پای حسن

در حسن، ما حقیقت کونین دیده ایم

بیهوده کی کشیم سعیدا جفای حسن؟

شمارهٔ ۵۳۰

دمی در پای خم سرمان و بحر و بر تماشا کن

بیا و آنچه جم می دید در ساغر تماشا کن

میان ابروی جانان عجب جنگی است پیوسته

کمان و تیر و تیغ و دشنه و خنجر تماشا کن

در این زندان هشیاری چه خود را مبتلا داری

بیا در بزم مستان عالم دیگر تماشا کن

به دل کلک خیالت هر نفس نقش دگر بندد

حساب جمع و خرج خود در این دفتر تماشا کن

به هر رنگی که می داری به یکرنگی برآرم دم

چو منصورم در آتش سوز و خاکستر تماشا کن

سعیدا دیده ای در خویش جانان را ولی مبهم

قدم نه پیشتر از خویش، نیکوتر تماشا کن

شمارهٔ ۵۳۱

به حال عالم افسرده دیده ای تر کن

چو ابر بر سر این خاک، گریه ای سر کن

به هر دو ساغر می، مصرعی بخوان رنگین

به پای دختر رز، عقد شعر، زیور کن

دوباره حرف مگو از برای عشق سخن

سخن ز عشق اگر می کنی مکرر کن

گشای زلف به باد صبا بگو که برو

دماغ سوختگان مرا معطر کن

مرو بهشت اگر منتی است رضوان را

ز آبرو مگذر ترک آب کوثر کن

به تیغ ناز دو ابرو اشارتی فرما

به ناوک مژه قتل مرا مقرر کن

بخوان کلام سعیدا چو میل کارت نیست

ز کارها که کنی شعر حافظ از بر کن

شمارهٔ ۵۳۲

از چشم خود ای دلبر شایسته حذر کن

تو خسته نه ای ای نفس از خسته حذر کن

[هشدار] ز چشمی که به حیرت نگران است

مستی که به ره می رود آهسته حذر کن

خال تو سپندی بر آن آتش رخسار

در آینه ز این دانهٔ برجسته حذر کن

ز این بیش مکن جور و جفا رحم به خود کن

از آه دل مردم وارسته حذر کن

دزدیده نگاه است که دل می برد و دین

آن چشم سیه دیده و دانسته حذر کن

از دلبر محجوب خبردار سعیدا

از پنجهٔ شهباز نظر بسته حذر کن

شمارهٔ ۵۳۳

سخن اهل دلی را سخن ماست مکن

جامهٔ کعبه بر این قامت ناراست مکن

همت دور ز ایوان لحد پست تر است

سرزنش تا نخوری قد به طمع راست مکن

عمل زشت ز اغیار نهان می سازی

آشکارا و نهان یار تو بیناست مکن

سخن غیر محل، جای به دل ها نکند

حرف اگر در خوشاب است که بیجاست مکن

راستی را به جهان نام و نشان پیدا نیست

دام تزویر اگر صید تو عنقاست مکن

بهر قسمت به دل اندیشه سعیدا زنهار

روزیت آنچه نصیب است مهیاست مکن

شمارهٔ ۵۳۴

پیش هر کس شکوه از گردون دون پرور مکن

دفتر جمع دل غمدیده را ابتر مکن

عمرها شد ای خضر منت ز حیوان می کشی

لب تر از آب بقا تا زنده ای دیگر مکن

در پی دنیا که آخر خشک لب خواهی گذشت

ز آبروی خویشتن هر دم جبین را تر مکن

چون زمین فرش است آخر اولش باید گزید

خشت خواهد گشت بالین تکیه بر بستر مکن

تا نگیری کام از آن لب تا نبینی روی دوست

التفاتی با بهشت و چشمهٔ کوثر مکن

باش عریان را حال پوشیده دار از اهل قال

ترک سر را پیش هر بی پا و سر افسر مکن

باش آن طوری که هستی در نظرها آشکار

همچو شیطان جامهٔ تلبیس را در بر مکن

راه عشق است ای سعیدا هر قدم خوف است [و] بیم

چون جرس از پردلی‌ها شور و افغان سر مکن

شمارهٔ ۵۳۵

ای کرده وطن تن، به سوی جان سفری کن

از جان گذر و جانب جانان نظری کن

بر خنجر و شمشیر زبان های فضولان

مانند کر از گوش تغافل، سپری کن

تا منزل مقصود خودی راه درست است

برخیز و به جان منت از این رهگذری کن

دارد خبری گر ز خرابات نگاهی

از بی خبری بی خبران را خبری کن

خواهی ز جهان کام چو ابنای زمان شو

رو در پی دیو و دد و تسخیر پری کن

در هر قدم از خویش نشان مان و بیاز باز

آن گاه به گم کرده رهان راهبری کن

گر سیم بری سیمبری سیمبر آید

برخیز سعیدا و برو فکر زری کن

شمارهٔ ۵۳۶

ببر طمع ز زمین، خرقه آسمانی کن

چو مهر، نور به هر ذره میهمانی کن

به بخت تیره ام سرمه هر کجا چشمی است

بیا به دیده درایی و اصفهانی کن

هوای گنج محبت اگر به دل داری

به هر کجا که خرابی است پاسبانی کن

چو پیر کرد تو را خانقه ز پا منشین

بیا به گوشهٔ میخانه و جوانی کن

به کیش مردم ظاهر برو چو تیر مترس

بیا به گوشهٔ باطن نشین کمانی کن

قبا در این خم گردون دون به نیل مزن

ز خون عاشق خود جامه ارغوانی کن

روا مدار که یک دم به خویش پردازم

دلت ز جور چو بگرفت مهربانی کن

ز حال بی خبر است ای زبان برای خدا

به آن پری ز دل خسته ترجمانی کن

ز روی آینه کردن سکندری سهل است

ز خضر بگذر و بی اب زندگانی کن

برو ز صدق سعیدا به دست بیار

بگو رقیب بداندیش بدگمانی کن

شمارهٔ ۵۳۷

باز تا در جلوه آمد جام صهبا در چمن

لاله پر خون کرد از غیرت قدح را در چمن

رنگ می بازد به پیش بلبل از شرمندگی

گل لباس عاریت پوشیده گویا در چمن

خرمن گل را در آب گل ببین چون می رود

بسکه گل پامال کرد آن سرو بالا در چمن

باغبان دهر غافل دید اهل سیر را

چشم نرگس را ز غیرت کرد بینا در چمن

نی از او بویی شنیدم نی پیامی یافتم

چون صبا بسیار گردیدم سراپا در چمن

ابر نیسان است دایم چشم ما در هجر یار

خوش نباشد هر که نوشد باده بی ما در چمن

می تواند با فراغ دل چو بلبل ناله کرد

آن که را باشد اگر یک برگ گل جا در چمن

من که تنگی می کند عالم برای بودنم

چون توانم بود یک ساعت سعیدا در چمن؟

شمارهٔ ۵۳۸

مگذر ز راستی و ببین بر کمال من

از خاک، قد خمیده برآید نهال من

خوش معنی است ذات تو کز پاکی وجود

هرگز نبسته صورت آن در خیال من

از کثرت ظهور چو خورشید در جهان

شد عمرها که می گذرد ماه و سال من

بیمار و خسته گویم و از خویشتن روم

آن دم که چشم مست تو پرسد ز حال من

تا می رسانمش به لب از خویش می روم

جام می است مرشد صاحب کمال من

دل های مرده را سخن من دهد حیات

آیینه را به جوش درآرد مثال من

یاد از جمال و ابروی او می دهد مرا

ماه تمام و قامت همچون هلال من

از هوش رفته دید سعیدا و گفت یار

نتوان به چشم عقل تو دیدن جمال من

شمارهٔ ۵۳۹

برقع از رخ برگرفتی آفتاب آمد برون

زلف را کردی پریشان، مشک ناب آمد برون

صبحدم در فکر آن خورشید تابان خواب برد

خواب می دیدم که ماه از جامه خواب آمد برون

بی خبر بودم ز دل امشب نمی دانم چه بود

آه کردم صبحدم بوی کباب آمد برون

گر بپرسد از شکر شیرینی گفتار خود

قند را گو می تواند از جواب آمد برون

مست بودم از نگاهش زلف از یک جانبی

بسته زنجیری برای احتساب آمد برون

من در این مجموعهٔ عالم بسی کردم نگاه

هر ورق را چون گشودم انتخاب آمد برون

آبرو تا چند ریزی بر در سنگین دلان

از برای تشنگان از سنگ، آب آمد برون

طرفه اکسیر است در میخانه بر مس وجود

تا به دهلیزش درآید شیخ، شاب آمد برون

خضر تا کی گوهر مقصود می جویی به بحر

این گهر دایم ز دل های خراب آمد برون

دفتر اعمال خود پیش از قیامت دیده ایم

بیشتر در نامهٔ من بی حساب آمد برون

باعث هجران سعیدا زان پری خود بوده ام

من چو رفتم در حجاب او بی حجاب آمد برون

شمارهٔ ۵۴۰

صبحدم مطلوب چون مست شراب آید برون

ز آه صدیقان او بوی کباب آید برون

کی شود ظاهر کرامت از ولی پیش نبی

ذره ها پنهان شود چون آفتاب آید برون

سال ها شد جای در ویرانهٔ دل کرده ام

عاقبت گنجی مگر از این خراب آید برون

عاشقی نسبت به سیماب است بهتانی به عشق

کی به گشتن بی قرار از اضطراب آید برون

بسکه خم در خم شکن در زلف او افتاده است

شانه را از پنجه هر مو انتخاب آید برون

یار را گم کرده ام از دل سراغش می کنم

می زنم فالی مگر از این کتاب آید برون

باده می نوشد سعیدا لیک نی چون اقدسی

خرقه اش را گر بیفشاری شراب آید برون

شمارهٔ ۵۴۱

عهد کی از عهدهٔ پیمانه می‌آید برون

توبه‌ها اشکسته از میخانه می‌آید برون

انتظار دوستی از دشمنان باید کشید

آشنا تا می‌رود بیگانه می‌آید برون

بی‌تجلی برنمی‌خیزیم از خواب عدم

تا نسوزد شمع کی پروانه می‌آید برون

کفر اگر از کعبه در عالم نمایان شد چه شد

دایماً اسلام از بتخانه می‌آید برون

بسکه دل در حلقه‌های زلف او گردیده بند

هر سر مویش به زور از شانه می‌آید برون

جای طفلان است یدگر بعد از این شهر حلب

هر که دارد عقل با دیوانه می‌آید برون

نیست تخم آرزو چون لاله و گل هرزه رو

تا قیامت کی ز خاک این دانه می‌آید برون؟

پای بر جسم مکدر نه جمال جان ببین

بگذر از جان بعد از آن و صورت جانان ببین

چند می بینی ز همدیگر سر و دستار و ریش

فکر کن بگشای چشم و معنی انسان ببین

جاهلی بر نفس خویش و دم ز عرفان می‌زنی

درد را دانسته آن گه جانب درمان ببین

سخت بود از جان گذشتن بعد از آن دیدن جمال

آنچه مشکل می‌نمودت پیش از این، آسان ببین

در محیط افتاده را کی موجه آید در نظر

استقامت پیشه گردان گردش دوران ببین

می‌خلد بر جان سعیدا چون شود روز حساب

هر سر مو را به تن امروز چون پیکان ببین

شمارهٔ ۵۴۲

هر کس شکست طرهٔ پرپیچ و تاب او

زلفش چو مار گشت و درآمد به خواب او

یک بوسه ای که دل طلبد ز آن دهان تنگ

صد بحث می کند لب حاضر جواب او

برکند صبر لنگر سنگین خویش را

دل برد چون سفینه، خرام جواب او

نگذاشت طاقتی که کشد کس عنان آه

همچون هلال جلوهٔ پا در رکاب او

شمارهٔ ۵۴۳

چه هشیار است در انداز چشم می پرست او

که هرگز یک دلی بیرون نمی آید ز [شست] او

هزاران حلقه باید در خم زلف پریرویان

که تا یک دل تواند صید کردن چشم مست او

دلم را گوی بازی کرده اید و راضیم از جان

ولیکن باخبر ای ماهرویان از شکست او

چه گویم از خم زلف و قد موزون دلجویش

که هرگز کی توان کردن به عمری شرح بست او

یقین معذور خواهد بود از تکلیف در عالم

که تا محشر نمی آید به خود مست الست او

از آن جان را خوش آید ناوک مژگان که هر ساعت

دل ما را خطا تا گردن و تا پر نشست او

سعیدا مهر مهرویی به دل دارد که از خجلت

ید بیضا دگر بیرون نمی آید ز دست او

شمارهٔ ۵۴۴

به بحر شور زده غوطه آب نیل از تو

به چاه رفته فرو یوسف ذلیل از تو

به یاد لعل تو می در بهشت می جوشد

گرفته لذت کافور سلسبیل از تو

نسیم پیرهن یار بس بود ما را

جمال یوسف کنعان و مصر و نیل از تو

بس است روز قیامت اگر به وزن آید

گناه و لطف کثیر از من و قلیل از تو

گناه و جرم بود مظهر ظهور کریم

بهشت و حور سعیدا به این دلیل از تو

شمارهٔ ۵۴۵

به دل ها ناوک انداز است دایم ابروان تو

جدا هرگز ندیدم تیر مژگان از کمان تو

به غیر از خویش رفتن چارهٔ دیگر نمی بینم

که باشد بی نشانی یک نشانی از نشان تو

اگرچه پیش از این نشنیده بودم زان دهان حرفی

دهانی کرده اند امروز مردم از زبان تو

فلک کی می تواند شرح الوان نعم کردن

که یک پیچی است و اگر دیده از دستار خوان تو

معانی را ز جیب غیب با این پاک دامانی

کشیده در طلسم صورتش سحر بیان تو

تو را در خواب می دیدم که خورشید آمدم بر سر

گشودم چشم و از بی طاقتی کردم گمان تو

بجز اقلیم ملک دل نمی تازد دگر جایی

که غیر از دل نمی گنجد غم صاحبقران تو

نباشد خاطر جمعی سراسر در جهان کس را

نروید جز گل آشفتگی در بوستان تو

مذاقم را به انده دایه می پرورد و می گفتم

نشیند لذت غم تا به مغز استخوان تو

بیا و کافرم کن وانگهان زن تیغ بر فرقم

گذشتم از سر ایمان و جان خود، به جان تو

نه در وصلت قرار و نی به هجرت صبر و تمکینی

سعیدا کرده ام در هر دو حالت امتحان تو

شمارهٔ ۵۴۶

صلح و صفا بود مرا جنگ تو و جفای تو

تن به قضا سپرده ام در طلب رضای تو

یوسف مصر کمترین بنده ات ای عزیز من

هر دو جهان کلافه ای آمده در بهای تو

جز دل عاشقان نشد معبد ذات اقدست

کون و مکان دو کفش تنگ آمده پیش پای تو

مردم دیده خاک ره در نظر منزهت

پاک ز آلت لسان، نطق سخن سرای تو

چرخ شد استخوان نما از مه که بیندش

باز نکرده دیده را جانب او همای تو

کار دلم تپیدن و بی تو در این قفس مدام

در پرش است چشم من در سفر هوای تو

دیده نمی توانمت غیر تو هست گر کسی

خود چه کنم بگو مرا گر نشوم فدای تو

گرچه ضعیفم و گدا چون تو نه بی مربیم

شکر خدای من تویی کیست بگو خدای تو

دادن جان مرا نه از بهر عوض گرفتن است

من ز فنای خویشتن خواسته ام بقای تو

شهرهٔ شهر شد سعیدا به غلامی سگت

گر بکشی زهی طرب گر بکشی رضای تو

شمارهٔ ۵۴۷

از بسکه نازک است دل پر ز آرزو

داریم همچو شیشهٔ می گریه در گلو

من عمرهاست خدمت میخانه کرده ام

کی می رسد به داد خمار دلم سبو؟

راه نجات را سر مویی نمانده اند

کردند چاک سینهٔ ما چون به غم رفو

اندوه و گریه بود طعام و شراب ما

روزی که می نوشت قلم «و اشربوا کلو»

فردا عمل طلب کند از ما نه نثر و نظم

کاری نرفته پیش، سعیدا به گفتگو

شمارهٔ ۵۴۸

دل گر از دست شود در خم ابرو، گو شو

ور شود زار و نزار از غم آن مو، گو شو

سوی او [می رو و] از شش جهت اندیشه مکن

گر شود هر دو جهان از تو به یک سو، گو شو

جان من باد فدا چشم سیه را گو باد

سر مجنون چو شود بر سر آهو، گو شو

من نه آنم که سر از بندگیت بردارم

گر شود سلسلهٔ دل خم گیسو، گو شو

نیست از مردن ابنای زمان هیچ غمی

گر شود خشک، گل و لالهٔ خودرو، گو شو

زلف عمری است سعیدا که تو را در دست است

گر شود جان چه شود بر سر یک مو، گو شو

شمارهٔ ۵۴۹

خیالم تا به سرو قامت او گشته هم زانو

گهی با مه برابر می زند گه با فلک پهلو

چنان از صورت آدم گریزانم که در معنی

نمی خواهم که باشد پیش رو آیینهٔ زانو

ز بیم تیر مژگان ای دلا در زلف جا کردی

اگر مردی بیا و جای کن در گوشهٔ ابرو

سعیدا گفتگوها داشت از موی میان او

بسی من گرد واگشتم ندارد آن کمر یک مو

شمارهٔ ۵۵۰

رحمتش با بی گناهان کی کند فردا نگاه

می برد دل های ظلمت دیده را چشم سیاه

همچو ساقی ای کرام الکاتبین بردار دست

نامه ام چون ساغر می شد لبالب از گناه

دل عجایب طاق ابرویی نشیمن کرده است

می برد رشک و حسد ز این گوشهٔ من پادشاه

باز با زاغ است دشمن، زاغ با زاغ است دوست

یار شد همرنگ یار و کهربا با همرنگ کاه

پاس تسلیم و رضا آن کس تواند داشتن

پیش رو آیینه دارد تا به لب، دل پر ز آه

از قدم تا فراق او طی کرد چشم عقل و گفت

طول شهر حسن خوش عمری است یک سال و دو ماه

تاج، ترک و سکه، صبر و خطبه، ذکر و فکر دوست

پوست، تخت و خانه ویران و سعیدا پادشاه

شمارهٔ ۵۵۱

خطش نوشته بر او آیت کلام الله

سواد مملکت حسن اوست، زلف سیاه

جهان شبی است در او راه مختلف بسیار

به هر صدا که ز پایی رسد مرو از راه

دل است آینه ای صاف از غبار حدوث

که عکس، می ننماید به غیر «وجه الله»

