معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ صفای اصفهانی

محمدحسین صفای فریدنی معروف به صفای اصفهانی (زادهٔ ۱۲۶۹ هجری قمری در فریدن در غرب استان اصفهان، درگذشته به سال ۱۳۲۲ هجری قمری) از شاعران فارسی‌سرای ایران در قرن سیزدهم هجری می‌باشد. وی تحصیلات ابتدایی را در فریدن و اصفهان پشت سر گذاشت. سپس به همراه برادرش علی‌محمد متخلص به حکیم به تهران رفت و در تهران به تحصیل مشغول گشت. در این ایام به عرفان و تصوف گراییده و در سال ۱۳۰۹ هجری قمری به مشهد رفت و با عنایات میرزا محمدعلی مؤتمن ملقب به مؤتمن السلطنه، وزیر خراسان در مشهد ساکن شد. او در مشهد با چند تَن از فضلای معروف خراسان از جمله ادیب نیشابوری معاشرت داشت. وی در فلسفه، تفسیر، کلام، منطق و حکمت استاد بود. غزلیاتش به طرزی دلنشین همراه با ترکیبات ابداعی مورد استقبال شاعران قرار گرفت. قصاید وی استادانه سروده شده و در مثنوی از گلشن راز شبستری پیروی کرده و مسمطات وی حاوی مدح و منقبت ائمهٔ اطهار است. اشعار وی بیشتر شامل مواعظ، توحید و دقایق عرفان و تصوف است. هم اینک نام یکی از خیابان‌های اصفهان در شمال غرب این شهر به نام حکیم صفایی می‌باشد.