رهی به سوی خدا ممکن است اگر به جهان

مرا عقیده نباشد بجز دل آگاه

دراز و کوتهی دست در جهان سهل است

مباد دست دل افتد ز [معنیی] کوتاه

اگرچه بی گنهم لیک مستحق عذابم

که دور از تو نمردم همین بس است گناه

نمود موی ز کاکل، جهان معطر کرد

مگر که معدن مشک خطاست، زیر کلاه

ز عشق، کافر و مؤمن به کام خویش رسند

کسی به ناخوشی دل نرفت از این درگاه

تو را چو حضرت یعقوب چشم گریان نیست

وگرنه یوسف مصری است در بن هر چاه

من آن مرید محبم که بعد مردن من

ز خاک من نزند سر به غیر مهر گیاه

از آن به طرهٔ محبوب دل سعیدا بست

که عندلیب کند شاخ به خویش پناه

شمارهٔ ۵۵۲

گرچه عالم را بنا آن ذات بیچون ساخته

لیک فکری کن که عالم را بنا چون ساخته

هر دو عالم را معانی در تو صانع کرده فکر

تا در این دیوان تو را مصراع موزون ساخته

عمر لیلی صرف شد تا گشت مجنون ابلهی

عالمی را نازم آن لیلی که مجنون ساخته

خاک را آرام کی می بود آدم گر نبود

این همه صنعت که حق در کار گردون ساخته

نیست ممکن عقل را بیت الحزن بی چار حد

زان بنای عشق را از عقل، بیرون ساخته

شد عزیز مصر لیکن در فراق خویشتن

یوسف ما خاطر یعقوب محزون ساخته

شیوه ها کردم بسی با زلف او رامم نشد

خلقت این مار را گویا ز افسون ساخته

کام عیش ما نشد خالی ز تلخی هیچ گه

گوییا در بادهٔ ما چرخ، افیون ساخته

کار آسان نیست جور و ناز معشوق به کس

چشم او خود خورده خون ها تا دلی خون ساخته

هر چه هست از دفتر حق نیست بیرون در جهان

او به علم خویشتن نی کم نه افزون ساخته

چوب را در رقص می آرد سعیدا جذب عشق

جلوهٔ لیلی وش ما بید مجنون ساخته

شمارهٔ ۵۵۳

فلک به این همه رنگی که بر هوا بسته

به زیر تیغ تو صیدی است دست و پا بسته

در که می زنی و خانهٔ که می پرسی

گشوده پای جفا و ره وفا بسته

دلم ز روی زمین سرد اگر شود چه عجب

که روزگار خنک آب بر هوا بسته

چه نازکی است خدایا که زلف او دارد

دو جا شکسته و اما هزار جا بسته

جبین خواجه ز چین وانمی شود هرگز

که در به روی خود از هیبت گدا بسته

هوا نشسته و کشتی شکسته و رفته

قضا ببین که چسان دست ناخدا بسته

جهان و کار جهان ریسمان پرگرهی است

که یک گره الم و دیگری دوا بسته

ببین ز سینهٔ تنگ و دلم چه می گذرد

گرفته راه گلو را غم و صدا بسته

فریب گوشهٔ محراب را مخور که خدا

گشاده در ز قفا و به روی ما بسته

مگر که زنده کند یار از جفا ورنه

کمر به قتل ز خودرفتگان چرا بسته

هر آن غرور که افکنده پیری اش از سر

گرفته زاهد و در گوشهٔ ردا بسته

مرا که دست به نیکی رسد چرا نکنم

که کینه دشمنم از دست نارسا بسته

چه دلبری است سعیدا که هندوی زلفش

دل شکسته به هر حلقهٔ دو تا بسته

شمارهٔ ۵۵۴

ز جان گذشتم و جانان شدم نشسته نشسته

برون ز عالم امکان شدم نشسته نشسته

ز بار کلفت و غم همچو پای خواب آلود

نهان به گوشهٔ دامان شدم نشسته نشسته

ز بسکه تشنهٔ لعل لب بتان گشتم

اسیر چاه زنخدان شدم نشسته نشسته

در آستانهٔ مهر و وفای یکرنگی

غبار خاطر یاران شدم نشسته نشسته

دلیل دیده و دل گشته ام در آن خم زلف

چراغ شام غریبان شدم نشسته نشسته

ز بس گداخت مرا روزگار همچو هلال

ز چشم حادثه پنهان شدم نشسته نشسته

به پوست تخت قناعت ز دیو نفس خلاص

به زور صبر، سلیمان شدم نشسته نشسته

در انتظار جمال تو بر سر کویت

رفیق نام گدایان شدم نشسته نشسته

اثر نبود سعیدا ز من به روی زمین

چو گرد و خاک نمایان شدم نشسته نشسته

شمارهٔ ۵۵۵

نماید گاه ابرو گه جمال آهسته آهسته

ز ابر آید برون بدر و هلال آهسته آهسته

به همواری کشیدم در بر آن سرو سهی قد را

تو ای بلبل به گوش گل بنال آهسته آهسته

از این غوغا چه حاصل می‌کنی واعظ در این مجلس

نداری حال، باری قیل و قال آهسته آهسته

غرور حسن در آغاز خط از غافلی باشد

که بس با سبزه گل شد پایمال آهسته آهسته

سعیدا هرچه را در دل تعلق بیشتر داری

کشی آخر از‌ آن چیز انفعال آهسته آهسته

شمارهٔ ۵۵۶

باز چشمش سرمه آمیز آمده

طرفه بیماری به پرهیز آمده

غیر داغ و آه از دل برنخاست

وادی ایمن بلاخیز آمده

کوه هستی را به ما هموار کرد

عشق فرهاد سحرخیز آمده

هر که او مست شراب بیخودی است

ساغرش بی باده لبریز آمده

ناتوانی دیده کس جز چشم او

خسته و بیمار و خونریز آمده

از تبسم لب دگر هرگز نبست

تا به کام دل نمک ریز آمده

شد به غارت کردن جان ها سوار

هر دو فتراکش دلاویز آمده

سوخت دل گویا به داغ سینه ام

آه من با شعلهٔ تیز آمده

کیست یارب در پس آیینه ام

طوطی نطقم شکرریز آمده

جان من شد بندهٔ ملای روم

دل مرید شمس تبریز آمده

از برای غم سعیدا غم مخور

گرچه این لشکر به انگیز آمده

شمارهٔ ۵۵۷

ز من تا کوی جانان گرچه یک آواز رس مانده

ز دوری می زدم فریاد اما ناله پس مانده

سیاهی لاله را بر تن نه از بخت سیه باشد

که از پیمانهٔ می در دلش داغ هوس مانده

نه خال است آن که می بینی تو بر رخسارهٔ نسرین

که بر خوان نباتی ریزهٔ پای مگس مانده

مرا گل بر سر شوریده بی او با چه می ماند

که گویی بلبلی بر آشیان یک مشت خس مانده

سعیدا سعی کن تا از تو هم چیزی نشان ماند

که از بلبل فعان و ناله، از طوطی قفس مانده

شمارهٔ ۵۵۸

ابروی تو را تا قلم صنع کشیده

حیرت ز مه نو سر انگشت گزیده

خطی که نمایان شده بر گرد رخ او

صادق نفسی سورهٔ اخلاص دمیده

جان طرفه همایی است که بازش نتوان دید

این باز ز هر شاخ درختی که پریده

راهی است ره عشق که چون ما و تو بسیار

تا بوده نفس رفته به جایی نرسیده

بیکاری ما به ز همه کار جهان است

چون عاقبت کار که دیدیم که دیده؟

هرگز نبریدی ز گنه رشتهٔ کردار

ناف تو مگر دایه به این کار بریده؟

دل فکر گنه دارد و لب توبه سعیدا

کس مثل تو بی عار ندیده نشنیده

شمارهٔ ۵۵۹

نیست با کس اتحادم همچو کوه

در ازل وحدت نهادم همچو کوه

گر شکستی یافت از من خاطری

[مومیایی] باز دادم همچو کوه

بار سنگین غم عشق تو را

بر دل مسکین نهادم همچو کوه

لحن صوت من ز آواز کسی است

ورنه بی او من جمادم همچو کوه

خاطر صحرا گران از من نشد

گرچه بس سنگین نهادم همچو کوه

سرنکردم خم سعیدا پیش کس

گرچه از پا اوفتادم همچو کوه

شمارهٔ ۵۶۰

عهد با بالابلندی بسته ای

دل به شوخی خودپسندی بسته ای

کرده ای زین ابلقت را چون فلک

آفتابی بر سمندی بسته ای

تنگ شکر را گشودی از لبت

بر سر هر حرف، قندی بسته ای

وانمودی خویش را بیچون به خلق

خلق را با چون و چندی بسته ای

کرده ای جا خال را در خاطرم

در دل آتش سپندی بسته ای

نوش داروها در آن لب هست و لب

از برای دردمندی بسته ای

کرده ای جا در خم ابروی یار

خانه بر طاق بلندی بسته ای

داد از زلف فلک پیمای تو

عالمی را در کمندی بسته ای

اوحدی خوش گفته ای بر روی یار

«بر گل از عنبر کمندی بسته ای»

ای سعیدا عمر می خواهی و دل

بر دم اسب دوندی بسته ای

شمارهٔ ۵۶۱

آفتاب از آتش مهر تو اخگر پاره‌ای

آسمان، طفل مسیحای تو را گهواره‌ای

چون توان سیر گلی کردن که از نازک‌دلی

نیستش از چشم نرگس طاقت نظاره‌ای

می‌توانم گفت در میدان ما صاحب‌دمی

گر توانی کرد یک دم چارهٔ بیچاره‌ای

چند باشم همچو بلبل بی‌نوا در این چمن

یا چو گل در قید گلشن با دل صدپاره‌ای؟

اشک من هم می‌تواند یک دلی را نرم کرد

گر کند باران نیسان سبز سنگ خاره‌ای

یار بی‌رحم است و قادر هرچه می‌خواهد می‌کند

نیست جز بیچارگی اینجا سعیدا چاره‌ای

شمارهٔ ۵۶۲

ای که از قدرت تویی حسن آفرین تازه ای

باز از روی کرم بنما جبین تازه ای

جلوهٔ معشوق چون هر دم به رنگی دیگر است

می توان هر روز پیدا کرد دین تازه ای

کس نمی داند جهان را چیست از تبدیل وقت

هر زمان این دست دارد آستین تازه ای

می کند احیا به رنگی خاندان کفر را

هر نفس می افکند بر زلف، چین تازه ای

روبرو با خلق گشتن طرفه کار مشکلی است

باید ای آیینه روی آهنین تازه ای

دلنشین یاری خدا از عیب بنماید مگر

در مکان کهنه می خواهم مکین تازه ای

فکرها کردم سعیدا در سخن تا یافتم

از برای گلشن معنی زمین تازه ای

شمارهٔ ۵۶۳

نمی دانم تو خاکی آتشی یا باد یا آبی

فتاد از تاب، گردون و هنوز از حرص، بی تابی

حقیقت پردهٔ ناموس خود دارد شریعت را

تو بی ناموس می خواهی که از معنی خبر یابی

دمید از هر بن مویت اجل صبح قیامت را

نمی میری هنوز از بی حیایی زنده در خوابی

هما را طعنه گردید استخوان جد و آبایت

هنوز ای بی هنر در موج خیز بحر انسابی

سعیدا را فکند از پا خمار ای ساقیا برخیز

به یاد ساقی کوثر دمی آبی دمی آبی

شمارهٔ ۵۶۴

هیچ در کفر و خیال کار مشکل نیستی

در دلی اما خبردار از دل دل نیستی

در کنار ما و ما را از کنار بهره نیست

همچو دریا واقف از احوال ساحل نیستی

عاقبت باید از این ویرانهٔ تن رخت بست

هیچ در فکر دیار و راه منزل نیستی

با وجود حشمت و جاهی که در ظاهر تو راست

شکرلله از من درویش، غافل نیستی

صحبت ناقص سعیدا شد دلیل نقص تو

از چه با جاهل نشینی گر تو جاهل نیستی

شمارهٔ ۵۶۵

وجودم را بر آتش زد لقای گرم موجودی

شدم کوه تجلی از نگاه سرمه آلودی

نه ما بود و نه من بودم نه تن بود و نه جان بودم

نه خاکی بود و نه آبی نه آتش بود و نی دودی

در آن جامع که من بودم نه مسجد بود و نه منبر

نه دیری بود و دیاری نه ساجد بود و مسجودی

از آن دم عشق می بازم که در عشقش نهان بودم

نه عاشق بود و نی عارف نه معروفی نه موجودی

خوشا آن نشئهٔ سابق که در میخانهٔ وحدت

نه می بود و نه انگوری نه مقبولی نه مردودی

طبایع بست چون صورت، تولد کرد خواهش ها

فراوانی و ارزانی نه نقصان بود و نه سودی

در آن بحری که من بودم نه گوهر بود و نه ماهی

نه دریا بود و نی کشتی نه وارد بود و مورودی

گذشت از حد سعیدا انتظار جلوهٔ آن قد

قیامت می شود آخر ولیکن ای خدا زودی

شمارهٔ ۵۶۶

دارم ز باده چشم تمنای بیخودی

ساقی بیار ساغر و مینای بیخودی

کشت جنون ز خون جگر آب می خورد

داغ دلست لالهٔ صحرای بیخودی

در عین سجده دست دهد بیخودی اگر

مالم چها جبین به کف پای بیخودی

در ساحل خودی دل زاهد فسرده شد

یارب حواله ساز به دریای بیخودی

هر لحظه می روم ز خود اما نمی رود

یک ساعت از سرم سر سودای بیخودی

بیرون بیا ز خانه و بنمای رو به خلق

بنشین و خوب ساز تماشای بیخودی

دیوانه وار تا سر کوی خیال او

هر دم روم ز خویش به دعوای بیخودی

می ها کشیده ایم سعیدا به یاد دوست

در لاله زار دامن صحرای بیخودی

شمارهٔ ۵۶۷

دوست به دشمن به کربلا تو نمودی

یوسف یعقوب را بها تو نمودی

صورت جان من است جسم لطیفت

آنچه ندیده است کس مرا تو نمودی

زلف گشودی و خط سبز کشیدی

آنچه نبود آن سوا سوا تو نمودی

بوالحکمی را ابوی جهل تو کردی

ختم نبوت به مصطفی تو نمودی

رسم جفا، روی خوب و چشم سیه را

دلبری و شوخی و ادا تو نمودی

در حرم امن جای توست سعیدا

چون به قضای خدا رضا تو نمودی

شمارهٔ ۵۶۸

تو تا به کی دل و جان در امان نگه داری

ز تیر حادثه تا کی نشان نگه داری

لب از حلاوت آن وانمی شود دیگر

اگر تو قند سخن در دهان نگه داری

خیال غیر به دل می کنی چه شرم است این

که در میان حرم با بتان نگه داری

چه غنچه های معانی به دل شکفته نگردد

به شرط آن که چو سوسن زبان نگه داری

امانتی است محبت خدا سپرده تو را

خیانتی نکنی به ز جان نگه داری

اگرچه ابلق نفس تو سرکش افتاده است

ولی به جادهٔ خواهش عنان نگه داری

تو آن زمان ز کریمان روزگار شوی

که سود خویش دهی و زیان نگه داری

تو را به حضرت او بازگشت خواهد بود

نیاز و عجز و الم ارمغان نگه داری

یقین شوی تو هم آغوش او که خمیازه

به آرزو نکشی چون گمان نگه داری

به یادگار قیامت نشان درد محبت

اگر به دل نتوانی به جان نگه داری

از آنچه غیر رضای تو در جهان باشد

مرا به حق رضایت از آن نگه داری

رسد تو را به دل اسرارهای غیب سعیدا

که راز خویشتن از ترجمان نگه داری

شمارهٔ ۵۶۹

دلم ربوده بت ماهری به عیاری

که گوی بازی او چرخ شد به مکاری

به هر سری که ز مغز غرور دید نمی

فلک ز غیرت آن ذات کرد عصاری

ز ضعف گرچه تنم خشک کرد روغن خویش

نمی کشم چو کمان تاب منت یاری

به یاد روی تو گل در چمن پریشان است

ز هجر چشم تو نرگس کشیده بیماری

کجا نگاه به تقدیر می کند تیرش

کسی که یاد دهد با قضا کمانداری

نمی کشم دگر از پای خار راه تو را

ز بس کشیده ام از دست دوریت [خواری]