غزلیات

شمارهٔ ۱ : عشق رخت براه حقیقت سمند ما

شمارهٔ ۲ : ذیل طلب نیافته دست یقین ما

شمارهٔ ۳ : بنشین به پس زانو در مصطبه جان‌ها

شمارهٔ ۴ : ای طایر قدوسی بر تن متن و تن‌ها

شمارهٔ ۵ : اگر بعرش کشد دوست فرش ایوان را

شمارهٔ ۶ : با زلف تو صد پیمان دل بست به دستان‌ها

شمارهٔ ۷ : بدرس دل سر زانوی ماست مکتب ما

شمارهٔ ۸ : گذشت درگه شاهی ز آسمان سرما

شمارهٔ ۹ : ما رهرو فقریم و فنا راهبر ما

شمارهٔ ۱۰ : تجلیگه خود کرد خدا دیده ما را

شمارهٔ ۱۱ : پس دیوار تن بر شده ماهیست عجب

شمارهٔ ۱۲ : باز دل را دست جان آمد به دست

شمارهٔ ۱۳ : بغیر خاک سر کوی دل پناهی نیست

شمارهٔ ۱۴ : ما و دل گر پاس عشق پرده در خواهیم داشت

شمارهٔ ۱۵ : گویند روی یار بکس آشکار نیست

شمارهٔ ۱۶ : سر ملک ز جلالت بر استانه ماست

شمارهٔ ۱۷ : مملکت شاه عشق جز دل درویش نیست

شمارهٔ ۱۸ : این گونه ماه آسمانست

شمارهٔ ۱۹ : رویت همه آتشست و آبست

شمارهٔ ۲۰ : من مبتلای عشق و دلم دردمند تست

شمارهٔ ۲۱ : آدمی صورت حقست و خدا را نشناخت

شمارهٔ ۲۲ : امشب شب قدرست و در میکده بازست

شمارهٔ ۲۳ : بجهان می ندهم آنچه مرا در سر ازوست

شمارهٔ ۲۴ : ما را دلیست بسته بزنجیر موی دوست

شمارهٔ ۲۵ : رسید دست من از عشق دل بدولت دوست

شمارهٔ ۲۶ : قدری که زاید از موت اندازه قدر نیست

شمارهٔ ۲۷ : کونین ظهور دلبر ماست

شمارهٔ ۲۸ : کدام شه که گدای در سرای تو نیست

شمارهٔ ۲۹ : اگر ندیدی دریا که جای اندر جوست

شمارهٔ ۳۰ : بسکه شدم سالها معتکف کوی دوست

شمارهٔ ۳۱ : دو چشم او که ندانم فرشته یا که پریست

شمارهٔ ۳۲ : دلی که زیر پر باز زلف دلبر نیست

شمارهٔ ۳۳ : تا شد دل من معتکف دار حقیقت

شمارهٔ ۳۴ : نشین بچشم من از خاک رهگذر ایدوست

شمارهٔ ۳۵ : آمد از میکده بیرون پسری جام به دست

شمارهٔ ۳۶ : ما را که تن ز ساحل دریای جان گذشت

شمارهٔ ۳۷ : ما گدای در فقریم و فلک بنده ماست

شمارهٔ ۳۸ : شمس حقیقت از افق جان پدید شد

شمارهٔ ۳۹ : قومی بگرد کوی فنا راهبر شدند

شمارهٔ ۴۰ : تن ویرانه ام از لطف عمارت کردند

شمارهٔ ۴۱ : من پر کاه و غم عشق همسنگ کوه گران شد

شمارهٔ ۴۲ : باز دل زیر غم عشق چنانست که بود

شمارهٔ ۴۳ : گر عشق رفیق راه من گردد

شمارهٔ ۴۴ : بشری دل من کامشب یار آید و جان بخشد

شمارهٔ ۴۵ : کی باشد آن بت آشنا گردد

شمارهٔ ۴۶ : سالها بود دلم آینه روی تو بود

شمارهٔ ۴۷ : کسی که بنده عشقست جاه را چه کند

شمارهٔ ۴۸ : مرا دلی‌ست که جان را به سر چه‌ها آورد

شمارهٔ ۴۹ : جهان و هر چه درو هست پیش مردم راد

شمارهٔ ۵۰ : بر دلم دوش دری از حرم راز گشود

شمارهٔ ۵۱ : اگر آن مرغ که رفت از بر من باز آید

شمارهٔ ۵۲ : گر آفتاب فقر و فنا جلوه‌گر شود

شمارهٔ ۵۳ : دل کس خسته آن زلف گرهگیر مباد

شمارهٔ ۵۴ : بسته سلسله دام، هوس‌بازانند

شمارهٔ ۵۵ : ای ساقی جان جامی یار آمد یار آمد

شمارهٔ ۵۶ : آمد و رفت ز سودائی خود یاد نکرد

شمارهٔ ۵۷ : رازی که به دل دارم گر باز عیان گردد

شمارهٔ ۵۸ : سحر ز هاتف غیبم بگوش هوش رسید

شمارهٔ ۵۹ : ای به لب آمده جان یار به بالین آمد

شمارهٔ ۶۰ : به یک پیمانه‌ام دیوانه کردند

شمارهٔ ۶۱ : آنانکه دم ز دولت فقر و فنا زنند

شمارهٔ ۶۲ : آنانکه در صراط صعود ولایتند

شمارهٔ ۶۳ : برفت هر که در اینخانه بود و یار بماند

شمارهٔ ۶۴ : شمائید گروهی که طلبکار خدائید

شمارهٔ ۶۵ : ساقی درد کشان دی در میخانه گشود

شمارهٔ ۶۶ : زین سپس دل را به رسوایی نشان خواهیم کرد

شمارهٔ ۶۷ : دوش در فقر ما چتر و لوا بخشیدند

شمارهٔ ۶۸ : هر که درویش در پیر مغان خواهد بود

شمارهٔ ۶۹ : شب دوش که بود اینکه به خلوتگه ما بود

شمارهٔ ۷۰ : خوش آن گروه که شوریده شراب شدند

شمارهٔ ۷۱ : دوش از خاک در فقر کلاهم دادند

شمارهٔ ۷۲ : دوش ما را به خط پیر برات آوردند

شمارهٔ ۷۳ : چنین شنیدم که لطفِ یزدان به رویِ جوینده در نبندد

شمارهٔ ۷۴ : یار از پرده برون آمد و جان پیدا شد

شمارهٔ ۷۵ : مرا که رسته‌ام از گل بهار کی داند

شمارهٔ ۷۶ : روزی که من به دوش فکندم ردای فقر

شمارهٔ ۷۷ : خط غبار تو بر روی چون تجلی طور

شمارهٔ ۷۸ : ساقیا جان جاودانه بیار

شمارهٔ ۷۹ : ببوستان دلم رست سرو قامت عشق

شمارهٔ ۸۰ : سحر به بام دل من زدند نوبت عشق

شمارهٔ ۸۱ : جان و دل و دین و رگ و پوست عشق

شمارهٔ ۸۲ : چرخ دو تا گشته و یکتاست عشق

شمارهٔ ۸۳ : ساقی جان بجام من ریخت می مدام دل

شمارهٔ ۸۴ : ویرانه تن را بود گنجینه جان در بغل

شمارهٔ ۸۵ : دوشم سروش زد در دولتسرای دل

شمارهٔ ۸۶ : زد دست سلطان دولت دوش از تجلی در دل

شمارهٔ ۸۷ : بازوی عشق بنهاد بر دوش ناقه دل

شمارهٔ ۸۸ : باز آی که از غیر تو پرداخته‌ام دل

شمارهٔ ۸۹ : راز دار دل و عشقست فنم

شمارهٔ ۹۰ : رفت در کسوت درویش که ما نشناسیم

شمارهٔ ۹۱ : آتش طور و طوی را قبسم

شمارهٔ ۹۲ : ما جهانجوی و جهانبان دلیم

شمارهٔ ۹۳ : یار می‌آید مرا همواره از هرسو به چشم

شمارهٔ ۹۴ : بدل نه تاب که تا درد عشق چاره کنم

شمارهٔ ۹۵ : امشب از اول شب مست و خرابست دلم

شمارهٔ ۹۶ : دی گفت به من بگریز از ناوک خون‌ریزم

شمارهٔ ۹۷ : ای خواجه مرا مفروش ارزان که گرانستم

شمارهٔ ۹۸ : همدم عیسی‌نفسی با دل آگاه شدم

شمارهٔ ۹۹ : دلا من و تو اگر رسته از حجاب شویم

شمارهٔ ۱۰۰ : عشقم چنان ربود که از جان و از تنم

شمارهٔ ۱۰۱ : مدرس فقر و فنا را سبقیم

شمارهٔ ۱۰۲ : روح وقتیم و کلیم سلفیم

شمارهٔ ۱۰۳ : چو گذشتم از علایق به جهان جان گذشتم

شمارهٔ ۱۰۴ : ز مغز و پوست برون رفته تا به دوست رسیدم

شمارهٔ ۱۰۵ : مهی دارم که چون خورشید سر گردان او باشم

شمارهٔ ۱۰۶ : امشب بکه مانم من اسرار همی گویم

شمارهٔ ۱۰۷ : امشب سر آن دارم کز خانه برون تازم

شمارهٔ ۱۰۸ : کفر آئین منست ار عشق را تمکین کنم

شمارهٔ ۱۰۹ : زین سپس بر هر چه غیر از وجه باقی پا زنم

شمارهٔ ۱۱۰ : یار در چشم و من دلشده خون می‌گریم

شمارهٔ ۱۱۱ : دردیست ز عشق او به جانم

شمارهٔ ۱۱۲ : عشق زد خیمه بیائید که بی خانه شویم

شمارهٔ ۱۱۳ : شبی که دیده بدیدار دوست باز کنم

شمارهٔ ۱۱۴ : ما و دلِ سودا‌زده سرمستِ الستیم

شمارهٔ ۱۱۵ : به تیره شب نظر آفتاب می‌بینم

شمارهٔ ۱۱۶ : یار برداشت ز رخ پرده برای دل من

شمارهٔ ۱۱۷ : شاهد ماهست مخفی در ظهور خویشتن

شمارهٔ ۱۱۸ : حیرتست این کوی یاران را صلا باید زدن

شمارهٔ ۱۱۹ : دل بردی از من به یغما ای ترک غارتگر من

شمارهٔ ۱۲۰ : من تاجرم بدکه بازار خویشتن

شمارهٔ ۱۲۱ : سرخوان وحدت آندم که بدل صلا زدم من

شمارهٔ ۱۲۲ : گاه دی است و نوبت فصل بهار من

شمارهٔ ۱۲۳ : به عشق خویش مرا خوی داد دلبر من

شمارهٔ ۱۲۴ : به تار موی بتی شد سلاسل دل من

شمارهٔ ۱۲۵ : پورا بسلطنت رسی این پند گوش کن

شمارهٔ ۱۲۶ : دور عشقست گر ای نطقه دل خون باشی

شمارهٔ ۱۲۷ : در دل متجلی شد آن دلبر روحانی

شمارهٔ ۱۲۸ : ز چه کرد با چنین روبر خلق خودنمائی

شمارهٔ ۱۲۹ : بکوی دوست نه جانیست راهبر نه تنی

شمارهٔ ۱۳۰ : در ارض سما نبود آن دلبر هر جائی

شمارهٔ ۱۳۱ : عیسی عشق ندارد سر درمان کسی

شمارهٔ ۱۳۲ : مرا کوهیست بار دل غم یارست پنداری

شمارهٔ ۱۳۳ : در رحمت ابد بر من خسته باز کردی

شمارهٔ ۱۳۴ : با دوصد ناز ز من دوش به راه عجبی

شمارهٔ ۱

عشق رخت براه حقیقت سمند ما

خاک درت دوای دل دردمند ما

سودائیان عشق توایم و در آتشیم

در سوز دائمیم و نباشد گزند ما

آمد بدست کوته ما تاب زلف دوست

بیدار بود اختر بخت بلند ما

خاطر پسند پست و بلندیم در کمال

ای جلوه جمال تو خاطر پسند ما

ای شکر تو شهد مذاق دل امید

تلخست بی شرنگ غمت کام قند ما

ما خاک تیره و رخ خوب تو آفتاب

ما صید لاغر و سر زلفت کمند ما

پندم دهد که عاشق دیوانه ئی و هست

دیوانه آنکه میدهد از عشق پند ما

جستیم چون تو آمدی از جا سپندوار

بی آتش وصال تو چبود سپند ما

ای فارس ترا فرس امر زیر ران

بجهاندی از علائق امکان نوند ما

بی رائض عنایتت از اولین قدم

می نگذرد نهایت سیر سمند ما

در سینه است و در دل ما سر عشق و هست

غافل ز سر ما سر ناهوشمند ما

بگذشت بر سبیل حکایت مدار عمر

شد گریه های ما همگی ریشخند ما

برق براق نیستی و رفرف فناست

در راه فقر دوست کبود و کرند ما

ای خواجه تا بچونی و در چند نیستی

هستیست در خور دل بیچون و چند ما

ما عرش وحدتیم و پر مرغ عقل شیخ

بر بام خانه می نرسد از خرند ما

پند از صفا دریغ نباشد ولیک حیف

شد پند ما بمدرک محجوب بند ما

شمارهٔ ۲

ذیل طلب نیافته دست یقین ما

بگرفت دست عشق سر آستین ما

شد آستین عشق بدامان معرفت

پیوسته از تحقق حق الیقین ما

از معرفت کشید بسر منزل فنا

در فقر بود منزلت ماء و طین ما

بعد از فنا تجلی توحید حق بدل

نازل شد از تنزل روح الامین ما

در حیرت اوفتاد ز توحید بار سیر

زین سبز خنگ اطلس وارونه زین ما

حیرت ب آستانه فقر و فنا کشید

ما را ز استقامت راء/ی رزین ما

زیر یسار ماست بیابان و نخل و نور

چون شبان طور بود در یمین ما

ما را ز خاک برد بخلوتسرای دوست

بی پر و پای نور دل راه بین ما

جز ما بزیر بار امانت نرفت کس

بیهوده نیست این همه آه و انین ما

در وحدت از حوادث امکان منزهیم

از کثرتست خاطر اندوهگین ما

ما آن دائمیم که جمعست در وجود

صبح الست ما و دم واپسین ما

از سطر کون رسته صفای مجردیم

فقر و فناست ثبت کتاب مبین ما

شمارهٔ ۳

بنشین به پس زانو در مصطبه جان‌ها

تا چند همی گردی بر گرد بیابان‌ها

بگذار سر ای سالک بر پای گدای دل

تا تاج نهند از سر در پای تو سلطان‌ها

در مزرعه دنیی حاصل نتوان بردن

در مزرعه گر بارد از چشم تو باران‌ها

با کوه اگر گویم این راز ز هم ریزد

گویی دل سنگینت زد پتک به سندان‌ها

بشکافت به طنازی بشکست به طراری

تیرش همه جوشن‌ها، زلفش همه پیمان‌ها

آن ماه همی‌تابد، آن سرو همی‌روید

در زاویه دل‌ها از باغچه جان‌ها

از چرخ چرا جویی کز تست پریشان‌تر

سرّی که بود پنهان در سینه انسان‌ها

شاهی که بود درویش سلطان دلست ار نه

بر تخت همی‌ماند بر صورت ایوان‌ها

شاهنشه فقرستی شایسته سلطانی

مردست که خواهد برد این گوی ز میدان‌ها

سلطان که بود آدم از دیو نپرهیزد

شمشیر یداللهی برد سر شیطان‌ها

با دوست نیندیشم در این دی و این بهمن

آن طرفه بهار خوش با آن گل و ریحان‌ها

ابروی نگار من ابطال کشد در خون

زین طرفه کمان آمد بر سینه چه پیکان‌ها

این سر نتوان گفتن جز بر سر دار ای دل

اسرار صفا یکسر ثبتست به دیوان‌ها

شمارهٔ ۴

ای طایر قدوسی بر تن متن و تن‌ها

داری پس ازین زندان بر عرش نشیمن‌ها

با زاغ سیه بودی یکچند درین مجلس

با روح قدس پری زین بعد به گلشن‌ها

از خوف توان رستن در مردن حیوانی

دارد پسر انسان بر چرخ چه ماءمنها

هرگز بنمیرد کس گر بار دوم زاید

تا بار دوم زادن داریم چه مردن‌ها

بر خار بیابان‌ها تا چند توان خفتن

مرغی که چرد ریحان بر سنبل و سوسن‌ها

آن راز که گر گوید منصور به دار افتد

گفتیم و پرستاران گفتند به برزن‌ها

از شرق بطون سر زد خورشید هو الظاهر

می‌تابدت ار باشد بر بام تو روزن‌ها

در معرکه وحدت پوشیده ز خون خفتان

بی‌تیر چو آرش‌ها بی‌گرز چو قارن‌ها

بر رخش خرد زن زین زین خوان زحل بگذر

کاین گرگ دغل درد خفتان تهمتن‌ها

ای بنده اگر خواهی آن طنطنه شاهی

زی گلشن اللهی بگریز ز گلخن‌ها

خاکستر ما سازد هر قلب که باشد زر

اکسیر مهماتیم ما سوخته خرمن‌ها

ای وادی حیرانی گم‌گشته بسی دارد

در خاطر ما باشد صد موسی و ایمن‌ها

ای اختر روزافزون دل را گهر گردون

بی‌لعل لبت از خون لعلست چه دامن‌ها

حال دل عاشق را می‌پرسی و می‌درد

مژگان تو خفتان‌ها ابروی تو جوشن‌ها

زین پرده برافکندن اندازی و افروزی

در شهر چه شورش‌ها بر چرخ چه شیون‌ها

ماه آوری از طوبی ای آدم کروبی

ای خارق عادت‌ها ای مبدع دیدن‌ها

آزار صفا کردن خون در دل ما کردن

با دوست جفا کردن بهر دل دشمن‌ها

شمارهٔ ۵

اگر بعرش کشد دوست فرش ایوان را

ز دست دل نتواند کشید دامان را

بروی یار که پنهان و آشکار من اوست

که اوست نیک نگر آشکار و پنهان را

مرا دو دیده بدامان ز درد عشق بریخت

بدان مثابه که دامان ابر باران را

ز زلف اوست پریشانی دل همه جمع

اگر ز جمع توان برد پی پریشان را

زمانه بر سر جان چنگ برد و دندان زد

نکو شناخت حریفان آب دندان را

دل من و تن من شاهباز بود و قفس

شکست باز دل این تنگنای زندان را

بریخت پر خود از فر عشق یافت دو بال

چو شاهباز بساعد نشست سلطان را

ز راه عشق کسی جان نبرد خیر دهاد

خدای قافله سالار این بیابان را

مرا کشید ز فقر و فنا بدولت دوست

که خضر یافت ز ظلمات آب حیوان را

کنون سر من و سامان من بهمت اوست

که دل بسایه اش از سر گرفت سامان را

بگلشن رخ دولت هزار دستانم

که دولتیست بگلشن هزار دستان را

فراق بر سر دل زد هزار پتک و فری

چو پتک یافت دل آماده کرد سندان را

رسیده بود مر این کارد تا بستخوانم

چو عشق بود در او سخت کرد ستخوان را

هزار مرتبه مردیم و باز زنده شدیم

بهیچ می نخرند اهل معرفت جان را

ز دست زلف تو ای فتنه تو کفر انگیز

خدای حفظ کناد از بلای ایمان را

شکست عشق تو عهد صفا و بست که دوست

ز دوست می نتواند شکست پیمان را

شمارهٔ ۶

با زلف تو صد پیمان دل بست به دستان‌ها

بشکست و گسست از هم سررشته پیمان‌ها

از عشق خط سبزت می‌سوزم و می‌بارد

از دیده به دامانم زین سبزه چه باران‌ها

زد پتک بلا بر سر ما را ز غم دوری

ترکی که دل سختش زد پتک به سندان‌ها

این کشمکش زندان پیوست به سلطانی

ای یوسف کنعانی خوش باش به زندان‌ها

آموختم از خطش یک نکته و در دوران

نام من سودایی ثبتست به دیوان‌ها

در خاک حریم خم سر مست حضورم من

گو بادیه پیماید زاهد به بیابان‌ها

در وادی عشق از دزد پوشیده خطر دارد

این جامه بریدستند بر قامت عریان‌ها

با دست بساط جم پیش نظر رهرو

کاندر گرو موریست در راه سلیمان‌ها

این زاهد نفسانی بی‌بهره ز انسانی

با این همه حیوانی خصمست به انسان‌ها

من تکیه ز بیداری بر عرش برین دارم

او شاد که در غفلت خفتست به ایوان‌ها

روی تو همی در بزم چون لعل بدخشانی

عشاق لبش در خون غلتند به میدان‌ها

دین و دل دانایی سد ره عشق آمد

ای آدم فردوسی بگریز ز شیطان‌ها

با آنکه زهر خارش خون می‌چکد این وادی

در چشم صفا باشد خوشتر ز گلستان‌ها

شمارهٔ ۷

بدرس دل سر زانوی ماست مکتب ما

دلست همنفس روز و همدم شب ما

حکایت سر زلف تو ذکر دایم دل

فسانه غم عشق تو درس مکتب ما

بود پدید که خورشید راست آینه آب

چنانکه روی تو را سینه مهذب ما

دل آنچه در طلبش می شتافت یافت ز خود

بهر زه سنگ طلب سود سم مرکب ما

می وصال دل از جام اتصال کشیم

ببین بذوق سلیم و صفای مشرب ما

ز پر باز حقیقت باوج معرفتیم

نه بسته است نه بشکسته بال و مخلب ما

عبید فقر و فنائیم و مالکان ملوک

که امر خلق بود زیر حکم اغلب ما

ز علم برد باقصای عین و حق یقین

ببین بمرتبه دانش مرتب ما

هزار میکده در مغز این اثر نکند

لب ار نهند بتوحید خلق بر لب ما

هنوز کوکب و دور و مدار چرخ نبود

که سر زد از افق چرخ عشق کوکب ما

سلوک مذهب ما را ز پای تن نتوان

بسیر پست که فقر و فناست مذهب ما

مقیم رحمت ما غرق رحمت ازلیست

معذب ابدی هر که شد معذب ما

رقاب کون و مکان زیر امرورد صفاست

ببین بمنزلت یا رؤف و یارب ما

شمارهٔ ۸

گذشت درگه شاهی ز آسمان سرما

که خاک درگه درویش تست افسر ما

زند کبوتر ما در هوای بام تو پر

شکار نسر حقیقت کند کبوتر ما

کمند زلف ترا در خورست گردن شیر

که تاب داده ئی از بهر صید لاغر ما

بظل رایت خورشید آسمان وجود

طلوع کرد ز شرق شهود اختر ما

ستاره ایم نه بل شاهباز دست شهیم

که آفتاب بود زیر سایه پر ما

نهفته در ظلمات تنست آب حیوه

بسینه است دل آئینه سکندر ما

بدور نقطه دل چنبریم دایره وار

بدان احاطه که چرخست زیر چنبر ما

شدیم بنده سلطان فقر و از افراد

ممالک ملک وملک شد مسخر ما

کتاب جمع وجودیم ما بمدرس خود

که هر چه هست بود آیت مفسر ما

مس نواقص امکان زر وجوب شود

شود چو طرح بر او گرد کیمیاگر ما

صفای گوشه نشینیم و هست روشن تر

ز آفتاب فلک طینت منور ما

نگاهبان سرو گنج و افسر و ملکیم

که شاهوارتر از گوهرست گوهر ما

شمارهٔ ۹

ما رهرو فقریم و فنا راهبر ما

بی خویشتنی کو که شود همسفر ما

ای آنکه ز خود با خبری در سفر عشق

زنهار نیائی که نیابی خبر ما

در کار دلم پای منه باک ز جان کن

کاین خانه بود فرش ز خون جگر ما

در کشور فقر آمده مهمان فنائیم

لخت جگر و پاره دل ماحضر ما

رنج تن ما از تب عشقست چه حاصل

از رنج طبیبی که دهد دردسر ما

امشب گذر از گوش کند خون که شب دوش

از چشم روان گشت و گذشت از کمر ما

فاسد شود ار خون به رگ از طبع گرانبار

خار ره تجرید بود نیشتر ما

ما خاک نشین در میخانه عشقیم

تاج سر خورشید بود خاک در ما

موران ضعیفیم ولی ملک سلیمان

با دست درین بادیه پیش نظر ما

ما خسرو فقریم و نپاید سر جمشید

گر سر کشد از خط سر تاجور ما

پی گم مکن ای سالک اگر طالب مائی

کز اشک روان سرخ بود رهگذر ما

دنبال صفا گیر که گر بگذری از چرخ

تا نگذری از خویش نبینی اثر ما

شمارهٔ ۱۰

تجلیگه خود کرد خدا دیده ما را

درین دیده درآیید و ببینید خدا را

خدا در دل سودا زدگانست بجوئید

مجوئید زمین را و مپوئید سما را

گدایان در فقر و فنائیم و گرفتیم

بپاداش سر و افسر سلطان بقا را

خیالات و هواهای بد خود نپسندیم

بخندیم خیالات و ببندیم هوی را

جم عرش بساطیم و سلیمان اولوالامر

هوا گر نشود بنده نشانیم هوا را

بلا را بپرستیم و برحمت بگزینیم

اگر دوست پسندید پسندیم بلا را

طبیبان خدائیم و بهر درد دوائیم

بجائیکه بود درد فرستیم دوا را

ببندید در مرگ وز مردن مگریزید

که ما باز نمودیم در دار شفا را

گدایان سلوکیم و شهنشاه ملوکیم

شهنشاه کند سلطنت فقر گدا را

گذشت از سر سلطانی و شد بنده درویش

شه ار دید فر مملکت فقر و فنا را

بهل بار گل از دوش که بر دل نبود بار

اسیر زن و فرزند و عبید من و ما را

حجاب رخ مقصود من و ما و شمائید

شمائید ببینید من و ما و شما را

صفا را نتوان دید که در خانه فقرست

درین خانه بیائید و ببینید صفا را

شمارهٔ ۱۱

پس دیوار تن بر شده ماهیست عجب

بمنش با نظر لطف نگاهیست عجب

دل بر پادشه دولت پاینده فقر

از ره عشق مرا برد که راهیست عجب

از کف مرگ توان جست بهمدستی عشق

عشق در حادثه مرگ پناهیست عجب

طاعت عشق صوابست که مقبول خداست

سر بی عشق بتن بار گناهیست عجب

عجب از یوسف دل نیست که افتاد بچاه

کنده زیر رسن زلف تو چاهیست عجب

باز بر بسته پر و صعوه پرد با پر باز

عرصه کون و مکان شعبده گاهیست عجب

دعوی عشق مرا حسن دلیلست قوی

شاهد حسن ترا عشق گواهیست عجب

ایکه محبوب جهانی تو ببستان بهشت

رسته از باغ رخت مهر گیاهست عجب

آسمان پست و تو سلطان بلند اختر حسن

بنشین بر دل وارسته که گاهیست عجب

پادشه بنده فقرست که از سایه دوست

بر سر پادشه فقر کلاهیست عجب

دل ما دستگه سلطنت شاه صفاست

بنده شاه صفائیم که شاهیست عجب

شمارهٔ ۱۲

باز دل را دست جان آمد به دست

طره آن دل‌ستان آمد به دست

آن سر زلف سیاه دل‌فریب

با هزاران داستان آمد به دست

آنچه از آبادی دین شد خراب

در خرابات مغان آمد به دست

گرچه دل ویرانه شد از عشق دوست

لیک گنج شایگان آمد به دست

جان شد افریدون ضحاک هوی

تا درفش کاویان آمد به دست

رستم ما را پس از هفتاد خوان

آرزوی هفتخوان آمد به دست

دیو کثرت را به جان انداخت تیر

زابروی وحدت کمان آمد به دست

بی‌قران گشتیم و ز اقران بی‌نیاز

صحبت صاحبقران آمد به دست

مرحب غم شد شکار ذوالفقار

بازوی خیبرسِتان آمد به دست

تاخت سر ما به سرحد یقین

رخش همت را عنان آمد به دست

چرم گرگ آرزو در هم درید

پنجه شیر ژیان آمد به دست

گرگ فرعونی شکار مار شد

طور را چوب شبان آمد به دست

بی‌نشان گشتیم از نام و نشان

تا نشان بی‌نشان آمد به دست

ز آدم خاکی پری در پرده است

این پری‌رو ناگهان آمد به دست

نیست نقد یار در کون و مکان

از دیار لامَکان آمد به دست

کِشتِ دل سرسبز شد زآبِ شهود

حاصل کون و مکان آمد به دست

هادی ما را به تأیید صفا

مهدی صاحب‌زمان آمد به دست

آنکه چندین سال جُستندی به جان

آستینش رایگان آمد به دست

شمارهٔ ۱۳

بغیر خاک سر کوی دل پناهی نیست

بجز گدای در فقر پادشاهی نیست

مراست سلطنت فقر با کلاه نمد

ازین نمد بسر پادشه کلاهی نیست

جلال بین که سر آفتاب را زین سیر

جز آستان طریقت حواله گاهی نیست

بدیده دل کامل که ثابتست چو کوه

شکوه پادشه کون سر کاهی نیست

بدوست ره نبری جز بخانه دل ما

ز خانه دل ما تا بدوست راهی نیست

ز آب دیده توان برد پی ب آتش دل

مرا بعشق تو زین خوبتر گواهی نیست

امید عفو منست از خدای جرم خودی

»که در طریقت ما غیر از این گناهی نیست «

پناه میبرم ایدل ز دست خویش بدوست

بهوش باش که جز نیستی پناهی نیست

مرا ز فقر بدولت مخوان که گاه ملوک

بر فقیر به از کنج خانقاهی نیست

چه باک چرخ مرا ز استراق دیو نفاق

شهاب ثاقب درویش غیر آهی نیست

قوام چرخ بود بر ستون خیمه فقر

باستقامت این خیمه بارگاهی نیست

فریب جاه نخواهیم خورد و غبطه مال

گدای فقر مقید بمال و جاهی نیست

دل صفا ز تجلیست بوستان بهشت

بجز خط تو درین بوستان گیاهی نیست

شمارهٔ ۱۴

ما و دل گر پاس عشق پرده در خواهیم داشت

پرده غیر از جمال دوست بر خواهیم داشت

یکنفس با او نباشیم و بجز او ننگریم

پاس انفاس و مراعات نظر خواهیم داشت

بی سر و بی پای گر باشیم و بی سامان چه باک

در بساط فقر فرق تاجور خواهیم داشت

خسروان را سر فرو ناریم بر تاج و کمر

کز کرامت تاج و از رفعت کمر خواهیم داشت

از طریق عشق بینی در هوای عشق دوست

گر دو پای خویش بر بندیم پر خواهیم داشت

کی فرو مانیم در زندان جاه و آرزو

عقل کاراگاه و عشق راهبر خواهیم داشت

دل کجا بندیم بر این علمهای بی اصول

ما بجز افسانه سودای دگر خواهیم داشت

بر فضای دوست در شیب و فراز راه عشق

صبر اگر کردیم بر دشمن ظفر خواهیم داشت

تیر اگر بارد نثار تیر جان خواهیم کرد

سنگ اگر آید بپیش سنگ سر خواهیم داشت

در غمش با اشک چون سیم و رخ چون زر ناب

بت پرستیم ار هوای سیم و رز خواهیم داشت

هر کسی را عشقی و سودای سری در سرست

ما بسر سودای عشق آن پسر خواهیم داشت

با سر زلف کجش در خلوت سر صفا

راستی آشوبها در بحر و بر خواهیم داشت

بی خبر مائیم زان موی و میان دلفریب

گر ز حال خود سر موئی خبر خواهیم داشت

شمارهٔ ۱۵

گویند روی یار بکس آشکار نیست

در چشم من که هیچ بجز روی یار نیست

گویند در بهار دمد گل ولی مرا

گلهاست در نظر که یکی در بهار نیست

خارست و گل بهر چمن و سینه مراست

گلهای دسته دسته که در دست خار نیست

ویرانه پیکری که نباشد خراب درد

بیچاره سینه ئی که بعشقش دچار نیست

حشمت نگر که خیمه زنگاری فلک

جز بر ستون فقر و فنا استوار نیست

گر دل نبود دایره کن فکان نبود

بر غیر نقطه دائره ئی را مدار نیست

صبحست و نو بهار و بجام نگار می

بیدار شو که نوبت خواب و خمار نیست

ابرست در ترشح و بادست مشک بیز

دیوانه است هر که ز می هوشیار نیست

بی بوس و بی کنار بود یار یار من

در سینه است حاجب بوس و کنار نیست

در سینه است و در سر و در دیده است و دل

جائی که نیست نیست گه انتظار نیست

از شش جهه گرفته سر راه سیر ما

ما را ز دست عشق تو پای فرار نیست

از رفرف عروج مقامات سیر دل

مغزی پیاده است که بر می سوار نیست

بر عرش وحدتست بتحقیق اهل سیر

سر صفا که بسته این هفت و چار نیست

شمارهٔ ۱۶

سر ملک ز جلالت بر استانه ماست

که امشب آن ملک ملک جان بخانه ماست

سرود ماست که بر آسمان فکنده بساط

نشاط چرخ ز بانگ دف و چغانه ماست

تمام کون و مکان هست جام صبح ازل

که یکدو جرعه درو از می شبانه ماست

نشانه نیست از آن شاه بی نشان و ز غیب

بهر کمان که زند تیر بر نشانه ماست

دو طایریم من و دل ببوستان وصال

که لعل و خال رخ دوست آب و دانه ماست

ز آب و دانه باغ بهشت وصل شدیم

دو شاهباز و خرابات آشیانه ماست

بقلب ناسره کثرت اعتماد مکن

که گوهر و زر توحید در خزانه ماست

هر آنچه هست درین کارگاه کن فیکون

نهاده پای بهستی پی بهانه ماست

من و تو و تن و جان جهان فناست ولی

کسی که زنده بخویشست در میانه ماست

فسانه می نشمر داستان ما بغلط

که هر چه هست بکون و مکان فسانه ماست

تراب میکده و آفتاب چرخ دلیم

ز آسمان برین برتر آستانه ماست

نشاط و وجد دل ماست در برابر دوست

که زهره در طلب و چرخ در ترانه ماست

اگر چه هست برون از زمان سرمد و دهر

ولی امر ولی والی زمانه ماست

جمال کعبه و جاه جوامع ملکوت

ز خاک میکده و باده مغانه ماست

نصیب غرقه بحر صفاست گوهر عشق

که هشق گوهر دریای بیکرانه ماست

شمارهٔ ۱۷

مملکت شاه عشق جز دل درویش نیست

دل بطلب کائنات مملکتی بیش نیست

بگذرد از خویشتن در طلب روی یار

هر که بجانان رسید معتقدی بیش نیست

عشق بود کیش ما دولت اینست و بس

کافر بیدولتست آنکه درین کیش نیست

در نظر هوشیار نیست عیان غیر یار

این سخن آشکار در خور تفتیش نیست

طالب دیدار دوست کی نگرد پیش و پس

در دل صاحبدلست در پس و در پیش نیست

در تو اگر نیست دل منکر دلبر مباش

این دل مرد خداست جای بد اندیش نیست

گر دل بریان خوری زن در بیدولتان

بر سر خوان فنا جز جگر ریش نیست

سر که از او هوش زاد همقدم ابلهان

دل که از او نوش زاد منتظر نیش نیست

خلق تبه کارشان کاسد بازارشان

رونق جذوارشان بیشتر از بیش نیست

خائف ترسد ز میر ورنه چه ترسی ز مرگ

سیر الی المنتهی است عالم تشویش نیست

ظالم در این دیار هیچ نکرده گذار

گرگ در این مرغزار بر اثر میش نیست

بی بصر و زشت خوست هر که نه بنیای اوست

مرده بی آبروست هر که تجلیش نیست

موت دم نقد ماست ملکت شاه صفاست

منبت فضل خداست دوزخ درویش نیست

شمارهٔ ۱۸

این گونه ماه آسمانست

یا روی تو ای بلای جانست

این زلف سیاه در خم و تاب

یا فتنه آخر الزمانست

مژگان دمیده است یا تیر

ابروی کشیده یا کمانست

آهوی ترا بمرتع ماه

مشکی چو هلال پاسبانست

کی پاس دهد که میبرد دل

گرگست و بصورت شبانست

از دیده من عقیق تر زاد

لعل تو ستاره یمانست

کی فتنه شوم بماه و خورشید

سودای خط تو در میانست

واقف نشوم بسیر گردون

سود فلکی مرا زیانست

یار آمد و با هوای او دل

چون گوی بدست صولجانست

جان با سر خویش کرد بازی

ای دلشده وقت امتحانست

ای سر که نشان عشق جوئی

ره گم نکنی که بی نشانست

ای دل که سبک رو فنائی

بر دوش تو بار تن گرانست

ای رستم جان برخش تائید

زین بند که سیر هفتخوانست

تا بو که رسی بوصل آن ماه

این نسج که می تنی کتانست

ظلمانی و آرزوی انوار

اندیشه ماه و نردبانست

در خوان صفاست نعمه الله

دریاب که این بزرگ خوانست

شمارهٔ ۱۹

رویت همه آتشست و آبست

مویت همه حلقه است و تابست

فصل گل و وقت صبح برخیز

ای چشم دلم چه وقت خوابست

بگشای ز هم هلال ابروی

در جام میی چو آفتابست

بنشسته ببارگاه گلبن

گل خسرو مالک الرقابست

با هر که درین سراست بلبل

از اول صبح در خطابست

کای تشنه خفته در بیابان

برخیز که هر چه هست آبست

آبست و سراب نیست غافل

لب تشنه خفته در سرابست

ای دل ز جناب عشق مگریز

جبریل مقیم آن جنابست

گر پرده برافکنند از کار

بینند که یار بی نقابست

خورشید بدین تجلی و تاب

در دیده بسته در حجابست

هر دیده که باز شد بتوحید

از گونه وصل نور یابست

آن شاه بود بخانه فقر

گنجینه بمنزل خرابست

یکحرف ز درس آشنائی

بهتر ز هزار من کتابست

گر دفتر عشق را بخوانی

یک نقطه او هزار بابست

پیرست صفا بمسلک عشق

با آنکه هنوز در شبابست

شمارهٔ ۲۰

من مبتلای عشق و دلم دردمند تست

از پای تا سرم همه صید کمند تست

زلف بلند تست که افتاده تا بساق

یا ساق فتنه از سر زلف بلند تست

ای شهسوار عرصه سرمد رکاب زن

ملک وجود نعل بهای سمند تست

طی طریق یار نکردست غیر یار

این در شاهوار بگوشم ز پند تست

بگشای لب که زنده شود جان دل مرا

شور سر از هوای لب نوشخند تست

کردی پسند سینه ما را و در سرای

جان و دلیست بهر نثار ار پسند تست

این چون و چند دل همه در عشق و دوستی

از حسن بی نهایت و بی چون و چند تست

بی قند تست تلخ دهان دل نفاق

شیرین مذاق اهل حقیقت ز قند تست

زین بند بر نوند و قیامت پدید کن

غوغای حشر در حرکات نوند تست

روی تو آتش من و عین کمال را

در آتش تو جان دل من سپند تست

گفتی ز عشق ره بسلامت بری ز درد

عشق تو در دلست و دلم دردمند تست

از دست حادثات بدل میبرم پناه

کاین دار امن خانه دور از گزند تست

از هر چه هست نیست صفا را بجز دلی

و ان نیز عمر هاست گرفتار بند تست

شمارهٔ ۲۱

آدمی صورت حقست و خدا را نشناخت

که نشد آدمی و صورت ما را نشناخت

پادشاهان حقیقت ز گدا با خبرند

پادشه نیست که در ملک گدا را نشناخت

یار در خانه و ما در پی او در بدریم

دل سودا زده آنزلف دو تا را نشناخت

ذره ئی نیست که خورشید سما نیست درو

کمتر از ذره که خورشید سما را نشناخت

درد این زهد و ریا را در میخانه دواست

زاهد بی خبر از درد دوا را نشناخت

از من آید بمن آواز من از کوه ثبات

حیوانست که این صوت و صدا را نشناخت

آدمی آینه غیب نما بود جهول

کور بود آینه غیب نما را نشناخت

پیر ما خرقه بیفکند و برقص آمد و رفت

جان بی معرفت از جسم فنا را نشناخت

آفتاب ازل از مشرق دل سر زد و گل

با چنین روشنی آن نور و ضیا را نشناخت

دل سلیمان هوی نفس دنی دیو هوس

هوس دیو سلیمان هوی را نشناخت

ابروی یار هلالیست ز خورشید پدید

مفتی آن ابروی انگشت نما را نشناخت

صیقل آئینه از صورت حق با خبرست

دل در زنگ فرو رفته صفا را نشناخت

شمارهٔ ۲۲

امشب شب قدرست و در میکده بازست

تطهیر کن از باده که هنگام نمازست

کن سجده بخم ایکه وضو ساختی از می

این زمزم و این قبله ارباب نیاز ست

راز دل من چونکه بود دل حرم یار

باشد بکف یار که او محرم رازست

شاهین مرا شهپر سیمرغ و در آن زلف

افتاده چو تیهوست که در چنگل بازست

از درد ننالیم که در طی مقامات

این بازی باز فلک شعبده بازست

حاجی طلبد کعبه و ما معتکف دل

این کوی حقیقت بود آن راه مجازست

این کعبه دل و جان عزیزست و بهر جاست

آن کعبه گل و سنگ بیابان حجازست

المنه لله که گنجینه اسرار

از این دل ویرانه نه بازست و فرازست

بر گونه ذاتم رقم نقطه توحید

چون خال سیه بر رخ خوبان طرازست

رخ زر گر و توحید زر و عشق تو آتش

دل بوته و شوق و طلب دل دم و گازست

بر دل شدگان سوز تو دردیست که درمان

بر سوختگان درد تو سوزیست که سازست

در معرکه عشق تو جان بر سر بازیست

در عرصه سودای تو دل در تک و تازست

کوتاه مباد از سر زلفین توام دست

ای دوست که این سلسله عمر درازست

شمعست صفا را دل افروخته زان روی

در آتش سودای تو در سوز و گدازست

شمارهٔ ۲۳

بجهان می ندهم آنچه مرا در سر ازوست

که مرا در سر ازو آنچه جهان یکسر ازوست

دید گلگونه مقصود بهر روی که دید

چشم بیننده که دارد دل دانشور ازوست

چه کشم گر نکشم باده خمخانه یار

خم ازو خانه ازو باده ازو ساغر ازوست

دید ز آئینه خود گونه اکسیر مرا

دل که نه آئینه بر شده خاکستر ازوست

آسمان پست و رواق حرم عشق بلند

این بنائیست که بالای فلک چنبر ازوست

غمش از خاطر و سوداش ز دل می نرود

دل سودا زده و خاطر غم پرور ازوست

تیغ و پیکانش اگر بر سرو بر سینه ماست

چه غم ای خواجه که هم سینه ازو هم سر ازوست

خاک شو خاک که در کوی خرابات مغان

خاک راهست که بر فرق شهان افسر ازوست

عشق اکسیر مرادست که در بوته دل

دوران دارد و گلگونه عاشق زر ازوست

بر در میکده تا حلقه صفت بی سر و پای

نشوی راه بباطین نبری کاین در ازوست

جوی از خاک صفا گر طلبی آب بقا

این غباریست که آئینه اسکندر ازوست

شمارهٔ ۲۴

ما را دلیست بسته بزنجیر موی دوست

سودائی دیارم و سر گرم کوی دوست

وارستگان بسته و هشیار می پرست

مست و مقیدیم ز مینا و موی دوست

میخانه است خانه ما بی سبوی و جام

سر دلست و دل می و جام و سبوی دوست

از روی دوست کس ندهد امتیاز دل

از بس نشسته است دلم رو بروی دوست

از خلق و خوی ناخوش تن رسته و بجان

بستیم دل بخلق دلارام و خوی دوست

آن قطره ایم ما که بدریا رسیده ایم

جاریست در مجاری ما آب جوی دوست

گوئی گذشته از سر آن طره بتاب

امشب که نغز میبرد از باد بوی دوست

هر لب بگفتگوئی و هر سر بسیرتیست

مائیم و دل بهمهمه و گفتگوی دوست

هر تن بود بکشمکش جان خویشتن

در جان ماست کشمکش و های و هوی دوست

هر جا قدم نهاد دل زود سیر من

آنجاست سمت دلبر و آنجاست سوی دوست

هر کوی را هوائی و آبیست سازگار

آب و هوای کوی دلست آرزوی دوست

جستیم سر عشق ز سر منزل صفا

بر عاشقان فریضه بود جستجوی دوست

شمارهٔ ۲۵

رسید دست من از عشق دل بدولت دوست

که این خرابه بی حد و وصف خانه اوست

بران بدم که نگنجم بپوست در غم مغز

غم تو آمد و ما را نه مغز ماند و نه پوست

بباغ دل بهوای طلوع طلعت یار

مکار تخم ارادت که این گل خود روست

بساحلی تو چه دانی غم مرا که ز درد

کنار حسرت دریا و چشم غیرت جوست

شکوه میکده عشق بین که مست خدای

نظاره سر جمشید میکند که سبوست

نضارت گل میخانه و مل مینا

نظیر آب حیاتست و روضه مینوست

خبر ز حال دل ای بی خبر ز حال مگیر

که پای بند سر آن دو زلف غالیه بوست

ز من مپرس بدان تاب زلف بین که از آن

پدید حال دل دردمند موی بموست

گسسته رشته پیمان و سوزن مژه اش

هزار چاک بدل می زند چه جای رفوست

حکایت من و او در فضای قدس فنا

همان مقدمه شاهباز با تیهوست

شهود و غیب و قوی و نزار و پست و بلند

چو غیر جلوه او نیست هر چه هست نکوست

بلند و پست تمام وجود پای زدم

نشان پای بتم لا اله الا هوست

ببین به فر صفا کش فضای کون و مکان

تمام زیر پر مرغ نطق نادره گوست

شمارهٔ ۲۶

قدری که زاید از موت اندازه قدر نیست

باید ز خویش مردن کاین عمر را قدر نیست

هر سر که آشنا نیست با پای بنده عشق

گر باشدی سر شاه در فقر معتبر نیست

با اهل درد خامی در کیش عشق کفرست

ما سوختیم ز آتش وین خام را خبر نیست

گر پی سپار عشقی اندیشه ات ز جان چیست

آن را که بیم جانست در عشق پی سپر نیست

انی انا الله از خویش بشنو که خاک بهتر

از آنکه گفت انسان در رتبه شجر نیست

برجه ز جوی امکان برخور ز آب حیوان

ای تنگ رزق عمان کوچکتر از شمر نیست

ای دل بتن پرستی برخوان عشق منشین

زین سفره قوت عشاق جز پاره جگر نیست

سر خواهی ای برادر ترک کلاه خود گوی

آن را که بی کلاهست از دزد بیم سر نیست

بردار کامی از خویش کز ملک تن پرستی

تا پیشگاه جانان یک گام بیشتر نیست

در ملک خوبروئی در غایت نکوئی

بسیار باشد اما این نازنین پسر نیست

طفلیست سرو قامت کز من بیک اقامت

دل برد و این کرامت در قوه بشر نیست

جام جم ار شنیدی از سیرت صفا جوی

در هفت خط عالم جام جم دگر نیست

شمارهٔ ۲۷

کونین ظهور دلبر ماست

کس نیست بیار یار تنهاست

گویند که روی اوست پنهان

ای بی خبران کور پیداست

زیباست جمال یار زان روی

بد نیست هر آنچه هست زیباست

برخاست و راست شد قیامت

سبحان الله این چه بالاست

ای منتظران حشر موعود

بینید قیامتی که بر پاست

سیمست بر آفتاب روشن

یا دلبر آفتاب سیماست

ای گرسنه زمانه قحط

غافل منشین که خوان یغماست

ای تشنه خفته در بیابان

برخیز که کائنات دریاست

یکتاست کسی که دید کس نیست

آن شاهد خوبروی یکتاست

هنگام دیست و خانه از اوست

چون دسته گل چه جای صحراست

چشمی که ندیده یار بیند

در آینه دلی که بیناست

جانی که نکرده جای در عشق

گر جای کند بجسم بیجاست

ابروی نگار من بتحقیق

محراب عبادت مسیحاست

در دست صفاست طره دوست

این سلسله طریقت ماست

شمارهٔ ۲۸

کدام شه که گدای در سرای تو نیست

چگونه شاه تواند شد ار گدای تو نیست

چو خاک پای تو گشتند سر شدند سران

سری چگونه کند سر که خاکپای تو نیست

اگر بعرش پرد مرغ آشیان گلست

دلی که با دو پر باز در هوای تو نیست

نشان ز غیر ندید آنکه آشنای تو شد

که نیست هر که درین نشاء/ آشنای تو نیست

گشاد کار نبیند بتنگنای دو کون

دلی که بسته موی گره گشای تو نیست

دو تاست پشت فلک از نهیب بار فراق

که زیر سلسله طره دو تای تو نیست

من از برای تو در آتشم چنانکه در آب

برای سوختنست آنکه از برای تو نیست

سترده باد بتیغ فنا ز دوش بقا

سری که در سر عهد تو و وفای تو نیست

دل ار بقا طلبد در فنای تست از آنک

فنای کون و مکان باشد و فنای تو نیست

سزای من نبود جز تو پای تا سر خویش

بمن ببخش که غیر از کرم سزای تو نیست

عطای من همه رویست و موی دلبر من

کدام رزق که در سفره عطای تو نیست

بدل ز صیقل تجرید شد تجلی یار

چه صفوتست که در سیرت صفای تو نیست

مرو ز دیده ام ای در دلم گرفته وطن

جفا مکن که مرا طاقت جفای تو نیست

شمارهٔ ۲۹

اگر ندیدی دریا که جای اندر جوست

بمن نگر که دلم جوی آب رحمت اوست

کدام جوی دل بینهایتم دریاست

کدام دریا دریای بی بدایت دوست

کدام دوست همان کز هوای جام فناش

حکایت من و هستی حدیث سنگ و سبوست

نشسته در پس زانوی انزوا و بسیر

سرم ز دست هجوم خیال و بر زانوست

بجد و جهد بر عشق دوست دست نداد

مکار تخم ضلالت که عشق او خود روست

ز غیر دل مطلب آفتاب طلعت یار

که شرق اوست سویدا و غرب او رگ و پوست

نشان نداد کس از رهروان وادی فقر

که گم شدند درین کوچه بسکه تو در توست

میان دوست که در چشمهاست رسته ندید

دو چشم غیر و نبیند چو چشم منبت موست

ز کوی یار نبندیم بار کوی دگر

که آبروی حقیقت ز خاک این سر کوست

مرا بسوزن عیسی و رشته مریم

چه حاجتست که بر چاک دل غم تو رفوست

حرارت سخن عشق سوخت سینه و دل

بدست آتش پاینده تر ز سنگ و ز روست

مرا ببادیه کعبه مجاز مبر

که در حقیقت محرابم آن خم ابروست

میان آتش و آبم ز دست دیده و دل

نه ماهیم نه سمندر مرا چه طبع و چه خوست

نه شرقیست نه غربی بهیچ سوی متاز

که آفتاب سمای صفای ما بی سوست

شمارهٔ ۳۰

بسکه شدم سالها معتکف کوی دوست

کس ندهد امتیاز روی من از روی دوست

در حرم دلنواز از دل و جان بی نیاز

هست سر من بناز بر سر زانوی دوست

هندو و خورشید من هر دو بدار دلست

گونه خورشید یار طره هندوی دوست

صید دل ما کند از مژه این مژه نیست

پنجه شیر نرست در کف آهوی دوست

ناوک او دل شکار باشد و هست آشکار

از دل مجروح من قوت بازوی دوست

جان من مرده دل زنده و جاوید شد

کز حرکات نسیم می شنوم بوی دوست

شد ز حدیث خوشت مشکوی من مشکبار

بوده ئی ای همنفس دوش بمشکوی دوست

از من و دل شد قرار تا که فکندیم بار

من بسر کوی دل دل بسر کوی دوست

سنبل بستان دل طره دلبند یار

سرو لب جوی چشم قامت دلجوی دوست

مو بسرم خار شد سر بتنم بار شد

همسر اغیار شد تا گل خودروی دوست

شب همه شب خفته است مار بپهلوی من

کان سر زلف چو مار خفته بپهلوی دوست

بر سر و بر پای دل شعله زد و حلقه شد

مشعله عشق یار سلسله موی دوست

همره زیبا و زشت در حرم و در کنشت

هست بهر جا روم روی دلم سوی دوست

نیست بکون و مکان گوشه ئی و نغمه ئی

جز سر بازار عشق غیر هیاهوی دوست

من که بسحر حلال معجز عیسی کنم

برد بدستان دلم نرگس جادوی دوست

هر که تو بینی وطن یافته در گوشه ئی

موطن جان صفاست گوشه ابروی دوست

شمارهٔ ۳۱

دو چشم او که ندانم فرشته یا که پریست

بخواب رفت و مرا در بدن تب سهریست

ستاره کس به ندیدست و آفتاب بهم

بر آفتاب رخش لب ستاره سحریست

اگر ستاره نبیند که گونه مه من

ز آفتاب بود خوبتر ز بی بصریست

زوال شمس پدیدست و شمس طلعت یار

منزهست ز تغییر و از زوال بریست

عیان ماست خبرهای غیب بی خبران

بران سرند که پایان کار بی خبریست

شکار شاه نمودم درین قفس زنهار

گمان بد نبرد کس که باز من هنریست

خدست و خط بتم سوری و سپر غم خلد

چه جای لاله باغ بنفشه طبریست

فراز قامت بالنده روی دلبر ماست

چو آفتاب که بالای سرو غاتفریست

بود چو باز شکاری بوقت بردن دل

که در خرامش او شیوه های کبک دریست

کمر کن از سر آن زلف و حکمران بدوام

که بی ثباتی این خسروان ز بی کمریست

هزار نکته بکارست شاه را که تمام

سوای مملکت آرائیست و تاجوریست

بپیش تیغ فنا ای سوار مرکب دل

ز عشق دوست سپر کن که آسمان سپریست

ز سر قدم کن و طی کن طریق عشق صفا

فروتر از قدم آن سر که در هوای سریست

شمارهٔ ۳۲

دلی که زیر پر باز زلف دلبر نیست

اگر بساعد شاهست باز کش پر نیست

سری که نیست گدایان عشق را در پای

بپای زن که گر از پادشه بود سر نیست

گمانم از نظر آفتاب بی خبرست

کسی که هندوی آن آفتاب منظر نیست

سکندری فتد از عکس روی مات بدل

ولی چه سود که آئینه ات برابر نیست

بجو ز خشت من ای تشنه لب زلال حیوه

که خشت من کم از آئینه سکندر نیست

برون ز خویش مزن خیمه ای مسافر عشق

که جز بخلوت دل دستگاه دلبر نیست

بگنج باد کف خاک کوی او ندهم

که کیمیای مرادست و کمتر از زر نیست

توانگریم و گدائیم و در طریقت ما

کسیکه نیست گدای دری توانگر نیست

مس وجود من از این غبار شد زر ناب

که گفت خاک در دوست کیمیاگر نیست

ز ملک تا ملکوتست در تصرف ما

کدام مرز که درویش را مسخر نیست

سر برهنه خور زیر بار سایه ماست

من ار نویسم در وسع هفت دفتر نیست

صفای ماست که مرآت وحدت ازلیست

ز زنگ شرک منزه صفای دیگر نیست

شمارهٔ ۳۳

تا شد دل من معتکف دار حقیقت

پی برد درین دار باسرار حقیقت

بر گرمی بازار من آتش زدو افزود

از آتش من گرمی بازار حقیقت

در دیده پندار زنم خار که بشکفت

از باغ حقیقت گل بیخار حقیقت

بی نقطه و بی خط نبود دایره موجود

دل نقطه و هستی خط پرگار حقیقت

هم مرکز جمع آمد و هم دائره فرق

زین دایره بیرون نبود کار حقیقت

معیار حقیقت بفنا بود و بهر سنگ

سنجید مرا دوست بمعیار حقیقت

منصور صفت بانگ اناالحق نزدم فاش

تا بر نشدم بر زبر دار حقیقت

از راه عدم برد بسر منزل هستی

ره گم نکند قافله سالار حقیقت

موسی بد و داود شد و زد بدل کوه

این زمزمه در پرده مزمار حقیقت

یک نقطه حقیقت شد و نازل شد و صاعد

قائل نتوان گشت بتکرار حقیقت

گو راه عدم گیر بخفاش که تابید

خورشید وجود از در و دیوار حقیقت

دل خانه غیبست و زهر عیب مبراست

از صنعت سر پنجه معمار حقیقت

پروانه من کیست که پر سوخت ز جبریل

این شعله که سر زد بدل از نار حقیقت

در فقر بجوئید صفا را که ز شش سوی

پیداست درین مرحله آثار حقیقت

خوابند حریفان تو اگر همدم مائی

باش ایدل سودا زده بیدار حقیقت

شمارهٔ ۳۴

نشین بچشم من از خاک رهگذر ایدوست

تو سرو نازی و ماء/وای سر و بر لب جوست

بخاک عشق نهم سر که پای خویش دران

بهر طرف که نهم راه دیگریست بدوست

چنان گرفته رگ و پوستم تجلی عشق

که پوست یا رگ من نیست این تجلی اوست

سکندری طلبی سر ز خط یار مپیچ

که خضر آب بقا خط یار آینه روست

که تا زدوش بدوشم کشند تا بر یار

چه سالهاست که خاکم درین سراچه سبوست

مرا دلیست پریشان ز زلف یار بپرس

پدید حال دل از زلف یار موی بموست

گداخت راه دلم سنگ و در تو نیست اثر

بسینه اینکه تو داری مگر دلست که روست

قدم بروز جوانی خمید و این اثریست

زهر که قبله او پیش طاق آن ابروست

بر آن سرم که بمیدان عشق بازم باز

سری که در خم چوگان زلف یار چو گوست

تو سوزن مژه داری و تار زلف پریش

بیا که چاک دل ریش را زمان رفوست

هزار زخم بدل میزنی و با خبری

که پای بست سر آن دو زلف غالیه بوست

تنم بپوست نگنجد که عشق دوست صفا

بدل نشسته که مغزست و مابقی همه پوست

شمارهٔ ۳۵

آمد از میکده بیرون پسری جام به دست

طره اش غالیه افشان و لبش باده پرست

تاخت از پرده برون با دو سر زلف سیاه

پرده از گونه چون ماه بر افکند و نشست

مست و هشیار ازین جلوه بوجدند و سماع

دل هشیار بود شیفته تر از سر مست

گرچه آن جام که در دست بدش داد بمن

لیک زان پس که مرا برد بکلی از دست

آمد از عالم بالا و دل پست مرا

برد جائی که برونست ز بالا و ز پست

آنچنانم که نه هستم بمقام تو نه نیست

این مقامیست که کس نیست نداند از هست

دل من زانفس و آفاق بخود آمد و باز

بسر کوی تو افکند و ز هر غائله رست

مرکز دایره فیض دل مرد خداست

که چو تیر از خم نه چنبر برخاسته جست

عشق بحرست و سر زلف تو شست دل من

در چنین بحر بود ماهی افتاده بشست

همه ترسند ز طومار قضای ابدی

من دلباخته از دفتر تقدیر الست

کاخ کونین خرابست و خرابات صفاست

که به طاقش نرسد از صعق صور شکست

شمارهٔ ۳۶

ما را که تن ز ساحل دریای جان گذشت

محصول دل ز حاصل دریا و کان گذشت

بر لب گذشت صحبت جانان در اشتیاق

جان من از جهان و دل من ز جان گذشت

از بس که دید بام دلم بارش بلا

در عشق آب دیده ام از ناودان گذشت

در فرقت تو رست ز چشم و دماغ موی

کش در نظر خیال تو لاغر میان گذشت

دامان من عقیق شد از دیده ام که یار

بر من شد آشکار و چو برق یمان گذشت

باز آمد آن بهار و ز جوی حیوه رست

چندین هزار سرو چو در بوستان گذشت

شبنم نبود این عرق انفعال بود

بر ارغوان نشست چو بر ارغوان گذشت

مگذر مرا بسمت سر ای آفتاب چرخ

کاین سر ز آستانه پیر مغان گذشت

پائی که سود میکده فقر را زمین

چندین هزار مرحله از آسمان گذشت

بگذشت راستی ز کمان فنا قدی

کز پشت چرخ پیر چو تیر از کمان گذشت

نازم بر هر وی که ازین تیره خاکدان

چون آفتاب پاک دمید و روان گذشت

وهم و گمان بکاخ حقیقت نبرد راه

این پایه از تصور وهم و گمان گذشت

لاهوت زیر شهپر باز وجود ماست

قربان همتی که ازین خاکدان گذشت

باز وجود مهدی هادیست در شهود

فرخنده سالکی که بصاحب زمان گذشت

از سالک صراط حقیقت عجب مدار

گر زین مکان گذشت که بر لامکان گذشت

گفتم بیان کنم ز زلال تو رشحه ئی

سیلم چنان ربود که کار از بیان گذشت

هر فتنه را امانی و غم را نهایتیست

در کارزار عشق تو کار از زمان گذشت

پیدا شد آن جمال بچشم شهود دل

جان صفا ز قید جلال جهان گذشت

شمارهٔ ۳۷

ما گدای در فقریم و فلک بنده ماست

آفتاب آینه اختر تابنده ماست

چرخ را کوکبه کوکب و هنگامه هور

جمع در دایره از نور پراکنده ماست

خضر و الیاس دو سر چشمه سر ازلند

زنده از آب بقا آب بقا زنده ماست

هفت دریا نبود نیم بهای یم چشم

این چه آبیست که در گوهر ارزنده ماست

بحر لؤلؤی قدم قطره نیسان حدوث

آسمان مه نو پیرهن ژنده ماست

نعم کون درین کوی که مائیم فناست

بیت معمور، دل از نقمه آگنده ماست

شمس در بیت شرف پست و دل ماست بلند

شرف اینست که در طالع فرخنده ماست

خنده باغ بقا صورت باران فنا

گریه ابر هیولای شکر خنده ماست

آب دست دل ما آب ده کشت بهشت

تابش دوزخ ما آتش سوزنده ماست

پاکبازان قمار از لیم و غم عشق

خانه پرداز و جهان سوز و گدازنده ماست

ابر با رحمت و بارنده باران وجود

بحر با گوهر اندوخته شرمنده ماست

آندرختی که بهر کاخ بود شاخه او

در خیابان جنان طوبی بالنده ماست

ما صفائیم که موسی کف و عیسی نفسیم

معرفت نفحه شهود اژدر ارغنده ماست

شمارهٔ ۳۸

شمس حقیقت از افق جان پدید شد

جان نیز شد نهفته و جانان پدید شد

من دوش تا سپیده دم از جسم بی ثبات

مردم هزار مرتبه تا جان پدید شد

از مغرب خفا رخ توحید ذات دوست

از مشرق آفتاب درخشان پدید شد

آن آفتاب سرزده از مشرق وجوب

از سینه مغارب امکان پدید شد

آن گوهر معالی دریای بی زوال

زین نه صدف چو قطره نیسان پدید شد

سلطان بارگاه حقیقت ز غیب ذات

از جلوه ئی بصورت انسان پدید شد

این صورت خداست که انسان لایزال

از لم یزل بصورت رحمن پدید شد

آمد برون ز پرده شک شاهد یقین

وز جان کفر جلوه ایمان پدید شد

مجموع کائنات کمر بست بنده وار

فرمان پذیر امر که سلطان پدید شد

این اضطراب و این غلق از ملک و مال بود

در ملک فقر امن فراوان پدید شد

از دولت سپیده دم آفتاب فقر

روی سیاه دفتر دیوان پدید شد

آن آفتاب تن زده در مغرب خفا

از مشرق سمای خراسان پدید شد

ابر کریم یم عظمت لجه نجات

کز دست فیض بارش باران پدید شد

هر پایه ئی که بود صفا را بکتم غیب

از دستگاه دولت قرآن پدید شد

شمارهٔ ۳۹

قومی بگرد کوی فنا راهبر شدند

بر چشم دل کشیده و صاحب نظر شدند

صاحب نظر شدند که از دار اقتدار

در کوی فقر آمده و خاک در شدند

قومی بر آستان حقیقت نهاده سر

کاین راهرا بپای طلب پی سپر شدند

جمعی برهنه پا و سر از یمن فقر پای

بنهاده بر سر خودی و تاجور شدند

بر دست دل گرفته ز سر تا بپای تن

در عشق و پیش تیر ملامت سپر شدند

کردند جای درخم چوگان زلف یار

چون گوی آن گروه که بی پا و سر شدند

وارسته از تعین ظلمت سرای خاک

خورشید را معاینه نور بصر شدند

از خاک و گل رسیده باسرار جان و دل

هم سیر آفتاب و رفیق قمر شدند

این طوطیان قند شکر رسته زین قفس

با کام تلخ همدم کان شکر شدند

بر قلب همچو مس زده اکسیر انقیاد

در بوته وداد شدند آب و زر شدند

در این مناخ تنگ ندیدند جای امن

تصمیم عزم داده بکاخ دگر شدند

در کوی دل رسیده فکندند بار خویش

آسوده از مهالک سیر و سفر شدند

با آنکه بود در دل عشاقشان مقام

مانند سر عشق بعالم سمر شدند

وصل آورد افاقه و در دور اتصال

دیوانگان عشق تو دیوانه تر شدند

ای شیر حق ز پرده برون آی کز خفات

موران ماده همسر شیران نر شدند

از دیدن و شنیدنت ای مهدی صفا

دجال سیرتان کدر و کور و کر شدند

شمارهٔ ۴۰

تن ویرانه ام از لطف عمارت کردند

خوبرویان که دل شیفته غارت کردند

داد دل خاک تن سوخته بر باد فنا

آب این مزرعه را جوی خسارت کردند

تن آلوده نه در خورد دل پاک بود

طرف این مصطبه موقوف طهارت کردند

بنده همت آنان که بامراز سر خویش

بگذشتند و بکونین امارت کردند

چرخ واماند و مدار فلک مهر بپاست

طرح این طاق بصد گونه مهارت کردند

نقطه ئی بیش نبود اینهمه ابواب و فضول

نوع تقیید بتغییر عبارت کردند

امت عشق زدید خود و دیدار خدای

دیده بستند و بابروی اشارت کردند

فقرا خسرو اقلیم بقایند و فنا

نظر آنان که براینان بحقارت کردند

سلطنت سلطنت فقر و گدایان سلوک

خسروانند که تایید صدارت کردند

دوش در میکده عشق حریفان سروش

دعوت هوش به مینای بشارت کردند

راه آن ملک که شیرین دهنانند ملوک

طی گدایان طریقت به مرارت کردند

خیر محضند ولی در سفر عشق صفا

خوبرویان وفا پیشه شرارت کردند

شمارهٔ ۴۱

من پر کاه و غم عشق همسنگ کوه گران شد

در زیر این بار اندوه و ای دل مگر می‌توان شد

چون تیر با استقامت از قوس من بست قامت

بی قامت آن قیامت قد چو تیرم کمان شد

چون زعفران بود و چون نی از چشم چون ارغوانم

رخسار من ارغوانی بالای من ارغوان شد

تا شد غمش هاله دل بر مه رسد ناله دل

دل رفت و دنباله دل جانم بحسرت روان شد

بی گوهر و بی عقیقش در آب و در آتشم من

اشکم چو باران نیسان آهم چو برق یمان شد

ره بردم از دل بکویش دل بستم از جان بمویش

عشق من و حسن رویش افسانه و داستان شد

در بند زلفی و خالی گشتم چو موئی و نالی

گر بدر من شد هلالی زانماه لاغر میان شد

ما را دلی بود و جانی در بند آن آفت جان

جان پای بند و پریشان دل دستگیر و نوان شد

در کار خود محو و ماتم اعجوبه نادراتم

عقلم بطفلی چنو پیر عشقم بپیری جوان شد

در کویم آنماه سر مست آمد سر زلف بر دست

بنشاند و بنشست و برخاست گفتی که آخر زمان شد

از دیده و دامنم زاد طوفان نوح از غم عشق

هر دامنم همچو دریا هر دیده ام ناودان شد

ایدل غم عشق دیدی جان دادی و غم خریدی

کفر و گل وجهل وجسمت دین ودل و عقل وجان شد

بی پا و بی سر چو گو باش یا پای تا سر چو گردن

کان مه بمیدان دلها با تیغ و با صولجان شد

دل مرغ نارسته پر بود پر داد و پرواز عشقش

سیمرغ قاف حقیقت طاوس باغ جنان شد

این طفل بی درک و دانش در مکتب پیر تعلیم

شاگردی درس غم کرد صاحبدل و نکته دان شد

کرد آنکه از مسلک سر سیر صفای مجرد

استاد ارشاد جبریل شاگرد پیر مغان شد

شمارهٔ ۴۲

باز دل زیر غم عشق چنانست که بود

بار این خسته همان کوه گرانست که بود

سالها بود صلاح دل من صحبت عشق

بازهم مصلحت وقت همانست که بود

بارها آمده بر سینه ام آن ناوک و باز

بکمین دلم آن سخت کمانست که بود

آمد و کشت مرا جان دگر داد و گذشت

باز می آمد و آن آفت جانست که بود

یک گهر سفت و دو دریا شد و آن در یتیم

لب لعلش بهمان طرز و بیانست که بود

دم مزن آه مکش سر غمش فاش مکن

این همان آتش جانسوز نهانست که بود

ای سوار قدر انداز مکن سخت رکاب

توسن عشق همان سست عنانست که بود

پیر گشتم بخوانی ز غم عشق و هنوز

خاطرم خسته آن تازه جوانست که بود

سیرت و سان دلم بود بطفلی غم دوست

پیرم و دل بهمان سیرت و سانست که بود

بود حیرانیم از فرقت و وصل آمد باز

در سر و سینه من آن هیجانست که بود

ما با قصای یقین تاخته با دامن تر

زاهد خشک بدان وهم و گمانست که بود

کوه نبود بثبات من آشفته مست

در دل شیخ هنوز آن خفقانست که بود

در صفای من و در صوفی دکان دغل

تا صف حشر همان سود و زیانست که بود

سود من بردم و صوفی بزیان آمد و شیخ

عمرش آخر شد و بیچاره همانست که بود

شمارهٔ ۴۳

گر عشق رفیق راه من گردد

خار ره من گل و سمن گردد

هر گوشه ز ریگزار گل روید

هر شاخه ز خار من چمن گردد

هر سنگ سیاه کش بپا سایم

سیراب تر از در عدن گردد

گنجینه روح را شود گوهر

سنگی که عقیق این یمن گردد

خورشید شهود بی نقاب آید

دریای وجود موج زن گردد

یار آید و شهر را بیاراید

هر زشت بتی بدیع فن گردد

زلفین بتاب کرده بگشاید

این ناحیت آیت ختن گردد

زنجیر جنون جان سودائی

با حلقه زلف، پر شکن گردد

آن آب ز جوی رفته باز آید

این شاخ شخیده نارون گردد

این بنده اوفتاده در سختی

برخیزد و خواجه زمن گردد

آن یوسف جان درآید از زندان

صد یوسف مصر مفتتن گردد

روشنگر چشم پیر کنعانی

از باد ببوی پیرهن گردد

آن باده غذای جان مشتاقان

بی ساغر و بی لب و دهن گردد

زان تیر شهاب دیو بگریزد

مقهور سروش اهرمن گردد

آن چشمه نوش الصلا گوید

خضر آید و رهبر وطن گردد

آهنگ صفا کند جهان یک سر

جان‌ها فارغ ز ننگ تن گردد

شمارهٔ ۴۴

بشری دل من کامشب یار آید و جان بخشد

آن زندگی باقی بر مرده روان بخشد

حد ازل قائم ملک ابد دائم

هر پیر غلامی را آن شاه جوان بخشد

ای جلوه ربانی زان قطره نیسانی

بر گوهر انسانی بحر آرد و جان بخشد

اسکندر صاحب دل کائینه کند جان را

درویش پریشان را دیهیم کیان بخشد

خاکستر درویشی آئینه دولت را

از زنگ بپردازد وز سنگ امان بخشد

سلطان گه باطن ز آبادی درویشان

ویرانه ظاهر را صد گنج نهان بخشد

بر قابله فطرت با سابقه رحمت

آن بالغه حکمت در سمع جهان بخشد

از نطق گهر ریزد در بارد و زر ریزد

بر سنگ بدان سختی کو رطب لسان بخشد

بر مغرب ناسوتی در مشرق لاهوتی

آن اختر هاهوتی خورشید عیان بخشد

از مور بپرهیزم گر روی بگرداند

با شیر دراویزم گر تاب و توان بخشد

من ملک قدم بخشم از حدثنی ربی

گر شیخ دو من ارزان از مال فلان بخشد

پرمایه ز چالاکی از دولت افلاکی

کاین دستگه خاکی در سود زیان بخشد

میری که دهد ما را تاج و کمر دولت

بر مار دهد دندان بر مور میان بخشد

توقیع نبوت را بر صدر شود عنوان

انگشت ولایت را بر کلک زبان بخشد

گر خاطر دل جوید فیاض ازل ما را

فیض شب قدر ما اندر رمضان بخشد

گر جان صفا خواهی از این دل و جان بگذر

شاه آید و دل آرد یار آید و جان بخشد

جان سر دهد و افسر بر عامی و بر عارف

دل صاف صفاپرور بر خرد و کلان بخشد

شمارهٔ ۴۵

کی باشد آن بت آشنا گردد

گردون بمراد کام ما گردد

خورشید سمای دل شود طالع

روشنگر مشرق سما گردد

مغز من اگر ببویم آن خط را

سوداگر خطه ختا گردد

جان من اگر ببوسم آن لب را

خضر سر چشمه بقا گردد

آن بحر ز جوی ما شود جاری

این هستی همچو جوی لا گردد

آن گوهر آشنای این مخزن

از دولت غوص و آشنا گردد

پرداخت چو دید کسوت کثرت

دل خانه وحدت خدا گردد

سر پنجه قدرت یداللهی

در عقده دل گره گشا گردد

بند دل دردمند یکتائی

آن حلقه طره دوتا گردد

بی سایه شود تن ولی الله

نور آید و سایه بینوا گردد

در کشور ما بسمت راء/س اینک

خورشید بخط استوا گردد

نه دایره سپهر در وحدت

گر دایر نقطه وفا گردد

یک نقطه بدور خود شود دایر

هم بدو شود هم انتهی گردد

نازل شود و شود دل کامل

صاعد شود و باصل وا گردد

از سلطنت دو کون بگریزد

تابنده حضرت رضا گردد

پوینده رسد به مقصد اقصی

گر سالک مسلک صفا گردد

شمارهٔ ۴۶

سالها بود دلم آینه روی تو بود

خانه آئینه دل از خم ابروی تو بود

چه ندا بود که دوش آمد و دل رفت ز دست

بود عمری که دل من بهیاهوی تو بود

عشق هر سمت که آورد گذر سمت تو یافت

چشم هر سوی که انداخت نظر سوی تو بود

از در دیر طلب تا حرم فقر و فنا

هر کجا پای نهادیم سر کوی تو بود

رو می ماه نزائیده بد از هندوی شب

کافتاب من سودا زده هندوی تو بود

دهنم چشمه خضر و سخنم آب حیات

دل سودائی من سرو لب جوی تو بود

طوقی از عشق چنو فاخته در گردن دل

بهوای سر سرو قد دلجوی تو بود

چشم دل روشن و دل تازه شد از باد بهار

صبحدم آمد و در راحله اش بوی تو بود

ای خوش آن روز که در ساحت میدان الست

شکن زلف تو چوگان دل من گوی تو بود

کشت و جان داد و نظر کرد و مرا بر دز خویش

معجز این بود که در نرگس جادوی تو بود

اینکه من ریشه تن کنده ام از تیشه کار

همه دانند که از قوت بازوی تو بود

سر آن زلف بخم سلسله فقر صفا

ذکر این سلسله لاهوی من و هوی تو بود

شمارهٔ ۴۷

کسی که بنده عشقست جاه را چه کند

مقیم خلوت خورشید ماه را چه کند

نشسته بر سر خاکست و چرخ زیر قدم

گدای میکده اورنگ شاه را چه کند

کشد سر ار فکند عرش سایه بر سر او

سر برهنه ز هستی کلاه را چه کند

هزار بادیه گو بیش باش راه طلب

رسیده است بمقصود راه را چه کند

شئون بیحد ذاتست حد ذاتی دل

رسوم مدرسه و خانقاه را چه کند

ز کس پناه نجوید گدای دولت فقر

پناه سلطنتست او پناه را چه کند

امیر مملکت بارگاه فقر و فناست

فقیر مملکت و بارگاه را چه کند

پناه میبرم از دست زلف دوست بدوست

جز آنکه داد دهد دادخواه را چه کند

گرفت بی مدد غیر یار پست و بلند

شکوه شاه حقیقت سپاه را چه کند

گناه عیب بود شاه عیب پوش صفا

به غیر آنکه بپوشد گناه را چه کند

شمارهٔ ۴۸

مرا دلی‌ست که جان را به سر چه‌ها آورد

دهم بباد که پیغام آشنا آورد

هزار عقده بدل داشتم تمام گشود

که بوی زلف تو باد گره گشا آورد

چه طعنه ها که بادراک و هوش چرخ زدیم

ز مستی می عشقت که رو بما آورد

چنان ربود که ما را نه عقل ماند و نه هوش

که بود ساقی و این باده از کجا آورد

بر آن سرم که کنم جان دردمند نثار

برین طبیب که هر درد را دوا آورد

گل خلیل دماند ز آتش نمرود

چه معجزست که پیغمبر صبا آورد

ز نای مرغ مرا صبحدم رسید بگوش

ترانه ئی که دل کوه را صدا آورد

ب آسمان ندهم سایه سرای مغان

که آفتاب بدین سایه التجا آورد

بملک جم نفروشم گدائی در فقر

که خط سلطنت مطلق این گدا آورد

خمار نرگس آن می پرست عربده جوی

هزار رخنه بپیران پارسا آورد

ز خاندان سلامت بدستیاری عشق

مرا بساحت میدان ابتلا آورد

بخاک میکده نازم که با تحرک باد

بما حکایت جام جهان نما آورد

نماند ظلمت کثرت که آفتاب وجود

برون سر از افق وحدت صفا آورد

شمارهٔ ۴۹

جهان و هر چه درو هست پیش مردم راد

بود بساط سلیمان که هست در کف باد

جم و قباد توئی باش خاک اهل نظر

که خاک اهل نظر افسر جمست و قباد

شدست دانش و دادای ملک تو آب و گلی

که مرد کسری و بر جای ماند دانش و داد

بکوی عشق شد آباد هر که گشت خراب

که کائنات خرابست و کوی عشق آباد

تو پای بند غمی غم سرشته با گل تست

کسیکه صاحب دل اوست در حقیقت شاد

نهاد روشن خورشید را فسانه شمرد

دلی که رست ازین خاکدان تیره نهاد

مقیدی بخرابات عشق رو که ملک

مقیدست و خراباتیان عشق آزاد

بجو ز پیر خرابات سر شاهد غیب

که صورتند نکویان خلخ و نوشاد

تو شاهباز بلند آشیان عرش دلی

بگل نشسته میالای پر به لای و به لاد

ب آب میکده بنیاد عمر دار قوی

دلا که هشته بر آبست عمر را بنیاد

بجز دلم که ز بالای دوست رسته ندید

کسی صنوبر موزون که روید از شمشاد

ز سنگ و روی گذر کرد آتش دل من

بسینه آنکه تو داری دلست یا پولاد

ب آفتاب صفا آسمان بیهده گرد

کشید پرده که از دست آسمان فریاد

گشاد بر دل من عشق او دریچه غیت

خداش خیر دهاد آنکه این دریچه گشاد

شمارهٔ ۵۰

بر دلم دوش دری از حرم راز گشود

بسته بود این در اقبال بمن باز گشود

بود بر رشته پیوند دلم با غم دوست

عقده جهل بسی ناخن اعجاز گشود

مرغ نارسته پر روح مرا مستی عشق

داد پرواز که گفتی که پر ناز گشود

اینگل از باغ که بشکفت که چون بلبل باغ

از گلوی من سودازده آواز گشود

لوحش الله بدین نغمه که زد مطرب عشق

عقده دام دل از دمدمه ساز گشود

دلم از عشق نهان گنج گهر بود و بخلق

در این گنج گهر دیده غماز گشود

تلخ کامی من از یار بدل شد که بحرف

لب پر شهد تر از شکر اهواز گشود

دل من رفت بعرش از طرب ساز سماع

این چه بالی‌ست که آن مرغ طرب‌ساز گشود

نرسد کفر به ایمان صفا بی‌رخ دوست

در این کعبه به من آن بت طناز گشود

شمارهٔ ۵۱

اگر آن مرغ که رفت از بر من باز آید

باز بشکسته پر روح به پرواز آید

مرغ باغ ملکوتست دل من که پرید

بهوائی که اگر صعوه رود باز آید

زلف او سلسله عشق بود چنگ زنم

که بگوش دل از آن سلسله آواز آید

حرم راز حقیقت در فقرست و فنا

کیست جز دل که مقیم حرم راز آید

طنز چبود بخداوندی ما سجده برید

که بخلوتگه ما آن بت طناز آید

عجز پیش آر و نیاز ایدل سر گشته که یار

نازنینیست که از دستگه ناز آید

بمذاق من شوریده خیال لب دوست

شهد آلوده تر از شکر اهواز آید

هفت گردنده چالاک بگردش نرسند

دل چو دردست حقیقت بتک و تاز آید

سر وحدت چو تجلی کند از غیب وجود

آفتابیست که از مشرق اعجاز آید

لب روح القدست اینکه به نای دل من

دم قدسی دمد و دمگه و دمساز آید

عشق سریست که تا سر نسپاری ندهند

نیست نان پاره که از دکه خباز آید

جمع اضداد کند خسرو توحید صفا

این صدائیست که در خلوت خراز آید

شمارهٔ ۵۲

گر آفتاب فقر و فنا جلوه‌گر شود

شام فراق خاک‌نشینان سحر شود

گر نور آفتاب دل افتد به خاک راه

اکسیر قلب و سرمه صاحب نظر شود

بر چشم دل جمال تو پیداست جهد من

اینست کاین معاینه چشم سر شود

گفتم بوصل شاد شوم غافل آنکه دل

کمتر کند شکیب و غمم بیشتر شود

ای زلف یار اینهمه آشفتگی مکن

مگذار روزگار من آشفته تر شود

جانی که گشت شهره بجذب و جنون عشق

مانند سر عشق بعالم سمر شود

میریش زلف را که شود ابر آفتاب

وز آب چشم من همه خاک تر شود

پاینده باد پایه میخانه کش مقیم

صاحب مقام سر قضا و قدر شود

گسترده است خوان خدا در سرای فقر

کس نیست جز خدا که بخوان ماحضر شود

خورشید و مه جز آینه دوست نیست چیست

اجرام آسمان که حجاب بشر شود

کشف و نظر دو یار قدیمند در طریق

آن کشف کاملست که یار نظر شود

نوری که روشنست بدو چشم اتفاق

در دیده نفاق سر نیشتر شود

صوفی بهرزه لاف حقیقت چه میزنی

خواهد هزار تصفیه تا خاک زر شود

بادا دعای راهروان خضر راه آنک

ما را بر آستان صفا راهبر شود

شمارهٔ ۵۳

دل کس خسته آن زلف گرهگیر مباد

هیچ دیوانه چو من در خور زنجیر مباد

دل من طالب اکسیر شد و سوخت ز درد

سوختم دل شده ئی طالب اکسیر مباد

عاشقی دوش حدیث سر آن زلف بتاب

کرد تقریر و دلم برد که تقریر مباد

طالب شیفته ئی آیتی از آن خط سبز

کرد تفسیر و مرا کشت که تفسیر مباد

نفس من ز تف ناله شبگیر بسوخت

کس چو من سوخته ناله شبگیر مباد

دیدم آن صورت و دل رفت بدانگونه ز دست

که بحیرانی من صورت تصویر مباد

کرد در روز جوانی ز غم عشقم پیر

نوجوانی که ورا بخت جوان پیر مباد

زاهد شهر بدم پیر خرابات شدم

کس چو من دستخوش پنجه تقدیر مباد

عشق تسخیر دلم کرد و شدم شهره شهر

ملکتی چون دل من سخره تسخیر مباد

تیر مژگان تو کافر بچه از دل بگذشت

سینه هیچ مسلمان هدف تیر مباد

کرد تاثیر چنان در دل زارم که مپرس

هیچ پیکان بچنان قوت تاثیر مباد

برد پیمان تو و عشق من از عقل ثبات

که بعشق من و پیمان تو تفسیر مباد

بستی و خستی و آتش زدی ای عشق بدل

آهوی دشت بمیدان تو نخجیر مباد

عقده عشق نشد باز به تدبیر صفا

عقده‌ای در گره ناخن تدبیر مباد

شمارهٔ ۵۴

بسته سلسله دام، هوس‌بازانند

رسته از سلسله دام هوس، بازانند

در پی دیدن دل باغم چوگان طلب

عاشقان بر صفت گوی به سر تازانند

خاکباز ره عشقیم که در محضر دوست

خاکبازان ره عشق سرافرازانند

طالب ملک بقائی طلب از اهل فنا

که درین مرحله این قوم ز ممتازانند

دل نظر باز نگیرد که بدیوان حضور

مستحق نظر دوست نظر بازانند

مردم جاه طلب راه نیابند بدوست

خانه جویان خدا خانه براندازانند

در خور عربده آغار نباشد می راز

می پرستان هوی عربده آغازانند

زاغ سلطان چمن شد بزن ای بلبل جان

زین قفس بال ببامی که هم آوازانند

ناز از شه مکش و باش گدای در دوست

که گدایان در دوست بشه نازانند

نازم آن پرده سرایان که پس پرده دل

دور از ساز طرب، ساز طرب سازانند

طالب گوهر جان راست دلی غرقه بخون

این دو چشم من دلباخته در یازانند

غم من فاش شد از دیده مگو باز صفا

راز با مردم این خانه که غمازانند

شمارهٔ ۵۵

ای ساقی جان جامی یار آمد یار آمد

با ما پس ایامی امشب به کنار آمد

هنگام زمستان شد مشکوی گلستان شد

کز میکده در مشکوی آن باغ بهار آمد

ما را مرساد آسیب از نار انانیت

از باغ الوهیت سیب آمد و نار آمد

شستم ورق خاطر از نقش و نگار چین

بر صفحه دل نقشی زان نقش و نگار آمد

با آب وجود ایدل در باغ تو از وحدت

هر نخل که بنشاندم بالید و ببار آمد

شبگوی غزل خوان شد شبوی فراوان شد

هم غالیه ارزان شد هم مشک تتار آمد

از خانه برون آمد جانانه مشتاقان

ایجان من مفلس هنگام نثار آمد

بر مرده توان بخشد جان گیرد و جان بخشد

ای نفس مکن سستی بین موسم کار آمد

درویش مدیرستی بر دائره گردون

در حلقه درویشان آن چرخمدار آمد

بایست زدن هوئی در دشت گوزن آسا

کان شاه سوی هامون از بهر شکار آمد

ای دزد دغل تا کی آشوب دیارستی

بگریز که در میدان آن میر دیار آمد

زین بار ولایت آن کز جهل گریزان شد

چون اشتر مست اینک ما را بقطار آمد

شد روشن و شد ناجی هم آتش و هم راجی

آن احمد معراجی خورشید سوار آمد

خورشید فلک تابد صبح از طرف مشرق

خورشید صفا از دل در این شب تار آمد

شمارهٔ ۵۶

آمد و رفت ز سودائی خود یاد نکرد

نتوان گفت باین دل شده بیداد نکرد

دل من کز شکن طره او بود خراب

میتوانست بیک پرسش و آباد نکرد

گر غمی بود مرا بود ز عشق رخ دوست

روی ننمود و من غمزده را شاد نکرد

آنچه بر سینه من کرد سر ناوک عشق

بر دل سنگ سیه تیشه فرهاد نکرد

صبر بین تا بچه پایه ست که در پای تو سوخت

دل دیوانه و از دست تو فریاد نکرد

هست شمشاد چو قد تو ولی وقت قیام

این قیامت که تو کردی قد شمشاد نکرد

دلم از کوه قوی تر بد و در او هنری

کرد عشق تو که در پر کهی باد نکرد

لاله را جز رخ گلگون تو بیرنگ نساخت

سرو را جز قد موزون تو آزاد نکرد

هر که با شادی روی تو شب آورد بروز

روز را شب بهوای بت نوشاد نکرد

کرد تیر نگهت بر دل و بر دیده من

کار زاری که بکس ناوک پولاد نکرد

چون فکندی بسرم پای نه ای آفت جان

تا نگویند ز افتاده خود یاد نکرد

عشق و آزادگی و مردی و رادی همه داد

کس نگوید به صفا مکرمت ایراد نکرد

شمارهٔ ۵۷

رازی که به دل دارم گر باز عیان گردد

از فتنه نپرهیزد آشوب جهان گردد

ده زان گهر تا کی ای ساقی افلاکی

تا جسم من خاکی عقل و دل و جان گردد

گر مرده روان جوید وز مرگ امان جوید

از باده نشان جوید بی نام و نشان گردد

ساقی ز خم باقی ده باده اشراقی

کاین غم سبک از ساقی وز رطل گران گردد

ریز آن می یزدانی در ساغر اهریمن

تا پیر بدان زشتی زیبا و جوان گردد

گر بخت جوان باشد دل پیرو جان باشد

با پیر مغان باشد تا پیر مغان گردد

زان پخته که هر خامی زر یافت سرانجامی

گر بنده زند جامی کاوس کیان گردد

باریک تر از مویم زان درد که گر بارش

بر کوه نهد بنیان باریک میان گردد

دل داد توان ما را کی بود گمان ما را

کز تاب سر موئی بی تاب و توان گردد

من جان بیان را دل بر موی عیان بستم

کاین سلسله محکم زنجیر بیان گردد

گر عبد امین باشد سلطان یقین باشد

چون کار چنین باشد درویش چنان گردد

درویش چو زد پائی بر کون و بچرخ آمد

بالاتر و والاتر از کون و مکان گردد

بر نفی زمان پوید دارای زمان جوید

اسرار زمان گوید خود قطب زمان گردد

آن غمزه و بالا را رمزیست که در حلش

تیر فلک بالا بی کلک و بنان گردد

بردار نقاب از گل بگشا گره از سنبل

تا شهر پر از بلبل با شور و فغان گردد

گر چشم خدا بیند در منظر ما بیند

با چشم صفا بیند تا یار عیان گردد

شمارهٔ ۵۸

سحر ز هاتف غیبم بگوش هوش رسید

که آفتاب حقیقت ز پرده گشت پدید

ز پشت پرده غیب آفتاب طلعت دوست

دمید و پرده پندار نه سپهر درید

نوید جلوه خورشید عشق داد سروش

که بر تمامی ذرات کون داد نوید

مکن تو قطع امید ایدل ار بقا طلبی

از آنکه کرد ازین کائنات قطع امید

طلوع کرد مرا راستی ز خلوت دل

مهی که پیش دو ابروی او هلال خمید

فکند خاک فنا در دهان آب بقا

بخاک میکده آن قطره کز لب تو چکید

بپای من که حدیثم ز طره و لب تست

هوا عبیر پرا کند و ابر مروارید

خبر نداشت که دارد شکوه شهپر باز

که در هوای دو زلفت دلم چو مرغ پرید

قوی دلم که دل من ز بار فرقت یار

ضعیف بود ولیکن کمان عشق کشید

هزار شکوه بدل داشتم که جلوه نمود

مرا نماند ز حیرت مجال گفت و شنید

بسلطنت ندهند اهل دل بفصل بهار

وصال یار صنوبر قدی بسایه بید

ز دست سبز خطی باده چو لاله سرخ

بزن که از سر سنگ سیاه سبزه دمید

غم دو روزه فانی مجردان نخورند

نماند سلطنت جم بیار جام نبید

که می خوریم و ازین درد و غم پناه بریم

بر آنکه قفل غم کائنات راست کلید

امام هشتم و شاه شهود و غیب رضا

که نه سپهر دوید و به گرد او نرسید

به این ظهور که خلوت نشین سر صفاست

کسی که بست دل از هر چه غیر اوست برید

شمارهٔ ۵۹

ای به لب آمده جان یار به بالین آمد

صبر کن وقت نثار من مسکین آمد

آمد آن شاه ختن با شکن زلف سیاه

شهر آراسته شد قافله چین آمد

گشت چون گونه او خانه من رشک بهار

یار با گونه چون خرمن نسرین آمد

بی پریشانی دل دولت دین بود بدست

این سر زلف سیه راهزن دین آمد

دل ز عشق رخ آن شاه بشطرنج خیال

بیدقی راند که تا خانه فرزین آمد

سینه بگشای کزان جلوه کند نور خدای

طور سینای من آن سینه سیمین آمد

دل من چند گهی راه تلون پیمود

عشق رهبر شد و در خانه تمکین آمد

عشق ورزیدم و بنیاد مرا کند ز بیخ

این هنر شیوه اش از روز ازل کین آمد

بپر خویشتن ای عقل چو پروانه مناز

عشق سوزنده تر از آذر بر زین آمد

آفتاب از دل ذرات جهان گشت پدید

شاهد جان بشهود آمد و شیرین آمد

خواست با لذات تجلی کند از مکمن غیب

جلوه ئی کرد و بجولانگه تکوین آمد

گل تکثیر هبا شد گل توحید دمید

که با مکان بشر دوحه یاسین آمد

آیت عشق حسین بن علی جلوه ذات

که تولاش نشاط دل غمگین آمد

بلبلی بود صفا در قفس تن بهواش

رفت و باز آمد و با شهپر شاهین آمد

شمارهٔ ۶۰

به یک پیمانه‌ام دیوانه کردند

ازین افیون که در پیمانه کردند

ثبات و صبر گنج بی زوالند

که منزل در دل ویرانه کردند

گشود این در چو از زندان تائید

کلید عشق را دندانه کردند

مرا آموختند این آشنایان

غمی کز خویشتن بیگانه کردند

چه شمع افروختند این خوبرویان

که دل را همپر پروانه کردند

چو حسن او بعالم داستان شد

حدیث عشق ما افسانه کردند

جماد و جانور در کشت انسان

هیولی و صور را دانه کردند

برست این دانه و بالید و بر داد

درودند و دل فرزانه کردند

جنود عقل را نازم که در راه

جهاد نفس را مردانه کردند

اسیر سر سربازان عشقم

که جان را همسر جانانه کردند

نبود این نه خم مینا که مستان

مرا دردیکش میخانه کردند

من آن بازم که پر دادند و پرواز

بسمت شه چو دور از لانه کردند

ز بام عرش دل کروبیان دوش

سر ما را کبوتر خانه کردند

پریرویان میان مجلس جمع

سر زلف بت من شانه کردند

صفا را نطق جان دادند آنان

که چوب خشک را حنانه کردند

بیک پیمانه ام بردند از دست

نمی‌دانم چه در پیمانه کردند

شمارهٔ ۶۱

آنانکه دم ز دولت فقر و فنا زنند

بر پادشاهی دو جهان پشت پا زنند

مستان یار کوس انالباقی آشکار

منصور وار بر سر دار فنا زنند

با پای سیر وادی هستی کنند طی

با دست دل در حرم کبریا زنند

با برق عشق خرمن تن را کنند خوار

با تیغ کار گردن کبر و ریا زنند

قومی که دم زنند ز توحید ذات عشق

قول الست را بحقیقت بلی زنند

بنشسته اند در پس زانوی انزوا

بر روی ران و پای بپشت هوی زنند

مگشای در بصحبت بیگانگان عشق

کروبیان غیب در آشنا زنند

این موسیان رسته ز مصر هوای نفس

فرعون را بفرق ضلالت عصا زنند

عیسی صفت لوای ولایت بملک ارض

کوس شهود بر ملکوت سما زنند

هم سیر احمدند که توحید را بعرش

از امر استقم قدم استوا زنند

بر قلب حیدرند که شیطان خویش را

گردن بدست بازوی خیبر گشا زنند

خواهند اگر ببار حقیقت نهند پای

اهل طریق دست بدامان ما زنند

بر دامن تجرد تا کی زنند دست

دل بستگان که پای بخون خدا زنند

واماندگان ز قید ضلالت رهند اگر

دست طلب بدامن سیر صفا زنند

گر بگذرند اهل طریقت به کوی فقر

ما را به دست دل در دولت‌سرا زنند

شمارهٔ ۶۲

آنانکه در صراط صعود ولایتند

از حق نزول کرده و بر خلق آیتند

رایت زدند بر ز بر بام امر و خلق

در خطه امارتشان زیر رایتند

کونین در تغیر و مستان جام عشق

در کوی میفروش بظل حمایتند

مفتی کند روایت و در راه کوی فقر

واماندگان قافله اهل درایتند

در پیشگاه عشق گدایان ره نشین

صاحب سریر دولت بدوند و غایتند

در بحر موج خیز فنا کشتی نجات

بر آسمان فقر نجوم هدایتند

معشوق در نهایت حسنست و در خفاست

با آنکه عاشقان رخش بی نهایتند

گر غیر روی یار ببینند در وجود

اهل شهود در خور جرم و خیانتند

قومی که رسته اند ز وهم و خیال نفس

در بارگاه عقل امیر کفایتند

بگذشته از تقید جانند و قید جسم

وارسته از تعین شکر و شکایتند

ای دل ز اهل مدرسه بگریز کاین گروه

مخدوم بنده اند ولی بی عنایتند

در آستان میکده فقر خاک باش

ای تشنه لب که دردکشان در سقایتند

ما محرم معاینه و همرهان هنوز

در پرده حدیث و حجاب روایتند

این سبطیان سر زده از موسی کمال

از نیل رسته اند و بتیه غوایتند

جمعی که خوانده درس دل از مدرس صفا

در شارع حقیقت شرع ولایتند

شمارهٔ ۶۳

برفت هر که در اینخانه بود و یار بماند

هزار نقش زدودیم تا نگار بماند

دل مرا بکنار اختیار کرد و بچرخ

نماند و آرزوی چرخ در کنار بماند

گذشت هر چه ز هر خار زخم دید گلم

گلی بود که منزه ز زخم خار بماند

بسیر باغ وجود آمد آن بهار و گذشت

چه نقشها که درین باغ از آن بهار بماند

طربسرای مرا بود سروی از قد یار

بلند و دلکش و سرسبز و پایدار بماند

بدار عشق چه منصورهاست بر سر دار

گمان مبر تو که منصور رفت و دار بماند

هزار پرده بهر راز داشتم من و عشق

درید و راز درون من آشکار بماند

ببرد سیل سرشکم هزار کوه ز جای

غم تو بود که چون کوه استوار بماند

ثبات کوه و قرار زمین و دور سپهر

نماند و میکده عشق بر قرار بماند

نماند شعری و چندین هزار شعر بلند

ز عشق روی تو از من به یادگار بماند

ز عقل پیر ضیا و ز نفس نور بدهر؟

ز طبع من سخن نغز آبدار بماند

به کوی یار پریشان بسی رسید و گذشت

به جز حکایت من کاندرین دیار بماند

چه غم که دولت دنیی نماند بهر صفا

خزائن گهر پاک شاهوار بماند

شمارهٔ ۶۴

شمائید گروهی که طلبکار خدائید

اگر مرد ره فقر و فنائید شمائید

فنا عین بقا بود که مردند و رسیدند

گدایان ره فقر چه در بند بقائید

سمای دل و جانست تجلیگه خورشید

ندیدید که در پرده ارضید و سمائید

سویدای دل ماست سرای ملک العرش

شما بنده فرشید و گرفتار سرائید

کجائید خدا را بلدالامن بود جای

شما سخره تسخیر بلادید کجائید

زدائید اگر لوح دل از زنگ اضافات

همه جام جم و آئینه غیب نمائید

بسلطان ندهد باج که از فقر نهد تاج

سلاطین ملوکید و عبید فقرائید

کسای فلک و اطلستان فرش بساطست

اگر در گرو بیعت اصحاب کسائید

نه ابرید و نه بادید و بکشت ملک و ملک

بر از ابر مطیرید و به از باد صبائید

ببرید سر دیو هوی را و نشینید

بر اورنگ خلافت که سلیمان هوائید

شمائیکه گدایان سر و افسر و گنجید

سراپای برنجید نه شاه و نه گدائید

گدایان طلب را بحقارت نتوان دید

که با افسر فقرند و شما بی سر و پائید

عدوئید بر آن قوم که بر امر ولاتند

اگر والی خلقید که فرزند زنائید

زنانی که طلبکار خدایند خدایند

شما زن صفتان دشمن مردان خدائید

صفا نور بسیطست و محیطست باضداد

مگر ظلمت محضید که بر ضد صفائید

شمارهٔ ۶۵

ساقی درد کشان دی در میخانه گشود

آشنائی نظر لطف به بیگانه گشود

برد در پای خم و بر دل پیمان شکنم

عقده‌ها بود بسی باز به پیمانه گشود

دل شد آزاد چو او از شکن زلف بخال

گره و سلسله و خم بسر شانه گشود

دام بادانه بهر مرغ زیان بود و مرا

کار مرغ دل ازین دام که با دانه گشود

کرد دیوانه ام از عشق و برین گونه زرد

چشم وا کرد و شفاخانه دیوانه گشود

من پی گنج غم عشق تو ویرانه شدم

مثلست اینکه در گنج بویرانه گشود

یار با من سخنی گفت و ز هر عضو مرا

بنوانطق چو از استن حنانه گشود

عقل هر عقده بکار سر آنزلف فکند

شانه عشق قوی دست بدندانه گشود

در سما جستم و در سینه من داشت وطن

آنچه از شهر بنگشود ز کاشانه گشود

در شب تیره دلم بود چو پروانه ببند

شمع روشن شد و بال پر پروانه گشود

فیض بردم ز هزاران در دل باز بجد

چون طلب کرد در فیض جداگانه گشود

دیده بودم که بود جایگهش ساعد شاه

بال آن روز که شهباز من از لانه گشود

قفل غم بود صفا را بدل از دست دوئی

نفس پیر هم از همت مردانه گشود

شمارهٔ ۶۶

زین سپس دل را به رسوایی نشان خواهیم کرد

با غم عشق تواش همداستان خواهیم کرد

زین خراب آباد وحشت خیمه برخواهیم کند

خانه در کوی خرابات مغان خواهیم کرد

پرده از بالای چون تیر تو بر خواهیم داشت

پشت تیر چرخ زین بالا، کمان خواهیم کرد

بی زمین و آسمان آب بقا خواهیم خورد

خاک بر فرق زمین و آسمان خواهیم کرد

خضر و آب زندگی و ما و کف خاک فنا

تا کدامین زین دو عمر جاودان خواهیم کرد

خاک را و خشت را از دولت اکسیر فقر

گنج باد آورد و گنج شایگان خواهیم کرد

شاهباز دل چو بال افراخت در معراج عشق

شهپر روح القدس را امتحان خواهیم کرد

نان این بیدولتان خاکست و خون ما خویش را

بر سر خوان حقیقت میهمان خواهیم کرد

میهمان خواهیم شد در خلوت فقر و فنا

وندران خلوت خدا را میزبان خواهیم کرد

بهر خدمت رشته جان بر میان خواهیم بست

زین گران جانان سنگین دل، کران خواهیم کرد

جان و دل خواهیم داد اندر سر سودای عشق

عقل پندارد درین سودا زیان خواهیم کرد

ملکتی جوئیم بیرون از قیاس واز قران

وندران درویش را صاحبقران خواهیم کرد

این مکان عاریت کی در خور درویش ماست

این گدا را پادشاه لامکان خواهیم کرد

ما روان گنج کونینیم و سلطان وجود

چون تجلی کرد ایثار روان خواهیم کرد

تیغ اگر آید بپیش تیغ سر خواهیم داشت

تیرا گر بارد نشان تیر جان خواهیم کرد

آنچه جز بردار نتوان گفت آن خواهیم گفت

آنچه جز با قتل نتوان کرد آن خواهیم کرد

سر خورشید حقیقت را که در غرب خفاست