ز چارسوی محبت کسی برد سودی

که سیم اشک کند صرف قلب بازاری

مدام دل به تماشای روی دلداری است

که یوسفش به هوس می کند خریداری

اگر چه مظهر نیک و بد زمانه منم

ولی حقیقتم از خیر و شر بود عاری

کسی به وجه حسن می شود حسن هرگز

مقام جعفریت کی رسد به طیاری؟

خزینهٔ دل خود صرف آب و گل کردم

خراب کرده ام این خانه را به معماری

نهال عمر تو شد خشک و تخم حسرت سبز

تو سنگدل به غم آب و نان گرفتاری

اگر ز غیر کنی دل به زور بازوی عشق

چه چشمه ها که از این کوه می شود جاری

شراب غفلت کثرت تو را اثر نکند

ز رمز نشئهٔ وحدت اگر خبر داری

بیا و بهتر از این شیوهٔ جفا انگیز

تو را که داده خدا قوت ستمکاری

به غیر جور و جفا از تو هیچ لایق نیست

که بهترین هنرهاست مردم آزاری

ز بد به هیچ طریقی امید رحمت نیست

که مزرعی نشود سبز جز نکوکاری

حجاب دیدن جان می شود نظارهٔ تن

بپوش دیده سعیدا اگر نظر داری

شمارهٔ ۵۷۰

دیده بیرون شده از پرده به دیدار کسی

جان به لب آمده از لعل شکربار کسی

همچو تصویر نیم زنده ولیکن دارم

چشم در راه کسی پشت به دیوار کسی

نرگس از چشم و گل از دست کسی افتاده است

سنبل آویخته از طرهٔ طرار کسی

هر چه دیدیم ز جایی به ظهور آمده است

خار از پای کسی، سرو ز رفتار کسی

خواجه خود درد دل بندهٔ خود می داند

نیست در پیش کسی حاجت اظهار کسی

به غلط کی به سرچشمهٔ حیوان می رفت

خضر می بود اگر تشنهٔ دیدار کسی؟

عمرها شد که در این دایره سرگردانند

ماه مشتاق کسی، مهر طلبکار کسی

در جهان هر که به شغلی است سعیدا مأمور

تو میاویز به عیب و هنر و کار کسی

شمارهٔ ۵۷۱

شد زمین تکیه گاه درویشی

آسمان بارگاه درویشی

جادهٔ ایمن و طریق خوش است

تا به حق شاهراه درویشی

بی پر و بال می رسد تا عرش

صبحدم تیر آه درویشی

نامرادی بود مراد همه

بی پناهی پناه درویشی

بی زر و زور پادشاهانند

این گدایان راه درویشی

سر خورشید زیر پای کند

هر که پوشد کلاه درویشی

گر جهان گم شود نگردد گم

حشمت و دستگاه درویشی

پاک از غیبت و ریا و حسد

مسجد و خانقاه درویشی

سرمهٔ دیدهٔ سعیدا باد

گرد نعلین راه درویشی

شمارهٔ ۵۷۲

برهنگی است عبا و قبای درویشی

توکل است لباس غنای درویشی

[شکستگی] همه کار تو را درست کند

دلی شکسته بود مومیای درویشی

ز حرص، جوش و خروش قلندر از خامی است

به صبر پخته شود شوربای درویشی

ز بیم حادثه افتادگان چه غم دارند

خلل پذیر نباشد بنای درویشی

ز فقر سلب اراده است مطلب طالب

رضای دوست بود مدعای درویشی

غبار هستی خود تا ز دل نیفشانی

کجا شود به تو پیدا صفای درویشی

به تخت زر نزند پشت پا ز استغنا

دلی که یافته باشد هوای درویشی

به صومعه زاهد رود گهی مسجد

که نیست محرم خلوت سرای درویشی

چو آفتاب سعیدا شود تمام ضیا

به هر که سایه نماید همای درویشی

شمارهٔ ۵۷۳

تلخی کند به کام خضر آب زندگی

بیدار چون شود ز شکر خواب زندگی

از غفلت است این همه عمر دراز خضر

بدتر ز خواب مرگ بود خواب زندگی

چون تیغ گرم در پی تحصیل آبروی

من بارها گذشته ام از آب زندگی

شب های تار عمر به غفلت گذشته است

فیضی مگر بریم ز مهتاب زندگی

آخر سرش ز کثرت خمیازه شد حباب

آن کس که داشت خواهش دریاب زندگی

هر روز تار عمر نهد رو به کوتهی

بیکار نیست دست رسن تاب زندگی

جان سخت تر ز خضر سعیدا کسی ندید

آورده است تا به چه حد تاب زندگی

شمارهٔ ۵۷۴

هر جا پیدا شود شور و شر دیوانگی

می زنم دست جنون را بر سر دیوانگی

گر ز اوضاعم جنون پیداست عیب من مکن

سال ها شد حلقه کوبم بر در دیوانگی

پارهٔ آشفتگی چون گل به دست آورده ام

تا کنم آن را نشان افسر دیوانگی

در اقالیم جنون، تدبیر را باید گذاشت

نیست راهی عقل را در کشور دیوانگی

بر خیالات سعیدا بنگرد از راه شوق

هر که می خواهد ببیند پیکر دیوانگی

شمارهٔ ۵۷۵

ای که در تدبیر دنیای دنی بس مایلی

حق زیادت رفته و مشغول فکر باطلی

در ره کج می روی چون مار با صد پیچ و تاب

در طریق راستی ای کهل کاهل، کاهلی

نقش می بینی ز دنیا بی خبر از باطنش

می دوی این ما را در پی، چو طفل از جاهلی

از شمار نقره و زر می شود دستت سیاه

تا چه خواهد کرد مهرش چون کند جا در دلی

می کشی چون سرو قد مغرور می گردی به خود

لیک واقف نیستی از آن که بس بی حاصلی

نقش بر دیوارهٔ دل بسته ای صد آرزو

در پی هر آرزو داری خیالی باطلی

حب درویشان که مفتاح سرای جنت است

داده ای از دست، در فکر سرا و منزلی

هر چه هستی با خدای خویشتن مشغول باش

ز این دو صورت نیست بیرون ناقصی یا کاملی

مشکلت آسان نمی گردد سعیدا هیچ گاه

تا تو در تدبیر آسان گشتن این مشکلی

شمارهٔ ۵۷۶

کریمان را چه شد یارب کریمی

نمی بینم ز کس لطف عمیمی

نشانی از کریمان نیست امروز

در این عالم بجز عظم رمیمی

به گوشش اه نتوان کرد از ترس

که گل آشفته گردد از نسیمی

گذشتن از صراط آسان نباشد

که می خواهند ذهن مستقیمی

اگر فرعون را دانند دانند

که می باید به هر کس یک کلیمی

بیاور ای نسیم از کوی جانان

پیامی یا غباری یا شمیمی

درون سینه دل چون کرد مسکن

که هر جا کعبه می باید حریمی

دگر یاری نمی کردم به یاری

اگر می داشتم یار قدیمی

شکستی عهد و پیمان سهل باشد

مبادا بشکنی قلب سلیمی

شنو شعر سعیدا را و درکش

به گوش خویشتن در یتیمی

شمارهٔ ۵۷۷

گهی معشوق و گه عاشق گهی جسمی و گه جانی

شوم قربانت ای بدخو که هم اینی و هم آنی

بجز نیکی مکن زینهار در عالم دگر کاری

که روزی چند در این خانهٔ ویرانه مهمانی

چسان فردا توانی دید خورشید جمالش را

که چون نرگس به روی گلرخان امروز حیرانی

گره شد در خم زلفش زبان شانه از گفتن

که را دستی که گوید حرف با جمع پریشانی؟

در این ره زینهار ای دل تعلق کمترک بهتر

سعیدا رخت هستی باشدت بار پشیمانی

شمارهٔ ۵۷۸

ز بس این تن پرستان کرده خم گردن به آسانی

ز جا برخاستن گردیده مشکل از گران‌جانی

مبر امید خود را نزد ابنای زمان ای دل

که موج بحر نومیدی است ز ایشان چین پیشانی

به هر تار سر زلف تو بستم دل ندانستم

که آخر نیست یک مو حاصل از این جز پریشانی

ز فرمان تو بیرون می‌رود در آستین دستت

مکش منت ز دوش خویش و تن در ده به فرمانی

دل سنگین او از گریهٔ من نرم خواهد شد

که از آه تر من سبز شد یاقوت رمانی

«بده ساقی می باقی که در جنت نخواهی یافت»

شبی با این قضا بزم چنین من در غزل‌خوانی

سعیدا سال‌ها جان کند تا امشب به کام دل

مرید حافظ شیراز شد از خویش پنهانی

شمارهٔ ۵۷۹

میزان عدالت بودی دی زلف سمن سایی

دیدیم قیامت را دیروز ز بالایی

چون خسته شود خاطر بوسم لب معشوقی

چون درد سرم آید سایم به کف پایی

سنگ ره وصلش را چون سرمه بسی سودم

هر آبله در پایم شد دیدهٔ بینایی

قربان تو می گردم تا هست مرا جانی

من ذره تو خورشیدی من بنده تو مولایی

هر لاله در این صحرا داغی است ز مجنونی

هر گل خبری دارد از عارض لیلایی

هر ذره در این عالم از پرتو خورشیدی است

هر قطره که می بینی آبی است ز دریایی

در ذیل نکونامان بسیار چو بسطامی است

در دفتر بدنامان کو مثل سعیدایی؟

شمارهٔ ۵۸۰

ز خویش برده مرا چشم باده پیمایی

نگاه بر طرفی رفته و دلم جایی

چسان به کار دگر رو کنم که کس نشنید

به دست دور زمان غیر جام و مینایی

همین نه جور و جفا کار دلبری است و بس

که گاه ناز و عتاب و گهی دل آسایی

رسیده است به جایی نزاکت طبعم

که چون نسیم ز خود می روم به ایمایی

چو تار و پود محبت به عمر پیچیده است

مراست بر سر زلف تو طرفه سودایی

گرفتم آن که نماید جمال خود لیکن

که راست طاقت نظاره ای تماشایی؟

ز رنگ و خوی تو پیداست هر که را چشم است

که آفتاب نهادی و ماه سیمایی

چه غم ز درد دلم گر خبر نمی گیری

همین بس است که در جمله حال، دانایی

چه مور و پشه که در کارخانهٔ عالم

به کوی عشق ندیدم کم از سعیدایی

شمارهٔ ۵۸۱

در حریم دل من شمع شب افروز تویی

چمن و باغ بهار من و نوروز تویی

چاک زد سینه ام ابرو چو به مژگان گفتم

ای سیه تاب مگر ناوک دلدوز تویی

کیست دایم که به آن گوش سخن می گوید

جز تو ای زلف که هندوی بدآموز تویی

یار مستانه گذر کرد به رویش گفتم

می شنیدیم ز دل آتش جانسوز تویی

می رسد ناز کنی بر همه اندام ای چشم

که در این معرکه یک صفدر فیروز تویی

دل به غیر تو سعیدا ندهد در عالم

که در این خانه همین محرم دلسوز تویی

شمارهٔ ۵۸۲

واقف از زاده و نزاده تویی

«عالم الغیب و الشهاده» تویی

عاشقان را تو می کنی سرمست

طرب افزای جام باده تویی

شهسواران به قوت تو سوار

دستگیر من پیاده تویی

در رحمت به روی هر دو جهان

بی غرض بی سبب گشاده تویی

فارغ از دی و حال و فردایی

بی نیاز از کم و زیاده تویی

فتنه آموز چشم و زلف سیاه

آبروی جمال ساده تویی

در زمین و زمان و غیب و شهود

قادر و قدرت و اراده تویی

شعله پرداز و نورافشان ساز

در دل صاف و روی ساده تویی

در بیان کمال آن معشوق

ای سعیدا زبان گشاده تویی

شمارهٔ ۵۸۳

دل برده است چشم قتال جنگجویی

خورشیدوضع و مهرو چون باده تندخویی

منع مدام زاهد دارد دوام تلخی

یا حرف تلخ بهتر یا می در این چه گویی؟

رمزی است نشئهٔ می، پندم به گوش خود گیر

زنهار تا توانی با نیک و بد نکویی

عالم همین نمودی است خالی ز لطف معنی

رنگ وفا ندارد نقشی است بر کدویی

در مسجد و خرابات نشنیدم و ندیدم

غیر از فغان و شوری جز بانگ های و هویی

مرغ چمن همی گفت دی با ترنم خوش

زنهار دل نبندد عاقل به رنگ و بویی

ز این چرخ بی مروت کام دلی نخواهی

کاین تشنه ای است مشتاق تا ریزد آبرویی

هرگز نمی نماید آن ماه رخ سعیدا

تا این غبار هستی از خاطرت نشویی

غزلیات خاص

شمارهٔ ۱ - از کرده پشیمانم ناکرده هراسانم : از خویش گریزانم راهیم به خود بنما

شمارهٔ ۲ : رهن یکی رهین یکی یار یکی سخن یکی

شمارهٔ ۱ - از کرده پشیمانم ناکرده هراسانم

از خویش گریزانم راهیم به خود بنما

سرگشته و حیرانم چون باد پریشانم

ای سرو خرامانم راهیم به خود بنما

در کعبه ثناخوانم در صومعه رهبانم

در مدرسه مولانا در میکده دربانم

فرعونم و هامانم گه حیه و ثعبانم

گه موسی و عمرانم راهیم به خود بنما

گه دیدهٔ گریانم پوشیده و عریانم

چون زلف سیه بختم گه موی پریشانم

گه نادر دورانم گه خار مغیلانم

گاهی گل و ریحانم راهیم به خود بنما

گه لعل بدخشانم گه سنگ درخشانم

گه کوهکنم گویند گه خسرو [و] خاقانم

گه شیخم و رهبانم گه صاحب عرفانم

دانم که نمی دانم راهیم به خود بنما

گه بندهٔ سبحانم گه نوکر سلطانم

گه فقر فقیرانم گه عاشق خوبانم

گه صاحب ایمانم گه تابع شیطانم

گه عارف یزدانم راهیم به خود بنما

گه رند غزلخوانم گه دیو گه انسانم

موسای کلیم الله یا آذر و رهبانم

من هیچ نمی دانم ای اصل تن و جانم

یا اینم و یا آنم راهیم به خود بنما

گه در بر جانانم گه منتظر آنم

گاهی هدف تیری گه در خم چوگانم

چون بید به ایمانم از خوف تو لرزانم

من بندهٔ فرمانم راهیم به خود بنما

مشکل شده آسانم هر شی شده برهانم

موسی شده هامانم جهل آمده عرفانم

گه عاشق جانانم گاهی ز رقیبانم

نی رنجم و رنجانم راهیم به خود بنما

از دشنهٔ خوبانم صد زخم نمایانم

هر لحظه به دل آید من روی نگردانم

من بی سر و سامانم از خانه خرابانم

می دانی و می دانم راهیم به خود بنما

تن گفت سرابانم جان گفت که مهمانم

خود گوی به جانانم ناسوخته بریانم

دل گفت سعیدا را ای عارف حق دانم

شمارهٔ ۲

رهن یکی رهین یکی یار یکی سخن یکی

کفر یکی و دین یکی یار یکی سخن یکی

حزن یکی حزین یکی جبهه یکی جبین یکی

تخم یکی زمین یکی یار یکی سخن یکی

تخت سبکتکین یکی تختهٔ آهنین یکی

قرن یکی قرین یکی یار یکی سخن یکی

خاطر پرهوس یکی بلبل در قفس یکی

باز یکی مگس یکی یار یکی سخن یکی

رفته به صد هوس یکی آمده دسترس یکی

مقصد و ملتمس یکی یار یکی سخن یکی

گلشن و خار و خس یکی ناکس و دون و کس یکی

نای یکی نفس یکی یار یکی سخن یکی

احمد و مرتضی یکی پیرو و پیشوا یکی

مبدأ و منتها یکی یار یکی سخن یکی

صلح یکی صفا یکی جنگ یکی جفا یکی

خانه یکی خدا یکی یار یکی سخن یکی

کشتهٔ آشنا یکی قاتل بی وفا یکی

جنس یکی بها یکی یار یکی سخن یکی

حرف یکی زبان یکی خاطر نکته دان یکی

مهر لب و دهان یکی یار یکی سخن یکی

چاه ستمگران یکی گرگ شکم دران یکی

یوسف کاروان یکی یار یکی سخن یکی

جمله جهانیان یکی هست سعید از آن یکی

این همه مست از آن یکی یار یکی سخن یکی

قصاید

شمارهٔ ۱ : بنهاد چو بر دوش قضا طبل و علم را

شمارهٔ ۲ : نقاش قضا نسخهٔ ابروی بتان را

شمارهٔ ۳ : بس بلند است قصر و خانهٔ یار

شمارهٔ ۴ : کی ز کوی تو سعیدا نفسی می شد دور

شمارهٔ ۵ : دانی که چیست بار ترازوی این دو دم

شمارهٔ ۶ : آن که خوانی نام او نفس بهیم

شمارهٔ ۷ : قرآن چو به حرف آمد و مخلوق شد انسان

شمارهٔ ۸ : ز دست این فلک اژدر تمام دهن

شمارهٔ ۹ : ز شوخی خطش غوطه زد در نگاه

شمارهٔ ۱۰ : ز خود تهی شده ام تا نوازیم به دمی

شمارهٔ ۱۱ : به چشم خلق شود تا عزیز گرد رهش

شمارهٔ ۱

بنهاد چو بر دوش قضا طبل و علم را

فرمود نویسندهٔ تقدیر قلم را

طغراکش فرمان قضا و قدر خویش

بی دست و قلم کرد همان امر قدم را

لازم که قضا طبل زنان می رود آخر

تقدیر به هر سو که نهاده است قدم را

از روز ازل تا به ابد دفتر خود کرد

بنوشت به عنوان قلمش «نحن قسم» را

بر صنعت صانع نگر و دفتر تقدیر

کز روز، ورق کرده و شب، حبر رقم را

شیرازهٔ مجموعه زمین است به تحقیق

افلاک مجلد شده این دفتر غم را

راضی به قضا کرد و به تن روح درآورد

از پشت به تقدیر برآورد شکم را

از لطف عیان کرد به ما شهر وجودی

وز قهر نشان داد به ما راه عدم را

گر جرم نمی بود [و] معاصی صفت جود

می ریخت به شمشیر کرم خون کرم را

غازی به غزا چون نرسد دست ز غیرت

بر خویش کشد خنجر غم تیغ الم را

هر ذره به خورشید حقیقی است دلیلی

نگذاشته بیجا به سخن کسره و ضم را

بی فرع کجا راه توان برد به اصلی

داری نظری خوب ببین سایهٔ هم را

گر مظهر خود کرد جهان را چه عجایب

سر پیش کند چون به ره افتاد قدم را

تا راه برد بنده به شکرانهٔ صحت

ایجاد نمودند در اجسام سقم را

گر طعنه زند ناقص و با سنگ کم خویش

خاطر شکند چون من محزون دژم را

من رنجه بگردم که ندانست و خطا کرد

جاهل که نداند نه صمد را نه صنم را

با اهل دل ای جان به ادب باش که جهال

از جهل، صنم خانه شمردند حرم را

با بدگهران پند و نصیحت نکند سود

بی فایده افسون نتوان کرد اصم را

قدر نفس پاک چه دانند خسیسان

ایشان که همه عمر ندیدند ندم را

عیب است ستایش به هنر بی هنری را

قایل نبود میکده، قندیل حرم را

از فربه و آماس چو تفریق ندارند

ارباب دول عدل شناسند ستم را

زینهار که گر محنت از ایام ببینی

در صورت اظهار مکش معنی غم را

از هم به کسی شکوه مکن خود غم هم خور

بر هم نتواند زد از هم غم هم را

برخیز سعیدا پی تقدیر و قضا رو

کاین هر دو برآرند دمار هم و غم را

دل خوش به معانی کن و در فکر سخن گوش

از یاد بر اندیشهٔ افزونی و کم را

خون دل خود ریز و بیفشان به رخ خویش

تا چند بمالی تو به رو رنگ بقم را؟

بر توسن اندیشه بنه زین حقیقت

بر مرکز تحقیق رسان جلوهٔ هم را

بی واسطه فریاد کن و خواه نگاهی

زان گوشهٔ چشمی که اخص کرده اعم را

شمارهٔ ۲

نقاش قضا نسخهٔ ابروی بتان را

گویا که به تصویر کشیده است کمان را

هرگز نه گشوده است و نه بسته است مه من

از ناز، میان را وز انداز دهان را

عمری است که در دامن زلف تو زدم دست

شاید که به چنگ آورم آن موی میان را

ای بی خبران از غم او مرده دلانید

جز مرگ چه تعبیر بود خواب گران را

در دور رخت روی نداده دل جمعی

زلف تو و بخت من و چشم نگران را

تا جوهر معنی نزند جوش به خاطر

زنهار مده آب سخن، تیغ زبان را

روی تو ندیدیم و به کویت نرسیدیم

هر چند دویدیم سراسر دو جهان را

مه از خط فرمان تو بیرون نه برآمد

خورشید در این دایره پیچید عنان را

تا زلف تو زنجیر عدالت به میان بست

فرقی نتوان کرد ز هم پیر و جوان را

گر از لب شیرین تو یک نکته بگویند

از یاد رود کندن کان کوهکنان را

گردون اثر مهر تو آورد و مه نو

شد مشتری و برد به هم سود و زیان را

عشقت که دو عالم به دو انگشت، فنا کرد

اثبات یکی کرد خدای دو جهان را

بحر از نظر جاذبه یک قطرهٔ اشکی است

گردی است که افشانده ز پا ریگ روان را

گردون چه خبر دارد و دوران چه شناسد

حق نظر و دود دل سوختگان را

چشم تو مگر نشئه دهد باده کشان را

تیغ تو مگر آب دهد تشنه لبان را

از بسکه به جان آمده ایم از غم آن شوخ

ما دوست نداریم بجز دشمن جان را

طالع شده تا مهر تو از مشرق امید

شد روز شب تیرهٔ دین مغربیان را

هر حکم که رانده قلم معجزهٔ تو

در ضبط درآورده زمین را و زمان را

دادی تو منادی که در این موسم دلکش

دارند گلو را و ببندند دهان را

تا شام به روی همه از مشرق و مغرب

بستند در قلعهٔ شهر رمضان را

کردند برای تبع و آل تو پیدا

آراسته با زینت و فر خلد جنان را

بربست لب از وصف کمال تو سعیدا

حاجت نبود مدح صفات تو بیان را

شمارهٔ ۳

بس بلند است قصر و خانهٔ یار

در تصور ز سر فتد دستار

در رهش بسکه دست و پا زده ام

پا ز رفتار ماند و دست از کار

بعد از اینم غم حساب نماند

راست ناید دگر غمش به شمار

هر چه بینی به بد حواله مکن

زیر این چرخ گنبد دوار

کارفرمایشان یکی است یکی

خواه بدکار و خواه نیکوکار

کفر و دین را بهانه نیست جز او

هر دو از دست خفته و بیدار

در مقامی است فاتح الابواب

در مکانی است حافظ اسرار

بی حساب است در صفت اسمش

که خدا نیست جز یکی به شمار

دل روان شد به صد زبان در حمد

گر زبانم گرفت از گفتار

نشوی تا در این میانه دو دل

دل بجز دلربای خود مسپار

زاهدا تا خدا چه می خواهد

من گنه می کنم تو استغفار

جز اثر پا به راه نگذارد

هر که خواهد شود صلاح آثار

ساقیا پند از سنایی گیر

تا شوی از دو کون برخوردار

با اسیران خویشتن مپسند

در قدح جرعه ای و ما هشیار

شد سنایی حکیم حاذق من

دارویم در دکانچهٔ عطار

پای من راه خانه می داند

سر من راه خانهٔ خمار

چند ای خودپرست خواهی بود

هم خود‌‌ آزار و هم خدا بیزار

چیست توحید با خدا بودن

بیخود و بی قرار و بی انکار

ورنه با خویشتن اگر خواهی

چه یکی گو چه صد بگو چه هزار

اصل توحید نفی غیر خداست

نیست لیکن بجز تویی اغیار

تا حسابی به خویشتن داری

خویش را در حساب هیچ شمار

بی تو در کلبه ام که می باشم

گشته هر موی بر تنم مسمار

باده در جام و در زبان توبه

دست در کاسه و به لب زنهار

ز این جهان در بساط ما امروز

نیست غیر از جریدهٔ اشعار

هستم امروز ز این تجمل خود

از خدا و رسول منت دار

دید روزی مرا دل آزرده

عشق با این جلال و جاه و وقار

گفت ای عاشق خراباتی

از می وصل ساغرت سرشار

دل حزینی چرا و از چه سبب

گشته ای عاجز و مشوش کار

گفتم ای پادشاه درویشان

خود سپاهی و خود سپهسالار

قوت من شعلهٔ دماغ من است

نیستم کز ز مرغ آتش خوار

گرچه بی بالم و پر پرواز

نشدم جز تو را ولیک شکار

از تو هرگز نکرده ام دوری

گرچه دورم ز خویش و یار و دیار

آن قدر جای کرده ای در من

که دگر دلبرم ندارد یار

به خدایی که غیر او فانی است

دست من گیر و با خدا بسپار

سال ها شد که ذکر من عشق است

تو هم ای عشق روی با من آر

چه شود گر به یمن همت تو

از قضا را شوم به یار دچار

او کشد تیغ و من کشم آهی

هر چه جز او به او کنم ایثار

پای هجر از میانه برخیزد

دیگر از ما کند فراق، فرار

ما و من هر دو گم شود در او

خود شود عشق و عاشق و دلدار

چند باشم چو صورت درها

چشم در راه و پشت بر دیوار

برسان بر سرم جفاکاری

ای خدایا ز انتظار برآر

کشتی ام اوفتاده در گرداب

نه زمین می نماید و نه کنار

مدد از هیچ کس نخواسته ام

جز تو یا ربنا مع الابرار

همتم کی ز خاک بردارد

گر فتد بار سایهٔ اشجار

آنچه جز حمد حضرت باری است

نیست جز نعت احمد مختار

در خیالم نه زید و نه عمرو است

شعر من حالتی است از اسرار

ای سعیدا کباب کرد مرا

گریهٔ خونفشان و نالهٔ زار

شمارهٔ ۴

کی ز کوی تو سعیدا نفسی می شد دور

گر خیال تو نمی داد دلش را دستور

گرچه در صورت ظاهر ز تو دور افتادم

نیست منظور خیالم بجز ایام حضور

پرتو شعلهٔ دیدار منور دارد

کلبه ام را مه و خورشید چه نزدیک و چه دور

صبر، مفتاح فرج گفته رسول عربی

به امید سخن اوست که گشتیم صبور

تا جدا کرده نظرهای رقیبان از یار

چشم زخمی است که افتاده به رویم ناصور

در حلاوت چو عسل گشته کلامم که فراق

بسکه بر شان دلم نیش زده چون زنبور

مطلب از سیر جنان دیدن همعصران است

ورنه بالله که خواهش نبود حور قصور

مثنوی تا به جهان شرح جدایی را کرد

گشت در عالم تنهایی ما نی مشهور

منتظر باش مگر یوسفی از غیب رسد

که کند کلبهٔ احزان تو بیت المعمور

دوش در کوی خرابات گذارم افتاد

مطربی ساغر می در کف و می زد تنبور

معنی مصرع ثانی به ترنم می گفت

وای بر حال کسی کاو ز تو باشد مهجور

شام شهر رمضانم شب هجران گشته

می برد رشک ز شام تو مرا وقت سحور

دیده از دیدهٔ من سیل روانی زان رو

چرخ افکند در این گوشه به امداد بحور

وقت مهر است خدایا ز سحاب کرمت

چند در ابر جدایی بود این خور مستور

روز هجران مرا هم شب وصلی بفرست

که به این روز شوم چون شب یلدا مشهور

به خیال تو نسازم چه کنم مسأله را

آب چون نیست ز خاک است طهارت به ضرور

طرفه سخت است به مطلوب رسیدن در هجر

این کمان را نکشیده است کسی با زر و زور

بی تو درد دیدهٔ من دهر چنان تنگ [فضاست]