جلوه گر از جانب شرق عیان خواهیم کرد

ما و سر دل دو خورشیدیم بر گردون امر

با تراب صاحب الامر اقتران خواهیم کرد

این قفس کی در خور پرواز سیمرغ صفاست

صعوه را ما باز قدسی آشیان خواهیم کرد

شمارهٔ ۶۷

دوش در فقر ما چتر و لوا بخشیدند

افسر سلطنت ملک بقا بخشیدند

مالک ملک بقا گشتم و سلطان غنا

این تسلط بمن از فقر و فنا بخشیدند

بنده پیر مغانم که گدایان درش

سلطنت را بمن بی سر و پا بخشیدند

درد بود این دل دیوانه سودا زده را

آشنایان ره عشق دوا بخشیدند

بودم آواره گم کرده ره سوخته ئی

همت و پای و ره و راهنما بخشیدند

ملک کونین گرفتند و فقیرم کردند

علم الله که در فقر غنا بخشیدند

جان جسمانی بیدانش و بی دید مرا

زنده کردند و بتن روح لقا بخشیدند

از خود و دیده و دل پاک ربودند و سپس

بر دل و دیده من نور خدا بخشیدند

شمس ذات و قمر و انجم اسما و صفات

تو چه دانی که باین ذره چها بخشیدند

فقر کامل شد و سلطان غنا کرد ظهور

خود کلید در این گنج بما بخشیدند

بگرفتند سر و سینه پر باد و هوا

دل بی کینه بی کبر و ریا بخشیدند

بود من بود خطائی که ز حد بود برون

شاه بودند و بمن بنده خطا بخشیدند

من صفا بودم و آئینه ام آلوده زنگ

زنگ زائینه زدودند و صفا بخشیدند

شمارهٔ ۶۸

هر که درویش در پیر مغان خواهد بود

کارفرمای دل و والی جان خواهد بود

گر مکان یافت سری در قدم پیر مغان

مالک مملکت کون و مکان خواهد بود

آفتابیست کزو تربیت باغ بقاست

هر که در سایه آن سرو روان خواهد بود

بی نشانیست خدا جوی که گر خاک شود

بسرش از قدم دوست نشان خواهد بود

عشق گردون کیانست و دل کامل ماست

آفتابی که بگردون کیان خواهد بود

جان ز آشوب جهان برد بزلف تو پناه

وین پناهیست که آشوب جهان خواهد بود

دل ندانست که در عشق شود پیر و هنوز

پای بند غمت ای تازه جوان خواهد بود

رازهائیکه بود در تتق سر قدیم

با سر زلف تو ما را بمیان خواهد بود

آسمان را کند ار حادثه دهر خراب

سر جویای تو در خط امان خواهد بود

گر نسیم از سر زلف تو بعالم گذرد

در و دیوار جهان مشگ فشان خواهد بود

سر چو در پای تو و پای که در خدمت تست

آن منزه ز هوی این ز هوان خواهد بود

ایکه مقصود دلی ساقی جان نیز تو باش

بی لب و کام که ماه رمضان خواهد بود

از خم و شیشه می صاف که مصباح هدیست

ریز در جام که مفتاح بیان خواهد بود

می سر مد کند ار دهر بپیمانه دل

دل ما بر قدم قطب زمان خواهد بود

هیکل ما شجر و پرتو عشق آتش طور

موسی ایمن ما روح روان خواهد بود

سینه ما صدف گوهر اسرار صفا

دل ما مشرق انوار عیان خواهد بود

شمارهٔ ۶۹

شب دوش که بود اینکه به خلوتگه ما بود

درین خانه نبود آدم بیگانه، خدا بود

خدا بود درین خانه که شد بنده این خاک

اگر شاه زمین بود و اگر ماه سما بود

شه و ماه که باشند که ما بنده امریم

اگر شاه و اگر ماه که پرورده ما بود

کجا بود که تا پای ز سر جلوه بجان کرد

مگر در دل سودا زده بی سر و پا بود

بخلوتگه تقدیس همی بود شهنشاه

نه در تحت هوا بود نه در فوق هوا بود

خدا بود که یار دل ما بود دگر هیچ

که او شاه بقای ملک و ملک فنا بود

دل و صاحب دل بود یکی بود بتحقیق

بیائید و ببینید مگوئید دو تا بود

نه مه بود و نه انگشت و نه ابروی که تابید

مه من که بابروی کج انگشت نما بود

نه چون و نه چرا بود که دل آینه کردار

تجلی گه آن شاهد بیچون و چرا بود

نه درد و نه دوا بود که جان بوده گرفتار

درو تعبیه دردی که بهر درد دوا بود

برون بود ز حد پرده و من پرده برانداز

بهر پرده که برداشتم آن حور لقا بود

خرابات مغان بود و درو پیر مغان بود

اگر شاه زمین بود در آن کوی گدا بود

فراز سر نور سره ظلمات عدم بود

درون دل ظلمات عدم آب بقا بود

در آن آب نه خاشاک و نه خاک وز کدورات

بری بود که سرچشمه انوار صفا بود

صفا بود چو تیهو که بسر پنجه بازست

و بر دست شه آن باز ازل شاه رضا بود

رضا بود بچرخ احد و واحد خورشید

که صد بادیه بالاتر تسلیم و رضا بود

براهیم نبود آذر جان بود بعشاق

براهیم و سماعیل در آن کوی فدا بود

شمارهٔ ۷۰

خوش آن گروه که شوریده شراب شدند

شدند در پی آبادی و خراب شدند

فدای همت دُردی‌کشان که هستی خویش

تمام داده کشیدند درد و ناب شدند

کشید دردی جام طلب بطفلی و پیر

بکوی میکده در عالم شباب شدند

مخواه قدر فلک ذره باش بر در دوست

که ذرکان در دوست آفتاب شدند

رموز عشق ز ام الکتاب سینه خویش

فرا گرفته و مستغنی از کتاب شدند

خراب عشق نمودند خانه دل خود

امین گوهر آن گنج دیر یاب شدند

دلم بهمرهی عشق رفت تا بر یار

دو رهنورد درین ورطه همرکاب شدند

بغیر عشق کسی طی این طریق نکرد

که گم شدند اگر باد یا سحاب شدند

مرا گمان که دگر پای بند می نشوند

ز نه حجاب فلک رسته بی حجاب شدند

اگر چه جستند از صد هزار بند ولیک

اسیر در خم آن طره بتاب شدند

بدست شاه دو باز سپید برپابند

ببند تیره تر از شهپر عقاب شدند

جمال دوست عیان دیده زلف اوست عیان

زهر سراب گذشتند و عین آب شدند

سپیده دم شد و شد آفتاب یار پدید

کسان ندیده که مردند یا بخواب شدند

دو حرف یافته آنان که در کتاب صفا

کتاب عشق شدند و هزار باب شدند

هزار باب بهر باب صد هزار بیان

ز هر بیان همه کونین کامیاب شدند

شمارهٔ ۷۱

دوش از خاک در فقر کلاهم دادند

افسر سلطنت ماهی و ماهم دادند

جستم از دشمن بیگانه پناه از در دوست

آشنایان در دوست پناهم دادند

بمقامی که ره فقر بسلطان ندهند

من درویش صفت رفتم و راهم دادند

سر من سود شبی پای گدای در عشق

صبحدم دستگه و افسر شاهم دادند

سر خط زندگی و ملک بقای ابدی

زان خط سبز و سر زلف سیاهم دادند

آه من بیهده نبود که ره سیر سما

ساکنان ملکوت از خط آهم دادند

ز چه محبوب جهانم من بیگانه ز خویش

از خط دوست مگر مهر گیاهم دادند

یوسف جاه بدم پیشتر از خلقت جان

خلق کردند تن و راه بچاهم دادند

مالک ملک ازل نیز بچاهم نگذاشت

والی مصر ابد کرده و جاهم دادند

سپر و چتر و علم سلطنتم کس به نداد

فر سلطان حقیقت بنگاهم دادند

طاعت ار بود مرا بود بسنگ پر کاه

کوه رحمت بشکوه پر کاهم دادند

رحمت خاص که از بی گنهانست بری

بارش مزرع من شد که گناهم دادند

فقر و درماندگی و بندگی و عجز و نیاز

جلواتیست که از فیض الهم دادند

گاه و بیگاه در دوست زدم خاصان راه

بدرون گاه ندادندم و گاهم دادند

تا نمودند مرا محرم اسرار صفا

بار دادند بخلوتگه و گاهم دادند

ز تباهی به نرستند سلاطین سلوک

هر چه دادند بدین حال تباهم دادند

شمارهٔ ۷۲

دوش ما را به خط پیر برات آوردند

تشنه مرده بدیم آب حیات آوردند

راه ما را فلک افکند بگرداب خودی

ناخدایان خدا فلک نجات آوردند

مرده بودیم ز بی آبی این ژرف سراب

زنده کردند ز بس آب فرات آوردند

دل ما را ز حیوه ابد دفتر عشق

رقم رستگی از قید ممات آوردند

سرد و آشفته و هر جائی و آواره بدیم

عشق و جمعیت و تمکین و ثبات آوردند

یافتم من که ملک بی خبر از رتبه ماست

چو بحیوانیم از دور نبات آوردند

همه دانند در این نشاء/ه که سلطان دلند

مگر آن محو که بردندش و مات آوردند

رستمی کرد بمن عشق و مرا کرد هلاک

تا در دوست تنم بهر صلوه آوردند

شدم از خاک درش زنده و سهراب صفت

نوشداروی مرا بعد وفات آوردند

من فرومایه تجرید بدم از جبروت

گنج با نان خدائیم زکوه آوردند

در سویدای دلم تابش نفی کثرات

جلوه ئی بود که از وحدت ذات آوردند

جز خدا نیست خدا از چه حکمت بمیان

کعبه و بتکده و لات و منات آوردند

ازلست و ابد آئینه توحید صفا

زنگ شرک و دغل این عزی و لات آوردند

شمارهٔ ۷۳

چنین شنیدم که لطفِ یزدان به رویِ جوینده در نبندد

دری که بگشاید از حقیقت بر اهلِ عرفان دگر نبندد

چنین شنیدم که هر که شب‌ها نظر ز فیضِ سحر نبندد

مَلَک ز کارش گره گشاید؛ فلک به کینش کمر نبندد

دلی که باشد به صبحْ خیزان، عجب نباشد اگر که هر دم

دعای خود را به کویِ جانان به بالِ مرغِ اثر نبندد

اگر خیالش به دل بیاید سخن بگویم، چنان‌که طوطی

جمال آئینه تا نبیند، سخن نگوید، خبر نبندد

برِ شهیدانِ کویِ عشقش به سرخ‌رویی عَلم نگردد

به رنگ لاله کسی که داغ غمش به لَخت جگر نبندد

به زیردستان مکن تکبر؛ ادب نگهدار اگر ادیبی

که سربلندی و سرفرازی گذر بر آه سحر نبندد

ز تیر آهِ چو ما فقیران، شود مشبک اگر که شب‌ها 

فلک بر انجم زره نپوشد؛ قمر ز هاله سپر نبندد

«صفا» به رندی کجا تواند دم از بیانات عاشقی زد

هر آنکه نالد به نالهٔ نی، چو نی به هرجا کمر نبندد

شمارهٔ ۷۴

یار از پرده برون آمد و جان پیدا شد

برقع از روی برافکند و جهان پیدا شد

زخم زلف مسلسل بسر شانه گشود

گره و سلسله و کون و مکان پیدا شد

اینکه پیداست نهان بود پس پرده غیب

گشت بی پرده و پیدا و نهان پیدا شد

بتماشای گل و سرو روان گشت بباغ

گل نوخاسته و سرو روان پیدا شد

برد از باغ دلم کونه آن طرفه بهار

آن کدورت که بایام خزان پیدا شد

گوهر گنج حقیقت که ب آبادی دین

گم شد از من بخرابات مغان پیدا شد

حشمت سلطنت خاک نشین در فقر

کی توان گفت که از تخت کیان پیدا شد

ز گمان و ز یقین رستم و از دانش و دید

تا یقینی که مرا بود گمان پیدا شد

بدل شیفته رازی که نهان بود ز غیب

گشت پیدا و چگویم که چسان پیدا شد

چشم بگرفتم از آن یار که دارم بکنار

تا که در چشم من آن موی میان پیدا شد

مژه یا ناوک دلدوز بود ماه مرا

آنچه از خانه ابروی کمان پیدا شد

دل که گم شد بجوانی ز صفا در غم پیر

در خم طره آن تازه جوان پیدا شد

دوست دل را به سویدا و به سر و به خفا

یار ما را به سر و چشم و زبان پیدا شد

شمارهٔ ۷۵

مرا که رسته‌ام از گل بهار کی داند

مرا که جسته‌ام از خار خار کی داند

کسی که دیده به اغیار بست و یار ندید

اگر نظاره کند روی یار کی داند

بشور زار جمادی که شد مجاور خس

طراوت طرف لاله زار کی داند

بخورد و خواب عوامی که خوی کرده بدام

عوالم من شب زنده دار کی داند

کسی که کور دل و تیره بخت زاد زمام

فروغ چشم دل بخت یار کی داند

دلی که قطع امید از مقام و مرتبه کرد

مراتب دل امیدوار کی داند

موحدی که نداند بغیر وحدت ذات

بجبر کی نگرد اختیار کی داند

یکی که نیست بتوحید در شمار عدد

چو دید کس عدد بی شمار کی داند

دلی که رسته ز دور و مدار و اختر چرخ

ز چرخ و اختر و دور و مدار کی داند

نداده اند دو دل بر یکی چه جای هزار

اگر یکیست دل من هزار کی داند

دماغ آنکه چو آئینه زیر زنگ خمار

صفای صبح دل میگسار کی داند

کسی که رفرف روح و براق عقل ندید

عروج احمد رفرف سوار کی داند

میان بحر محیطست هر چه هست صفا

درین میانه موحد کنار کی داند

شمارهٔ ۷۶

روزی که من به دوش فکندم ردای فقر

پهلو زدم به ملک جم از کبریای فقر

بیگانه شو ز فر فریدون و جاه کی

ایدل بشکر آنکه شدی آشنای فقر

درویش دل بدولت دارا نمیدهد

دارای دولت آنکه بدل شد گدای فقر

سودم شود زیان و تجارات من تباه

گر بدهم و دو کون ستانم بهای فقر

جبریل شد مشرف صحن سرای ما

گشتیم تا مشرف صحن سرای فقر

دست ملک ز دامن درویش کوتهست

آنجا که نیست جای کس آنجاست جای فقر

ما را فنای فقر بملک بقا کشید

ملک بقا اگر طلبی در فنای فقر

شه گردد ار ز سلطنت فقر با خبر

بنهد هوای سلطنت اندر هوای فقر

گوئی که من شنیدم و بس از فضای دل

روزی که زد منادی دولت ندای فقر

حیران شود بصورت تصویر آفتاب

گر ما کشیم پرده ز روی صفای فقر

چونان صفا بحشمت سلطان قفا زنی

ای سالک ار قدم زنی اندر قفای فقر

شمارهٔ ۷۷

خط غبار تو بر روی چون تجلی طور

به درس عشق تو تفسیر کرده آیه نور

خراب کرد غم عشق خانه تن من

دل خراب من از این خرابه شد معمور

خرابه تن من بود دار غم آباد

بدست عشق که از او بپاست دار سرور

مرا ز قد تو شوری بسر فتاده و دل

بر آن سرست که بر پای گشته یوم نشور

قد تو طوبی و دل خلد و آن دو زلف سیاه

فراز طوبی خلد دلست طره حور

لبت که داروی در دست و مرهم دل ریش

ازوست زخم دل دردمند من ناسور

ز جای کند بنای مرانه عشق و نه درد

بجای من که نماندم بجا چه سوک و چه سور

سیاست سپه عشق در قبیله دل

همان حدیث بساط جمست و مکنت مور

عنایت تو که یاقوت قوت معرفتست

مر از دامن دل ریخت سنگ فسق و فجور

فتور منطقه چرخ ممکنست و محال

بعقد عهد امانات عشق تست فتور

بیک تجلی وحدانی تو بر سر دار

زند تمامت ذرات نوبت منصور

زند اناالحق منصور وار بر و بحار

دلست موسی و دریا و دشت نخله طور

دوئی نماند نه جان و نه دل نه آب و نه گل

نشان بغیر بنگذاشت طبع عشق غیور

فنای ذاتی من در غم تو روح بقا

دمید در من و باقیست تا بنفخه صور

رسید وحی بزنبور نحل در کهسار

مگر بود دل بیدار کمتر از زنبور

ز وحی عشق صفا را هزار گنج یقین

نهاده در دل و سرپوش اوست سینه عور

شمارهٔ ۷۸

ساقیا جان جاودانه بیار

صبحدم شد می شبانه بیار

مرغ از ره رسیده ما را

از می و نقل آب و دانه بیار

از خم وحدت آن شراب کهن

ای مدیر شرابخانه بیار

گرچه مستم ولی خراب نیم

یکدو ساغر بدین بهانه بیار

طره دوست در همست و پریش

ای نسیم شمال شانه بیار

آفتابا شب فراق مرا

از دم صبحدم نشانه بیار

پادشاها بحضرت درویش

سر طاعت بر آستانه بیار

ایدل آن دلفریب را دربند

بفسون و دم و فسانه بیار

دست تثلیث را ببر بکنار

پای توحید در میانه بیار

ای مغنی بزن نوای طرب

می و چنگ و دف و چغانه بیار

زن دم از عشق در حیاض و ریاض

ماهی و مرغ در ترانه بیار

سر نه چرخ را بچنبر حال

ای بلند اختر یگانه بیار

ببر از دست صعوه دل و باز

باز لاهوتی آشیانه بیار

چند در پرده ئی درآی ببزم

بچم اندر بر و چمانه بیار

بجهان دل صفا جانی

ای جهانداور زمانه بیار

شمارهٔ ۷۹

ببوستان دلم رست سرو قامت عشق

قیام کرد درین بوستان قیامت عشق

ز عشق بی خبرست آنکه نیست عین بقا

بقاست بعد فنای خودی علامت عشق

رسید قطر و محیط دوائر فلکی

باستقامت و تدویر استقامت عشق

دل مرا نبود قبله ئی بوقت نماز

بغیر حضرت معشوق در امامت عشق

تمامت دلم از عشق شد پدید و چو دید

مقام امن نهان شد درو تمامت عشق

گمان مبر که رساند بمقصدی که بود

سوای کشتن عاشق ره سلامت عشق

دمید از دل و تابید در بطون دماغ

در بتون دماغست و دل اقامت عشق

ولیک کشته خود را بخاک می نهلد

چو کشت زنده کند این بود کرامت عشق

اگر چه مایه دیوانگیست بی خردست

که در ملامت عاشق کند ملامت عشق

دلم شکست و بود جای عشق ارض و سما

برون نیامده از عهده غرامت عشق

قدیم و نادم عشق آدمست دیو مباش

تو با منادمت عشق در ندامت عشق

دل صفاست که در او قیامتست بپا

ز ساعتی که در او رست سرو قامت عشق

شمارهٔ ۸۰

سحر به بام دل من زدند نوبت عشق

دل فسرده من تازه شد به دولت عشق

اگر نبود دلم در مقام لوح و قلم

نبود در خور تفسیر عشق آیت عشق

نداشت طاقت این بار آسمان و زمین

ظلوم ماست که شد عامل امانت عشق

مدار سلسله کن فکان نبود که بود

مرا بگردن دل رشته محبت عشق

رقاب کون و مکان زیر بار منت ماست

که هست گردن ما زیر بار منت عشق

گذشته از سر دیوان منظر جبروت

سر ارادت ما زاستان حضرت عشق

سلامت ار طلبی بگذر از سر دل و جان

که اولین قدم اینست در طریقت عشق

ز بیجهه شرف جمع جمع داد و جهاند

دل مراز جمیع جهات همت عشق

تو مالک فلکی بگذر از تعلق خاک

مرا ز خاک بافلاک برد رفعت عشق

مکدرست دل از درد جام نفس جهول

بریز ساقی از آن صاف بی کدورت عشق

شکست شیشه که در زیر خرقه بود بیار

خم و سبوی ز خمخانه حقیقت عشق

مرید وحدت عشقست آشیان صفا

که هست گوهر دریای دوست وحدت عشق

شمارهٔ ۸۱

جان و دل و دین و رگ و پوست عشق

در همه شیا بتکاپوست عشق

تخم بدل کاشته بی حاصلان

غافل ازین نکته که خودروست عشق

هر دو یکی باشد یا عشق اوست

در سر سودازده یا اوست عشق

عشق بود بحر خدائی گهر

یا که خدا قلزم و لولوست عشق

یا که نه لولوست نه دریای ژرف

ژرف چو او بینی هر دوست عشق

کرد بنیروی دو عالم شکار

برتر ازین هر دو بنیروست عشق

شیر فلک را شکند در مصاف

شیر غضبناک بی آهوست عشق

خواهی اگر خویش بسنجی بکار

سنگ گران کن گه ترازوست عشق

زو دل و بازوت ندارد گریز

نیروی دل قوت بازوست عشق

کوه گرانست میان مرا

بسته بزنجیر مگر موست عشق

بر فلک ار پشت نماید دوتاست

پشت ندارد همگی روست عشق

خالق این پنج دریچه حواس

خالق این گنبد نه توست عشق

کوی بکو در عقب او متاز

بر سر هر برزن و هر کوست عشق

گر تو بچوگان خدائی زنی

در گذر عرصه دل گوست عشق

زمزمه خلوت سر صفا

همهمه ساحت مینوست عشق

شمارهٔ ۸۲

چرخ دو تا گشته و یکتاست عشق

یک اثرست و همه اشیاست عشق

برگ گل گلبن توحید روح

بار درخت دل داناست عشق

تشنه تر از ماست باو سلسبیل

قطره چه و جوی چه دریاست عشق

عقل چه باشد که کند درک او

عقل ضعیفست و تواناست عشق

روح که چشم همه امیدهاست

کور شد از فرقت و بیناست عشق

لشکر ملک و ملکوت وجود

کشته و افکنده و تنهاست عشق

نیست سری کو ننهد زیر پای

در بر من بی سر و بی پاست عشق

بیشتر از من برخ خوب خویش

عاشق و شوریده و شیداست عشق

در دل دلباخته باشد نهان

در سر سودازده پیداست عشق

بهر تجلی گه موسای وقت

پاکتر از سینه سیناست عشق

جذبه دل باشد و سودای سر

جذب و دلست و سر و سوداست عشق

پیشتر از کون و مکان بود و باز

پیر شد این هر دو و برناست عشق

مختم و مبدای ظهور صفات

اما بی مختم و مبداست عشق

شمارهٔ ۸۳

ساقی جان بجام من ریخت می مدام دل

گشت ز پای تا سرم مست مدام جام دل

ملک دلست رام من سکه دل بنام من

دل همگی بکام من من همگی بکام دل

صدر جلال پادشه شاه براوست متکی

کوه و زمین و آسمان صف زده در سلام دل

عقل ستاده پشت در عشق بگاه مستقر

نوبت سلطنت زند بر طبقات بام دل

عرش بدان معظمی گشت بپای دل زمی

دولت عرش اعظمی یافت ز فیض عام دل

داده ببحر جوش را هوش و خرد سروش را

چرخ گشاده گوش را تا شنود کلام دل

دی ز سمای دل مهی دید مرا بمهمهی

گفت نمایمت رهی برد و نبرد نام دل

گفتم ماه من توئی دلبر و شاه من توئی

جز تو که داد خواهدم شرح دل و پیام دل

گفت که فاش میکند دعوی مستواللهی

ارض و سماست واله و کون و مکان غلام دل

گفتم من گدای تو خاک در سرای تو

میدهدم ندای تو فیض علی الدوام دل

کعبه توئی مراد را راه توئی معاد را

اینکه دهی جماد را سرعت سیر گام دل

دید بطوع بنده ام مرده شاه زنده ام

داد بدست سر من سلطنت تمام دل

مالک ملک دل شدم رسته ز آب و گل شدم

آدم معتدل شدم از شرف مقام دل

مست مدام حق منم باده جام حق منم

سر تمام حق منم از سر اهتمام دل

صبح صفای منتظر شام ندارد از اثر

گونه و زلف آن پسر صبح دلست و شام دل

شمارهٔ ۸۴

ویرانه تن را بود گنجینه جان در بغل

اسکندرست این خاک و آب آیینه پنهان در بغل

یار آمد از بخت رهی در کوی من با فرهی

خورشید بر سرو سهی ناهید تابان در بغل

ماه بهشتی روی من تابید در مشکوی من

از مشرق زانوی من کم بود جانان در بغل

من شیشه‌طبع و آن پری آیینه‌روی و سنگدل

ایمن مباش از شیشه‌ای کش هست سندان در بغل

من باز جستم یار را او خواست از من جان و سر

من پای کوب و دست زن سر بر کف و جان در بغل

با خصم بداندیش گو خود را مزن بر من که من

دارم ز سیف الله دل شمشیر عریان در بغل

نه آسمان درویش دل گردون بود در پیش دل

چونان گدا برد سیه بر دوش و انبان در بغل

دل آسمان جان جان ماهش جمال داستان

کی داشت هرگز آسمان ماهی بدینسان در بغل

فرعون و دیو آواره شد زین در که دارد سر ما

بیضای موسی بر کف و دست سلیمان در بغل

چون موسی صاحب‌لوا وارسته از مصر هوی

دارم من از دست و عصاصد گونه برهان در بغل

شاه سریر عشق را بنشاند دل در آستین

پرورد پیر عشق را فرزند انسان در بغل

دارد دلم با آنکه او با کفر عشقست آشنا

انجیل عیسی بر زبان آیات فرقان در بغل

آن شیخ بی‌باطن نگر ظاهر به شکل آدمی

نقش بت اندر آستین تصویر شیطان در بغل

کس نیست در پهلوی من هم‌خانه و هم‌خوی من

عشق تو و زانوی من این در دل و آن در بغل

بین دولت ابدال را بین قال را بین حال را

پرورده این اطفال را آن قطب امکان در بغل

کثرت چو کوه کفر و من بر وحدت دل ثابتم

روید جبال کفر را اشجار ایمان در بغل

مهرست ضد قهر و من بر لطف و قهرت عاشقم

یک مادر قهر ترا صد طفل احسان در بغل

من بازوی فقرم ولی در آستین دولتم

بالای این درویش را پرورده سلطان در بغل

بر بام گیتی دل منه ای طفل تجرید صفا

کشت آنچه پرورد آدمی این تیره‌پستان در بغل

شمارهٔ ۸۵

دوشم سروش زد در دولتسرای دل

گفتند کیست گفت سروشم گدای دل

آمدنداکه گاه تمنای غیر نیست

بیگاه در مزن که نئی آشنای دل

تا سد ره منتهای مقام تو است و بس

ای بی خبر ز عالم بی منتهای دل

در جایگاه دوست نگنجد بغیر دوست

گر غیر اوست دل نبود نیز جای دل

از آب و از هوای دیار مکدری

رست آنکه دید صفوت آب و هوای دل

مجموع کائنات نشیمنگه فناست

موجود باقی است وجود و بقای دل

قومی بانتظار که خورشید سر زند

از غرب و او دمید ز شرق سمای دل

او در سرست و من ز سما میکنم طلب

من در برون و اوست درون سرای دل

عمریست میدویم چو دیوانه کوبکو

دل در قفای دلبر و من در قفای دل

امروز شد پدید که از پای تا بسر

بگرفته است یار ز سر تابپای دل

از ملک تا ملک همه محکوم حکم ماست

ما در تحکم قدریم و قضای دل

سلطان دولت احد جمع بی زوال

زد دستگاه سلطنت اندر فضای دل

دل نیست این بسینه سویدای دولتست

جانانه است باد سر جان فدای دل

سیناست سینه و دل کامل درخت طور

نبود سری که نیست در آن سر صدای دل

اوصاف کبریا و ولای ولایتش

بر دوش دل رداست زهی کبریای دل

هر سالکی بمسلک سلطان دولتیست

مائیم در طریقت فقر و فنای دل

فقر آیت صفاست که در مدرس الست

ما کسب کرده ایم ز سر صفای دل

شمارهٔ ۸۶

زد دست سلطان دولت دوش از تجلی در دل

شد فتح باب تجلی بر ناظر منظر دل

تا سوز عشق تو آموخت آهی چو آتش برافروخت

از آتش آه دل سوخت بر آسمان اخر دل

بگشود دل باب مستی ما را گه می پرستی

در نیستی دست هستی تا حلقه زد بر در دل

دل تاخت رخش درایت در کشور بی نهایت

تا زد شه عشق رایت بر ساحت کشور دل

ای جان مستان رویت سرگرم خمر سبویت

یک قطره از آب جویت دریای پنهاور دل

من غرق بحر خطابت خضرست جویای آبت

ای روی چون آفتابت مرآت اسکندر دل

چشم تو مخمور خوابست یا نیم مست از شرابست

لعل تو با آنکه آبست افزوده بر آذر دل

پر خم نمودی رسن را زلف شکن در شکن را

بردی دل و دین من را ای ترک غارتگر دل

با آنکه بس نازنینی با جان عاشق به‌کینی

بر چشم دل گر نشینی کی میشود باور دل

ای گوهرت جان مرجان عشق تو چون لعل در کان

در سر و در سینه جان در جان و در جوهر دل

از دست من دل ربودی بر آتش دل فزودی

بی پرده گویم تو بودی مبنای شور و شر دل

شد طوبی خلد انگشت زین آتش و حور شد زشت

زردشت عشق تو تا کشت سرو تو در کشمر دل

باشد دل و جان آگاه آئینه روی الله

شد سینه سالک راه گنجینه گوهر دل

دوش از سر دار توحید دل زد ندای اناالحق

روح القدس گفت این راز در گوش پیغمبر دل

دیدیم راز فنا را پرواز عرش بقا را

عشق رخ او صفا را پای دلست و پر دل

شمارهٔ ۸۷

بازوی عشق بنهاد بر دوش ناقه دل

باری کزان نشیند تا ناف ناقه در گل

من چون کشم کمانت ای ناوکت توان کش

تو ترک نیم مستی من مرغ نیم بسمل

بگرفته تیغ روشن بنشسته بر بتوسن

تازد بخون عاشق نازم سمند قاتل

از بارگاه سلطان وز بوستان رضوان

باشد گذشتن آسان وز عشق دوست مشکل

با اینکه از تو تا او یک گام بیشتر نیست

اما برد که این گام باشد هزار منزل

با ناخدا بگوئید کشتی چه سود دارد

آن را که دیده دریاست کی میرسد بساحل

در آسمان مشکوی دارم مهی که خورشید

هندوی کوی آنماه گردید و گشت مقبل

اسرار کعبه دیدم من در صفای دل بود

ای طائف گل و سنگ تا چند سعی باطل

من از فضیلت عشق در هر قبیله گشتم

معشوق خویش دیدم سر حلقه قبایل

من جستم از برونش او ظاهر از درون شد

عمریست میدوم من بیهوده در مراحل

آن آفتاب روشن سر زد ز روزن دل

معلوم شد کزین پیش جز تن نبود حائل

در سیر کعبه و دیر شد کشف سر این سیر

دل جای آن صنم بود وین پیر دیر غافل

آن غیر نور ما را از خویش کرد فانی

اسم صفاست باقی باقی بدوست واصل

شمارهٔ ۸۸

باز آی که از غیر تو پرداخته‌ام دل

ای سِرّ تو را سینهٔ سودازده منزل

قربان تو می‌کردم اگر یافتمی جان

بر زلف تو می‌بستم اگر داشتمی دل

جز نقش خط از روی نکویت خط هستی

نقشی‌ست که گردون زده بر آب به باطل

چندان که بود کام تو از قتل من آسان

کار من دلباخته از دست تو مشکل

من روی چو زر کرده‌ام از عشق تو بنمای

بر گردنم آن ساعد چون سیم حمایل

آیینه شود سینهٔ پرداخته از زنگ

بر عرش پرد طائر برخاسته از گل

خواهی که شوی مظهر انوار تجلی

آیینهٔ خود ساز بر آن روی مقابل

خود بین نبرد راه به خمخانهٔ وحدت

محجوب ندارد خبر از نشئهٔ کامل

از غرب خفا گونهٔ خورشید حقیقت

پیداست، تو در پرده‌ای ای دیدهٔ غافل

کن در طلب گوهر جان کشتی تن را

مستغرق دریای دل بی تک و ساحل

از کشته شدن زنده شوی در طلب تیغ

بایست زدن بوسه به سرپنجهٔ قاتل

قومی به حرم ساجد و قومی به کلیسا

روی دل من جانب آن هندوی مقبل

باز ای دل سودازده قلاشی و رندی

جز رنج چه بردست کس از کسب فضائل

ما زنده به عشقیم که بی‌فاصله ما را

جاری‌ست چو خون در کبد و عرق و مفاصل

بردار ز گل ذرهٔ محجوب صفا را

ای بر همگی پرتو خورشید تو شامل

شمارهٔ ۸۹

راز دار دل و عشقست فنم

کی گرفتار هواهای تنم

فرس عشق بزینست و عنان

فارس فحلم و در تاختنم

مشتبه کرد بموی تو مرا

عشق این موی بود یا که منم

یار جان باشد و من جسم نزار

دوست باشد تن و من پیرهنم

هر کسی را سر سودای کسیست

من گرفتار دل خویشتنم

آمد از پرده برون بیخود و مست

ماه فرخارم و میر ختنم

رسن زلف بخم کرده گشود

بست و افکند بچاه ذقنم

یوسفم در خور زندانم و چاه

تا سر زلف تو باشد رسنم

شکن اندر شکن از سر تا پای

زان سر زلف شکن در شکنم

ناخن و سینه من تیشه و کوه

من بهامون غمش کوهکنم

گر بمیرم شکفاند غم عشق

لاله از خاک و شقیق از کفنم

خیزد از لعل تو یاقوت روان

ریزد از جزع عقیق یمنم

خاک فقر تو بود آب حیوه

خار عشق تو گل و یاسمنم

سفر کوی خرابات فناست

عاقبت برد بسوی وطنم

بنده فقرم و بافر و شکوه

کارفرمای زمین و زمنم

من صفایم نه گدای زر و سیم

نه گرفتار بفرزند و زنم

شمارهٔ ۹۰

رفت در کسوت درویش که ما نشناسیم

ما نه آنیم که شه را ز گدا نشناسیم

میشناسیم ز پا تا سر ما جلوه اوست

مگر آندم که سر خویش ز پا نشناسیم

درد اثبات گدایان ترا نفی دواست

چه توان کرد که از درد دوا نشناسیم

خاک در خانه ز سلطان سرا با خبرست

کم ز خاکیم که سلطان سرا نشناسیم

ماهی و مرغ ز محبوب خدا باخبرند

ما چه جنسیم که محبوب خدا نشناسیم

طالب دنیی اگر شاه زمین عبد هویست

ما فقیران در دوست هوی نشناسیم

آتش ار بارد ازان ابر که در برق بلاست

بت پرستیم گر از عین رضا نشناسیم

ماه ما بر سر سرویست که بالیده ز خاک

ما مقیمان زمین خلق سما نشناسیم

ما سلیمان هوائیم زمین کی طلبیم

که بجز راکب مرکوب هوا نشناسیم

حبل سحریست که در دیده نماید چون مار

زانکه آن موسی با دست و عصا نشناسیم

ما دل از کف شدگان اهل خضوعیم و خشوع

جز دل و سینه بی کبر و ریا نشناسیم

نبود دار شفا جز در دارنده دل

مرض اینست که ما دار شفا نشناسیم

دولت و زندگی باقی ما فقر و فناست

ما فرو رفته بخود فقر و فنا نشناسیم

صورت صفات سر است به مرآت صفا

همه آلوده زنگیم صفا نشناسیم

شمارهٔ ۹۱

آتش طور و طوی را قبسم

نار موسی کف عیسی نفسم

خاکم و نیست کن آب هوی

آبم و مطفی نار هوسم

باز سلطانم با رشته و بند

چند روزیست اسیر قفسم

بشکنم این قفس از قوت پر

گر بود فر تو فریاد رسم

دوش در قافله آواز رحیل

خورد بر گوش ز بانگ جرسم

گر توئی قائد من دوش بدوش

میروم با تو نه پیش و نه پسم

لنگ لنگانه ز دنبال رسید

تاخت تا غایه قصوی فرسم

نشود یار کسی در دل من

خانه کردست که من هیچکسم

شبروم ولیک نیم رهزن کس

که سر راه بگیرد عسسم

دل من رای ضلالت نکند

که ز انوار هدی مقتبسم

تاب عشقست نه تب عقل حکیم

گشت مات از حرکات مجسم

دل من درج ل آلیست مبین

خسته لطمه دریاست خسم

زافتاب رخ معشوق دمید

غره صبح امید از غلسم

منکر وحدت سلطانی تست

گرچه بازست اسیر مگسم

تو بپرواز بیکتائی خویش

من درویش بکونین بسم

از تو ای کوی تو مقصود صفا

نیست جز فقر و فنا ملتمسم

شمارهٔ ۹۲

ما جهانجوی و جهانبان دلیم

رسته از مملکت آب و گلیم

هستی خویش بغم داده و باز

از عنایات غم دل خجلیم

از ازل آمده و دهر مدار

تا ابد دمبدم و متصلیم

چه گلست اینکه ازو طینت ماست

ما به از لعبت چین و چگلیم

رسته از هستی و پیوند هوا

بسته با آن بت پیمان گسلیم

هدیه ئی نیست که مقبول شود

جان، ز جانانه خود منفعلیم

من بدل دارم و پروانه بپر

هر دو از آتش او مشتعلیم

آن سفر کرده که دل همره اوست

غیر ما نیست که دنبال دلیم

بنده مالک و مسجود ملک

آدم منتظم معتدلیم

همره ماست دو صد قافله دل

همگی بر همگی مشتملیم

همه مستغرق توحید صفا

فانی و باقی لاینفصلیم

شمارهٔ ۹۳

یار می‌آید مرا همواره از هرسو به چشم

آنچنان پیدا که ناپیداست غیر از او به چشم

روی او را پرده پندارست چشم سر ببند

چشم دیگر باز کن تا بنگری آن رو به چشم

چشم خود دیدم که در سودای آن سرو بلند

آنچنان گرید که گویی جای دارد جو به چشم

داشتم من بی‌گل و بی‌آب و بی‌لؤلؤی یار

آب در اطراف و گل در دامن و لولو به چشم

موی گفتی رسته از چشمم که دائم ریزد آب

موی چه بود ما را لجه آمو به چشم

لجه آموست جاری بر رخم بی‌موی دوست

کرد بی‌مویی مرا در عشق کار مو به چشم

سرمه‌ای کردیم وام از خاک پای پیر فقر

کز پی دیدار دولت می‌کند جادو به چشم

دیدم از آن سرمه آن خط و سر زلف به تاب

در سر زلف به تاب آن روی را نیکو به چشم

از نگاهی کشت ما را او ز نگاهی زنده کرد

خوی ضد دارد بنازم انکه داد این خو به چشم

شیرمردان را شکار از آهوان خفته کرد

ماه مستم کش ز مخموری مباد آهو به چشم

دست بر دل داشتم از درد کز تیر نگاه

دست و دل را دوخت گویی دست داد ابرو به چشم

با سر زلف سیاهش روزگار دل مپرس

دیده‌ای روزی که بیند باز را تیهو به چشم

من گدای وادی فقرم که دل را در هواش

می‌نماید خار درویشی گل مینو به چشم

ای که گفتی یار می‌گوید بمیر از خویشتن

تا ببینی روی من گر باز گوید گو به چشم

یار را بینند گر بینند با چشم صفا

زانکه دارد توتیای آستان هو به چشم

شمارهٔ ۹۴

بدل نه تاب که تا درد عشق چاره کنم

بتن نه جامه که از دست درد پاره کنم

ز استخوان گذرد ناوک محبت دوست

مگر دلی که مرا هست سنگ خاره کنم

شماره غم دل چون کنم ز عشق مگر

ستاره فلک واژگون شماره کنم

فلک ز دامن من کسب آفتاب کند

من ار زدیده بدامان خود ستاره کنم

نشسته در دلی ای سرو باغ جان برخیز

که من قیامت موعود خود نظاره کنم

ز زهد خشک چه حاصل من اعتماد سپس

بدامن تر رند شرابخواره کنم

ز تلخکامی فرقت بکوی باده فروش

اگر قرار گرفتم بمی غراره کنم

چو گرم شد سرم از باده نه بنای بلند

بیک دو عربده بی بام و برج و باره کنم

چه غم ز پست و بلند زمین حادثه بار

مرا که اطلس چرخ بلند یاره کنم

شوم بعرصه شطرنج کائنات دلیر

شهان پیاده کنم بازی سواره کنم

بیا که عمر دوباره ست بوسه از لب یار

که بوسم آن دو لب و زندگی دوباره کنم

دلم گرفت ز بیحاصلان بیهده گوی

غبار مدرسه تا چند زیب شاره کنم

گرو کنم بخراباتیان بی سر و پای

دل خراب و خرابات را اجاره کنم

براز اشاره بود دوست و رنه پرده ز کار

برافکنم چو بابروی خود اشاره کنم

مراست طوق ولایت بگردن دل و جان

که اعتصام بحبل دو گوشواره کنم

مرا که خانه منور ز آفتاب صفاست

چه التفات بماه و بماهپاره کنم

شمارهٔ ۹۵

امشب از اول شب مست و خرابست دلم

این چه حالست نه بیدار و نه خوابست دلم

آتشی سر زد از آن گونه و افتاد بر آب

در دل ساغر و در سینه کبابست دلم

چون سمندر بود و ماهی هر آتش و آب

زنده آتش و جنبنده آبست دلم

بخیال رخ نیکوی تو گر بیتو بود

در بهشتست ولیکن بعذابست دلم

نشود پیر جوانی که بپیری نرسد

پیرو پیر ز ایام شبابست دلم

نفس روباه دنی را همه عصفور ضعیف

باز بازوی شه و ضیغم غابست دلم

آب ایجاد ازین چشمه بود تشنه مخواب

تا سر آبست مبر ظن که سرابست دلم

بر در خواجه ختمی زده خرگاه شهود

قدمی برتر قوسین ز قابست دلم

صورتم میکده و سیرت من ساقی دور

سینه من خم و در خم می نابست دلم

کتب الله کتابا ابدیا بیدیه

عشق باشد قلم صنع و کتابست دلم

بنیوش ای سر سودازده پیغام حبیب

در میان تو و او فصل خطابست دلم

هفت طور دل من هفت خط جام جمست

محرم راز حضورست و غیابست دلم

سر مستان صفا گرم ز مینای صفاست

در گه میکده را خشت جنابست دلم

شمارهٔ ۹۶

دی گفت به من بگریز از ناوک خون‌ریزم

گفتم که ز دستانت کو پای که بگریزم

گر بازم و گر شیرم با صولت آهویت

نه بال که برپرم نه بال که بستیزم

با سوز غم عشقت در کوره حدادم

با کار سر زلفت در فتنه چنگیزم

از موی گره واکن صد سلسله شیدا کن

تا من دل سودائی در سلسله آویزم

بستان رخت بر من آموخت بسی دستان

دستان زن این بستان چون مرغ سحرخیزم

زان صاف روان پرور لبریز کن آن ساغر

چندان که بیالائی این خرقه پرهیزم

با باده فرو آور از توسن تن جان را

تا تارک کیوان را ساید سم شبدیزم

در آتشم از خویت ای یار پس از مردن

بنشین به سر خاکم کز بوی تو برخیزم

آن حلقه که از زلفت در گردن جان دارم

بگشایم اگر روزی صد فتنه برانگیزم

آمیخت غمت خونم با خاک که نگذارد

خونی که به رخ مالم خاکی که به سر ریزم

از درد تو مخمورم زان صاف صفا پرور

وقتست که پیمائی جامی دو سه لبریزم

زین شعر صفاهانی آشوب خراسانم

هم فتنه شیرازم هم آفت تبریزم

شمارهٔ ۹۷

ای خواجه مرا مفروش ارزان که گرانستم

تو بنده تن بینی من خواجه جانستم

تو عبد هوی دانی من جان سلیمانم

بر پشت هوا راکب سلطان جهانستم

یاقوت کند فعلم گر سنگ سیه باشد

زین ابر جهم ناگه من برق یمانستم

من مستم و هشیارم پنهان و پدیدارم

در دیده حق پیدا بر خلق نهانستم

مجنونم از آن زنجیر وان قامت چونان تیر

در روز جوانی پیر با پشت کمانستم

عشق امد و شد آباد در عین خرابی دل

من پیر خراباتم با آنکه جوانستم

تو خاک فروتن را می بین و من خاکی

خورشید بلند اختر بر چرخ کیانستم

در صورت و در معنی چون کوهم و چون چرخم

چون کوه بوم ساکن چون چرخ روانستم

از پرتو خورشیدم صد مرتبه بالاتر

او بر سر طینستی من بر سر طانستم

نه تن نه توان خواهد دلبر دل و جان خواهد

چون شاه چنان خواهد من بنده جنانستم

خاک ره من باشد زائینه مصفاتر

در میکده وحدت از دردکشانستم

برجسته ازین خاکم وارسته ز افلاکم

از لوث دوئی پاکم نه این و نه آنستم

دریای گهر ریزم زر بخشم و زر ریزم

اکسیر مهاتم نه بحر نه کانستم

شیر فلکی دارد در حمله گریز از من

در بیشه لاهوتی من شیر ژیانستم

در میکده باقی نوشم می اشراقی

هم ساغر و هم ساقی با پیر مغانستم

یک چند صفا بودم با نطق و بیان ایدل

چندیست نه من باقی نه نطق و بیانستم

شمارهٔ ۹۸

همدم عیسی‌نفسی با دل آگاه شدم

در خم خورشید فلک رنگرز ماه شدم

صبغه الله شود رنگ‌پذیر خم دل

در خم بی‌رنگ شدم صبغه الله شدم

گر روی آگاه شوی این ره فقر است و فنا

من به ره فقر و فنا رفتم و آگاه شدم

بندگی عشق دهد سلطنت کون و مکان

عشق به من کرد نظر بنده بدم شاه شدم

از روش و راه شوی معتکف کعبه دل

معتکف کعبه دل از روش و راه شدم

هستی من بت شد و من بت‌شکن هستی خود

نیست شدم هست ابد زان بت دلخواه شدم

قبله اجرام فلک یوسف من بود و به امر

از زبر ماه به زیر آمده در چاه شدم

باز بر آورد ز چه مالک تائید و من از

همتش از مصر هوی رسته و ذیجاه شدم

در گه و بی‌گاه زدم گرچه درِ فقر ولی

والی این دولت اندوخته ناگاه شدم

گاه پراکنده شود کوه ز جا کنده شود

صرصر عشق آمد و من کوه بدم کاه شدم

حالی در مصر بقا یوسف عالی‌حسبم

از تک زندان هوی بر زبر گاه شدم

دیدم ماهی چو پری گشتم از عقل بری

شهره به دیوانه‌سری در سر هر ماه شدم

خرد شدم سوده شدم از خودی آسوده شدم

چندی آلوده شدم باز به درگاه شدم

شست لب از شیر وفا مام مرا خواند صفا

مرد شدم فرد شدم شهره به افواه شدم

شمارهٔ ۹۹

دلا من و تو اگر رسته از حجاب شویم

دو ذره ایم کزین رستن آفتاب شویم

عمارت ملکوتست و ملک در کف ما

اگر ز باده فقر و فنا خراب شویم

خراب عشق نگشتیم و این خرابی ماست

مگر بدست تو از ساغر شراب شویم

بسوز زاتش عشق ایدل و بخند چو زر

که گر مسیم سراپای زر ناب شویم

نگشته آب بدریای عشق ره نبرند

بیا که ما و تو گر سنگ سخت آب شویم

در نشاط بروی من و تو بسته بیا

بکوی میکده از بهر فتح باب شویم

گمان نبود بدین پاکدامنی که منم

رهین باده و رسوای شیخ و شاب شویم

شراب عشق بریز ای حریف غم مگذار

ب آتش دل ازین آرزو کباب شویم

برون ز پرده شرابی بجام کن که اگر

ز شیر پرده گریزیم شیر غاب شویم

اگر کنیم بمنت گدائی در فقر

ز پادشاهی کونین کامیاب شویم

کنیم گردن اگر پست پیش پای فنا

بهر چه هست شه مالک الرقاب شویم

مقام فقر بلندست در فناش ایدل

مگر بیمن دعاهای مستجاب شویم

هزار لجه خونست از پیاده روان

بیا که ما و تو در فقر همرکاب شویم

ندیدمی خط آن خوبرو بهیچ کتاب

چو عین آب شدیم از چه در سراب شویم

بیا که دفتر اوراق پای تا سر خویش

ب آب عشق بشوئیم و بی کتاب شویم

بدست ما اگر افتد کتاب سر صفا

معلم خرد پیر در شباب شویم

شمارهٔ ۱۰۰

عشقم چنان ربود که از جان و از تنم

در حیرتم که پرتو عشقست یا منم

گفتم که دست گیردم آن طره بتاب

گر دید بند پایم و زنجیر گردنم

گویند رخت گیر و برو از دیار یار

غافل که دست عشق گرفتست دامنم

بی رشته دو زلف تو با این فرا خناست

عالم بدیده تنگ تر از چشم سوزنم

خواهی قیامت ار تو در آئینه بنگری

بین قد خود معاینه در چشم روشنم

از کشت عمر حاصل من شد جوی ز عشق

و آن نیز شد چو برق وزد آتش بخرمنم

ویران کنم عمارت عقل و بنای عشق

تا آفتاب دوست بتابد ز روزنم

بگریختم ز جور فلک در پناه یار

منت خدای را که بلندست ماء/منم

پرواز میکند بهوای صنوبری

مرغ دلم که طائر طوبی نشیمنم

آن طائرم که روح قدس در فضای قدس

گسترده بی مصادمه دام ارزنم

هرگز گمان نداشتم از بخت و اتفاق

ایندولتی که گشته خرابات مسکنم

دل دشت بی نهایت و من با عصا و دست

این دشت را شبان بیابان ایمنم

مرد غزای نفسم و نفی صفاست تیغ

ذکر خطست و خال تو در جنگ جوشنم

شمارهٔ ۱۰۱

مدرس فقر و فنا را سبقیم

اولین نکته و آخر ورقیم

ورق آخر دیوان وجود

نکته اول موجود حقیم

آفتابیم و بابریم نهان

گه پدیدار بشکل شفقیم

گاه از برد انامل شاداب

گاه از آتش دل محترقیم

محیی عظم رمیم غفلات

منجی مهلکه من غرقیم

باطن ظاهر و پیدای نهان

جامع مجتمع مفترقیم

جلوه اقدس اسماء صفات

که مقدس شده در ما خلقیم

تن خاکیست که بر خاک رود

من و دل بر سر این نه طبقیم

نسق عشق صراطیست قویم

ما بقانون هدی زان نسقیم

در بردیده کفریم کمان

بر سر کاخ هدایت وهقیم

هم ز مصداق ابد مایفهم

هم بمفهوم ازل ماصدقیم

آخر لاحقه ختم کمال

اول سابقه ماسبقیم

ازلیم و ابدیم اندر حال

غیر ما باطل و ما عین حقیم

ز صفا رسته و در بحر فنا

سر فرو برده بدون غلقیم

شمارهٔ ۱۰۲

روح وقتیم و کلیم سلفیم

صاحب نفحه و خورشید کفیم

بارش مزرعه فقر و فنا

آتش خرمن آب و علفیم

قمر بارغ بی ابر و غروب

فارغ از نقص و بری از کلفیم

طالع از شرق سمای دل پاک

آفتابیم و بیت الشرفیم

ما عرفنا بزبانیم و بدل

عارف سر سر من عرفیم

لامکان را ز مکانیم درود

از سماوات زمین را تحفیم

علم اسمای تو در مدرس ما

از پدر مانده که پور خلفیم

لب شیرین پسری برده ز دست

دل ما را که بشور و شعفیم

دف و چنگیم چو یار از بر ما

رفت چنگیم چو برگشت دفیم

بزن این دف نبواز این بر بط

بی نوازنده لطفت تلفیم

ساعتی در تک این بحر گهر

لحظه‌ای بر سر دریات کفیم

آدم رسته ازین هفت اندام

گوهر جسته ازین نه صدفیم

از صفوف همه کون و مکان

آمدیم از عقب و پیش صفیم

گوهر قلزم افلاکی روح

بزمین تن خاکی خزفیم

زنده دستگاه فقر صفا

بنده درگه شاه نجفیم

شمارهٔ ۱۰۳

چو گذشتم از علایق به جهان جان گذشتم

رخ آن دیار دیدم ز سر جهان گذشتم

بسمای فقر دیدم رخ آفتاب دولت

بزمین او شدم پست وز آسمان گذشتم

منم آن تهمتن سیر به نیمروز غزلت

که بپای رخش تاء/ئید ز هفتخوان گذشتم

چو کشید شست تقدیر زه کمان وحدت

بدل چو تیر از خانه نه کمان گذشتم

بگمانم اینکه ره نیست باو ز درد مردم

بیقین رسیدم ای سالک و از گمان گذشتم

سر سلطنت ندارد دل آسمان شکوهم

که بخانقاه درویش بر آستان گذشتم

من و ماه هر دو بودیم بکاروان گردون

پی رخش من قوی بود ز کاروان گذشتم

ننهند وقر در فقر مکانت مکان را

ز مکان گذشته ام من که بلامکان گذشتم

من و لا مکان توحید و تصرف ولایت

همه کون از تو ای خواجه من از مکان گذشتم

ملکوت و ملک بادا سعدا و اشقیا را

که گذشتم از تن و جان وزاین و آن گذشتم

نه برایگان شدم خاص هزار یار مردم

که بر آستانه قدس خدایگان گذشتم

بر ازین خیال و این وهم چو روی شاه دیدم

ز خیال و وهم و جان و خرد و روان گذشتم

نه زمانی و مکانی شه آسمانیم من

بمکان فقر بر پادشه زمان گذشتم

من و تاج فقر و اقلیم فنا و گنج بینش

که ب آرزویش از سلطنت کیان گذشتم

نشدم مقید کون صفای مطلقم من

که چو آفتاب پاک آمدم و روان گذشتم

شمارهٔ ۱۰۴

ز مغز و پوست برون رفته تا به دوست رسیدم

به جان دوست که از هر چه غیر اوست بریدم

خلیل وقتم و فارغ ز آفتاب و ز ماهم

رهین عشقم و بیگانه از سیاه و سفیدم

نبود ره که ز آفات جان برم به سلامت

نداده بود اگر دل به وصل دوست نویدم

ز دست این دل سودایی از تطاول زلفش

چه اشک‌ها که فشاندم چه آه‌ها که کشیدم

اگر هزار قیامت کند قیام نسنجد

به فتنه‌ای که من از قاتلش معاینه دیدم

مرا که رفعت خورشید بود در افق دل

به پیش ابروی آن ماه چون هلال خمیدم

چه غم که هیکل من شد غبار و جزو هوا شد

نسیم صبح سعادت شدم به خُلد وزیدم

من آن کبوتر قدسم که از فضای حقیقت

به حبس این قفس افتادم و دوباره پریدم

ز خانقاه طریقت مبر به صومعه ای دل

مرا که خرقهٔ زهد و ریای خویش دریدم

به خاک میکدهٔ عشق تا امید نبستم

نشد ز هستی موهوم خویش قطع امیدم

ز فیض پیر خرابات دوش در حرم دل

به یک نماز که بردم هزار راز شنیدم

بساط فقر به اورنگ سلطنت نفروشم

به نقد عمر گرانمایه این بساط خریدم

صفای سِرّم و در وحدت حقیقت هستی

نهان چو ذره و مانند آفتاب پریدم

شمارهٔ ۱۰۵

مهی دارم که چون خورشید سر گردان او باشم

اسیر پنجه و کوی خم چوگان او باشم

دلم تصویر نتواند وصالش از تحیر بس

که در این پرده تصویر من حیران او باشم

وصال او نخواهم من کجا و وصل بس باشد

که او سلطان عشق و من گدای خوان او باشم

بعهد دیگری چون سر نهم عهد من این باشد

که تا باشم ببند محکم پیمان او باشم

دلم روشن شد از این خاطر سلطانی ای سالک

که گر خورشید باشم هندوی فرمان او باشم

خرامد گاه گاهی یار در زندان و براینم

که از کانش بدزدم لعل و در زندان او باشم

مرا در خاطر از احسان عام اوست گنج آری

که باشم من که اندر خاطر احسان او باشم

مدار سلطنت بر دست عشق اوست در باطن

گدای پادشاه و بنده سلطان او باشم

ندارم چشم کز میدان جانان جان برم بیرون

مرا این استقامت بس که در میدان او باشم

دلم خون شد ز رشک خاک راه ای عشق امدادی

که دست گرد باشم بلکه در دامان او باشم

اگر جان ترا عشق آشنای غیر دید ایدل

بسوزد آتش غیرت مرا گر جان او باشم

من آن خویش بودم یار آن خویش و این ساعت

بر آن عهدم که او آن من و من آن او باشم

صفا خورشید باشد صورت ایوان من روزی

که او شه باشد و من صورت ایوان او باشم

شمارهٔ ۱۰۶

امشب بکه مانم من اسرار همی گویم

درد دل سودائی با یار همی گویم

میسوزم ازین سودا بر خویش نمی بندم

این درد که من دارم ناچار همی گویم

خار غم عشقت را گویم بگل سوری

ور گل نکند باور با خار همی گویم

من دشمن گفتارم از غیر تو بیزارم

چون با تو فتد کارم بسیار همی گویم

من طبل نخواهم زد در زیر گلیم تن

این نغمه منصوری بردار همی گویم

در دشت شدم دیدم بر سبزه توئی سلطان

زان مردک دهقان را سالار همی گویم

اسرار خط سبزت سودای سر زلفت

بر مور کنم پیدا با مار همی گویم

بر بود ز من جان را عقل و دل و ایمان را

آن زلف پریشان را طرار همی گویم

بر گوش فلک گفتم بی پرده و شیدا شد

بر قلب ملک زین پس هموار همی گویم

ای شاهد هر جائی من نایم و تو نائی

گر زیر همی سنجم گر زار همی گویم

مقصود تو ای سالک با تست چه میگردی

دیوانه نیم بالله هشیار همی گویم

عشقش نبود حالی امیدی و آمالی

این نغمه امسالی از پار همی گویم

این آتش روشن را در دل نکنم پنهان

بر نور همی خوانم با نار همی گویم

نه شیخ دکان دارم نه شحنه بازارم

با خر نبود کارم کز بار همی گویم

من دوش چه خور دستم سودائی و سرمستم

از دار دوئی رستم دادار همی گویم

یامست می ذاتم در میکده وحدت

لاغیرک فی داری دیار همی گویم

گر یار همی خواهی از چشم صفا بنگر

گوئی تو که با دریا دیوار همی گویم

شمارهٔ ۱۰۷

امشب سر آن دارم کز خانه برون تازم

این خانه هستی را از بیخ براندازم

تن خانه گور آمد جان جیفه گورستان

زین جیفه بپرهیزم این خانه بپردازم

دیوانه ام و داند دیوانه بخود خواند

او سلسله جنباند من عربده آغازم

با روح قدس همراه بودیم و بماند از من

من بال نیفکندم بی روح قدس تازم

در ششدر عشقش دل واماند در این بازی

گر پاک نبازم جان با نرد غمش بازم

در آتشم و راهی جز صبر نمیدانم

هم گریم و هم خندم هم سوزم و هم سازم

دل بسته سودایم این سلسله از پایم

بردار که بگریزم بگذار که بگدازم

از بال بیفشانم این گرد علایق را

بر خاک به ننشینم بر ساعد شه بازم

من آینه ذاتم این زنگ طبیعت را

از آینه بزدایم این آینه بطرازم

بگرفته ز سر تا پا آئینه دهم صیقل

تا عکس بیندازد آن دلبر طنازم

من بچه شهبازم بر دوش و سر سلطان

گر ناز کنم صد ره شه باز کشد نازم

اورنگ خلافت را داود مزامیرم

سر میشکند سنگم دل میبرد آوازم

من مورم و نشمارم بر باد سلیمان را

در بادیه عشقش من از همه ممتازم

راز ازلی مشکل پوشید توان از دل

دل خواجه این منزل من محرم این رازم

در قاف احد دارد سیمرغ صفا منزل

زین شمع نمی برد پروانه پروازم

شمارهٔ ۱۰۸

کفر آئین منست ار عشق را تمکین کنم

کافر عشقم اگر من پشت بر آئین کنم

سیر باطن را گذارم بر فراز عرش پای

خاک خذلان بر سر معراج ظاهر بین کنم

در هوای دوست می پرند با هم کبک و باز

کبک را فرخنده خوانم باز را تحسین کنم

پر دهم گر صعوه را از عشق عنقای قدم

قاف را تا قاف پر سیمرغ و پر شاهین کنم

کی گذارم طائر تقدیس را آلوده بال

من که مرغ خانه را شهباز علیین کنم

سر عشق دوست را گر سیر انسانی کند

در مقام قلب بر روح القدس تلقین کنم

بگذرم از هفت خوان تن گر از تن بگذرم

ور نه بر جان کی رسم گر جسم را روئین کنم

در هواهای تن این حیوان اصطبل و علف

جان نکاهم رفرف معراج دل را زین کنم

پرده امکان فرو گیرم ز رخسار وجوب

کون را یکباره بی امکان و بی تکوین کنم

روی وحدت را کنم بی پرده چونان آفتاب

خاکیان را بی نیاز از ماه و از پروین کنم

عرصه توحید را پردازم از صف نفاق

دست حق در ذوالفقار صفدر صفین کنم

زنگ خودبینی کند مرآت دل را بی صفا

من صفایم نیستی را پیشوای دین کنم

شمارهٔ ۱۰۹

زین سپس بر هر چه غیر از وجه باقی پا زنم

تشنه ام زین پس بدریا گر رسم دریا زنم

باده وحدت تنی را نیست اندر خورد جام

جام وحدت گر زنم من با تن تنها زنم

نیستم منصور و منصورم که در این دار پست

کوس سبحانی بدار عالم بالا زنم

چون کنم پنهان که پنهانیش از پیدائی است

من شراب عشق گر پنهان و گر پیدا زنم

کی زنم جائی علم کش مقطع و مبداستی

من علم در عالم بی مقطع و مبدا زنم

لن ترانی چیست من خود طبل ارنی را دوال

بی حجاب موسوی بر سینه سینا زنم

آب وحدت جوشم از سر چشمه اثناعشر

گر عصای موسوی بر صخره صما زنم

نوگل بی خار توحید از بهار دل دمید

خار زین نورسته گل بر چشم نابینا زنم

تشنه کی مانم من ار در آب یا در آتشم

آب سرد سلسبیل از آتش مینا زنم

سرنهم از بندگی بر آستان می فروش

بر سر از این پادشاهی تاج کرمنا زنم

پیر عقل و پادشاه شهر بودن ابلهیست

زین سپس دیوانه گردم خیمه بر صحرا زنم

باسر زلف تو عقل و عشق و عرفان صفا

هر چه دارم سود خواهم برد اگر سودا زنم

شمارهٔ ۱۱۰

یار در چشم و من دلشده خون می‌گریم

دوست در خانه من از شهر برون می‌گریم

دیده ابر که می‌بارد و جویی که رود

کاش دیدی که من شیفته چون می‌گریم

کشتزار فلکی سبز ز باران منست

بی‌بهار تو من از ابر فزون می‌گریم

همه گریند که گیرند ره هشیاری

من سودازده از عشق جنون می‌گریم

سوخت آن گونه که خاکستر من داد به باد

زآتش این فلک آینه‌گون می‌گریم

پست کرد این تن خاکی دل افلاکی من

مرغ بالایم از اندیشه دون می‌گریم

عمرها رفته و من بی‌خبر از گنج حضور

گنج ظاهر شده از شرم کنون می‌گریم

دیده و دامن و اطراف من از خون شده لعل

دیرگاهی‌ست که بی‌لعل تو خون می‌گریم

در ره عشق بسی مرحله طی کرده و باز

عقباتیست که بی‌راهنمون می‌گریم

دل من جو شد و دریا شد و آرام گرفت

باز می‌جوشم و در عین سکون می‌گریم

به هلالی که نمود ابروی آن ماه و نمود

رخ و بالای مرا زرد و نگون می‌گریم

تو صفا را به برای قافله‌سالار ثبات

که من از توسن ایام حرون می‌گریم

شمارهٔ ۱۱۱

دردیست ز عشق او به جانم

پیداست ز جسم ناتوانم

این سوز ز جان رسید بر پوست

از پوست به مغز استخوانم

از نام و نشان خود گذشتم

من بنده شاه بی‌نشانم

برهان جلالت من اینست

پیرم به تجلی و جوانم

با آنکه جوانم آسمان را

چون تیر گذشته از کمانم

چون قاصد کعبه حضورم

مقصود زمین و آسمانم

تابنده آستان فقرم

چرخست گدای آستانم

با آنکه تنم ز عشق موئیست

در پهلوی نفس پهلوانم

در وادی ایمنم چو موسی

بر گله خویشتن شبانم

ای آنکه کنی به بحر و کان روی

من گوهر بحر و زرکانم

بگذشته ازین و آن و چون روح

در صورت این و سر آنم

من باز سپیدم و مهیاست

بر ساعد شاه آشیانم

پرورده نعمت حکیمم

بر خوان وجود میهمانم

از کوزه عیسی است آبم

از سفره احمدست نانم

با اینهمه قدر و جاه، فانی

در مهدی صاحب‌الزمانم

من نیستم اوست کیستم من

پیداست صفای اصفهانم

شمارهٔ ۱۱۲

عشق زد خیمه بیائید که بی خانه شویم

شمع افروخته شد هم پر پروانه شویم

حلقه طره او در شکنست و خم و تاب

باید اندر سر این سلسله دیوانه شویم

آشنایان غم عشق برآنند که ما

زین خیال و خرد شیفته بیگانه شویم

حاصل از سبحه و سجاده ندیدیم سپس

پاسبانان سر کوچه میخانه شویم

کی درین زاویه ها بود باندیشه ما

که بافسون غم عشق تو افسانه شویم

یار پیمان شکن از شارع میخانه گذشت

باید اندر قدمش بر سر پیمانه شویم

رشته سبحه گسستیم که بی دانه و دام

حجه صوفی و آن سبحه صد دانه شویم

گرد گشتیم و بیفشاند ز دامن همه تن

پنجه گردیم که بر طره او شانه شویم

بیت معمور ولایت دل دیوانه ماست

گنج مائیم ولی باید ویرانه شویم

کمتر آید ز زنان کشمکش پرده دری

تن بود پرده بکوشید که مردانه شویم

نیست در شهر بتی تا ببرد دل ز صفا

باز گردید حریفان که بکاشانه شویم

خانه از غیر بپردازیم از نفی خودی

همدل و همسخن و همسر جانانه شویم

شمارهٔ ۱۱۳

شبی که دیده بدیدار دوست باز کنم

دم سپیده ز خورشید احتراز کنم

بود وضوی من از آب چشم و طاعتم این

که رو بقبله ابروی او نماز کنم

پرم بعرش حقیقت ز آشیانه آز

دو بال بسته مرغ نیاز باز کنم

مرا که ساعد سلطان بود مساعد پای

چرا نشیمن خود آشیان آز کنم

شکار نسر حقیقت کنم بقوت سیر

کبوتر دل شوریده شاهباز کنم

هرانچه یار فزاید بناز گو بفزای

که هر چه هست مرا جمله و نیاز کنم

من ار نیاز کنم خویش را بحضرت دوست

بهرچه هست بتائید دوست ناز کنم

رسیده ام بمیان و بموی دلبر خویش

اگر میان وی از موی امتیاز کنم

ز خاک کوی تو دل را دهم طراز بروی

دل فسرده چو روی بت طراز کنم

اگر بدست من افتد شکنج طره بخت

ز گرد راه تو آن طره را طراز کنم

ز خاک پای تو آبی زنم بر آتش دل

دل هوائی خود را محل راز کنم

حدیث موی تو گویم دم از غم تو زنم

بگفتگوی تو افسانه را دراز کنم

مرا که موطن دل خانه حقیقت اوست

چرا مسافرت کعبه مجاز کنم

صفاست قبله دل نیست جز اطاعت امر

من ار پرستش سنگ و گل حجاز کنم

شمارهٔ ۱۱۴

ما و دلِ سودا‌زده سرمستِ الستیم

برگشته ز میخانه دو آشفتهٔ مستیم

با افسر سلطانی کونین بلندیم

با خاکِ درِ خاک‌نشینان تو پستیم

موهوم بود هستی ما سرّ تو موجود

المنة لله که از این واهمه رستیم

ما شیشه شکستیم و کف پای ملک را

زین شیشهٔ بشکسته درین بادیه خستیم

با عشق تو دیوانه و با جام تو سرمست

چون نیست شدیم از همه با عشق تو هستیم

پیوند مهمات ز کونین بریدیم

با رشتهٔ پیمان سر زلف تو بستیم

ما باز قوی‌منزلت ساعد جانیم

از بام جهان با پر افراشته جستیم

زاهد تو برو مسجدی و صومعه‌ای باش

ما رند خرابات‌رو باده‌پرستیم

شاهین وجودیم به حبس تن خاکی

کز قوت پر این قفس تنگ شکستیم

برخاسته از کنگرهٔ عرش و به آفاق

پرواز نمودیم و به بام تو نشستیم

صحرای ترا آهوی در بند گرفتار

دریای ترا ماهی افتاده به شستیم

گر زان که فقیریم فقیرِ درِ شاهیم

ور زان که خرابیم از آن ساغر و دستیم

ای ساقی مستان به صفا رطل دمادم

مخمور بمگذار که ما مست الستیم

شمارهٔ ۱۱۵

به تیره شب نظر آفتاب می‌بینم

رخ تو می‌نگرم یا که خواب می‌بینم

به غیر نقش خط از روی آبدار تو من

خط دو کون چو نقش بر آب می‌بینم

خراب عشق توام ورنه در عمارت خویش

بنای کون و مکان را خراب می‌بینم

نظر نداشتی ای آنکه گفتی از سر زلف

جمال شاهد جان در حجاب می‌بینم

تو طره می‌نگری من ز طره طلعت دوست

تو ابر تیره و من آفتاب می‌بینم

نه تاب هر نظرست این فروغ و تابش روی

که من در آن سر زلف به تاب می‌بینم

به چشم باز من آن روی را چو بیضه نور

عیان ز موی چو پر غراب می‌بینم

شتاب گیر دلا وصل اوست حاصل عمر

که عمر را به روش در شتاب می‌بینم

کتاب عشق ز من جو که من ز خشت سیاه

بیاض صفحه سر کتاب می‌بینم

پیاده‌ای تو ز من پرس راه وادی عشق

که خون راهروان تا رکاب می‌بینم

صفای سرم و خود را بی‌من همت پیر

به قصر خسرو مالک رقاب می‌بینم

شمارهٔ ۱۱۶

یار برداشت ز رخ پرده برای دل من

برد از من دل و بنشست به جای دل من

نتوان گفت زمینست و سما خلوت دوست

خلوت سلطنت اوست سرای دل من

دل من بارگه سلطنت فقر و فناست

آسمانست و زمینست گدای دل من

عشق با آنکه هوای من و آب من ازوست

تربیت یافته از آب و هوای دل من

پنجه حسن که معمار بنای ابدیست

کرد از آب و گل عشق بنای دل من

ایکه از غرب افق میطلبی کرد اشراق

آفتاب ازل از شرق سمای دل من

دل من کشتی نوحست بدریای فنا

ناخدای دل کشتیست خدای دل من

دید ناهار نحیف هستم و بیمار و ضعیف

حق غذای دل من گشت و دوای دل من

برخ زرد من آن نرگس بیمار گشود

یار بگشود در دار شفای دل من

سایه افکند کسای دل من بر ملکوت

جبرئیلست ز اصحاب کسای دل من

دل مرا بس برو ای دنیی بی صبر و ثبات

نگرفتست تعلق بتو رای دل من

دل من جوی اگر طالب نوری که هباست

آفتاب فلک از نور و ضیای دل من

در مکانیست کزو نیست برون کون و مکان

که سر کون و مکان باد فدای دل من

نرسیدند به سرمنزل مقصود صفا

مگر آن قوم که رفتند به پای دل من

شمارهٔ ۱۱۷

شاهد ماهست مخفی در ظهور خویشتن

آفتاب ماست در جلباب نور خویشتن

احمد ما بست احرام از در دیر طلب

تا مشرف شد بمعراج حضور خویشتن

موسی جان را بصیرت داد و از شاخ درخت

نوبت انی انا الله زد بطور خویشتن

داد دل را نغمه داودی و بی حرف و صوت

خواند در کهسار و در وادی زبور خویشتن

زیر پر بگرفت بدو و ختم را چون جلوه کرد

آن سلیمان حقیقت در ظهور خویشتن

عیسی ما را بشارت داد بر نور وجود

آفتاب روح با اندام عور خویشتن

کامل ما نقطه شد در تحت بای اسم ذات

گشت ساری در حروف و در سطور خویشتن

یار بر کون و مکان بگذشت و جان تازه داد

هر دل و هر جان که دید اندر عبور خویشتن

از کمال ذات آمد تا هیولای نخست

کامل مطلق که نپسندد قصور خویشتن

از کنار جوی خود رویاند سرو قد خویش

در بهشت خود خرامان کرد حور خویشتن

من بخاک افتاده بودم کرد بر رویم نگاه

چشم نگشاید بکس یار ار غرور خویشتن

غیرتش خاکستر بود صفا بر باد داد

سوخت ما را یار با عشق غیور خویشتن

شمارهٔ ۱۱۸

حیرتست این کوی یاران را صلا باید زدن

گام سمت وادی فقر و فنا باید زدن

نیست سلطان را درین وادی گذر دست نیاز

دولت ار خواهی بدامان گدا باید زدن

موسیا از جان گذشتن روی جانان دیدنست

تکیه بر حق پای بر دست و عصا باید زدن

در چنین میدان اگر تیغ آید از سر باک نیست

بلکه بر بازوی قاتل مرحبا باید زدن

مستیی شرطست دید یار را نز درد جهل

باده تحقیق از جام بلا باید زدن

در کف فقرست مفتاح در گنج وجود

پای استکبار بر فرق غنا باید زدن

مرگ نبود مردن عشاق را در کیش عشق

سور توحیدست این زیروستا باید زدن

کرد دل را عشق دردانگیز یکتا در جنون

دست در زنجیر آن زلف دوتا باید زدن

جلوه الا الله ار خواهی چو منصوران یار

کوس سبحانی فراز دار لا باید زدن

در خم چوگان کثرت بودن از ناراستیست

گوی از میدان توحید خدا باید زدن

گر بکشتن دست بدهد پای هشتن در وصال

پیش روی دوست در خون دست و پا باید زدن

کی رسی ای پای بند تن بسربازان یار

گام در این ره ب آئین صفا باید زدن

در قفای بنده معنی قدم خواهی نهاد

حشمت سلطان صورت را قفا باید زدن

شمارهٔ ۱۱۹

دل بردی از من به یغما ای ترک غارتگر من

دیدی چه آوردی ای دوست از دست دل بر سر من

عشق تو در دل نهان شد دل زار و تن ناتوان شد

رفتی چو تیر و کمان شد از بار غم پیکر من

می‌سوزم از اشتیاقت در آتشم از فراقت

کانون من سینهٔ من سودای من آذر من

من مست صهبای باقی زآن ساتکین رواقی

فکر تو در بزم ساقی ذکر تو رامشگر من

چون مهره در ششدر عشق یک چند بودم گرفتار

عشق تو چون مهره چندیست افتاده در ششدر من

دل در تف عشق افروخت گردون لباس سیه دوخت

از آتش و آه من سوخت در آسمان اختر من

گبر و مسلمان خجل شد دل فتنه آب و گل شد

صد رخنه در ملک دل شد زَ اندیشهٔ کافر من

شکرانه کز عشق مستم میخواره و می پرستم

آموخت درس الستم استاد دانشور من

سلطان سیر و سلوکم مالک رقاب ملوکم

در سورم و نیست سوگم بین نغمهٔ مزمر من

در عشق سلطان بختم در باغ دولت درختم

خاکستر فقر تختم خاک فنا افسر من

با خار آن یار تازی چون گل کنم عشقبازی

ریحان عشق مجازی نیش من و نشتر من

دل را خریدار کیشم سرگرم بازار خویشم

اشک سپید و رخ زرد سیم من است و زر من

اول دلم را صفا داد آیینه‌ام را جلا داد

آخر به باد فنا داد عشق تو خاکستر من

تا چند در های و هویی ای کوس منصوری دل

ترسم که ریزند بر خاک خون تو در محضر من

بار غم عشق او را گردون ندارد تحمل

کی می‌تواند کشیدن این پیکر لاغر من

دل دم ز سر صفا زد کوس تو بر بام ما زد

سلطان دولت لوا زد از فقر در کشور من

شمارهٔ ۱۲۰

من تاجرم بدکه بازار خویشتن

بر دست نقد جان و خریدار خویشتن

هر دانشی که بود مرا صرف دید شد

دیوانه شد دلم پی دیدار خویشتن

ایوان ملک قصر ملک دیده ام کنون

بنشسته ام بسایه دیوار خویشتن

سلطان دل ز خاک در خود بسر نهاد

هر افسری که دید سزاوار خویشتن

از راه کوی خویش رسیدند بر مراد

عشاق دوست در طلب یار خویشتن

گشتیم بسکه کوس اناالحق زدیم فاش

منصور پایدار سر دار خویشتن

پرگار خویشتن دل و نبود بغیر دل

در دور خویش مرکز پرگار خویشتن

دیدم تمام کون و مکان را بچشم سر

من غیر خود ندیدم در دار خویشتن

سیاره است و ثابت من عقل و عشق من

من آسمان ثابت و سیار خویشتن

در عین شادمانی و عیش مدام خویش

در حیرتم ز انده بسیار خویشتن

دار حقیقتست بنازم هزار بار

بر صنع دست و پنجه معمار خویشتن

از خویشتن رهائی و باز آمدن بخویش

شرطست در سلوک گرفتار خویشتن

افکنده ام ز دوش دل خویش بار غیر

آسوده ام ز قلب سبکبار خویشتن

سرشار سر وحدت اطلاقی خودم

سرگرم خمر خانه خمار خویشتن

در کار نفی خویشم و نفی صفای خویش

کس نیست همچو من پی آزار خویشتن

بی پرده گویم آنچه بود نیست غیر یار

من جسته ام ز پرده پندار خویشتن

شمارهٔ ۱۲۱

سرخوان وحدت آندم که بدل صلا زدم من

بسر تمام ملک و ملکوت پا زدم من

در دید غیر بستم بت خویشتن شکستم

ز سبوی یار مستم که می ولا زدم من

زالست دل بلائی که زدم بقول مطلق

بکتاب هستی کل رقم بلی زدم من

پی حک نقش کثرت ز جریده هیولی

نتوان نمود باور که چه نقشها زدم من

پی سد باب بیگانگی از سرای امکان

کمر وجوب بستم در آشنا زدم من

قدم شهود بر دستگه قدم نهادم

علم وجود در پیشگه خدا زدم من

سر پای بر تن و دست بدامن تجرد

نزدم ز روی غفلت همه جابجا زدم من

هله آنچه خواستم یافتم از دل خدابین

نه بارض خویشتن را و نه بر سما زدم من

بدر امیدواری سر انقیاد سودم

بره نیازمندی قدم وفا زدم من

من و دل دو مست باقی دو نیازمند ساقی

دل مست باده فقر و می فنا زدم من

در دیر بود جایم بحرم رسید پایم

بهزار در زدم تا در کبریا زدم من

در کوی می پرستی نزدم بدست هستی

که مدام صاف الا ز سبوی لا زدم من

بهوای فرش استبرق جنت حقایق

ز بساط سلطنت رسته ببوریا زدم من

بقفای فقر آنروز قدم نهادم از دل

که بدولت سلاطین دول قفا زدم من

در افتقار را بست و گشود باب دولت

مس قلب را درین خاک بکیمیا زدم من

ز هوای خویش رستم بخرابخانه تن

که ازین خرابه خشتی بسر هوی زدم من

بخدای بستم از کدرت کائنات رستم

بدو دست چنگ در سلسله صفا زدم من

به رضای نفس جستم جلوات فیض اقدس

نفس تجلی از منزلت رضا زدم من

شمارهٔ ۱۲۲

گاه دی است و نوبت فصل بهار من

بنشسته است یار چو گل در کنار من

بر گنج خسروی ندهم کنج خانقاه

امروز دور دور من و یار یار من

جان یافتم ز دولت دل در حضور یار

فرخنده است روز چنین روزگار من

جبریل را ز بال فکند و هنوز نیست

در اوج خویش باز حقیقت شکار من

روی دلم بسمت دیاری بود که اوست

ابروی دوست قبله شرع دیار من

نقش و نگار را بزدودم ز لوح دل

تا گشت جای جلوه نقش نگار من

از جسم و جان امید بریدم هزار بار

تا دید روی او دل امیدوار من

دیدم که عشق اوست خداوند کائنات

روزی که شد بکوی حقیقت گذار من

بردم بپای عشق بسر سجده نیاز

یک قبله گشت و یکدل و یکروی کار من

دادم زمام مملکت دل بدست دوست

باقی نماند در کف من اختیار من

صبحست و یار ساقی و من در خمار دوش

یارب پذیر عذر لب میگسار من

جز صاف غم که صیقل آئینه صفاست

کو آب رحمتی که نشاند غبار من

شمارهٔ ۱۲۳

به عشق خویش مرا خوی داد دلبر من

دمی نشد که گذارد دل مرا بر من

به سینه‌ام ز غمش رازهاست بی‌حد و هست

هزار نکته ز هر راز او به خاطر من

مرا چه کار به خورشید حشر منتظران

که آفتاب شهود است سایه سر من

نشد شبی که نشد چشم من ستاره‌شمار

به هر مهی و تجلی نکرد اختر من

کنون ز عشق تو بس آفتاب و ماه دمید

ز آسمان دل ای آفتاب انور من

تسلطی‌ست مرا بر سر تمام ملوک

که خاک میکده عشق توست افسر من

مرا به سلطنت فقر راه داد و نمود

ممالک ملک ملک را مسخر من

نبود اگر غم عشقت تجلی ملکوت

نداد صیقل آیینه مکدر من

که بود ساقی و این باده‌ای که داد چه بود

چه شعله بود که در هم شکست ساغر من

مگر تجلی طور است عشق یار به دل

که پاره پاره شد از هم چو کوه پیکر من

چه دیر بود که از کعبه تافت تا سر خویش

به پای راهب او سود جان کافر من

بهشت من دل و رضوان من تجلی دوست

زلال جاریه اشعار روح‌پرور من

بجوی جان و دل و مزرع مراد صفا

چه آب‌ها که روان کرد دیده تر من

شمارهٔ ۱۲۴

به تار موی بتی شد سلاسل دل من

ببین به ضعف که یک موی شد سلاسل من

کشیده ابروی آن ترک نیم‌مست کمان

پی شکار دل این مرغ نیم بسمل من

به پرده دیدم و بی‌پرده در شمائل او

به شکل صورت تصویر شد شمائل من

چه فتنه بود که رفت از مقابل من و باز

نشسته است شب و روز در مقابل من

بزاد عشقم و پرورد و کشت و برد خاک

ندانم از چه بزاد آنکه بود قاتل من

بسوخت ز آتش و خاکسترم سپرد به باد

چه آب بود که از او سرسته شد گل من

خیال مغز به سر دارم و نهفته به پوست

به مغز خشک ببین و خیال باطل من

همیشه در سفرم باز در مقام خودم

که هم‌ترازوی ما هست برج محمل من

هزار مرحله طی کرده راه مانده هنوز

ز من بپرس که گویم کجاست منزل من

پدید گشت به یک عمر جستجوی که بود

من آنکه می‌دوم اندر قفاش در دل من

چه پرده بود که روشن نبود دیدهٔ دل

ز طلعتی که بود آفتاب محفل من

یکی‌ست شاهد و مشهود و آشکار و نهان

شوید جمع و نمایید حل مشکل من

فنای کون و مکان باشد و بقای صفاست

همانکه پیش تو دریاست هست ساحل من

شمارهٔ ۱۲۵

پورا بسلطنت رسی این پند گوش کن

تاج سر از غبار در می‌فروش کن

گفتار من که هست چو لولوی شاهوار

مرجان گوش جان حقیقت نیوش کن

هوش تو را مشاهدهٔ سِرّ غیب نیست

خواهی به سِرّ غیب رسی ترک هوش کن

گسترده است سفرهٔ دولت به بار دل

ای خاکسار بارگه فقر نوش کن

حق ناخدای کشتی دریای زندگی‌ست

ای ابر ریزش آور و ای بحر جوش کن

ای در برِ تو جامهٔ زربفت خسروی

روی ملاطفت به من ژنده‌پوش کن

معشوق شاهد دل و مشهور دیده است

با خویش گفتگو کن و ترک سروش کن

ای خرقهٔ کمال به دوش ولایتت

جان مرا ردای عنایت به دوش کن

جوش و خروش رعد درین گوش بی‌صداست

ای سینه هرچه خواهی جوش و خروش کن

نقش خط نگار که دیباچهٔ بقاست

از دل بخوان و ترک خطوط و نقوش کن

شمارهٔ ۱۲۶

دور عشقست گر ای نطقه دل خون باشی

به ازانست کزین دایره بیرون باشی

نبرد ره دل آباد بگلگونه غیب

ای خوش آندم که خراب از می گلگون باشی

ای نیاورده بکف دامن دولت در فقر

گرد ره باش که تاج سر گردون باشی

پای بر عرش حقیقت ننهی ایکه بعقل

صاحب دستگه هوش فلاطون باشی

عاشقان را بصلاح و حکم عقل چکار

مصلحت دید من آنست که مجنون باشی

ای شه ملک ترا دولت درویش بدست

نیست گر صاحب گنجینه قارون باشی

گر شوی خاک گدای در میخانه عشق

مالک ملک جم و گنج فریدون باشی

چند در چون و چرائی تو و در بند خودی

بیخودی خوی کن ای خواجه که بیچون باشی

نتوانی که زنی رایت اقبال بچرخ

تو که وابسته این گنبد وارون باشی

کس بافسون و به افسانه نشد محرم راز

ایکه در عالم افسانه و افسون باشی

گر دو صد سال کنی سلطنت ایدل بنشاط

می نیرزد بیکی لحظه که محزون باشی

مگر از لشکر اندوه چه دیدی در روز

که نخوابیده و در فکر شبیخون باشی

نبری جان که تو دیوانه و طفلند عوام

هم مگر معتکف دامن هامون باشی

کوه را سیل تو چون کاه برد بر سر آب

مگر ای چشم صفا لجه آمون باشی

شمارهٔ ۱۲۷

در دل متجلی شد آن دلبر روحانی

خورشید ازل سر زد زین مشرق نورانی

مفتاح شهود آمد سر حلقه جود آمد

سلطان وجود آمد در عالم امکانی

شهباز الوهیت یعنی دل صاحبدل

بر عرش حقیقت شد زین طبع هیولانی

صد بار نظر کردم دیدم بهزار آئین

بنشسته ببار دل آن اول بی ثانی

هنگام فدی آمد از دوست ندی آمد

شمس احدی آمد ای کثرت ظلمانی

آن گمشده پیدا شد منصور هویدا شد

بر دار مسیحا شد زد نغمه سبحانی

گفتم برهان ما را زین بادیه حیرت

برداشت نقاب از رخ شد اول حیرانی

آن روز بشام آمد آن ماه تمام آمد

دیوانه ببام آمد در وقت پریشانی

سرمایه قوتست این قوت جبروتست این

سر ملکوتست این در کسوت انسانی

در مصر هوی تا کی مملوک زنان بودن

آهنگ عزیزی کن ای یوسف زندانی

می از لب ساقی زن صهبای رواقی زن

بر دولت باقی زن زین دستگه فانی

بلقیس مجرد شو زی صرح ممرد شو

با بخت موید شو بر تخت سلیمانی

در کفه میزانش در ساحت میدانش

ظلمست سبک سنگی حیفست گران جانی

سلطان سماک آمد از عالم پاک آمد

بر تارک خاک آمد آن افسر سلطانی

در مردن تبدیلی نه خوی عزازیلی

کاین دانش تحصیلی شد مایه نادانی

ای جاذبه ایمن ای جذبه جان من

این خواهش اهریمن کو آتش یزدانی

سرمست الستم من دیوانه و مستم من

از غیر تو رستم من میگویم و میدانی

من خاک رهت سازم تن گر همه جان باشد

جان گرچه گران باشد در پای تو ارزانی

از نرگس فنانت کز فتنه نپرهیزد

داغیست مرا بر دل چون لاله نعمانی

عاشق چکند جان را سودازده ایمان را

شرطست که جانان را از خویش نرنجانی

بیزارم ازین بودن وین بادیه پیمودن

بر خاک توان سودن در پیش تو پیشانی

با کس نتوان گفتن رازی که پس از مردن

دی گفت بگوش من در کوشه پنهانی

با غیر چرا گویم اسرار سویدا را

صد بار کشیدستم زین گفته پشیمانی

موجود نباشد کس جز ذات وجود ایدل

پس نیست کس جز او شد مسئله برهانی

جا آنکه بقا دارد در جان صفا دارد

گویند که جا دارد گنجینه بویرانی

کشتند نکویانم زان طره کافر دل

فریاد مسلمانان زین طرز مسلمانی

شمارهٔ ۱۲۸

ز چه کرد با چنین روبر خلق خودنمائی

بتم ار نداشت در دل سر دعوی خدائی

نتوان نمود منعم ز سجود روی این بت

که مزینست دوشش بردای کبریائی

در آشنائی دل زده و ز غیر بگسل

که بدل نمی پسندد حرکات آشنائی

مطلب ز نام حاصل که فشاند بذر صورت

که بکشتزار سرش نزد آفت سمائی

ز تمام کشت هستی من و حاصل محبت

که زند جویش پهلو بسپهر آسیائی

دل من بیافت این سر ز سرای میفروشان

پس از انکه سالها زد در زهد و پارسائی

متنعمان دولت نبرند ره بسلطان

که نگشته اند دارا بطریقت گدائی

من از آشیانه خود نگشوده بودمی پر

که شدم اسیر بازش چو کبوتر هوائی

رخ من بیار یک رو دل من بعشق یکتا

چه غم ار بپیش زلفش کمرم کند دوتائی

سر مرهم ار ندارد ز چه میرباید از کف

دل ریش دردمندان بفنون دلربائی

من اگر دمی نبینم برخش نمیتوانم

همه حیرتم از آنکس که زند دم از جدائی

سرم ار رود نپیچم ز وفای رهروان سر

که نکرده اند منزل بسرای بیوفائی

دل بازمانده از جان نرسد بسر جانان

مگر آنکه باز جوید ز طلسم دل رهائی

اگرت هواست دیدن رخ دلبر صفا را

بگذار از سر ای دل هوس منی و مایی

شمارهٔ ۱۲۹

بکوی دوست نه جانیست راهبر نه تنی

کجاست رسته ز خویشی برون ز ما و منی

یکی وطن بحقیقت کند یکی بمجاز

منم که نیست مرا غیر نیستی وطنی

درون سینه بتی داری از هوی بشکن

بدستیاری لطف خلیل بت شکنی

دلی که خاتم انگشت جم فسانه اوست

ستوده نیست سپردن بدست اهرمنی

بکن ز تیشه عشق ای رفیق ریشه تن

مباش کم بصف عاشقان ز کوهکنی

ز مسلکی که بپهلو روند تا بحرم

هزار مرد نیرزد بموی پیرزنی

بخون نشسته دلم تا بفرق از غم دوست

شهید عشق ندارد بغیر خون کفنی

بجان و دل بپرستم بپیشوائی عشق

بصورت تو ببینم بهر کجا وثنی

در آ ز پرده که چون طره تو و دل من

ندیده دیده بیننده ئی بت و شمنی

گرفت و کرد خراب و زدود و کرد آباد

دل مرا ختنی ترک من بتاختنی

برهنه شد دلم از جامه ثبات که دوست

برهنه کرد بدن وه چه نازنین بدنی

کمند طره طرار او تمام شکن

هزار جان و دل خسته زیر هر شکنی

مرا چمن دل سودائی است و سروش دوست

که نیست سرو ببالای دوست در چمنی

قد و خد تو سلامت کزین دو بر دل من

نماند حاجت سرو و علاقه سمنی

گدای خسرو عشقیم و در طریقت ما

جزین کمال نباشد ستوده هیچ فنی

غلام پیر مغانم که دی بمدرس عشق

هزار نکته بمن گفت بی لب و دهنی

جناب احمد مرسل که کائنات وجود

ز جود اوست بپا نیست اندرین سخنی

اگر تجلی خورشید او نبود نبود

نه آفتاب سپهری نه شمع انجمنی

تو شمع انجمن عاشقان سوخته ئی

که نیست ذات ترا جز دل صفا لگنی

شمارهٔ ۱۳۰

در ارض سما نبود آن دلبر هر جائی

منزل نکند الا در سینه سودائی

در هیچ لبی نبود کز او نبود حرفی

با آنکه بود دائم همصحبت تنهائی

در هیچ سری نبود کز او نبود سری

با آنکه بود پنهان در پرده یکتائی

مجنون سر ماهم کان ماه هلال ابروی

از خلق بود پنهان با این همه پیدائی

پیدائی آن گوهر در وصف نمیگنجد

این گوهریان جویند از مردم دریائی

دانائی و بینائی از وحدت و در کثرت

بینائی ما پنهان در پرده دانائی

بر صبر کنند امرم مخلوق و عجب دارم

در عقل سبک سنگی با عشق شکیبایی

ای طوبی این بستان بر خیز و قیامت کن

بخرام و تماشا کن غوغای تماشائی

آرایش هر محفل زان روی نکو باشد

ای دلبر مشتاقان بنمای خودآرائی

گر پرده منم بردار از روی که ابرستی

خورشید حقیقت را خود بینی و خود رائی

پژمانم و رنجورم از شدت مخموری

ای ساقی سر مستان بنمای پذیرائی

از زهد و ورع کی شد مقصود صفا حاصل

باز ایدل بی سامان سرمستی و شیدائی

شمارهٔ ۱۳۱

عیسی عشق ندارد سر درمان کسی

جان کسادست بسی او نخرد جان کسی

آن سر زلف که من دیدم و آن تاب و شکن

نبود در سر بشکستن پیمان کسی

عشق را نفی بکار آید و در نفی ثبات

او ندارد سر کفر کس او ایمان کسی

نیست سلطان زمین حاکم درویش که نیست

بنده سلطنت فقر بفرمان کسی

همه اشکال من از وصل شد و این عجبست

که بوصل آید و مشکل شود آسان کسی

دی خط سبز کسی داد بمن خط امان

برد امروز دلم زلف پریشان کسی

که کسی میدهد از لعل لبم آب حیات

گاه خون میخورم از حقه مرجان کسی

لاله میباردم از غالیه و مشک ز عود

گونه و سلسله غالیه افشان کسی

گویدم بی سر و سامان شده ئی غیرت عشق

کی گذارد که بماند سر و سامان کسی

خلق در بند هوای خود و ما بنده دوست

هر کسی آن کسی باشد و ما آن کسی

ایدل شیفته بر گرد ز میدان فنا

نرود تا نکشد یار بمیدان کسی

شکند سنگ حبیب اول دندان حبیب

که ز دشمن نخورد سنگ بدندان کسی

میهمانخانه توحید ز بیگانه بریست

نیست جز دوست اگر باشد مهمان کسی

دل صفا را دهد از ما حضر غیب غذا

میهمان دل خویشم به سر خوان کسی

شمارهٔ ۱۳۲

مرا کوهیست بار دل غم یارست پنداری

دل من نیست این کوه گرانبارست پنداری

انالحق میزند منصور وار این دل که من دارم

درون سینه تنگم سر دارست پنداری

شبی دیدم گل روی تو و عمریست بیخوابم

صف مژگان بچشمم دسته خارست پنداری

دلی دارم چو کوه اما تنی از موی لاغرتر

باندام ضعیفم پیرهن بارست پنداری

ز شش سو دل شد از اشراق عشق دوست نورانی

دل من بارگاه نور انوارست پنداری

دماغم زافتاب معرفت روشن شد ای سالک

سر سودائی من چرخ دوارست پنداری

سر این زاهد خودبین که عیب عاشقان گوید

بود از عشق خالی نقش دیوارست پنداری

تن من وادی و داود این وادی دل عاشق

زند هی نغمه توحید مزمارست پنداری

شنید انی انا الله از درخت خویش چون موسی

فضای سینه ام سینای اسرارست پنداری

چنان سوزد ز سودای غم عشق تو کز تابش

دل من در میان شعله نارست پنداری

نه از شمشیر تابم روی نز آب و نه از آتش

مرا با جان خود در عشق او کارست پنداری

زهر غافل مرا سنگ ملامت میخورد بر سر

سرای عزلتم دامان کهسارست پنداری

توئی یار و حبیب من پرستار و طبیب من

دلم مینالد از دست تو بیمارست پنداری

صفا را غوص دل از گنج دولت کرد مستغنی

مر این نظم دری لؤلؤی شهوارست پنداری

شمارهٔ ۱۳۳

در رحمت ابد بر من خسته باز کردی

که دلم ز دست بردی و محل راز کردی

تو هزار بار کشتی و نمردم و نمیرم

که بکشتگان عشق ازلی نماز کردی

همه من شدی بمستی و چو هوشیار گشتم

ز من ای بلای هوش و خرد احتراز کردی

بحریم عشق از کشته قیامتست بر پا

همه را ز درد کشتی تو ز بسکه ناز کردی

تن من ز تابش عشق تو سوخت پای تا سر

تو چه آتشی که ما را همه سوز و ساز کردی

دل و دین و عقل و هوشم همه شد شکار من هم

که تو صید بسته دیدی ز چه ترکتاز کردی

تو گدای را توانی ملک الملوک کردن

که بصعوه بال و پر دادی و شاهباز کردی

نگهی که باز کردی ز تجلی ولایت

بشب امیدواران ز ره نیاز کردی

که تواند از تو برگشت مجاز یا حقیقت

که ره حقیقت از قنطره مجاز کردی

چه حریف بودی ایدل که مرا ز علم و تقوی

بقمارخانه بردی و تو پاکباز کردی

بمن آن زمان رسید از تو نوازش تجرد

که مقیدم بدان دلبر دلنواز کردی

تو بکعبه حقیقت رسی از صفای باطن

نه بهفت شوط جسمانه که در حجاز کردی

بصفا توان رسیدن زره فنای هستی

تو که هست خویش را بر سر حرص و آز کردی

شمارهٔ ۱۳۴

با دوصد ناز ز من دوش به راه عجبی

برده ماه عجبی دل به نگاه عجبی

طالب زلف تو دل بود شد ایدر ز نخست

به گناه عجبی رفت به چاه عجبی

من و چشم سیهش روز جهان کرد خراب

من ز آه عجبی او ز نگاه عجبی

تا شدم خاک نشین در میخانه عشق

دستگاه عجبی دارم و جاه عجبی

سر برآورد ز خم ساغر می این عجبست

که ز چاه عجبی سر زده ماه عجبی

تکیه زد پادشه حسن تو بر بالش ناز

تکیه گاه عجبی بین تو ز شاه عجبی

خال هندوی بتی زد ره ایمان صفا

دزد راه عجبی گشت به چاه عجبی

قصاید

شمارهٔ ۱ - قصیده : دیماه دم سپیده و سرما

شمارهٔ ۲ - فی المعارف والحکم : درهم شکست زلف چلیپا را

شمارهٔ ۳ - در منقبت شاه اولیاء حضرت علی بن ابیطالب علیه السلام

شمارهٔ ۴ - فی المعارف و الحکم : کسیکه خلق هدایش دهد هوای خدا

شمارهٔ ۵ - فی المعرفه و الحکمه و الموعظه : شب گذشته مرا دست عشق نصرت یاب

شمارهٔ ۶ - فی الحکم و المعارف : جز دل عارف شجر نور نیست

شمارهٔ ۷ - در منقبت حضرت ثامن الائمه علی بن موسی الرضا علیه السلام

شمارهٔ ۸ - وله ایضا : شب قدر ما آنزلف چنو شام سیاست

شمارهٔ ۹ - وله ایضا : فارس فحل منم حکمت یکران منست

شمارهٔ ۱۰ - وله ایضا : بگل سوری ماند رخ آن ترک پسر

شمارهٔ ۱۱ - بهاریه در مدح حضرت شاه اولیاء علی بن ابیطالب صلوات الله و سلامه علیه

شمارهٔ ۱۲ - در نعت و مدح حضرت ختمی مرتبت رسول اکرم

شمارهٔ ۱۳ - در منقبت حضرت حجه عصر عجل الله تعالی فرجه

شمارهٔ ۱۴ - در مدح قطب الهدایه و محیط الولایه احمد مرسل

شمارهٔ ۱۵ - در تهنیت عید مولود ناصر الدینشاه : یکی مر است بمشکوی از سعادت حال

شمارهٔ ۱۶ - در نکوهش و مذمت دنیا و اهل آن و معارف و حکم در حالت ضعف و ناتوانی فرموده است

شمارهٔ ۱۷ - و من رشحات افکاره : ما زمره فقرا از روز در تعبیم

شمارهٔ ۱۸ - من مکنونات سره و فواتح افکاره و نعت حضرت ثامن الحجج ارواحنا فداه

شمارهٔ ۱۹ - فی کمالات النفسانیه و مراتب الانسانیه : وحدت جمعم نه لامکان نه مکانم

شمارهٔ ۲۰ - فی مراتب القلبیه و التجرد عن عوالم الناسوتیه

شمارهٔ ۲۱ - فی الحکمه والموعظه : مراست عمری چون آفتاب بر لب بام

شمارهٔ ۲۲ - وله ایضا : ای دل ار آگهی از مسلک صاحب نظران

شمارهٔ ۲۳ - فی التغزل : ای مشک تو در چین و در شکن

شمارهٔ ۲۴ - در حکمت و موعظه و نکوهش اهل دنیا فرموده است

شمارهٔ ۲۵ - در حکم و معارف و موعظه و نصایح و نعت حضرت ثامن الائمه صلوات الله و سلامه علیه

شمارهٔ ۲۶ - در حکم و معارف و مواعظ : مرد که بر کند دل ز صحبت نادان

شمارهٔ ۲۷ - در حکم و معارف و نعت قطب اولیاء حضرت علی بن ابیطالب علیه الصلوه و السلام

شمارهٔ ۲۸ - وله ایضا : ایکه خواهی در ولایت شهر یاری داشتن

شمارهٔ ۲۹ - فی الحکم والمعارف : مرد که بر کند دل ز آرزوی تن

شمارهٔ ۳۰ - در شکوه از قطع مستمری خود و نکوهش ظلم گوید

شمارهٔ ۳۱ - در معرفت و حکم و منقبت شاه اولیاء علی مرتضی صلواه الله والسلامه علیه گوید

شمارهٔ ۱ - قصیده

دیماه دم سپیده و سرما

ای ترک بیار آتش مینا

آن آتش مشگبوی کن روشن

تا دیده عقل را کنی بینا

آن شعله همچو لاله مینو

افروز بزیر حقه مینا

شنگرف بسای در دل مشکو

سیماب زدند کوه را سیما

بردست بگیر ساتکین می

بنمای چو موسی آن ید بیضا

تا خلق برند پی بدین برهان

بر آتش طور و سینه سینا

از گرمی می برودت بهمن

تبدیل کنند مردم دانا

در گردش ساغری چو ماه نو

از پنجه ترکی آفتاب آسا

چو نشاهدمن که گونه خورشید

میتابد و نیست چو نرخش رخشا

بت روی منا تو شاهد چینی

یا شاه بتان خلخ و یغما

ای گونه لعل و خط زنگارت

جام سحر و صحیفه خضرا

با قد تو قد سرو ناموزون

باروی تو روی ماه نازیبا

قد تو که آفتاب گردونی

چون تیر بود بترکش جوزا

تیریکه مهش کمان بود پنهان

مشتاب چو تیر تا شود پیدا

گویند که مشک تر همی زاید

در تاتر و ناف آهوی صحرا

مشکوی مراست تا تری ترکی

کش مشگ دمد ز لاله حمرا

نشگفت که مشگ سوزد از آتش

میسوزم من ب آتش سودا

کت مشک سیاه می نیفروزد

با آنکه ب آتش افکنی عمدا

اندام و دلت بنرمی و سختی

دارند چنو که خاره و خارا

در سینه یکی حکایت از سندان

در جامه یکی شکایت از دیبا

بر سرو دمیده بینمت سنبل

برسیم سپید عنبر سارا

در عنبر تست لاله نعمان

در سنبل تست عبهر شهلا

با آنکه نشسته در دل و جانی

ای جان و دلم بدیدنت دروا

عشق تو نشسته بر سر برزن

وصل تو نهفته در پر عنقا

من دست زنم درین فرا پستی

بر دامن شاه عالم بالا

از بحر نخست گوهر هشتم

دریای چهار لؤلؤی لالا

گردون چهار اختر خاتم

کاین چار چو گوهرند و او دریا

دارای نه آسمان تو در تو

دارنده هفت ارض تا بر تا

سلطان سمای روح وارض تن

قیوم چهار ام و هفت آبا

او جان و جمیع ما سوی پیکر

او کل و تمام کائنات اجزا

بگذشته از آن که علم الانسان

مالم یعلم ستایمش زان سا

اسمای خدا بذات او قائم

قیوم و قدیر و حی و بی همتا

دائر بوی است بی وی این اوصاف

قائم بوی است بی وی این اسما

او نیست خداست قل هوالواحد

کاین پست ز خویش رست و شد والا

وارست ز طبع و نفس و عقل و جان

بر سر خفا رسید بل اخفی

انسان شد و این خزانه عرشی

الاست چو یافت نقد گنج لا

از خویش و ز غیر خویش شد فانی

باقیست باو فلیس هو الا

سلطان گه ولایت مطلق

کو هست مدیر کن فکان تنها

میر ملکوتیان روشن دل

پیر جبروتیان جان پیرا

مجموع وجود پیشگاهستش

من ملک ندیده ام بدین پهنا

او شخص وجود و هیکل موجود

عرش و فلک و ملک همه اعضا

در نقطه خاک مرکز هستی

پیدا شد و شد چو نقطه پا برجا

نه دائره سپهر از آن دائم

گردند بگرد مرکز غبرا

آن نقطه رضاست کز سر کلکش

بر لوح قضا قدر کند انشا

افشا کند از قضای اجمالی

سر قدر از قضا شود افشا

احیا کند این نفوس انسانی

انفاس شه از اماته احیا

هر نفس باختیار مرد از خود

در پای ولی ولیش کرد احیا

این قلعه کفر را کند بنیان

وز شهر الوهی آورد بنا

خشت آوردش ز قالب وحدت

سنگ آوردش ز کوه استغنا

آبش همه آب صفوت آدم

خاکش همه خاک طینت یحیی

سقف و در و بام او ز هم ریزد

سقف و در و بام تازه آرد تا

شهریش کند مکان کروبی

خلوتگه یار و خالی از اعدا

مانند خلیل خانه ئی سازد

سر حلقه دین و قبله دنیا

آراسته تر ز نیر اعظم

پیراسته تر ز ذروه اعلی

ای پادشهی که هست درویشت

دارای گه سکندر و دارا

زان سنگ که سود سم شهپایت

ترصیع کنند افسر کسری

معلول نخست بود عقل کل

از خاک در تو کرد استشفا

نفس اول بود طفل ابجد خوان

عشق تو معارفش نمود القا

همواره تمام حظ لاهوتی

از دفتر عشق کرد استیفا

فرمان وجود تست گر هستی

سلطان شهود باشدش طغرا

سر عطسه آدم صفی عیسی

سر خیل مجردان تن فرسا

واماند ز بندگان اسرارت

در سیر ببند چادر ترسا

خورشید ترا سماست قیومی

عیسی است بر آستانه خورشا

گر خاتم خاص احمدش خواند

بترائی از فطانت بترا

فرقست میان عیسی و احمد

وز اشیا تا بمنتهی الاشیا

بر زمره اولیای ختمیین

تو خاتم و هفت باب و چار ابنا

بر پیکر جمله خلعت لولاک

بر تارک جمله تاج کرمنا

بر دست جمیع از ابد ساغر

در ساغر جمله از ازل صهبا

بالای تمام هیکل وحدت

کز صرف وجودشان بود بالا

این چارده نور پاک یک نورند

از مختمشان گرفته تا مبدا

در وحدت عین آخرست اول

از چشم صفا ببین که بینی ها

از دیده دوست میتوان دیدن

حسن رخ دوست بی من و بی ما

دجال نبرد راه بر مهدی

خورشید ندید کور مادرزا

جان سالک و راه دور و شب تاریک

ای برق بجه ز جانب صنعا

تا بگذرد این تجلی برقی

سالک بسر سلوک بنهد پا

ای شمس حقیقت رضا سر زن

از غرب سمای سر جابلسا

کز نور تو آفتاب جان گردد

ذرات زمین جسم جابلقا

این ساخته سرمه صفاهانی

ای عقل بکش بدیده حورا

تا دیده حور آشنا گردد

با خاک قدوم عروه الوثقی

شمارهٔ ۲ - فی المعارف والحکم

درهم شکست زلف چلیپا را

آشفته کرد سلسله ما را

صد حلقه داشت در هم بر هم زد

آن هر دو زلف سلسله آسا را

مویست یا که فتنه چنگیزی

بر قتل من نهد هله یا سارا

خون منست خورده لب لعلش

در خون من بعمد نهد پا را

آشوب چین ز نافه نزاد ایدر

چین مادرست نافه بویا را

آن زلف نافه ئیست که میزاید

آشوب چین و فتنه یغما را

بین خظ سبز و گونه گلگونش

از من مپرس علت سودا را

زانموی و این کشاکش دل طفلان

پی میبرند سر سویدا را

دیباست روی و ماشطه مویش

با مشک داده تزیین دیبا را

در زیر مشک ما شطه دیبایش

بر گل نهاده بنیان سیما را

بر رخ نهاده زلف و بصد دستان

دیوانه کرده ئی دل دانا را

بر سرخ لاله چند همی سائی

مشگ سیاه و عنبر سارا را

زخمست سینه من سودائی

عنبر بگل چه میشکنی یا را

آن لعل بین که با گل و با شکر

در می سرشته لؤلؤی لالا را

آموده کرده قند مکرر را

آماده کرده شهد مصفا را

آئینه جمست رخت ندهم

بدهندم ار تجمل دارا را

زاهد نماز بر گل زشت آرد

ایکاش دیدی آن بت زیبا را

دارد فراز دو رده لؤلؤ

ترکم دو برگ لاله حمرا را

بر طرف لاله سوری و بر سوری

دو سنبل و دو نرگس شهلا را

گویم قیامت و نکند باور

کس تا نبیند آن قدو بالا را

بر خیز تا بخلق بدین قامت

پیدا کنم قیامت کبری را

موجود شد قیامت موعودم

بدرود کردم این من و این ما را

از هست اعتباری خود رستم

چون قطره ئی که بیند دریا را

بالا شدم ز پست چو بگذشتم

نگذشته ئی چه دانی بالا را

ای پادشاه ملکت امروزین

حکمت پژوه مکنت فردا را

عشق آزمای تا نشوی پنهان

بگذاشتی چو هیکل پیدا را

مگزین بدولت ابد ای مفلس

این ملکت دو روزه دنیا را

بگذاشت گنج و خواسته کیخسرو

با خویش برد حکمت غرا را

زان سلطنت گذشت بدان کشی

بین همت ملوک توانا را

با آنکه گبر خواند اسلامش

ننگ از تو ای مسلمان ترسا را

دین خداست وحدت و این مردم

بت کرده اند کثرت اشیا را

توحید مبدء است و معاد ایدل

ضد معاد مشمر مبدا را

رسوات کرد گشتش وارون کن

این گنبد مشعبد رسوا را

چونان خلیل آفل و تاری دان

این آفتاب و اختر رخشا را

شد آفتاب وحدت دل طالع

مر ثور را چه جوئی و جوزا را

اشراق شمس باطن اگر دیدی

روشکر گوی دیده بینا را

ور کورزادی ای پسر این نقصان

دان دیده رانه بیضه بیضا را

بی بال شو که با پر جان پری

ای پشه تا که بینی عنقا را

دل مرکب خدای بود زین کن

آن رهنورد بادیه پیما را

تا من بپای مرکب دل پویم

از نفس تا بمنزل اخفا را

وادی بوادی این ره بی پایان

پویم چو باد صرصر صحرا را

بی فرسخست رفتن دل آری

دل کی تند فیافی و بیدا را

رفتن ز پای خیزد اگر خواهد

پوینده سیر ساحت غبرا را

معراج عشق را چو گشاید پر

سیمرغ سرچه داند یا پا را

باز سپید شه چو کند پرواز

بندد بپر تمامت اعضا را

شاهین قدس دل چو هوا گیرد

در زیر پر کشد همه اسما را

جولان دهد بجو الوهیت

بال وجود مرغ هیولی را

از بام قصر اسم چو برخیزد

بنشیند آشیان مسمی را

بگریزد از دوتائی تا گردد

یکتا شهود شاهد یکتا را

تنها شود دل از تن برگیرد

پیوند بگسلد تن و تنها را

تن غرق بحرلا و دل عارف

مر ناخدا سفینه الا را

نبود سلوک ساحت الا یت

نا کرده سیر بادیه لا را

ز استاوزند سر نزدت وحدت

بسیار زند خواندی و استا را

زند اوستای ز اهرمن و یزدان

برخیز و شر دوداند منشا را

فرقان احمد از فر یزدانی

فرسود جان اهرمن آسا را

ای سالک ار بمسلک توحیدی

بستای خاک یثرب و بطحا را

ای مرده ضلالت و بیهوشی

شاگرد هوش باش مسیحا را

موسی شنیدی و شجر و وادی

وان آتش و تکلم و اصغا را

از سوز سینه و دل انسان بین

نار و درخت و سینه سینا را

انسان نه چند صورت بیمعنی

انبان بلغم و دم و صفرا را

دیو نسخته گو بمگو آدم

این چند بی حقیقت عجما را

خربندگان طینت ظلمانی

طفلان لهو و لعب و تماشا را

دل پادشاه حکمت و عرفانش

چتر و لواست عرصه هیجا را

دشمن قویست بر سر سلطان زن

چتر و لوای معرکه آرا را

تا دل بنیروی خرد افشارد

پا دست برد پایه اعدا را

ارکان کوه نفس فرو ریزد

چون نور جلوه قله خارا را

خون جنود جهل بیاشامد

چونانکه طفل شهد مهنا را

غوغای سگ چو بیند برتوفد

آزادگی پسندد غوغا را

خود بین خدای بیند اگر بیند

اعمی سهیل را و ثریا را

دهقان مرده هیچ شنیدستی

جنبد هوای افسر کسری را

هست این خودی حجاب خدا بشکن

خود را چو پور آزر بتها را

در بطن مام کون جنینی کت

آموده خون حیضش احشا را

بار دوم بزای ز خون خوردن

آماده باش نزل مهیا را

ناسوت را بهل ملکوتی شو

شهباز دولتی کن ورقا را

دنیی بیفکن ار طلبی عقبی

نیز ار خداپرستی عقبی را

زن نیستی ز شهوت نفسانی

بگذر که مرد بیند مولا را

خیزد دوئی ز آخرت و دنیی

حق در خورست وحدت تنها را

از خود گذشتنست خدا دیدن

یک ره ز خویش بگذر عمدا را

ای قطره منی هله شو فانی

دریای ژرف بی تک و پهنا را

پیوند ازین هیولی و اینصورت

بگسل گسیل کل کن اجزا را

نه آنکه کل و جزو کنی باور

معلول ختم و علت اولی را

کن دفع علت خودی ار خواهی

بر درد شرک خویش مداوا را

حرفست ظرف معنی و کی گنجد

حق ظرف را و قلزم مینا را

تعلیم گیر و درک معانی کن

تهمت منه سلاله سینا را

شوپست بلکه نیست که بنیوشی

در پستی این دو نکته والا را

دنیی ز نیست شوی کش آتش زن

این جوزن غراچه رعنا را

عقبی است جای حور ولی نتوان

دادن بحور مقصد اقصی را

از خویش و غیر خویش مکن داور

متراش شبه داور دارا را

تو مرغ عرش و احمد معراجی

طی کن مهالک شب اسری را

این هشت آشیانه مینو را

این هفت بیم خانه مینا را

ز انفاس عیسویست گرامی تر

ای پور پند پیران برنا را

ای مرغ جان بباغ جنان پر زن

زن بر پر این چکامه شیوا را

از گفته صفا بصف حورا

بر گو چو برکشیدی آوا را

قلاده ل آلی لاهوتی

آورده ایم گردن حورا را

زان پس عروج کن ز ملک بر بند

احرام آستانه طه را

برحسب حال خود بدرختمی

بگشای قفل خاتم گویا را

کای آفتاب شهره بدارائی

بردار ذره من دروا را

شمارهٔ ۳ - در منقبت شاه اولیاء حضرت علی بن ابیطالب علیه السلام

دیدم شکسته طره مشکین را

آن ترک خلخ و چگل و چین را

بر لاله کشته دامن سنبل را

بر سرو هشته خرمن نسرین را

دل در برم طپید کبوترسان

تا باز دید چنگل شاهین را

مویش بمشگ ماند و نشنیدم

در مشگ تر خم و شکن و چین را

رویش ببرگ لاله نعمانی

خطش ببرگ لاله ریاحین را

سنگ و حریر را نبود الفت

از نو نهند خوبان آئین را

بنهفته در حریر بدان نرمی

آن نازنین پسر دل سنگین را

از گل دمیده عبهر فتانش

بی آب کرده عبهر مسکین را

بر زین نشسته غاتفری سروش

بر سر نهاده آزر برزین را

جولانش ار بمسلخ عشق افتد

از خون کشته آب دهد زین را

سروش ز سیم ساده و زو آون

از مشگ ساد دارد تنتیز را

مشگش بسیم تافته سوسن را

سیمش ز مشگ یافته آذین را

شد مست آن دو عبهر و از ابرو

خنجر گرفت و از مژه زوبین را

بر جان و دل زد آنچه بیک نیرو

بی جان و دل کند تن روئین را

جادوی کافرست سر زلفش

هم دل ز کف رباید و هم دین را

هندوی مقبلست سیه خالش

از آفتاب سازد بالین را

از خسف مه بکاهد و افزاید

در خسف خط مه من تزیین را

خط بقا کشد بمه او خط

بر ماه آسمان خط ترقین را

ماند براستی خم ابرویش

تیغ کج مبارز صفین را

دست خدا علی که بامکان زد

امر ولاش خیمه تکوین را

جز قلب و جز حقیقت او مشمر

عرش برین و عقل نخستین را

جز خاکسار حضرت او منگر

خورشید با جلالت و تمکین را

شیر علم ز باد عنایاتش

از شیر آسمان کشدی کین را

آب وجود بنده تکمیلش

سلطان لامکان کندی طین را

آورد زیر بند سلیمانی

آوازه ولاش شیاطین را

بر عورت مظالم بن متی

رویاند باغ فیضش یقطین را

گردست مرتضی ندهد کدهد

ترجیع آفتاب مصلین را

چون امر بادران که بگرداند

در بحر نیل زورق زرین را

انگشت احمد عربی کوبد

بر خود ماه چرخ تبرزین را

مردی مباش شوی زن دنیی

کش عقل داد باید کابین را

بکرست این عجوز سیه پستان

بکرست زن چو بدهی عنین را

بر رشته ولایت طه زن

دست و ببوس سده یا سین را

کس گر بپای پیر مغان میرد

زان خاک پای یابد تکفین را

آنمرده را که یار کند تکفین

هم یار داد خواهد تلقین را

من دوش تا سپیده بتاب ایدر

امشب بحیرتم شب دوشین را

کامم ز هجر تلخ تر از مردن

باشد که بوسم آن لب نوشین را

امشب که بر لبم لب او باشد

شکر دهم چه تلخ و چه شیرین را

شیرین کنم مذاق طلبکاران

وان تلخکامی غم دیرین را

سنگی که پای بنده او ساید

دندان شکست رفعت پروین را

بر شاه چرخ چیره کند قدرش

از بیدقی که راند فرزین را

جذبش نشاندی بگه تمکین

افسردگان نشاء/ه تلوین را

این اطلس کهن نکند جاهش

بر جامه جلالت تبطین را

رمحش بروز معرکه گردان

بر چشم چرخ ساید متین را

تیغش دم قتال بد راند

گر تیغ کوه معرکه کین را

از صیت عدل شاه شکست از هم

میزان چرخ بر شده شاهین را

آنرا که با ولایت او زاید

زاید سپهر حبلی تحسین را

نافی که با عداوت او برد

برند ناف با او نفرین را

ای فتنه ولایت کل بر کن

از باغ کون ریشه تفتین را

دست تصرف تو بعلیین

تبدیل کرد خواهد سجین را

برسده تو چرخ دعا گوید

جبریل سده پرور آمین را

بر سایه تو عرش کند تحسین

بر آفتاب غیر تو تهجین را

خصم تو گر نبود نکرد ایزد

با عزت تو خلقت توهین را

اوصاف حق بعین تو شد پیدا

چندانکه نیست در خور تعیین را

آن ذات عین این و بری از حد

ذات بری ز حد شمرم این را

ذاتیست بی نهایت و بی مبدا

باشد عیان چه فایده تبیین را

شهباز عشق پر فکند پر بند

این صعوه تخیل و تخمین را

حصن ولایت تو فرو بارد

بر آسمان ترفع و تحصین را

خاک تو وام داده بگردون فر

وز آفتاب خواسته تضمین را

خورشید ضامنست از آن دارد

بر طین چو وام داران تو طین را

بی دیده علی نتواند دید

چشم وجود دیده حق بین را

خنگ تو کرده آخور زرین خور

وز محور ممدد خرزین را

گفتی مگو خداست تعالی الله

این گفته بزرگ نو آئین را

ای داده کبریات خداوندی

سلمان فارسی شه بهدین را

هرمور کش تو زور دهی از پر

مغفر درد بتارک زوبین را

ای کعبه صفا که کند خسرو

از سنگ آستان تو شیرین را

عشق من و حدیث تو افسون شد

افسانه های ویسه و رامین را

تکرار و شایگان خفی منگر

کن شایگان عنایت دیرین را

اردیبهشت کن دی مشتاقان

ای داده اعتدال فرودین را

لطف تو گر بطاغی و بریاغی

کوشد کند تسلی و تسکین را

خلد برین طاغی دوزخ را

ماء معین یاغی غسلین را

ای پیر عقل بین که درین دارم

همخانه کرده اند مجانین را

میزان قسط و عدل توئی یزدان

سنجد بدین دو کفه موازین را

چندین چرا پسندی برجانم

این چند روزه آفت چندین را

با آنکه من موافق توحیدم

در معرفت امام میامین را

از من توان زد ار تو دهی بازو

بر سینه مخالف سگین را

شمارهٔ ۴ - فی المعارف و الحکم

کسیکه خلق هدایش دهد هوای خدا

همانکسست که برد بتیغ حلق هوی

برد گلوی هوی بگذرد ز کوی هوس

کسیکه باشد راه خدای را پویا

دلی که نشو و نمای هوی نهاد ز سر

بکوی عشق تواند نمود نشو و نما

کس ارب آب و هوای دیار عشق گذشت

ز آب بگذرد و آشنا کند بهوا

دهد سماری فرعون را شکست بنیل

دلی که دارد در آستین ید بیضا

هوای نفس چو فرعون و نفی نیل بدن

دیار مصر دل و دانشست دست و عصا

ریا و کبر زند دین و داد را گردن

بغیر عشق بود هر چه هست کبر و ریا

فنای فقر رساند رونده را بکمال

که نیست کامل جز رهنورد فقر و فنا

بسان کشتی نوحست هیکل توحید

جهان خراب ز طوفان شرک و او بشنا

بود دو کون بکردار کوه و نای وجود

در و بنغمه و مجموع کائنات صدا

خدای باشد پیدای آشکار و نهان

نهان و در نظر اهل معرفت پیدا

چو آفتاب که گردید صبحدم طالع

ندید آنکه بخوابست یا که نابینا

ممیر تشنه که آبست نیست خاک و سراب

ز ما بجوی که مستغرقیم در دریا

کدام دریا دریای بی کرانه و تک

تک و کرانه سراسر ل آلی لالا

تو مرد غوص نئی ورنه پر کنی بزمین

هزار دامن لولوی شاهوار سما

تن تو دل شود و دل بدوستی دلبر

چو خاک کز نظر پاک آفتاب طلا

نه بلکه خاک شود کیمیای زر عیار

بدستیاری ارباب صنعت ایما

تراب را نظر عشق آفتاب کند

جماد را سخن معرفت دل دانا

بهر چه بگذری ار بگذری ازان بدهند

تو را به از آن یا زین علاقه بگذریا

بمرز ترک طبیعت بمان بچاه بدن

چو بیژن دل دون از منیژه دنیا

منیژه بر سر چاهست عاشق تو و نیست

تهمتنی که ز چه بیژن آورد بالا

ز چه در آی بتائید مالک تجرید

برو بمصر حقیقت چو یوسف والا

ممان ز کید زلیخای نفس در زندان

بگیر تخت ز ربان مملکت به دها

نشین بتخت ولایت چو یوسف صدیق

مگر رهانی این قوم را ز قحط و غلا

که دستبرد بسبع سمان ز سبع عجاف

چنان رسید که ریانش دید در رؤیا

عجاف جهل رسید و سمان علم چرید

ز مزرعی که بود آب او ز ابر بلا

چو قحط غله کنعان شدست قحط رجال

رجال یکسره زن سیرتند و زن سیما

بمال و جاه مقید باسب وزن مغرور

که غره زن زشتست گر بود زیبا

مقوم درک اسفل هیولانی

ندیده قائمه عرش عشق و سر و خفا

مجاور قلقستان خطه ناسوت

معاشر حشرات طبیعت رعنا

معذبان الیم عذاب دوزخ بعد

مسافران بعید دیار مهلک لا

نشسته در تعب آباد تن نه مرد و نه زن

بدست و پای در این گولخن نه دست و نه پا

درین سرای ممان باز گیر زین منزل

که نیست ایمن از بارگیر بار قضا

بماء/ منی روکش در فضاست رفعت حق

ازین سراچه بی ارتفاع تنگ فضا

تو گوش عرش خدائی نیوش پند حکیم

که گوشواره عرشست گوهر اصغا

بیا و پیشتر از فوت خویش شو فانی

ز خود که در ظلمات فناست آب بقا

ز پند من مگذر بند عجز را بگشای

ز پای شخص طلب تا نیوفتی بخطا

فنای ذات تو معدوم را کند موجود

درین محاوره سریست بین کنم افشا

ثبات نفی شود گر وجود شد پنهان

عدم وجود شود گر خدای شد پیدا

که بی خدای بود هر چه هست عین عدم

چنو که صرف وجودست با وجود خدا

وجود مطلق ساریست در حقیقت کل

که در حقیقت اجزاست کل و کل اجزا

بشهر وحدت از جزو تا بکل همه اوست

که هست باقی و بی مختمست بی مبدا

مرا ستاره شمر خواند آسمان بشبی

که چون ستاره فرو ریخت دیده در بها

ز آفتاب حقیقت که سر زد از دل و دل

ز دیده ریخت بدامان من سیهل و سها

کنون ز دامن من ماه کسب نور کند

که هر ستاره درین نقطه است رشک ذکا

دمید گونه خورشید آسمان وجود

ز مشرق من و ما بی تعین من و ما

شما و ما و من و تست هر چهار یکی

که این چهار نهانست و آن یکی پیدا

شئون وحدت ذات خداست غیب و شهود

که نیست جای مر او او هست در همه جا

دل صنوبری من درخت طور و طویست

مرا بسینه مانند سینه و سینا

رهائی من از بند غیر بند خودیست

که خودپرستی بندست و خود سریست بلا

ورای بند و بلا پرده سرای منست

که من ورای منیت ز دست پرده سرا

من آن کبوتر بام حقیقتم که طیور

مرا ز کنگره عرش میزنند صلا

طیور عرشی بام تجرد احدی

صلا زنند ز قاب دو قوس او ادنی

که ای منصه انوار آفتاب وجود

خدای جستن جستن بود ز جوی فنا

بسمت مشهد موجود لیس الا هو

که هوست شاهد لاهوست شاهد الا

بغیر او نبود هر چه هست پست و بلند

بود همانکه بود پست جان من بالا

ز دل بجوی نه از گل که دل سراچه اوست

مگو سراچه بگو آسمان شمس لقا

چو کشت نخل دلم باغبان عشق دواند

بریشه و رگ دل آب ربی الاعلی

بقا اگر طلبی کن طواف دایره وار

بدور دل که بود مرکز محیط بقا

ثنای وحدت دل گفت نطق و نادره گفت

که ذات وحدت بیرون بود ز حد و ثنا

سزای ماست ثنای حق و محامد عشق

بدان و طیره که حق را و عشق راست سزا

بحق حق که اگر غیر حق بود مشهود

بچشم من بسر سر که غیر اوست هبا

اگر بچشم صفا بنگری تمام حقست

بغیر باطل اما کمست چشم صفا

لباس سلطنت کائنات کی پوشد

کسیکه بر در میخانه دلست گدا

بزیر پر کشد از فرق تا بوحدت جمع

چو مرد راه نشیند به شهپر عنقا

نه در طریقت این خامهای پخته هوس

که میپزند بدیگ هوای سر سودا

نبود دست که بنای وحدت ازلی

نهاد خانه دل را بدست خویش بنا

چو دید طرفه بنائیست نغز خانه گرفت

درو کنون دل یکتاست خانه یکتا

لباس کعبه دل دیبه ولایت اوست

نبافت دست ازل زین لطیفتر دیبا

مهیمنیست درین بارگاه لم یزلی

که عرش اوست دل و فرش اوست ارض و سما

محمد عربی چرخ آفتاب وجود

که آفتاب وجودند هشت و چهار کیا

نشسته اند تمامی بصدر صفه دل

چو حق بعرش که عرش خداستی دل ما

دو بال باید باز ملوک را که اگر

یکی بود نرسد باز شه ببرگ و نوا

خدای گفت که عرش منست دل آری

ولی دل من بر گفت من خداست گوا

دو بال خواهد معراج عشق نیز که چون

دو بال علم و عمل نیست درد نیست دوا

بغیر دل نبود خانه خدای مزن

در دگر که نمانی به تیه خوف و رجا

دلست کوی یقین اولیای تحت قباب

ز دل بجوی نه زین هفت قبه مینا

شمارهٔ ۵ - فی المعرفه و الحکمه و الموعظه

شب گذشته مرا دست عشق نصرت یاب

ز روی شاهد مقصود برفکند نقاب

شبی چو مار که بر گنج چار گوهر پاک

تنیده از دهن قیرگون سیاه لعاب

کشیده زنگی شب قیر چاهسار زمین

که موی شوید و رخساره زین سیه دولاب

فلک چو خیمه زنگاری و دو قطب در آن

مساوی و تد خیمه و مجره طناب

بچاه غرب خور و ماه در افول و محاق

ستاره پردگی و پرده ستاره سحاب

بخواب بود مرا بخت در سیاهی شب

نمیگشود گر آن ماه مست دیده ز خواب

گشود شب در صبح آفتاب طلعت یار

که آفتاب ز انوار اوست فتح الباب

سیاه موی برویش شب کشیده بروز

سپید روی در آن آتش دمیده ز آب

خطی چو کشتی خضرا بروی قلزم نور

دهان چو درج ل آلی و لب چو در خوشاب

بر آشیانه ئی از مشگ ناب باز سپید

نهاده بیضه سیمرغ زیر پر غراب

دو زلف بر دو بناگوش و تارک زنخش

ز مشگ دائره ماره است بر اقطاب

سواد طره او آسمان آینه گون

فروغ گونه او آفتاب عالمتاب

لبش عقیق مذابست و عقود گهر

خطش زمرد سوده ست بر عقیق مذاب

بگونه بر خم طبطاب ماند آن سر زلف

در آن خمست دل من چو گوی در طبطاب

سپید سیمبر و نافه سیاه بموی

ز نافه سنبل برسیم گشته زلف بتاب

خیال مویش باریک و خشک کرد مرا

که من نهال برومند بودم او لبلاب

عذاب من همه در وصل آن بهشتی روی

مقررست و شگفتست در بهشت عذاب

الا مه من در قتل من شتاب مکن

مرو که بیتو بخونم زمانه کرد شتاب

سپهر آب مرا داد از جگر چون خون

ستاره خون مرا ریخت بر زمین چون آب

گل و گلاب نیاید بکار باغم عشق

رخ تو چون گل و باران چشم من چو گلاب

دل من آینه آب داده است بزنگ

لب تو شکر آمیختست با عناب

شنیده بودم سیماب زاید از شنگرف

ندیده بودم شنگرف ریزدی سیماب

دواند دیده شنگرفی اشک سیمابی

بروی من که بود چون سبیکه زر ناب

ز زرد گونه من گیر ارتفاع نجوم

ز دست درد که ماند بسطح اسطرلاب

جناب میکده گردون گلوی می زده غرب

خم شراب کهن شرق و آفتاب شراب

سوار عشقم و از باده ام رکاب تهیست

غلام میکده می بر سوار ده برکاب

پیادگان بطریق فنا قدم ننهند

که خون راه رواست اینکه میرسد برکاب

نجات نیست کسی را که کشتی خردست

که بحر عشق بود بی کنار و بی پایاب

نشانه است فنا ایدل اربقا طلبی

منم کمان و توئی تیر و عشق پر عقاب

بگیر در هدف نفی خانه تابن پر

چنو که تیر خورد بر نشانه در پر تاب

چو عور گشتی از جامه صفات خودی

خدای پوشد از ذات خویش در تو ثیاب

ببحر عشق نمودم من آشنا وز دید

شراع کشتی دانش شکست در گرداب

حجاب شاهد من بود هستی من و عشق

رسید و هستی من بر دو کرد کشف حجاب

خدای دیدم و بس در کتاب جمع و وجود

که کس ندیده ازین خوبتر بدهر کتاب

مزن بدست سیه کار جان من در دل

تو صید رو به و دل غاب شیر شرزه غاب

تو خشک مغزی و این ملک مشک خیزتتر

تو تر مزاجی و این مرز آبگون سقلاب

در خدائی مگشای باب هستی خویش

که میگشایدت از این گشاد باب تباب

در تباب زند شهر را خراب کند

کسیکه تکیه کند از تمام شهر بباب

مزن دری که نباشد در مدینه علم

و یازده خلف آن باب فیض را بواب

شهان لم یلد و خسروان لم یولد

که آخرین ولد بالغند و اول باب

مبند دل تو ز امری بملک دنیی خلق

که ملک دنیی چون جیفه است و خلق کلاب

مکان عقل فلاطون لا مکان آمیخت

بخاک فاعتبر و امنه یا اولی الالباب

سپهر نقد مراکم عیار دید و ندید

قیاس من کرد از آفتاب و از مهتاب

ز آفتاب وز مهتاب چرخ بی خبرم

که آفتاب من از شرق وحدتست بتاب

بساط کثرت چون نسج عنکبوت و تو خام

در آن فتاده چو در نسج عنکبوت ذباب

جنود نفس تو با عقل در طراد و نبرد

فرشته تو و دیو تو در طعان و ضراب

مراست سینه چنو مجمر و هواست در آن

دمنده آتش و در آتشم دلیست کباب

ز عشق دوست که پنهان و آشکار من اوست

که سر غیبش ساریست در شهود و غیاب

مر از آب خرابات داد آب حیات

رساند از تک چاه عدم بجاه و ب آب

خراب کرد و بنا کرد زاب و خاک دگر

تبارک الله یکدست فضل و اینهمه آب

مرا که نغمه داود بوده در وادی

بلای عشق چو ایوب کرد در محراب

ندیده بود دلم مکتب معلم عشق

چو دید دید که در اوست صد هزار آداب

فری برین دل کز طره دید طلعت دوست

مرا فکند ز راه خطا بکوی صواب

فری بفر همایون و بخت مقبل من

که آفتاب ندارد چنو طلیعه و تاب

دلم تصرف دنیای بکر زشت نکرد

که دیو نفس مرا عقل داده بود سداب

جهان طبرزد و جلاب کودکست و بود

کبست و حنظل پیران طبر زد و جلاب

غم زمانه مخور در شباب با غم پیر

که پیر کرد مرا غم بعنفوان شباب

گرت بود سر بخت جوان به پیر گرای

چنو که دزد گراید بکوه در بشعاب

مجو مناصب و القاب پادشاه ولی

گذار پای بفرق مناصب و القاب

که ذی مناصب و القاب قلتبا نانند

کشیده پوست انسان بگوش و دم دواب

بیا که بنده خر بندگان مملکتی

بکوی دل که بود مالک قلوب و رقاب

مچر ز ارزن عصفور باز معرفتی

نشین بساعد سلطان و خوان لب لباب

ولاه خلق شبانند و خلق گله چه شد

در اینزمانه که گر کند و رهزن و قلاب

اگر ز مزرع شاهست حاصل غفلت

توان گریست برین کشت ظلم چون میراب

گر از ولاه بود نی ز شاه وای بشاه

که پاسبانان در رحمتند و شه بعذاب

کمان ظلم بدست زمانه است تو شاه

بگیر در هدف عدل خانه چون نشاب

شهی که بنده درویش پادشاه دل اوست

چنین رسید بگوش از سروش غیب خطاب

بدل کند دم تیغ و سم سمند ملوک

سراب را بمحیط و محیط را بسراب

نه در تصرف جاهل که افسرست و سریر

بنطع ملک چنو مهره و دین ملک لعاب

خدیو باید نقاد و داد بخش و حکیم

ببار عدل نه نباش و ناکس و نقاب

سزای افسر سلطان عدل گوهر علم

عدالتست نه خر مهره های جهل مجاب

مرا گهر شد خر مهره های جهل و چه سود

که برد مردم گوهر شناس را سیلاب

سخن چو تیر و سر انگشت جان کمان و نشان

صماخ گوش دل و آستین طبع قراب

قراب تیر من از آستین طبع منست

که هم سئوال مرا من دهم بطبع جواب

سخن چو عیسی خلاق طائر همت

چو احمدست کزو شد ابوتراب تراب

مقام احمد محمود پایگاه ولیست

که در معارج قوسین را نهاده بقاب

گرت ب آب قدا فلح نگشته نفس زکی

مکدرست که پوشیده کسوت قد خاب

مپوش کسوت قد خاب خواجه تصفیه کن

تو یوسفستی و این خویهای زشت ذئاب

بقبر قاقم و سنجاب تست خاک و کفن

تو اشک و آه کسان کرده قاقم و سنجاب

ز تنگ جای لحد اجتناب ممکن نیست

اگر جناب زمینی و گر سپهر جناب

تو خود گوزنی و آمال شیر آخته چنگ

تو گوسفند و امانیست گرگ تیز انیاب

دلست بر سر دریای فتنه کشتی نوح

چو نیست کشتی نتوان گذشت از دریاب

دل آسمان صفا واردات سر وجود

جنود نفس شیاطین و عشق تیر شهاب

بران بتیر شهاب این جنود شیطان کیش

که کیش شیطان کفرست و کفر نیست ثواب

رسی بسر ربوبیت از گدائی فقر

که هست بنده این در مربی ارباب

مرا مسبب اسباب بی سبب ره خویش

نمود و نیست سبب جز مسبب اسباب

کسی نمرده ب آب حیات دل نرسد

که هر که مرد درین ره مؤیدست و مصاب

چو برق خاطف بگذشت از صراط وجود

دل موحد و مشرک مقید احقاب

منظمست خرابات و کن فکان مختل

بنای میکده آباد و کائنات خراب

دلست طوبی ارباب دل که آیتشان

خدای گوید طوبی لهم و حسن م آب

بود ذهاب و ایاب وجود در کف دل

وجود بخش ذهابست و روحبخش ایاب

که نفخ صور سرافیل عشق رایت اوست

طراز پرده او آیت فلا انساب

تو از صحابه دل باش تا بچشم یقین

کنی مشاهده سر سید اصحاب

شمارهٔ ۶ - فی الحکم و المعارف

جز دل عارف شجر نور نیست

موسی ما را هوس طور نیست

سینه ما مهبط انوار هوست

پست تر از ایمن مشهور نیست

بیخودی ما زخم وحدتست

مستی ما از می انگور نیست

دوری و نزدیکی خود در سپار

تا بخدا از تو رهی دور نیست

زود نهان شو که شود آشکار

آنکه ترا بی نظرش نور نیست

شاد شو از غم که ز سودای عشق

هر که ندارد غم مسرور نیست

جام ازل جرعه مست خداست

در خور افسرده مخمور نیست

پیش موحد که نترسد ز دار

کیست درین دار که منصور نیست

طوف هوای احدیت کند

شهپر شاهین پر عصفور نیست

خلوت توحید مقام ولیست

پادشه ار آید دستور نیست

وجد من از نغمه داودیست

از دف و نای و نی و طنبور نیست

در نظر من که خرابم دلی

نیست که گنجینه منظور نیست

کوی خرابات بود خانه ئی

نیست درین کوی که معمور نیست

چرخ سلیمان الوهیتست

وادی دل مملکت مور نیست

کشته این معرکه در خاک و خون

مرده این مقبره در گور نیست

دشتخوش پنجه محمودیست

این قمر منشق مسحور نیست

بستان پیداست که صاحبدلست

سر خدا از دل مستور نیست

گنج معارف دهدت رایگان

عارف دلباخته مزدور نیست

گنج فراوان و گهر بیشمار

چنگ بزن دیده ات ار کور نیست

تا بنخواهی ندهندت نثار

دادن ناخواسته دستور نیست

پای بنه بر سر گنج ای فقیر

گو نتوانم که نهم زور نیست

عور شو از مطلق اوصاف تن

جامه جان خر سلب عور نیست

ساحت دل مهبط وحی خداست

تیره تر از باطن زنبور نیست

خرقه عارف ردی کبریاست

جامه حق اطلس و سیقور نیست

عرش نشیمنگه شاهین ماست

ابن طیران در پر طیفور نیست

خسرو گنجینه جان در دلست

گنج دل و جز دل گنجور نیست

باغ بهشتست دلم کاندرو

جز رخ آن آفت جان حور نیست

معتدلست آنچه بهار دلست

باغ مرا بهمن وبا حور نیست

مشرق انوار ازل سر ماست

صبح ازل را شب دیجور نیست

لوح دل ماست کتاب مبین

نیست درو حرف که مستور نیست

دار شفای مرض ما سواست

لیک بحمدالله رنجور نیست

جنت ماهوست که بر قصر خلد

همت صاحب دل مقصور نیست

صاحب ذکریم و خداوند فکر

غیر خدا ذاکر و مذکور نیست

نیست ز جمهور برون یار لیک

در خور گنجایش جمهور نیست

بیرون از رحمت او هر چه هست

نیست بجز شرک که مغفور نیست

عذر پذیرنده گه اعتذار

اوست ولی مشرک معذور نیست

هستی بر فطرت توحید زاد

جبر چه باشد کس مجبور نیست

کون و مکان آینه ذات اوست

ژرف نگر آینه آکور نیست

آینه پنهان و خدا آشکار

جز هو باذره و با هور نیست

غیر خدا نیست که در چشم ماست

قاهر بی پرده و مقهور نیست

نیست دوئی امر و اولوالامر را

غیر یکی آمر و ماء/مور نیست

طوف تن کامل کن هفت شوط

طائف کل سعیش مشکور نیست

خاک گدای در درویش فقر

جز گهر افسر فغفور نیست

جز دل صاحبدل صاحب نظر

گوهر کان و در در دور نیست

گلبن باغ جبروت بقاست

زاغ درین گلشن ناطور نیست

حشر الی الرحمن سریست ژرف

کیست که با رحمن محشور نیست

قادر و مقدور یکی دان ولی

قادر در حیز مقدور نیست

جزو کند آری آهنگ کل

ور نه کسی نیست که در شور نیست

در سر درویش بود سر یار

در دل پر کینه مغرور نیست

نیست مثاب ز وحدت بریست

معتقد شرکت ماء/جور نیست

بر اثر یافه منکر متاز

نیست مرا نکته که ماء/ثور نیست

سر که بود بیخبر از طور عشق

در خور او جز حد ساطور نیست

محو خدا را نکند مرگ مات

صهو صفا را صعق صور نیست

جذبه مرا داد می زنجبیل

نشاء/ه امروز ز کافور نیست

نغمه نای من روح اللهیست

راهوی و چینی و ماهور نیست

شعبه من عرشی و قهاریست

ترک و نشابورک و مقهور نیست

گوهر گنجینه من دولتیست

کان بدخشان و نشابور نیست

سلسله گردن جان کن مپاش

نظم ل آلی در منثور نیست

قافیه مجهول شد از چند جا

شد بکسم کشمکش و شور نیست

ما بر معروف و تو مجهول بین

هستی بر دید تو محصور نیست

کون عدم بود و چو موجود شد

نیست بجز واجب و محذور نیست

طبع سخن معتدل معنویست

سرد و ترو یابس و محرور نیست

فارس بیرنگ ببیرنگ تاخت

رفرف وحدت کرن و بور نیست

شمارهٔ ۷ - در منقبت حضرت ثامن الائمه علی بن موسی الرضا علیه السلام

امروز باز گیتی در نشو و در نماست

حشرست اینکه در بنه بوستان بپاست

اجساد سر زدند باشکال مختلف

با تا الف قیامت موعود گشت راست

سر زد ز خاک سبزه بشکل زبان مار

زاب کبود رنگ که مانند اژدهاست

داود وار مرغ سلیمان بصرح کوه

اندر ترانه ئیست کزان کوه پر صداست

از بسکه ابر ریخت گهرهای قیمتی

سنگ سیه خزینه لؤلؤی پر بهاست

زر کرد خاک گونه ز گلهای رنگ رنگ

خاکی که زر کند نبود خاک کیمیاست

از سبزه ما سر زد و ناهید و آفتاب

در حیرتم که دشت زمینست یا سماست

بر طرف جوی مینگری جملگی سهیل

بر صحن باغ میگذری سر بسر سهاست

هر بر که ئی که بود بدی آهنین سلب

امروز ز انعکاس شقیق آتشین قباست

باد از شمر زره کند از سرخ گل سپر

وز برق تیغ ابر چمن عرصه وغاست

پیکان نمود غنچه ز سوفار تا سنان

سوفار او ز پیش و سنان وی از قفاست

گل گوش پهن کرده ز شاخ کج و خموش

کز نای عندلیب نیوشد مقام راست

از بار گل دوتاست قد شاخ و مرغ صبح

از عشق این دوتائی در زیر و در ستاست

بستان عقیق روی و گلستان عقیق رنگ

وادی عقیق خیز و بیابان عقیق زاست

بیگانه است مرغ زانسان و من ز مرغ

هر نغمه ئی که میشنوم بانگ آشناست

از چشم خلق باشد پنهان خدا و من

بر هر طرف که مینگرم جلوه خداست

بارنگ و بوی گل بود و نای عندلیت

در بوستان و باغچه و خلوت و سراست

در چشم من خداست باطراف بوستان

اطراف بوستان نبود مشهد لقاست

دامان و جیب کرده پر از مشگ تبتی

تبت اگر نخوانم من باغ را خطاست

مرغان بکار اصل مقامات معنوی

داود را رسیل بدون کمند و کاست

بلبل زند صفاهان صلصل زند عراق

ناروست در رهاوی سارویه در نواست

ملبوس لاله ژاله بسقائی سحاب

مفروش شاخ و بید بفراشی صباست

گلبن نهاده تخت زمرد بطرف جوی

گل بر نشسته بر زبر تخت پادشاست

ساری قصیده خواند در پیشگاه گل

چون مرغ روح من که ستایشگر رضاست

فرمانده قدر ملک الملک دادگر

شاه رضا که مقتدر ملکت قضاست

بگذشت دور جم هله زان جام خسروی

ساقی بیار باده که امروز دور ماست

ما بنده ولایت سلطان مطلقیم

کی شاه ملک را بچنین رتبه ارتقاست

موریم و دستگیر سلیمان حشمتیم

از ران بساط کرده و یکران ماهواست

گر دائر فضای ولایت کنیم سیر

روحم مساوی طرب از روح این فضاست

باشد بنای پایه کاخ ولی امر

بر بام عقل اول کان اولین بناست

از گرد سم رفرف معراج رفعتش

آئینه مه و خور گردون بانجلاست

بی دست پخت دار شفای کرامتش

عقل سپهر پیر بصد درد مبتلاست

زین آسیای چرخ نجنبد بنای عشق

چرخ آسیا و عشق ولی قطب آسیاست

شب نیست در طلوعش باشد تمام صبح

خورشید این ولایت بر خط استواست

از عقل تا هیولی ماء/لوه سر اوست

کز بندگی بخوان الوهیتش صلاست

شمس سپهر سایه خورشید مطلقست

او کیست آنکه صاحب این صفه صفاست

آب بقا ز خضر مجو از رضا طلب

خاک در رضاست که سرچشمه بقاست

حاجی رود بکعبه و من در طواف دوست

در خلوتی که آن حرم خاص کبریاست

آن کعبه مجاز بود با ریا و کبر

این کعبه حقیقت بی کبر و بی ریاست

تا چند در غطائی بفزای بر یقین

خاکستر مکاشف حق کاشف غطاست

در ختم انبیا بود آنچ از خدای سر

در خاتم ولایت از ختم انبیاست

نه آسمان بهیکل پرگار مستدیر

بر دور اینحرم که چنو نقطه پا بجاست

امر تمام هستی از غیب تا شهود

در کفه کفایت سلطان اولیاست

ذات قدیم یم گهر یم صفات ذات

گنج آن برد که مقتدر غوص و آشناست

روشنگر مجالی کثرتگه ظهور

خورشید واحدیت از مغرب خفاست

ای آفتاب بر شده تا آسمان غیب

تو آفتاب غیبی و هفت آسمان هباست

ای وحدت وجود که چندین هزار جود

از فیض اقدس تو باعیان ماسواست

فوق محدد از تو پر از ما سوی تهیست

برهان اینکه لا خلاء استی و لاملاست

عشق تو و مساوی آن شعله این سپند

حب تو و معاصی آن برق و این گیاست

نعمای تست هر چه بنه سفره بر طبق

آلای تست آنچه زده پرده بر ملاست

خاک ره تو ایمن با نور و با شجر

مور در تو موسی با دست و با عصاست

نه صبح و نه مساست در آنجا که جان تست

وانجا که پیکرت همگی صبح بی مساست

شرق وجوب و مغرب امکان ز شید شمس

پیدا و روشنست که هم نور و هم ضیاست

ای قامت تو راست تر از قد رستخیز

گر خوانمت قیامت کبرای کل رواست

قیوم محشرست قیام ولی امر

او فانی است و در بر او نور حشر لاست

خلوتگه فنای الوهی مقام تست

شاه بقاست انکه بخلوتگه فناست

ذات تو و صفات تو فانیست در وجود

چون بنده گشت فانی حق خواست هر چه خواست

چتوان نمود درک ز من گر کنم سکوت

نه گویمش خدا و نگویم کزو جداست

سری که نیست در خور هر درک واجبست

گفتنش بار خاطر و ناگفتنش بلاست

ساکت شوم نگویم سر خدا بخلق

گویم چرا نگویم حق راست را گواست

تو منبع علوم و دلت کشتی نجات

تو نخبه وجود و درت قبله دعاست

ایجاد را بحبل وجود تو اعتصام

موجود را بسایه جود تو التجاست

جز روزی و لای تو درویش راه را

گر خوان سلطنت بود از خوردن احتماست

حوریه جنانرا در این بساط سیر

آهوی لامکان را از این چمن چراست

مسکین با یسار ترا سلطنت رهیست

درویش خاکسار ترا پادشه گداست

افسانه ات معلم پوران پارسی

دیوانه ات مکمل پیران پارساست

هر قطره از بحار تو سرچشمه محیط

هر ذره در هوای تو روشنگر ذکاست

مفتون خاک کوی تو با افسر و سریر

مجنون عشق روی تو با دانش و دهاست

صهبای امتثال تو بی حدت و خمار

گردون اعتدال تو بی شدت و رخاست

چشم عطای خاک ز هورست و هور چرخ

خاک گدای مور ترا چشم بر عطاست

گویم ثنای ذات تو و نز جهالتست

دانم که حضرت تو برون از حد ثناست

عطشان شنیده ئی که نگوید سخن ز آب

مستسقی ار بمیرد از آب در ظماست

گفتم ز وحدت تو و وصف کمال تو

کاین قوم بینوا و ترا گونه گون نواست

دامان و آستین و کنار تو پر گهر

گم کرده گوهر خود یکخلق و در عناست

بی دست و دیر پای تو کی ابر را مجال

بی امر زود سیر تو کی با در امضاست

بارایت تو هر که ز راء/ی دوئی بریست

در ماء/من تو هر که ز بند خودی رهاست

در روزگار هر که ز توحید آیتی

جوید چو ژرف بینی در دفتر صفاست

تا لایزال هر که ز دولت نشانه ئی

خواهد چه باز پرسی در خانه شماست

ای هفت تن نیای توده عقل را مدیر

وین نه پدر سلاله آن هفت تن نیاست

وان چار تن کیا که برایشان توئی پدر

این چار مام کودک این چارتن کیاست

تو گوهر جلالی و آن هفت تن محیط

تو جوهر جمالی و این چار تن جلاست

بی حضرت تو طاعت بیقدر و بیمحل

بی خدمت تو دولت بیکار و بی کیاست

از پادشه غنیست گدای در ولی

جز بنده کیست آنکه در این پادشه گداست

چندانکه بندگان ترا نیستی و فقر

ای پادشاه امر ترا دولت و غناست

چندانکه دشمنان ترا ضیق و انقباض

دست وجود بخش ترا بسطت و سخاست

بردار ذره را که ترا ذره آفتاب

بنواز بنده را که ترا بنده پادشاست

شمارهٔ ۸ - وله ایضا

شب قدر ما آنزلف چنو شام سیاست

روز را گر بودی قدر ز قدر شب ماست

آسمانست زمینی که نظر گاه منست

که بهر ذره که میبینم خورشید سماست

یار در خلوت من هر سر شب تا دم صبح

هر دم صبح بمشکویم تا وقت مساست

گاه بر گونه ام آنروی چنو روز سپید

گاه در دستم آنزلف چنو شام سیاست

چشم من دل شد و دل چشم بیکتائی خواست

دل و چشم من یکدیده و یکدل دو گواست

شاهدی بهتر از این نیست که در دست منست

که به یکتائی او شاهد آنزلف دوتاست

از دل ما طلب آن قبله که هر روی بر اوست

طلعت دوست بود قبله و دل قبله نماست

دعوت یار مکن گر کنی ای طالب یار

مگذر از دل بیدار که محراب دعاست

یار پیداست همی هی چه دوی سوی بسوی

اوست بی سوی و ز هر سوی که بینی پیداست

طفل وحدت به نزادست خطامام وجود

مادر انکه نزادست موحد بخطاست

نیست جز دوست اگر هست ببالا و بپست

پست اگر بیند بینای حقیقت بالاست

سست منگر بگل و سنگ و سفال و در و کوی

که گل و سنگ و سفال و در و کو نیست خداست

نه بهر چشم عیانست بما خورده مگیر

روشنست اینکه نه هر دیده که بینی بیناست

زرفانی که نه در صره سلطان و وزیر

گنج باقیست که در سلسله فقر گداست

نه گدائی که بود دستخوش سیم ملوک

آنکه خاک کف پای او اکسیر طلاست

نه طلائی که بود دستکش قید خلاص

زر بی غش که خلوصش دل مرد داناست

قطره و دریا پیش دل داناست یکی

قطره ئی نیست اگر باشد عین دریاست

عین دریاست که بگرفته سراپای وجود

یک وجودست سراپای اگر سر یا پاست

شرط این غوص بود جستن از جوی دوئی

گوهر وحدت موجود بدریای جزاست

بی کم وکاست وجودست بهر ذره که هست

غیر او نیست همینست سخن بی کم وکاست

دو خدا نیست بخیر و شرشرنیست وجود

خیر محضست که در وحدت هستی یکتاست

بر تن کامل او صاف خدا دوخته اند

شمسع نعلین اگر باشد یابند قباست

تار و پود ردی عارف ذات احدیست

جامه عامی پود هوس وتار هویست

تن که از تار هوی رسته و از پود هوس

درع او اسم حق و راکب و مرکوب هواست

عاد را کرد تلف مهلکه باد دبور

نصرت احمد معراجی از باد صباست

آب اثبات خودی منبع او چشمه نفی

نان الا طلبی معدن او سفره لاست

زن در نیستی ای طالب هستی که عدم

ظلماتیست که در عالم او آب بقاست

همچو ما باش که بعد از سیران و طیران

سفر اندر وطن و زاویه بال عنقاست

پیکرم دائره دور و دلم نقطه عشق

که بود مرکز این دائره و پا برجاست

هر دو زانوی من شیفته محبوب منست

کاین چنین تنگ گرفتم ببغل از چپ و راست

اینکه چل سال نسا را متمتع نشدم

در طواف حرم کعبه دل حج نساست

در منی رمی جمار من اوصاف خودیست

عرفات من بیدای دل بی مبداست

حجرالاسود موجود سویدای منست

سعی من از طرف مروه کثرت بصفاست

محرم خلوت سریم ز میقات وجود

کعبه اهل حقیقت بحقیقت اینجاست

دل داناست حریم حرم خاص الخاص

که لطیفست و خبیرست نه صخره نه صماست

صخره صما باشد دل نادان که درش

باشد از حقد و حسد بامش از کبر و ریاست

نکند منزل در تیه ضلالت دل پیر

جسته از مصر هوی موسی با دست و عصاست

باستین نور خدا دارد این طرفه کلیم

چون عصا بر کف آن دست که شرق بیضاست

ید بیضای کلیمست که دارد ببغل

دل وارسته که در سینه چونان سیناست

ز ایمن دل که برو مضغه سمعست اسیر

شجر طور و طوی بالا کز حق بصداست

دل خردست سزاوار و ساده احدی

که بپرداخته از فرش خودی عرش خداست

فرش این خانه ز دیبای بساتین بهشت

که سمیعست و بصیرست و بهی تر دیباست

خوش بنائیست برافراشته معمار قدم

قصر دل عرش ستایشگر این طرفه بناست

هر چه ایوان و غرف دارد بنیان وجود

این بنا راست که دست احدیت بناست

دل من با همه آثار معالی که در اوست

خاک گردیست که بنشسته بایوان رضاست

حضرت پنجم آن هشتم اولاد نذیر

که بود جد سه مولود و اء/ب هفت آباست

قادر مطلق و در کتفش شاهین قدر

قاضی بر حق و بر دستش میزان قضاست

پسر هشتم و بر چار پسر باب نخست

که ز پشت پدران آمده و جد نیاست

گر ز آباش نگارند بهی تر پدرست

ور ز ابناش شمارند نکوتر ابناست

کیست سلطان سرای احدیت دل غوث

دم عیسی کف موسی که درین بام و سراست

ای خداوند سلاطین گه دولت فقر

فقر من بنده بپایان شد هنگام عطاست

هر چه هستیست کجا فر و بهای تو بود

همه سرگرم لقای تو و آن فر و بهاست

هر چه موجود کجا نور و ضیای تو دمد

همگی ذره اشراقی آن نور و ضیاست

هر چه در حیز امکانست آثار وجوب

همه در بندگی این حرم و این مولاست

بخراسان تو این مرد عراقیست غریب

ایکه هم نشو من از لطف تو و هم منشاست

آن نهالم که مرا دست تو در باغ وجود

کشت و پرورد بتائید تو در نشو و نماست

دست دادی که بدان زد دل من باب طلب

تا بایدون که نشیمنگه دل فقر و فناست

راهبر عشق تو مقصود تو برهان وصول

سر توحید که آورده مرا از ره راست

نکند چون و چرا کس که تن پیر مراد

جای حقست و دلش بیرون از چون و چراست

بنده فانیست در او آری من نیستم اوست

بنده جائی نبود سلطان خود در همه جاست

بحر دانش متلاطم شد و بر اوست مدیر

چرخ بینش که بر او گونه توحید و ذکاست

فلک بینش چرخیست که بر منطقه اش

بیحد و حصر چو خورشید فلک اخترهاست

شمارهٔ ۹ - وله ایضا

فارس فحل منم حکمت یکران منست

از ازل تا بابد عرصه میدان منست

اینکه میتابد از شرق ازل با فرو نور

آفتاب خرد عالی بنیان منست

وینکه میتازد بر چرخ ابد بی پر و پای

شاهباز دل و دل دستگه جان منست

دل من دستگه جان من و نیست شگفت

این سرائیست که سر منزل جانان منست

وحدت مطلق بر تارک من ظل همای

مملکت مملکت و سلطان سلطان منست

رشته سلطنت مملکت وحدت جمع

هست در دست فقیری که پریشان منست

چو نشینند گدایان طریقت ببساط

خاتم دولت در دست سلیمان منست

دل نگین حلقه تن را و خدا نقش نگین

اندرین حلقه دد و دیو بفرمان منست

نفس اماره بود دیو بساط جم دل

چونکه شد راضیه مرضیه رضوان منست

گشت در نشاه من نور حقیقت پیدا

اینکه پیداست بهر چشمی پنهان منست

آنکه سودایش در هیچ سری نیست که نیست

در سرای سر سودائی حیران منست

آنکه قرص مه و خورنان سر سفره اوست

همه شب حاضر بر ماحضر خوان منست

میزبان من و سلطان ولایت همه اوست

میزبان من چندیست که مهمان منست

مالک مصر منم مصر تن و نور وجود

یوسف مصر که عمریست بزندان منست

وه چه زندان که ملک بنده زندانی اوست

مالک ملک ملک یوسف کنعان منست

درد زد خیمه باطرافم و اوقات چهل

رام و کوشنده که من گفتم درمان منست

از بدن کاست که افزاید بر روح روان

نتوان گفت که این کاسته نقصان منست

کوه فرسود مرا پتک حوادث به نسود

کوه را سخت تر از سندان سندان منست

سر توحید سلامت که اگر جسم بکاست

روح شد فر بی و این فتح نمایان منست

تن همی کاهم تا روح بماند فربی

روح پاینده که بدو من و پایان منست

غیر این باتن دیگر بودم کسوت روح

که مبدل نشود صورت یزدان منست

اطلس چرخ بود کوته بالای مرا

صفت ذات لباس تن عریان منست

من همی گویم و این من نه من امکانست

بل وجوبیست که آن سوتر امکان منست

اوست بر صورت من پیدا یا خود همه اوست

من نیم هستی اگر باشد تاوان منست

جز خدا نیست که شد جلوه گر از هر چه که هست

دوست پیدا بشهود من و برهان منست

گر بدیوان مکافات وجوبی نگرند

خون امکانی در گردن دیوان منست

هفت دریا نشود موی مرا نیم بها

گوهر وحدت حق در تک عمان منست

می نیرزد بکف خاک من آبادی کون

این چه گنجست که در خانه ویران منست

نتوان دید بدان بی سر و سامانی من

که سر چرخ طفیل سرو سامان منست

کیست انسان من آن جلوه روحانی دل

که بعرش دل من صورت رحمن منست

صورت رحمن انسان سویدای ولیست

نفس من گر ننهد گردن شیطان منست

ولی الله من آن هشتم اقطاب وجود

که فضای حرمش منزل احسان منست

من صفاهانیم اما بخراسان ویم

عقل حیران من از کار خراسان منست

هفت سالست که از خلقم در عزلت تام

ساحت گلشن من کنج شبستان منست

دل معلم متعلم من حق واهب علم

سر زانوی من ایخواجه دبستان منست

دفتر معرفتی جنت جاوید و دران

نکت حکمت باری گل و ریحان منست

همدم خلوت من مرشد توحید رضا

که تولایش در عهده ایمان منست

ابر او بر سر من بارد و از رحمت او

کشتزار فلکی سبز ز باران منست

چون توانم شدن ای خاصان همصحبت عام

من چو روحم سخن عامی سوهان منست

عام را بوی حقیقت نگراید بمشام

عطر خاصست که در طبله ایقان منست

قد او رسته ز باغ دل افلاکی من

من چو خلدم قدا و طوبی بستان منست

بر زر ناسره کثرت مغرور مباش

زر توحید بری از غش درکان منست

گرد کثرت کند ار اطلس گردنده سیاه

آنکه آلوده نخواهد شد دامان منست

آن گریبان که از او سر زد خورشید مراد

چو فرو رفت سر مرد گریبان منست

سود من بر سر این سوق خریداری اوست

ور بکونین فروشندم خسران منست

ای شه پرده نشین پرده در انداز که خلق

همه بینند که عرش تو بایوان منست

آنکه هرگز نپذیرفته ز تغییر زوال

عهد حسن تو در عشق تو پیمان منست

تو خداوندی و من بنده گنهکار فقیر

دامن عفو تو و پنجه عصیان منست

تو ببخشای که منان منی هستی من

گنهی باشد و من دانم کان آن منست

چون نبخشی که تو اللهی و من عبد ذلیل

من نیم جمله توئی این من خذلان منست

نیست غیر از تو درین دار اگر هست کسی

ور کسی نیست توئی هستی برهان منست

من که باشم که گنهکار شوم شخص توئی

ظل شخصست که بر هیکل الوان منست

ظل چه وذی ظل غیر از تو بتحقیق فناست

حکم توحید ترا اذعان اذعان منست

من صفای در سلطانم و بر دیده من

خاک این راهگذر کحل صفاهان منست

غافل آنان که بتوحید مرا سخره کنند

درکشان مسخره حکمت و عرفان منست

کاش خوانند ز تنزیل قل الله فذر

تا نپندارند این عنوان عنوان منست

گفت من گفت نبی گفت نبی سر نبی

صدق دعویرا هان برهان فرقان منست

در نبی گفت و فی انفسکم هو معکم

این معیت را عینیت بیان منست

نیست بشکفته بجز یک گل سوری در باغ

وان گل سوری بر طرف گلستان منست

نیست موجود بجز یک کس در دار وجود

در سرو در دل و در سینه و در جان منست

لامکانست و برونست زار کان جهات

آنکه در شش جهت و در چار امکان منست

نیست آسان سخن وحدت من سر خداست

مشکلی نیست که بتوان گفت آسان منست

بس گرانست مپندار خزف خرده مگیر

مفروش ارزان این پند که مرجان منست

صدف صاف شو ای نفس که این عقد لآل

رشحاتیست که از بارش نیسان منست

شمارهٔ ۱۰ - وله ایضا

بگل سوری ماند رخ آن ترک پسر

که سپارند بدو غالیه لاله سپر

سپر لاله کند غالیه آن ترک و خطاست

من ندیدستم از غالیه بر لاله سپر

گونه اش خرمنی از لاله خود روی بزیر

طره اش دامنی از نافه آهو بزبر

سنبل از مشک سیه کاشته بر سیم سپید

نرگس از جزع یمان ریخته بر لالهتر

دو سیه خال دو هندوبچه ماه سوار

دو سر زلف دو جراره بیژاده شکر

همه را زلف گرهگیر دلارام و مراست

بر دل و بر جان از زلف دلارام خطر

گه ب آب افتد و در آتش و در آتش و آب

نرود تا نرود جان بقفا دل باثر

خم زلف و قد بر رفته بچوگان و بتیر

لب لعل و زنخ ساده بیاقوت و گهر

لب او دارد آمیخته با شکر و شیر

وین شگفتست که نگذاردش از شیر شکر

کمری دارد چو نموی و از انموی غمیست

بر دلم بار که کوه افتد از آنغم ز کمر

دهنی دارد چون ذره و در سینه مراست

دل تنگی که ازان ذره خورد خون جگر

همه گویند بخورشید همی ماند و من

در شگفت از نظر مردم کوتاه نظر

کی شنیدستی خورشید که از زلف سیاه

بنهد بر سر گلبرگ طری مشک تتر

یا بیفروزد از شاخ شجر آتش طور

رخ و قد آتش افروخته و شاخ شجر

باز گویند بمه ماند و زین گفت پریش

من خورم چون شکن طره او یک بدگر

ماه کی دیدی چنبر نهد از قیر بشیر

ماه کی دیدی افسر زند از مشک بسر

یا چو ترک من سرگرم شود از می ناب

خواند از گفته من نغمه توحید از بر

گوید ای ذات تو سر صفت و فعل و اثر

ای هیولای تو آراسته کل صور

ای جناب جبروتی که بناسوتی و باز

از تو در بر ملکوتست و بلاهوت اثر

ذات بیرنگی و هر رنگ که هست از تو پدید

شخص یکتائی و هر جمع که هست از تو سمر

گر تو پنهان شوی این کون و مکان هست عیان

چون تو پیدا شوی از کون و مکان نیست خبر

حضرت جامع ذات احد و عین کثیر

سر علم تو قضا صورت علم تو قدر

ظاهر و باطن باطن همه عقل و دل پاک

پدر و مادر این نه صدف و چار گهر

عرش انعام تو هر سینه که در اوست فؤاد

فرش اقدام تو هر دیده که در اوست بصر

بسکه نزدیکی پنهانی و این نیست شگفت

که بنزدیک بصر می ننماید مبصر

همچو ماهی که ب آبستی جوینده آب

یا سمندر که ب آذر بنداند آذر

تو همانشخصی کت ملک و ملک ظل دوپای

تو همان بازی کت کون و مکان زیر دو پر

تو همان شاهی کت عقل و هیولای وجود

دو غلامند زهی زین دو مبارک جوهر

اکتناه تو بود بیرون از درک ملک

انکشاف تو بود بالا از عقل بشر

بشر آنجا که توئی گر رسد از خویش رود

آری از خویش رود پشه چو آید صرصر

هست لاهوت ترا پای بفرق جبروت

که محیطست باسمای تو تاپای ز سر

حضرت جمع وجودی که مفاهیم صفات

هست در او همه ممتاز چو عود از عنبر

واحد اول اقلیم ازل ملک اله

که بشر راست درو راه اگر کرد سفر

سفر ثانی در سیر من الله الیه

که ولایت را تکمیل صعودست و سیر

سیر سالک همه در اسم صفت باشد و ذات

غیر آن اسم که بر ذات بود مستاء/ثر

اسم مستاء/ثر ذاتی که بجز ذات خدای

نبرد راه کسی گرچه بود پیغمبر

زین فرا ترا حدیت که تجلیست بذات

ذاتر اللذات این جای وجوبست و حذر

حذر ای عارف از نفس خدا گفت خدا

در نبی عقل نبی یافت بدین نکته ظفر

ظفر از عقل نبی بود و کمالات ولی

که بمجهول کسی راه نیابد بفکر

رفرف خواجه درین سیر شود بی پرواز

کشتی نوح درین بحر شود بی لنگر

آن هویت که بود ساری در غیب و شهود

برتر از اینهمه آنی تو و از هر دو بدر

هم برون از دل و هم در دل اصحاب قلوب

هم نهان از سر و هم در سر ارباب هنر

هر چه هستی تو و بالذات از اینجمله بری

غیر در پرده نهانست و تو از پرده بدر

همه نقش رخ زیبای تو از غیب و شهود

خودتوئی نقش چه ایفرد برون از حد و مر

خلو داری تو بذات از همه ای کرده بذات

کسوت کثرت از غایت توحید ببر

ظاهری در همه ای باطن این چار ایوان

باطنی از همه ای ظاهر این نه منظر

باطنی در چه ز بس ظاهر در عین ظهور

ظاهری برکه که هم ظاهری و هم مظهر

خودتوئی غیر تو در دیده من نقش براب

غیر ذات توهبا غیر صفات تو هدر

نیست جز عارف توحید و تو زیبنده تاج

نیست جز بنده سر تو سزاوار کمر

سر درویش ترا تاج لقد کرمناست

که نهد پایش بر تارک خورشید افسر

رسته از پست و ز بالاست بلی مرد خداست

کز جهت جسته به بی سو نه فرو دست و نه بر

پسر آدم خاکی و نه خاکست و نه باد

نیست از آب و برونست ز حد آذر

لامکانست و مکان چون عرض او جوهر پاک

آسمانست و زمین چون شجر و اوست ثمر

نوبر هستی هستی همه یکباغ کهن

پسر انسان آن باغ کهن را نوبر

در زمین نیست ولی هست زمین را مبنی

در سما نیست ولی هست سما را محور

در زمان نیست ولی هست زمان را دائر

در مکان نیست ولی هست مکان را داور

داور امکان مجموعه ملک و ملکوت

که بلاهوت مقامستش و ناسوت مقر

نه ببحرست ولی حکمش جاریست ببحر

نه ببرست ولی امرش ساریست ببر

نه بتلوینش تمکن نه به تمکینش مقام

شمر و دریا آزاده نه دریا نه شمر

پسر آدم نفس فلک و عقل ملک

هر دو پستند و بود بالا این طرفه پسر

پسر احمد شاهنشه اقلیم وجود

که بود خسرو اسماء الهی لشکر

کارفرمای قضا حضرت انسان که بذات

هست او اکبر و انسان کبیرست اصغر

ولی مرشد سلطان صفا قبله کل

شمس هشتم که بود ذات نخستش خاور

قطب عالم شه جان مرشد توحید رضا

که سلاطین را باشد بطریقت رهبر

در تک ذره شمسش سپر افکنده براب

آفتاب فلک از عجز چنو نیلوفر

سک او در هنر اردست دهد با روباه

روبه ماده شکست آرد بر ضیغم نر

هر کجا ذره او در سر شیدست دوار

هر کجا روبه او در دل شیرست خطر

نظر لطفش بر خاک فرو بارد جان

فره قهرش از چرخ فرو آرد فر

ای کماندار کمان ازل و قوس ابد

قسی نه فلک از قوس کمال تو وتر

وتر قوس تو حاوی به محدد ز عظم

صبی شیر تو بر عقل معلم ز کبر

صعوه شیر تو همبازی باز ملکوت

بنده سفل تو همبازی نیروی قدر

پیشگاه تو قوی مایه تر از ملک مثال

حشم و مملکتش بی عدد و پهناور

بر خلیل تو از آن فیض مقدس که تر است

از دل آتش سوزنده دمد سیسنبر

پیشتر ز آنکه تو بر تخت شهی پای نهی

سر بخاک تو نهاد از عظمت اسکندر

گر نیاورد ز ظلمات بدست آب حیات

کف خاک تواش آورد ز ظلمات بدر

میزبانی تو و من بی خبر از راه دراز

میهمان آمده تو پادشه و من مضطر

از جبالیکه بدی ریخته چون نیش گراز

در هوائی که بدی تفته چو کام اژدر

ریگهایش همه فتاک چو حد پیکان

خارهایش همه سفاک چو نیش نشتر

غیر ذی ذرع بیابانی منزلگه دیو

بی سر و بی بن صحرائی آبشخور شر

بامیدی که مگر از طرق فقر و فنا

ز غنا و ز بقای تو کنم آبشخور

آب حیوان دهم و زنده کنم هیکل خاک

کسوت روح بپوشم بتن خاکستر

سر آن وحدت اطلاقی کز قید بریست

فاش گویم که یکی هست و جزین نیست مفر

مظهر او توئی ای مظهر و ظاهر همه او

غیر او نیست اگر هست قل الله فذر

ظاهرت را پی تولید نمودند قیام

هفت علوی پدر و چار خشیجی مادر

باطنت ای تو بباطن پسر سر ظهور

مادر وحدت ذاتست و بنه عقل پدر

ای سحاب کرم و جود بگردون وجود

از یم رحمت برکشت صفاریز مطر

تن زنم من تو تجلی کن تا جلوه کند

سر توحید چو خورشید سما وقت سحر

بهمه خلق تو بنمای رخ و قامت یار

وانسر زلف که هست از دل و از جان بهتر

زینهار ای پسر سر من این نغز نشید

بمخوان جز ببر معتقد دانشور

بمگو سر مرا جز بر جویای خدا

که تو در خوابی و سیر این اثر جوع و سهر

که تو در پست همی غلتی و این نکته بلند

که تو با پای همی پوئی و این جلوه بپر

که تو وابسته عاداتی و ما رسته ز قید

ما بسر منزل فقریم و تو در کبر و بطر

یا نبی ارکب معنی بود این کشتی نوح

تا کنی بر قدم نوح ازین بحر گذر

پسر نوح نئی تکیه مکن بر فن خویش

تا نمانی بدل مشرک و جان کافر

بصفا بنگر و اسرار معارف بنیوش

گر نه از باصره ئی اعمی وز سامعه کر

شمارهٔ ۱۱ - بهاریه در مدح حضرت شاه اولیاء علی بن ابیطالب صلوات الله و سلامه علیه

مرا ای هوای بهار معطر

تویی یا به مغز اندرون نافه تر

بهاری تو یا از بهاری علامت

بهشتی تو یا از بهشتی پیمبر

بهاری بهشت ز آیینه پیدا

بهشتی بهارت به اندیشه مضمر

تو آئینه و باغ پر نقش مانی

تو صافی دل و راغ پر صنع آزر

ز صافی دلت صنع آزر مجسم

ز آیینه‌ات نقش مانی مصور

زمان با تو خورشید هر هفت گردون

زمین با تو جمشید هر هفت کشور

سلیمان زمان و تو تخت سلیمان

سکندر زمین و تو تاج سکندر

توئی افسر خاک و باران نیسان

که میبارد از ابر لؤلؤی افسر

تو گردون از گرد و از ابر صافی

بگردون گل و لاله خورشید و اختر

توئی کان و پیروزه صاف سنبل

توئی بحر و اشکوفه شاخ گوهر

نئی گنج قارون و چون گنج قارون

بدامان ترا سیم و در آستین زر

ز برگ سمن سیم صافیت بیحد

ز اوراق خیری زر ناب بی مر

تو کو هستی و سبزه کان زمرد

بکان لاله لعل یاقوت احمر

هوائی و آبی که در دست داری

بخاک ار چکد روید از خاک آذر

گل سرخ بر آذر تفته ماند

که با آب دست تو از خاک زد سر

تو صافی ترستی ز برق مصفا

ازیرا درخشی ز ابر مکدر

ز ابر مکدر درخشنده شیدا

درخش منی یا هوای منور

هوائی منور تر از نور ایمان

ز ابری مکدرتر از جان کافر

ستاند ز دریا چو دامان مفلس

فشاند بصحرا چو دست توانگر

نم آب چون یافت تقطیر لؤلؤ

که لؤلؤی لالاست آب مقطر

گرازان و تازان چو پیچنده افعی

خروشان و جوشان چو ارغنده اژدر

هم از اژدرش ببر خونخوار حیران

هم از افعیش شیر ناهار مضطر

بباز سیه ماند این ابر نیسان

چون ریزد ز منقار خون کبوتر

ز منقار این ادهم ار خون نریزد

چرا کرد گلگونه خاک اشقر

بود بی تن و دشت را داده جوشن

بود بی سرو کوه را داده مغفر

بتن جوشن دشت دیبای رومی

بسر مغفر کوه کالای ششتر

نه مارست و او راست از برق دندان

نه مرغست و اوراست از باد شهپر

چنو مار پوید ز وادی بوادی

چنو مرغ پرد ز کشور بکشور

بخاریست گر بحر بر شد بگردون

فرو ریخت لؤلؤی ناسفته در بر

ز لولوی او سیم محلول ساری

ز فرغر بدریا ز دریا بفرغر

رخ آب کاندر شتا بود آهن

زره گشت و باد بهاری زره گر

زره گر از آن گشت باد بهاری

که گردید باران نیسان ز ره در

بهار من ای روح را مایه دل

درین ابرواین سایه روح پرور

شرابی چو خورشید خاور ز مینا

بساغر کن ای رشک خورشید خاور

از آن می که پرتو بخورشید بخشد

چو افکند پرتو ز مینا بساغر

قدح آفتاب کف پور عمران

شراب آتش خرمن پور آذر

شرابی که گر عور بر آستانش

نهد سر نهد تاج فغفور و قیصر

شرابی که گر کور بیند بخوابش

دهد بینش ار چشم کورست مبصر

می آسمانی ز خمخانه دل

که انوارش از آفتابست برتر

مسخر کنم ملک هفت آسمانرا

که هست از قضا هشت چیزم مسخر

گل و لاله و سنبل و سوسن و می

سر زلف و رخسار و بالای دلبر

دو چیز دگر داده عشق تو ما را

که داراش منصور باد و مظفر

بیانی که ماند بفرقان احمد

زبانی که ماند بشمشیر حیدر

علی شهر تجرید را برج و بارو

علی چرخ توحید را قطب و محور

علی شخص ایجاد را قلب و قالب

علی بحر اوتاد را فلک و لنگر

علی بازوی علم را زور بازو

علی لشکر حلم را پشت لشکر

علی صاحب امر و فیاض مطلق

علی نشر اول علی حشر اکبر

صراط وجودست و میزان بر حق

قوام معادست و قیوم محشر

ز هر نقص و هر عیب ذاتش مبرا

ز هر فقد و هر جهل جانش مطهر

همو صاحب انبیای مقدم

همو سید اولیای مؤخر

با حباب چون روح بر جسم نافذ

ولی خصم را بر رگ روح نشتر

همو قطب اقطاب دور ولایت

مدیر مدار محیط مدور

همو نور انوار ادوار هستی

که باشد بهر قلب و هر سر و هر سر

دلش صاحب صورت عین ثابت

که در اوست هر آنچه باشد مقدر

دمش نافخ نفخه روح قدسی

هم از اوست عیسی هم از اوست غادر

مقام کمالست و معروف عارف

نعیم وصالست و بر کفر کیفر

دل آسمانست درویش این ره

سر آفتابست بر خاک این در

شفق چیست از فرقت خاک کویش

ز چشم فلک رفته آب معصفر

فلک چیست پوینده ئی ساحتش را

بزین مرصع نجیب مشمر

پدر خواند این طفل بیدار دل را

که زائید در کعبه زان پاک مادر

سه فرزند در آخشیجان سفلی

برین هفت آبای علوی سه خواهر

نه چرخست با خاک راهش مساوی

نه بحرست با کف رادش برابر

نخستین خرد ز استانش مثنی

نهم چرخ در آستینش مستر

هلال اشهش را رکاب مجدد

فلک رفعتش را گدای مجدر

نه بی امر او ابر بارد بصحرا

نه بی حکم او برگ جنبد ز صرصر

بگلزار علویست نسرین و سوری

بباغ الهیست سرو و صنوبر

همو عیسی عصر و گردونش ماء/وی

همو موسی وقت و دریاش معبر

بود قنبرش مالک ملک هستی

که سلطان هستیست مولای قنبر

آناالله بردار گویند و در خون

تعالی بدین شان که گوید بمنبر

اناهوزند من ر آنی سراید

که این پادشا هست نفس پیمبر

غزال از غضنفر زند پنجه با آن

رود با ولایش بکام غضنفر

درین کوی بادست ملک سلیمان

که هر مور باشد سلیمان دیگر

درین وادی از سنگ ره گر نیوشی

مزامیر داود دارد بخنجر

اولوالامر موجود و ذوالعرش باقی

امیر عدو بند و سلطان صفدر

بمن تاختن کرد عشقش ز شش سو

دل افتاده چون مهره اینک بششدر

دل من بنور لقایش مزین

گل من ب آب ولایش مخمر

بدان ذات قائم بود کل هستی

که هستیست اعراض و آن ذات جوهر

هم او صاحب طور و نار تجلی

که شد مرشد موسی از شاخ اخضر

ز لاهوت بگذشته این باز سلطان

که جو بقاراست جولانش در خور

که ذاتست و در ذات دارد تکاپو

که بحرست و در بحر باشد شناور

سر اوست مجموعه سر اسماء

دل اوست مقصوره اسم موثر

شود گه براهیم و در آذر افتد

براهیم را گه رهاند ز آذر

گهی رهبر خضر و موسای رهرو

گهی همسر خاتم و روح رهبر

شه قطب و غوث صفای صفاهان

که سلطان منامست و ملجای چاکر

مرا ای خداوند تکمیل برهان

ز نقصان این قوم بی دانش و شر

ز توحید عاطل ز تجرید عاری

ز تکمیل ناقص ز تعلیم ابتر

نه شرع و نه عرف و نه علم و نه عرفان

نه آدم نه حیوان نه فربه نه لاغر

یکی خورده صد لاغر و گشته فربی

یکی کشته صد سید و گشته سرور

ز حکمت مبرا ز عرفان معرا

پر از کینه و کبر و زفت و تناور

مرا وارهان زین شیاطین انسی

بدانش زبون و بدنیا ستمگر

قسم میدهم بر تو ای نور یزدان

بنور ابی القاسم دادگستر

بیزدان اعلی بذات محمد

بسر ولایت بزهرای اطهر

ب آن یازده حامل عرش اعظم

ب آن چارده نور پاکیزه منظر

دل من ز زنگ طبیعت جلاده

مرا زین خران دنی فعل واخر

قضای ترا امر در ظل فرمان

سمای ترا چرخ در زیر چنبر

ندای تو در گوش این چار ارکان

ردای تو بر دوش این هفت پیکر

نفاد ترا برق دنبال توسن

نفوذ ترا دهر بر خط پر گر

ستاره است تیر تو آن کور بینا

سهی سرو رمح تو آن سامع کر

سر شرک زان آسمان مکوکب

دل کفر ازین بوستان مشجر

بکش یا مسلمان کن این چند مشرک

به هم درنورد آری این مشت همگر