که برم رشک چو آید به نظر دیدهٔ مور

خار صحرای فنا سائل دامن گیر است

پوست بر دوش در این راه به از کرک سمور

ز اتحادم سخنی چند بیان می کردم

لیک ترسم که به دارم نکنی چون منصور

ذکر مهجور بجز وصل نباشد چیزی

غیر می سر نزند حرف دگر از مخمور

می برد یاد تو از هوش، خیالت از خویش

رفت بیجا سخنی گر ز سعیدا معذور

شمارهٔ ۵

دانی که چیست بار ترازوی این دو دم

این پله اش حدیث حدوث است آن قدم

آباد باد ملک عدم زان که در وجود

آمد جهان و هر چه در او هست از عدم

با آن که پی به پی ز پی عمر می روم

تند است آنچنان که به گردش نمی رسم

پرواز دل همیشه به گرد حریم اوست

هرگز به بام کس ننشسته کبوترم

در صیدگاه حادثه مرغ دل کسی

هرگز نخسته چنگل شهباز همتم

من بر امید لطف تو آخر گدا شدم

ای پادشاه حسن، کرم کن به من کرم

با مادر زمانه چه نسبت بود مرا

او چپ خروج کرده و من راست آمدم

تا آمدم به چشم سفید و سیاه دهر

دستم نکرده تیز نظر بر رخ درم

در کام روزگار که همشیرهٔ من است

خونم حلال تر بود از شیر مادرم

طاووس می کند به دم خود مفاخرت

تا داغ های عشق توشد زیب پیکرم

دایم گل مراد من از خاک می دمد

[خواری] نمی فروشم و عزت نمی خرم

از بسکه برده است خیالت مرا ز هوش

دل رفته جای دیگر و من جای دیگرم

هرگز دلم ز مزرع کس خوشه چین نشد

دایم ز خاکروبهٔ فقر است دانه ام

هرگز نظر به طمعه نکردم ز حرص و آز

با آن که نیست بال و پر و صید لاغرم

همچون دو زلف از دو طرف نسبتم بود

با آفتاب گرچه پریشان و ابترم

تعیین این دو نسبت مذکور را کنم

من پیرو محمد (ص) و آل محمدم

بوبکر پیشوای طریق شریعت است

من در طریق اویم و هم اوست مرشدم

عمر کند شفاعت من پیش مصطفی

در نامه گرچه هست گناهان بی حدم

نامت نگیرم از ادب ای صاحب دو نور

خاک ره تو به ز صفای زبرجدم

یا مرتضی علی ولی شاه با وقار

من هر چه هستم از تو اگر نیک اگر بدم

بعد از علی امام مشخص حسن بود

بعد از حسن حسین بود در جهان علم

زین جهان و زینت عقباست عابدین

باقر امام بر حق و من خاک آن درم

گر آب لطف جعفر صادق رسد به من

شاید که از نهال صداقت ثمر خورم

سباب [و] خارجی شنوند این و غم خورند

موسای کاظم است امام مقررم

تقوی ز ما برای تقی حق قبول کرد

باشد نقی امام زمین و زمانه ام

دادم رضای خود به رضای تو یا علی

موسی اگر رضایت ز من تاج بر سرم

یارب به حرمت حسن عسکری که زود

مهدی کند خروج شود یار و یاورم

صبحی که آفتاب نبوت طلوع کرد

من در نهاد بیضه همین بانگ می زدم

دارم هزار شکر سعیدا که در جهان

در مذهب حنیفه و دین محمدم

شمارهٔ ۶

آن که خوانی نام او نفس بهیم

در حقیقت اوست شیطان رجیم

نیست در عالم عجایب تر ز نفس

نیست یک ساعت به حال مستقیم

در دمی مردی خدادان می شود

در دمی بدتر ز شیطان رجیم

چون ببیند مرده ای را می برند

می گدازد همچو مویی او ز بیم

می شود تن خسته و دل مضطرب

لرزه در اعضاش افتد چون نسیم

با کسان گوید که در راه خدا

با فقیران نان برآرید و حلیم

روی سوی حضرت حق می کند

کای خدا دستم بگیر و ای کریم

ناله و زاری و افغان می کند

توبه از کردار و افعال قدیم

یک به یک مشهود می گردد ورا

از عذاب قبر و از نار جحیم

باز چون آن قصه اش از یاد رفت

گشت تن فربه ز خون و لحم و ریم

می شود فرعون وقت خویشتن

جنگ می آرد به موسای کلیم

هر زمان آیینه ای گیرد به کف

تا نماید روی چون پای سقیم

خوش کند دل را و خندد بر بروت

ریش را شانه کند سازد دو نیم

قشر می بیند وقوف از مغز نی

بی خبر تا چیست در زیر ادیم

شمارهٔ ۷

قرآن چو به حرف آمد و مخلوق شد انسان

آن سورهٔ رحمن شد و این صورت رحمان

در عالم ایجاد به اوصاف حقیقت

موصوف نگردید بجز حضرت انسان

چشمم به رخش شیفته و دل به خم زلف

بیدار پری بینم و در خواب پریشان

زلف تو و رخسار تو معدوم شمارند

غیر از دل آشفته و جز دیدهٔ حیران

در چارسوی حسن چو بازار شود گرم

نقصان همه سود آید و سودا همه تاوان

جایی که کند عشق خریدی و فروشی

صد جان به نگاهی نخرد چشم ادادان

هر کس دل و دین کرد بها می خورد آخر

افسوس ز ناکرده و از کرده پشیمان

از اول و آخر همه را سیر نمودیم

حق بود اگر انس نمودند و اگر جان

ما جمله خداییم که در دهر نمودیم

هر قطره که بینی ز محیط است و ز عمان

از معرفت خویش چه گوییم که مستیم

نی عارف و معروف شناسیم و نه عرفان

هم دلبر ما باید و هم دلبری خویش

آسان نشماریم گرفتاری خوبان

دردسر ایشان ز تو دانی که زیاد است

ای خسته اگر راه بری حال طبیبان

از ما چه طمع چرخ فلک را که خراجی

هرگز طلبیده است کس از خانهٔ ویران؟

در کوچهٔ آن زلف منادی است ز هر سو

گویید به اسلام که یک کفر و صد ایمان

پا بر سر افتادهٔ دشمن نگذاریم

سرسبز نسازیم بجز خار مغیلان

در مزرع دنیا ننشانیم نهالی

از طالع ما گرچه شود سرو خرامان

ای طالب دنیا برو و فکر دگر کن

تا چند در این فکر نشد این و چه شد آن

ریزد ز شفق خون دم صبح زمانه

ناکرده برون مهر سر از چاک گریبان

در هر دل و هر بیشه و هر شهر که رفتیم

دیدیم که غم در پی و شادی است گریزان

ما هم ز صف پیش کشیدیم عنان را

ننگ آمد از این بی جگر بی سر و سامان

عمری است که با غم سر و کار است در این دهر

او صاحب امر آمد و ما بندهٔ فرمان

گر حکم کند از جگر خویش برآریم

شوری که به گردش نرسد موجهٔ طوفان

از پوست برون آی سعیدا که زمانه

از روی گمان می فشرد پنجهٔ مرجان

شمارهٔ ۸

ز دست این فلک اژدر تمام دهن

بیا ز حق مگذر مشکل است جان بردن

ز بیم نیش حوادث چنان گداخته ام

روم بتاب اگر آیم به دیدهٔ سوزن

به چاه غم چه فروکرده ای مرا ای چرخ

نه یوسفم که تو را کینه است نی بیژن

حیا ز چشم جهان رفته بسکه بگریزم

ز خانه ای که به دیوار او بود روزن

ز بس به مردم بیگانه خو گرفته دلم

چو چشم آینه از یاد رفته فکر وطن

مدوز دیده به بند قبای تنگ کسی

که هست نام کفن در لباس پیراهن

لباس عافیت از کارخانهٔ گردون

ندیده ایم به دوش کسی به غیر کفن

جهان به گوشهٔ سلاخ خانه می ماند

یکی گرفته زر و دیگری گرفته رسن

یکی به بیع مقید یکی به دلالی

یک بریده سر و دست و دیگری گردن

نمی شود ز شکر خواب خود دگر بیدار

اگر به خواب ببیند کسی تو را به سخن

به معنیت نرسم لیک این قدر دانم

که جان پاک تو او گشته است روح بدن

سماع پاک تو از لطف خویش اگر خواهد

دهد به صورت دیوار، ذوق حرف زدن

به غیر دست تو از دست هیچ کس ناید

زانبیا قلم رفته را دگر کردن

به داد ما نرسیدی مگر به مذهب تو

درست نیست ز حال شکسته پرسیدن؟

من از حیات جهان این دو مدعا دارم

نظر به روی تو کردن، ز عمر برخوردن

به سیر عالم معنی شراب زاد راه است

که اول سفر ما بود ز خود رفتن

نظر به بد مگشا دیده پاک کن از عیب

که هیچ معصیتی نیست بد ز بد دیدن

هوای راحت جسمت در آتش اندازد

که شمع سوخته است از برای رشتهٔ تن

ز بحر فکر میا چون صدف برون هرگز

اگرچه معنی بکرت بود چو در عدن

هزار دیده به الماس تیز کرده فلک

کجا ز دست جهان می شود نهان معدن

عقیق، سکهٔ خود باخت بهر نام و نشان

ولی چه سود که مشهور گشته نام یمن

چو مو به لقمه میاویز در گلوی کسی

اگر گره خورد از لاغریت، رشتهٔ تن

کمم ز پشه و نمرود نیستم ای چرخ

که می کشی به روش انتقام او از من

ز نقش های جهان دلنشین نشد نقشی

به غیر نقش خودی از خیال دل کندن

به مذهب فقرا کم ز خودفروشی نیست

به روی نقره و زر نام خویشتن بردن

چنان بد است به بردن طمع ز کس که بود

اگر حکایت بیرون به خانه آوردن

ز تاب یک سر آن موی برنمی آید

کسی که تاب [همی داد] حلقه ای آهن

سخن مگوی که عین خطاست غیر از شکر

اگرچه هست سعیدا تو را زبان الکن

شمارهٔ ۹

ز شوخی خطش غوطه زد در نگاه

که شد دیده را نور بینش سیاه

ز عکس هلال سر انگشت او

بر اوج فلک شد نمایان دو ماه

به رد کلام عدو از قضا

دو گیسوی او بر شرافت گواه

خدا خواست کز آستان زمین

بیاید چنین مظهر [و] پیشگاه

بفرمود تا جبرئیل امین

برد مرکب چون نگه سر به راه

همان دم کمند محبت گرفت

بینداخت بر گردن ماه، آه

براقی چو آدم به رنگ و به بوی

که در جنتش بود آرامگاه

به مژگان دم و یال او شانه کرد

ز خورشید زین بست و نعلش ز ماه

شتابنده چون برق آمد به زیر

زمین بوسه داد و بگفتا اله

سلامت فرستاد یا مصطفی

به خود خواند و بر عرش زد بارگاه

سواری فرستاده و شاطری

که بیخود به خود آید این شاهراه

چو جان با الف تن به قد راست کرد

چو بشنید این مژده آن دوست خواه

به اول چو زد دست بر زین گذاشت

نظر بر خدا پای بر ماسواه

ندانم چسان رفت این راه را

که عاجز بود در تصور، نگاه

برای سر و پای انداز او

جهان سر نهاد و جهانبان کلاه

به جایی تقرب رسانیده بود

که در سایه اش بود طوبی گیاه

و را در نظر هم دو عالم یکی است

مساوی به چشمش سفید و سیاه

نباشد بجز همتش روز حشر

به افتادگان و غریبان پناه

سعیدا بد من چو نیکی کم است

چهان پرگناهست او عذرخواه

شمارهٔ ۱۰

ز خود تهی شده ام تا نوازیم به دمی

چو نی اگر کنیم بند بند، نیست غمی

ز همتت حبشی رتبهٔ قریشی یافت

قبول رای تو خواهد کند عرب، عجمی

هر آن که در ره تو سر نهد هنوز کم است

هزار سجدهٔ شکر آورد به هر قدمی

کمال ذات تو را فهم کس کجا سنجد

که کی احاطه تواند وجود را عدمی؟

ز طوف کوی تو دورم فلک چرا انداخت

ز دست چرخ ندارم به غیر از این المی

کشم غم تو به جان تا نفس بود باقی

که نیست هیچ دمی بی شکنجهٔ ستمی

شکسته رونق اصنام گرچه در عهدت

من از خیال تو دارم به دل نهان صنمی

تو پادشاه جهان، من کمینه سائل تو

رجا ز شاه گدا را بود دم و قدمی

گهی فغان کنم و گاه گریه انگیزم

شنو ز نغمهٔ عشاق خویش زیر و بمی

گدای کوی تو را بر جبین بود پیدا

نشان دولت باقی و جاه و محتشمی

شکسته کاسهٔ آبی که بینوا دارد

کند به خارق عادات کار جام جمی

نشد ترشح اشکم ز دیده کم هرگز

ز خون اگر به دلم بود تا گمان نمی

از آن زمان که چپ و راست را شناخته ام

به غیر داغ ندیدم به دست خود درمی

نشان عشق و محبت به آل و اصحابت

به خط کاتب صنع است در دلم رقمی

کجا خیال سعیدا رسد به کنه کمالت

چسان محاصره سازد وجود را عدمی؟

شمارهٔ ۱۱

به چشم خلق شود تا عزیز گرد رهش

کشد به دیدهٔ خود سرمهٔ سلیمانی

چها گذشته به دور خطش ز دل ها زلف

مگر کند به صبا شرح این پریشانی

وگرنه کیست که با صد زبان ادا سازد

بیان به غیر سخن رمزهای پنهانی

زمین فلک شد و گردون گشود دامن خویش

چو کرد کوکب بختش ستاره افشانی

چهعقده اش ز خم و پیچ و تاب بگشاید

کسی که بسته بر آن زلف، دل به آسانی

چو خار می خلدم گل در این چمن بی او

که می کند به دلم برگ غنچه، پیکانی

گذشته ناوک اعجاز او ز چشم عدو

نشسته در دل دشمن به قصد ویرانی

که بیخ کفر کند از زمین سینهٔ آن

عمارت دگر انگیزد از مسلمانی

به بوی جعد تو سنبل گشوده کاکل خویش

به یاد حسن تو گل می کند گلستانی

به دوستان تو جنت گشاده دکان را

به امتان تو بازار حسن ارزانی

چه احتیاج به روی کتاب، علم تو را

که خوانده ای تو به اعجاز، خط پیشانی

برای آن که کند بحر، ذکر خیر تو را

گرفته است به کف سبحه های مرجانی

هزار و هشت کم از صد گذشته از عهدت

هنوز در همه آفاق حکم می رانی

چه الف و صد که هزاران سال دگر

گذر کند که نگردد شریعتت فانی

به حشر هم ره و رسم تو برقرار بود

ز روی شرع کند کار، حکم یزدانی

تو بر سریر سعادت بخسب با صد ناز

که چاکران تو هر سو کنند سلطانی

حجازیان همه اهل صفا شدند و سرور

که شد مقام ظهور تو بیت ربانی

به سوی کعبه از آن پنج وقت، خلق خدا

ز شش جهت به زمین می نهند پیشانی

به یک گرفتن نام تو پاکباز شدند

که عمرها به بتی کرده اند رهبانی

کند به روز جزا دامن شفاعت تو

به سر کشیدن عفو و کرم گریبانی

کند تلاطم عشق تو هر زمان از دل

به سوی دیده عروج و به دیده عمانی

به ذوق آن که نثارت کند جواهر اشک

دو دیده ام شده سرگرم قطره افشانی

به آن امید که روز جزا تویی نوحم

کند دو دیدهٔ من تا به حشر، طوفانی

به کیش من ز سرانجام هر دو کون اولی

تو گر پسند کنی بی سر و سامانی

از آن جهت که به ایتام رحم فرمودی

کند سحاب به اولاد خاک، پستانی

از آن که رؤیت تو نقد نیست امروزم

فتاده جان به تنم همچو جنس تاوانی

ولیک بلبل طبعم به یاد آن گل روی

همیشه فکر سخن دارد و غزلخوانی

پیام گوش تو را هر زمان به دل آرم

که تا ز بحر سخن در کشم به آسانی

به این تسلی خاطر قبول جان کردم

که در خیال، تویی نیست جز تو می دانی

اگرچه نام تو بردن ز من روا نبود

که کفر را نرسد حرف از مسلمانی

تو، صبح عالم قدسی و آفتاب دو کون

من فقیر، شب تار و شام ظلمانی

ز فیض صبح تو شامم امید آن دارم

که بگذرد شب و گردم چو روز نورانی

نظر به حال سعیدا کن و دریغ مدار

چو سفرهٔ کرم خویش را بیفشانی

به خوی و بوی و به افعال من مگیر و ببخش

که لازم است سگی خانه را به دربانی

مثنویات

شمارهٔ ۱ : بندهٔ رحمان رحیمیم ما

شمارهٔ ۲ - نعت سید المرسلین : بعد مناجات [و] ثنای خدا

شمارهٔ ۱

بندهٔ رحمان رحیمیم ما

بر در الله مقیمیم ما

حمد بجز ذات خدا نارواست

مدح به غیر از صفتش ناسزاست

وادی خلقت همه زین سرحد است

طرفه که او را نه جهت نی حد است

حق نبود هر چه تصور کنی

گرچه تو این شیشه ز در پر کنی

شیشه شکن گوهر خود ده به آب

ای همه خورشید، چه جویی سحاب؟

لیک نه آن خور که نمایان تو راست

درخور این چشم سفید و سیاست

هر دو جهان نشئه ای ا‌ز آن خور است

عقل تو کی فهم ورا درخور است؟

آنچه تو از عقل بسنجی نخست

دان که بتی ساخته ای تو درست

بت شکن و شو علی مرتضی

تا که دهد جا به کتف، مصطفی

بت چه بود هستی هستهای دون

حق چه بود رفتن از خود برون

هر که نخست این بت تن را شناخت

اسب ز میدان خودی پیش تاخت

سعی کن ای رهرو صاحب کمال

تا که شود هستی تو پایمال

صورت اگر ذهنی و گر خارجی است

هر که خدا گفت بدان، خارجی است

ای که تو را دید حق اندیشه است

خاربنی، کفر تو پر ریشه است

زود کن این خار ز بیخ و ز بن

یاد مکن از نو و نی از کهن

یاد ز یادت ببر ای خرده دان

هر چه به یاد تو بود خرده دان

خرده گرفتن به زبان جاهلی است

هست قبیح و اثر غافلی است

ای که تو را دید خدا بایدت

هر دو جهان روی نما بایدت

گر خبرت نیست از این دو سرا

پس به تو پیدا کنم این هر دو را

مامک این هر دو شوی مشکل است

این همه املاک که را حاصل است؟

تا که دهد روی نما با خدا

تا که بگوید به خدا رونما

این دو جهان مقصد و مقصود توست

این همه غوغا به سر بود توست

خاک بزن بر سر میل و غرض

روی بگردان ز حدوث و عرض

آن که احد گفته ای آن خود تویی

نیست تو را فهم یکی از دویی

پس تو یکی خویشتن اول شناس

هر دو جهان را تو از این کن قیاس

چون بشناسی که دو عالم تویی

کرده ای تفریق یکی از دویی

چون به سر خویش قدم در زدی

دامن همت به کمر [بر] زدی

نیستی و هستی خود را ز یاد

جمله رها کردی [و] گشتی جماد

دان که تو کونین فدا ساختی

اسب به میدان رخش تاختی

خالق بنیاد [و] اساسم تویی

آن که ندانم نشناسم تویی

گرچه تو را چون تو ندانسته ام

بسکه ندانسته که دانسته ام

ذات تو بحری است منزه ز آب

ساحل این بحر خیالی و خواب

در ته این پرده که خم در خم است

غیر تو کس با تو کجا محرم است

هر که به عرفان تو تا لب گشود

تار هوا بافته چون عنکبود

بیش نگویم ز جهان یا کم است

رشتهٔ کار همه سردرگم است

کیست که باشد به تواش معرفت

ای دو جهان شد صفتت را صفت

ای تو برون از خرد و فهم ها

ای تو درون دل و جان های ما

لیک من از جان و دل آگهم

تا که شناسم تو کی و من کیم

ذات [تو] پاکیزه ز نفع و گزند

اصل دو عالم به صفات تو بند

ای همه معنی و ز صورت بری

چین ز تو آموخته صورتگری

وصف تو هر چند که بیرنگ شد

رنگ دو عالم ز تو بیرنگ شد

مدح صفات تو ز ما کی رواست

مدح [و] ثنای تو ز تو خوش نماست

گشت چو خورشید سوار فرس

شب پره چبود که برآرد نفس

مور ضعیفم تو سلیمان من

من تن افسرده ام ای جان من

ای تن و جان هر دو فدای تو باد

وی تن و جان هر دو به پیش تو باد

ای ز ترقی و تنزل بری

جرم جهان را کرمت مشتری

نغمهٔ عشقت چو بر آهنگ زد

بر دل هر سنگدلی چنگ زد

شعبه ای از زمزمهٔ ساز تو

شمه ای از عشوه و از ناز تو

زهره چه باشد که به چنگ آورد

زهره که دارد که به رنگ آورد

ای کرمت شامل هر خاص و عام

مؤمن و کافر ز تو یابند کام

ذات تو پاک است ز عیب [و] ز ریب

آمده معدوم به پیش تو غیب

سلسله جنبان دو عالم تویی

باعث شادی سبب غم تویی

بی تو سکون و حرکت ناروا

ای همه غیر تو فنا در فنا

هر که به غیر تو قلم درکشید

آنچه ندیده است کسی او بدید

نیست ز تو خلقت هستی گرفت

هست فرود آمد و پستی گرفت

آن که به پست آمده او هست بود

هست نگوییم که او مست بود

غیر تو را نسبت هستی خطا

نیست ز ما باشد و هستی تو را

نیستی و هستی ما دو گوا

داده شهادت به خدایی تو را

من کی و اثبات وجود تو کی؟

کافر بت[نفس] و سجود تو کی؟

روی نمودی و تو را یافتیم

روی ز غیر تو دگر تافتیم

آنچه تو را پیش پرستیده ام

خشت خطا بر سر هم چیده ام

همچو خران بندهٔ جو بوده ام

من به عبادات [گرو] بوده ام

طاعت صاحب غرضان بندگی است

[حاشا] لله همه شرمندگی است

کار نکویم همه رد بوده است

وای بر آن کار که بد بوده است

از سر نو باز مسلمان شدم

آنچه گذشته است پشیمان شدم

توبه ز نیک و بد خود ساختم

دل دگر از غیر تو پرداختم

عهد به احسان تو بربسته ام

لطف بفرما که کمر بسته ام

از شجر توبه عصایم بده

وز بن توفیق تو پایم بده

دست فراگیر که درمانده ام

دست به این حلقهٔ درمانده ام

از عمل و از حرکاتم مپرس

از حج و از صوم [و] زکاتم مپرس

هر چه رضای تو در آن بوده است

از من بدکیش نهان بوده است

گرچه صفات تو ز حد برتر است

از همه لیکن کرمت برتر است

نیست مرا با تو مجال سخن

قاعدهٔ رحمت خود پیشه کن

لطف به قدر [کرم] خویش کن

بر کمی من نگر و بیش کن

از تو قبول و ز سعیدا دعا

از تو بقا و ز سعیدا فنا

آنچه جلال تو فنا می کند

باز جمال تو بقا می کند

قهر تو هر جا که نظر کرد سخت

تختهٔ بازیچه شود تخت بخت

گر صفت لطف تو باشد قرین

به ز دو و پنج نماید زمین

[ز امر] تو امروز قیامت شود

هر چه تو خواهی به ارادت شود

قهر تو چون خواست خوشی ناخوشی

پشه به نمرود کند سرکشی

ای کرمت قبلهٔ حاجات ما

کارگر جمله مهمات ما

رحم بفرمای که سرگشته ام

از ره فرمان تو برگشته ام

حاصل عمرم همه بی حاصلی

غافلی و غافلی و غافلی

روی سیه، موی سیه، دل سیه

جامه سیه، خانه سیه، گل سیه

این همه ظلمت به من آورده روی

غیر تو کس نیست مرا چاره جوی

گرچه به درگاه تو شرمنده ام

با همه شرمندگیم بنده ام

بنده اگر چه به خصایص بد است

باز نشان مهر تو دارد به دست

پیش تو ای خالق ماهی و ماه

عذر سعیداست بتر از گناه

سوخته ام آب بزن بر دلم

غیر تو کس حل نکند مشکلم

داروی این علت ناصور ده

داغ مرا مرهم کافور نه

ای تو طبیب مرض عاصیان

وی تو حکیم دل هر ناتوان

میوهٔ تر می دهی از چوب خشک

ساخته ای نافهٔ خون جیب مشک

هر چه در این هر دو جهان ساختی

این همه نعمت که برانداختی

چرخ ضیا ارض کدورت گرفت

جمله [به] تدبیر تو صورت گرفت

خلقت شادی و الم کرده ای

بی مددی محنت[و] غم کرده ای

شمارهٔ ۲ - نعت سید المرسلین

بعد مناجات [و] ثنای خدا

نعت رسول است سعیدا سزا

خواجهٔ کونین حبیب اله

پاک ز هر پاک طبیب گناه

رحمت حق در دو جهان تاج او

عقل فروماندهٔ معراج او

قرب ورا پس به خدا این دلیل

مانده ز همراهی او جبرئیل

گرچه از او غیر خطرناک بود

لیک ز اغیار دلش پاک بود

حل مشاکل شده اقوال او

راه نجات آمده افعال او

قطعات

شمارهٔ ۱ : فکر ذاتش داشتم صورت به یاد آمد مرا

شمارهٔ ۲ : سر را بر آستانهٔ فکر صفات نه

شمارهٔ ۳ : انبیا راست شام باغ [و] حریم

شمارهٔ ۴ : ز ره رسید سعیدای دردمند و فقیر

شمارهٔ ۵ : ز روح پاک تو امدادها طلب دارم

شمارهٔ ۱

فکر ذاتش داشتم صورت به یاد آمد مرا

....................................رت به یاد آمد مرا

«رب ارنی» گفتم و موسی صفت رفتم به کوه

[خواستم دیدار] او حیرت به یاد آمد مرا

شمارهٔ ۲

سر را بر آستانهٔ فکر صفات نه

زنهار پا دراز مکن از گلیم خویش

ز احسان زید و عمرو مکن چشم دل دوبین

چون کورباطنان مده از کف کریم خویش

شمارهٔ ۳

انبیا راست شام باغ [و] حریم

شاهد او مقام ابراهیم

شام چشمی است بر رخ عالم

طاق ابرو مقام ابراهیم

شمارهٔ ۴

ز ره رسید سعیدای دردمند و فقیر

به طوف مرقد اسحاق ابن ادهم شاه

اگر ملایکه را کار مشکلی افتد

ز روی عجز بیارند رو بر این درگاه

شبی به خاطرم الهام شد ز حضرت غیب

تو دادخواهی [و] سلطان رسد به داد، بخواه

شمارهٔ ۵

ز روح پاک تو امدادها طلب دارم

نه زاد راحله دارم نه قوت این راه

دگر ز حشمت و جاهت امید آن دارم

که زیر چتر تو باشد مرا به حشر پناه

به اختیار از این آستان نمی رفتم

که فرض بود مرا دیدن رسول الله

رباعیات

شمارهٔ ۱ : تا روی تو دیدیم یقین شد ما را

شمارهٔ ۲ : پاک از همه ساز جای استغنا را

شمارهٔ ۳ : آتش گشتم در جگر انداخت مرا

شمارهٔ ۴ : عید آمد و رفت روزه از یاد، مرا

شمارهٔ ۵ : عالم دریا حباب آن دریا ما

شمارهٔ ۶ : استاد زمانه عارف ذات و صفات

شمارهٔ ۷ : او با تو همیشه و تو بی او عجب است

شمارهٔ ۸ : تارک الف و دال که باشد خوب است

شمارهٔ ۹ : در راه وفا سبک خرامی خوب است

شمارهٔ ۱۰ : آن ذات که عالم به طفیلش برپاست

شمارهٔ ۱۱ : دوری ز خیالات هوا تجرید است

شمارهٔ ۱۲ : امروز که سنگ و سیم و زر در کار است

شمارهٔ ۱۳ : منصور که در دار جهان مغفور است

شمارهٔ ۱۴ : تا درد و غم عشق تو درمان گیر است

شمارهٔ ۱۵ : گنجینهٔ ما سینهٔ [افگار] بس است

شمارهٔ ۱۶ : در سینه ز عشق، داغ بسیار بس است

شمارهٔ ۱۷ : ایام بهار است نه می در جام است

شمارهٔ ۱۸ : خوش حالت آن مرد که خیرانجام است

شمارهٔ ۱۹ : معشوق، خدا جاذبه اش رهبر ماست

شمارهٔ ۲۰ : ای ماهوشان، فقیر، درویش شماست

شمارهٔ ۲۱ : آن را که همیشه با خدا تعظیم است

شمارهٔ ۲۲ : بیرون ز دو کون، جای درویشان است

شمارهٔ ۲۳ : دیدار خدا لقای درویشان است

شمارهٔ ۲۴ : هستی مال تو و نیستی مال من است

شمارهٔ ۲۵ : من بندهٔ عشق، عشق مولای من است

شمارهٔ ۲۶ : نی در دل من غمی از آن و این است

شمارهٔ ۲۷ : فقر فقرا نه جامهٔ رنگین است

شمارهٔ ۲۸ : آن رشته که کیش کفر و ایمان شده است

شمارهٔ ۲۹ : زنهار مگو که واحد و رام یکی است

شمارهٔ ۳۰ : انعام ز حق به خاصه و عام یکی است

شمارهٔ ۳۱ : در مذهب ما که کفر و اسلام یکی است

شمارهٔ ۳۲ : کس را خبری کجا از آن جاست که اوست

شمارهٔ ۳۳ : پیدا و نهان و آشکارا همه اوست

شمارهٔ ۳۴ : زاهد نخورد باده که بدنامی اوست

شمارهٔ ۳۵ : چندین نقشی که زیر این چرخ دوروست

شمارهٔ ۳۶ : با هر که دل رمیدهٔ ما پیوست

شمارهٔ ۳۷ : چون در نظر تو یار و اغیاری هست

شمارهٔ ۳۸ : تا پیش خدایت سفری حاجت نیست

شمارهٔ ۳۹ : آن کس که حیا ندارد او انسان نیست

شمارهٔ ۴۰ : نوری ز حقیقت به تو همسیر تو نیست

شمارهٔ ۴۱ : بی ذکر تو هیچ زنده ای نیست که نیست

شمارهٔ ۴۲ : بی یاد خدا ذی نفسی نیست که نیست

شمارهٔ ۴۳ : در دیده ات از نور حقیقت اثری نیست

شمارهٔ ۴۴ : دردی طلب از خدا دوا چیزی نیست

شمارهٔ ۴۵ : بگذر ز سوا که ماسوا چیزی نیست

شمارهٔ ۴۶ : جامی است جهان به دست یک ساقی نیست

شمارهٔ ۴۷ : صد حیف که عمرم به خسارت بگذشت

شمارهٔ ۴۸ : خود آمده زنده مرده می باید رفت

شمارهٔ ۴۹ : بر دایرهٔ جهان چو پرگار مپیچ

شمارهٔ ۵۰ : هر چد که یار، یار دیگر دارد

شمارهٔ ۵۱ : خوش آن که مقام بر در دل ها کرد

شمارهٔ ۵۲ : گویند به طالب که سفر باید کرد

شمارهٔ ۵۳ : هر صبح ز گریه رخ ترم باید کرد

شمارهٔ ۵۴ : از مروحه ای که شاه، احسانم کرد

شمارهٔ ۵۵ : بی ناز تو من نیاز نتوانم کرد

شمارهٔ ۵۶ : باید که تو را نظر به خاصان باشد

شمارهٔ ۵۷ : فانیست جهان در او بقا کی باشد؟

شمارهٔ ۵۸ : یک محرم راز در جهان یافت نشد

شمارهٔ ۵۹ : کشت عملم هیچ نمودار نشد

شمارهٔ ۶۰ : فردا که ز مشکلات حل می طلبند

شمارهٔ ۶۱ : ای مست شراب، ما و من بازی چند؟

شمارهٔ ۶۲ : تا خلق به خیر نام خیرم بردند

شمارهٔ ۶۳ : روزی که مرا ز دیر بیرون کردند

شمارهٔ ۶۴ : در دار جهان که خاص و عامی چندند

شمارهٔ ۶۵ : قومی با خویش اعتباری دارند

شمارهٔ ۶۶ : گیرم که جهان را به کمندی گیرند

شمارهٔ ۶۷ : گر مست شوم [سر] تو هشیار کند

شمارهٔ ۶۸ : آنان که به علم خویش مغرورانند

شمارهٔ ۶۹ : ای آن که تو را شاه و گدا یکسانند

شمارهٔ ۷۰ : آنان که ندانند تو را می خوانند

شمارهٔ ۷۱ : آن قوم که روز و شب تو را جویانند

شمارهٔ ۷۲ : آنان که یکی هزار افسانه کنند

شمارهٔ ۷۳ : درویش که با قناعت و صبر بود

شمارهٔ ۷۴ : ای از خوف تو آسمان جامه کبود

شمارهٔ ۷۵ : خود را تو مبین که بی خدا نتوان بود

شمارهٔ ۷۶ : بی رنگ به رنگ چون تجلی بنمود

شمارهٔ ۷۷ : تا پای تو سر، سر تو تا پا نشود

شمارهٔ ۷۸ : تا جسم مکدرت همه جان نشود

شمارهٔ ۷۹ : تا از میلی دلت گریزان نشود

شمارهٔ ۸۰ : کوه غم یار کندن آسان نشود

شمارهٔ ۸۱ : از ذکر زبان، انس به جانان نشود

شمارهٔ ۸۲ : از مطلب من درد طلب من زاید

شمارهٔ ۸۳ : اشعار سعیدا به نظامی نرسید

شمارهٔ ۸۴ : ای هرزه درا ناله و افغان بگذار

شمارهٔ ۸۵ : خواهی که رسی به دوست جولان بگذار

شمارهٔ ۸۶ : ای آن که تویی ز عقل ها بالاتر

شمارهٔ ۸۷ : خواهی که رسی به دوست، از جان بگذر

شمارهٔ ۸۸ : بسیار به بر و بحر کردیم سفر

شمارهٔ ۸۹ : تا زهر غمت بود نخوردیم شکر

شمارهٔ ۹۰ : بی تو نفسی خوش نکشیدم هرگز

شمارهٔ ۹۱ : گویند که حق یار نمازی است و بس

شمارهٔ ۹۲ : گویند خدا ز روزه راضی است و بس

شمارهٔ ۹۳ : از خوان غمش حواله ای دارم بس

شمارهٔ ۹۴ : لعنت بر نفس ما و بر کردارش

شمارهٔ ۹۵ : آنان که به دعوا شده سادات مثال

شمارهٔ ۹۶ : گویند کسانی که جهان است خیال

شمارهٔ ۹۷ : تا صبح نشستم من و جان بر در دل

شمارهٔ ۹۸ : چون کرد ظهور، نور تابندهٔ دل

شمارهٔ ۹۹ : دیروز درآمدم به کاشانهٔ دل

شمارهٔ ۱۰۰ : تا کرد قبای ناز را بر تن گل

شمارهٔ ۱۰۱ : تا بنده شدم، چو مهر تابنده شدم

شمارهٔ ۱۰۲ : تنها نه به هجر آشنا گردیدم

شمارهٔ ۱۰۳ : گر دل گویم تو را ز جان می ترسم

شمارهٔ ۱۰۴ : یک سو شادی است در جهان یک سو غم

شمارهٔ ۱۰۵ : من خانهٔ آن ماه جبین می دانم

شمارهٔ ۱۰۶ : من گرچه ز عشق، گفتگو نتوانم

شمارهٔ ۱۰۷ : گر بادهٔ تو رسد به من مل چه کنم

شمارهٔ ۱۰۸ : هر ذره مدان ز خود کمش می بینم

شمارهٔ ۱۰۹ : شوخی که بری ز عالمش می بینم

شمارهٔ ۱۱۰ : چشمی که از او دو عالمش می بینم

شمارهٔ ۱۱۱ : دنیا که وفایش و بقایش معلوم

شمارهٔ ۱۱۲ : ما دلق ریای خویشتن سوخته ایم

شمارهٔ ۱۱۳ : تا مشعل دید عیب خامش کردیم

شمارهٔ ۱۱۴ : جز ناله کسی همنفس خویش ندیدیم

شمارهٔ ۱۱۵ : ما منتهییم و مبتدا هم ماییم

شمارهٔ ۱۱۶ : بیرون و درون برو بیا هم ماییم

شمارهٔ ۱۱۷ : آدم یک آدم است و یک صورت و جان

شمارهٔ ۱۱۸ : ای بسته میان تو کمر بر دل و جان

شمارهٔ ۱۱۹ : عالم جسم و محمدش آمده جان

شمارهٔ ۱۲۰ : ای از تو جهانیان به دادند و فغان

شمارهٔ ۱۲۱ : یاری دارم که روش دیدن نتوان

شمارهٔ ۱۲۲ : عرفان به خدا هیچ ندارند جهان

شمارهٔ ۱۲۳ : رفتی به سفر از پی تسخیر جهان

شمارهٔ ۱۲۴ : وهمی به خیال کرده جا نام جهان

شمارهٔ ۱۲۵ : بحری پنهان چو کرد جوش و طغیان

شمارهٔ ۱۲۶ : تا کی به لباس عاریت بند شدن

شمارهٔ ۱۲۷ : زینهار که کارها به خود آسان کن

شمارهٔ ۱۲۸ : بی یار شدم یک نفسم یاری کن

شمارهٔ ۱۲۹ : گاهی نزدیک و گاه دورم از تو