تویی غافر الذنب فیما تقدم

تویی قابل التوب فیما تأخر

و استغفرالله من کل ذنب

و من ذنب نفسی والله اکبر

شمارهٔ ۱۲ - در نعت و مدح حضرت ختمی مرتبت رسول اکرم

بلاله ماند آن گونه چو باغ بهار

که از دو سمت بگیرد دو زاغ در منقار

دو زاغ تیره بیک لاله دوروی نشست

ولی فزود بهر روی صد هزار نگار

فکند بار بر آن لاله کاروان ختن

هزار توده مشک ترش میانه بار

خطاست بار نهادن بناتوان و بدل

چه بارهاست از آن مشگموی لاله عذار

بمشک ماند آن موی و مشک ناب چکید

ز ناف آهو بر خاک در زمین تتار

بتم که توده مشک تتر ز لاله تر

رمانده است دو آهوی مست را بکنار

بغیر گونه آن خوبروی در سر زلف

که دیده تابد خورشید روشن از شب تار

شبی که تابدش از طور نور همچو کلیم

مرا دلیست از آن نور در میانه نار

دلم که بلبل این باغ بود بی گل وصل

کشید از غم سر زیر پر چو بوتیمار

بدور نرگس آن غنچه شگفته ز باد

کشید باده و شد باز جبرئیل شکار

بنور ماه زند دور عقرب و نزند

که ماه روشن و آن کور و پاسبان بیدار

درون سینه بدل زد هزار نیش فزون

بروی ماهش موی چو عقرب جرار

ز نیش عقرب او زخمهاست بر دل و من

هنوز پیچم بر خویشتن ز عشق چو مار

بران سرم که گر افتد بدست بوسه زنم

هزار بار بر آن هر دو زلف غالیه بار

کسان رهند ز آزار در تسلط دوست

مرا تسلط معشوق میدهد آزار

بیک نگاهم صد درد هشت بر سر درد

خدای حفظ کناد آن دو نرگس بیمار

درآمد از در و من رفتم از میانه چنانک

بخانه من دیار نیست غیر از یار

گمان نبود کزان آفتاب شرق شهی

شود بکلبه مسکین تجلی انوار

به چشم من نبود کس درین سرا همه اوست

به خانه‌ای که بود یار نیست کس را بار

جز آنکه بار دهندت که رهبرند و دلیل

روندگان ره فقر احمد مختار

شه سماک و سمک داور مدیر فلک

امام ملک و ملک مالک ملوک دیار

نخست فیض که از ذات بیزوال احد

نمود جلوه محمد بود بلا تکرار

مدیر خلق بود خاکپای ختم رسل

تبارک الله از این خاک آسمان کردار

مدار شمس ولایت بدست ذره اوست

که ذره در قطبست آفتاب مدار

نخست رفرف رفعت که تاخت تا حد ذات

که بیحدست رسول خدای بود سوار

زهی جلالت قدر محمدی که یکی

ز بندگان در اوست حیدر کرار

مبارزی که بشمشیر انتقام کشید

برزم در جلو شرک آهنین دیوار

ز بیم نیزه اختر ربای مه شکرش

حصار کرده ز انجم سماک نیزه گذار

ز سهم ناوک پران او ثوابت پیر

بگرد خویشتن از آسمان کشیده حصار

ولیک غافل کش صفدران ز چرخ کمان

بچشم چرخ نشانند تیر تا سوفار

ستاره سوخته آتش ولای ولیست

نشسته بر سر خاکستر فلک چو شرار

مجره منطقه عقد اقتدای نبیست

که آسمان بکمر بسته است چون زنار

بنای شرعش محکمتر از قوائم عرش

که شرع قائمه عرش را کند ستوار

خیال او ملکوتست و عقل او جبروت

صفات ذاتش لاهوت قدس ذات قرار

ز ذات او بنگویم که اوست سر قدم

بصورت احدی ساری است در اطوار

ز قلب او نزنم دم که چرخ یاوه شود

اگر بزاویه قلب او دهند قرار

چو کرد اختر مسعود شاه قصد صعود

ز آخشیجان شد بر براق عقل سوار

دواند تا بنهایات خطه جبروت

پیاده گشت از آن خنگ شبرو رهوار

نهاد پای طلب در رکاب رفرف عشق

گرفت جای بر آن برق سیر صاعقه سار

چنان بتاخت که از طمس و محق و محو گذشت

رسید تا بمقامی که ماند از رفتار

نماند عقل درو وصف گشت از او مسلوب

فنای ذاتی او در نبشت این آثار

رسید بر ره هموار روشن احدی

سپس که طی کرد این راههای ناهموار

بگوش اولمن الملک زد مهیمن فرد

شنید باز که لله واحد القهار

بچشم سرمه مازاغ کرد و غیر ندید

تمام یار شد از بند نعل تا دستار

خدای شد سپس آمد بسوی خلق فرود

نه بر طریق تجافی چو ایزد دادار

ز فرق اول تا حد فرق بعد الجمع

نمود چار سفر قطب ثابت سیار

رساند حد کمالات ختم را احمد

بحد بیحد و باقیست تا بروز شمار

بگرد راهروان طریقتش نرسند

عقول قاهره هفت گنبد دوار

بهار شد هله ساری زند نوای طرب

برقص قمری بر سرو کبک در کهسار

بهار نغزودم صبح و بزم باغ بهشت

مخواب ترک من ای گونه ات چو باغ بهار

ترا بتف رخ چون آفتاب و آتش می

مراست مغز چو آئینه زیر زنگ خمار

دلم چو آینه کن زافتاب می قدحی

بیار ماه من ای آفتابت آینه دار

هزار لحن بدیع از هزار گوشه باغ

رسد بگوش یکایک چو لحن موسیقار

تو نیز از گلوی بط بریز در دل جام

مئی ببلبله چون بلبلان زیرک سار

پیاله لعل کن از سوده عقیق که من

بپای ریزمت از لعل گوهر شهوار

گرم سوار کنی بر رکاب باده کنم

هزار رشته گوهر بساعد تو سوار

ازان دراری کش سفته ام بمثقب فکر

نکرده طی براری ندیده روی بحار

تمام بکر و بدیع و ثمین و نغز و لطیف

ز بحر طبع برآورده و کشیده بتار

نگاهداشته از دزد و باد و آتش و آب

بخاک احمد ختمی م آب کرده نثار

خدایگان حقیقت نگاهبان وجود

علیم سر هویت معلم اسرار

بدیع سنج معارف بدیهه گوی حکم

بلیغ بالغ امی و جدجد و تبار

مجردی که درو عقل پی زند از غول

مؤیدی که درو عشق گم کند هنجار

مشرعی که ز لا حول او بوادی هول

ز دار شرع نمودست دیو فتنه فرار

بساربان قرن داد پاسبان درش

مهار محکم نه بختی گسسته مهار

بپاسبان حبش داد کشور ملکوت

بباغبان عجم داد جنت دیدار

گداخت او جسد ما سوی ب آتش عشق

ز طرح روح نمودش زر تمام عیار

صوامع ملکوت از عباد او معمور

که بر عمارت قدسست سر او معمار

از اوست موزه وحدت بدکه خراز

از اوست عطر ولایت بطبله عطار

مرید منبر ارشاد من رآنی اوست

ترانه ئیکه ز منصور خاست بر سر دار

لوایح ار نی گوی کوهسار حریست

تجلیی که بموسی رسید در کهسار

نوای نغز مز امیر احمد عربیست

بمغز کوه که داود داشت در مزمار

قد قیامت و میزان استقامت اوست

قیامتی که بمیزان عدل باشد کار

فضای کعبه اسناش آفتاب مطاف

هوای کوی تولاش جبرئیل مطار

غمش بسینه صاحبدلان دمنده چو گل

دمش بدیده بیحاصلان خلنده چو خار

مقیم کشتی الاش رست از طوفان

شهی که لاش نهنگیست کائنات او بار

بزیر رایت او اولیا گروه گروه

بظل راء/فت او انبیا قطار قطار

سر آن قطار نهندش بر آستان لابد

دل این گروه نهندش برایگان ناچار

زمام امر تمام وجود در کف اوست

که اوست بارگه جود را مهیمن بار

من و ثنای تو من در حد و تو نامحدود

چگونه سنجد میزان قطره مر قنطار

ولی میانه آتش چگونه نخروشم

ز سوز درد نه جای سکون نه پای فرار

چگونه دم ز عبودیت و فنا نزنم

ببند سلطنت عشق قادر قهار

دوچار عشقم و ناچار از اطاعت امر

چو من مبادا بیچاره ئی بعشق دوچار

گدای فقرم اما مراست سلطنتی

ازین گدائی و این فقر بر ملوک کبار

گرم نشاند سلطان بباز ننشینم

که خاکسار تو دارد ز باز سلطان عار

من ار صفای توام باشدم ز دولت ننگ

که بندگان صفای تواند دولتیار

وجود صرف ببازار وحدت تو گذشت

بغیر عشق متاعی نیافت در بازار

بداد هستی موجود و نقد عشق خرید

بدار هستی جز عشق نیستی دیار

مدار دور بعشق محمدست و علی

و یازده خلف از نقطه تا خط پرگار

بذات احمد ختمیست ختم کل امور

که اوست اول هر کار و آخر هر کار

شمارهٔ ۱۳ - در منقبت حضرت حجه عصر عجل الله تعالی فرجه

آن زلف باز دولت خورشید زیر بالش

هندوی سایه پرور در زیر زلف و خالش

کی آفتاب گویم روئی که بر نتابد

خورشید آسمانی با ابروی هلالش

از فرط خوبروئی زد راه عقل پیرم

طفلی که نیست بیرون از هفت و هشت سالش

میمست غنچه او جان پای بند میمش

دالست طره او دل دستگیر دالش

دیدی مرا و گفتی آشفته حالی آری

سودائی غم عشق آشفته است حالش

افکند تیر عشقش اسفندیار روئین

آری تهمتنست این پرورده است زالش

دل پیر عقل داند من را و دوش دیدم

طفلی که بر نیایم امروز با خیالش

جان و دلیست ما را این هر دو در کف او

جان خسته کمندش دل بسته دوالش

از جود همچو ساقی طبعش ملال گیرد

من پیش او دهم جان تا ننگرم ملالش

از مور میگریزم زین ضعف چون ستیزم

با آنکه میگریزد شیر نر از غزالش

رندان می پرستند مست می الستش

دردیکشان مستند آلوده زلالش

این صید را نگیرد شیری که نیست چنگش

این بام را نپرد مرغی که نیست بالش

عشقست این میفتید در حبس و دام و بندش

شیرست این مخارید چنگال و دم و یالش

تن خواست تا نهد سر از دل بپای دلبر

بین آرزوی ابتر و اندیشه محالش

در سینه اینکه داری سنگ و گلست و جانان

جان و دلست مفریب از سنگ و از سفالش

بتخانه هوی را مجلای دوست دانی

وائینه ات مکدر بی جلوه جمالش

من ز اشتغال رستم با عشق دوست بستم

خوشا دلی که باشد با دوست اشتغالش

بندش سلاسل دل تیغش حمائل جان

گر میکشد مباحش ور میکشد حلالش

در زخم سینه ره کرد تیر زره شکافش

وان زخم را تبه کرد مشگ زره مثالش

مرغ ار شوم اسیرم در چنگل عقابش

روی ار شوم خمیرم در پنجه جلالش

بگرفتم آنکه گشتم جبریل چون نمانم

از مرکب بلوغش وز رفرف کمالش

این سیرداند آنکو داند م آل انسان

انسان شدن نداند تا داندی م آلش

بافرق چون بگویم اسرار جمع جمعش

این نغمه را نوازم در پرده وصالش

رخش جدل برانگیخت جان بنده جدالش

آواز النشورش فریاد القتالش

سلطان وحدت آمد با آنکه اوست یکتا

لاهوت از یمینش ناسوت از شمالش

شنگرف ریز دازدم زنگار گون حسامش

خورشید سوزد از تف سیماب گون نصالش

چون آتش وجوبی تفتد بسوز امکان

این پنیه زار چبود با برق اشتعالش

پتک فنای مطلق کوبد بفرق گیتی

ویران کند قفارش وارون کند جبالش

آب زبان تیزش زین نه کمان بشوید

مریخ و تیغ کندش تیر و زبان لالش

بر چشم شرک تازد پیکان شرک سوزش

با فرق کفر سازد خایسک کفر مالش

من پیش ازان دهم جان کان شاه جنگ جوید

ترسم که تنگ گردد از قتل من مجالش

آن قالبی که قلبش از عرش اعظمستی

گر اوفتد نپاید عرش عظیم هالش

قلبش که صور صبحش صبح قیامتستی

پوشیده حی قیوم تشریف لا یزالش

گر پیشتر بمیرم از موت زنده گردم

نقلست موت عارف نقدست انتقالش

قد قیامت دل هرگز دوتا نگردد

از قامت اولوالامر پیداست اعتدالش

قطب مدیر کامل غوث محیط اعظم

سلطان سر که امرست بر ملک و بر مثالش

از شهر شاه خوبان عزم شکار دارد

امروز صید صحرا فرخنده است فالش

قوس ازل کمانش بالای دوست تیرش

جسم فلک گوزنش جان ملک مرالش

با آنکه غیر عشقش موجود نیست آوخ

از قلب زود رنجش در بود بد سگالش

بشری که بد سگالان دارند قلب منکوس

من کوس مینوازم در بام و جد و حالش

آمد شه حقایق در کف کمند توحید

گردن نهید گردن در بند امتثالش

با آنکه عرش اعظم هست از جهات بیرون

از هر جهت که بینی فرشست از طلالش

با آنکه هر چه دارند خاقان و قیصر از اوست

خاقان دهد خراجش قیصر دهد منالش

بر صدر پاسبانی گر بنگری برین در

خورشید را توان دید گرد صف نعالش

درویش بی سر و پاش گر سلطنت سگالد

افسر دهد طغانش ملکت دهد ینالش

گر کوه را بینی بی موی دوست بینی

از مویه همچو مویش از ناله همچو نالش

در پیشگاه عشقش عقل ار چه پای پوید

با آنکه حیلت او نگذشته از سبالش

عشق آتشیست مضمر نه آسمانش مجمر

خورشید و ماه و اختر افروخته ذگالش

بشکست حقه چرخ وا کرد عقده دل

دست قضا شکوهش شست قدر فعالش

دجال چون گریزد از کارزار مهدی

شیر عرین چو غرد قربان شود شگالش

گاوست خویش پرور از بهر عید قربان

دجال گاو مهدی عیدست در قتالش

دل شهر بند وحدت گنج جلال سلطان

کوپال فقر بر کف عشقست کوتوالش

پیداست روی جانان اما بپیش چشمی

کز توتیای ما زاغ دادند اکتحالش

نخلیست آسمانی خرماش لا مکانی

طوبی لک ار نشانی در باغ دل نهالش

واصل مشو که واصل در سیر نیست کامل

یعنی بوصل زن چنگ در زلف اتصالش

بی جسم و جان و دل شو با دوست متصل شو

فانیست قطره تا هست از بحر انفصالش

تو جان جان جانی از مرگ جسم مگریز

جان تو نیست فانی مندیش زارتحالش

رمل و رماد باشد دنیی ز هر دو بگذر

بر باده ده رمادش بر آب زن رمالش

دیوی کریه منظر هم کفر و هم جنونش

زالی سیاه پستان هم عطسه هم سعالش

جان باش تا نبینی هرگز شکنجه تن

روح القدس نباشد اندیشه نکالش

باز یقین زند پر در جو قاف عنقا

شک است زاغ زن سنگ بر بال احتیالش

باز سپید شه را از این قفس رها کن

کز طبل باز سلطان باز آیدی تعالش

شب ها ز دولت خویش بی طعمه کی پسندد

کز عقل تا هیولاست پرورده نوالش

چرخ دل صفا را از ابر کرد صافی

زان روست مطلع الشمس مرآت مه صقالش

بیضای دست موسی سر زد ز آستینش

عشق آتش مثالیست دل طور بی مثالش

در چشم نیست مویش با جسم نیست خویش

نه نفس او عدویش نه عقل او عقالش

برهان اوست روشن توحید اوست پیدا

پیداست سر وحدت حق نیستی همالش

دل مرکزست و جانش پرگار مرکز دل

نه پای در دواد و نه دست در سؤالش

چون نیستان شکر از مغز خویش قوتش

جسمی نزار و جانی از شهد مال مالش

تابیده آفتابش از مشرق تجلی

نه آفت هبوطش نه فتنه وبالش

شمارهٔ ۱۴ - در مدح قطب الهدایه و محیط الولایه احمد مرسل

مرا دل عرش یزدانست و من اجری خور خوانش

خوشا اجری خوری کارند خوان از عرش یزدانش

بدان خوان نان ایقانست و آب چشمه حیوان

چو مرد از خودپرستی رست این آبست و آن نانش

نه بل باشد دل آن دریای بی پایاب پهناور

که عرفانست و وعظ و پند مروارید غلتانش

دبستانی که آموزند راز علم الاسماء

دل پاکست و جان را ز دان طفل دبستانش

بقسط و عدل وزانیست رستاخیز وحدت را

که عرش و فرش جو سنگیست از پا سنگ میزانش

برون از حیز امکان و کلک پنجه واجب

مدیر نور و زیر ظل تدبیرست امکانش

بنا دیدست چشم زنگ غفلت روی مر آتش

به نگرفتست دست گرد کثرت عطف دامانش

بحد دانسته هر پنهان و پنهانست تحدیدش

بپابان برده هر پیدا و ناپیداست پایانش

ز هفت اقلیم بیرونست شهر لا مکانست این

که سلطان مکان درویش و درویشست سلطانش

اگر هورست عقل پیر و نفس پاک گردونش

اگر عیدست گاو ارض و شیر چرخ قربانش

نه چوگان باز و گوی افکن ولی گر صولجان بازد

مر این نه چرخ دولابیست گوی خم چوگانش

بمیر ای سالک ار جان خواهی اندر پای صاحبدل

که هر کو مرد پیش پای جانان زنده شد جانش

نکوبخت آن سری وز آن نکوتر وقت جانبازی

که سر باشد دم جان باختن در پای جانانش

سر دیدار دلبر داری از دل مگذر ای رهرو

دل عارف بهشت عدن و روی دوست رضوانش

سوار رفرف اشراقی است این فارس باقی

که عرش یار معراجست و کوی دوست میدانش

ازل را با ابد تازد متاز ای جان که میمانی

دلست این نیست جبریل ار توانی داد جولانش

علی الله فاش تر گویم کلیمی سینه اش سینا

شهی موجود اقلیمش سواری جودیکرانش

ببر بی نشان بحری که تاء/ییدست لؤلؤیش

بجو لامکان ابری که توحیدست بارانش

فنای عارفست این بعث و معروفست مبعوثش

دل صاحبدلست این عرش و معشوقست رحمانش

محیط پنج حضرت کون جامع مخزن عارف

در لاهوت در بحرش زر ناسوت در کانش

قوی بحریست دل غواص قیومیست در خوردش

که بیرون آورد از قعر گنج در و مرجانش

نکوتر روزنست این چشم دل روی حقیقت را

اگر روشن شود از کحل عرفان عین انسانش

تو در هر جوی و فر غر جوئی آن لولوی لالا را

خطر کن غوص کن پیدا کن از عمان عرفانش

که از شب تا سحر بیدار ماندی در گریبان سر

که خورشید حقیقت سر نزد صبح از گریبانش

کسی کان سر نپوشد با سردارست پیوندش

کسی کان جرعه نوشد با دم تیغست پیمانش

چو کفر عشق می جوید نه دین پاید نه آئینش

چو راه وصل میپوید نه سر ماند نه سامانش

چو گردد بی سر و سامان سر و سامان نو گیرد

غبار فقر افسر بخشد و اورنگ خاقانش

گدای عشق دارد خسروی بر خطه امکان

بپردازد ز دامان وجوب از گرد امکانش

ترا نفس دغل فرعون و عقل راز دان موسی

یکی اقبال هارونش یکی ادبار هامانش

بنیل نیستی کن غرق مر فرعون هستی را

کلیمست این و اینک بر ید بیضاست ثعبانش

شنیدی گله و طور شبان و تیه حیرانی

ترا جمع قوی چون گوسفند و نفس چوبانش

کلیما گوسفند خویش ران در مرتع ایمن

مباش ایمن ز تیه تن که شیطانست بر جانش

نه بل نفس تو بلقیس است تخت او تن فانی

معارف سر آصف سیرت عارف سلیمانش

بجا ماندت تن خاکی ز همراهان افلاکی

اگر خواهی شدن بر اوج علیین بجامانش

بزهر آلوده پستان سیاه مادر دنیی

مباش ایمن ز دستانش بترس از شیر پستانش

نماید شیر و زاید زهر این آبستن آفت

اگر طفل رهی کم خور فریب مکر و دستانش

نماید غنچه سوری ز بستانش سحرگاهان

شبانگه سرخ چونان غنچه از خون حد پیکانش

بهر چشمم که از خون مر گل بشکفته را ماند

نماید حد پیکان غنچه شاداب بستانش

رخ چون کهربایت لعل کرد از اشک یاقوتی

مبین گلگونه یاقوت گون و لعل خندانش

تنی چون لاله و جانی چنو چون افعی پیچان

بکش یا ناتوانان کن یا بکن از بیخ دندانش

رفیقا از بن دندان بکن دندان این زندان

که سخت افتاده ئی ز اول حریف آب دندانش

ترا جان پیر زالی سست و مرگ آن رستم دستان

که پیکان گر کنی ز الماس نتوان سود خفتانش

گرفتار خلاب تن حیاتت بر خری ماند

که باشد موت یشک پیل و ناب شیر غژمانش

تنت ماند براه سیل بر اشکسته دیواری

که گر برخیزد از جا بر کند از بیخ و بنیانش

نه راه سیل بتوان بست اگر بندی با لوندش

نه ناب شیر بتوان خست اگر سائی بسوهانش

دل و آنگاه این سختی محل راز و بدبختی

که با خایسک نتوان داد فرق از سخت سندانش

توئی بر صورت رحمن و نفس تست شیطان دل

مراین ابلیس را یا سر ببر یا کن مسلمانش

مسلمان گر کند یا سر ببرد دیو را آدم

شود انسان و گردد کن فکان بر حسب فرمانش

اگر دریا شوی دانی فرو تمکین دریا را

اگر انسان شوی بینی مقام و رفعت و شانش

نخواهم گفت وصف آفتاب آدم خاکی

اگر گویم نه اختر ماند و نه آخشیجانش

چو از خود گشت فانی قطره دریای بقا گردد

اگر فانی بگوید هوانا پیداست برهانش

تن مرد خدا کشتی بکشتی ناخدا یزدان

بدریائی که باشد ساحلش غرقاب طوفانش

در آن دریا تو از یک قطره صد گوهر کنی پیدا

که هر قطره ست پنهان در دل و در سینه عمانش

بهر گوهر جنانی در جنان غلمانی و حوری

برون ازشهوت و حرص و هوی حورست و غلمانش

بخوان از سینه انسان کامل درس کاین هیکل

کلام الله موجودست و لاهوتیست عنوانش

بظلمات تن ار ظاهر کند سر سویدا را

شود مرآت غیب از جان جان تا عرق شریانش

دم انی انا الله زد درون وادی ایمن

برون از آستین بیضای دست پور عمرانش

انا الحق گوید این منصور دم بر دار رسوائی

شراره کوه سوزست این مکن در بند پنهانش

گدای خاک این کویم که توحیدست منکویش

فقیر بار این ملکم که تجریدست قاآنش

منم دربان سلطانی بعرش دل که دهلیزش

رواق قاب قوسینست و او ادنی است ایوانش

بایوانش مدیری کاملی صاحبدلی قطبی

چو نقطه و دایره در عقل نه گردون گردانش

کمال اسم اعظم شخص کامل حضرت پنجم

شه اول که نه چرخ از عبید و چار ارکانش

امام انبیا قطب هدایت احمد مرسل

که عرش و فرش در سیرست و در معراج یکسانش

شه ظاهر که هست از سیر باطن خاتم اول

رفیق عرشی اوبن عم و عقل و دل و جانش

منزه بودم از وضع و متی این و کیف و کم

برون از امر و تدبیرش بری از خلق و اعیانش

نه آدم بود کز گندم فریبد دیو مشئومش

نه شیطان بود کز آدم بروید نخل حرمانش

نگوئی پس که بود آنجا نگار من بشرط لا

که ذاتش میزبان و لیس الا هوست مهمانش

بشرط لای عرفانی محیط عالی و دانی

بدین کفر آنکه شد فانی بکفر آرید ایمانش

بکفرش آورید ایمان که توحیدست تاء/دیبش

بتوحیدش کنید اذعان که تفسیرست قرآنش

یکی دان آنکه گوید آنکه بیند آنکه پیماید

بجز حق نیست هستی این بیان نفیست تبیانش

عقال عقل نتوان زد بپای اشتر نطقم

کسی کز عشق شد دیوانه با عشقست دیوانش

تنم طور تجلی سینه ام سینای قدوسی

دل پاکم درخت طور و من موسی عمرانش

بجز توحید نتوان گفت سر دیگر آموزد

سبق عشق و مدرس یار و دل طفل سبق خوانش

بجز تجرید نتوان دید دارد کسوت دیگر

که پوشد جامه بر کونین و خود بینند عریانش

بجه زین صورت و معنی که آدم بر ملک خواندی

رموز علم الاسماء و خاتم خواند نادانش

اگر آدم بدی شیطان نبردی راه بر آدم

که آدم یا مسلمان گشت یا شد کشته شیطانش

جمادست و نبات و جانور از آدمی بهتر

اگر عقلست و ایمانست سد راه احسانش

که ایمان علم و احسان عین و حق زین هر دو بالاتر

که او سلطان تحقیقست و علم و عین دربانش

طبیب نفی را شاگرد درمان ار شدی رستی

ترا دردیست اثبات تو و نفی تو درمانش

بتوحید ار شود فانی مکان بود امکانی

کمال لا مکان تکمیل خواهد کرد نقصانش

خلیل وقت شو این ماه و این خورشید آفل دان

که یار از شرق دل تابید خورشید درخشانش

من و ما و تو و او یک مسمی را بود اسماء

بسیط جامعست او گر فرو خوانی ز فرقانش

قل الله ثم ذرهم من چه گویم جمله فرقان

بجز توحید نبود از الف تا یا فرو خوانش

مدیر امر شو زین چامه یعنی آیه وحدت

که من پی بردم از خاک در شمس خراسانش

معمای ولایت نامه ام گر حل کند طالب

شود مطلوب و گردد مشکل کونین آسانش

خدا موجود غیر از اوست فانی گر شوی پنهان

شود پیدا به پنهانی مزن بیهوده بهتانش

نه امکان گشت خواهد واجب و واجب نه نیز امکان

چو امکان رفت واجب گشت پیدا پاک سبحانش

شمارهٔ ۱۵ - در تهنیت عید مولود ناصر الدینشاه

یکی مر است بمشکوی از سعادت حال

بتی چهارده ماه و مهی چهارده سال

دو خال بر دو لبش چون دو هندوی مقبل

دو زلف بر دو رخش چون دو جادوی محتال

بقد چو سروی و سروی چو ماه سیمین بر

برخ چو ماهی و ماهی چو لاله مشکین خال

چنانکه خامه مانی و رنده آزر

نبسته اند بدین خوب طلعتی تمثال

چهار چیزش ماند بچار چیز همی

بلی مناقشه را نیست راه در امثال

برش بسیم سپید و قدش بسرو بلند

رخش بماه منیر و لبش ب آب زلال

دو چیز دارم من از دو چیز او دایم

کزان دو چیز رهائی مراست امر محال

یکی ز هجر دهانش دلی چو چشمه میم

یکی ز عشق میانش قدی چو چنبر دال

ز من خیال میانش نهشته هیچ بجای

بغیر جسمی و آنهم ضعیف تر ز خیال

بغیر مویش گر من همی برآرم دست

بغیر کویش گر من همی فشانم بال

پریش باد همه حال من چو زلف بتان

سیاه باد همه روز من چو چشم غزال

ملال یافته خواهد ز من بپوشد روی

از آنکه گیرد آئینه را ز زنگ ملال

بدادخواهی غافل که دست خواهم داد

بذیل همت والای شاه فرخ فال

سلیل راد محمد شه آفتاب ملوک

که آفتاب ملوکست و کوکب اجلال

برادر شه جمجاه ناصرالدین شاه

شه ملوک که شاهیش را مباد زوال

خدایگان سلاطین شرق و غرب که نیست

بشرق و غربش از خسروان عدیل و مثال

خدایگان خراسان و رکن دولت و دین

که گوهرش بکفستی چو آب در غربال

شهی که رایت او راست همرکاب و ظفر

از آنکه رایت او هست آیت اقبال

ز برق تیغش بر جسم چرخ در آذر

ز سهم گرزش بر جان کوه در زلزال

همه شجاعان گر شیر شاه پیل شکن

همه دلیران گر شاه شیر شکال

ز تیغ اوست که جوزا چو پیکر ذاتت

نه از حقیقت خالی بل از تصور حال

بریخت عدلش گرگان فتنه را دندان

شکست حفظش شیران شرزه را چنگال

بصدر جاه بجسمست آسمان جمیل

بچرخ گاه بچهرست آفتاب جمال

سران سراسر پیشش چو پیش آینه زنگ

مهان تمامی نزدش چو نزد نور ز کال

ز بس بزرگی و دانش بنزد اوست حقیر

بروم اندر قیصر بهند و در چیپال

بهر طرف که کند روی از معالی بخت

بتخت نصرتش آید دوان باستقبال

فتوت و کرمش جفت با بزرگ و حقیر

سعادت و ظفرش یار از یمین و شمال

فتوت و کرمش را نکو سرودندی

نه آفتاب مساحت کند نه باد شمال

ز ایزد متعالست این جلالت و جاه

نکرده کار بیهوده ایزد متعال

خدای جاه و جلالست و شاه نتواند

کند ستیزه کسی با خدای جاه و جلال

شهیست بالله کش قدر باشد و مقدار

بچرخ عزت خورشید سان بری ز همال

ثنا چه خوانی بگذشته قدر شاه صفا

هزار مرتبه زین هفت گنبد جوال

حضیض و بالا در زیر فر اوست بگو

هلال و بدر بود تا بنقص و تا بکمال

رخ محبش تابنده باد چو نان بدر

تن عدویش کاهیده باد همچو هلال

شمارهٔ ۱۶ - در نکوهش و مذمت دنیا و اهل آن و معارف و حکم در حالت ضعف و ناتوانی فرموده است

بگرفت باز درد گریبانم

زن دست ای حکیم بدرمانم

سختم فشار داد بهم بستان

از چنگ شیر شرزه غژمانم

باریک تر ز مویم و این انده

بر دل نهاده قله شهلانم

این درد فربه و تن من لاغر

خواهد ز بیخ کند و ز بنیانم

پتکی مدام بر سر من کوبد

سختم چنانکه گوئی سندانم

آموست هر دو چشمم وزین آمو

دریاست آستینم و دامانم

زین اشک همچو لاله نعمانی

از گونه رست لاله نعمانم

چو گرد کرد بسکه بسود از رنج

این آسیای گنبد گردانم

زد دودمان هستی من برهم

نز تن کشید دست نه از جانم

با درد دوست پنجه نیارم زد

او جمع و من ز عشق پریشانم

از دست آن دو طره خم در خم

دیوانه ام که درخور زندانم

موئی بهم شکست مرا و ایدون

کوهی قدم نهاده بمیدانم

با کوه آهنین به نپردازم

نه آتشم نه آژده سوهانم

عشقست کوه آهن و من کاهی

در زیر کوه آهن پنهانم

دستان بکوه رنج که رنجاند

آخر نه من ز دوده دستانم

با عشق چون در افتم و چون کوشم

او ماه و من معاینه کتانم

با یشک شیر پنجه زنم حاشا

ببر ار شوم بدرد خفتانم

ای دست عشق پنجه زدی با من

ای سیل فتنه کردی ویرانم

دیوانه وار خانه تدبیرم

کندی که کرد خواهد دیوانم

شد سالها که بهمن و دی آمد

اردی بهشت آمد و آبانم

آبان واردی و دی و بهمن هم

نه سود من شدند نه خسرانم

با دست عقل پیرو دل دانا

طفلی نموده سخره دستانم

زد راه عقل پیر مرا طفلی

پیرم نه بلکه طفل دبستانم

طفل طریق هرمز و کیوانرا

تسخر کند نه هرمز و کیوانم

چرخ ار شوم چو گوی کند باور

زو تر زند بپهنه چوگانم

پستم ولیک کس نکند همسر

باخان و رای و کسری و خاقانم

کاین قوم صعوه اند و من از رفعت

باز سپید ساعد سلطانم

با شاهباز صعوه نگوید کس

صاحبدلم نه رایم و نه خانم

مورم ولی بدولت فقر اینک

صاحب سریر ملک سلیمانم

مویستم و بکوه زنم پهلو

بل کوه را بسنبد پیکانم

ارکان کوه تن که بت دنیاست

برکندم و قوی شد ارکانم

فانی شدم بعشق و شدم باقی

زین پس نه ابتداست نه پایانم

جستم ز قطره در کنف دریا

برهان من ل آلی غلتانم

از انبیا گرفته دلم صفوت

ابنای این معارف برهانم

جوع و سهر شدند همی رهبر

بر عرش دل بخوابم و بر خوانم

ایدر بخوان پادشه دولت

من بنده در حقیقت مهمانم

از کوزه شهود بود آبم

از سفره وجود بود نانم

قوتی که میرسد همه ازاینم

نزلی که میسزد همه از آنم

کی چون مشایخم بدکان اندر

من آفت دو کونم و دکانم

من مرد عزلتم چه همی تازم

نه مفتیم نه عامل دیوانم

نز صوفیان لوت خور مفلس

بر کف عصا و بر کتف انبانم

نه بهر صید عام همی بندم

بر خود که من خلیفه بهمانم

بهمان که بود خود که فلان باشد

من خود درین محاکمه حیرانم

سازد طواف دنیی و بر دستش

دامی که من مشاهد یزدانم

ای صاحب ولایت کل تا کی

در پرده پرده در شد تبیانم

ای مهدی خلافت این امت

دستی بپایمردی انسانم

تا زین کنم تکاور وحدت را

وین کوه را بکوبد یکرانم

بحرست باطن من و من نوحم

تن کشتی و معارف طوفانم

قوم قوای من همه مستغرق

در بحر و من بطوع و بطغیانم

اصحاب سر من همه در کشتی

من ناخدای کشتی ایشانم

این قوم را برحمت لاینفی

فانی کنم که صورت رحمانم

این کفر را بحکمت قرآنی

ایمان دهم که مؤمن قرآنم

ابلیس خود بسر مسلمانی

تلقین کنم که نیک مسلمانم

او مظهر مضل و منش هادی

او مشرکست و من همه ایمانم

بر آدم من ار نشود ساجد

گردن زنم که دشمن شیطانم

فرعون نفس خویش بپردازم

من با عصای موسی عمرانم

در نیل نفیش افکنم از هستی

ثابت کنم که صاحب ثعبانم

اسلام را گذارم و ایمان را

بر کفر و خود بمنزل احسانم

دانائیم بحد شهود آمد

میبینم آن لطیفه که میدانم

سامان غیبی و سر لاریبی

دارم که گفت بی سرو سامانم

این اطلس کهن بودی کوته

بالا مرا از یرا عریانم

ویران کوی فقرم و آبادم

آباد گنج عشقم و ویرانم

منت نهاد بر من ازین دولت

من زیر بار منت منانم

تن تو سنست و راکب جان گوید

خواهم شدن پیاده و نتوانم

دل گویدش که رام منست آنسان

کز حلقه دو کونش بجهانم

تن کی شود محیط دل عارف

از من شنو که مرکز عرفانم

دریاست خاطر من و بر دریا

تن ابر و علم و عرفان بارانم

دیوان خدای دولت وحدت را

در ملک نظم صاحب دیوانم

با این بزرگ فن بچه نامستی

بی خویشتن صفای صفاهانم

این حشمت از کجا هله ای سالک

درویش پادشاه خراسانم

این پایه شهیست فروتر نه

بالا ترم بدین در دربانم

ظلمات کرده طی نه چو اسکندر

او مرد و من بچشمه حیوانم

یاری بدین جمال و جلال ایدل

آمد برون بپرده چه پوشانم

شمس الشموس پادشه هشتم

قطب یقین و مرکز ایقانم

ای دل در وجوب زنی مهلا

مهلا که من بحیز امکانم

امکان جسمم ار تو بپردازی

جان و دلم نه دلبر و جانانم

کونین تشنه اند و دلم دریاست

دریاستم مبین لب عطشانم

عطشان ابر رحمت قیومم

قیوم بحر قلزم و عمانم

کوی رضاست کعبه تصدیقم

روی خداست قبله اذعانم

ای پادشاه دل که توئی مالک

از ملک روح تا رک شریانم

دیان من و لای تو فرماید

دین منست گفته دیانم

گوید رضاست قطب شئون آری

قربان این جلالت و این شانم

چون ذره ام ولیک بنفروشد

چرخم ب آفتاب که ارزانم

با شید عشق ذره اگر تابد

آنم نه بلکه شید درخشانم

ایوان صورت صمدم زانرو

هست آفتاب صورت ایوانم

فرمانروای سلطنت باقی

در کوی فقر بنده فرمانم

از بحر و کان چه میطلبی مگذر

از من که در بحر و زرکانم

در قلزم فنای ولی از سر

تا پا بخون نشسته چو مرجانم

در جنت نعیم بقا از پا

تا سر ز روح رسته و ریحانم

گر قصدم از منست انانیت

از نعمت شهود بکفرانم

من خود نیم خدای بود نائی

بل اوست نای و نغمه و الحانم

او با زبان من نه خود او گوید

من زین خودی نژندم و پژمانم

بر عامه چامه ام بمخوان کاین قوم

دیوند و من ز دیو گریزانم

فرقان بدیو خوانده چه غم پورا

دیو ار گریزد از فر فرقانم

گفتم بعامی آنچه سزد و ایدون

از آنچه گفته سخت پشیمانم

برد گوهری بجامه سلطانی

کش خلق و خوی گوید دهقانم

بد گوهرم هزار شبه بندد

گوئی که من بمصر و بسودانم

غافل که من کنون که بشرقستم

چون آفتاب مشرق تابانم

سعدست طالع من برجیسم

صدرست اخر من کیوانم

از خاور ار بباختر آرم روی

روی آورند اعین و عیانم

من هور و پست و بالا گردونم

من عید و ملک و دولت قربانم

یا ابر رحمتم که همی بارد

باران نه بلکه بارش نیسانم

اندر دهان مار دمان زهرم

در بوستان چو لاله بستانم

پنهان نیم ظهور نمیدانند

این ابلهان پدیدم و پنهانم

من ترجمان نقطه تحت البا

او در حجاب حکمت یونانم

از حد درک خویش کنند ادراک

من پیل و این پلیدان عمیانم

شمارهٔ ۱۷ - و من رشحات افکاره

ما زمره فقرا از روز در تعبیم

خورشید اختر روز ما آفتاب شبیم

افسرده ایم بروز چون شمع و شب ببروز

شمعیم و وقت فروز پروانه طلبیم

هم آفتاب کفیم هم ماه بی کلفیم

از انبیا خلفیم بر اولیا سلبیم

دارنده فلکیم با امر مشترکیم

چون شرک نیست یکیم چون غیر نیست ربیم

رندان خانه بدوش هشیار سر سروش

بیگانه ایم ز هوش با عشق منتسبیم

بیمار و زار و غریب تب دار عشق حبیب

فرمان پذیر طبیب فرمانروای تبیم

بی زیب و بی حلیم بر قله قللیم

مقصود بی عللیم موجود بی سببیم

گه ارض و گاه سما گه درد و گاه دوا

گه بنده گاه خدا ما قوم بوالعجبیم

در کشور ملکوت ما مرد قوت و قوت

از دفتر جبروت ما فرد منتخبیم

ما مرغ دانه ذات بر طرف آب حیات

از شوق در نغمات از عشق در لهبیم

گر دوست جلوه کند پا تا بسر همه چشم

ور یار بوسه دهد سر تا بپای لبیم

در مکتب ملکی داننده نکتیم

بر منبر فلکی خواننده خطبیم

برتر بجوهر ذات مازین حدود و جهات

بگذشته در حرکات زین هفت توقببیم

اولاد سر رسول مرد خداست نه غول

ما مرد مرد و ملول از خارجی نسبیم

مائیم بی حولی ملک ولای ولی

کز آدم ازلی موروث و مکتسبیم

بینای ختم رسل ختم ولایت کل

نا کرده طی سبل ما یار بولهبیم

بین رهسپار عدم روم و فرنک و عجم

ما در صراط وجود از سید عربیم

شوال تا برجب میخواره و بطلب

تا آخر رمضان از اول رجبیم

باید زدار فنا اندوخت رزق بقا

کز این سه ماه طلب نه ماه در طربیم

ما مفلس و بجهان پوشیم کسوت جان

عوران جامه رسان بی اطلس و قصبیم

مست نشاط همیم سیل بنای غمیم

شیرازه حکمیم آوازه ادبیم

ای دهر بکر عجوز بر ما چه جلوه کنی

چل سال میگذرد از عمر و ما عزبیم

بر جد اختر پیر در رتبه پدری

در صورت بشری مولود ام و ابیم

شه ملک عبد صفا در شهوتست و غضب

ما مالکیم و سوار بر شهوت و غضبیم

ز القاب و نام گریز در ظل اسم حکیم

با صد هزار لقب مائیم و بی لقبیم

شاه لطیف دلیم انسان معتدلیم

با یار متصلیم از خویش در هربیم

قطبیم و غوث و ولی فردیم ولم یزلی

قائم باسم علی عالی بهر حسبیم

راننده شبهیم داننده کتبیم

نور و ضیای حبیم نشو و نمای حبیم

این ما نه ماست خداست محجوب منکر ماست

حق آفتاب بقاست ما ظل محتجبیم

در ذات مبداء/ جود ما از صراط صعود

فانی ز نور و جود تا عرق و تا عصبیم

شمارهٔ ۱۸ - من مکنونات سره و فواتح افکاره و نعت حضرت ثامن الحجج ارواحنا فداه

ای چرخ گرد گرد مکش زارم

خیره مگرد در پی آزارم

بسیار آسیات کند گردش

کم سوده کن ز گردش بسیارم

ثابت نئی بسیرت خود کمتر

تهدید کن ز ثابت و سیارم

من مرکز زمین نیم و جورت

گردد بدور چون خط پرگارم

کاسد مکن که تاجر تجریدم

ای مشتریت مفلس بازارم

فاسد مکن که قافله چینم

مشک ترست تعبیه در بارم

بیزار کردیم تو ز خود آوخ

کز هستی تو و خود بیزارم

طومار وار پیچم و کردارت

تبتست در مطاوی طومارم

پندارم از تو کین کشم و غافل

کاین لقمه نیست در خور پندارم

دائم بر آن سری که بیوباری

ای اژدهای مردم او بارم

مجبور کردیم بگرفتاری

پنداشتم که فاعل مختارم

مختار بودم از دل و از قالب

بر صد هزار درد گرفتارم

در بند چار عنصر ظلمانی

از این مزاج مختلف آثارم

ظلمت نیم تجلی نورم من

ظلمت گرفته دامن انوارم

آبم ولی نه دستکش خاکم

نورم ولی نه دستخوش نارم

خاک بسیط مرکز توحیدم

باد بزان گلشن اسرارم

نار نزاده زاهن و از سنگم

ورد نرسته از گل و از خارم

من پر کاه بودم و غم صرصر

سنجیده بود چرخ بمعیارم

ایدون بسنگ کوه گران سنگم

بل کوه را بکوبد پیکارم

باز و شگال چرخ نرنجاند

با چون منی که ضیغم ناهارم

من شیر مرغزار الوهیت

آهوی قدس طعمه و ادرارم

برقاب هر دو قوس کنم جولان

عشق دلست رفرف رهوارم

کی میرسند قافله گردون

بر گرد من که قافله سالارم

چندین هزار دور ربوبی من

پیشم ز چرخ و آخر ادوارم

اطوار را بدائره ام ساری

در نقطه نهایت اطوارم

سیر جماد کرده شدم نامی

حیوان چرید یاسمن و خارم

حیوان شدم نه خار و نه گل بودم

ز آدم شکفت نوگل گلزارم

انسان شدم بکار طلب رفتم

مطلوب گشته باز طبکارم

سلاک راست چار سفر من خود

عمریست در کشاکش اسفارم

سیر منازل سفر ثانی

بیرون بود ز حیز گفتارم

بیرون بود ز خواب و خور و غفلت

سیر عوالم دل بیدارم

من بنده دلم که درین ظلمت

بنمود راه روشن هموارم

طی کرد بر عالم ناسوتی

تا بار داد در حرم یارم

بار خودی ز دوش بیفکندم

بر شکر آنکه محرم این بارم

بگذشته از زمان هله فانی در

دیهور و دهر و سرمد و دیهارم

بر ملک و بر ملک شده ام قاهر

مقهور عشق قاهر قهارم

از خاک ین دو دار نیالودم

شهپر که باز ساعد دادارم

از بلبلان گلشن لاهوتم

برگ ولایتست بمنقارم

آن ناوکم که بر هدف توحید

از سر نشسته تا بن سوفارم

آئینه شهودم و میتابد

خورشید یار از درو دیوارم

صد ره درین مشاهده روشن تر

از آفتاب آینه کردارم

بالا ترم ز پستی و از سستی

در ماء/منی بلندم و ستوارم

دریای پر ز خون بودی وحدت

بحر محیط او من نهمارم

خون تمام هستی ازین دریا

باشد بگردن دل خونخوارم

بر آفتاب و ماه فلک سلطان

درویش فقر حیدر کرارم

مست می ولایت موجودم

این خمر را بخانه خمارم

با یازده خلیفه پس از حیدر

یارم چنانکه دشمن اغیارم

اغیار کیست مقدرت مهدی

دجالها فشرده بمنشارم

کشتم جنود نفس بهیمی را

در ملک خویش قاتل کفارم

آتش زدم بمملکت شرکت

شر نیستم شراره اشرارم

در شاعری مقنن قانونم

بینی چو ژرف بینی اشعارم

دریای بی نهایت و بی قعرم

پیداست از تشعب انهارم

هان غوص کن گهر بر سلطان بر

من بحر پر ز گوهر شهوارم

بحرم محققست ز امواجم

ابرم معینست ز مدرارم

سر رشته خدات بدست آید

گر سر نهی برشته گفتارم

ایمن شوی ز سنگ سبکساران

گر نشمری بسنگ سکبارم

طاوس نیستم که تنم بر پر

من کی بفکر درهم و دینارم

رهزن نیم بسبک دغل بازان

اما بهوش باش که طرارم

داود وادیم که جبل گیرد

رقص جمل ز نغمه مزمارم

در زیر بار عشقم چون اشتر

بر دست یار باشد ماهارم

زالایش دوئیست دل صافی

مکنون سر عترت اطهارم

مشهور دهرم ازدم منصوری

منصور وار بر ز بر دارم

من کاه نیستم که اگر خیزد

باد از ختن برد زی بلغارم

نز هیبت بخار چنو کوهم

کافتد ز لرزه کیک بشلوارم

از چرخ و کوه و بحر و برم برتر

بیرون ز هر چهارم و هر چارم

چونان نیم بدست و دم نائی

درهای و هوی وحدت ناچارم

جان کیست جسم چیست کزین ساغر

نه سر بجای ماند و نه دستارم

دائر بدور خویشم و چابک تر

از آفتاب گنبد دوارم

دنیی است جیفه طالب دنیی سگ

سگ نیستم چه کار بمردارم

اشرار را ز رشته رقیت

حرم صفای باطن احرارم

خورشید آسمان صفا هانم

نور و ضیاست حکمت و کردارم

از بندگان شاه خراسانی

شمس هدی رضا سر ابرارم

بر روح کفر آژده سوهانم

بر چشم شرک تافته مسمارم

آنرا که نیست مور در سلطان

در آستین دیده و دل مارم

در بند عشق سلسله طه

گر نیستم مقید زنارم

دارم زمام ملک و ملک بر کف

در کار هر دو کونم و بیکارم

قدرم بپای فرق فلک ساید

غم نیست گر نداند مقدارم

پا تا بسر خرابم ازین کثرت

در شهر بند وحدت معمارم

نو کیسه نیستم زر دولت را

گنجور گنج و کان کهن بارم

از ذرگان شمس شموسم من

روشنگر شموسم و اقمارم

در باغ عزتم گل بینائی

خارت بدیده گر نگری خوارم

زنهار خوار نیستم ای رهرو

مشکن اگر درستی زنهارم

منگر بدینکه خواند خری ناقص

یا منحرف مزاجی بیمارم

بنگر بدینکه مکرمت باری

پرداخت چل صباح بتیمارم

در من نماند گل که نکشت آن شه

و اب حیات داد بتکرارم

تکرار چیست جلوه وحدانی

بیخست و شاخ و برگ و گل و بارم

چون شمع روز مرده و شب روشن

بین روز روشنست شب تارم

شمارهٔ ۱۹ - فی کمالات النفسانیه و مراتب الانسانیه

وحدت جمعم نه لامکان نه مکانم

برتر ازین هر دوام نه این و نه آنم

رسته ام از این مکان و کون و مرکب

فرد بسیطم محیط کون و مکانم

کی نهم اندر قفای کام جهان گام

منکه سرا پای صد هزار جهانم

پیشتر از آنکه طور زاید و موسی

بر گله عقل و نفس و وهم شبانم

می نخورد جز که بر نشانه توحید

تیر شهود ار جهد زشست و کمانم

آن بری از حدود نقطه سیال

دائره و مرکز و مدیر زمانم

بسکه بلندم نکرده باز ز هم بال

می نرسد دست آسمان بمیانم

شمسم و ذراتم این ثوابت و سیار

ماهم و این آفتاب و ماه کتانم

قطبم از آن ثابتم بمرکز تجرید

روحم از ان در مجردست روانم

فانیم و باقیم بماء/من سرمد

دهر و زمان در پناه امن و امانم

صرف وجودم نه صورتم نه هیولی

وحدت بی صورتم نه جسم و نه جانم

در ره عشق امتیاز پیر و جوان نیست

تا چه کند عقل پیر و بخت جوانم

یک سرو چندین هزار سر ربوبی

یک تن و دریا و گوهر و زر و کانم

فارس فحلم چنو که قائد توفیق

تا در صاحب زمان کشیده عنانم

رستم وقتم نبرد دیو هوی را

حکمت بر گستوان و ببر بیانم

نور احد کرده از جهات تجلی

بر من و زان جلوه از جهات جهانم

از یمن دل و زیر رایحه الله

بجهاند از کوه تن چو برق یمانم

بود بطفلی دلم بزرگتر از عرش

نور تجلی بزرگ کرد و کلانم

ایدون عرش عظیم و مشرق بیضاش

هست سهامن بدل چو چرخ کیانم

باغ نهال هدایت سلف از کلک

رشد خلف میوه درخت بنانم

من نه بخود زنده ام هویت ساریست

ساری در روح و سر و نطق و بیانم

باز شهم بال میزنم بهوایش

یا شهم و همچو باز در طیرانم

می پرم از بدو تا نهایت بیحد

طائر بیحد و بدو و ختم و کرانم

اول و آخر یکیست اول و آخر

خواهی پیدای من ببین و نهانم

من نه بخسرو مقیدم نه به درویش

خسرو و درویش هر دو در همیانم

گنج احد غیب و در شهادت مطلق

هست مفاتیح غیب زیر زبانم

این نه زبان منست و زمزمه من

حرف تو همصحبت لبست و دهانم

سامع و گوینده اوست من همه هیچم

آمد و برد از میانه نام و نشانم

اوست من از فیض بخت سرمد آن ذات

سرمدم و دهرم و زمانم و آنم

آنم از آنم بعین نقطه سیال

در ازل و لایزال پاک روانم

زاده ام از لامکان بصورت و در سیر

من پدر پیر لامکان و مکانم

کرده ز شش سوی روی دوست تجلی

بر دل و جانم نه بل بخان و بمانم

سر و عیانم بعین آینه اوست

آینه چبود خود اوست سر و عیانم

زنده بامرم نه بلکه آمر ساری

خلق نه بل امر زنده از سریانم

سیرت و سانم بود بمسلک توحید

صرف وجودست سر سیرت و سانم

نافه ناف غزال چین تجلی

عطر مشام اللهم نه مشک و نه بانم

ملک من از نفخه صعق هله فانیست

مملکت کل من علیها فانم

صاف نشاط دل من از خم اسماست

ساقی باقیست ذات پیر مغانم

در زده چندین هزار جام و ز اول

تشنه ترم خشک مانده است لبانم

می نپسندد ببر باری عطشان

شان ولی الله علی الشانم

گر به نبینم بچشم دل رخ مقصود

نیستم انسان بی بدل حیوانم

کر به نبوسد لبان من لب مطلوب

طفلم و از ثدی غفلتست لبانم

خاک بدم آتش ودادم بگداخت

آب روانم کنون و باد بزانم

باد بزانم ولی بگلشن توحید

آب روانم و دل بجوی جنانم

قافیه تکرار شد مرا طلب ای چرخ

آنکه تو میگردی از قفاش من آنم

والی مصر دلم که هست طبایع

سبع عجاف و عقول سبع سمانم

سبع سمانم بعکس رؤیت ریان

خورد عجاف خیال و وهم و گمانم

دولت کامل رسید و ساحت دل را

ملک خدا کرد و کرد ملکت بانم

گفتی شو نفی تا زنی در اثبات

گشتم چونان و مدتیست چنانم

دست دلم زد در ولایت شمسی

شمس ولایت درآمد از در جانم

یکران کز آسمان بخاک نهد ناف

در تک توحید از مهابت رانم

رانم چونانکه جبرئیل بماند

کو بزمینست و من بکاهکشانم

سدره فرو دست زانکه منبر صدرش

بر سر طینست و من بر از سرطانم

صرف صفای جریده ره جانان

نیست تعلق برای و روی بجانم

شمس کمالم نه آفت و نه افولم

باغ بهشتم نه بهمن و نه خزانم

صعوه نیم شاهباز سدره نشینم

بنده نیم پادشاه ملک ستانم

شمارهٔ ۲۰ - فی مراتب القلبیه و التجرد عن عوالم الناسوتیه

ای آتش عشق ای دل نوانم

ای آفت جسم ای بلای جانم

از دست تو با جان دردمندم

درشست تو با جان ناتوانم

ای شعله بی دود مشعل دل

دود از تو برآمد زد و دمانم

ای آتش کانون سینه من

از پوست رسیدی باستخوانم

افروختی این پیکر نژندم

در مغز دویدی و در روانم

ای شیر قوی زور بر باری

من مور ضعیفم نه پهلوانم

افکندی ازین نیم جان هستی

از بسکه زدی پنجه در کمانم

بامور کنی رنجه دست و بازو

من خود نه زمینم نه آسمانم

ای اژدر چوپان دشت ایمن

فرعون نیم موسی زمانم

هی از دهن آتش دمی بکینم

هی تفته کنی از دم و دهانم

ای پرتو قندیل دیر باطن

من شمع تو را عنبرین دخانم

اجزای دخانی بجزو نوری

مستهلک و من رفته از میانم

ای زند زرادشت سر پنهان

مرموز ترا یار باستانم

من زند نخوانم هگرز و دائم

پا زند ترا پیر زند خوانم

ای ورطه بیم و ره هلاکت

گم شد بدیار تو کاروانم

زین خوان خطرناک اگر گذشتم

صاحب خطرم مرد هفت خوانم

شهباز مرا بود پر دولت

چون بال گشودم ز آشیانم

گفتم ننشینم بجای دیگر

بر ساعد سلطان بود مکانم

ناگاه فتادم بسخت دامی

چونانکه نه نامست و نه نشانم

ای فتنه آسیمه سر فکندی

آخر ببلائی ز ناگهانم

بودم شه ملک صلاح و تقوی

صد فضل و هنر بود پاسبانم

دیوان حکم بود زیر حکمم

یکران خرد بود زیر رانم

تا کرد بفقر و جنون و مستی

دستان تو در شهر داستانم

بر هیچ نداد آن کم از گرانی

امروز بهیچ ار دهد گرانم

سودای تو در سر دویدو بگرفت

در سینه چنو مام مهربانم

گفتم که بدامان ما در ایدر

از دست دد و دام در امانم

غافل که بچنگ هژبر غضبان

یا در دهن اژدها دمانم

سودی که شد از علم و فضل حاصل

آسیب سر از فتنه زبانم

گفتم که ددند این گروه دانی

مردود ددان دنی از آنم

گفتم که سنانست گفت عامی

زد عامی ما سخته باسنانم

در وحشتم‌از این کران و کوران

ایکاش نگردند بر کرانم

ای عشق تو بودی گریزگاهم

ای حصن تو گشتی نگاهبانم

پروردیم از قوت جان بطفلی

گستردی از آلای خویش خوانم

چون شد که بخونم کشی بخواری

ایدون که بزرگ ویل و کلانم

بل تا که ز هستی کمیت همت

بجهانم و خود را ز غم جهانم

بگذار که یابم رهائی از خود

وین جان بغم مانده وارهانم

با رفرف روح از سواد امکان

تا ساحت شهر وجوب رانم

زین فقر نهم زین بر اسب دولت

تازم بسر گنج شایگانم

سلطان شوم اندر سرای روشن

تا چند در این تیره خاکدانم

در باغ الهی کنم تفرج

کافسرده از این باغ و بوستانم

خورشید شوم بر سمای وحدت

در سایه محبوب دلستانم

میدان مکان تنگ و سیر را من

با صاعقه و برق همعنانم

این آخور ما و اخر مکان را

من فارس میدان لا مکانم

درویشم و در کشور تجرد

سلطان ینال و شه طغانم

دارای بری از زوال و نقصان

عرفان و حکم ملک جاودانم

چون بر به کمان سخن نهم تیر

گردون نتواند کشد کمانم

در سوختن پرده علائق

چون شعله که افتد پیر نیانم

جولان منصه شهود دل

بر رخش یکی گرد سیستانم

خنگم جبروت آزماید از تک

نادیده بر رانش خیز رانم

بیرون ز جهان و چو کون جامع

خود جامع مجموعه جهانم

بگذشته ز اسمایم وز اعیان

در عین مسمی و در عیانم

در بایدت ار جذب کن که بحرم

زر شایدت ار کسب کن که کانم

بر خویش نبندم ز خود نگویم

گوینده خدا بنده ترجمانم

سر سریان هویت او

ظاهر شده از کسوت عیانم

از کان کماهی زر الهی

کی مرد زر و جامه و دکانم

کردست سرایت بجان و بر دل

سر بر زده از کلک و از بنانم

مرغ ملکوتم خروس عرشم

توحید شهودی بود از آنم

آیات معارف ز عرش وحدت

نازل ز الف تا به یا بشانم

موسی نیم اما بمدین جان

بر گله مقصود خود شبانم

عیسی نیم اما همای خورشید

فرخیست که پرورده ماکیانم

از آب حیات بهشت حکمت

سر سبزتر از شاخ ضیمرانم

ای طفل طریقت که نکته نوشی

بنیوش که من پیر نکته دانم

در عشق بمیر و فنای توحید

گر زنده نگشتی منت ضمانم

بین صحو و مقامات پند پیرم

گو باش بصورت اگر جوانم

در سیر مه از این مه کیانی

وز گردش این گنبد کیانم

بی آب ترست از سراب ظم آن

آنی که برون از زمان و آنم

آب ار نخورد گوهر تجلی

از طبع چنو قلزم روانم

شستم چو لب از شیر مام شستم

بر عرش دل و دست میزبانم

بی منت تن بی مرارت جان

بر مائده عرش میهمانم

در حجر نبوت بود مقامم

وز ثدی ولایت بود لبانم

طفل پدر عقل و مادر نفس

لابل پدر این و ام آنم

طفلم بطریق محمد و آل

یعنی پدر پیر کن فکانم

در گوشه عزلت خزیده در شرق

تا غرب چنو صرصر بزانم

در گلشن توحید و باغ عرفان

چون سرو که بر گل چمد چمانم

من بنده صفایم که مغز جان را

از مشک گرامی تر و زبانم

بسیار گرانست و نغز مفروش

ارزان به کس این پند رایگانم

شمارهٔ ۲۱ - فی الحکمه والموعظه

مراست عمری چون آفتاب بر لب بام

تو راست رویی چونان به سرو ماه تمام

بیا که شامم با روی توست روز سپید

که بی تو روز سپیدم بود معاینه شام

فرشته همپر مرغ دل فریفته ئیست

که چون تو سروی دارد بخانه کبک خرام

بهشت خلوت آن خواجه ئیست کز فر بخت

نشسته بر سر تختست پهلوی تو غلام

ملک شکار کمند ملوک بند بند بتیست

که چون تو دارد صیدی اسیر چنبر دام

ز آفتاب تو نیکو تری و نیست شگفت

که آفتاب ندارد دو زلف غالیه فام

مراست روئی چون زر پخته زانکه تر است

بری سپیدتر و ساده تر ز نقره خام

که دیده سروی از سیم و بار او از دل

بجز دل من و قد تو سرو سیم اندام

بچشم و لب بنواز ای ز دست برده مرا

که می پرستم و این پسته است و آن بادام

مدام مستم از آن هر دو چشم باده پرست

بمن نگاه کن ای دیدن تو شرب مدام

دم سپیده و فصل بهار چون تو بتی

ببزم از چه نگیری حجاب و ندهی جام

مشام جان من از جانبی که طره تست

کند ز باد شمیم بهشت استشمام

مگر گذشته‌ای ای باد گفتم از در دوست

نه بلکه دارم از دوست گفت با تو پیام

چه گفت گفت که جانرا نثار کن که دهم

بیک نگاهت عمر دو باره ئی بدوام

کنون که آمدی ایجان نورسیده بدست

چرا نبخشی جانی ز نو بگردش جام

می وجوب ز خمخانه قدیم بیار

که بر موحد و مشرک حلال گشت و حرام

بجام سوختگان ریز این شراب که نیست

میی که پخته خم خداست در خور عام

باهل فضل چشان صاف معرفت که بود

بزرگ موهبت و کوچکست ظرف عوام

باهل معرفت انداز سایه ایسر طور

مگوی سر حقیقت بپیش مردم عام

گمانشان که توئی در غمام و من بیقین

که آفتاب توئی هر چه غیر تست غمام

بر آن سرند که پنهان توئی و خلق پدید

بدید بین و بدرک عوام کالا نعام

توئی وجود که پیدائی و تمام عدم

بر خرد نبود امتیاز در اعدام

نظام کون و مکانرا زمام در کف تست

بدین قیاس که بروجه احسنست نظام

تجلی تو بود رب کارخانه امر

که کارخانه امرست از تجلی تام

تو را تعین اول که موطن احدیست

بنام غیب غیوبست بی نشانه و نام

مقام واجب بالذات و جای خوف و حذر

حذر کنید که اخفاست این ستوده مقام

مگر تجلی ذاتی لمن یشاء الحق

زند بکوه و شود پاره پاره از الهام

تجلی دومت و احدیت اولیست

که واحدیت دوم بدو گرفت قوام

مقام امن ربوبی بهشت عدن صفات

طربسرای الوهی تمام فوق تمام

فضای عالم لاهوت و مبداء/ جبروت

لوایح ملک و ملک را سر اقلام

سیم تجلی فیض مقدس ساری

وجود منبسط ذوالجلال و الاکرام

سمای حاوی گردون خلق و امر بدیع

زلال جاری بحر مدارک و افهام

چو آفتاب ز شرق جلا دمید و گرفت

سمای روح و تمام اراضی و اجسام

حقیقتی که نهان بود در حجاب ظهور

قدم بعرصه تعیین نهاد از ابهام

بیک اضافه اشراقی از ظهور تو داد

ز عقل تا بهیولای کون را اعلام

بر موحد موجود نیست غیر خدای

درین حکایت سر بسته نیست جای کلام

توئی که هستی و هرگز نبوده جز تو کسی

بهستی تو بود هر چه هست و نیست تمام

بهایهوی تو حتی الرمال فی الفلوات

بجستجوی تو حتی العبید للاصنام

بملک فقر گدایان دولت تو کنند

ز مالکان رقاب ملوک استخدام

بسر عشق رخت سجده برد عرش و رواست

که عرش باشد ماء/موم و سر عشق امام

بپر جود تو پرواز کرد طیر وجود

بجو صافی وحدت ز باز تا بهمام

ولیک باز نشیند بساعد سلطان

همام پرد از صحن خانه تا لب بام

دلم بمردن بیدار شد ز خواب گران

که مردگان تو بیدار و کائنات نیام

سنام کوه کند سیر ناف گاو زمین

تو گر بذات کنی جلوه کوه را بسنام

ز جلوهای جلالیت گر بمور رسد

بپای پیل کند زور و پنجه ضرغام

کفت مصور تصویر صورت ازلی

ز کلک لم یزلی در مشیمه ارحام

ب آستین هیولی ز نفخ صورت غیب

دمید روح مقدس بعضو و عرق و عظام

درین میانه بانسان واجب التعظیم

که هست مظهر کل از وجود جمع سلام

مدیر نقطه سیال سیر قوس صعود

که بر ترستی از قاب هر دو قوسش گام

مدار دور حقیقت مدیر دار وجود

مد بر ملکوت و مقدر اقسام

دلش صفات ازل را حقیقت موصوف

دمش دوام ابد را طبیعت مادام

سرای سر هویت سمای شمس قدم

صریح روح معیت صراط حق انام

سماط رزق ولایت سماری عظمت

بقلزم قدم و عین قلزم قمقام

مجددی که ازل را نمود وصل ابد

ب آن دائم و باقی باوست روز قیام

دل منور او حشر اکبر ارواح

تن مطهر او عرش اعظم اجسام

ز خوان فقرش روزی برند و ریزه خورند

فرود و بر ز مهیم گرفته تا هوام

ز عدل اوست که بازی کند بچوب شبان

بدشت گرگ و کند حفظ مرتع اغنام

سوام و شیر بیک مرغزار و شیر عرین

ز بیم سر نزند پنچه بر سرین سوام

بدار دنیی و عقبیست ذات او قیوم

برزق صورت و معنیست دست او قسام

بامرو خلق اولوالامر باقی موجود

به بدو و ختم خداوند مفضل منعام

بصورتش نرسد دست انکشاف عقول

که عقل راست هیولاش منتهای مرام

امام قائم موجود و مهدی موعود

که اوست هادی سیر و سلوک اهل مقام

سر بشرشه اثنا عشر حقیقت کل

ولی مطلق موجود خاص و رحمت عام

بچشم اهل عنایت عیان چو نور وجود

به یمن و یسر و بتحت و بفوق و خلف امام

نه چشم سر که برونست شه ز حد حواس

بچشم سر که بود چشم راستین و کرام

پدید باشد خورشید یار کاهل شهود

بیقظه بینند آنرا که دیگران بمنام

منام چیست دمید آفتاب صبح ازل

ز مشرق دل بیدار و فا نه من نام

مسافران هله هبو و قود کم قدطال

معاشران هله موتوقیا مکم قدقام

الا حقیقت معشوق و دولت باقی

بکار عشق تو من بنده کرده ام اقدام

صفای سر توام جان نهاده بر سر دست

سر مرا بسر خویش سای بر اقدام

مرا ببر بمقامی که اندرو تو مقیم

نمای روی و بمن ده دو چشم خویش بوام

که تا ببینم روئی که هست در هر روی

که تا بیابم کامی که هست در هر کام

بحق عصمت مشکوه سر غیب بتول

مرا بخویش دلالت کن ای امام همام

کشیده تیغ خدائی بدست امرو بود

ز فرقت تو دل خلق تنگتر ز نیام

بکش حسام و بکش منکران سر وجود

که آبروی وجودست زان کشیده حسام

لوای نصر ازل زن ببام قصر ابد

بپادشاهی منصور و دولت پدرام

شمارهٔ ۲۲ - وله ایضا

ای دل ار آگهی از مسلک صاحب نظران

عقل سد ره عشقست مکن تکیه بران

بی خبر پای منه ایدل بیدانش وهوش

خبر ار خواهی در دستگه بی خبران

عقل در سیر حقیقت نبود محرم راز

تو که پائی چه خبر داری از سر سران

باده عشق بکش بار گران راه دراز

اشتر مست نیندیشد از بار گران

عقل را پیر مکن باز محمد چو پرید

مرغ روح القدس انداخت پر اندر طیران

هنر باز قوی باید و از طبلک باز

ماکیان پرد آما بپر بی هنران

بمیالای پر ای طائر تقدیس که نیست

ساعد شاه نشیمنگه آلوده پران

دعوی دانش اگر داری از بی خردیست

ابلهانند بملک فلک از معتبران

عقل سدست درین راه و ترا عقل عقال

وهم دامست درین چاه و تو افتاده دران

آسمانی تو و خورشید ترا نیست فروغ

آفتابی تو و چرخ تو ندارد دوران

شه جانی تو و دل دوخته بر دلق گدا

لامکانی تو و در بند مکان دگران

ای تو هممشرب عیسی و بخورشید سوار

بنه این مرتع بی حاصل و اصطبل خران

بنه این مزرع ناکشته بی آب و گیاه

که نمانی گه برداشتن از بی ثمران

این گدایان طلب را منگر بی سر و پای

که بسر منزل تجریدند از تاجوران

دولت فقر دلی راست که سلطان بقاست

نه شهانند گدایانند این محتضران

شکل انسانی ای صورت رحمن بمخواه

که شوی ظاهر با گوش و دم جانوران

رخ بیجان نگری صحبت نادان شنوی

بکه میمانی ای خواجه بکوران و کران

دست بر دامن سلطان طریقت زن و باش

با تک برق یمان بر قدم همسفران

همه از جوی بجستند و تو ماندی بخلاب

همه از خویش برستند و تو بر خود نگران

امرا مست و وزیران همه زنجیر گسل

بندگان بی سر و پا پادشهان بی کمران

دخترانشان همه بی شوهر دارای پسر

شوی دخت و زن پاکیزه غلامان پسران

هر که او را نبود روزی از روزن پست

نیست هر روز بنام و لقب از پیشتران

هر که او زیر نشد یا ز بر امروز چو چرخ

سالها باشد در حلقه زیر و زبران

صورت علم دغل قاعده کون و فساد

قطب بی جلوه و بوجهلان از مشتهران

زیب و فر جوی ز علم و عمل ای یار و مباش

بنده مکنت با نکبت بی زیب و فران

ظفر از صبر همی جوی نه از مکر و حیل

مکر یار دد و حیلت ظفر بی ظفران

مکر کن تا رهی از کار غم ای بنده آز

آز را ساز نیاز غم بیهوده خوران

غم بیهوده مخور عشوه مخر دین مفروش

دین فروشان را بگذار بدین عشوه خران

همره تیره نهادان چه شوی همچو جماد

باش مرآت تجلیگه صافی فکران

گونه ئی جو که بزر ماند و اشکی که بسیم

ای طلبکار زر از عشق بر سیمبران

سیم زن بر سر خر زر کن قلاده سگ

نقد عشقست زر صره بی سیم و زران

تو همی تلخ کنی عیش خود از جسم و بروح

طوطیانند شکر خواره ز وصل شکران

دل بی عشق بر حادثه موت فناست

هدف ناوک دلدوز سر بی سپران

سپر مردن عشقست و تو در ابر خودی

اوست خورشید سمای کنف مقتفران

خشک مغزان را ذوقی ندهد باده شوق

این شرابیست که میناش بود مغز تران

چو می ذات که خمخانه او سر صفاست

نه دل تیره نهادان و سر خیره سران

میهمان دلم و مائده ام دیدن دوست

لخت دل در غم تن ما حضر خون جگران

می کشان مفتقران آیه رحمت می ناب

کز سمای خم نازل شده بر مفتقران

نقش حق ثبت بسیمای نفر بر نفرست

کلک در دست نگارنده و تازان نفران

تو برانی که سمر گردی و سلطان قدم

بی نشانست و ندارد سر صاحب سمران

حکمت یونان آموختم و هر چه حکم

نیست مستحکم الا حکم حکم قران

احمد مرسل سریست بسرحد کمال

اختبار ای خردت راهبر مختبران

قدم از سر کن و بسپار ره سر قدیم

پای نه بر سر بیدانش این مبتکران

چند جامفرد در جمع روی گشت و دو نیست

وحدت و کثرت در دیده صاحب نظران

وحدت از کثرت پیدا بود و کثرت کون

هست در وحدت پنهان و براینند و بران

شمارهٔ ۲۳ - فی التغزل

ای مشک تو در چین و در شکن

آشوب ختا فتنه ختن

ای عود تو بر آفتاب دود

ای دود تو بر ماه پیرهن

زلفست بران روی همچو ماه

یا لخلخه عود بر سمن

با دسته ئی از سنبل سیاه

رستست ز باغ بهار من

ماهست ولی ماه آسمان

از لاله ندارد چو او دهن

سروست ولی سرو بوستان

چو نان نخرامیده در چمن

از سرو بسی بهترست و ماه

سرویست که با ماه مقترن

از این خط و از این ذقن فتاد

مور من بیچاره در لگن

شد با رسن زلف او بچاه

تا دید دل ساده آن ذقن

بر تافت سر طره بتاب

دل ماند درین چاه بی رسن

دارم وثنی در سرای دل

او را همه اعضای من شمن

جز من بود آیا موحدی

باشد دل او خانه و شن

آندل که بمژگان آن پریست

چون مرغ مسمن بباب زن

یا در شکن آندو زلف حور

در دست دو هندوی راهزن

شمارهٔ ۲۴ - در حکمت و موعظه و نکوهش اهل دنیا فرموده است

بیان حکمت الصوم لیست سر سخن

سپس که روزه مریم گرفته بودم من

کسیکه روزه مریم گرفت کرد افطار

ز خوان دولت دیدار دل بوجه حسن

کدام دل نه همان مضغه صنوبر فام

که سخت تر بود از سنگ در سراچه تن

بل آن لطیفه روحانی بلند مکان

عیان بصورت انسان و سیرت روشن

تهی ز غیر خدا روزه دار روزه گشا

بروی یار که افطار اوست از دیدن

خدای فرمود الصوم لی باحمد پاک

که جان زنده دلانش نیازمند بدن

شکم نمودن از نان تهی نه روزه اوست

ز غیر او دل خود کن تهی بسر و علن

تو احمدی باحد متصل شو از ره ذات

که وحدتست وطن هان بگیر راه وطن

گرفت روزه که افطار اوست دیدن دوست

ز غیر دوست بپرداخت خانه و برزن

تو روزه دار بخون خدا کنی افطار

مریز خون ولیش ای خدای را دشمن

ولی او بمثل سرو جویبار خداست

حبیب او بصفت شاخ نخله ذوالمن

باره تعب این شاخ نخل یار مبر

بتیشه ستم این سرو جویبار مکن

همی نگویم پر کن شکم زنان حرام

چنو که گردد بیت الحرام بیت حزن

طعام عرشی جوعست و آب عشق عطش

نه آنکه تا بلبان آیدت برنج و لبن

برنج او همه عقلست و شیر او همه علم

شراب وحدت او بی لبست و کام و دهن

ولیک گویم اعراض جمله مفترضند

پی فزایش آن جوهر بزرگ ثمن

نماز و روزه عرض هر دو مفترض که همی

کمال یابد ازین حادثات عقل کهن

تراست نفس چو ضحاک و شهوت و غضبش

زهر دودوش ببالیده چون دو مار شکن

فکن بدیده افعیش ناوک آرش

شکن بکله تازیش گرزه قارن

چنو فریدون با گرز گاو سار بر آر

دمار نفس چو ضحاک تازی ریمن

مخور فریب و فسون سپهر شعبده باز

که کس نماند ز دستان این دو رنگ ایمن

مرا که دستش بر گونه گشت نیلوفر

ز دیده روید زان لطمه گران روین

تنم چو سوزن و چون رشته اشک متصلم

ز سوز دل که بتنگیست چشمه سوزن

تواتر شرر او چو مهر در کانون

تقاطر بصر من چو ابر در بهمن

صفا مجوی ز باغی که ورد او همه درد

وفا مخواه ز ملکی که مرد او همه زن

بسیرت زن مردان بصورتند و لباس

زناف صورت آهو نزاد مشک ختن

کجا توانی شد آشنای قدس خلیل

ترا که باشد در سینه آن سترک وثن

خلیل وقتی اگر بشکنی به تیشه عزم

بت هوی را کش سر نهاده ئی چو شمن

تو شاهباز بلند آشیان عرشی و باز

چنو که فاخته طوق هواست در گردن

تو ای جم جبروتی بساط عالم پاک

چو مور از چه درین خاک مانده ئی بلگن

در آ ز چاه طبیعت چو شاه مصر وجود

ترا که منطقه عقد اقتداست رسن

نئی تو بیژن ای زیر رانت رخش خرد

تهمتن خود مگذار در چه بیژن

سوار رخش خرد شو ز هفتخوان بدرای

رکاب زن بدهان طبیعت توسن

تو بام خانه دل را تمام روزن کن

که آفتاب شهودت بتابد از روزن

که تا ببینی آئینه جمال خداست

حقیقت دل اگر دور داریش ز درن

همی خدای کند جلوه از جمیع جهات

یکی شوند سهیل یمان و نجم پرن

همی بزاید توحید از مشیمه کون

که مام کثرت بر وحدتست آبستن

اگر نزادت زین مام طفل وحدت ذات

ازین نزادن دانم چه خواهدت زادن

دوئی سیاه کند جامه چون شب ظلمات

اگر بپوشد وحدت ز نور پیراهن

ز نور واحد یزدان پاک روز کثیر

سیاه گردد چون روزگار اهریمن

چو در نوردد فراش امر فرش زمین

ره سرای عدم بسپر و بساط ز من

زند بملک شبیخون تجلی ملکوت

مکان گریزد در لا چو دزد در مکمن

دو دست هستی موهوم ما سوای خدا

در سراچه لا کوبد و گریوه لن

بغیر ذات موحد که اوست باقی و بس

کسی نگردد توحید را بپیرامن

ز روی شاهد وحدت برافکنند نقاب

بکوری دل و چشم مخالف کودن

مخالفان را ره نیست در سراچه قدس

که راز دان نفرستد ببوستان راسن

موحدان را دل خانه حقیقت اوست

که آفتاب نماید بر آسمان مسکن

بخانه دل مرد موحدست خدای

چه غم ز مشرک بگشاید ار بیافه دهن

اگر ز فقر بمیرد عدو چه باک مرا

که گنج دارم در آستین و در دامن

اگر خدای کند جلوه پادشاهان را

دهد ببنده توحید یاره و گرزن

چه غم ز تیر بلا لا آله الا هوست

تن مرا گه باران تیر چون جوشن

ددان زنندم تهمت باتحاد و حلول

نعوذ بالله ازین زشت شیمت و دیدن

بدانش خود نازل کنند درک ملوک

ازین عقیده ستغفار ازین خطا شیون

گمان برند که باز سپید ساعد شاه

چرد ز روزی عصفور ریزه خوار ارزن

کجا که وحدت کو غیر تا حلول کند

خدای در او این شرک بیکرانه و من

خدای داند اگر پر زند بغیر خدای

چو اوج گیرد باز یقین ز خانه ظن

تو چون سمن کن صورت ز غازه کثرات

بباغ دنیا بس کوتهست عمر سمن

اگر دو عالم دشمن شوند لاتیاء/س

بجرم وحدت و از شرک دوست لا تاء/من

بباغ کثرت این راسن کثیف مبوی

که هست گونه توحید چون گل و سوسن

مبین بقامت پست بنفشه کثرات

که قد گلبن توحید ماست سرو چمن

پرند وحدت ما جوهریست آینه فام

که از صفاتش صیقل بود ز ذات مسن

مرا که نغمه منصوریست در مزمار

چه دهشت از زبر دار کم خداست مجن

نکرده سیر سر دار کی شود بیدار

ز خواب هستی این دیدگان دیده و سن

مرا که در بن عمان وحدتست مقام

بزیر پای بود سنگریزه در عدن

اگر نه خیمه درویش بود سر وجود

زمانه دوختی از بهر کائنات کفن

اگر نه نغمه توحید بود زیور گوش

زبان هستی بود از بیان او الکن

یکیست شاهد و مشهود و آشکار و نهان

جز آنکه هست بگلزار نیست در گلخن

بچشم حق بین غیر از خداست نقش دوم

که دید احول یزدان که نیست ها اهرن

ببین بخرمن کثرت که روی وحدت ذات

ازوست تابان چونانکه ماه از خرمن

نه همچو ماه و چو خرمن که غیر یکدگرند

من و تو غیر خدا نیست ای حجاب تو من

پی شناختن حق تو خویش را بشناس

خدای خواهی غیر از خدای را بفکن

چراغ هستی ما راست روغن توحید

چگونه سوزد هرگز چراغ بی روغن

مرا که باده وحدت بجام سر صفاست

چه غم که بهره ظلمانی است دردی دن

دل صفای صفاهان بزرگ خانه اوست

که بوی رحمن می آید از شمال یمن

ز آب و خاک یمن کس شنید بوی خدا

نه بل ز باطن اللهی اویس قرن

مرا دو دیده مبیناد با وجود خدای

گر آسمان و زمین بیند و تلال و دمن

مرا وجود نماناد غیر وحدت اگر

کند مشاهده در شوره زار و در گلشن

کسیکه صاحب این دیده نیست پیش فنا

بود چوخانه که در راه سیل بنیان کن

کسیکه صاحب این دیده آفتاب برین

چو گوی باشد و قوس کمال او محجن

مرا بگوهر ایمان گمان بد مبرید

که شاه به ازین دانه نیست در مخزن

حرامزاده بود بد پسند گوهر پاک

بویژه آنکه بود شاهوار در معدن

بحق وحدت بیچون که قبه ملکوت

چو پایه دل من نیست محکم و متقن

خیال خلق چو دوک عجایزست و مرا

بدست عقل حسام ملوک شیر اوژن

اگر بجنبد تیغ تمام روی زمین

بموی من نتواند شکست داد و شکن

مرا که در کنف امن و حدتست مقام

حدود ملک مصونست از فنون فتن

ب آفتاب نیارد نهاد پنجه ز کال

ز شاهباز نتاند گرفت بال زغن

کسی که همره دیوست در گریوه او

طلوع کی کند آن آفتاب زهره ذقن

نشسته در دل من تا دماغ کرده پریش

تبارک الله از آن دو طره رهزن

نماند از من جز هیکلی چو خط مدیر

ولی چو نقطه موهومش از درون آون

مدیر و نقطه دو موهوم گر نماند چه باک

خدای ماند و بس لا تخف و لا تحزن

تمام او شد حتی الورید والشریان

روان و جان و دهان و دل و زبان و سخن

امین سرم و ذات و صفات و فعل واثر

بدوست دادم و جز این نداشتم ماء/من

جریده گشتم و پرداختم قفس بهواش

که زندگانی عشاق اوست در مردن

شمارهٔ ۲۵ - در حکم و معارف و موعظه و نصایح و نعت حضرت ثامن الائمه صلوات الله و سلامه علیه