شمارهٔ ۱۳۰ : ای شیخ کرامت منما رهبر شو

شمارهٔ ۱۳۱ : چون موم بر آتشی رسی آب مشو

شمارهٔ ۱۳۲ : ای نفس و هوا برده دلت را، جان کو؟

شمارهٔ ۱۳۳ : با نفس دغل تو بدگمان باشی به

شمارهٔ ۱۳۴ : دل رفت ز خود هنوز جان نارفته

شمارهٔ ۱۳۵ : این عالم ما که بی نظیر افتاده

شمارهٔ ۱۳۶ : ای باده فروش بادهٔ صاف بده

شمارهٔ ۱۳۷ : ساقی آورد ساغری بگزیده

شمارهٔ ۱۳۸ : در راه وفا ندیده ام قافله ای

شمارهٔ ۱۳۹ : ای دل نفسی صاحب عرفان نشدی

شمارهٔ ۱۴۰ : یاری دارم که رشک حور است و پری

شمارهٔ ۱۴۱ : ای عهدشکن قیمت ما را چه شناسی

شمارهٔ ۱۴۲ : آن بدگهری که بد بود با نیکی

شمارهٔ ۱۴۳ : او معنی معنی است که را آن معنی

شمارهٔ ۱۴۴ : تا کش و فش و عمامه را ته نکنی

شمارهٔ ۱۴۵ : با آیینه دمی شدم روی به روی

شمارهٔ ۱۴۶ : دارم دم سرد، چشم خون پالایی

شمارهٔ ۱

تا روی تو دیدیم یقین شد ما را

بر قدرت ذات خالق ارض [و] سما

از روی تو می توان به معنی پی برد

«سیماهم فی وجوهمم» گفت خدا

شمارهٔ ۲

پاک از همه ساز جای استغنا را

بنواز بلندنای استغنا را

خواهی که به دام کس نگردی پابند

در دام آور همای استغنا را

شمارهٔ ۳

آتش گشتم در جگر انداخت مرا

چون باد شدم در به در انداخت مرا

گر خاک شدم، چرخ لگدکوبم کرد

گر آب شدم از نظر انداخت مرا

شمارهٔ ۴

عید آمد و رفت روزه از یاد، مرا

کردند بتان به غمزه دلشاد مرا

امروز به بندگی قبولم کردند

دل شد ز غم قیامت آزاد مرا

شمارهٔ ۵

عالم دریا حباب آن دریا ما

موجش طوفان کناره اش ناپیدا

ما می دانیم تا چها می گذرد

ای بی خبران هر نفس از ما بر ما

شمارهٔ ۶

استاد زمانه عارف ذات و صفات

محمود [به نزد] همه چون آب حیات

بی روی تو روی خوشدلی نتوان دید

دور از تو ز غم چگونه یابیم نجات؟

شمارهٔ ۷

او با تو همیشه و تو بی او عجب است

او صاحب خلق است و تو بدخو عجب است

هر سو نگری جمال او نیست عجب

اما دل تو رفته به هر سو عجب است

شمارهٔ ۸

تارک الف و دال که باشد خوب است

بی پا و سر و مال که باشد خوب است

دیوانه و ابدال که باشد خوب است

درویش به هر حال که باشد خوب است

شمارهٔ ۹

در راه وفا سبک خرامی خوب است

در منزل دور، تیزگامی خوب است

گویید به این سمند دوران گویید

با مردم نیک بدلگامی خوب است؟

شمارهٔ ۱۰

آن ذات که عالم به طفیلش برپاست

عالم جوی و وجود آن کس دریاست

همت نگر و جاه و مراتب را باش

جز امت عاصی ز خدا هیچ نخواست

شمارهٔ ۱۱

دوری ز خیالات هوا تجرید است

دل چون ز همه یگانه شد تفرید است

هر دم که به یاد تو روم نوروز است

هر گاه که قربان تو گردم عید است

شمارهٔ ۱۲

امروز که سنگ و سیم و زر در کار است

شام و صبح و شب و سحر در کار است

با جاهل پرستیز، ظالم باید

چون چوب بود سخت تبر در کار است

شمارهٔ ۱۳

منصور که در دار جهان مغفور است

خاک ره او تاج سر فغفور است

در دار خرابات جهان مشهور است

یک بغداد است و دار یک منصور است

شمارهٔ ۱۴

تا درد و غم عشق تو درمان گیر است

بی دردی تو هنوز دامان گیر است

یک موی درون دیده، یک خربار است

عیسی است که سوزنی گریبان گیر است

شمارهٔ ۱۵

گنجینهٔ ما سینهٔ [افگار] بس است

زرپاشی آن ماه شرربار بس است

از هر دو جهان متاع برچیدهٔ ما

چشمی نگران و دل بیدار بس است

شمارهٔ ۱۶

در سینه ز عشق، داغ بسیار بس است

اغیار شوند گو جهان، یار بس است

دل را بجز از وصال چیزی مدهید

چون آینه روزیش ز دیدار بس است

شمارهٔ ۱۷

ایام بهار است نه می در جام است

نی سوخته ای هم نفس این خام است

کوتاهی طالع است یا بوده چنین

یا سختی اوقات در این ایام است

شمارهٔ ۱۸

خوش حالت آن مرد که خیرانجام است

سهل است نکونام اگر بدنام است

یک یک رفتند گرم شد تا صحبت

این عالم بی وفا مگر حمام است

شمارهٔ ۱۹

معشوق، خدا جاذبه اش رهبر ماست

شاهد، دل آگه است و چشم تر ماست

هر دم به خیال دوست پرواز کنم

بالله که شوق [و] ذوق بال [و] پر ماست

شمارهٔ ۲۰

ای ماهوشان، فقیر، درویش شماست

درویش شما و خیراندیش شماست

گر گبر اگر مجوس [و] رهبان خوانید

درویش شما و مذهب کیش شماست

شمارهٔ ۲۱

آن را که همیشه با خدا تعظیم است

نی دغدغه از بهشت و ز آتش بیم است

او را تو به چشم کم نبینی زینهار

در مرتبه آدم است ابراهیم است

شمارهٔ ۲۲

بیرون ز دو کون، جای درویشان است

ویرانهٔ غم سرای درویشان است

این دولت و حشمتی که شاهان دارند

افشاندهٔ خاک پای درویشان است

شمارهٔ ۲۳

دیدار خدا لقای درویشان است

کیخسرو و جم، گدای درویشان است

آن مشعله ای که آفتابش نام است

یک ذره ز نور رای درویشان است

شمارهٔ ۲۴

هستی مال تو و نیستی مال من است

فعل تو همه نیک و بد افعال من است

استغنا [و] کبریاست حال تو مدام

افتادگی و شکستگی حال من است

شمارهٔ ۲۵

من بندهٔ عشق، عشق مولای من است

من مرده، دم عشق، مسیحای من است

گفتم با عشق جای معشوق کجاست

گفت ای بی عقل هر کجا جای من است

شمارهٔ ۲۶

نی در دل من غمی از آن و این است

نی وسوسهٔ عادت و رسم و دین است

آن جا که منم نه ماه و نی پروین است

آن جا همه حق و دیدهٔ حق بین است

شمارهٔ ۲۷

فقر فقرا نه جامهٔ رنگین است

یا جبهٔ شال و خرقهٔ پشمین است

مقصود دلا نه طعن و نی تحسین است

مطلوب ز فقر در فنا تمکین است

شمارهٔ ۲۸

آن رشته که کیش کفر و ایمان شده است

دو سر دارد ظاهر و پنهان شده است

آن سر، که نهان ز ماست آن سر، جمع است

آن سر که عیان گشت پریشان شده است

شمارهٔ ۲۹

زنهار مگو که واحد و رام یکی است

با این خلقی که پخته و خام یکی است

با کوردلان سرمهٔ عرفان چه کشی

با کر سخن لطیف و دشنام یکی است

شمارهٔ ۳۰

انعام ز حق به خاصه و عام یکی است

جان در بدن آدم و انعام یکی است

قایم بد و نیک با احد نقصان نیست

مه در [گو آب] و بر سر بام یکی است

شمارهٔ ۳۱

در مذهب ما که کفر و اسلام یکی است

صبح شادی و ماتم شام، یکی است

صید و صیاد، هر دو را نیست دویی

چشمی بگشا که گور و بهرام یکی است

شمارهٔ ۳۲

کس را خبری کجا از آن جاست که اوست

با آن که هر آنچه هست پیداست که اوست

هر کس سخن از مقام خود می گوید

جنبیدن هر کسی از آن جاست که اوست

شمارهٔ ۳۳

پیدا و نهان و آشکارا همه اوست

در خانه و شهر و ده و صحرا همه اوست

در مذهب ما رفته و آینده یکی است

دی او، امروز او و فردا همه اوست

شمارهٔ ۳۴

زاهد نخورد باده که بدنامی اوست

پرهیز ز می کشان نکونامی اوست

با خلق گرفت و گیر از بی خردی است

در دیگ، خروش و جوش از خامی اوست

شمارهٔ ۳۵

چندین نقشی که زیر این چرخ دوروست

دوری است تعلق اگرت یک سر موست

نقشی به از این ندیده ام در عالم

از کندن دل هر آنچه جز صورت اوست

شمارهٔ ۳۶

با هر که دل رمیدهٔ ما پیوست

دیدیم که عاقبت دل ما را خست

القصه در این میکده آباد جهان

این شیشه به دست هر که دادیم شکست

شمارهٔ ۳۷

چون در نظر تو یار و اغیاری هست

در تصفیهٔ قلب، تو را کاری هست

چشم و دل و گوش تو همه اغیارند

تا در تو ز هستی تو آثاری هست

شمارهٔ ۳۸

تا پیش خدایت سفری حاجت نیست

واندر ره او پا و سری حاجت نیست

خود را بشناس گر خدا می خواهی

دادم خبر از حق دگری حاجت نیست

شمارهٔ ۳۹

آن کس که حیا ندارد او انسان نیست

وصفی بهتر ز پاکی دامان نیست

رو شرم و حیا از گهر آموز که او

هر چند که در بحر بود عریان نیست

شمارهٔ ۴۰

نوری ز حقیقت به تو همسیر تو نیست

دل را خبری ز شر و از خیر تو نیست

آیینهٔ فکر چون کنی زانو را

آگاه شوی که در نظر، غیر تو نیست

شمارهٔ ۴۱

بی ذکر تو هیچ زنده ای نیست که نیست

بی یاد تو هیچ بنده ای نیست که نیست

شادی من از برای ماتم باشد

صد گریه نهان به خنده ای نیست که نیست

شمارهٔ ۴۲

بی یاد خدا ذی نفسی نیست که نیست

بی نشئهٔ او بوالهوسی نیست که نیست

خالی ز خیال او ندیدیم دلی

بی بلبل مستی قفسی نیست که نیست

شمارهٔ ۴۳

در دیده ات از نور حقیقت اثری نیست

در دل ز سراپردهٔ سرت نظری نیست

آگاه شوی گر تو ز سر نفس خویش

دانی که تو را یک نفس از وی گذری نیست

شمارهٔ ۴۴

دردی طلب از خدا دوا چیزی نیست

بی درد مشو که بینوا چیزی نیست

در حالت نزع، عقل بی تدبیری است

کشتی چو شکست ناخدا چیزی نیست

شمارهٔ ۴۵

بگذر ز سوا که ماسوا چیزی نیست

جز او همه فانیست فنا چیزی نیست

بر ظاهر دلق من نخواهی دیدن

در جبهٔ من غیر خدا چیزی نیست

شمارهٔ ۴۶

جامی است جهان به دست یک ساقی نیست

یک دم باقی، دم دگر باقی نیست

پیمان شکنی است کار دوران هر روز

این عهد زمانه عهد [و] میثاقی نیست

شمارهٔ ۴۷

صد حیف که عمرم به خسارت بگذشت

در فکر عبادت و عبارت بگذشت

آخر به قباحتی کشید انجامش

کاری که ز دیوان اشارت بگذشت

شمارهٔ ۴۸

خود آمده زنده مرده می باید رفت

شطرنج خیال برده می باید رفت

روزی که سفر کنی سعیدا ز جهان

خود را به خدا سپرده می باید رفت

شمارهٔ ۴۹

بر دایرهٔ جهان چو پرگار مپیچ

هیچ است جهان به هیچ زنهار مپیچ

پس بر سر این هیچ تو از بی خبری

بسیار مگرد و همچو دستار مپیچ

شمارهٔ ۵۰

هر چد که یار، یار دیگر دارد

اما با ما شمار دیگر دارد

غم نیست که یار یار دیگر دارد

چون یار قدیم کار دیگر دارد

شمارهٔ ۵۱

خوش آن که مقام بر در دل ها کرد

واندر دل اهل دل، رهی پیدا کرد

برداشت ز تن لباس غیریت را

خود را به میان مرد و زن رسوا کرد

شمارهٔ ۵۲

گویند به طالب که سفر باید کرد

در منزل بی خودی گذر باید کرد

یعنی که به این و آن خدا نتوان یافت

فکری دگر و کار دگر باید کرد

شمارهٔ ۵۳

هر صبح ز گریه رخ ترم باید کرد

خاک ره دوست بر سرم باید کرد

هر شام به سفرهٔ خیال غم یار

افطار به خون جگرم باید کرد

شمارهٔ ۵۴

از مروحه ای که شاه، احسانم کرد

انگشت نما میان خوبانم کرد

در شهر حلب باد به فرمانم کرد

یوسف ز اعجاز خود سلیمانم کرد

شمارهٔ ۵۵

بی ناز تو من نیاز نتوانم کرد

بی روی تو دیده باز نتوانم کرد

تا قبلهٔ ابروی تو ناید به نظر

بالله که من نماز نتوانم کرد

شمارهٔ ۵۶

باید که تو را نظر به خاصان باشد

نی بر گلهٔ عام، پریشان باشد

ما منتظر کرشمهٔ ناز توایم

حیف است تجلی به رقیبان باشد

شمارهٔ ۵۷

فانیست جهان در او بقا کی باشد؟

خاکی است جهان در او صفا کی باشد؟

جاری نشود ذکر در آن دل که هواست

بر قلب دغل، سکه روا کی باشد؟

شمارهٔ ۵۸

یک محرم راز در جهان یافت نشد

دل جهد بسی کرد و بسی کافت، نشد

بسیار به فکر کیمیا گردیدیم

این کهنه حصیر، هیچ زربافت نشد

شمارهٔ ۵۹

کشت عملم هیچ نمودار نشد

هرگز دل و دیده ام نکوکار نشد

هر چند که رفتگان خبرها کردند

از رفتن خود دلم خبردار نشد

شمارهٔ ۶۰

فردا که ز مشکلات حل می طلبند

کی از تو ترانه و غزل می طلبند؟

آوازه فکنده ای که کار آسان است

اینها [همه ] قول است عمل می طلبند

شمارهٔ ۶۱

ای مست شراب، ما و من بازی چند؟

وی غرهٔ جامه با کفن بازی چند؟

آخر افتادنی است در پیش، تو را

ای عقل، بر این دار، [رسن] بازی چند؟

شمارهٔ ۶۲

تا خلق به خیر نام خیرم بردند

از کعبه کشان کشان به دیرم بردند

دادند پیاله ای و بی خود با خود

در عالم بی خودی به سیرم بردند

شمارهٔ ۶۳

روزی که مرا ز دیر بیرون کردند

در ساغر من شراب گلگون کردند

هر نخل که کاشتم چو بیرون آمد

خوبان به کرشمه بید مجنون کردند

شمارهٔ ۶۴

در دار جهان که خاص و عامی چندند

بدنامی چند و نیکنامی چندند

عالم چو تنور، خلق چون قرص خمیر

چسبیده در او پخته و خامی چندند

شمارهٔ ۶۵

قومی با خویش اعتباری دارند

با خلق ز کبر، گیر و داری دارند

خوشحال کسانی که به هر حال به دست

یا جام شراب یا نگاری دارند

شمارهٔ ۶۶

گیرم که جهان را به کمندی گیرند

هر دم سر راه مستمندی گیرند

از این همه گیرایهٔ شان آن بهتر

بینند قبور را و پندی گیرند

شمارهٔ ۶۷

گر مست شوم [سر] تو هشیار کند

گر خواب روم لطف تو بیدار کند

در هر رنگی برو چو گل پنهان شو

بوی تو مرا از تو خبردار کند

شمارهٔ ۶۸

آنان که به علم خویش مغرورانند

هر یک به مثل نادرهٔ دورانند

نی ز آن سان آنچه خود می دانند

یک کف خاکی و قطره ای بارانند

شمارهٔ ۶۹

ای آن که تو را شاه و گدا یکسانند

واندر طلبت به جان و دل پویانند

خورشید و مه و ستاره و چرخ و فلک

در دایرهٔ حکم تو سرگردانند

شمارهٔ ۷۰

آنان که ندانند تو را می خوانند

در لرزه چو بید بر سر ایمانند

پستان [امل] گرفته هر یک به دهن

گهوارهٔ طفل نفس می جنبانند

شمارهٔ ۷۱

آن قوم که روز و شب تو را جویانند

هر یک به قمار عشق نرادانند

مانند همه به فکر شطرنج خیال

نادیده رخت پیاده ای می رانند

شمارهٔ ۷۲

آنان که یکی هزار افسانه کنند

اثبات خود و فنای بیگانه کنند

تنبورهٔ عقل خویش با هر که رسند

چندان بنوازند که دیوانه کنند

شمارهٔ ۷۳

درویش که با قناعت و صبر بود

در چشم جهانیان به از بدر بود

خار از سبکی خوار و پریشان گشته

از تمکینش گهر گرانقدر بود

شمارهٔ ۷۴

ای از خوف تو آسمان جامه کبود

وی در ره تو زمین مسکین به سجود

تو بی رنگ و چه رنگ ها از تو نمود

جز ذات تو جملگی نمودی است نه بود

شمارهٔ ۷۵

خود را تو مبین که بی خدا نتوان بود

با آن که سوا شدی سوا نتوان بود

او بی تو وجود است تو بی او معدوم

پس تا هستی از او جدا نتوان بود

شمارهٔ ۷۶

بی رنگ به رنگ چون تجلی بنمود

گشتند [عدوی] هم خلیل و نمرود

چون باز ز دست رنگ گشتند خلاص

با هم کردند صلح، بی گفت و شنود

شمارهٔ ۷۷

تا پای تو سر، سر تو تا پا نشود

از رشتهٔ کار تو گره وانشود

نفست گوید فنا شدم حق گشتم

باور نکنی که خر مسیحا نشود

شمارهٔ ۷۸

تا جسم مکدرت همه جان نشود

خورشید معانی تو تابان نشود

صاحب نظران جای به پهلو ندهند

تا جوهر شمشیر نمایان نشود

شمارهٔ ۷۹

تا از میلی دلت گریزان نشود

هرگز راهی تو را به جانان نشود

خواهی که دو خانه را عمارت سازی

تا بر سر این مقیدی، آن نشود

شمارهٔ ۸۰