باید ار میخواهی ایدل همدم جانان شدن

تن رها کردن بکلی پای تا سر جان شدن

گوهر مقصود اگر جوئی ز عمان وجود

باید از این قطره رستن غرقه عمان شدن

ای گدایانی که شاهان نام دارید از گزاف

روی در اقلیم فقر آوردن و سلطان شدن

ایدل ار خواهی نکوبد بر سرت پتک فراق

پیش خایسک طلب بایست چون سندان شدن

ای تن خاکی که بنیانت چو نقشستی براب

گنج حکمت طالبی مگریز از ویران شدن

اسب امکان پی کن ار خواهی بمیدان وجوب

تاختن اسب فراست فارس میدان شدن

شیر برج آسمانی مرغزارت کهکشان

بهر مشتی استخوان نتوان سگ کهدان شدن

دیو نفس هفت سر را میتوان کشت ارتوان

راکب رخش خرد چون رستم دستان شدن

ایدل ار خواهی صفا میباید از تیغ خلیل

همچو اسمعیل در کوی وفا قربان شدن

سر ز طوفان میکشی ای غرقه بحر فنا

در لقا افتاده ئی مندیش از طوفان شدن

زنده خواهی زیستن از همدم نادان گریز

چیست مرگ مرد دانا همدم نادان شدن

همدم نادان شدن برهان جهلست و خطاست

همدم نادان شدن تا جهل را برهان شدن

لاف حکمت میزنی دورست از عقل حکیم

با چنین دست کرامت سخره دستان شدن

صورت رحمانی ای فرزند اینسان کی رواست

سر ز رحمن تافتن خربنده شیطان شدن

رستن از این بند شیطانی ز حیوان رستنست

رستن از اوصاف حیوان بنده انسان شدن

بنده انسان شدن وارستن از بند هوی

با خدا هم سیرت و هم سر و هم سامان شدن

در جهان فکر جنانی برزخ اندر برزخی

خسرو جاهی بترس از چاه در زندان شدن

همچو روح الله مجرد رو که حیفست از خری

رزق عیسی خوردن و اندر خور پالان شدن

این و آن را آزمودم این وبالست آن ضلال

شرک باطن چیست بار این و بار آن شدن

این و آن بگذار و با حق باش و بگذر از خودی

چیست توحید اهرمن بگذاشتن یزدان شدن

ایکه پنداری نهانست آفتاب معرفت

میزنی بهتان بترس از مورد بهتان شدن

دردها داری نهانی از در وحدت در آی

درد مندی بایدت همدرد با درمان شدن

نیستی سالک بمقصد کی رسی موسی نئی

کی توانی گله مقصود را چوپان شدن

عقل را باید عصا کردن ز سینا آمدن

فتنه فرعونیان را موسی عمران شدن

میتوان فرعون را در نیل بردن میتوان

بر ید بیضا عصای موسوی ثعبان شدن

میتوان دادن طلوع آفتاب از جیب جاه

لیک باید بر در شمس الضحی دربان شدن

شمس افلاک ازل تابنده چرخ ابد

آنکه آموزد فروغش شمس را تابان شدن

آنکه درویش درش بنماید از فرماندهی

مر گدایان را ببخشد فرهش خاقان شدن

هرمز و کیوان شود خاکی که شه پوید بران

خاک را بنگر که یارد هرمز و کیوان شدن

خسرو کیهان شود موری کش او بندد میان

مور را بنگر که تاند خسرو کیهان شدن

ایکه خواهی در خم چوگان او گیری قرار

باید اندر پای او چون گوی سرگردان شدن

بی سر و بی پای شو میگرد بر پهلوی صدق

تا توانی یار را گوی خم چوگان شدن

عکس نعل خنگش ار افتد بریگ رهگذار

میتواند ریگ مظلم گوهر رخشان شدن

گوهر رخشان شدن آموزد آری ریگ را

آنکه خاک راه را آموخت نقد کان شدن

سر حکمت گر فرو خواند جهول یاوه را

میتواند رهبر رسطالس و لقمان شدن

هر کسی را بهره ئی هست از وجود و برتریست

قابل حظ وجود از حیز امکان شدن

این تعین را فکندن بی متی و وضع و این

از اضافات وجود خویشتن عریان شدن

چون توان عریان شدن زین کفر جز آن کز رضا

با صفای دل مقیم کعبه ایمان شدن

کفر و ایمان را اگر خواهی تو باشی رزق پاش

بایدت برخوان سلطان صفا مهمان شدن

خوان سلطان صفا را بسطتی باشد که هست

پایه پستش کفیل رزق انس و جان شدن

میتوان گشتن کفیل مرغ و ماهی گر توان

بنده خوان کریمان عظیم الشان شدن

معنی قرآن بدست آور که او عین رضاست

این فضیلت نیست محو صورت قرآن شدن

حفظ صورت بی اثر نبود ولی دارائی است

رازدار هفت بطن از دولت عرفان شدن

نور این دولت طلب ز انوار شمسی کافتاب

عشق دارد قصر او را شمسه ایوان شدن

گر سگی زین در بیاموزد برو به ضیغمی

عار دارد همنبرد ضیغم غژمان شدن

مور این درگاه را گر وقر بخشد در وغا

ننگ باشد کاهرا همسنگ با شهلان شدن

دوستی زین آستان گر دست گیرد آسمان

گر نماید دشمنی از جهل دان پژمان شدن

دستگیرت عقل فعالست و آن دست قضاست

با قضا کی میتواند آسمان یکسان شدن

کم مباش از پیل تا هندوستان بینی بخواب

استخوانت میکشد باید بهندستان شدن

کج مرو رو کن بهندستان جان تا جان بری

حیف باشد کشته چون پیل از پی استخوان شدن

هست این هندوستان گوئی که خورشید اندران

حشمت افزاید بجاه از هندوی فرمان شدن

بگذر از بوجهل نفس شوم و شو سلمان وقت

راز جوی احمدی میبایدت سلمان شدن

خواهی ار آگه شوی از کنز اسرار رضا

باید اندر وادی تسلیم او حیران شدن

عز دارائی من از او یافتم دارائی است

سوی اقصای کمال از غایت نقصان شدن

چیست اقصای کمال ای بی بصر در کوی فقر

کوس سبحانی زدن آئینه سبحان شدن

خواهی ای چشم ار گل تحقیق دید از باغ جان

باید از خوناب دل چون لاله نعمان شدن

خواهی ار پیدا شود اسرار عنقای قدم

باید اندر نیستی سیمرغ وش پنهان شدن

باید ای باز وجود ای مرغ دست آموز شاه

باز سمت ساعد سلطان جان پران شدن

شاهدی دیدن ز سر تا پای او صرف وجود

پیش او گشتن خراب آسوده از عمران شدن

یک حقیقت دیدن و با هفتصد بال شئون

رستن از هفت آسمان فارغ ز چار ارکان شدن

باید ار خواهی فشاندن دامن خود بر دو کون

پیش سلطان خراسان دست بر دامان شدن

جز بدیوان قضا کو عالم علم رضاست

باشد از دیوانگی از زمره دیوان شدن

این ره عشقست اگر پا مینهی از سر مترس

بیم خذلان آورد بیمست در خذلان شدن

منکه پیمان بسته ام با آشنایان طریق

اندرین ره دیده ام جان بر سر پیمان شدن

خون خود خوردن به از نان خوردنست از خوان دون

خون خور و دون را نباید آشنای خوان شدن

آسمان دونیست خوانش تیره نانش لخت دل

چیست خون خوردن گدای دون برای نان شدن

ای وکیل کارخانه کل که کیال قضا

عاجزست اوزان آلای ترا وزان شدن

وزن مقدارم سبک آمد بمیزان عوام

من که باشم سر گران با آسمان میزان شدن

نشاء/تی خواهم که بتوانم بمستی روی را

در وصال آوردن و آزاده از حرمان شدن

روی آوردن بدرگاه قدیم بی نیاز

بی نیاز از ما سوی الله رسته از حدثان شدن

گر تو خواهی ری جنان من شود کز فیض عام

گوشه زندان تواند روضه رضوان شدن

این سه مولود حدوث از چار مام و هفت باب

چون تواند بیتو زادن یا قوی بنیان شدن

چون تواند طفل حادث زادن از بطن قدیم

جز ولایت را رضیع از شیره پستان شدن

بی تقاضای پدر ای باب آبای وجود

کی تواند انعقاد نطفه در زهدان شدن

گر نیالودی لب از شیر و لا طبع صفا

کی توانستی ثناگوی از بن دندان شدن

گر بیانم را نه تبیانستی از توحید ذات

کی تواند سر جمع الجمع را تبیان شدن

سر جمع الجمع یعنی وحدت ذات رضا

انکه فرش از او تواند عرش را بطنان شدن

تا همی آموزد از فیض ازل طبع بخار

ابر مروارید بار اندر مه نیسان شدن

رشح احسان تو چون باران نیسان تا توان

چون گهر بر اولیا چون زهر بر عدوان شدن

آنچنان کاندر صدف گردید مروارید روح

در دهان مار یارد روح را سوهان شدن

شمارهٔ ۲۶ - در حکم و معارف و مواعظ

مرد که بر کند دل ز صحبت نادان

بر خرد افزاید و بکاهد نقصان

اندک اندک شود مصاحب دانا

مرد که بر کند دل ز صحبت نادان

حکمت لقمان طلب ز مکرمت پیر

پیر شوی ای پسر ز حکمت لقمان

شاد روی از سواد اعظم کامل

در ده جاهل مرو که گردی پژمان

چون صدف بی فساد باش که گردد

بارش نیسان در آن ل آلی غلتان

باران لؤلؤ شود چو رای صدف کرد

زهر شود در دهان افعی باران

ای دل عامی که سنگ میبری از کوه

کوه گران پاره شد ز هیبت یزدان

نرم نگشتی بزیر پتک حوادث

الحق سختی بدان مثابه که سندان

سندان در آتش ار نهند شود آب

آب نگشتی ز تاب آتش حرمان

سخت تری ای جماد از تو نکوتر

پست تری ای بلندتر ز تو حیوان

حیوان به زان که پای بند طبیعت

خاک به از هیکلی که باشد بی جان

هیکل بی جان اگر نه خاک همی شد

تا که بروید بصورت گل و ریحان

بود جمادی جماد را چه شرافت

بر گهر آبدار حضرت انسان

انسان باید شدن ز مردن مگریز

اول از جان گذشتن آنگه جانان

جانان در دل چگونه پای گذارد

رحمن ناید فرو بخانه شیطان

دل که در او نیست نور سر حقیقت

خانه شیطان بود نه خانه رحمان

باید کشتن که چار مرغ خلیلند

در تنت ای مرغ خانه چارخشیجان

باید از مرغ خانه جستن و جستن

شهپر باز سپید ساعد سلطان

ساعد سلطان مکان باز سپیدست

چارم گردون مقام چشمه رخشان

مرغ نئی تابکی به بیضه کنی خواب

مار نئی تا کجا بخویشی پیچان

پهلوی عنقا بگیر خانه که دائم

بیضه عنقاستی بحوصله آن

جوجه عنقا درون بیضه عنقا

عنقا در پشت قاف هستی پنهان

خواهی اگر ره بری به منزل سیمرغ

توسن همت ز قاف هستی بجهان

روید بیضا طلب که بر کف دیگر

من نشنیدم عصا که گردد ثعبان

ثعبان گردد ولیک در ید بیضا

چون ید و چونان عصای موسی عمران

ای پسر آزموده از پدران پند

پند پدر را بگوش جان کن مرجان

مرجان خون خورده تا که گشته گران سنگ

خون خوری این گوهر ار فروشی ارزان

خونخور وخامش نشین و کسب هنر کن

رنگ پذیر آب جو چو لاله نعمان

بدو حمل دانه باش در شکم خاک

آخر خرداد آفتاب گلستان

چیست هنر یافتن حقیقت توحید

کسب چه آگاهی از طریقت عرفان

حکمت باید که مرد زنده بماند

مکنت خواهد که سر بگیرد سامان

حیرتم افزاید از کسان که ندانند

نقمت از نعمت و عقاب زغفران

روضه رضوان طلب کنند و فروشند

حوزه توحید را بروضه رضوان

جمع بتوحید اگر نگردد اجزات

باشی باشی اگر بخلد پریشان

آنکه پریشان نیستی نبود کیست

من که بتوحید جمع دارم ارکان

دامان بر نیستی فشانده و دارم

گوهر در آستین و گنج بدامان

امشب مهمان ماست آن بت زیبا

از پی عز نثار مقدم مهمان

مرجان ریز ای دو جزع کشتی کشتی

گوهر بارای دو لعل عمان عمان

سر بگریبان بسی ببردم زین روی

سر زد خورشید وحدتم ز گریبان

سلطنت فقر اگر بیابی ای دل

خاقان گردی به رای و کسری و خاقان

پایان هرگز بحشمتت نبرد راه

سلطنت فقر را نباشد پایان

خیمه درویش اگر نباشد برپا

طاقه نه طاق را بلرزد بنیان

بشکنی ار عهد خود پسندی بندی

باشکن و زلف یار محکم پیمان

بسته آن موی گشت رسته ز ظلمات

تشنه آن روی برد راه بحیوان

گشته شمشیر شوق جست ز مردن

غرقه دریای عشق رست ز طوفان

گر بزدائی تو زنگ ز اینه دل

بر تو شود فاش هر چه باشد پنهان

سیر کنی در سلوک وادی وادی

از در اسلام تا بکعبه احسان

احسان خواهی ز کفر و ایمان بگذر

یکقدم این پایه برترست ز ایمان

پای گذار ای ملک بملکت درویش

کانجا باشد گدا و سلطان یکسان

مار بپوشد بمرغ جوشن داود

مور ببخشد بمرد ملک سلیمان

صعوه نیندیشد از مهابت شاهین

بره نپرهیزد از شرارت سرحان

از افق رفعت سمای الوهی

در تتق عزت سریره اعیان

برجیس از آفت و بال مبرا

ابلیس از شدت کمال مسلمان

کوش و بجوی و مجوی آدم وقتی

جنت و نیران تست طاعت و عصیان

ور طلبی جنت وصال حقایق

باید زد بر بپای جنت و نیران

راه نیابد بغیر آنکه بمیرد

بر در شمس وجوب ذره امکان

گر ندهی در میان قلزم توحید

کشتی هستی بچار موجه طوفان

طوفان بارد سحاب شرکت بر سر

نوح نئی ای پسر چرائی کنعان

یوسف مصر دلی و پادشه روح

تا کی در تن نشسته ئی تو بزندان

رخت ز زندان تن چو یوسف پرداز

گیر بتایید بخت تخت ز ریان

شاهی و جان بارگاه و مصر حقیقت

ماهی و دل آسمان و قالب کنعان

فرد شو از شایگان کثرت بگذر

جاه ترا بس گذار چاه باخوان

اهل طبیعت بشکل اخوان گر کند

گرگ چه باشد تو باش ضیغم غژمان

ایکه بگرگ هوا نگشتی غالب

بر گله خویشتن نباشی چوپان

گرچه بچندین هزار سال ربوبی

آمده پیش از ظهور هرمز و کیوان

در سنه الف و سیصد و یک هجری

سی و دو سالست در خشیجی کیهان

گز افق وحدت وجود وجوبی

کرده طلوع اختر صفای صفاهان

مادر توحید زاد طفلی بالغ

حکمت دادش بنام شیره پستان

بردش باب وفا بمدرس توحید

دادش درس صفا مدرس ایقان

مدرس کوی یقین مدرس معشوق

عشق سبق راز دار عشق سبق خوان

تا چه شود در ختام حاصل تحصیل

تا چه شود عاقبت نتیجه اذعان

وحدت بینائی مشاهد شاهد

توحید آگاهی موحد برهان

این همه عز و علا و رفعت و اجلال

ذره من یافت ز آفتاب خراسان

حضرت شمس الشموس مرشد توحید

مطلع و حد و ظهر و باطن قرآن

حاسد من را پدر نباشد و مادرش

این پسر آورده از گروهی کشخان

بی پدر ار حاسد منست به نشگفت

هست زنا زاده بر ولایت غضبان

قومی مر خویش را شناسند استاد

در بسخن گو کجاست مرد سخندان

تا نگرد دفتر صفای الهی

بر سخن ما سوی کشد خط بطلان

بیند در حرف حرف چامه من درج

حکمت چندان و علم عرفان چندان

چندان کش در شمار شیفته ماند

آنکه تواند شمار ریگ بیابان

حیف نباشد که یکدو بیهده گفتار

عامی و اندر خور هزاران هذیان

هذیان گویند و در سخن بفرازند

گردن گردون چگونه باشد گردان

شمارهٔ ۲۷ - در حکم و معارف و نعت قطب اولیاء حضرت علی بن ابیطالب علیه الصلوه و السلام

ایدل ار خواهی بسر آهنگ افسر داشتن

کشور تجرید را باید مسخر داشتن

در طریق اهل معنی سلطنت را شرط نیست

با وجود کشور تجرید کشور داشتن

ننگ زیور دار ایدل زیور ار خواهی که هست

زیور اهل حقیقت ننگ زیور داشتن

نا قلندر باشد آن رهرو که در طی طریق

پای بند او شود موی قلندر داشتن

کشتن شهوت پر روحست و در معراج عشق

شاهباز عشقرا شرطست شهپر داشتن

باز روحت چون کبوتر گشت و میگفتم رواست

در پایم دوست میباید کبوتر داشتن

باز بال این کبوتر را مکن شهوت مران

راندن شهوت کبوتر راست ابتر داشتن

پای در شهر بقا بنهادن و فرماندهیست

خاک اقلیم فنا را افسر سر داشتن

آنچه بی رنگی کند در سیرسی رنگ وجود

رنگ ارژنگی نگردد سنگ آزر داشتن

ایکه خواهی داوری از خط داور سر مپیچ

داوری باشد سر اندر خط داور داشتن

ایکه از خر داشتن نازی بعزم دار مرگ

گر مسیحی رخت تن بایست بر خر داشتن

پیش اهل درد بهر سرفرازی خوشترست

نالش سر داشتن از بالش پر داشتن

اعتدال دوست را ننگست چشم از عاشقان

زلف چون شمشاد و قد چون صنوبر داشتن

بلکه دارد چشم آن کز عشق آن ابروی کج

راستی مانند ابرو پشت چنبر داشتن

کم نگر بر اختران بر آسمان دل برآی

چیست کوری چشم بینائی ز اختر داشتن

اختر توحید اگر تابید بر چرخ وجود

اختر از هفت آسمان بایست برتر داشتن

اندر آنکشور که خورشید حقیقت طالعست

کاریکذره ست صد خورشید خاور داشتن

نفس اگر لشکر کشد با عقل نفس دیگرست

عقل اگر دارد بسر سودای لشکر داشتن

در جهاد نفس من کردستم این کارای پسر

ترک سر کردن سبق گیرد ز مغفر داشتن

نیستت فرزندی این چار مام و هفت باب

ای برادر خواهی ار قدر وسه خواهر داشتن

میتوانی گر گذشتی زین شش و پنج و چهار

هفت گیسودار گردونی بچادر داشتن

دل نبندد هر که بر زلف شئون مرآت جان

میتواند با رخ جانان برابر داشتن

رسم دلبر داشتن را آزمودم سالهاست

باید از این آب و از این خاک دل بر داشتن

کافر عشقست آنکش پیش آن بت روست پاک

از مسلمانی گذشتن عشق کافر داشتن

سر آن خط مشوش را کسی داند که دید

بایدش مجموع درس عشق از بر داشتن

ایدل ار بر گرد مردان حقیقت بین رسی

دیده تحقیق را باید منور داشتن

فتنه صورت مشو مرد خدا بین را توان

دید رو از کام خشک و دیده تر داشتن

ایکه چشمت از انانیت حصاری به ندید

همتت ایمن نشست از حصن خیبر داشتن

کی توان کندن پی تسخیر این نفس یهود

این در خیبر مگر بازوی حیدر داشتن

مظهر اسم الهی راز دار عقل کل

آری آری اسم را رسمست مظهر داشتن

قصدمن زین اسم اعظم حرف ولفظوصوت نیست

این مسمای معانی را مصور داشتن

بل بود اسمی که مشتقست ز اوصاف قدیم

اسم مشتق چیست دانی وصف مصدر داشتن

نیست فرق مظهر از ظاهر بحکم اتحاد

میتوان دیدن ولی با راء/ی انور داشتن

هر که خواهد ایمنی از فتنه یاجوج نفس

بایدش عقلی چنو سد سکندر داشتن

سد اسکندر چه باشد روی دارای وجود

دیدن و آئینه جان را منور داشتن

کیست دارای وجود کامل کافی علیست

کانچه گویم در حقش بایست باور داشتن

سر که خود را پیش پای حضرت او داشت خاک

ننگ دارد بالله از دیهیم قیصر داشتن

پای کو ننمود کف خویش از این رهگذر

عار دارد استوا بر تخت سنجر داشتن

راست ناید بر صحیفه هیکلی سطر وجود

جز تنی مسطر رگی چون خط مسطر داشتن

در کتاب دل نظر کن نقش روی نفس کل

تا توانی سر این صورت بمنظر داشتن

هر که بو جهلست گو بر معجزاتش بین که نیست

کار سلمان چشم اعجاز از پیمبر داشتن

با خلوص و صدق شو تا بوذر و سلمان شوی

سهل نبود قدر سلمان و ابوذر داشتن

در ظلال پرده قدرش ندیدن عرش راست

عقل را در پرده غفلت مستر داشتن

پرده غفلت چه باشد از در انعام او

چشم بستن چشم از این درب آن در داشتن

از طبیعی خواستن سر الهیات راست

از مزاج کاسنی امید شکر داشتن

باوجود خم ز ساغر داشتن چشم شراب

باوجود بحر روی خود بفرغر داشتن

فخر امکانیست بر سلطانی و سلطانی است

بندگی بر درگه سلطان قنبر داشتن

ای که اهل آذری بر آذر عشق آر روی

بهر آذر خوی کن طبع سمندر داشتن

قدرت درویش او گر وقر بدهد کاه را

میتواند کوه را چون کاه لاغر داشتن

گر برو به روی بدهد تا نماید ضیغمی

ننگ روباهست رو بر ضیغم نر داشتن

کوه را گو پیش حلم او ز دعوی رسته باش

علم را در علم باید سنگ دیگر داشتن

برگزیدن این و آن را بر با و باشد شبیه

بر شبه آوردن و همسنگ گوهر داشتن

کس شبه همسنگ گوهر کی کند پیش حکیم

کی عرض را میتوان در حد جوهر داشتن

گر نباشد قطب گردون وجود اولیاء

آسمان کی میتواند قطب و محور داشتن

اولیا را گر نباشد پادشاهی چون علی

چون توانند از مه و خورشید چاکر داشتن

گلشن توحید را باید گل صدق و صفا

تا تواند شیر را در بیشه مضطر داشتن

گل همان بهتر که بدهد بر غضنفر چشم زخم

نی رخی تابنده چون چشم غضنفر داشتن

این گل صدق و صفا در گلشن توحید ماست

از خلوص جان باین روح مطهر داشتن

نقطه ئی از علم توحیدش دبیر چرخ پیر

شرح نتواند دهد با هفت دفتر داشتن

هفت دفتر چیست این آن نقطه باشد کاندرو

دائره ایجاد را یارند مضمر داشتن

فاقد کل میتواند در ظلال عقل او

نفس را در عین بی برگی توانگر داشتن

گفت احمر بین جنبیکم لکم اعدا عدو

این کلام الله را نتوان محقر داشتن

اژدر نفس ای برادر خفته بر بالای گنج

گنج خواهی باید اول وضع اژدر داشتن

گنج پر گو گرد احمد اژدر آنرا پاسبان

دفع اژدر کردن و گوگرد احمر داشتن

اهل نفسی از تو شش وادیست تا اخفای دوست

خویش را چون مهره می نتوان بششدر داشتن

اسب تن پی ساز و با رفرف سواران شو رفیق

طی نگردد این طریق از اسب و استر داشتن

جان من نه پای در باب تولای ولی

تا توانی این عدو را در پس در داشتن

این ولی عصر این اکسیر اعظم این امام

خاک شو تا زر شوی این کشتن آن بر داشتن

نفس نتواند شمار خویش از خیل عقول

جز که از همت ره انجامی مشمر داشتن

ای ره انجام وجودت عقل در سیر صعود

ناطقستی نفس ما بر عشق رهبر داشتن

از پی اثبات ذات خویشتن ذات ترا

کرد ظاهر خواست حق برهان اظهر داشتن

خطبه خواندن مر خطیبان را بنام تست پای

برفراز بام این نه پله منبر داشتن

با فروغ آفتاب همتت ما را خطاست

تکیه بر خورشید گردون مدور داشتن

عام کی داند ترا کش در نظر پایه ولیست

دست بر عمرو و توانائی بعنتر داشتن

از نصیری پرس سر این که گوید آن خدای

عرش را یارد فرود و فرش را برداشتن

ای ولی الله اعظم صدر عرش کبریا

گر ترا بیند ترا خواهد مصدر داشتن

ای وجودت حشرا کبر هر که حشر اندر تو یافت

فارغست از انتظار حشر اکبر داشتن

ای قیامت فانی اندر قامتت با این قیام

نیست قائم حجت حشر مکرر داشتن

ای بهشت عدن روحانی که اشعار صفا

در مدیحت بر بهشت آموخت کوثر داشتن

آسمانم باز با سلطان فقرا فکند کار

بعد چندین سال با صد حشمت و فر داشتن

حشمت من را درین دانست اینجا آمدن

صدق آوردن دل و جان ثنا گر داشتن

گفت نتوان گوهر توحید آوردن بدست

جز دلی در بحر عرفان آشناور داشتن

از شهود و غیب مطلق در مظاف آن و این

با وجود کون جامع مخزن زر داشتن

مخزن زر داشتن نبود بود در خاک شور

از عطش جان دادن و دریای اخضر داشتن

ای ظفرهای ترا در پنج حضرت امتداد

میتوان ما را بامدادی مظفر داشتن

ایکه خواهی شعر گفتن شعر ناگفتن بخواه

شعر گفتن نیست چون رزق مقدر داشتن

کسب کردن باید و دانستن سر علوم

صحو معلوم و قوانین مقرر داشتن

تا توان گفتن دو بیتی را که گر بیند خبیر

صورت او را تواند سر مخبر داشتن

نه دو زحف از چار بحر آوردن و از ابلهی

ابتری گفتن ملقب احذ مضمر داشتن

گر نداند نیز نام اخذ و قبض آنهم رواست

نقطه را ناخوانده لاف خط پر گر داشتن

تا سپهر لاجوردی رنگ با کف الخضیب

ثابتست اندر سر تیر دو پیگر داشتن

جسم احباب تو چونان صورت سعدالسعود

باد تقویمش بفال سعد اکبر داشتن

فرق اعدایت بزیر تیغ مریخ ار توان

نحس اکبر را نشیب نحس اصغر داشتن

شمارهٔ ۲۸ - وله ایضا

ایکه خواهی در ولایت شهر یاری داشتن

در طریق فقر باید خاکساری داشتن

خاکسار فقر شو تا شهریار جان شوی

ایکه خواهی در ولایت شهریاری داشتن

اسب تن پی کن که نتوان یافت پایان طریق

ای رفیق از استر و اسب سواری داشتن

آن گل بی خار در گلزار دل مپسند لیک

دیده ئی بایست چون ابر بهاری داشتن

آب رحمت زاسمان جان بجوی آوردنست

خون دل از ناودان دیده جاری داشتن

ترک آن ترک حصاری گیر کز این نه حصار

نگذرد پوینده از ترک حصاری داشتن

خاک شو ز آلایش تن پاک شو کان یار را

دل نکرد ادراک نور از طبع ناری داشتن

زخم محکمتر زن ای غم کازمودم بارها

کار دل بهتر شود از زخم کاری داشتن

ای طلبکار ولا کن بردباری در بلا

زیر بار دوست باید بردباری داشتن

گاو نفس از مرغزار تن ترا گردد شکار

گر توانی زور شیر مرغزاری داشتن

مرغ دولت را که دارد پرش شاهین بدام

آورند از شهپر باز شکاری داشتن

رستگاری خواهی از دنیا پرستان رسته باش

رستن از این قلتبانان رستگاری داشتن

از خودی بگذر خدائی کن ببین بهتر کدام

روز روشن داشتن یا شام تاری داشتن

جلوه دادن اختر ادراک گردون خودیست

آفتاب معرفت را در تواری داشتن

خرم آن طائر که باز عشق کرد آنرا اسیر

گشت مرغ باغ عزت بعد خواری داشتن

بعد خواری داشتن گشتن اسیر باز عشق

خنده ها مانند کبک کوهساری داشتن

این قفس پرداختن ناسوت را کردن رها

زیر پر لاهوت را ارغون ماری داشتن

یار را دیدن نهادن پای او بر چشم دل

این عجب نبود ز یاران چشم یاری داشتن

دل شماری نوح و توحیدست دریای محیط

شرط این دریای بی ساحل شماری داشتن

یا شماری داشتن یا بحر را بردن بکام

بحر بی پایان شدن گنج دراری داشتن

باید ار منصور باید بود در دار فنا

بر سردار ار برندت پایداری داشتن

سر فرو ناوردن از امید بر چتر ملوک

بر در فقر و فنا امیدواری داشتن

شاه اورنگ تجرد باش کاندر فقر نیست

پادشاهی از عبید و از جواری داشتن

باید ار خواهی شود روئین تن چرخت غلام

آتشی بر دل چو دست سیمیاری داشتن

آتش زر دشت پخت اسفندیار خام را

نیست آسان سطوت اسفندیاری داشتن

زور را بگذار و زاری گیر من خود بارها

آزمودم بهتر از زورست زاری داشتن

ناف آهوی ختن شو عود مغز روح باش

فاسدست این مشک با عود قماری داشتن

دل کزو عطر مشام الله بمغز جان رسید

کی تواند منت مشک تتاری داشتن

تا بپای او نمیری پیش آنروی چو ماه

گر شوی خورشید باید شرمساری داشتن

زنده ئی در پاش مردن قطره ئی دریا شدن

حق شدن با حق نشستن حقگذاری داشتن

با خدا همخو شدن بیرون شدن از مغز و پوست

تا بمغز از پوست حکم دوست ساری داشتن

در شگفت از تن پرستانم که با مردان راه

ناگزیر ستند در ناسازگاری داشتن

آهوی توحید را از مرغزار معرفت

صید کردن طعمه نادادن فراری داشتن

مصطفی را خصمی بو جهل خود برهان جهل

لا مکان پیمائی و گردون سپاری داشتن

بوالحکم گو باش منکر یاور احمد خداست

عیسویت نیست از مشت حواری داشتن

خر چه داند قدر عیسی دد چه داند جبرئیل

باغوی غوکی سر بانگ هزاری داشتن

آن صحاری کش مهارستی بدست دیگران

ز ابلهی باشد مهار آن صحاری داشتن

پیش صاحبدل بود بی آب تر از خاک خشک

از حد هندوستان تا مرز ساری داشتن

از حد هندوستان تا مرز ساری ملک نیست

پادشاهی نیست ملک اعتباری داشتن

ملک ملک فقر و دین و دولت دور از زوال

دولت توحید و دین هشت و چاری داشتن

مرتضی و یازده فرزند آن بحر وجود

دین بحار جود جاری در براری داشتن

جز حقیقت هر چه باشد من نخواهم داشت دوست

نیست طور حق بباطل دوستداری داشتن

از جهت بیرون بود معراج انسان مدیر

این نه معراجست معراج بخاری داشتن

ذکر و فکر اختیاری سد راه معنویست

چیست دوزخ ذکر و فکر اختیاری داشتن

زر نباید داشت از بهر نثار راه دوست

روی چون زر باید و اشک نثاری داشتن

گر ثبات کوه داری دم زن از فقر و فنا

جمع ضدینست فقر و بیقراری داشتن

فقر را محکمترستی پایه از بنیان کوه

کوه را در فقر بخشند استواری داشتن

گونه درویش را از خون دل باید نگار

نیست درویشی سرانگشت نگاری داشتن

یار را چشم خماری نیست در خور روی یار

کی توانی دید با چشم خماری داشتن

شکل انسانیست مر اقلیدس ما را دلیل

نیست در تحریر ما شکل حماری داشتن

گاو پندارند بی شکل حماری مرد را

این ددان در بودن و کامل عیاری داشتن

جاهلی گر ضد معنی یافت این شکل از خریست

شکل کارست این نه شکل نابکاری داشتن

شکل امرست اینکه بی شکلست و بیمقدار لیک

در تنزل یاردی بر هر دو باری داشتن

شکل نفسست اینکه ذاتش در تجرد مختفیست

لیک فعلش خوی مائی طبع ناری داشتن

نیست شکل ننگ و نادانی که شرم آید مرا

این تشکل داشتن تا شرمساری داشتن

صورت ار گوئی بپیش عامه فهمد روی و موی

پیش دانا چیست صورت خلق باری داشتن

زشتر شکلیست در خشک آخور آخر زمان

هم سر خر داشتن هم بی فساری داشتن

شکل ما از شکل بیرونست شکل وحدتست

کی رسی بر شمس با شکل ذراری داشتن

شکل ما شکل سلیمانست بر روی بساط

کی توانی دید با این دیوساری داشتن

مار یا طاوس باش ار نیستی شیطان چه سود

سینه طاوسی و دندان ماری داشتن

کرد آدم را بری از سروری طاوس و مار

شد هوی را بنده از کردگاری داشتن

بگذر از این مردم ناسخته کز نابخردیست

سیرت انسان نهادن دیو ساری داشتن

خوی انسان گیر چون حشرت بخوی غالبست

خواهی ار در محشر اینصورت که داری داشتن

خوی انسان علم الاسماست کاندر اسم ذات

میتوان ذات صفا را زینهاری داشتن

زینهاری داشتن ذات صفا در اسم دوست

شاد حالی شاد کامی شاد خواری داشتن

از ازل بودن ابد را سیر کردن با خدای

آنچه معلومست پیش علم باری داشتن

روح اللهیست در انسان کامل کارساز

این دگرها زنده از روح بخاری داشتن

زنده از روح بخاری روح حیوانست و هست

شرط انسانی دلی زین روح عاری داشتن

چنبر چرخ فنا را بر سر نه آسمان

دور دادن سیر دور بی مداری داشتن

مست گشتن از می خمخانه توحید ذات

بی لب و بی کام و بی خم میگساری داشتن

سنبل از آن زلف چیدن نقل ازان لب خواستن

باده زان ساغر زدن بی سوگواری داشتن

شمارهٔ ۲۹ - فی الحکم والمعارف

مرد که بر کند دل ز آرزوی تن

مرد همانست غیر او همگی زن

آرزوی تن طراز زن بود ای مرد

نیستی ار زن مخواه آرزوی تن

مرد بمیدان بود مبارز و بر زین

صورت مردست مرد خانه و بر زن

کرد بسر استوار مغفر مردان

مرد نکرد ار ز معجر زن جوشن

حربه زن سوزنست و در بر خفتان

نیزه رستم بود بکار نه سوزن

بیژن جان در چه طبیعت و چه راست

از دل سنگین بسر نهاده نهنبن

از سر این چاه تیره سنگ چنین سخت

سست نگیرد مگر توان تهمتن

دل بکن از شهوت منیژه دنیا

ای به چه افتاده از منیژه چو بیژن

گلشن علوی مقام قرب الوهی

عرش جلال تو و تو مانده بگلخن

باز سپیدی نشین بساعد سلطان

صعوه نئی کش حیات بسته بارزن

ارزن مرغ دلست دانه توحید

ماء/من موسای روح وادی ایمن

ایمن سالک بود بسینه سینا

آری دل را بسینه باشد مسکن

از شجر طور دل تجلی انوار

گر زندی بر بکوه وقت دمیدن

کوه بلرزد بگونه تن موسی

وقت ظهور تجلی دل روشن

دل نه مر این سنگ سخت سینه خاکی

سنگ بسختی ز روی برده و آهن

جان نه مر این مرغ مانده در قفس جسم

ریزه خور خوان دیو و خانه اهرن

تا کی گوئی که بهمن آمد و دی رفت

دل ببر از این شد آمد دی و بهمن

آب ز آبان مجوی و داد ز خرداد

ز آمد و شدشان نه شاد باش و نه غمگن

چنگ مزن گردسان بدامن دنیی

تات بچنگ فنا نیفتد دامن

جو الوهی ندید و بام ربوبی

مرغ کزین آب و خاک کرد نشیمن

ای دل سنگین پی حقیقت عامی

ریخته ئی گوئی از خماهن هاون

خانه رحمن نئی بدین همه سختی

خانه شیطانی ای فشرده خماهن

گنج تو در زیر خاک و شهوت ناریت

بر زبر گنج پاک اژدر ریمن

دوست پس در نشسته و تو گدای خوی

گنج باژدر سپرده خانه بدشمن

چند کنی همسرای امام تو کمپیر

معجزه انبیا بحیله جوزن

دوک بود در مصاف رمح عجائز

آن رجال جیال رمح جبل کن

بینش اگر جوئی این حقیقت پیداست

برهان گر خواهی این خداست مبرهن

در دل پاکان جمال حق گل خود روست

تخم که گفتت بشوره زار پراکن

خانه خالی ز بت مکان الوهیست

سینه که گفت از بت هوای بیا کن

طره جانان بدست جانت نیفتد

ایدلت از موی آرزوی تن آون

تنت بود بام خانه دل و خورشید

تابدت ار بام خانه کردی روزن

زین شب و روزم نکرد سودی چندانک

درد سر خویش را بسودم چندن

دردسر جان ز تن بود هله سایم

چندن تا چندتن بباید سودن

ای دل آزاده گر بقلب خلیلی

سر بزن این چار مرغ دشمن رهزن

بشکن از تیشه مجاهده آنگاه

همچو خلیل این بت هوی را گردن

نیست بتی چون تو سد راه تو خود را

یار براهیم بت شکن شو و بشگن

مندیش ای بت شکن ز آتش نمرود

بشکن کاین آتش از تو گردد گلشن

موسی بیضا کفی تو نفس تو فرعون

عقل عصا نفی نیل و یار مهیمن

ای شده از مصر تن بطور معانی

اژدر و فرعون و نیل تست معین

تا نکنی غرق نیل نفی هوی را

زنهار ارنی مگو که میشنوی لن

عیسی وقتا جنود نفس بهیمی

چند یهودند کار دید، و پر فن

بر فلک عقل شو چو روح و رها کن

دار و ز دارالامان خود کن ماء/من

ای پسر این دار دنیی آفت داناست

ز آفت رستن به ارتوانی رستن

ما می پستان او سیاه چنو قیر

باغی ریحان او تباه چو راسن

دار یقین ناخوشیش و ناسره کاریش

نیز نگوئی ز نابکار مبر ظن

گشتن گردونش کاسیای سر ماست

با سر ما کرد آنچه کرد بگشتن

زاد مر آن را هزار فتنه که دانست

مادر دهرستش از همال سترون

اختر او آفتاب روزن نادان

بارش او آبیار مزرع کودن

گردش او بر مراد یکدوسه کشخان

شاه و امیر و وزیر و غرچه و غر زن

دست تبرکش زد این عجوز سیه کار

کرد بدست از هلال دست برنجن

تا که برد دستبرد دست خدا را

زال بدستینه کی تواند بردن

برق بخرمن زدم که سوزد و تابید

طلعت بختم چنو که ماه ز خرمن

کثرت ما برد و غافل آنکه بتجرید

وحدت بختست و تخت و یاره و گر زن

آتش نمرود شعله ور بود اما

بهر خلیلست لاله و گل و سوسن

باد بود خصم عاد شرک و بتوحید

هست چراغ مرا فتیله و روغن

من ننهم دل بمهر چرخ و معاداش

با که وفا کرد این دو رنگ که با من

چشم نگوئی ز حد ناوک زوبین

داشتن از چشم رستنستی روین

نقش تو قدسیست با دغل مکنش یار

لاد میامیز ای رفیق بلادن

پرده این پیر پرده دار بپرداز

بیرون از پرده تا ببینی ذوالمن

مکمن سر تو دزد خانه اخفاست

داری گوهر بکان و دزد بمکمن

روزی زین سر خبر شوی که تو دروا

دزد پریشان و خالی از زر مخزن

معدن فیروزه است و کان نشابور

دزد دغل باز فتنه عامل معدن

شد که قارن ز گفت من متاء/ثر

سخت ترست ایندل تو از که قارن

پند صفا را بگوش جان کن مرجان

ریشه تن را ز بیخ و از بن بر کن

تا فکنی رخت جان بمقصد اقصی

شهر خدا بی زوال و محکم و متقن

شو ز خم لا مکان حقیقت انسان

باده توحید ذات میخور و میدن

دفتر دانش به هم زن از ره تحقیق

در سبق ما نه ابجدست و نه کلمن

شمارهٔ ۳۰ - در شکوه از قطع مستمری خود و نکوهش ظلم گوید

از پی تشکیل حل ز عقد خراسان

حل مشاکل کنم بطرزی آسان

آسان گویم که گر بگویم مشکل

یکسر مشکل شود حدیث خراسان

مشرق خورشید آسمان حقیقت

اینک در زیر ابر ظلمست پنهان

عالم او مرتشی ایالت او پست

مجمع اوباش جمع و ملک پریشان

سیرت و سان را نهفته از دیو آدم

گردن در آن آختست و ساخته حیوان

شهر رضا هادی ولایت مطلق

گشته ضلالت سرای غول بیابان

غول درو کدخدا و دیو درو میر

والی شیطان جنود والی شیطان

قصر ایالت بدست مظلمه آباد

کاخ عدالت بپای مفسده ویران

مفسده بی خرد نشانده بدامن

مظلمه را دیو و دد نشسته بدیوان

ملک جمست این جم از میان شده غائب

اهرمن خیره سر نشسته بایوان

داد سلیمان نهاد بر کتف باد

دیو دغل حاکم بساط سلیمان

انسان در او نشسته بر پر عنقا

گشته خراسان چو قاف و سیمرغ انسان

باغ بقا را نرسته ورد بساحت

مام وفا را نمانده شیر به پستان

عرش خدا را که سجده برده ملایک

گشته ز نائی نعوذ بالله دربان

عدل در این بوم هم که طویله عنقا

علم برین مرز هم قبیله نسیان

مقصد ابدال گشته مرتع جهال

وای برین قوم اوفتاده بخذلان

آب حیل جاری از جوانب این ملک

دریا دریا و خشک چشمه حیوان

جهل چو ابر سیاه گشت و برین خاک

ظلم فرو ریخت همچو قطره باران

عالم ارکان شهر یک دو سه غر زن

عامل دیوان شاه یکدوسه کشخان

این دو سه کشخان برون ز عدل و ز انصاف

این دو سه غر زن بری زدین و ز ایمان

رشوه بدار القضاست عدل مزکی

نقد بدارالحکومه قاطع برهان

هر چه مصور شود بصورت اشیاء

هست گران داد و دین و دانش ارزان

دین بفروشند و زر ناسره گیرند

کافرم ار این دو فرقه اند مسلمان

دادن جان چون چنو تغذی ناهار

ریختن خون چو آب خوردن عطشان

عطشان چونست خورد خواهد چون آب

ریختن خون بخاورستی چونان

تیشه ظلم و ضلالت متعدی

ریشه ملکت ز بیخ کند و ز بنیان

پایه ظالم بر آب باشد و غافل

تولیت ناکس و ایالت نادان

عامل ظالم رود بخانه مفلس

چونان کاندر نبرد رستم دستان

از زبر دوش هشته عیبه جوشن

از بر زانو نهاده دامن خفتان

جان شکر و جای نان ز سفره ایتام

پوست کند جای جامه از تن عریان

جامه عریان کنند و نیست بجز پوست

نان یتیمان خورند و نیست بجز جان

خون امامست بی خرد چو خورد آب

جان گرامست بی ادب چو خورد نان

دادگرا ای خدای خلق تو بنمای

کشف مر این امر بر شهنشه ایران

دادگر ملک و عدل پرور گیتی

نورده آفتاب و سایه یزدان

قطب سلاطین ارض ناصردین شاه

تاجور خان و رای و کسری و خاقان

پایان هرگز بحشمتش نبرد راه

سلطنت قطب را نباشد پایان

عدل و هنر خورده بایسارش سوگند

فتح و ظفر بسته بایمینش پیمان

جان نهد او را بشهریاری گردن

دل کند او را بپادشاهی اذعان

باشد شاها کمال خصم تو مردن

مرد چو گر خواست زنده ماند عدوان

خواست ورای کمال پایه و شد پست

زانکه ورای کمال باشد نقصان

گله تست ای ملک رعیت و حکام

گرگ بهم گله تو خواهد چوپان

دست تو انسان جود را قد و بالا

کلک تو نظم وجود را سر و سامان

خارستم را بکن ز بیخ که ماند

با گل عدل تو مملکت بگلستان

بر سر عدل ار قبول را نهی انگشت

چرخ کند طاعت تو از بن دندان

علم چو قطب آسیاش چنبر نه چرخ

عدل چنو مرکزست و دائر امکان

سینه خصم آسمان و تیر تو کوکب

رمح تو سرو و دل اعادی بستان

ظل ترا دست نور بر دل خورشید

طفل ترا پای قدر بر سر کیوان

ماه بایوان تست مسند درویش

چرخ بمیدان تست درخم چوگان

تیر تو آب و تن منافق کاغذ

تیغ تو پتک و سر مخالف سندان

کاخ ترا آسمان کمینه درگاه

گوی ترا آفتاب هندوی فرمان

چشمه رخشانی ای شهنشه آفاق

این وزرای تو ابر چشمه رخشان

گوهر عمانی ای خدیو جهان داد

وین وزرایند دزد گوهر عمان

شخص ترا از سمای رفعت و اجلال

اختر اقبال پادشاهی تابان

زین وزرا و ولاه بی خرد و هوش

سر ولایت بروس رفت و ب آلمان

شه بچه ماند ببوستان حقایق

رسته ز خلق اندرو شقایق و نعمان

گرد و بر بوستان درنده بسیار

ساحتش از گل پر از جواهر الوان

زاندر گلشن که دسته دسته بود خار

گل نتوان برد ب آستین و بدامان

خار دل ای پادشاه دولت بر کن

تا پس این نشاء/ نیز باشی سلطان

بنده عرفان رسد بدولت باقی

باقی لغو است و ژاژ و یافه و هذیان

حکمت لقمان خوش است تاج سر شاه

کز زر و گوهر به است حکمت لقمان

خسرو دانش پژوه و پادشه ماست

افسر و اورنگ او ز عقل و ز ایقان

ای ملک ارکان ملک شه متزلزل

حفظ تو باید که تا بپاید ارکان

سنگ بد آئین شکست لؤلؤی شهوار

گوهر عدل تو کو که بدهد تاوان

والی ملکست مرکب و دگلی کرد

راکب مرکب که گوی برده ز میدان

گویش چوگان پرست و مانده گرفتار

گوی سپید مؤیدیش بچوگان

فارس یگران نشین ملک همان است

زین کفل ساده ران والی یگران

دانی شاها وزیر کیست در این مرز

شوهر راضی بفعل ام الخاقان

زین زن وزین شوی کار ملک تبه شد

ام الخاقان زنست و شوی علیجان

ماری بادم و حیله بازی روباه

موری با چنگ ترکتازی سرحان

میر و رعیت خراب واو شده آباد

او بطرب غیر او سراسر پژمان

بر خراسان ز خون دل هله دریاست

کشتی ملکش بچار موجه طوفان

ای ملک ای ناخدای کشتی کشور

کشتی ما را رسان بساحل احسان

گوی بصدر آن سر صدور سلاطین

پادشها ای سر ملوک جهانبان

ملک خراسان خراب گشت ز بیداد

داد کند ملک را عمارت ویران

خان محاسب بنان دوله که گویند

بابش فضل اللهست باشد بهتان

بابش باشد نفوذ بالله کش کلک

زد بسر رزق ماسوی خط بطلان

فضل خدا کس بدین صفت نشنیدست

سیرت شیطان بود بصورت رحمان

قسط بباطل زدند بر قلم بر

باری معلوم شد فضیلت این خان

خورد بمکر و حیل وظیفه ما را

با دو سه خر کره خان فربه سرخوان

قسمت دیوانی صفای حکیمست

داند محمود پور صاحب دیوان

کرد باسم صفای شاعر و بلعید

جز من پنداشت شاعریست بایران

کیست ندانم صفای شاعر رازی

تازه برون کرده سر ز ثقبه نسوان

خود مثلست اینکه پر بگیرد و پرواز

شب پره چون آفتاب گردد پنهان

شاعر و آنهم صفا و آنگه جز من

نیست اگر هست هان بباید برهان

کاش ز سر تا بپای جمله صفا بود

نان مرا از چه گشته گربه انبان

کردی ای خان بی خرد تو بدرویش

آنچه نکرده است با گدا سگ و دربان

قطع نمودی وظیفه من و بگذشت

ماند ترا از من این وظیفه بگیهان

نی تو بمانی نه حرص و آز تو وین نظم

ماند چندین هزار قرن بدوران

فضله شیطان ظلمتی هله خود را

فضل الله خواند و نوری و سر اعیان

واسطه رزق اوست روزنه پست

پست چه بالای معدنست و سر کان

از کفل ساده گوی فضل و هنر چیست

کلک کفالت دهد بطفل دبستان

از غرضست این نشید نغز مبرا

بیرون از شک و از شوائب نقصان

باشد خورشید آسمان تجرد

سر زده از مشرق صفای صفاهان

ار جو کاین آیت معانی خواند

باطن توحید بر موالی تهران

شاه بزرگیرد این ل آلی حکمت

گرش نیوشد که کامل است و سخندان

شمارهٔ ۳۱ - در معرفت و حکم و منقبت شاه اولیاء علی مرتضی صلواه الله والسلامه علیه گوید

آمد دم سپید دم آن ماه لشکری

تابنده تر بروی ز خورشید خاوری

زان پیشتر که سر زند از مشرق آفتاب

تابید در سراچه من ماه و مشتری

از سیم خام ساخته سروی سپید فام

بالای سرو مشک تر و لاله طری

سوسن نچیده بودم از شاخ نارون

سنبل ندیده بودم از مشک تاتری

نرگس که دیده سر زند از چنبر هلال

یا آفتاب خاوری از سرو کشمری

جز طره سیاهش بر گونه چو ماه

من اهرمن ندیدم و در خانه پری

ماند ببرده حبشی در خط تتار

آن طره تتاری بر روی بربری

هندو نشسته است بایوان آفتاب

جادو گرفته خانه اختر بساحری

سر زد ز شرق خانه این خاکسار یار

خورشید صبحدم که کند ذره پروری

در چنبر بتاب سر زلف او ببند

خورشید کارخانه این چرخ چنبری

بنشست همچو ماه که در خانه شرف

پهلوی من که بودم بر ماه مشتری

مشکوی من معاینه شد دکه تتار

از بسکه ریخت مشک تر از موی عنبری

ز آنموی تا کمر که نهادست سر بکوه

گر کوه باشد از کمر افتد ز لاغری

جان کی برد کس از کف آن ماه جنگجو

کش لاله جوشنی کند و مشک مغفری

من تشنه حال و در دهن او زلال خضر

من تلخکام و در لب او قند عسکری

نازم بنقش صورت آن بت که پای زد

بردست نقش مانوی و صنع آزری

انگشت احمدیست که زو ماه را شکاف

ابروی یار یا بسپر تیغ حیدری

شاهی که بندگان در دولتش کنند

سلطانی ملوک و گدایان مظفری

سلطان آسمان ولایت که لایزال

با اوست پادشاهی و با چرخ چاکری

از خاک کرد رایت محمودی آشکار

از گرد راه راهروان چتر سنجری

کرد استماع چرخ طنین ذباب او

بر پشت پیل هندوی از کوس نادری

ایدل ز هر گدا مطلب مکرمت که نیست

در شوره زار منبت گلهای احمری

دنیا دنیست نیست باقبالش ارتفاع

در زیر پای تست چه جوئی ازو سری

سر نه ب آستانه بار ولی امر

ای آنکه جست خواهی بر خلق سروری

ای بنده گدای در پادشاه فقر

از خاکپای کن بسر شاه افسری

موسای وقتی آن ید بیضا دراز کن

کوتاه کن فسانه فرعون و سامری

سنگی که پای تست برو دست حق زند

بر فرق آسمان کند ار با تو همسری

پیچیده کوه بر سر خارای لعل گون

پوشیده دشت بر تن دیبای ششتری

آمد گه ربیع و دم باد کیمیاست

سنگ سیاه کرد ببر جامه زری

می خور بطرف سبزه که گسترد گل بساط

تا باد مطربی کند و مرغ شاعری

بلبل بدیهه گوید با نطق بو نواس

قمری قصیده خواند باطبع بحتری

آئینه ئیست جام جم ایدل که زو بپاست

در پیش سیل حادثه سد سکندری

اسکندری تو لیک ز آب حیوه دور

می خضر کش در این ظلماتست رهبری

زان باده ولایت مطلق کزوست صاف

مرآت آفتاب وجود از مکدری

بنشان نهال صدق که آرد ببار حق

ای مستمع که مدعیانند مفتری

بر کن درخت آز و منبت که ایندو صنو

از بیخ جهل رسته و بار آورد خری

ای جد نه پدر ببر از چار مام طبع

پیوند دل که نیست درو مهر مادری

این عنصر لطیف که گنجینه خداست

در سینه تو دل بکن از جسم عنصری

قطب تو دل تو دایره مرکز ولی

بر دور مرکز خود بنمای پرگری

بفروش خویشتن که خریدی خدای را

ای بی خبر ز عالم این بیع و این شری

در کوه امر استقمت نیست سنگ کاه

تازین پل دقیق تر از موی نگذری

باید هزار بار نهی پوست مار وار

تا این حجاب ششدر نه توی بردری

جز دست مرتضی که زند مر حب ترا

گردون که آختی چو یهودان خیبری

عنتر کشست و عمرو فکن ذوالفقار امر

بگذار ایدل از سر عمروی و عنتری

سنگ عرض بریز که دریای معرفت

در راه تست و گوهر دریاست جوهری

نقاد گوهرست بمرصاد اقتصاد

دربار تست سنگ و بصد ننگ میبری

ور گوهرت بدست نیامد مبر سفال

کاین بار می نیرزد هرگز بدین کری

برخور به پند من که بود آب خضر روح

باشد کزین حیات خداداد برخوری

پر کن ز گوهر خرد انبان افتقار

تا جای خس نماند در ظرف از پری

بهر نثار پای گدایان راهرو

در راه حیدری بره انجام جعفری

سلطان عرش دل اسد غاب غیب ذات

کز قاب هر دو قوسش گامیست برتری

الحق که داد داد ولایت چنانکه داد

پیغمبر مؤید داد پیمبری

سر رشته حقایق در دست امر اوست

اینست پادشاهی واینست مهتری

ما بنده طریقت این خاک درگهیم

با دست پیش همت ما گنج قیصری

برگاه سلطنت ندهم خانقاه فقر

عرش خداست خانه با این محقری

ما را چه اعتناست بتاج شهی که هست

درویش را کلاه نمد افسر سری

خاکی که پای ما بسر اوست کیمیاست

ای سر بباد داده پی زر شش سری

دست ملوک خاک شد و گرد و ره نیافت

ما را بعطف دامن دلق قلندری

در دور ناصریست ظهور کمال من

با اینکه بی کمال بود دور ناصری

محمود نیست دوره ما را ولیک هست

بر تارک چکامه من تاج عنصری

محمود ماست حکمت غرای بی نیاز

مسعود ماست معرفت ذات تنگری

چشمم بروی شاهد و گوشم ببانگ چنگ

بر روی دست من سر آن زلف سعتری

من در خمار بودم و آن لعل میفروش

من تشنه کام و بر کف او جام گوهری

او داد من گرفته ز دم صاف تا بدرد

من تر دماغ عطسه آن جام عنبری

میخانه خانه من و می در سبوی من

بسم الله ای حریف من ار باده میخوری

ما خود صفای مست دل از دست داده ایم

جز یار مانداند آئین دلبری

دادم بدوست دل که مرا جان دهد بعشق

غافل که عشق سازدم از جان و دل بری

برد آنچه داشتم من از پای تا بسر

پنداشتم که عشق تو کاریست سرسری

اول بجسم مرده دلان فیض روح داد

بنمود عاقبت به رگ روح نشتری

ای پادشاه مطلق موجود کائنات

کی بنده بر خدای تواند ثناگری

عشق تو گلشنیست که از آتش هواش

بر خاک میچکد گل بشکفته از تری

روح تو بر اراضی عیان ماسواست

خورشید آسمان وجود از منوری

کحل الجواهر بصر آفتاب کرد

جسم تو خاک ره سپر فدفد غری

بر آن روان چرخ مدار از ملک سلام

بر این تن نهفته بخاک از خدا فری

مسمطات

مسمط در نعت صدیقه کبری فاطمه زهرا سلام الله علیها : برخاست به آیین کهن مرغ شب‌آویز