کوه غم یار کندن آسان نشود

تا تیشهٔ طبع نفس، سوهان نشود

در قلهٔ قاف عشق دل جا نکند

تا صاف تر از لعل بدخشان نشود

شمارهٔ ۸۱

از ذکر زبان، انس به جانان نشود

بی جاذبهٔ کس صاحب عرفان نشود

حلوا گویی دهان نگردد شیرین

از حق گفتن کسی خدا دان نشود

شمارهٔ ۸۲

از مطلب من درد طلب من زاید

وز راحت من گرد تعب می زاید

بختم هر روز می شود آبستن

ناکرده ظهور شام، شب می زاید

شمارهٔ ۸۳

اشعار سعیدا به نظامی نرسید

لطف سخنش به خاص و عامی نرسید

سرشار نشد ساغر او از معنی

تا قطرهٔ می ز جام جامی نرسید

شمارهٔ ۸۴

ای هرزه درا ناله و افغان بگذار

تا دم نزنی دگر دل و جان بگذار

آخر ز تو می برند مشکل همه چیز

پس خود برخیز و بر خود آسان بگذار

شمارهٔ ۸۵

خواهی که رسی به دوست جولان بگذار

اول سر خویش را قربان بگذار

یک عمر ز خویشتن سفر کن و آن گاه

دل در خم زلف ماهرویان بگذار

شمارهٔ ۸۶

ای آن که تویی ز عقل ها بالاتر

پی برده به کنه ذات تو کس کمتر

هرگاه ز عرفان تو خواهم گویم

می بینم برف و سرد، اسبابم تر

شمارهٔ ۸۷

خواهی که رسی به دوست، از جان بگذر

و آن گاه ز دین و دل و ایمان بگذر

تا هیچ نماندت حجابی به میان

جز یار هر آنچه هست از آن بگذر

شمارهٔ ۸۸

بسیار به بر و بحر کردیم سفر

یک چند قدم زدیم در کوه و کمر

تبعیت هر که را چو کردیم آخر

جز یاد خدا جمله عبث بود و ضرر

شمارهٔ ۸۹

تا زهر غمت بود نخوردیم شکر

خمری نچشیدیم بجز خون جگر

آغشته به حادثات هرگز نشدیم

عالم دیگر گشت نگشتیم دگر

شمارهٔ ۹۰

بی تو نفسی خوش نکشیدم هرگز

وز باغ جهان گلی نچیدم هرگز

بسیار به چشم سر و سر عالم را

گردیدم و چون تویی ندیدم هرگز

شمارهٔ ۹۱

گویند که حق یار نمازی است و بس

عرفان وجود دلنوازی است و بس

بالله که اینها همه بازی است و بس

عرفان از غیر بی نیازی است و بس

شمارهٔ ۹۲

گویند خدا ز روزه راضی است و بس

یا معرفتش حج و نمازی است و بس

آگاه نیند از آن که حق می داند

اینها ز ایشان زمانه سازی است و بس

شمارهٔ ۹۳

از خوان غمش حواله ای دارم بس

چون درد از او نواله ای دارم بس

تا چند گدازی فلک سفله نواز

چون نی بالله ناله ای دارم بس

شمارهٔ ۹۴

لعنت بر نفس ما و بر کردارش

بر مطلب و بر مقاصد بسیارش

دایم به خدا خدا منم می گوید

کو مرد خدایی که برد بر دارش

شمارهٔ ۹۵

آنان که به دعوا شده سادات مثال

سادات شدن به صورت امری است محال

امروز دروغشان از این معلوم است

بر سر بستند سبز و می گویند آل

شمارهٔ ۹۶

گویند کسانی که جهان است خیال

چیزی که خیال است حرام است حلال

در خواب خیال رفته آگاه نیند

کیفیت حال را که خرس است جوال

شمارهٔ ۹۷

تا صبح نشستم من و جان بر در دل

دیشب که نهان بود ز من پیکر دل

من دور و تو در دلم خدا می داند

تا روز چها گذشته است از سر دل

شمارهٔ ۹۸

چون کرد ظهور، نور تابندهٔ دل

تو صاحب دل شدی و من بندهٔ دل

یارب به خیالات بد و نیک جهان

زنهار مرا مکن تو شرمندهٔ دل

شمارهٔ ۹۹

دیروز درآمدم به کاشانهٔ دل

بینم که چه می کنی تو در خانهٔ دل

دیدم به بهانه ای تو را از دوری

می خوردی خون دل به پیمانهٔ دل

شمارهٔ ۱۰۰

تا کرد قبای ناز را بر تن گل

در پایش ریخت رنگ از دامن گل

آن موی میان بر آن سرین دانی چیست

موری است که گشته صاحب خرمن گل

شمارهٔ ۱۰۱

تا بنده شدم، چو مهر تابنده شدم

فارغ ز غم رفته و آینده شدم

در مسلک فقر، پادشاهم کردند

فانی گشتم ز خویش و پاینده شدم

شمارهٔ ۱۰۲

تنها نه به هجر آشنا گردیدم

اندر ره آشنا چها گردیدم

از آن نفسی که دورم از همدمیت

چون نی بالله بینوا گردیدم

شمارهٔ ۱۰۳

گر دل گویم تو را ز جان می ترسم

ور جان خوانم هم از جهان می ترسم

ای جان و جهان هر دو به قربان سرت

حق می گویم نه زین نه زان می ترسم

شمارهٔ ۱۰۴

یک سو شادی است در جهان یک سو غم

یک سو زخم است جمع و یک سو مرهم

در پلهٔ میزان عدالت دیدم

شیطان یک سو نشسته یک سو آدم

شمارهٔ ۱۰۵

من خانهٔ آن ماه جبین می دانم

گاهی به گمان گه به یقین می دانم

عمرم همه در راه یقین شد از دست

اما نرسیدم به یقین می دانم

شمارهٔ ۱۰۶

من گرچه ز عشق، گفتگو نتوانم

قطع طلب روی نکو نتوانم

هر چند سیاه بختم اما چون زلف

دوری ز رخش یک سر مو نتوانم

شمارهٔ ۱۰۷

گر بادهٔ تو رسد به من مل چه کنم

چون روی تو بینم هوس گل چه کنم

تو من نشوی من تو شوم نیست عجب

هرگز تو نمی کنی تنزل چه کنم

شمارهٔ ۱۰۸

هر ذره مدان ز خود کمش می بینم

هر مور به دست، خاتمش می بینم

هر قطرهٔ شبنمی که بر روی گل است

بالله که من جام جمش می بینم

شمارهٔ ۱۰۹

شوخی که بری ز عالمش می بینم

معنی است ولی در آدمش می بینم

تا جای به چشم خویش دادم او را

چون مردمک دیده گمش می بینم

شمارهٔ ۱۱۰

چشمی که از او دو عالمش می بینم

روزش حیران و شب نمش می بینم

خاصیت چرخ را گرفته چشمم

دایم به لباس ماتمش می بینم

شمارهٔ ۱۱۱

دنیا که وفایش و بقایش معلوم

دردش معلوم و هم دوایش معلوم

زنهار مشو کشتهٔ این بدحرکات

خونریزش معلوم و خونبهایش معلوم

شمارهٔ ۱۱۲

ما دلق ریای خویشتن سوخته ایم

تا طرز طریق فقر ‌آموخته ایم

نی توشهٔ امروز نه فردا داریم

چشم از دو جهان بر کرمش دوخته ایم

شمارهٔ ۱۱۳

تا مشعل دید عیب خامش کردیم

فکر بد و نیک را فرامش کردیم

ز آرایش دهر خوش نیامد چیزی

الا ز میانه خلق را خوش کردیم

شمارهٔ ۱۱۴

جز ناله کسی همنفس خویش ندیدیم

جز درد کسی محرم این ریش ندیدیم

بی جاذبهٔ خار گلی بوی نکردیم

نوشی نچشیدیم که صد نیش ندیدیم

شمارهٔ ۱۱۵

ما منتهییم و مبتدا هم ماییم

جام می و جام جم نما هم ماییم

آن جوده و گندمی نما هم ماییم

بیگانه نمای و آشنا هم ماییم

شمارهٔ ۱۱۶

بیرون و درون برو بیا هم ماییم

اشکسته و سنگ و مومیا هم ماییم

گر پردهٔ غفلت از نظر برداری

دانی که من و تو و شما هم ماییم

شمارهٔ ۱۱۷

آدم یک آدم است و یک صورت و جان

لیکن تفریق در مقام است و مکان

در کعبه چو رفت شیخ می گویندش

در دیر چو شد برهمن است و رهبان

شمارهٔ ۱۱۸

ای بسته میان تو کمر بر دل و جان

بادا دو جهان فدای آن موی میان

یک دل بی زخم تیغ ابروی تو نیست

در دست تو یک کمان و عالم قربان

شمارهٔ ۱۱۹

عالم جسم و محمدش آمده جان

چو جان گفتم چو روح گردید روان

حقا که چنان گشته به جانان یکسان

ننگ از دو جهان [و] عار دارد از جان

شمارهٔ ۱۲۰

ای از تو جهانیان به دادند و فغان

خورشید و قمر در طلبت سرگردان

از معرفت تو هیچ کس خالی نیست

بعضی به یقین عارف و بعضی به گمان

شمارهٔ ۱۲۱

یاری دارم که روش دیدن نتوان

وز سلسلهٔ موش بریدن نتوان

بی پرده از او سخن شنیدن نتوان

جز راه فنا به او رسیدن نتوان

شمارهٔ ۱۲۲

عرفان به خدا هیچ ندارند جهان

این حرف سبک نیست گران است گران

گر در دل کس شکست اینک میدان

ما گوی نشسته ایم باید چوگان

شمارهٔ ۱۲۳

رفتی به سفر از پی تسخیر جهان

تا خلق خدا شوند در امن و امان

بی گردش دور چرخ در امر تو باد

بی منت پا زمین تو را در فرمان

شمارهٔ ۱۲۴

وهمی به خیال کرده جا نام جهان

از وهم جهانیان شده سرگردان

در دیر، ظهور آن توهم شده کفر

در کعبه خیال آن توهم ایمان

شمارهٔ ۱۲۵

بحری پنهان چو کرد جوش و طغیان

هر سو گردید موج هاست دست افشان

افتاد به خاک قطره ها زان افشان

بعضی حیوان شدند و بعضی انسان

شمارهٔ ۱۲۶

تا کی به لباس عاریت بند شدن

از کسب کمال خویش خرسند شدن

وز مال و منال خود تنومند شدن

محتاج سگ و گاو و خری چند شدن

شمارهٔ ۱۲۷

زینهار که کارها به خود آسان کن

هر نیک و بدی که می کنی پنهان کن

یک چند برو پیروی جانان کن

و آن گاه ز پای تا سری خود جان کن

شمارهٔ ۱۲۸

بی یار شدم یک نفسم یاری کن

غمخوار شدم مرا تو غمخواری کن

کردم گنهی ز روی غفلت ظاهر

ستار تویی بیا و ستاری کن

شمارهٔ ۱۲۹

گاهی نزدیک و گاه دورم از تو

گه مضطرب و گاه صبورم از تو

گه عین گنه کنی و گه عین صواب

من روز و شبم ظلمت و نورم از تو

شمارهٔ ۱۳۰

ای شیخ کرامت منما رهبر شو

نی چون کاغذ ز باد بالاپر شو

چون خس بر آب رفتن از بی مغزی است

در بحر یقین غوطه خور و گوهر شو

شمارهٔ ۱۳۱

چون موم بر آتشی رسی آب مشو

چون رشته ز تاب خویش بی تاب مشو

بر روی زمین به چین ابرو بنشین

در چشم زمانه خون شو و خواب مشو

شمارهٔ ۱۳۲

ای نفس و هوا برده دلت را، جان کو؟

ای داده به تن نقد روان جانان کو؟

چون تازه مسلمان به هوای دنیا

دین را بر باد داده ای، ایمان کو؟

شمارهٔ ۱۳۳

با نفس دغل تو بدگمان باشی به

تا بتوانی تو ناتوان باشی به

پرواز به بال دیگران همچون تیر

صد بار شکسته چون کمان باشی به

شمارهٔ ۱۳۴

دل رفت ز خود هنوز جان نارفته

آمد به کنار از میان نارفته

خواهی که به سنگی نزنندت چون تیر

بگریز به خانهٔ کمان نارفته

شمارهٔ ۱۳۵

این عالم ما که بی نظیر افتاده

هر سو طفل و جوان و پیر افتاده

با پنجهٔ تقدیر در این جسم نحیف

جان چون موی است در خمیر افتاده

شمارهٔ ۱۳۶

ای باده فروش بادهٔ صاف بده

با من خبر از مقام اعراف بده

عمر آخر شد نمی نمایی رخسار

من با تو چه گویم تو خود انصاف بده

شمارهٔ ۱۳۷

ساقی آورد ساغری بگزیده

گفتا که بگیر ای ز من رنجیده

بگرفتم و نوشیدم و از خود رفتم

برخاسته و نشسته و خوابیده

شمارهٔ ۱۳۸

در راه وفا ندیده ام قافله ای

از پا افتاده ای برد مرحله ای

آن دیده که از روی تو باشد محروم

در پای نگاه باشد او آبله ای

شمارهٔ ۱۳۹

ای دل نفسی صاحب عرفان نشدی

بر درد کسی هیچ تو درمان نشدی

چون کشته به روی دوست حیران نشدی

صد حیف گذشت عید، قربان نشدی

شمارهٔ ۱۴۰

یاری دارم که رشک حور است و پری

گه ناز به خود دارد و گه با دگری

بر حال مسافران کجا پردازد

از ملک وجود خود نکرده سفری

شمارهٔ ۱۴۱

ای عهدشکن قیمت ما را چه شناسی

تا مهر نورزی تو وفا را چه شناسی

ناگشته فنا خود به بقا راه نیابی

تا خود نشناسی تو خدا را چه شناسی

شمارهٔ ۱۴۲

آن بدگهری که بد بود با نیکی

دیو است به نیک و دد بود با نیکی

سگ را چو کنی بزرگ، درویش گزد

با بد نیکی چو بد بود با نیکی

شمارهٔ ۱۴۳

او معنی معنی است که را آن معنی

تا فهم کند معنی آن زان معنی

خواهی که رسی به معنی آن معنی

خود را برسان به صاحب آن معنی

شمارهٔ ۱۴۴

تا کش و فش و عمامه را ته نکنی

سیر فلک و ستاره و مه نکنی

با شیردلان کجا توانی پنجه

تا با سگ خود شکار روبه نکنی

شمارهٔ ۱۴۵

با آیینه دمی شدم روی به روی

گفتا همه عیب من به من موی به موی

گفتم که چرا عیب کسان می گویی

گفتا که نه عیب است که گویم بر روی

شمارهٔ ۱۴۶

دارم دم سرد، چشم خون پالایی

اندر غمت ای سرو قد رعنایی

بسیار نشستیم و [فکندیم] نظر

برخیز نما چشم مرا بالایی

مفردات

شمارهٔ ۱ : چه نسبت است به مصر وجود بقعهٔ تن را

شمارهٔ ۲ : به اهل راز چه نسبت رقیب بدگو را

شمارهٔ ۳ : متاع پاک ندارد به گفتگو حاجت

شمارهٔ ۴ : کمان ابروانت طرفه سخت است

شمارهٔ ۵ : ناز و کرشمه زینت و زیب ستمگر است

شمارهٔ ۶ : با خلق مجازی ز حقیقت خبری نیست

شمارهٔ ۷ : چرا آن گوشهٔ ابرو ز من چون بخت می‌گردد

شمارهٔ ۸ : از جوهر خود جا به کمر خنجر او کرد

شمارهٔ ۹ : جهان به گوشهٔ تاریک و تنگ می ماند

شمارهٔ ۱۰ : صف به صف مژگان خونریزش به جنگ آماده اند

شمارهٔ ۱۱ : راه می پویم شاید منزلی پیدا شود

شمارهٔ ۱۲ : عقل را نور نماند چو شود موی سفید

شمارهٔ ۱۳ : به نقش و خال و خط دهر دل مده زنهار

شمارهٔ ۱۴ : دلبرم منعم است و من درویش

شمارهٔ ۱۵ : ز خال پشت لب او تحیری دارم

شمارهٔ ۱۶ : هر نفس در دیده من طرح قیامت می‌کشم

شمارهٔ ۱۷ : با نظر بر لطف و احسانش کجا بد می‌کنم

شمارهٔ ۱۸ : جز مهر ما ستارهٔ گرمی ندیده ایم

شمارهٔ ۱۹ : کشت ما را انتظارت تیز ترا از نگاه

شمارهٔ ۲۰ : به جان رسیده و از دل برون چو تیر شدی

شمارهٔ ۱

چه نسبت است به مصر وجود بقعهٔ تن را

که این ز جملهٔ ویرانه های آن شهر است

شمارهٔ ۲

به اهل راز چه نسبت رقیب بدگو را

لب پیاله کجا و زبان شانه کجا

شمارهٔ ۳

متاع پاک ندارد به گفتگو حاجت

گرفته است سعیدا از آن زبان صدف

شمارهٔ ۴

کمان ابروانت طرفه سخت است

که در تصویر هم نتوان کشیدن

شمارهٔ ۵

ناز و کرشمه زینت و زیب ستمگر است

ورنه ز دلبری است که [دلبر] دلاور است

شمارهٔ ۶

با خلق مجازی ز حقیقت خبری نیست

ز آن روی در ایشان ز محبت اثری نیست

شمارهٔ ۷

چرا آن گوشهٔ ابرو ز من چون بخت می‌گردد

کمان بی‌چله چون بسیار ماند سخت می‌گردد

شمارهٔ ۸

از جوهر خود جا به کمر خنجر او کرد

معراج کلاه است که جا بر سر او کرد

شمارهٔ ۹

جهان به گوشهٔ تاریک و تنگ می ماند

که هر طرف بروی پیش روی دیوار است

شمارهٔ ۱۰

صف به صف مژگان خونریزش به جنگ آماده اند

با وجود مردمی رحمی به مردم نیستش

شمارهٔ ۱۱

راه می پویم شاید منزلی پیدا شود

کعبه می جوییم تا صاحبدلی پیدا شود

شمارهٔ ۱۲

عقل را نور نماند چو شود موی سفید

شمع تاریک بماند چو شود وقت سحر

شمارهٔ ۱۳

به نقش و خال و خط دهر دل مده زنهار

نه عاقلی است که گیری به دست خود دم مار

شمارهٔ ۱۴

دلبرم منعم است و من درویش

من چو او او گدا شود چه کنم

شمارهٔ ۱۵

ز خال پشت لب او تحیری دارم

که این سپند در آتش چرا نمی سوزد

شمارهٔ ۱۶

هر نفس در دیده من طرح قیامت می‌کشم

انتظار جلوهٔ آن سرو قامت می‌کشم

شمارهٔ ۱۷

با نظر بر لطف و احسانش کجا بد می‌کنم

حق به دست ماست گر عصیان بی‌حد می‌کنم

شمارهٔ ۱۸

جز مهر ما ستارهٔ گرمی ندیده ایم

بی داغ در جهان دل نرمی ندیده ایم

شمارهٔ ۱۹

کشت ما را انتظارت تیز ترا از نگاه

در نظرهای رقیبان گو شود عالم سیاه

شمارهٔ ۲۰

به جان رسیده و از دل برون چو تیر شدی

مرا ز غم چو کمان کرده گوشه گیر شدی

دیوان اشعار

غزلیات

غزلیات خاص

قصاید

مثنویات

قطعات

رباعیات

مفردات

سعیدا

دیوان اشعار