در منقبت و مدح حضرت خاتم النبیین و سید المرسلین صلی الله علیه و آله و سلم

مسمط بهاریه در نعت حضرت حجه عصر عجل الله تعالی فرجه

مسمط بهاریه در نعت ولی عصر عجل الله تعالی فرجه فرماید

مسمط در منقبت حضرت شاه اولیا علی مرتضی روحی و ارواحنا فداه

در مدح رکن الدوله والی خراسان : صبح عیان گشت باز خلق به خواب اندرون

مسمط در نعت صدیقه کبری فاطمه زهرا سلام الله علیها

برخاست به آیین کهن مرغ شب‌آویز

ای ترک ختاخیز به طبع طرب انگیز

بر بند طرب را زین بر توسن شبدیز

کن جام جم از گوهر می مخزن پرویز

ای خط تو پاکیزه‌تر از سبزهٔ نوخیز

بر سبزهٔ نوخیز که شد باغچه مینو

بنهاد به سر گلبن نو اختر جمشید

تابید ز گل بر فلک باغچه ناهید

بگشای در میکده یعنی در امید

بردار ز رخ پرده که تا دیدهٔ من دید

چون روی تو رخشنده ندیدم من خورشید

چون موی تو آشفته ندیدم من هندو

بگذشت مه آذر و پیش آمد آزار

ابر آمد و بیژادهٔ تر ریخت به کهسار

باد آمد و بگشود در دکهٔ عطار

آراسته شد باغ چو روی بت فرخار

نرگس که بود پادشه کوچه و بازار

زد خیمه سلطانی در برزن و در کو

دانی به چه می‌ماند ارکان دمن را

از لاله نعمانی تر کان یمن را

ای ترک ختایی که بلایی دل من را

ای موی تو بشکسته بها مشک ختن را

از لالهٔ می تازه کن آثار کهن را

ای روی و برت تازه‌تر از لالهٔ خودرو

آراست به تن باغ ز دیبا سلب نو

خورشید گل افکند به چار ارکان پرتو

از ماه سمن بر مه و خورشید رسد ضو

دهقان سمن زار من است اختر شبرو

گلبن به سر باغ نهاد افسر خسرو

نسرین بپراکند به گل مخزن منکو

ای ماه من ای چون تو نیاراسته مانی

تو اول و خورشید بلند اختر ثانی

شد خاک سیه از گل سوری زر کانی

ای لعل تو شاداب تو از سنگ یمانی

گر باده چون سوده یاقوت رمانی

در ده که زد از سرو سهی فاخته کوکو

سار و بسر سرودم از دین بهی زد

بازیر ستا بر زبر سرو سهی زد

طاوس سرا نوبت نوروز مهی زد

هدهد به سر از پر علم پادشهی زد

بلبل غزلی خواند و بدو راه رهی زد

آباد بدان مرغ غزل‌خوان غزل‌گو

ماهی چو تو من دلبر جانانه ندیدم

شاهی چو تو در برزن و کاشانه ندیدم

ترکی چو تو در تبت و فرغانه ندیدم

رندی چو تو در مسجد و میخانه ندیدم

هر دل که من از عشق تو دیوانه ندیدم

دل نیست جمادست گران سنگ ترازو

بر روی فروهشته سر زلف تو زنجیر

زنجیر تو بگسسته مرا رشتهٔ تدبیر

مفتون سر زلف جوانت فلک پیر

مویی که توان بست بدو پنجهٔ تقدیر

زلفی که چو پرواز گرفت از پی نخجیر

زد بر دل سودا زده چون باز به تیهو

روزی که درِ میکدهٔ عشق گشادند

بر من رقم بندگی عشق تو دادند

جان و دل سودایی‌ام از عشق تو زادند

این است که بس پاک‌رو و پاک‌نهادند

در بادیهٔ عشق تو هم‌پویهٔ بادند

ور گرگ هوا حمله کند هم تک آهو

خورشید چو رویت به سما و به سمک نیست

چون روی تو پیداست که خورشید فلک نیست

از جشن تو در سینهٔ عشاق تو شک نیست

شور لب شیرین تو در کان نمک نیست

ای زادهٔ انسان که به خوبیت فلک نیست

از عشق تو برپاست به کونین هیاهو

ابر هنری گوهر تر ریخت به هامون

از خاک برون آمد گنجینه قارون

مرغ از زبر شاخ زند گنج فریدون

ای روت چو آیینهٔ اسکندر ایدون

در پیش غم از باده چون عقل فلاطون

آراسته کن سدی چون رای ارسطو

قمری به کلیسای چمن راهب ترساست

زُنّار به گردن پی تعظیم کلیساست

این بلبل شوریده چو ناقوس به آواست

ای ماه مسیحی که اسیرت همه دل‌هاست

آن شیشه که مرغ طرب بزم مسیحاست

پیش آر که زد مرغ چو نصرانی مولو

ای گوهر یکدانه بریز از خم لاهوت

در ساغر بلور صفا سوده یاقوت

مرغ ملکوت است زجاجی که دهد قوت

قوت جبروتی‌ست که در خطهٔ ناسوت

نوشم می مدح گهر نه یم فرتوت

صدیقهٔ کبری صدف یازده لؤلؤ

مشکات چراغ ازلی مهبط تنزیل

خوانندهٔ تورات و سرایندهٔ انجیل

دانندهٔ اسرار قدیم بی‌دم جبریل

فیاض بری از علل و رسته ز تعطیل

مولود نبوت که به طفلی شده تکمیل

تولید ولایت که به سفلی زده پهلو

انسیهٔ حورا سبب اصل اقامت

اصلی که ببالید بدو نخل امامت

نخلی که ز تولید قدش زاد قیامت

گنجینهٔ عرفان گهر بحر کرامت

در باغ نبی طوبی افراخته قامت

در ساحت بستان ولی سرو لب جو

سر سند کل اثر صادر اول

نه عقل درین یک اثر پای معطل

نفس فلک پیر درین مرحله مختل

برتر بودش پایه ز موهوم و مخیل

بالاتر ازین چار خشیجان بهی یل

صد مرتبه بالاتر ازین گنبد نه تو

این گنبد نه توی بدان پایه نباشد

این عقل و خیالات بدان مایه نباشد

آن را که ز خورشید فلک سایه نباشد

بر عرش به جز نورش پیرایه نباشد

قطبی که کراماتش اگر دایه نباشد

نز معجزه پیداست علامت نه ز جادو

مرآت خدا عالمهٔ نکته توحید

کش خیمه عصمت زده بر عرصهٔ تجرید

آن جلوه که بالذات برون است ز تحدید

مولود محمد که بدان نادره تابید

ذات احدی کرد پدید این سه موالید

این چار زن حامله وین هفت تن شو

بالای مکان فوق زمان ذات ممجد

کز نقص زمانی و مکانی‌ست مجرد

فرزند نبی جفت ولی طاق مؤید

طاق حرم عصمت او قصر مشید

آن شافعه کان رایحه کز خلد مخلد

جویند نیابند جز از خاک در او

ذاتش سبب هستی بینایی و فرهنگ

عشقش به دل سوخته چون کوه گران‌سنگ

او پادشه است و دل سودازده اورنگ

آیینهٔ او سینهٔ پرداخته از زنگ

طی خلواتش نکند وهم به نیرنگ

بر کُنْهِ مقامش نرسد عقل به نیرو

هرگز نشنیدیم خدا را بودی ام

ای ام الوهیین ای در تو خرد گم

باز آی که ما مردم افروخته انجم

در دیده نشانیمت بر دیدهٔ مردم

دل بی‌تو به جان آمد بنمای تبسم

تا بشکفد از خاک گل و خندد خیرو

اوصاف خدا از تو هویداست کماهی

علم تو محیط است به معلوم الهی

ذاتت متعالی صفتت نامتناهی

سر تا قدمت آینهٔ طلعت شاهی

خورشید گهی تاخت به مه گاه به ماهی

با گرد سمند تو نیارست تکاپو

من با تو به توحید دل یکدله دارم

از عشق تو بر گردن جان سلسله دارم

من قطره که از بحر فزون حوصله دارم

از بحر عنایات تو چشم صله دارم

من عشق تو را پیشرو قافله دارم

تا بار گشایم به حریم حرم هو

ای پیش رواق تو به خم طاقهٔ نه طاق

زیر فلک قوسی ابروی کجت طاق

بنمود چو خورشید که از مشرق آفاق

از شرق تو خورشید الوهیت اشراق

این شش جهت و چار عنصر به تو مشتاق

چون عاشق دلباخته بر طلعت نیکو

ای بر سر شاهان زمین از قدمت تاج

بر خیل ملک خاک سر کوی تو معراج

آنی که انانیت او رفته به تاراج

آن قطره که گردید غریق یم مواج

بحری‌ست که می‌زاید ازو لجّه و امواج

آبی‌ست که می‌روید از او عرعر و ناژو

ای ذات خدا را رخ نیکوی تو مرآت

فانی تو به قول و اثر و وصف در آن ذات

نفی من درویش بود پیش تو اثبات

بر حجهٔ قائم که بود شاه خرابات

حاجات مرا ای تو برارندهٔ حاجات

بسرای که از درد بود حشمت دارو

در هر صفتی اعظم اسمای الهی

اندر فلک صورت نبود چو تو ماهی

عالم همگی بندهٔ شرمنده تو شاهی

نه غیر تو حقی نه ملاذی نه پناهی

محتاج توییم از ره الطاف نگاهی

یا فاطمه الزهرا انا بک نشکو

پیران خرابات که در فقر دلیلند

بر کشت گدایان طلب لجه نیلند

رندان صفا پیشه که در قدس خلیلند

در لطف سخن همنفس رب جلیلند

پیش تو که سلطان دلی عبد ذلیلند

با آنکه حشمشان زده بر نه فلک اردو

ای پای تو پهلو زده خورشید سما را

بر فرق من خسته بسای آن کف پا را

ای دست خدا دست صفاگیر خدا را

از دیده بیننده مینداز صفا را

ای آنکه بود از مدد دست تو ما را

آرام تن و قوت دل و قوت بازو

در منقبت و مدح حضرت خاتم النبیین و سید المرسلین صلی الله علیه و آله و سلم

نیم شب از بام دل اول و بانگ خروس

از گلوی مرغ عشق زد ملک العرش کوس

کرد بعرش وجود خسرو وحدت جلوس

غیبت شمس سما از فلک آبنوس

گشت سوید ای دل مطلع شمس الشموس

در دل ظلمت دمید از دل من آفتاب

آمد مست شراب آن پسر نوش لب

بر سر طالب فکند سایه بوقت طلب

سلطنت نیمروز داد بمن نیم شب

در طرب از جام عشق صافی مینای رب

زمزمه لا اله الا الله در طرب

از خم توحید ذات بر کف جام شراب

چونان کبک دری وقت خرامش بفر

کاخ مرا داد زیب چون دم طاوس نر

زلفش زاغی سیاه شسته بشاخ گهر

بیضه خورشید و ماه در زده زیر دو پر

خال چنو خون خشک لعل چو یاقوت تر

روی چو چشم خروس موی چو پر غراب

داد بمن بی سئوال خوردم فرمود نوش

آمد بانگ خدای زان لب و گفتم بگوش

هرگز نشنیده بود سامعه حق نیوش

این کلمات بدیع در نغمات سروش

جز عم لولو شکن لعلش گوهر فروش

لولوی من زود سیر گوهر او دیر یاب

جزع بدان باده ریخت لعل بدامن همی

گوهر در پای او ریخت بخرمن همی

عشق تجلی نمود از گهر من همی

من زدم از بیخودی بر من و ماتن همی

شد حجب کائنات صافی روشن همی

یعنی برداشت عشق از نظر من حجاب

بر سر هستی زدم پای بجز هو نبود

نیستی اوصاف ماست هستی جز او نبود

جز قد یک سرو راست بر لب این جو نبود

چندی چشمم گریست زین من و ما کو نبود

رسته بد از چشم من گرچه بجز مو نبود

موی چو از چشم رست چشم فرو ریخت آب

هر که بساحل فکند غائله شک و ظن

یافت ز بحر یقین گوهر دریای من

دل که خدا جوی شد کرد سفر از وطن

جان شد سر تا بپای رست از اوصاف تن

از خم وحدت کشید جام شراب کهن

بی لب و کام و دهن بی عدد و بی حساب

در همه بالا و پست غیر یکی دوست کو

هست خدا آشکار آنکه خداجوست کو

سرو بسی کشته اندانکو خودروست کو

آنکه درین جویبار سرو لب جوست کو

در بر من هر چه هست مغز بود پوست کو

باید افکند پوست دوست شود بی نقاب

کرده تجلی بذات از درو دیوار من

واتش خورشید اوست گرمی بازار من

در سر این چار سوق اوست خریدار من

نیست بجز عشق او کیش من و کار من

عاشقم و جاذبست حسن رخ یار من

عشق بحد کمال حسن بحد نصاب

ساقی وقت مناخیز که وقت دیست

خون بعروقم فسرد وقت کرامت کیست

موسم بهمن بکاخ فصل بهار میست

هر که نشد مست می مرده مطلق ویست

صاف حقیقت بیار دردی مرگ از پیست

آب زمستان مبر روی زمستان متاب

ایکه تمنا کنی دولت رو سوی فقر

باشد دریای جود قطره از جوی فقر

میشکند پشت شیر صولت آهوی فقر

پیچد دست قضا قوت بازوی فقر

باشد اگر طالبی بندگی کوی فقر

مکرمت بی زوال سلطنت مستطاب

سلطنت ار طالبست سلطان آنجا رود

خواهد دریا شود قطره بدریا رود

آنکه بود دردمند پیش مسیحا رود

بگذرد از خویشتن بی من و بی ما رود

پای بدولت زند یکه و تنها رود

تا در سلطان فقر احمد ختمی م آب

احمد مرسل کزوست سلطنت جزو و کل

رهسپر مستقیم راهنمای رسل

آنکه بمیزان اوست سنگ تمام سبل

جاری در خلق و امر ساری در خار و گل

مالک بالا و پست سیر عقول و مثل

سر حدوث و قدم شاه شهود و غیاب

سید امی که هست زنده بدو باب وام

سیر تمام نفوس در سیر اوست گم

سایه شبدیز او بر سر جبریل سم

هست دم رفرفش سر فلک پیر دم

صبح سعادت دمید ساقی سر مست قم

پشت مگردان ز صبح روی بگردان ز خواب

بنده مردی چنین عنصر کل چون عروب

مرد بری از زوال زن متعال از عیوب

طفل موالید را زادکش و نغز و خوب

شد ز وجوب آشکار کرد بامکان غروب

مغرب او در شمال مشرق او از جنوب

باز ز مغرب دمید شمس که زاد آنجناب

عقل نخستین بزاد زاد چو خیر الانام

هرگز نشنیده کس عقل بزاید ز مام

شد ز مشیت پدید سید فوق التمام

ساغر وحدت کشید کرد قیامت قیام

باده توحید نیست در خور مینای عام

عام چه داند که چیست سیرت اهل صواب

امت ختمی زدند تکیه بتوحید ذات

بی سر و بی پا شدند جامع جمع صفات

مردند از خویشتن پیشتر از این ممات

تا که شدندی یموت واقف سر حیات

ساری مانند سر در حرم و سومنات

جاری مانند بحر در کف موج و حباب

نوبت دولت زنید شاه مؤید رسید

ای ملکوت سما دولت سرمد رسید

کوس مسیحا مزن نوبت احمد رسید

از حد بحر وجود گوهر بیحد رسید

سید لاهوتیان فرد و مجرد رسید

از خودی خود کنید ای جبروت اجتناب

سید صاحبقران کرد ظهور از قریش

در جلو و اولیا از عقبش جیش جیش

طبل فنا زد کرب کوس بقا کوفت عیش

شعله زد از شرق ذات شمس حقیقت بطیش

زد در غرب خفا چرخ و سهاش و جدیش

خور بهزیمت کشید جانب مغرب رکاب

هستی چون حلقه ئیست ذات محمد نگین

جای نگین عرش ذات نقش نگین سر دین

حلقه زن مصطفی است حلقه حق الیقین

از جبروت سما تا ملکوت زمین

از خدم او بپاست این طبقات برین

این قبب بی ستون این خیم بی طناب

دید پس از نیستی دیده من ذات او

دست من از نفی من زد در اثبات او

هر که خراب از خودیست اوست خرابات او

نفی اضافات دل صیقل مرآت او

دل شه شطرنج ماست کون و مکان مات او

کون و مکان پاسبان دل شه مالک رقاب

این دل با این شکوه مظهر پیغمبرست

این علم لا مکان اختر پیغمبرست

مسند توحید ماست منبر پیغمبرست

این در دریای ژرف گوهر پیغمبرست

خلوت خاص خدا منظر پیغمبرست

صورت غیب الغیوب معنی فصل الخطاب

این قبسات حکم از شجر مصطفی است

سالک سینای مدح موسی سر صفاست

چرخ صفاهان دهر مشرق خورشید ماست

فیض الوهی پدید بیحد و بی انتهاست

با همه پایندگی در بر احمد فناست

با همه آبادیست پیش محمد خراب

داد ز اعیان ری ای شه ذو الاعتماد

گشت ازین قوم دون طهران شر البلاد

جز دل درویش نیست در همه کشور جواد

وحدت بی آب و رنگ کثرت بی اعتقاد

مشرک مطلق مرید منکر وحدت مراد

منتظر رحمتند خلق بعین عذاب

اسم امیر وجود رسم غلام عدم

بنده دنیای دون بر عدمستش قدم

سجده بت دیده ئی بین بوجوه عجم

صد بت در آستین روی بسمت حرم

از لبشان تا بناف خانه خدای صنم

از سرشان تا بپای خفتن جای دواب

هر که دل خویش را فتنه دیوان کنند

قافیه شد شایگان سجده دیوان کند

شاه چو خواهد که کار روی بسامان کند

گوهر پند حکیم سلسله جان کند

خاک در عدل را افسر کیوان کند

خانه توحید را سجده کند بوتراب

وحدت اگر شد پدید خلق مساوی شود

چون طبقات فلک محوی و حاوی شود

سیر تمام نفوس سیر سماوی شود

کفر بایمان رسد طی دعاوی شود

از کف سلطان عصر دریا وادی شود

از دل شاه زمین شیر کند اضطراب

کثرت اگر چیره شد چیره شود کافری

جان که بتوحید زاد گردد از ایمان بری

از جم دل دیو جهل دزدد انگشتری

مذهب جعفر شود دستخوش پادری

روی نهد در زوال حکمت پیغمبری

جیفه بت جان شود پیش که پیش کلاب

ای شه معراج سیر فرق مرا تاج ده

ذره بی مایه را پایه معراج ده

گوهر شاداب سر زان یم مواج ده

این خزف سوده را خاک بتاراج ده

رحم با شکسته کن فیض بمحتاج ده

دعوت اشکستگان زود شود مستجاب

زود شود مستجاب دعوت اشکستگان

خواهد فیاض صرف رستگی بستگان

کرد چو شاه وجود تقویت خستگان

رست ز مصر هوی موسی وارستگان

جست ز نیل خودی از اثر جستگان

ادهم فرعونیان خفت چو خر در خلاب

مسمط بهاریه در نعت حضرت حجه عصر عجل الله تعالی فرجه

شد وقت آنکه باز بانوار یاسمین

پهلو بفر سینه سینا زند زمین

چون وادی طوی شد بستان و کرد هین

موسی گل برون ید بیضا ز آستین

گل را بماء قبطی ممزوج کرد طین

زد چون شبان سرخ سر از طور شاخسار

خاک سیه شد از گل سوری شقیق رنگ

چون آبگینه شد ز صفای شقیق سنگ

بر سرخ گل چرد بستاک جبال رنگ

بزدای ای چو ماه دو روی تو بی درنگ

ز آئینه من از می چون آفتاب زنگ

ای آفتابت آینه ماه میگسار

دارم سری گران و نژند از خمار دوش

ترکا بطشت دختر رز را بریز هوش

آور دوباره خون سیاوش را بجوش

آن می که هست صاف تر از سیرت سروش

افکن بجام خسروی ایماه میفروش

غم دیو و تو تهمتن و بط گرز گاو سار

خرداد ماه داد ببستان بهشت را

هشت افسر هما شکم خاک زشت را

موری صفای ساغر جم داد خشت را

دانا بتخت کی ندهد طرف کشت را

بهمن تو باش نار کف زر دهشت را

در جام جم بسوز برسم سفندیار

ای ترک خلخی بمه از مشک هله کن

بر گونه چو لاله ز سنبل کلاله کن

بپریش مشک تر خرد پیر واله کن

این شنبلید زار مرا باغ لاله کن

چون لاله بهار دو روی پیاله کن

ای گونه ات معاینه چون لاله بهار

خیز ای پسر که راه غم از باده طی کنیم

وز زور می بناخن اندوه نی کنیم

ساغر ز کاسه سر کاوس و کی کنیم

جان را سوار مرکب اقبال پی کنیم

جا بر هلال توسن خورشید می کنیم

از می شویم توسن خورشید را سوار

امسال نوبهار ز پیرار و پار به

آری ز بهمن و دی خرم بهار به

در دیده ئی که یار درو نیست خار به

از هر چه آیدت بنظر روی یار به

از منبری که بی دم منصور دار به

با این ترانه تازه تر از منبرست دار

مرغان بدستگاه سلیمان زنند کوس

بلبل نمود بر سر اورنگ گل جلوس

هدهد نهاد تاج تبارک علی الرؤس

در پای سرو و لاله چون دیده خروس

ساری بخاکساری و قمری بپای بوس

در رقص و در ترنم از صعوه تا هزار

ما نیز خوشتر آنکه بگیریم زلف دوست

آن رشته ئی که محکم از آن عهد ماست اوست

خاص اینکه با دغالیه سای و عبیر بوست

گوئی بباغ رهگذرش زان شکنج موست

حیفست باد در خور مغز آدمی بپوست

بشکاف پوست تا دهدت زلف دوست بار

ما ای پسر بعشق تو از مام زاده ایم

سر در کمند زلف تو از جان نهاده ایم

دل را بیاد وصل تو از دست داده ایم

در دور چشم مست تو سر گرم باده ایم

از هر چه غیر سینه صاف تو ساده ایم

ای سینه تو صاف تر از عقل هوشیار

شاه منی تو ماه گرفتار بندتست

خورشید سر نهاده بسرو بلند تست

بر جان لاله داغ لب نوشخند تست

گردون عشق سایه گرد سمند تست

ای پادشاه حسن که سر در کمند تست

امروز نیست غیرتو سلطان درین دیار

بر سیم ساده غالیه تر نهاده ئی

گل را بسر زغالیه افسر نهاده ئی

در خسروی تو عادت دیگر نهاده ئی

بر سر و جوی خسرو خاور نهاده ئی

یکپایه زافتاب فراتر نهاده ئی

ای آفتاب سرزده از سر و جویبار

برخیز تا من و تو دم از جام جم زنیم

وقت سپیده دم می چون سرخ دم زنیم

ما را که گفت از قدر دوست دم زنیم

در جبر و اختیار دم از بیش و کم زنیم

توحید خوش دمیست بیا تا به هم زنیم

زین دم نظام سلسله جبر و اختیار

مائیم سر راهروان طریق عشق

درد یکشان مست سفال رحیق عشق

بیگانه از جمیع جهات و رفیق عشق

با آنکه سوختیم بنار حریق عشق

محکم گرفته رشته عهد عتیق عشق

در دست دل که چرخ چو او نیست استوار

ایدر بموی عهد امانت مقیدم

از هر چه جز علاقه این مو مجردم

درویش خانقاهم و شاه مؤیدم

در کوی فقر صاحب سلطان سوددم

دائر بامر قائم آل محمدم

کز دور اوست دائره امر را مدار

مولود مام دهر که سرمد قماط اوست

آبا و امهات برقص از نشاط اوست

در جیب جان غیب و شهود ارتباط اوست

جم زیر امر مور ضعیف بساط اوست

این فیض منبسط اثر انبساط اوست

کز او ز عقل تا بهیولیست آشکار

طفلی که از تجلی او زاد عقل پیر

پیری که عقل طفل سبق خوان و او خبیر

عقلی که شمس تابدش از مشرق ضمیر

نفسی که اوست دائره چرخ را مدیر

چرخی که کائنات بچوگان او اسیر

سر زد ز آسمان وجود آفتاب وار

ای آفتاب بنده این خاک و آب باش

وانگه ب آسمان ابد آفتاب باش

با گرد شهسوار قدم هم رکاب باش

از ذره گان شمس ولایت م آب باش

بر روشنان جان شه مالک رقاب باش

با تخت آبنوسی و دیهیم زرنگار

شاهی که از میامن اقبال اوست بخت

سست است عهد هستی و پیمان اوست سخت

در طور دل چو موسی سالک کشید رخت

او کرد یک تجلی و شد کوه لخت لخت

بانگی که بر بگوش کلیم آمد از درخت

بود از زبان مهدی بر تیغ کوهسار

بر کوهسار انی انا الله ندای کیست

در کثرت این ترانه وحدت صدای کیست

آواز آشناست ولی آشنای کیست

از هر چه هست کرده ظهور این لقای کیست

جز خاتم ولایت کل در هوای کیست

این محمدت که میشنوم من ز مور و مار

سلطان خلق و امر خدای شهود و غیب

شاه یقین که نیست دران شاه شک و ریب

مورش تجلی کف موسی کند ز جیب

مارش چو مار موسی بی یاری شعیب

شد اژدر کمال و فرو برد مار عیب

دجال شرک مرد و بمهدی کشید کار

ما بنده طریقت این آستانه ایم

در خانه فناش خداوند خانه ایم

چونانکه قطره غرق یم بیکرانه ایم

عشق ولی چو مرغ و من و دل دو دانه ایم

مارا بخوان که در غم عشقش فسانه ایم

ای همنفس که میطلبی درس عشق یار

رندان راهرو که سه و سیصد و دهند

ابدال بی بدیل که پرورده شهند

همدست و هم حقیقت و همراز و همرهند

ایدل بهوش باش که ابدال آگهند

از هر طرف که میگذری در گذر گهند

غیر از ولی مبین که نرانندت از قطار

ای صاحب ولایت نه عقل پست تست

شست قضا و دست قدر زیر دست تست

بر صدر بارگاه الوهی نشست تست

خمخانه احد تو و کونین مست تست

جز کون جامع آنچه سرایم شکست تست

ای پنج حضرت از تو بتحقیق برقرار

ای سایه حقیقت سلطان دل توئی

بهتر ز ماه تبت و ترک چگل توئی

در شهر عشق پادشه مستقل توئی

بر عرش انکه برد سر آب و گل توئی

اظلال را نگر که خداوند ظل توئی

ای سایه تو بر سر اظلال پایدار

ای دل تو از زخم گل صهبای جان مجو

آنکس که آسمان کند از آسمان مجو

سلطان لامکان دلی از مکان مجو

در هر چه هست هست هم از لامکان مجو

جز صاحب الزمان بزمین و زمان مجو

بفکن حجاب این فلک پیر پرده دار

این راه راز راهروان وفا طلب

این می ز میکشان سبوی ولا طلب

با غیر کم نشین سخن از آشنا طلب

ذوالامر را ز خود بدر آی از خدا طلب

مرآت این لطیفه ز سر صفا طلب

کش صیقلیست آینه از فیض هشت و چار

من هر چه یافتم ز ولی یافتم بصبر

رستم بیمن وحدتش از اختیار و جبر

جستم ز جوی تن که بدی پرده دار قبر

ببریدم از علاقه این نفس شوم گبر

گل را بلطف تربیت بحر داد و ابر

رحمت باوستاد من آن ابر بحر بار

دستی به تیغ داد گرای شاهزاده کن

از شاخ شرک باغ دل کون ساده کن

در جام جمع از خم توحید باده کن

گودال باش قافیه ای شه اراده کن

ما را بجان سوار کن از تن پیاده کن

چون راکب براق و خداوند ذوالفقار

ما را بحق خویشتن از خویش کن بری

ما باب خیبریم و تو بازوی حیدری

تن ذره و تو خسرو خورشید خاوری

ای آفتاب وحدت کن ذره پروری

شد اژدهای گنج تو این جسم عنصری

مار تو شد بر آورش از دو دمان دمار

مسمط بهاریه در نعت ولی عصر عجل الله تعالی فرجه فرماید

از شاخ سرو و مرغ سحرخیز زد صفیر

برخیز من غلام تو ای ترک بی‌نظیر

سلطان سرخ گل زد زنگارگون سریر

ای لاله تو رهزن و مشک تو دستگیر

با گونه چو لاله بیاور شراب پیر

در پای گل که عالم فرتوت شد جوان

شد روزگار تازه و خرداد ماه شد

گیتی به دیده دی و بهمن سیاه شد

بر گاه سبزه خسرو گل پادشاه شد

در پای گل زدن می چون لاله گاه شد

ای ماه ارغوان من از رنج کاه شد

این کاه را به لاله توان کرد ارغوان

قد تو چون صنوبر و رویت چو لاله است

بر لاله تو کشته دو مشکین کلاله است

عقل از کلاله تو پریشان و واله است

صد سالخورده بنده‌ات ای خرد ساله است

خطت نرسته نوبت خط پیاله است

می‌ده ز خط جور که باشد خط امان

از کاخ سر پس از مه اردیبهشت زن

خرداد شد تو خیمه بر اطراف کشت زن

زاب فسرده نار کف زرد هشت زن

بردار خشت خم سر گردون به خشت زن

آن خاک خشک بر سر آن پیر زشت زن

ای خوب‌تر به گونه ز خورشید آسمان

زلف تو مشک ناب فروهشته بر پرند

بر پای دل ز یک سر مویت هزار بند

تا شد لوای عشق تو از بام دل بلند

بنیان هستی من و ما را ز بیخ کند

ای طره تو فتنه دل‌های دردمند

ای گونه تو آفت جان‌های ناتوان

دست صبا به طره شمشاد شانه زد

قمری به شاخ سرو ز وحدت ترانه زد

بر گل هزاردستان چنگ و چغانه زد

بایدم دم سپیده شراب شبانه زد

بیدار کن دو فتنه که باید نشانه زد

دل را به ناوک مژه و ابروی چون کمان

نخلی که دست صانع کل کشت داد بر

خاک سیه ز لاله و گل گشت کان زر

شد پست پیش سرو چمن سرو کاشمر

گلبن نهاد افسر پرویز گل به سر

از شاخ ریخت بر سر گل گنج نامور

از خاک رست از فر گل گنج شایگان

در زیر ظل رایت سلطان نوبهار

بنشست خسرو گل سوری چو شهریار

نرگس نهاد بر سر دیهیم زرنگار

بر خاک ریخت ابر گهرهای شاهوار

در جام گوهری ز خزف ریز آب نار

چون آتش ترای لب لعلت چو ناردان

هدهد فراخت رایت و قمری نواخت کوس

سارویه در ترانه وحدت علی الرؤس

گل را هزار دستان زد بر به پای‌بوس

رویی مراست بی‌تو به کردار سندروس

ای گونه تو سرخ‌تر از دیده خروس

افکن به ساغر از دل بط خون ماکیان

از پر فراشت مرغ سلیمان به سر لوی

بر تارک چکاوه بود تاج خسروی

در آستین گل ید بیضای موسوی

موسیجه موسیست و چمن وادی طوی

قمری دری سراید و دراج پهلوی

طوطی فسانه گوید و طاوس داستان

مرغان شد آنکه باز به وجد ابتدای کنند

در صحن باغ دلشدگان را ندی کنند

دل دستگیر زمزمه داودی کنند

در شاعری به سبک صفا اقتدی کنند

احیای شعر عنصری و عسجدی کنند

کز عسجدی نمانده و از عنصری نشان

ساقی بیا که چون بط آهنگ شط کنیم

در شط می شنا چو شتابنده بط کنیم

ادراک سر جام جم از هفت خط کنیم

از نای بط شهود دم بار بط کنیم

جان را رهین خون گرانبار بط کنیم

در پیشگاه میکده صاحب الزمان

ختم ولایت نبوی پادشاه عصر

ذاتی که سر سر نبوت به دوست حصر

آن شاه کش به بام الوهیتست قصر

باب امم امام مسلم خدای نصر

موجود بی‌بدایت و بی‌انتها و حصر

مولود در مکان پدر پیر لامکان

طفلی که پیر بود و فلک بود در قماط

سری که ملک را به ملک داد ارتباط

کویش بهشت و رهگذر کوی او صراط

ساریست همچو نقطه توحید از نقاط

در صورت سلیمان در کسوت بساط

در عقل و نفس و طبع و هیولی و جسم و جان

عقل نخست با همه حشمت گدای اوست

خورشید آسمان برین خاک پای اوست

نه آسمان مظله ظل همای اوست

آن وجهه کز فناست منزه لقای اوست

فانیست در خدای و بزرگی روای اوست

مقهور قاهرست و با شیاست قهرمان

مشکوه سر اوست ولی نعمت مسیح

از دولت گدای درش دولت مسیح

در کیش اوست پیش امم دعوت مسیح

از خوان اوست ریزه خوری حضرت مسیح

روحی که جلوه کرد درو صورت مسیح

آمد برون ز خلوت و شد عیسی زمان

ای دل که بنده در نفس مقیدی

آزاده مؤید و حبس مؤبدی

بشکن قفس که باز سفید مؤیدی

در جو خویش صاحب سلطان سوددی

دارای سر قائم آل محمدی

کز صورت تو سر ولایت بود عیان

پیداست پیش دیده بینا ولی امر

سر نشست و صورت بالا ولی امر

ساریست در ضعیف و توانا ولی امر

جاری بود به قطره و دریا ولی امر

سرست بس که باشد پیدا ولی امر

پیدا و پیش دیده دجال خونهان

ذاتیست کز علو تجلیست در صفات

اسمای امهات مر او راست اسم ذات

طفلی کزو رسیده بام و باب حیات

باب جماد و جانور حادث و نبات

در بحر بیکران فنا کشتی نجات

بر گوهر ثمین بقا بحر بیکران

محبوب عاشقان دل از دست داده اوست

مطلوب سالکان ز پا در افتاده اوست

بری که بر فراشته این سقف ساده اوست

طفلی که عقل پیرش از اندیشه زاده اوست

شاهی که آسمانش بر در ستاده اوست

چون بنده در مجره کمر بسته بر میان

ختم ولایت آیت کل خسرو وجود

سلطان چار حضرت از غیب و از شهود

آن جلوه کش برند بدیر و حرم سجود

آن شاه کز جبلت او جلوه گرد جود

قوسین را نزول نمود آن شه و صعود

از بی‌نشان بیامد و شد سوی بی‌نشان

قومی ولایت تو به عیسی کنند ختم

ختمست آیت تو به عیسی کنند ختم

راه هدایت تو به عیسی کنند ختم

قدر کفایت تو به عیسی کنند ختم

خواهند رایت تو به عیسی کنند ختم

ای خاتم ولایت احمد مخواه هان

عیسی پیاده‌ای‌ست به ظل لوای تو

تو پادشاه امری و عیسی گدای تو

من با زبان عیسی گویم ثنای تو

ای مهدی وجود که جان‌ها فدای تو

دجال شرک خانه گرفتست جای تو

توحید کن که جای بپردازد این عوان

خورشید آسمان ولایت کجا و ظل

خیر البشر کجا و بشر دل کجا و گل

روح الله آیتیست زانسان معتدل

عیسی لطیفه‌ای‌ست از آن لطف متصل

ای فتنه مشاهده دلبر کجا و دل

مهدی کجا و عیسی جانان کجا و جان

مهدی ظهور جمع جمیع حقایقست

بر بدو و ختم قادر و قیوم و فائقست

اسما شقیق و مهدی باغ شقایقست

هست این حدیقه‌ای که محیط حدایقست

عیسی دقیقه‌ای‌ست که از آن دقایقست

مهدیست مظهر کل در محضر عیان

مهدی فراز قصر الوهی کند کنام

عیسی به چرخ چارم فرقست زین دو گام

بسیار راه باشد از حال تا مقام

سر مست خاص می‌دهد از می تمیز جام

این باده نیست در خور مینای جان عام

اوج یقین کجا و پر طائر گمان

ازاین و آن ببر که به قطبت مدار نیست

قطب مدیر ما به مدار استوار نیست

ذات ولی هفت و چهار آشکار نیست

یک وحدتست بسته هفت و چهار نیست

رندی که بر تکاور وحدت سوار نیست

گو گام زن که باز نمانی از این و آن

ای جامع لطیف که در هر دلیت جاست

در دل نشسته‌ای تو و دل خانه خداست

یک کشور و دو سلطان در عهده خطاست

حق را دویی نگنجد این مسلک صفاست

توحید سر خاص سلاطین اولیاست

یک پادشاست بر همه عالم خدایگان

یعنی تویی که نیست و رای تو جزو و کل

ای مهدی ولایت و ای هادی سبل

فعال عقل و نفس هیولای خار و گل

تا کی زنیم زیر گلیم دغا دهل

هم خالق عقولی و هم رازق مثل

هم سر لامکانی و هم صورت مکان

با آنکه بی‌نشانی در هر کرانه‌ای

از تست ای ولی ولایت نشانه‌ای

هم در میان نه‌ای و تو و هم در میانه‌ای

ای خانه خدا که خداوند خانه‌ای

ای پاسبان دین که به دولت یگانه‌ای

بیرون بیا ز پرده که شد دزد پاسبان

مسمط در منقبت حضرت شاه اولیا علی مرتضی روحی و ارواحنا فداه

بریز ماه من ای آفتاب آفاقی

ز خط جام جم دل شراب اشراقی

بیار ساقی ای فیض اقدست ساقی

از آن رحیق که بخشد به زهر تریاقی

مرا که فانی عشقم ز باده باقی

بدار باقی یعنی ز خویش کن فانی

بیا که سنگ شد از سرخ گل به سان شقیق

بیار باده به بوی گلاب و رنگ عقیق

نه بل میی که زرنگ است و بوی صاف و رحیق

رحیق مانده به مینای دل ز عهد عتیق

کدام دل دل عارف که باده تحقیق

از او کشند حریفان بزم عرفانی

دوباره تازه شد از باد روزگار کهن

می کهن غم نو می‌برد ز خاطر من

بت منا که چو لعل تو نیست سنگ یمن

بریز لعل که بارد سحاب در عدن

به رنگ لاله و سنگ عقیق و بوی سمن

به روی سرخ‌تر از بهرمان سیلانی

نگار من که سر زلف توست ظل همای

به سلطنت رسد ار اوفتد به فرق گدای

که عود غالیه‌بیز است و دود لخلخه‌سای

حدیث طره‌ات ار بگذرد به چین و ختای

ختا تبه شود و چین شود چو نقش سرای

که بسته بی‌جان تصویر پنجه مانی

مرا به دل غمت ای آفت چگل خوش‌تر

به دست زلف تو ای ماه معتدل خوش‌تر

ز سینه‌ای که در او نیست عشق گل خوش‌تر

سر فسرده جماد است مشتعل خوش‌تر

هوای قد تو در بوستان دل خوش‌تر

هزار مرتبه زین سروهای بستانی

میی که تاکش در لامکان دل شده کشت

صنوبر دل کامل درخت باغ بهشت

که خاک طوبی با آب زندگیش سرشت

خم شراب حقیقت که گر به خاک و به خشت

زنند و ریزند از خاک و خشت طرح کنشت

کنشت خندد بر قبله مسلمانی

به ساتگین من آن لعل‌گون شراب بریز

به ماه نو ز سهیل خم آفتاب بریز

به آتشی که زدی بر دل من آب بریز

ز طره در قدح باده مشک ناب بریز

ز لعل در می عناب‌گون گلاب بریز

وز آن گلاب بخر مغز را ز حیرانی

بتا عصاره تاک کف کلیم بیار

به شکر دست جواد و دل کریم بیار

بیار مایه امید و دفع بیم بیار

می جلال و جمال از خم حکیم بیار

بط وجوب ز خمخانه قدیم بیار

که وا رهانی ما را ز قید امکانی

درآمد از در من دوش با پیام سروش

بتی ز غالیه بر ماه گشته مرزنگوش

نموده حلقه ز مشک تتار و کرده به گوش

فکنده در بنه کائنات جوش و خروش

نمود جلوه و ما را نه عقل ماند و نه هوش

شدند هر دو به شمشیر عشق قربانی

درآمد از در و ما را ز هوش کرد بری

مهی که داشت به گلبرگ تازه مشک طری

به روی لاله خودرو بنفشه طبری

به سرو ماند و رفتار او به کبک دری

لطیف‌تر ز ملک دلربای‌تر ز پری

که چون پری ره دل می‌زند به پنهانی

به کفر زلف مرا چاک زد به دامن کیش

ز خسروان نظر افکند بر من درویش

به نوشداروی جان کرد مرهم دل ریش

بگفتمش به ازین هست منزلی در پیش

میان جمع بتان دست زد به زلف پریش

اشاره کرد به سرمنزل پریشانی

نهاد ساتکنی پر ز باده انوار

به دست من که بنوش این می تجلی یار

دلم که بود ز اندوه همچو بوتیمار

کشید باده و شد باز جبرئیل شکار

ز خود برون شد و منصور‌وار بر سر دار

زد از تسلط توحید کوس سبحانی

سپس که گشت تنم در جناب عشق فدی

به گوش جان من آمد ز عرش ذات ندی

که ای منصه انوار آفتاب هدی

خدای جستن جستن بود ز خوی خودی

به دوش کرد ز توحید خاص خاص ردی

کسی که اطلس و اکسون اوست عریانی

شنید گوش دلم چون ز غیب نغمه راز

چو باز از قفس اسم زد در پرواز

گشود بال بجوی که از نشیب و فراز

گذشت و اسم و صفت ماند و ناز مرد و نیاز

به ظل رایت توحید پر فکند چو باز

به بام قصر جلال علی عمرانی

شهی که عرش دل اوست مستوی الرحمن

مکان عرش که باشد بر از زمان و مکان

چو در نوردد فراش امر فرش زمان

تجلی احدی کون را کند بنیان

ز سمت غرب خفا آفتاب شرق عیان

کند طلوع و شود کائنات را بانی

شهی که عقل هیولای استقامت اوست

قیامت من و دل در قیام قامت اوست

قیام قامت موزون او قیامت اوست

امام ملک و ملک بنده امامت اوست

ز یک تجلی مولود با کرامت اوست

چهار و هفت اب و ام و عالی و دانی

کسی که گام نهد در قفای سالک عدل

تواند آنکه برد راه در مسالک عدل

بود ملیک رقاب ملوک مالک عدل

به دولت علوی محو شد مهالک عدل

که بندگان در خسرو ممالک عدل

به دست گرگ سپارند چوب چوپانی

گدای سر ولی خسروی‌ست دایه گنج

بود دلی که خراب خداست مایه گنج

نهاده بر در سلطان فقر پایه گنج

فتاده بر سر درویش دوست سایه گنج

ندیده وحدت جمع از هزار جایه گنج

دلی که نیست در او دستگاه ویرانی

علی‌ست گوهر دریای بی‌کرانه دل

همای عشقش عنقای آشیانه دل

ولایت او دام دل است و دانه دل

ز دست خیمه درویش او به خانه دل

من ار بگویم در عشق او فسانه دل

کفاف ندهد صد سال زاد کیوانی

دلی که بسته تجرید پای‌بند خداست

سری که پوید آزاده در کمند خداست

نیوش پند من ای راهرو که پند خداست

به عشق کوش که عشق اختر بلند خداست

سوار عشق ولی راکب سمند خداست

که در نوردد هفت آسمان به آسانی

خدای امر شه اولیا علی ولی

ظهور ذات ابد سر وحدت ازلی

که وصف ذاتی او قائمی و لم یزلی

ز بس کمال محلاستی به بی‌بدلی

ز فرط علو مسمی بود به اسم علی

که قائم است به ذاتش صفات ربانی

شهی که جامه خورشید در غمش چاک است

مهی که ذره او آفتاب افلاک است

ز شرک دور و ز شک خالی و ز غش پاک است

زر وجودش کبریت احمر خاک است

حقیقت او مقصود سر لولاک است

طریقت او قیوم راه انسانی

بدین صراط من و دل دو پیر و سلفیم

به عشق او پدر خویش را نکو خلفیم

شهید شاه به ادراک سر من عرفیم

علی معاینه دریاستی و ماش کفیم

دو گوهریم وز دریای شحنه النجفیم

ز فیض آن کف کز اوست ابر نیسانی

خدای گشت چو ظاهر به ذات مصطفوی

نواخت نوبت شاهی به دولت علوی

حقیقت احدی در لباس مرتضوی

به جلوه آمد و زد بر فراز عرش لوی

لوای وحدت و شد ماسوی به نفی سوی

نماند غیر خدایی که نیستش ثانی

شه منا که سیهل و سماک زنده توست

تو پادشاهی و خورشید و ماه بنده توست

تویی که گریه ابراز هوای خنده توست

حجاب چهره برافکن اگر پسنده توست

که آفتاب گذارد که سر فکنده توست

به پیش پای تو بر خاک راه پیشانی

حدیث نفس مرا گفت ترک عرفان کن

ببند طرف ز دولت ز فقر کتمان کن

چه گفت گفت که ترک وصال جانان کن

بیار روی به تن پشت بر دل و جان کن

بشوی دفتر توحید و مدح دیوان کن

مرا چه کار به دیوانگان دیوانی

ز جان چگونه دل خویش را به تن بندم

ز دوست چون دل خود را به خویشتن بندم

چرا ز یزدان خاطر به اهرمن بندم

که بست طرف ازین سلطنت که من بندم

حدیث عشق تو را بر پر سخن بندم

که عرش و فرش بگیرم به عون یزدانی

منم گدای تو و آسمان گدای من است

چو آشنای توام دولت آشنای من است

سخن سماست ولی مزد شست پای من است

ستاره آینه صیقل صفای من است

به چشم او ز ثنای تو توتیای من است

تبارک الله ازین سرمه صفاهانی

به خاک پای تو کز اوست وحدت جانم

به گرد کثرت آلوده نیست دامانم

به جان سوارم و ملک دل است میدانم

من ار به صورت آشفته و پریشانم

گدای عشقم و بر عقل و نفس سلطانم

ببین شرافت این جوهر هیولانی

در مدح رکن الدوله والی خراسان

صبح عیان گشت باز خلق به خواب اندرون

سر ز خمار شراب برده به جیب سکون

مرغ صراحی ز حلق در دل بط ریخت خون

از دل بط خون مرغ باید خوردن کنون

قومو اضاق المجال یا ایها النائمون

هبوا طال الرقود یا معشرا الراقدین

ساقی تا ماه من روی نشسته ز خواب

گیر بکف ماه نو ریز درو آفتاب

چون رخ او بر فروز شعله آتش بر آب

برسم هر روزه می ریز بساغر شراب

برنگ آزرم گل ببوی رشک گلاب

صاف چو یاقوت تر پاک چو در ثمین

وقت صبوحی سبو دوش بدوش آورید

آذر زردشت را ز اذرنوش آورید

خون سیاوش را باز بجوش آورید

می زدگان را ز می باز بهوش آورید

رامش جان بر زنید جان بخروش آورید

تا ببرید از نشاط دل ز کف رامتین

آذر ما هست می با دل خرم بیار

از بط عیسی بطون طینت مریم بیار

در غم خرداد ماه باده بی غم بیار

خرمی ماه را رطل دمادم بیار

طور دلم را بجان زلزله یم بیار

نور کف موسوی جلوه ده از آستین

نیست اگر گل چه باک ای پسر گلعذار

آرمل اندر میان کار گل اندر کنار

خیز و بیارا ز روی بزم چو روی بهار

مل ز لب می پرست گل ز رخ لاله سار

می چو یمانی عقیق لاله چو چینی نگار

عقیق چونان شهاب نگار چون حور عین

گر ندهی می مرا دل ببرد جان ز پی

دلبر من کن بجام تا خط سر شارمی

روح دم از آن شراب در رگ و در خون و پی

رسته کن آئین جم شسته کن آثار کی

در گذر از این و آن تا کی و تا چندهی

گوئی از کیقباد جوئی از آبتین

نقش یمانی ز جام ای پسر ساده آر

یعنی یک ساتکین عقیق وش باده آر

زمردین خط بتا ز لعل بیجاده آر

کرده جم آنچ از نخست بهر من آماده آر

باده اگر آوری بیاد شهزاده آر

چو شعر من روح بخش چو گفته من متین

رکن الدوله مهین شهزاده کامگار

آنکه همال پدر اوست پس از شهریار

کشور ازو بر دوام لشکر ازو برقرار

دولت ازو در قوام ملک ازو استوار

آنکه بعدلش نمود آب ز آتش فرار

چنانکه در روز جنگ گرگ ز شیر عرین

هم اثر آفتاب هم قدر آسمان

شاه عطارد دبیر ماه زحل پاسبان

بعقل و تدبیر پیر ببخت و دولت جوان

عدلش سنجی اگر بعدل نوشیروان

بسبک کاه ضعیف بسنگ کوه گران

بر شود آن بر سپهر سر نهد این بر زمین

غره غرای اوست قالی بدر منیر

زرای بیضا ضیاش خود بفلک مستشیر

شه صفت و شه نژاد شیر دل و شیر گیر

بهتر جمع کبار مهتر جم غفیر

بعزم چون پور زال بحزم چون زال پیر

ببخت چون کیقباد بتخت چون کی نشین

چو شه بر اندام اوست قبای فرماندهی

چو جم در انگشت اوست خاتم فر و بهی

بر زده بر بام چرخ رایت عز و مهی

همت والاش را وهم کند کوتهی

الحق او را سریست در خور تاج شهی

اینش چتر و علم آنش تاج و نگین

بتیر شاهین شکار بتیغ خارا شکاف

بوقر هم وزن کوه بوقع همسنگ قاف

روبه او راست ننگ ز شیر نر در مصاف

چرخ با جلال وی کر نکند اعتراف

تیرویش چون شهاب سینه بدوزد بناف

سینه آن چون حریر ناوک این آتشین

شوکت او در فکند بکوه زلزال را

صولت او زنده ساخت سطوت آجال را

ز تیغ پاینده داشت خمسه و خلخال را

ز تیر افکند گرد خیوق و آخال را

آری مهدی کند چاره دجال را

جان دهد آری بخاک عیسی گردون نشین

شاه فرا آسمان همت والای تست

بر ز برش ماه و مهر روی تو و رای تست

زینت تاج ملوک گوهر یکتای تست

رشته نظم و خلل در کف ایمای تست

گر نه خطا گفته ام تخت شهی جای تست

آری گاه مهان در خور شاه مهین

بفر و تاء/یید و بخت بیمن تشریف شاه

بسای کاندر خورست کلاه عزت بماه

ز چرخ بر ساز تخت ز ماه بر زن کلاه

ز چرخ مه بگذران حشمت این بار گاه

خلعت شاهی بپوش بعون و لطف اله

باش همی مستدام بتخت عزت مکین

شد ز ثنا کستریت شهره چنان نام من

که گشته گوئی سخن ختم بایام من

گشت بایام شاه بخت حرون رام من

رخت ثنای تو دید در خور اندام من

تا بخراسان کشید چرخ سرانجام من

بسیرت راستان بعادت راستین

من ز چه تقدیر را تجاوز از خط کنم

خود نه ظهیرم که چشم ز خون دل شط کنم

ز دل باظهار فقر ناله چو بر بط کنم

زانکه بانشاد شعر چو خامه را اقط کنم

بمدح شهزاده تا رای مسمط کنم

روح منوچهریم همی کند آفرین

صفا نه خاقانیست تا کند اظهار فضل

گوهر نغزش بود در خور بازار فضل

کم بود از خردلی آری خروار فضل

نقطه موهوم گشت مرکز پرگار فضل

پیشکش آورده است پیش خریدار فضل

هستی دارای آن باش خریدار این

غضائری سان همی تا که بشکر نوال

ثنای شه را نهم بکتف باد شمال

ببحر دارم دوان یکی چو در لال

بکوه سازم روان یکی چو آب زلال

بشعر گویم مدیح ز شاه جویم منال

چنانکه استاد ری ز فیض شاه تکین

هست بر اندام روز تا سلب عنصری

تا فکند شب بدوش جامه نیلوفری

تا که بود برقرار این فلک اخضری

لاله کند تا بسر مقنعه آذری

تا که باطفال باغ ابر کند مادری

سپس کند چون جنان ز شیر پستان زمین

روز نکو خواه شاه خرم و فیروز باد

شام عدو بین وی شام غم اندوز باد

همچو فلک برقرار آن شب و این روز باد

بزم ترا روی یار شمع شب افروز باد

چون رخ اطفال باغ روز تو نوروز باد

شام تا یکجا چنان روز تو یک سر چنین

رباعیات

شمارهٔ ۱ : این قطب وجود جسم بیجان تو نیست

شمارهٔ ۲ : من بنده تو پادشاه پاینده بذات

شمارهٔ ۳ : یارب بجلالت رضا قطب وجود

شمارهٔ ۴ : پای دل من بسته زنجیر تو باد

شمارهٔ ۵ : درجان مقیدان جمال مطلق

شمارهٔ ۶ : پوشیده ز حق نیست نه اکثر نه اقل

شمارهٔ ۷ : پیدا شد و گفت بین رخ حق دیدم

شمارهٔ ۸ : من دوش رخ صدق و صفا را دیدم

شمارهٔ ۹ : باشد بکف عشق مهار دل من

شمارهٔ ۱۰ : ای بنده طاعت تو مسرور از تو

شمارهٔ ۱۱ : ای نور سما و جلوه طور از تو

شمارهٔ ۱۲ : ای جان دلم جسم تویی روح تویی

شمارهٔ ۱۳ : باریک میان و نغز و طناز و کشی

شمارهٔ ۱۴ : ای چشم دل خواب نئی بیداری

شمارهٔ ۱۵ : پرسی از من که مست یا هشیاری

شمارهٔ ۱

این قطب وجود جسم بیجان تو نیست

این دائره بی نقطه سلطان تو نیست

این باد و بساط بی سلیمان تو نیست

آن نیست که در قبضه فرمان تو نیست

شمارهٔ ۲

من بنده تو پادشاه پاینده بذات

ای ذات مقدس تو سلطان صفات

عدلی و جواد و قادر و قائل کل

یا همهمه اراده و علم و حیات

شمارهٔ ۳

یارب بجلالت رضا قطب وجود

ما را بوجود خویشتن کن موجود

در شاهد و مشهود توئی غیر تو نیست

ای دیده شاهد و جمال مشهود

شمارهٔ ۴

پای دل من بسته زنجیر تو باد

ور سر ننهد بدشت نخجیر تو باد

ور کشته شود طعمه سر مستانت

ور زنده بماند هدف تیر تو باد

شمارهٔ ۵

درجان مقیدان جمال مطلق

ساری شد و جلوه کرد و برگشت ورق

حق خلق شد و خلق حق و هر دو یکست

خلقست بجای خلق حقست بحق

شمارهٔ ۶

پوشیده ز حق نیست نه اکثر نه اقل

لم یفعل ان لم یشان ان شاء فعل

در ذات و صفات و فعل عالم همه اوست

لا غیر کلام خیر ما قل و دل

شمارهٔ ۷

پیدا شد و گفت بین رخ حق دیدم

حق را بدل خویش محقق دیدم

بی قید خودی در دل و در دیده ماست

دیدم دیدم بحق مطلق دیدم

شمارهٔ ۸

من دوش رخ صدق و صفا را دیدم

عنوان محبت و وفا را دیدم

دادم بصفا صیقل آئینه دل

در صیقل آئینه خدا را دیدم

شمارهٔ ۹

باشد بکف عشق مهار دل من

در دست غمست اختیار دل من

هرگز دل من بی غم عشق تو مباد

در کار غم تو باد کار دل من

شمارهٔ ۱۰

ای بنده طاعت تو مسرور از تو

در چشم و دل اهل صفا نور از تو

در چشمی و اصحاب نظر در طلبت

در جانی و این بی بصران دور از تو

شمارهٔ ۱۱

ای نور سما و جلوه طور از تو

در چشم و دل و دماغ من نور از تو

نزدیکی و جز ذات تو مستور از تو

ای ستر و زوال و منقصت دور از تو

شمارهٔ ۱۲

ای جان دلم جسم تویی روح تویی

دریا و سفینه ساحل و نوح تویی

بی‌عیبی و بی‌متی و بی‌کمی و کیف

قدوس و بزرگوار و سبوح تویی

شمارهٔ ۱۳

باریک میان و نغز و طناز و کشی

مه پیکر و زهره وار و خورشید وشی

ایدل اگر از مدینه یا از حبشی

آن بت نشود یار تو تا گبر نشی

شمارهٔ ۱۴

ای چشم دل خواب نئی بیداری

ای مغز سرم مست نئی هشیاری

سیری سری علامتی آثاری

فتحی کشفی قیامتی دیداری

شمارهٔ ۱۵

پرسی از من که مست یا هشیاری

آری مستم باده پرستم آری

عمریست که مست و محو و حیران توام

من روی ترا سیر ندیدم باری

مثنوی

بخش ۱ - بسم الله الرحمن الرحیم : بنام انکه ذات اوست پیدا

بخش ۲ - مقدمه : سؤالی چند ما را بود زین پیش

بخش ۳ - سؤال اول : تواند شد که روزی عبد سالک

بخش ۴ - جواب : تواند شد بلی در سیر ثانی

بخش ۵ - سؤال دوم : چه باشد ملک ملک و ملک حق چیست

بخش ۶ - جواب : سؤالاتیست کز ما ترمدی کرد

بخش ۷ - سؤال سوم : چه باشد سر یوم حشر رحمن

بخش ۸ - جواب : قیامت باشد ای یاران تجرید

بخش ۹ - سؤال چهارم : شهان دیدند در ره رهزن و غول

بخش ۱۰ - جواب : سؤال دلپذیر از عالم جان

بخش ۱۱ - سؤال پنجم : چه باشد معنی ختم ولایت

بخش ۱۲ - جواب : زهی پاکیزه قول و نیک تحقیق

بخش ۱۳ - سؤال ششم : اگر آدم بذات خویشتن نیست

بخش ۱۴ - جواب : بیاور ساقی آن صاف صفا خیز

بخش ۱۵ - توضیح : یکی ز اهل سلوک از پیر زالی

بخش ۱۶ - جواب توضیح : چو انصاری ز مژگان گرد ره رفت

بخش ۱۷ - سؤال هفتم : چنین کردند از قومی روایت

بخش ۱۸ - جواب : تو ساقی ای کفت مجلای انوار

بخش ۱۹ - ادامه : ز سلاک آنکه یحیی بین معاذست

بخش ۲۰ - سؤال هشتم : چه باشد حکمت منطوق و مسکوت

بخش ۲۱ - جواب : بما ده ساقی از آن باده صاف

بخش ۲۲ - فی المناجات : خدایا سینه من را صفا ده

بخش ۲۳ - توضیح : ز من بنیوش هان اسرار دیگر

بخش ۲۴ - سؤال نهم : برین سیرند ثابت اهل اسرار

بخش ۲۵ - جواب : بریز ای ساقی ای جامت سر جم

بخش ۲۶ - توضیح : چو موسی طبل ار نی زد بنوبت

بخش ۲۷ - فی المناجات : الهی باز من را ده پر راز

بخش ۲۸ - سؤال دهم : سفر چارست بر گو آن کدامست

بخش ۲۹ - جواب : بیا ساقی که در کار سلوکم

بخش ۳۰ - فی المناجات : خدایا نفس ما را راهبر کن

بخش ۱ - بسم الله الرحمن الرحیم

بنام انکه ذات اوست پیدا

وزو بر ذیل پایان دست مبدا

ز مبدا و ز پایانست بیرون

که او باشد بلند و این و آن دون

بکنهش غیر او را دسترس نیست

در آن خلوت که کنه اوست کس نیست

بود او مغز مغز و غیر او پوست

کدامین غیر گر باشد کسی اوست

بود پیدا ز اسماء و ز اعیان

ولی از فرط پیدائیست پنهان

بما نزدیک تر از ما و دورست

حجاب گونه ذاتش ظهورست

چو شد طی طریق دور و نزدیک

خدا می ماند و بس جل باریک

بعیدست آنکه پندارد قریبست

دم آن کز بعد زد غرق حبیبست

که بعد و قرب از ماهیت ماست

وجود حق ز ماهیت مبراست

منزه ذات او از وضع و از این

نباشد درمیان ما و او بین

ب آن ذاتست گر پیداست اسمی

ب آن اسمست گر باشد طلسمی

طلسم هیکل مجموع عالم

تجلی گاه عین اسم اعظم

درآمد شاه در بازار و در کوی

طلاطم کرد بحر و ریخت در جوی

ازین دریاست این جوئیگه جاریست

که نام این حقیقت غیب ساریست

ز مجلای احد این ذات سرمد

تجلی کرد در جلباب احمد

از آن جلباب نازل گشت آیت

بشان خرقه شاه ولایت

گر از این خرقه دوران در امانست

ردای مهدی صاحب زمانست

بود این خرقه در هر دور هر کور

طراز دوش فقر صاحب دور

که ذات حق بنور اوست ظاهر

ازینجا گشت اول عین آخر

تجلی کرد پیش از خلق عالم

خدا در هیکل مسجود آدم

ز آدم کرد در عالم تنزل

با جزا گشت ظاهر دولت کل

نه آن کلست این کز جزو برپاست

بود کلی که سر تا پای اجزاست

نه آن کلی که با لذاتست مبهم

که این کلست عین کل عالم

نه آن مفهوم عام اعتباری

که باشد بر وجود صرف جاری

بل آن موجود صرف بی تکرر

که هر ذاتی بدو دارد تقرر

محیط مطلق موجود بر حق

بدون قید آن فردست مطلق

برون از قید تقلیدست و اطلاق

که هم در انفس است و هم در آفاق

بود بی حد و حصر آن ذات بی چون

ولی از حد درک ماست بیرون

مداری نیست این کز دور عقلست

که این طور از ورای طور عقلست

مر این طور در سر و کمون باد

باطوار حقیقت رهنمون باد

که دیوار بنایش زاب و گل نیست

سراپای سرایش غیر دل نیست

خداوندا دل ما را سری ده

بسرحد حقایق سروری ده

باقلیم فنایم رهبری کن

مرا در فقر معروف و سری کن

کسی کاین سلطنت را بنده باشد

بهر عالم که باشد زنده باشد

که بر سلطان سلطانان معنی

دهم جان و بگیرم جان معنی

بداودی رسان نطق طیورم

که داودم من این دفتر زبورم

مسیحم را تجلی ده ز جبریل

ز بورم را مثنی کن بانجیل

مر این انجیل را ده نور بیحد

ز اشراقات فرقان محمد

دلم چون بدر کامل منجلی کن

فروغم را ز خورشید علی کن

چراغم برفزور از شعله ذات

ز نورم ساز روشن ذات ذرات

ز وحدت روغنی کن در چراغم

بنه بر طاق ایوان دماغم

که بیند چشم دل با جلوه دوست

که تا ناخن ز ایوان دماغ اوست

توئی شاه خرابات دل من

بماوائی مرو از منزل من

که در خوردت زمین و آسمان نیست

مکان جای جلال لامکان نیست

دل ما را فضائی بس وسیعست

مقامی امن و ایوانی رفیعست

بپا کن دستگاه کبریائی

ببام دل بزن کوس خدائی

که من گر زاهد و گر می پرستم

ز اشراقات انوار الستم

تو لولوئی و من دریای نورم

تو موسی من و من کوه طورم

اناالحق یا هوالحق هر چه گوئی

بگو بی پرده میدانم که اوئی

ندارم جز تو من با جان خود کار

که غیر از تست پیشم نقش دیوار

سرای و نقش دیوار و در و کوی

تصاویر و تماثیل و جر و جوی

ز جمع الجمع تا حد هیولی

نباشد جز غنی الذات اولی

مرا گرداند عشقش دور بسیار

بکوی از کوی و از برزن ببازار

اگر در خویش او را دیدمی من

بدور خویشتن گردیدمی من

ازین کشور ب آن کشور دویدم

بهر کوه و بهر وادی رسیدم

گذشتم تا رسیدم بر در دل

شنیدم هایهوی کشور دل

بدیدم هفت اقلیم مسلم

بهر اقلیم چندین ملک معظم

بهر ملکت بسی شهر و دیارست

بهر شهر آشنائی شهریارست

بیاد او من بیگانه از هوش

نمودم آشنایان را فراموش

نه خویشی ماند در راهم نه غیری

نه اسم کعبه ئی نه نام دیری

مرا نه پای ماند از عشق و نه سر

بشکل گوی گردون مدور

کنون گر راجعستم گر مقیمم

چو کوکب بر صراط مستقیمم

بدور خویش میگردم چو گردون

ولی از اینم و از وضع بیرون

برون از وضع و از این و متائیم

اگر باشد کسی در دور مائیم

بامرماست این گردنده پیر

ز پیر ماست در تابنده تاثیر

ز ما برپاستی این دیر نه طاق

بما در سیر این شش سوست مشتاق

نبود این قالب تصویر اشباح

که ما بودیم در تدبیر ارواح

گرفته بازوی روح مکرم

نشانده بر مقام جمع آدم

که درویشان این در دستگیرند

سلاطین وجودند و فقیرند

منزه از مقام طعن و طنزند

مقیم بارگاه کنت کنزند

بعین آنکه در بیدای فرقند

باستیلای جمع الجمع غرقند

نه پستند و نه بالا ذوفنونند

امیر خطه بی چند و چونند

بر از رد و قبول زید و عمروند

قوام وحدت و قیوم امرند

ازین دونان دور اندیش دورند

بخلوتخانه گنج حضورند

ولی غیب و سلطان شهودند

بظلمات عدم نور وجودند

بکشت جود باقی رود نیلند

ب آب زندگی خضر دلیلند

مرا دادند در روز جوانی

ز جام خضر آب زندگانی

بهر گمگشته در راهی پناهند

چه گویم گر نگویم خضر راهند

بدورانی که هر روزیم شب بود

سراپای وجودم در طلب بود

دلم بد کافر عامی که در سیر

قدم ننهاده بیرون از در دیر

جوان بختی شهی روشن ضمیری

نکو روی و نکو اندیشه پیری

درآمد از درم چون نور مطلق

ز هر عضویش موئی در اناالحق

بجسم تیره من نور جان داد

مکان را هایهوی لا مکان داد

بدل القای اسرار ازل شد

مکانی لامکانی شد بدل شد

مرا از این سرای شرک و انباز

بگردون تجرد داد پرواز

نظر کردم بامعان در سویدا

شد آن سر سویدائی هویدا

ز پای افتادم و بی پای رفتم

رخ او دیدم و از جای رفتم

من درویش روی شاه دیدم

پری بگرفته بودم ماه دیدم

پریخوانی بافسونم هنر کرد

من دیوانه را دیوانه تر کرد

گسست از همدگر زنجیر تدبیر

نشاید بستن ایدونم بزنجیر

مگر زنجیر موئی آنشین خوی

کند زنجیر دل از حلقه موی

فرو بندد بدان لاغر میانی

صور را کوه بر موی معانی

بمعنی پوشد از صورت لباسی

صور را بنهد از معنی اساسی

که ما زین صورت و معنی گذشتیم

جنون عشق را مجنون دشتیم

شدم دیوانه یعنی عقل واماند

من و دل در کجا و او کجا ماند

زنم دستی کنون کز عقل رستم

ادب را پاس کی دارم که مستم

ز دام بند هشیاری جهم من

مگر داد دل از مستی دهم من

بگویم هر چه دانم هر چه خواهم

سر موئی ز شیدائی نکاهم

نیم من نائیم روح آلهی

دمد در نای خودخواهی نخواهی

چو گوید گو بگفتن ناگزیرم

اگر گوید مگو فرمان پذیرم

کنون در گفتگوئی بس عجیبست

که او هم سائلست و هم مجیبست

چو عارف دل ز دید خویش بر کند

کند با دیدن معروف پیوند

اگر بر کند بنیان تفرق

تمکن یافت بر صدر تحقق

وجود قطره شد در بحر فانی

نگشت آن بحر را آن قطره ثانی

فنا شد قطره دریا شد عدم شد

عدم موجود شد سر قدم شد

چو پردازد ز هستی مغز تا پوست

بگیرد پوست مغز از هستی دوست

اگر زد نوبت انی انا الله

بنوبت زد گه دولت نه بیگاه

گرش بردار بینی باش ستوار

که منصوران توحیدند بردار

بخش ۲ - مقدمه

سؤالی چند ما را بود زین پیش

نه از دنیاپرست از سر درویش

نه از دنیا پرستان دیدمی کام

نه از درویش دل بگرفت آرام

که درویشان معنی در قبابند

دغل بازان صورت کام یابند

فلک گردیده ویدون چند سالست

که این سیاره در خانه وبالست

مرا در دل خلیدی گه گهی خار

که تا کی بشکفد این گل بگلزار

چو کس ننهاد گام گفتگو پیش

بگویم من جواب گفته خویش

که آب جوی هستی را شتابست

جهان نقشیست کاندر روی آبست

که گر نقش مرا بنیان نماند

درین بیرنگ کس حیران نماند

سؤالات از چه از لاهوت بالاست

جوابش نیز لاهوتیست پیداست

کند حق حل این مشکل بتحقیق

ز ما اقدام و از الله توفیق

بخش ۳ - سؤال اول

تواند شد که روزی عبد سالک

شود حق را ز سر تا پای مالک

بخش ۴ - جواب

تواند شد بلی در سیر ثانی

که فی اللهست در طور معانی

چو رهرو مالک اوصاف هو شد

ز هست خویشتن بگذشت او شد

ز بود خود که نابودست لا شد

خدا شد مالک ملک خدا شد

دوئی بیکار شد حق جز یکی نیست

بملک خود بود مالک شکی نیست

مر این اشکال از قید دوئی بود

مر این تقیید از ما و توئی بود

چو اثنیت هم از ما بین برخاست

منم گر ملک خود گوید بود راست

بخش ۵ - سؤال دوم

چه باشد ملک ملک و ملک حق چیست

ز حق یا عبد اعظم ملکت کیست

بخش ۶ - جواب

سؤالاتیست کز ما ترمدی کرد

حدیث معرفت را سرمدی کرد

پس از یکچند بینائی ز اعراب

جوابی داد چونان تشنه را آب

که عبد و حق بوندی ملکت هم

خدا مر عبد را ملکیست اعظم

ز ملک حق که باشد عبد اواه

ازیرا اصغرستی ملک الله

بود او ملک حق حق ملکت او

خدا پس ملک ملکست ای خداجو

بدین معنیست ملک اندر معارف

که گردد ذات حق معروف عارف

شود عارف بدان اوصاف موصوف

نماند امتیاز او ز معروف

یکی گردد درینجا سیر و سالک

نماند سالک و سیر مسالک

نهد پا راهرو بر فرق هستی

بپردازد بساط بت پرستی

بتی گر داشت او ما و منی بود

بخود زین دوستی در دشمنی بود

چو نفی خویش کرد او بت شکن شد

خدای خویشتن بی خویشتن شد

از آن رو با یزید آن پیر منصور

که بودش سینه ئی ز الله پر نور

بگفت این رتبه چون گشتش مسلم

که ملک من ز ملک تست اعظم

لوای من که محمودست سرمد

قوی تر از لوای حمد احمد

لوای او لوای حمد چالاک

لوای ماست ذات احمد پاک

عجب باشد شه ارشد ملک چاکر

ملیک مالک الملک این عجب تر

کسی در نیسی گر پا فشارد

حقیقت را سر از هستی برآرد

بخش ۷ - سؤال سوم

چه باشد سر یوم حشر رحمن

مگر بیرون بود از حشر انسان

بخش ۸ - جواب

قیامت باشد ای یاران تجرید

رجوع کثرت اشیا بتوحید

چو وحدت راست کرد از غیب قامت

بپا شد راستی قد قیامت

چه داری انتظار روز محشر

بود انسان کامل حشر اکبر

محمد گفت کز حق نیستش بین

شدم مبعوث با ساعت کهاتین

بدان بعثت قد توحید شد راست

قیامت نقد وقت احمد ماست

حقیقت گشت مشهود و مبرهن

قیامت شد هویدا روز روشن

احد چون گشت ساری گشت بیحد

یکی معدود شد بیرون شد از عد

محیط جود مطلق گشت انهار

یکی بود از تموج گشت بسیار

بهر جوئی ازین دریاست آبی

بهر جامی ازین یک خم شرابی

بهر کوئی ازین میخانه مستی

نظر بازی حریفی می پرستی

میان ساقی و این مست ره نیست

اگر بوسد لب لعلش گنه نیست

بتابد آن شکنج زلف بر چنگ

بگیرد در بغل معشوق را تنگ

ببیند روی جان با دیده دل

فرود آید حقیقت را بمنزل

نبیند غیر او در دار دیار

بچشم یار بیند طلعت یار

چو پیدا شد امارات ولایت

قیامت را قیام اوست آیت

قیامت قامت آن سرو قامت

که در توحید ذاتستش اقامت

شود ذرات محو نور خورشید

بپیش کاملی کش چشم دل دید

وجود ذره در خورشید لا شد

چو نور خور قیامت بر ملا شد

بلند و پست اسما و صفاتند

همه مستغرق توحید ذاتند

ولی آن ذات را باشد مراتب

دو هستی نیست در مطلوب و طالب

بود یک هستی صاحب تشاء/ن

شه تلوین و سلطان تمکن

نه در تلوین نه در تمکین نه خارج

کند در خویشتن طی معارج

نه اسم ظاهر آید سوی باطن

بخود در خود کند سیر مواطن

همانکو آخرستی اوست اول

نباشد ذات او هرگز معطل

ز حق در حق بذات حق کند سیر

ببام حق نپرد خلق را طیر

پر مرغ هیولانیست گلناک

نپرد در هوای عالم پاک

ز ذات حق بذات حق دلیلست

خدا باشد چه جای جبرئیلست

بچشم آنکه حق بینست دائم

خدایی پرده و حشرست قائم

ولی اسماء حق جزوند و کلند

ز کل شد منفصل اجزا بذلند

بود این دعوت و حشر و توسل

رجوع جمله اجزا جانب کل

بود این حشر از اسمی باسمی

نه جانی نیست خواهد شد نه جسمی

ولی تبدیل گردد جسم با جان

بود این سر یوم حشر رحمن

بخش ۹ - سؤال چهارم

شهان دیدند در ره رهزن و غول

نهادندی بنای رتبه بر طول

نخستین رتبه علم الیقین است

دوم عین الیقین مستبین است

سیم حق الیقین لولوی تدقیق

بدین ترتیب سفتند اهل تحقیق

چه سرست اینکه قومی ز اهل آداب

نهادندی بنای علم بر آب

بدون علم باشد سالها بین

ز حد جهل تا سر منزل عین

بنای رتبه بر طولست بی ریب

بچشم جهل نتوان دید غیب

چو نبود علم گر نور مبینست

چه جای دعوی حق الیقینست

بخش ۱۰ - جواب

سؤال دلپذیر از عالم جان

جواب جانفزا جوید ز جانان

ثمار نوری از اغصان نوری

درختی شاخ و برگ و بیخ طوری

بنای کاخ علم هوست بر صدر

باو نتوان رسید از پستی قدر

امام رهبر صاحب یقین اوست

بشهر حق امیرالمومنین اوست

جناب لم یزل ذات آنصفاتست

صفات لایزالی عین ذاتست

چو ذات اوست از هر ذره مشهود

بذات علم هر ذره ست موجود

فر سیمرغ کوه قاف علمست

خدا را اکبر اوصاف علمست

بکف اوست مفتاح دقایق

جنابش باب ابواب حقایق

بدست ساقی جان جام هستیست

درین میخانه جای می پرستیست

بفرق انبیا تاج معالیست

بتاج علو لولوی مثالیست

حمایت گوهر گنج حکیمست

صراط حق و میزان قدیمست

قوام حضرت و قیوم درگاه

به بیدای حقیقت هادی راه

بفرقان مغز دانش را قوی کن

نظر در آیه هل یستوی کن

مقام علم بر بام بلندست

مر این بار و نه تاب هر کمندست

کمند سست تار عنکبوتست

مگس آنرا که این را یافت قوتست

مطاف باز در خورد مگس نیست

سمای دل بود بام هوس نیست

ندای علم الاسما شنیدی

جلال آدم مسجود دیدی

شنیدی آن تجلی های هادی

که گه در کوه بودی گه بوادی

اگر آواز بال جبرئیلست

اگر تبدیل میزان خلیلست

اگر ضرب عصا بر سنگ سبطیست

اگر دفع حبال السحر قبطیست

دم اجرای کشتی در یم نوح

فر احیای موتی از دم روح

تمامی حاصل تحصیل علمست

نم کشت کمال از نیل علمست

کند طی هفت وادی هادی علم

سیم وادیست در ره رادی علم

طلب بعد از طلب عشق جهان سوز

پس از آن معرفت آن عالم افروز

چو مرد اندر دیار معرفت شد

کمال علم ذاتش را صفت شد

نخستین وصف کز حق در تدلیست

که فتح سالک صاحب تجلیست

جمال علم بی ضد و ندیدست

کزومان دمبدم جان جدیدست

بدون علم بر حق نیستت راه

چه علمست اینکه گویم علم با الله

که بی او کار آسانست مشکل

مبادا کس بکار خویش جاهل

که جاهل را جمال مهتری نیست

ز پا افتاده را حد سری نیست

اگر جاهل بگیرد در شهوار

شود خر مهره ئی بی سنگ و مقدار

نیفتد گوهری بر دست نادان

که گوهر را کند بر سنگ پنهان

مبادا هیچ دل بیرون ز ادراک

که بهتر آنکه باشد در دل خاک

مبادا هیچ سر بیهوس و بی هنگ

که این سر نیست باشد پاره ئی سنگ

خدایا مغز ما را نور جان ده

مکان را دستگاه لا مکان ده

دل ما را بدانش راهبر کن

پس از دانش ببینش بی سپر کن

سپس دل را باطوار تخلق

ترقی ده بانوار تحقق

پس از تکمیل تعلیم بدایات

مرا تعلیم کن علم نهایات

ازین دریا ب آن دریا چو ماهی

مگو ماهی بگو دریا کماهی

نهنگ بحر دانش عین دریاست

که الا الله موجودست و خود لاست

بلندی علم باشد جهل پستی

اگر دانش نباشد نیست هستی

نباشد جان بغیر از دانش و دید

مکن در هستی جان هیچ تردید

مبین بر عرض و عمق جسم مشهود

اگر دانش ندارد نیست موجود

مخور نیرنگ وضع و این اجسام

که مجموع مقولاتند اعدام

بذات و عارض ذات وجودند

بدون خویش مرآت وجودند

بعلم افزای جان سرمدی را

مخور نیرنگ عمامه و ردی را

بدانش بین نه بر خر کش سوارند

که شیخان تصنع بی شمارند

خری گر گوید از دانش چه سودت

چه زین تحصیل بی حاصل گشودت

بگو ای بی خرد ترک خری کن

بانسانی گرای و مهتری کن

چه باشد سود خر جز بار بردن

ز بی برگی بزیر بار مردن

یقین را بر سر امرستی تسلط

بدایات و نهایات و توسط

بدایات یقین علم الیقین دان

وسط عین الیقین ای راه بین دان

نهایات یقین حق الیقینست

کمال کامل موجود اینست

چو بنیان مقاماتست بر طول

بدون علم معراجست معزول

ضرورت حاکمستی بی تغافل

بنفی طفره و نفی تداخل

وجود طفره رهرو را محالست

ورای علم ره تیه ضلالست

تداخل را درین ره نیست مدخل

بدون علم باشد سیر مختل

کمال مرد را علمست و بینش

بعلمستی کمال آفرینش

ز نار بی فروغ افسرده بهتر

ز جان بی تجلی مرده بهتر

چراغ علم در مشکوه ذاتست

ولی مشکوه بیرون از جهاتست

ز نور بی جهه گر بهره یابی

درین ظلمات زور و زهره یابی

خدایا حظ ما را معرفت کن

مرا معروف در ذات و صفت کن

بنور علم جان ما بر افروز

ز اسرار لدن ما را بیاموز

دلم را یاد ده درک معانی

از آن اسماء مستاء/ثر که دانی

تجلی ده بما انوار دل را

ز ما بردار بار آب و گل را

بپرداز این تجلی خانه از ریب

درین آئینه افکن صورت غیب

دلی کائینه نور خدا نیست

گل و سنگست مرآت صفا نیست

که باشد لوح علم اسم اعظم

بحکم علم الاسماء آدم

خدایا سینه ئی ده لامکانی

بموسای نخستین طور ثانی

هزاران طور و موسی نیست جز یک

هزاران جام و یک صهباست بی شک

بهر طوری از آن موسیست طوری

بهر جامی از آن صهباست دوری

بهر دوری دلارامیست ساقی

که موجودست فانی اوست باقی

بعلم اوست موجودات قائم

بهر معلوم علم اوست دائم

بغیر از علم او چیز دگر نیست

که غیر از علم ذات دادگر نیست

اگر نشنودی از کس بشنو از من

نکو گفتست استادی درین فن

که ذات از علم اجمالیست مطلق

بعین کشف تفصیلی هوالحق

چو ذات حقتعالی نیست جز علم

کمال بود هستی چیست جز علم

به ار بی علم در عالم نباشد

که بی دانش بنی آدم نباشد

دد و دیوند در جلباب مردم

چو انعامند حق فرمود بل هم

چو بی علمست سالک کور راهست

بویژه آنکه در ره بیم چاهست

سلوک بی دلیل و سالک کور

بجائی ره نخواهد برد جز گور

که باشد سالک بی علم هالک

اگر بی علم باشد نیست سالک

چو گوید قائلی ز ارباب تکمیل

بنفی علم مر آن راست تاء/ویل

که مر تحقیق را باشد دو بنیان

یکی بر جذبه و دیگر ببرهان

اگر برهان نباشد در معارف

تواند جذبه باشد برهان عارف

که از هر ره که خواهد رهبر علم

نهد پای یقین در کشور علم

ز راه جذب جان یا راه برهان

شود وارد بشهر علم ایقان

ز هر راهی که خواهد گو کند طی

که باید علم را شد وارد حی

چه خوش باشد بدانش سر سپردن

بپیش عالم این علم مردن

سپردن جان بدان تابنده مجلس

که در آن ماه من باشد مدرس

بدین مرز آمدن از بوم جهال

بدل کردن بلادت را بابدال

چریدن در ریاض قدس جانان

گل وحدت ز طرف چشمه جان

درین دریا نمودن غوص بسیار

بدست آید مگر لولوی شهوار

سزای افسر سلطان بینش

نثار پای چشم آفرینش

که از این کوی باید بار بستن

باشتر محمل دیدار بستن

ازینجا رخت بردن جانب عین

که چندان نیست علم و عین را بین

بعین مقصد اقصی رسیدن

بچشم یار روی یار دیدن

نهادن بر سر زانوی او سر

ز پای یار بر سر هشتن افسر

نهادن دست جانان بر سر دل

کشیدن رخت جان از مزرع گل

ز نقص و آفت و تشویش رستن

رخ او دیدن و از خویش رستن

سپس کز قاب این قوسین رستی

باوادنای این محفل نشستی

گذشتی از سرای مستلذات

بچشم ذات دیدی گونه ذات

توئی آن آب کز دریای قلزم

حریفی در سبو افکند یا خم

چو اندر ظرف تحدیدی سبوئی

اگر فانی شدی در بحر اوئی

توئی آن ماهی محجوب بی تاب

که در آبست و محرومست از آب

اگر همراه بودش ذره ئی نور

کجا ماندی ز لطف آب مهجور

اگر ماهی وجودی داشت دانا

بماهیت نمودی سیر دریا

نه قطره ست و نه جو دریاستی علم

امام اعظم اسماستی علم

دل عارف نگین خاتم جم

برد علم معارف فص خاتم

اگر بینی رخ انسان کامل

نخواهی دید دیگر روی جاهل

که جاهل گر بود با افسر و تخت

چو نادانست بیکارست و بدبخت

وگر دانا بود سر تا بپا عور

بود زیر قباب غیب مستور

شنیدم فرقه ئی از سنخ جهال

نمودندی وجود علم ابطال

نداند گر الف زو پرسی از بی

چه داند انکشاف علم محیی

نداند دست چپ گر جوئی از راست

چه گوید جز که گوید علم بی پاست

چنین کس گر بگوید خود خورد سر

که نورست این نباید کرد باور

تمیز نور اگر دادی ز ظلمت

نماندی بی نصیب از نور حکمت

بداهت را چو گوید راه راهست

بحمل اولی کفتش تباهست

اگر او راه را دانستی از چاه

نگفتی نیست لازم علم در راه

که علم راه رهرو راست واجب

دل بی علم باشد طین لازب

گل لازب چو خوشد بر سر گل

بخوشاند ز آلایش پر دل

بخش ۱۱ - سؤال پنجم

چه باشد معنی ختم ولایت

که باشد خاتم این ژرف آیت

چنین دانم که محی الدین اعراب

نماید ختمی دعوی درین باب

وگر خود گوید او عیسی بن مریم

ولایت را بود زیبنده خاتم

علی کو اولیا را هست آدم

ولایت را بود ختم مسلم

دگر خاتم بود مهدی بهر حال

که جز مهدی نداند دفع دجال

بود این قیل و این قال از تمرد

و یا باشد پذیرای تعدد

بخش ۱۲ - جواب

زهی پاکیزه قول و نیک تحقیق

سؤالی سودمند از روی تدقیق

سؤالی رسته از آلایش فرش

بفرش آورده رو از باطن عرش

گل از گل گر بروید پاک روید

چه جای آنکه از افلاک روید

سؤالاتی چو دسته غنچه گل

چو باز آید دل از آن گلشن و کل

ز بهر هدیه ارباب تکمیل

فرستد بر صراط وحی و تنزیل

ثماری رسته از شاخ درایت

که بالیدست از بیخ ولایت

بهاری روح پرور چون دم روح

نجات ماسوی چون کشتی نوح

بهشتی طره حورش دلاویز

نظر گاه قصورش معرفت خیز

گلستانی ترست و سبز و خرم

گلست و یاسمینش اسم اعظم

جهانی از قیود ملک خالی

زمین و آسمان او مثالی

زمینی پادشاهش دولت دوست

سپهری کافتابش طلعت اوست

دیاری حاکم او جلوه یار

که در او نیست غیر از یار دیار

نباشد کس درینجا یار تنهاست

چه باشد اینکه گفتم حاکم ماست

مر این گفتار بر ما حتم کردن

سخن را در ولایت ختم کردن

خدایا ده بمن نور هدایت

مرا ده غوص در بحر ولایت

ازین دریا گهر باید ربودن

پس از آن گوهر تحقیق سودن

بپای این سؤال گوهر افشان

فشاندن گوهر شهوار غلتان

سؤال از درج اللهیست گوهر

جواب از بحر دل لولوی دیگر

بگنج ای در سؤالت صد معالی

بنه عقد ل آلی بر ل آلی

بگیر ای در فقیری برده بس رنج

بنه این گنج دولت بر سر گنج

سؤال از بحر علمست و جوابش

ز دریائی که لاهوتست آبش

زدی سر خدا را حلقه بر در

گشودندت در اسرار مضمر

بیا ای دیده در فرقت بسی گاز

بگیر این گوهر گنجینه راز

در آ ای کرده بر قانون ما سیر

ببزم ما گشودندت در خیر

بیا ساقی از آن صهبای بیغش

بیاور تازنم بر آب و آتش

من و دل برق سیر و باد ساریم

که خضر بر و الیاس بحاریم

ازین دست و ازین می هر دو مستیم

بدور چشم ساقی می پرستیم

که دریای ولایت بی کنارست

کسی داند که سباح بحارست

مرا زین بحر امکان گذر نیست

ولیکن چاره ئی از این سفر نیست

می استی ناخدای قلزم روح

بساغر کن که باشد کشتی نوح

بدریای دل ای یار بهشتی

بغیر از ساغر می نیست کشتی

چو نوح من بدریا افکند فلک

ب آهنگ ملک از خطه ملک

کند طی بحار عالم دل

رود تا مجمع البحرین کامل

زند از ساغر لا صاف الا

بگیرد کار او از نفی بالا

که مرد نیستی در دار مستی

بود دائر مدار دور هستی

می من عشق آن یار قلندر

که ایجادش باطوارست مضمر

بود او نقطه و ادوار و اکوار

باو پیوسته چونان خط پرگار

مرا او در سرست و سینه و دل

کجا باشد که او را نیست منزل

بوحی دل کند ما را هدایت

بما آموزد اسرار ولایت

نهد در جیب جانم رشته در

ز گوهر دامن دل را کند پر

مرا بنشسته بر صدر سویدا

بچشم سر من چون روز پیدا

دو چشم من بروی او بود باز

دو گوشم یار را باشد ب آواز

زبان اوست قیوم بیانم

تو گوئی جای دارد بر زبانم

بقول قدسی انکس را که با اوست

زبان و چشم و گوش و دست و پا اوست

بدرس معرفت استاد تعلیم

ولایت را کند بر چار تقسیم

بدرک و دید بی انکار و تردید

بعام و خاص و بر اطلاق و تقیید

بود مرعام ظل اسم رحمن

که عیسی راست در آن حکم و فرمان

ولی خاصست ظل اسم الله

که احمد راست در او رتبه و جاه

و لیستی خدا مر مؤمنین را

ز قرآن کرد بتوان درک این را

ولایت قرب و قرب امر اضافیست

دو سو دارد مگو یک سوی کافیست

ولی هم خدا و مؤمنینند

خداوندان دل بر طبق اینند

بود عیسی ولی ختم مطلق

بایمان نی باسم ذاتی حق

که این دولت بدین معراج اسعد

بود معراج درویشان احمد

دثار احمد والامقامست

پس از او خرقه اول امامست

رسد از دوش بر دوش این تلبس

رساند فیض بر آفاق و انفس

فشاند نور بر ایجاد دائم

بود دائم ردای دوش قائم

بود بی سر بکرو صورت عمرو

طراز کشف سر صاحب الامر

چو عنوان دوئی بر خاست از بین

یکی ماند که باشد بود را عین

کسی کو صاحب الامرست مطلق

بود در امر هستی صاحب حق

که عین بود باشد ذات وحدت

عیان هستیست از مرآت وحدت

وجود از وحدت خود نیست منفک

خدا موجود بی همتاست بی شک

خدا تا هست همراهست مهدی

ولی اسم اللهست مهدی

بهر دور و بهر کورش سرایت

که در چرخست گردون ولایت

ز شرق مهدی این شید جهانتاب

دمید و شد پدید از جان اقطاب

که اقطابند در تعلیم وارث

قوای نفس را در بعث باعث

ادیب عشق را شاگرد هوشند

بوحی غیب استاد سروشند

شدند از فضل فیض ختم مرسل

ز کل انبیا این قوم افضل

مکین بزم جمع الجمع ذاتند

باسماء الهی امهاتند

رجال بارگاه جمع جمعند

تمام بود بزم اقطاب شمعند

مدام از نشاه توحید مستند

سر افرازان سر مست الستند

ز سر تا پای دریای وجودند

چو گوهر در تک عمان جودند

بنه از خود سر مستکبری را

بکن از بیخ اصل منکری را

ز علم عشق کن در راه مرکب

چه تازی مرکب جهل مرکب

مقام علم را از جهل بشناس

اگر دانشوری از جهل بهراس

چو دیدی کاملی در سرزمینی

بصیری کار دانی راز بینی

بخلوتخانه او خاک در باش

بنه سر پیش پای او و سر باش

ز دنبالش بپوی این هفت وادی

که در این راه بینی روی هادی

بدون علم در خلوت نشستن

در تعلیم را بر روی بستن

بود از کوی هادی دور بودن

ز دیدار حقیقت کور بودن

بودهم بزم و همزانوی مهدی

ولی جاهل نبیند روی مهدی

که او قطبست مرا قطاب حق را

ازو آموخت قطبیت سبق را

بجان هر دلی از او تجلیست

دل مقصود را از او تسلیست

جمال وصف را او حسن ذاتست

که ذات ختم موضوع صفاتست

صفات ذات وصف خاتم ماست

که از نقصان اسمائی مبراست

ببازوی محمد زور بازوست

علی را در ولایت هم ترازوست

محمد ختم و او ختم و علی ختم

تجلی های او در کاملی ختم

نباشد معنی ختم ای برادر

که بعد از او نباشد ختم دیگر

ندارد ختم جز این معنی و بس

که بر حق نیست زو نزدیکتر کس

که ختمستی علی بعد از پیمبر

پس از او خاتمند اولاد یکسر

که ختمند اولیای احمد پاک

همه پاکند از آلایش خاک

که در هر دور غوشستی مهذب

که از او بر خدا کس نیست اقرب

اگر مجموعه مجموع اسماست

بود او ختم مطلق بی کم و کاست

اگر بر جزء اسمای محمد

مسمی شد بود ختم مقید

نباشد گر وجود غوث مشهود

کمال اسم اعظم نیست موجود

شنیدستم بدرس مدرس دل

که اسم اعظمست انسان کامل

خدا پیدا و اسم اوست پیدا

باسم اوست قائم کل اشیا

اگر انسان نباشد دل نباشد

چو دل نبود ره و منزل نباشد

چو نبود منزل و ره ارتقا نیست

که جز طی منازل در خدا نیست

خدای لم یزل در دل مقیمست

که این بیت از بناهای قدیمست

نگنجد در زمین ها و اسمانها

بدل گنجد که فردست از مکانها

نه قطره ست و نه جودریاست ایندل

که درج گوهر یکتاست ایندل

دل عارف چو آید در طلاطم

ازو زاید هزاران بحر قلزم

هزاران بحر چبود کل هستی

ز دل خیزد بگاه ذوق و مستی

ببام دل زند شاه ابد کوس

نه بر هر بام بی بنیان منکوس

مقام اسم اعظم نیست جز دل

نگین خاتم جم نیست جز دل

نباشد آنی از موجود انسان

نباشد حق و در حق نیست نقصان

بهر آنیست انسان فرد و قائم

ولی الله باشد آن دائم

نباشد آن دائم کن فکان نیست

ولی نبود زمین و آسمان نیست

زمین و آسمان را ظل دل دان

ولی دل را بدلبر متصل دان

نه آن وصلت که از ما و توئی زاد

من و ما و تو از مام دوئی زاد

بعینیت رسید از این توصل

خداوند بقا شد از تبدل

بعین ذات اسما را مدد شد

مدیر و احدیت شد احد شد

نهاد از موطن تفصیل مجمل

شه آخر قدم بر صدر اول

فنای ذات او در عین توحید

رهاند او را ز امکانات تحدید

چو از تحدید رست آن ظل ممتد

فرو پیوست با انوار بیحد

ز ظل عاشقی آن ماه ممشوق

تسلط یافت بر خورشید معشوق

پس از بیگانگیها آشنا شد

گذشت از عاشقی معشوق ما شد

ولی ختم خاص سر محمود

بفرق ما سوی الله ظل ممدود

بود هم مهدی و هم هادی کل

باطلاق از مقامات تبدل

بود موجود در ادوار و اکوار

نباشد غیر او در دار دیار

وجود مطلق از او در ترانه

تو میگوئی که موجودست یا نه

مباد از جامه بینش کسی عور

تواند ظلمت و عالم پر از نور

کسی کز جلوه مهدیست بی بهر

بود در ده اگر شاهست در شهر

کسی کز این تجلی کامگارست

اگر در ده بود شاه دیارست

خدایا بینش ما را قوی کن

صراط ما صراط مستوی کن

که انوار حقیقت در کنارست

میان ما منیت پرده دارست

اگر این پرده را پرداختم من

باقلیم حقیقت تاختم من

اگر این پرده هستی بجاماند

خدا رفت و هدی رفت و هوا ماند

تو ماندی بی خدا ای خفته بر گنج

که بر گنج از گدائی میبری رنج

طلب رحمن عرش از قلب انسان

که باشد قلب انسان عرش رحمن

منه پا از در دل جای دیگر

بفرق ماسوی نه پای دیگر

که چون شد دل بعزم خویش جازم

ولی الله باشد بلکه خاتم

شه ذوالامر النصرست گو باش

ولی و والی عصرست گو باش

ز دل بادا درود از روح تحسین

بجان اولیاء احمدیین

که سر غیب را فصل الخطابند

ظهور باطن ختمی م آبند

زدند از دولت ختم رسالت

ببام لم یزل کوس جلالت

نگردد سیر احمد تا ابدگم

بود این بحر دائم در تلاطم

بود گه جام و گه می گاه ساقی

ولی الله مادامست باقی

دوئی بر کند بند و بیخ خرگاه

علم زد آیت الملک لله

بدل شد کائنات پیچ در پیچ

بیکتائی خدا ماند و دگر هیچ

که گر بیننده با چشم صفا دید

بدیوار و بدر نور خدا دید

جزین تقسیم در قسطاس اکبر

ولایت را بود تقسیم دیگر

دو قسمست این غنی الذات مفرد

نخستین مطلق و ثانی مقید

بود وصف الهی سر مطلق

مقید گردد از اقطاب بر حق

بذات هر ولی آن مطلق الذات

شود مخصوص چونان شخص و مرآت

ولی مرآت پیش شخص منفیست

عیان شخصست و بس مرآت مخفیست

که باشد حکم مرآت اینکه او را

نبیند کس چو در او دید رو را

ولایت بود مطلق شد مقید

بقید ذات انسان مؤید

بعین رتبه اطلاق حی بود

بتقلید آمد و بالذات وی بود

ز اطلاق ازل آن سر سرشار

بتقلید مؤید شد گرفتار

گرفتاران تقلید نهایت

بدام افتاده بند ولایت

ز قید ما سوای یار رسته

ز خود بگسسته و با یار بسته

برون زد خیمه از آفاق و انفس

مبرا شد ز تشبیه و تقدس

شد از وارستن تقیید و اطلاق

امیر انفس و سلطان آفاق

سر سلطان کل بیگانه اوست

دل درویش دولتخانه اوست

شه ار بی او بود نقشیست برگاه

شه برگاه نقش جان آگاه

که بشناسد مقام احمد و آل

دهد تمییز مهدی را ز دجال

زند زین نفس چون دجال گردن

نهد گردن بعشق هادی من

که باشد هادی من سر توحید

ز تقییدات امکانی بتجرید

که در فن نظر هادیست برهان

بقانون مکاشف جذبه جان

براهین از بدایات شهودند

علوم حقه انحاء وجودند

مکاشف را براهین از بدایت

کند در تیه حیرانی هدایت

چو برهان هادی این صعب وادیست

بود روشن که برهان نور هادیست

نظر با کشف همراز قدیمند

که سلطان ولایت را ندیمند

ندیم پادشاهند این دو کامل

مکین لامکان صفه دل

نظر بی کشف لا حق معتبر نیست

چنو کشفی که مسبوق نظر نیست

بدون یکدگر چون خاک خوارند

ولی با هم چو گردون استوارند

که در تفریق عباد عبادند

بجمعیت خداوند رشادند

اگر در فرق سرگردان و پستند

بجمعیت سرافراز الستند

بصحرای دوئی صید نزارند

بنیزار احد شیر شکارند

زاثنینیت خود در حجابند

بچرخ واحدیت آفتابند

چو یکتا نیستند این هر دو هیچند

دو راه خوفناک پیچ پیچند

بوحدت شاهراه مستقیمند

صراط ربط حادث با قدیمند

کسی کو مجمع این هر دو دریاست

اگر باشد برون از حصر یکتاست

بوحدت رازداری نیست جزوی

نهان آشکاری نیست جزوی

چنینست آنکه سلطان دیارست

که سر او نهان و آشکارست

بود پیدا ولی غیب الغیوبست

که آبسکون امکان و وجوبست

نشسته در مقام قاب قوسین

نه قابش در متی نه قوس در این

ز وضعست و متی و این بیرون

بود در چون و باشد سر بیچون

ولی خاص ختم المرسلینست

سزای رفع اثنینیت اینست

بگردون ولایت نیز گه گاه

یکی خورشید باشد دیگری ماه

بدین سیرند ارباب مکارم

که این شمس و قمر راهست خاتم

یکی چون آفتاب بی کسوفست

یکی ماه مبرا از خسوفست

ولایات شموسی را صف حی

بود در پیش و اقماریست از پی

فروغ شمس شرق هوست بالذات

قمر را شمس برهاند ز ظلمات

بدین تاء/سیس و این تحقیق لابد

بود خاتم پذیرای تعدد

ولایت چار باشد ختم او چار

یکی گردند در توحید ناچار

که آن یک باشد از تعداد بیرون

منزه باشد از چند و چه و چون

عدد کمست و او وارسته از کم

گرفته دامن توحید محکم

کشیده رخت در بنگاه تجرید

که عریانیست رخت گاه تجرید

کند چون گردد از هر جامه عریان

حقیقت را برون سر از گریبان

بخش ۱۳ - سؤال ششم

اگر آدم بذات خویشتن نیست

بگو این کوس سبحانی زدن چیست

بخش ۱۴ - جواب

بیاور ساقی آن صاف صفا خیز

که بدهد صاف را از درد تمییز

نداری صاف ده درد از خط اشک

که صاف آفتاب از او برد رشک

بیاور هر چه داری درد یا صاف

که می صافست و درد و صاف ز اوصاف

شرابی ریز دور از رنگ و از بو

بمینای من از میخانه هو

که این میخانه پرورد قدیمست

خمش در خانه سر حکیمست

بن خم هشته در بنیان جودست

بنای خانه مبنای وجودست

وجود می بلا نقص بسیطست

تمام دور هستی را محیطست

خرابم کن بکلی از می ذات

مرا بر نفی موکولست اثبات

بر آنستم که از این می پرستی

کنم در نیستی تدبیر هستی

فنای ذات رهرو راست مقصود

مقام نفی باشد جای محمود

تو پنداری که من مست و خرابم

مگر مستی سپس بیند بخوابم

که من مستم ولی مست وجودم

خراب غیب و آباد شهودم

تو داری باده ئی در خورد مستان

بجام تست جان می پرستان

مرا کن زنده در این حال مردن

که باید جان بی پایان سپردن

که از یک جان سپردن لطف جانان

دهد هر مرده ئی را هفتصد جان

دهد یکدانه هفصد دانه حاصل

بنص آیه سبع سنابل

گرم باشد کنم قربان ساقی

بهر دم هفتصد جان جمله باقی

که او از ما بگیرد جان فانی

دهد جانی که گوئی من ر آنی

اگر چه لن ترانی نیست باطل

مباش از من رآنی نیز غافل

که باشد در تجلی های انوار

ز احمد تا بموسی فرق بسیار

بود موسی هنوز اندر سماوات

رسول مصطفی ممسوس بالذات

بود احمد بذات الله ممسوس

تجلی های ذاتی راست ماء/نوس

بجنبد تا بسنبد بال این طیر

براند تا بماند رفرف از سیر

شود بالای او ادنای قوسین

نشیمنگاه شاه کون بی این

زهم ریزد بنه و بنگاه محمود

نماند غیر وجه الله محمود

ببام حق مزن کوس سوائی

نماند احمدی ماند خدائی

زند بر بام قدس ذات مطلق

ندای من رآنی قدراء/ی الحق

باورنگ کمال عز سرمد

خدا بنشست چون برخاست احمد

بلی از جان مردان هنرمند

چو برخیزند بنشیند خداوند

اگر حق گفت سبحانی عجب نیست

کسی را غیر حق این گفت و لب نیست

چو شد بر با یزید از حق تجلی

باستغراق گفت این قول اعلی

چو باز آمد ازان غیب و ازان هول

بوی گفتند سر زد از تو این قول

ز روی عجز با حق گفت در راز

که ای کوینده بی شبه و انباز

کنند این قول را از من روایت

بمن این قوم در طی حکایت

اگر من گفتمی سبحانی از خود

شد ستم کافر و گبرو بدودد

نمودم زین خطا گفتن ستغفار

شدم مؤمن نمودم قطع زنار

کنون گویم که گشتم سالک راه

هو الله الذی لا غیره الله

چو باز از ذات اول شد ب آخر

تجلی گشت مظهر عین ظاهر

سرایت کرد سر ذات بر ذات

شه شطرنج علم و عین شد مات

حقیقت شد پدید از ذوق و مستی

نماند از بایزید پیر هستی

درین دریا ز سر تا پای شد گم

بخویش این بحر آمد در تلاطم

زنای بایزید این قول شد راست

که ذات لم یزل در جبه ماست

نمود از پای خلع نعل امکان

خدا پیدا شد و کونین پنهان

دوئی از احولی خیزد شکی نیست

بچشم راست بین حق جز یکی نیست

چو راند از این دوتائی رخش سالک

بیکتائی بهر ملکست مالک

کسی کز این دوتائی رست یکتاست

سوای ذات او کس نیست پیداست

بجز حق در مکان و لا مکان نیست

نشان از کس بکوی بی نشان نیست

درین میخانه مستانند بیحد

گروهی بیخود و قومی معربد

یکی افتاده از مستی بیک دوش

نموده کل هستی را فراموش

یکی دریا کشیدست و طلبکار

حریفان خفته او بنشسته بیدار

بوحدت رتبه از اندازه بیشست

مقام هر کسی بر حد خویشست

بحد خویش هر کس را زبانیست

بوحدت هر زبانی را بیانیست

بیان هر زبان از حد برونست

عبارات حقیقت را شئونست

شئون هر عبارت را تجلیست

که عین هر عبارت عین مولیست

عبارات وجود ماست شتی

مقام جمع ما بی ند و همتا

شد از این نفی و این اثبات معلوم

که در این نکته اسراریست مکتوم

که گوید بایزیدی وقت گفتار

نگفتم باز گفت آرد بتکرار

نشاید گفت این نطقست واهی

نه بالله نیست جز نطق آلهی

بصورت چون نشیند شاه بر تخت

زند بر بام دولت نوبت بخت

اگر نوبت زند سلطان معنی

ببام دل نکاهد جان معنی

فزاید جان معنی نوبت فقر

که باشد دولت الحق دولت فقر

الهی تاج فقرم نه بتارک

ردای فقر کن بر من مبارک

که در کوی عنایت من فقیرم

تو سلطان غیور و من حقیرم

تو شاهی من گدایم رسم شاهست

که بخشد جرم آن کاهل گناهست

که جای بیگناهان در نعیمست

کرا بجشد که رحمن و رحیمست

نبخشی گر مرا ای وای بر من

که گردد خصم عقل و رای بر من

اگر رحمت کنی سلطان تختم

بعین فقر دولت یار بختم

من و دل هر دو همراه طریقیم

فنای فقر را در ره رفیقیم

بدان امید کز حیرت رهانی

دو همره را کنی در فقر فانی

مرا بنمود غواص غریبی

بغوص خویش اطوار عجیبی

فنا را سر فرو برد او بکانون

ز دریای بقا آورد بیرون

ب آتش رفت و بیرون آمد از آب

الهی ده کلید فتح این باب

مرا در نطع لوح محو کن مات

چو شه بنشان بصدر لوح اثبات

جم دل را بساط سروری ده

سلیمان مرا انگشتری ده

که دیوانند بس ناسخته در راه

گریزند ار ببینند اسم الله

درین ره دیوانسی هست بسیار

تن او بار و کله بردار و طرار

برند این غولهای نا ممیز

کله از سر، سر از تن، تن ز حیز

چو دیو نفس کافر شد مسلمان

رسد کار دل سالک بسامان

چو پیچد نفس این شرک دو تو را

دل از وحدت برآردهای و هو را

چو کار دل بسامان صفا شد

فنا تکمیل شد دور بقا شد

لب عین الحیوه دل نشستی

ز قید ماسوای دوست رستی

زدی یک جام زاب زندگانی

جهانی زنده کن از جام ثانی

چو ظلمت محو شد نور مبینست

مقام صحو بعد المحو اینست

بگوش من ندای محو موهوم

بود صرف صدای صحو معلوم

خدا باشد یکی در دین وحدت

دوئی کفرست در آئین وحدت

بکفر حق گرا ای پیر جاهل

که خواهی مرد در این کفر باطل

بخش ۱۵ - توضیح

یکی ز اهل سلوک از پیر زالی

نمود از روی درویشی سؤالی

که حق را در کجا جویم که آید

بدست و دامنش بر دست پاید

بگفت ای کرده هستی پای بستت

کجا جستی که او ماند بدستت

بهر جائی که جوئی آن نکو را

بدست آید اگر بشناسی او را

که رهرو را درین خط قیاسی

نباشد آفتی چون ناشناسی

بخش ۱۶ - جواب توضیح

چو انصاری ز مژگان گرد ره رفت

بباب پیر خرقانی باو گفت

ز دریا آمدی از خود جدا شو

در آ چون من درین مشکوی و ما شو

که عبدالله گوید آرمیدم

ازین یکحرف بر منزل رسیدم

تو گر مجموع عمر خود کنی صرف

نخواهی برد پی بر کنه این حرف

که این حرف از حروف عالیاتست

حروف عالیات اسمای ذاتست

چو ما گشتی توانی دید ما را

ز خود بگذر اگر خواهی خدا را

چو بگذشتی ز خود حق ماند و بس

که در این خانه نبود غیر او کس

کس این بیکسان مانده از کار

بود الطاف آن پاکیزه دادار

وجود حق بود موجود مطلق

هیولانیست در فعلیت حق

بود این قریه در بیدای اولی

نه نامی و نه در نامش هیولی

ز سر تا پای آن صرف مظالم

تمام اهل این قریه ست ظالم

درین بوم خراب نا منظم

چه میمانی برو در شهر اعظم

سواد اعظمستی ملک درویش

که باشد ملک او از ملک حق بیش

بود او ملک حق حق ملکت اوست

ملیک مقتدر مالک بهر دوست

که بود خویشتن پرداخت چون غیر

نماند امتیاز کعبه و دیر

بود از کعبه و از دیر ظاهر

خدا را کعبه و دیر از مظاهر

بیک قولند در توحید گویا

اذان مسلم و ناقوس ترسا

بود یک فعل بعد از طی هستی

صیام روز و شام می پرستی

ولی می خوردن جاهل حرامست

که می ناپخته است و مغز خامست

نجوشاند دماغ ناتمامان

می ناپخته از مینای خامان

مبین بر آن شراب پخته دوش

که مغز ما ازو چون خم زند جوش

که ما در آتش عشق استواریم

چو زر ده دهی کامل عیاریم

چه خواهد کرد این خمخانه وین جام

بکام این نهنگ قلزم آشام

که ما در بحر الا در شنائیم

نهنگ کائنات آشام لائیم

بنفی خویشتن مائیم آیت

باثبات تو نفی ما کفایت

سر سبحانی و سر انالحق

توئی ای ذات بی همتای مطلق

بخش ۱۷ - سؤال هفتم

چنین کردند از قومی روایت

که سیر سالکان دارد نهایت

و گوید آنکه در گفتش خطا نیست

که سیر آدمی را انتهی نیست

توان دادن درین گفتار توفیق

و یا باشد یکی بیرون ز تحقیق

بخش ۱۸ - جواب

تو ساقی ای کفت مجلای انوار

بما ده ساغری از باده سرشار

ادر کاسا و ناولها باسمی

و اسم قد تجلی فی طلسمی

هوالله الذی لا شک فیه

یفر المرء فیه من آخیه

بنور باده کن ما را هدایت

بسمت ذات بیحد و نهایت

منم آن تیهوی وامانده از کار

که باشد باز دولت را خریدار

چو باز آمد نماند فر تیهو

بریزد جمله بال و پر تیهو

منم آن پشه کم زور لاغر

که دارد کشمکش با باد صرصر

چو باد آمد نماند پشه بر جای

تجلی شد نپاید کوه بر جای

من آن صیدم که بگریزد ز شمشیر

درین هامون و گردد از پی شیر

چو بیند صید لاغر شیر ناهار

دهد دندان ز مغز صید آهار

ظلومم یا جهولم هر چه هستم

نظر باز و حریف و می پرستم

طلبکار شراب فرق سوزم

کمون جمع را سر بروزم

نه در فرقم نه در جمعم کجایم

بجمع الجمع این دولتسرایم

مر امن دانی و من رسته از خویش

من از خود رسته سلطانم تو درویش

مر امن خوانی و من نیستم من

که من برخاستم بنشست ذوالمن

تو پنداری که من آن یار یارم

که با اغیار در بوس و کنارم

بذات آنکه جز او نیست هستی

که گر جز او بینم می پرستی

خم و خمخانه و جام و می و مست

بود او هر چه بود و باشد و هست

چو اهریمن مشو موقوف غایت

که نبود علم یزدان را نهایت

ممان موقوف اطوار و مراحل

بهر طورست باید گشت واصل

پس از این وصل دور اتصالست

که حقست این نه آن دور محالست

بدور اتصال ار مرد پاید

هزاران سال هر ساعت فزاید

بخش ۱۹ - ادامه

ز سلاک آنکه یحیی بین معاذست

ازین می جان او را التذاذست

ز ری بنوشت بر طیفور بسطام

که ای سرمست این میخانه وین جام

شدم از باده عشق آنچنان مست

که از یک جرعه دیگر شوم پست

چو دید این نامه آن سلطان تحقیق

ندید اندر سطورش جان تحقیق

جواب کتب وی در ظهر مکتوب

بکتب اینگونه داد آن سر محبوب

که صید باز در خورد مگس نیست

بعالم تنگ روزی چون تو کس نیست

ببیدای تجلی شرزه شیری

ولی دیر آشنا و زود سیری

سقانی عند ربی مذابیت

فما نفد الشراب و مارویت

بنوشم گر هزاران جام دیگر

شوم من تشنه و آن می فزونتر

زدم دریا و چونان بحر قلزم

لب من خشک و جانم در تلاطم

سرما واستان پیر آگاه

که او داند تمیز را از چاه

گروهی سالم و قومی سقیمند

سراسر بر صراط مستقیمند

کم و بیش و پس و پیش این قوافل

باصل خود گشایندی رواحل

یکی را مرجعستی اسم هادی

یکی را المضلستی منادی

تمامی مستقیمست این مسالک

ولی باشد ضلالت را مهالک

درین گمراهی و تاریکی و چاه

تو باری چنگ زن بر حبل الله

که حبل الله بر ماهست و ماهی

محیط ای یوسف چاهی کماهی

توئی خود یوسف مصر هدایت

ز اخوان مانده در چاه غوایت

ازین خوان و از این چاه بگریز

چو دود از تار و گرد از خاک برخیز

تو چونان گرد گر بر خیزی از خاک

نشینی بر هوا چون آتش پاک

گر از بند هوی جستی سمائی

جم خاک و سلیمان هوائی

نهایت نیست زین اندیشه بگذر

بکن این خار و از این ریشه بگذر

اگر پاید هزاران سال سالک

بهر آنی کند طی مسالک

هزاران سال باز از جلوه ذات

جدیدست آنچه می بیند ز لذات

ندارد جلوه ذاتی نهایت

که باشد ذات حق بیحد و غایت

ندارد بخل و فیاض قدیمست

غنی الذات و وهاب و کریمست

ز ما فیض و جوبی منقطع نیست

دلیلی بهتر از عبدی اطع نیست

توانی مثل او شد در عبادت

طریق درک معنی ترک عادت

خدا بی پرده از هر ذره پیداست

حجاب دید ابنا دین آباست

خدا یا ترک عادت دین ما کن

بتن پیراهن عادت قبا کن

که این عادات عادست و ثمودست

عبادت در صراط رب هودست

صراط مستقیم اوست شامل

ندارد استقامت نقص کامل

صراط نقص ناقص مستقیمست

که نقصانات ارکان جحیمست

کمان را این کجی جز راستی نیست

کمان گر کج نباشد راستی نیست

مرا گر کژ نباشد ابروی دوست

ستردن را سزد موئیست بر پوست

ولی کژ روید ار سرو خیابان

بیندازش که باشد نقص بستان

وگر کژ رست بالای صنوبر

بکن بیخش که باشد آفت سر

ولی گر کژ نباشد پشت شمشیر

به نشکافد دم او گرده شیر

برین مقصد که راه از حصر بیشست

صراط هر کسی بر حد خویشست

یکی را میبرد بر عرش اعظم

یکی را میکشاند تا جهنم

ز هر تخییل و هر تسویل خالیست

بنص قول قدسی لا ابالیست

یکی از بعد چندین سال طاعت

شدش آزین گردن طوق لعنت

یکی با ارتکاب فعل منهی

بمنشور خلافت یافت انهی

نه با آن و نه با اینست در جور

عطای اوست هستی را بهر طور

مراتب پای تا سر باشد از او

از او خارج نباشد یک سر مو

مدیر دار هستی جز خدا نیست

بدیدارم سر موئی خطا نیست

بدایات و نهایات اندر او گم

که پیدا گشته از اوهام مردم

بدراعه مهست و درع ماهی

براز ابعاد و بیرون از تناهی

اگر بدوست مسبوق قدم نیست

اگر ختمست ملحوق عدم نیست

چو شد بی منتهی آن مقصد پاک

نباشد انتهی در سیر سلاک

نهایت دارد ار گوید ز کمل

بکلیات سیرستی مول

که این هفت آیه باشد حاوی از قدر

قدر را با قضایا ساقه از صدر

نه صدر او بود نه ساقه پیدا

نه صدر و ساقه کامل هویدا

خداوند عوالم را مراتب

بدل ثبتست چونان خط کاتب

سرت فی سره من غیر ظرف

خلیلی انتها حرفا بحرف

بجوید گر عجم را و عرب را

نخواهد کرد تر زین آب لب را

کس کش نیست استعداد تکمیل

بادراک کمال و وحی تنزیل

نباشد دل که با حق متصل نیست

سر موئی خطا در وحی دل نیست

دلست آئینه غیب الهی

درو پیداست هر صورت که خواهی

دلستی سوره سبع المثانی

بخوان دل را بهر اسمی که خوانی

ز دل پرسی مکان را وضع با این

جوابست اینکه لایبقی ز مانین

وگر از لا مکان بنهی بنا را

بگوید نوبت طال بقا را

دل اندر لا مکان خویش برجاست

مکان در خورد جسم بی سر و پاست

تناهی ثابتستی بهر ابعاد

که ابعادست از ترکیب اضداد

ازین ابعاد و این اضداد دل رست

ز سر تا پای در تجرید پیوست

نهایت کرد بعد خود بهانه

گرفت از قرب این دریا کرانه

بود دریای بی پایاب و ساحل

دل صاحبقران و جان کامل

دل صاحبدلست آن سوی تحدید

که دارد در سویدا سر توحید

بگردون گر گشاید بار خود دل

ببندد آفتاب روز محمل

نباشد اعظمی از عرش داور

بجز دل زین عظم الله اکبر

هزاران بار از عرش علا بیش

دل صاحبدلست ایمرد درویش

بود گر عرش پر تعداد انجم

ببیدای دل عارف شود گم

گر افتد عرش بیش از حد انفاس

بکنج دل نخواهد کرد احساس

که باشد دل بوسع الله موصوف

باین وسعت نباشد عرش معروف

دل عارف بود وسعتگه دوست

نهایت کی پذیرد منزل اوست

بخش ۲۰ - سؤال هشتم

چه باشد حکمت منطوق و مسکوت

که دل را قوتست و روح را قوت

بخش ۲۱ - جواب

بما ده ساقی از آن باده صاف

کزو گردون گذارد بر زمین ناف

نه اندر خورد این خم های نیلیست

شرابی کش مزاج زنجیلیست

مزاج کاس کافوری بود سرد

ازو نامرد مرد و مرد نامرد

می کافور از کاس سلوکست

شراب جذب در جام ملوکست

مرا زین کاس کافوری امان ده

شراب زنجبیل جذب جان ده

ز کافور سلوکم عمر شد طی

بنار جذب ما را گرم کن پی

طریق حکمتست این نیست بازی

نشاید رفت با پای مجازی

دو بال جبرئیل از هول فرمود

چه پرد صعوه با بال گل آلود

که گویم حکمت منطوق و مسکوت

دو حکمت را شوم در بین فاروق

بشرح حکمت منطوق ده گوش

اگر جوق کران باشند خاموش

ز من تحصیل کن منطوق حکمت

که باشد سینه ام صندوق حکمت

مر این حکمت سلوکست و تصوف

تصوف چیست ها ترک التصرف

تعلق دارد این حکمت باعمال

بود علم سلوک و سیر ابدال

در او شرح مقامات و منازل

باو سالک کند طی مراحل

برد سلاک ره را از هیولی

مر این حکمت بسمت ذات اولی

گرین حکمت نباشد هادی راه

نباشد راهرو را رو بدرگاه

نماید حکمت منطوق هادی

سلوک و سیر را وادی بوادی

بدین علمست اعمال طریقت

که شد معمول عمال طریقت

دبستانیست ابجد خوان او عقل

نگنجد حرف او در کفه نقل

بری از نقل و تحویل و خلافست

که قاف ابجدش چون کوه قافست

حروفش ثبت در ام الکتابست

دل پیر آسمان او آفتابست

و من لم یجعل الله له نور

بود در ناله من نور مشهور

مر این نورست بی شک نور حکمت

که بر موسی رسید از طور حکمت

مر این حکمت ز آثار قدیمست

که استادش علیمست و حکیمست

بدین حکمت کنند اوتاد مرکب

برون تازند ز اضداد مرکب

بدین دانش کنندی بال ابدال

گشایندی بجو لامکان بال

گر این دانش نباشد بال و پر نیست

مگو سالک که بیدانش بشر نیست

شود گر حکمت منطوقه ات یار

رسی مسکوت حکمت را باسرار

بدین حکمت توان دیدن کژ از راست

طریق استقامت حکمت ماست

مگو بر رهرو بی علم آدم

کزو بهتر بود کلب معلم

کشد صف گر زمینها و اسمانها

بصدر انسان بود در ساقه آنها

که انسان کن فکان را در سر صف

بدین حکمت بود موجود اشرف

که اهل سیر را این حکمت و رای

بپروازست و در رفتن پر و پای

نداری پای نتوان پویه بر خاک

نداری پر مپر بر سمت افلاک

بدون پر نیابد در سه گز راه

چو پر گیرد گذارد پای بر ماه

بپر گیرد هنر باز شکاری

بوقت صید کبک کوهساری

معارف کبک کهسار وجودست

دل صاحب نظر یار شهودست

چو باز دل بمکنت کرد پرواز

شود با ساعد شه محرم راز

بدین پر اوج گیرد باز عارف

با علی قله کوه معارف

پر علم و عمل گر رست در طیر

حقایق را کند هفت آسمان سیر

که باشد حکمت مسکوت لایق

بعرف ما معارف با حقایق

پدر علم و عمل مانند مادر

حقایق هست فرزند ای برادر

پدر منطوق دان مسکوت فرزند

زهی فرزند مسکوت هنرمند

زهی فرزند کز علم و عمل خاست

که باب امهات و جد و آباست

ز باریکی بود چون موی لاغر

ولی از کوه در زفتی گران تر

زمینها واسمانها نیست ظرفش

ولی ثبتست در ما حرف حرفش

دو حرف اوست کاف و نون هستی

بلندی زو پدیدارست و پستی

رموز لوح چرخ آبنوسی

بروز آفتاب سندروسی

سطوح هرمز و کیوان گردون

طلوع ماه بر ایوان گردون

بود یک نقطه از پرگار حکمت

که از او دایرستی دار حکمت

بود این حکمت انسان صفی را

رها کن طرد و عکس فلسفی را

مر او از فلسفی اتباع رسطوی

که در مشی دلیلستش تکاپوی

ز ترتیب قیاس اقترانی

نگردد کشف اسرار نهانی

که ترتیب قیاسش بی اصولست

قضایای مکاشف در وصولست

تلف شد عمرها در اصل و در ظل

تفو بر ظل فکرت های باطل

نزاید جز دوئی از ظل و از اصل

نباشد مام فصل آبستن وصل

بنازم اصل شاگردان احمد

که در توحید شان ظلیست ممتد

بسر حد حقایق جای این قوم

معارف مزد شست پای این قوم

دو چشم سر بپوشندی شب داج

دو بال دل گشایندی بمعراج

تن خاکی ریاضت پیشه و خوار

دل افلاکی اندر خلوت یار

پس زانوی بنشسته ست بر پوست

سر سودائیش بر زانوی دوست

بدل شاگرد الهام جلیلند

بدم استاد وحی جبرئیلند

دل و دم هر دو با دلدار همدست

زمین وار آسمان در پایشان پست

بروی خاک سر بنهاده بر جای

بفرق آسمان هفتمین پای

مکانشان لامکان را سایه پرور

زمینشان اسمان را سایه بر سر

گدای فقر درویشان این راه

فشاند آستین بر دولت شاه

اسیر بند مشتاقان این در

ببند امر دارد چتر قیصر

سر عریان مخموران این می

فرو ماند بجام و افسر کی

تن بی جامه بر خاکستر و سنگ

قوام اطلس این هفت اورنگ

بهفت اورنگ عطف دامن پیر

کشد دامن گر افتادت بکف گیر

فلک را دست زین دامن بعیدست

که در هر لحظه بالبس جدیدست

بدون خلع لبس استی پس از لبس

فلک در جامه وضع کهن حبس

نبودی گردش گردون مسلم

نگردیدی اگر بر گرد آدم

فلک بر دور آدم میزند دور

که از اطوار انسانیست یک طور

اگر آدم نبودی زیور خاک

نبودی زیور اختر بر افلاک

مراین نه توی شش توی مطبق

نبودی گر نبودی آدم الحق

نبودی عقل و دل را دانش و داد

نبودی گر وجود آدمیزاد

که او مسکوت حکمت راست منشور

بر آن منشور طغرا آیت نور

حقایق راست کنز لا تناهی

معارف راست تنزیل الهی

کس از در ملک انسانی نهد پای

ز سر تا پای هستی راست دارای

که انسان کاخ حق را اوستادست

که از خاکست و باقی جمله بادست

معارف گوهر کان قدیمست

که وصف ذات آن بخت حکیمست

حکم لولوی دریای وجودست

صدف دل غوص دل مفتاح جودست

گهر بر دست غواص آید و بس

بجز غواص نبود گوهری کس

درین یم غیر آدم نیست غواص

بود دردست آدم گوهر خاص

شراب حق حقیقت اوست ساقی

حقیقت اوست جز او نیست باقی

معارف علت غائیست از خلق

دلستی صوفی و عرفان دل دلق

نپوشد غیر صوفی دلق در بر

مجرد باش تا باشی قلندر

مقام واحدیت صوفی صاف

که پوشد بر هویت دلق اوصاف

قلندر وار زی ذات احد باش

بلا تمییز اسمائی صمد باش

قلندر خوی شو صوفی صفت شو

چو ما شو پای تا سر معرفت شو

چو ما گشتی بدانی سر ما را

که با چشم خدا بینی خدا را

حریفی کز دیار آشنائیست

نکو داند که درک ما کجائیست

کسی کش معرفت در دل نباشد

دل او غیر آب و گل نباشد

ز آب و گل مجو انوار حکمت

نباشد زاب و گل دیوار حکمت

بخش ۲۲ - فی المناجات

خدایا سینه من را صفا ده

دلم را حکمت بی منتهی ده

ز صفوت بخش انوار سرورم

نشان بر صفه ایوان نورم

عروجم ده بمعراج حقیقت

بنه بر تار کم تاج حقیقت

سویدای مرا سر قدم ده

وجود لایزالی بر عدم ده

مرا از قید امکانی رها کن

بتمکین وجوبی آشنا کن

منه بر جبهه ام داغ سوائی

بکار بنده خود کن خدائی

خدائی کن بکار بنده خود

بمیران از خودی کن زنده خود

دماغم از شراب ذات تر کن

دل و جانم دل و جان دگر کن

ز پای من بمائی پشت پا زن

بدست من منیت را قفا زن

که من با اینکه با کثرت دو چارم

بمحو و محق و طمس امیدوارم

توئی گنجینه ویرانه من

نباشد جز تو کس در خانه من

کدامین من کدامین خانه هشدار

درینجا نیست غیر از یار دیار

بود خود حکمت منطوق و مسکوت

که رزاقست و روزی خواره وقوت

بود با خانه صاحب خانه یک چیز

بوحدت از دوئی برخاست تمییز

دل و دارنده دل در دز دل

یکی باشد بود این معجز دل

من و معشوق من در دولت عشق

دوتا نبود بنازم قدرت عشق

مرا معشوق در خود کرده فانی

ندارد عشق زین بهتر نشانی

نهال نیستی بار آورد مرگ

درخت نفی را نه بار و نه برگ

اگر شاخ و اگر برگ و اگر بار

نهال عشق را باشد سزاوار

نهال عشق را اصلیست ثابت

فروعش نبت گردون را منابت

بر او گوهر گنجینه من

طلوع طلع سرش سینه من

وجودش نقد دولت خانه ما

که این گنجست در ویرانه ما

درخت عشق را بستان بود دل

نباشد آبش از سرچشمه گل

خیابانش دماغ می پرستان

روان آبش ز جوی مغز مستان

رگ من زیر بار ریشه اوست

چه شیرست اینکه رگها ریشه اوست

نماید شیر دشتی صید آهو

ز ناهاری که میتازد بهر سو

چه شیرست اینکه در رگ رفته چون دم

شکار او دلست و مغز آدم

بود در استخوان و در رگ و پی

رگ و استخوان و پی مینا و اومی

شراب صافی و مینای بی رنگ

مصفا هر دو از آلایش زنگ

دو همدم هر دو را با هم تشبه

دوئی را برد سیلاب تنزه

یکی شد مشتبه شد دوست با دوست

ندانم عشق باشد یا رگ و پوست

ندانم خویش را از رفع سوزش

همی دانم که میسوزم در آتش

چنان بنهاد پایم عشق در نار

که بند نعل آتش زد بدستار

خدایا آتش عشقم قوی کن

شرار من شرار موسوی کن

مرا در وادی ایمن گذرده

کف نور و عصای راهبر ده

عطا کن از عصاهای شعیبم

که گردد اژدهای مار عیبم

بهارون هدایم آشنا کن

مرا موسای فرعون هوی کن

نیوشان از درخت قلب آگاه

ندای لا تخف انی انا الله

بالقای عصا کن امر توری

مؤید کن بتاییدات طوری

مرا در شبروی ثابت قدم ساز

دلم روشن بنور صبحدم ساز

بخش ۲۳ - توضیح

ز من بنیوش هان اسرار دیگر

بطرز دیگر و گفتار دیگر

حکم را در پی توضیح تمییز

مهیا شو که رحمت گشت سرریز

وجود کامل ما فیض عامست

بخلق وجد او فوق التمامست

هزاران دور باید تا که مردی

ببیند روی قطبی یا که فردی

چو قطبی دم فروزد در معارف

ز دم پی میتوان بردن بعارف

که سلطان حقیقت بی نیازست

ولی این در بروی خلق بازست

بخدمت قامت همت علم کن

چو کلک من سر خود را قدم کن

بپای اهل بینش خاک شو خاک

که این پایت سری بخشد بافلاک

بتفسیر و بتوضیح و بتاء/ویل

مهیا شو که آمد وحی جبریل

بود منطوق گفتار شریعت

که باشد علم رفتار طریقت

شریعت با طریقت هر دو منطوق

حقیقت برترست از درک مخلوق

بود مسکوت اسرار حقیقت

خرد حیران شد از کار حقیقت

حقیقت برتر از حد بیانست

بیان بیکار شد وقت عیانست

عیانست آنکه ناپیدا و پیداست

حقیقت در سر و سر سویداست

بود در جمله و از جمله بیرون

زهی شاء/ن و زهی اسرار بیچون

شریعت را بدان و شرح کن سهل

طریقت را مگو در نزد نااهل

حقیقت را بدان نیک ار کنی فاش

هدف گردد بتیر طعن اوباش

به نتوان گفت نزد عام اسرار

که خاصان گفته اندی بر سر دار

که من با نامه و با خامه این راز

نگویم نیستند این هر دو دمساز

بخش ۲۴ - سؤال نهم

برین سیرند ثابت اهل اسرار

که در سر ولایت نیست تکرار

چو شد سر ولایت بی تکرر

ازین اعداد ماندم در تحیر

بنوعست این و یا از نوع عاریست

حقیقت دارد این یا اعتباریست

بخش ۲۵ - جواب

بریز ای ساقی ای جامت سر جم

بساغر از خم اسمای اعظم

می سر در حضور می پرستان

که بسپارند در این کوی مستان

تمامی مست صهبای الستند

مدام از نشاء/ه توحید مستند

خدا این می بجام اولیا ریخت

ننوشد جز ولی می کش خدا ریخت

شراب قدس ذات فیص اقدس

بجام جلوه فیض مقدس

خدا افکند از میخانه ذات

که در او نفی کونینست اثبات

لطیفست و خبیر و روح پرور

دماغ اولیا زین می معطر

ز شربش مست گشتند و بمستی

طرب کردند وقت می پرستی

طرب را چون زدندی باب ذابوا

زاتش چون شدندی آب طابوا

شدندی پاک و خالص نیز حاصل

پس از حاصل شدن گشتند واصل

وصول دل هیولای کمالست

کمال صورت او اتصالست

ولی در اتصال دل بلا فرق

حبیبستی و در بحر فنا غرق

مر این می را نباشد حد و غایت

نباشد می پرستان را نهایت

می حق بیحد و میخواره بی حد

محالست انقطاع فیض سرمد

بحد ظرف و استیلای مظروف

بمستی اولیا را کرد معروف

برون از حد و افزون از شمارند

چسان پنهان کنم چندین هزارند

توان تعداد استاره سما را

اگر تعداد بتوان اولیا را

سواد جسم نور دل نپوشد

کسی خورشید را در گل نپوشد

ولایت را نشاید کرد پنهان

که خورشیدست بر گردون اتقان

ز آدم تا بخاتم هر پیمبر

ولایت دارد از دادار داور

ز شخص نوح تا آدم بود بین

مشارستند در صورت بهذین

بنوعست این نه بر شخص معین

بصورت لیک در معنیست یک تن

بصورت صد هزاران بل فزونند

ولی در معنی از صورت برونند

عدد چون در مراتب گشت ظاهر

مراتب گشت موجود و مظاهر

بصورت ثلثی و ثمنی و سدسی

بمعنی نیست جز یک ذات قدسی

ولایت را مطابق با عدد کن

دماغ درک معنی را مدد کن

ولایت مطلق و موجود بر حق

بتقیید آمد از اطلاق مطلق

برون زد خیمه از اوج تقدس

تجلی کرد در آفاق و انفس

سرایت کرد در طور مسالک

بسر سینه سینای سالک

ز سمت السیر این بیدای ایمن

درختی گشت پیدا سبز و روشن

بدیدارش نمودی آتش از دور

چو شد نزدیکتر شد جلوه نور

ز بیخ و اصل و شاخ و برگ ناگاه

تکلم کرد بر انی انا الله

ز سر تا ناخن پا منجلی شد

ز دل بگذر تن سالک ولی شد

بخش ۲۶ - توضیح

چو موسی طبل ار نی زد بنوبت

شرر زد بر ملائک نار غیرت

که ما با اینکه از صقع وجودیم

حباب و موج این دریای جودیم

بحق هرگز نکردیم این جسارت

ز خاکی از چه سر زد این عبارت

به حربه آتشین آن زمره نور

بموسی حمله ور گشتند در طور

که ای نوزاده زنهای حایض

چرا کردی تخطی در فرایض

چه حاصل بردی ای شوریده خاک

ازین شورش که افکندی بافلاک

چه سود آوردی ای آلوده رنگ

ازین سودای بی سرمایه جز ننگ

تو از خاکی چه خواهی سرفرازی

ب آتش کن نه با خورشید بازی

بچشم سر چسان کس بیند آن ذات

که بیرونست از وضع و محاذات

نتابد نور اوصاف ثبوتی

باستجلای پرده عنکبوتی

کنون با حربه های آتش قهر

کنیمت همچو آتش شهره شهر

دمی ای مرغ بی هنگام دم گیر

بده سر پای رفتار عدم گیر

ز حد خویش پا بیرون نهادن

بود سر را بباد قهر دادن

شد از قول ملک وز هول آتش

دماغ فکرت موسی مشوش

گریز شش جهه را راه مسدود

پناهی به ندید از حصن مقصود

بدان حضرت کشیدش ناله دل

دل او رفت و او دنباله دل

خدا را آن شبان طور حاجات

نمودی با زبان دل مناجات

که ای دست نجات از این مغاکم

رهائی ده که مشرف بر هلاکم

ملک بیند مرا سافل فلک هم

فلک از سیر من غافل ملک هم

تو آگاهی که من مشتاق نورم

تو نور نخل و من موسای طورم

چو کرد آن شیرخواره عشق زاری

شد از پستان رحمت شیر جاری

نمودش حق بچشم سر بینا

بچندین سوی چندین طور سینا

بهر طوری هزاران موسی فرد

بهمت جفت آن مردانه مرد

دل اندر هایهوی لا تذرنی

زبان در گفتگوی رب ارنی

عجب تر آنکه میاید از این در

جواب هر یکی بر طرز دیگر

یکی را لن ترانی برده از دست

یکی از باده لا تقنطوا مست

یکی را کرده لا تحزن طربساز

یکی بشنیده از لا تاء/من آواز

نه آن واپس رود نه آید این پیش

بیک قولند هم آواز و هم کیش

خدا خوی و خدا جوی و خداگوی

بجسم هر کلیمی هر سر موی

ملک چون دید موسی از عدد بیش

فکندی بال و بگرفتی سرخویش

ولی در دوره منصور احمد

ز سینای علی در طور احمد

ز دست ار موسی اندازد عصا را

ملک در حلقه ماند اژدها را

که با دست و عصا و کوشش و جوش

ز حد پیشست موسای نمدپوش

سراسر سر حق در سینه دارند

تو گوئی در مند آئینه دارند

ولیکن دارد این موسی ب آثار

ز موسای نخستین فرق بسیار

یکی با آنکه در طور معانیست

جواب ار نی او لن ترانیست

یکی در جنگ و جوش جیش مردم

گروهی جمله کالانعام بل هم

چو پور دوم آن آشفته دوست

ظهور جان جان در کسوت پوست

که گوید کی تو بودی دور ای یار

که تا ما را رساند بر تو آثار

تو کی غائب شدی از دیده جان

که باشد دیدنت محتاج برهان

الا ای مقتل عشاق کویت

شود کور ار نبیند چشم رویت

یک سر خدا گوید بمنصور

یکی جام صفا بخشد بطیفور

که این بر منبر و آن بر سر دار

ولایت را کنندی کشف اسرار

شه دیگر دمد در نای سیری

نوای لیس فی الدارین غیری

شهی در کوی و سلطانی بمصرع

کشندی پرده از سر مقنع

ولایت ساری و جاریست چون نهر

بکوی از کوی و از بازار در شهر

نه مقطع دارد این دولت نه مبدا

بهر دوری بود پنهان و پیدا

ز صنع مهدی این اکسیر اعظم

شود طرح و کند زر قلب آدم

برین تدبیر و این صنعست بالطوع

ولیکن مهدویت نیست بالنوع

بود مهدی امام حی قائم

که طور اوست در اطوار دائم

ز صلب عسکری در بطن نرجس

مکان و لامکان را ماه مجلس

بدست اهل دل پیمانه اوست

دل کامل تجلی خانه اوست

بود دل بیت معمور ولایت

در و دیوارش از نور ولایت

مقامش مضرب خرگاه مهدیست

دل وارسته بیت الله مهدیست

خدا را چونکه با مهدی دوئی نیست

خدا باشد نه دل و ما توئی نیست

ولی را جای در دلهاست بی شک

خدا در بنده منزلهاست بی شک

درین دل خوبروئی خانه کردست

چو گنج و خانه را ویرانه کردست

دلارامی دلم را برده از دست

که دل در دست عشقش ماهی و شست

بشست عشق نفتاد ایچ ماهی

بجز دل کش بود شست الهی

گرم ویرانه کرد افسانه عشق

گنه آباد بادا خانه عشق

بود عشق آتشین و آهنین دل

وگرنه چون بود ثابت چنین دل

شرر زد آتشین خوئی بجانم

ز آتش سوخت مغز استخوانم

نوائی مانده و نائی دگر هیچ

سری ماندست و سودائی دگر هیچ

فنای فقر را سلطان شناسد

بود روشن که جان را جان شناسد

شناسای ولایت صاحب دل

نه آنکو مینهد گل بر سر گل

کسی داند که از سلطانیش ننگ

نه آنکو سنگ دارد بر سر سنگ

شناسد اولیا مر اولیا را

خداوندا نه هر ناکس خدا را

ولی را جز ولی همدم نباشد

درینجا جای نامحرم نباشد

تو قشری اولیا لب لبابند

به نشناسی که در تحت قبابند

اگر در کعبه باشند و اگر دیر

بهم خویشندی و بیگانه از غیر

تو کورستی ندانی نور خود چیست

ز گرمی پی توان بردن مگو نیست

برین انکار چون شمشیر عریان

مزن خود را که جسمت گشته بیجان

ترا قاف منیت پرده دارست

گذر زین قاف سیمرغ آشکارست

توانی برد پی بر حال سیمرغ

اگر سازی وطن بر بال سیمرغ

بجوعست و سهر باصمت و عزلت

تو در پر خوردن و در خواب غفلت

شهود ار نیست باید ذکر بسیار

که یارستی درخت ذکر را بار

ولی از بعد بار یار چیدن

درخت ذکر را باید بریدن

ببر پی بر خدا از ذکر و از فکر

که مذکورست عین ذاکر و ذکر

بدین آلودگی بی علم و ادراک

تو خواهی برد پی بر عالم پاک

خدا بنشسته در دلهای پاکست

نه آنکو بسته این آب و خاکست

دل وابسته بر این خاک دل نیست

خدا در دل بود در آب و گل نیست

تو کن پرواز از این آب و گل پست

که سلطان را نشیند باز بر دست

مگر بر ساعد سلطان نشیند

که چشم باز سلطان را نبیند

بخش ۲۷ - فی المناجات

الهی باز من را ده پر راز

که بنمایم بسمت شاه پرواز

مراده طعمه از تیهوی تقدیر

میفکن رشته ام بر دست کمپیر

که برد چنگل و منقارم این زن

چو عصفورم بریزد مشت ارزن

اگر از ارزنش جویم کرانه

زند بر فرق و گوید حیف دانه

دگر ره رحمت آرد بر من آن زال

دهد تتماج و گوید حال کن حال

چو نبود باز را تتماج در خور

زند مشتی چنان کم بشکند پر

ز بار دل پر آمال مشکن

ز شاهین حقیقت بال مشکن

همای معرفت را خسته مپسند

پر باز ولایت بسته مپسند

مکن بیگانه از خود آشنا را

خدا را آشنائی کن خدا را

بوحدت نوبت اندر چار حد زن

ازل را کوس بر بام ابد زن

ب آب نفی زن خشت مکان را

بریز از هم زمین و آسمان را

کتاب هستی امکان ورق کن

بهر باطل که چشم افتاد حق کن

حقیقت را بحق کن آشکارا

که دل بی دوست نتواند مدارا

بعیسی روح قدسی همعنان ساز

رفیق مهدی صاحب زمان ساز

ولی را باولی کن روی با روی

دو خاتم را مهیا کن بیک کوی

که بیند چشم ظاهر روی باطن

زمین سیار گردد چرخ ساکن

بدل گردند هر یک غیر خود را

ببنی گر ببندی چشم بد را

بپوشان چشم بد را و نکو باش

ز خود بگذر ز سر تا پای او باش

بپر بی پر ز خود اندازه اینست

بپو بی پای رسم تازه اینست

که گر بی پا و پر برخاست از فرش

نشیند مرغ دل بر عرشه عرش

ز بی سر خواست سر از سر چه خیزد

ز دل جانان ز بال و پر چه خیزد

کس ار با بال تن پرد دو صد سال

بود نسرین گردون را بدنبال

ولی با پر دل در طرفه العین

خدا را پر زند در قاب قوسین

باوادنی نشیند مرغ روحش

گشاید سیر دل باب فتوحش

دلش ایوان جمع الجمع را شمع

سرش سودائی یکتائی جمع

بدین وحدت رسید از سیر سالک

شود بر جمع و جمع الجمع مالک

کند شهباز او زین هر دو پرواز

کشد این هر دو را زیر پر باز

بود این سیر و استیفای برش

مقام احمد و اولاد سرش

که باشد منتهی سیر ولایت

نهایت را رجوع اندر بدایت

مر این دریاست فیضش موج بر موج

مفیض اولیای فوج در فوج

همی خیزد ازین یک بحر کامل

هزاران بحر بی پایاب و ساحل

ولایت را سراسر بحر ذخار

حقیقت بحر را لولوی شهوار

هزار اندر هزارند این قوافل

همه یک قبله و یکروی و یکدل

ولایت را چو حدی نیست محدود

چرا قائل شدن باید بمعدود

نه معدود و نه محدود و نه ابتر

که بی عدست و بی حدست و بی مر

به کثرت گرچه بیرون از شمارند

ولی در کار وحدت استوارند

بخش ۲۸ - سؤال دهم

سفر چارست بر گو آن کدامست

الیه و منه هر یک را چه نامست

که باشد سالک سیر الی الله

که اندر سیر فی اللهست در راه

بخش ۲۹ - جواب

بیا ساقی که در کار سلوکم

بجامی نه بسر تاج ملوکم

که تاج پادشاهی عقل و دادست

خرد شاگرد می می اوستادست

نه آن می کش خرد بگریزد از بوی

مئی کز بوی او عقل آورد روی

شرابی از خمستان حقیقت

سزای مغز مستان حقیقت

که مغز ما و این می هر دو یارند

بهم چون جسم و چون جان سازگارند

ازین می مغز سالک گر شود تر

رود جائی که جبریل افکند پر

الی الله راست خلق آنکوست در راه

بمی ده خلق را سیر الی الله

که ما را سیر فی اللهست در پیش

تو سلطان توانگر بنده درویش

الی الله را چو رهرو رهنما شد

خدا شد سیر فی الله را سزا شد

که حق در سیر فی اللهست سیار

کند مر ذات خود را سیر اطوار

ز خلقیت چو خلق آید سوی حق

الی الله نام این سیرست مطلق

خدا شد پس ز خود در خود سفر کرد

مسمائی بهر اسمی نظر کرد

مسمی گشت هر اسم و صفت را

هویدا کرد سر معرفت را

حقیقت داد بر اسمای ذاتی

تحقق یافت اسمای صفاتی

مبدل شد ز آب تیره با نور

صفای صبح زاد از شام دیجور

ز اسم و رسم سائر گشت آگاه

که شد تکمیل سر سیر فی الله

خلافت گشت بر بالای او دلق

ز بالا یعنی از حق شد سوی خلق

سپس از خلق شد در خلق سائر

چو مرکز در مدارست و دوائر

پی تکمیل خلق آن حق مطلق

بامر خلق شد ماء/مور از حق

من الخلق الی الحق سیر ثانی

که زد پویاش کوس من رآنی

من الحق الی الخلقست ثالث

که از حق تاخت سمت خلق وارث

من الخلق الی الخلقست رابع

که حق متبوع مطلق خلق تابع

کنون بنیوش شرح و بسط اسفار

که خواهد گوش معنی در اسرار

نباشد سیر اول را منازل

که باشد فیض حق بر خلق شامل

ز حق تا عبد نبود راه بسیار

ولی مخفیست حق در ستر اسرار

حجاب بین ما و اوست مائی

خودی در خورد نبود با خدائی

اگر خلق از خودی بیگانه گردد

خدا را آشنای خانه گردد

ولیکن شرط دارد سیر این راه

جزای شرط باشد سیر درگاه

نخستین شرط از باطل تخلی

ز اسمای خدا بر او تجلی

چو رهرو شد مبرا از رذائل

شود ذاتش محلای فضائل

شود بعد از تخلی با تحلی

ز اسمای خدا بر او تجلی

نخستین جلوه از اسم علیمست

که باب الله رحمن رحیمست

بود علم الهی باب ابواب

بهر ناسخته نگشایند این باب

ازین در سیر اسمای الهی

توانی کرد ای رهرو کماهی

ز خاک این در آید بوی کامل

که چون بگشود بینی روی کامل

در علم خدای بی ندیدست

قدیمستی نه این باب جدیدست

مر این باب ار گشودندت شبانگاه

ببینی صبح روشن روی الله

چو دیدی روی او بی خویش گردی

بسلطانی رسی درویش گردی

ولی الله مطلق اسم اعظم

بود در سیر دوم سر آدم

شود موصوف اوصاف الهی

برد پی بر کمال حق کماهی

خدا چشمست و گوش و دست و پایش

هوایش مرده در پای خدایش

هوا را سر برید از تیغ تجرید

چو مو سر رستش از اعضای توحید

زهر سر باز در وحدت دهانها

انا الله الا حد ورد زبانها

ببزم بود اعیان ازل شمع

مقیم بارگاه وحدت جمع

که شد از ذات و وصف و فعل فانی

بذات و وصف و فعل لامکانی

بحق رد کرد این هستی که از اوست

ز سر تا پای او شد هستی دوست

که هستی نیست یک هستیست گر هست

که او حقست در بالا و در پست

بطی این بوادی هادی راه

تواند زد دم انی انا الله

شود منصور دار سر مطلق

بدارائی زند کوس اناالحق

زند طبل ولایت بر سر دار

ولی را بخت منصورست بیدار

نوای نغز نای من رآنی

بود در منتهای سیر ثانی

دم راز طرب ساز اناهو

بود سیر دوم را در تکاپو

انا هو بار نخل سیر ثانیست

زمانی نیست نخل سیر آنیست

ب آنی سالک اندر سیر باطن

کند ایجاد را سیر مواطن

چه گفتم بلکه باشد آن دائم

که بر اسماستی قیوم قائم

جوان بخت جهان کل اسماست

ولی مرشد آن پیر تواناست

گروهی اندرین خلوت نشستند

در سیر سوم بر روی بستند

گروهی از خدا گشتند ماء/مور

که روی آرند سمت ظلمت نور

خدای مطلق اندر سیر سوم

باین پیدائی اندر خلق شد گم

ولی الله کامل قلب عارف

نبی شد مهر ابنای معارف

بود پیغمبر تعریف اسماء

معارف را کند بر خلق ابناء

بابنای معارف شد پیمبر

ولی تشریع حق را نیست در خور

که تشریع نبی در خیر مردم

بود محتاج سر سیر چارم

ز حق آمد بخلق آن سر ساری

چو نهر از خلق شد در خلق جاری

من الخلق الی الخلق اینکه با دلق

مسافر گشت حق از خلق در خلق

پی تشریع امر لایزالی

ز اوصاف جمالی یا جلالی

اگر چه برد در این سیر بس رنج

بهر ویرانه پنهان کرد صد گنج

ز یک ویرانه در شرع آنکه شد پست

هزاران گنج باد آورد در دست

پس از سیر چهارم ذات عالم

نبی شد در نبوت گشت خاتم

تمام انبیا آن فرد یکتاست

که بر دوشش ردای احمد ماست

همش خنگ خلافت زیر زینست

همش دست خدا در آستینست

امام انبیای بدو و ختمست

مر او را اقتدای امر حتمست

کسی از انبیای ما تقدم

بانگشتش ز خاتم نیست خاتم

که این انگشتری را حلقه دینست

خدا این حلقه را نقش نگینست

بخش ۳۰ - فی المناجات

خدایا نفس ما را راهبر کن

سر و سرخیل ارباب سفر کن

مر این مرغ همم را بال و پر ده

شکوه و فر معراج ظفر ده

رسان بر وحدت جمع کمالم

به از این کن که اکنونست حالم

مرا در سیر ثانی گرم پی کن

علاج سرد طبعان را بمی کن

مرا زان می که دور از رنگ و از بوست

زمانی دور کن چون مغز از پوست

شرابی ده بقدرت هم ترازو

که من با او بسنجم زور بازو

اگر بازوی مائی ماند از کار

شوم بازوی قدرت را سزاوار

بجامم ریز آن صهبای سرمد

که تاکش رسته از بطحای احمد

رزی کش آب جوی از جدول ذات

شراب اوست دور از رنج آفات

رزی کش صدر خمتی مرتبت باغ

بود کحل زمینش کحل مازاغ

شرابی کش خمستی سر منصور

بود انگور تاکش آیه نور

میی کز ساغر حبل المتینست

خم او رحمه للعالمینست

خدایا سیر ما را سرمدی کن

رفیق سیر سر احمدی کن

کلید قفل صندوق ولایت

بدست تست ما را کن عنایت

بنام خویش هستی را رقم زن

سوائی را بسر سنگ عدم زن

تو در سیر و سلوک از جمله بیشی

کسی نبود تو خود در سیر خویشی

ز بدو سیر تا ختم مسالک

تو وجه باقی و غیر از تو هالک

توئی سیار و سیر و راه و مقصود

نباشد جز تو در اسفار موجود

علی و سائل و مردود و مقبول

توئی این نقطه محسوس معقول

توئی این نقطه سیال ساری

ازل را تا ابد در دور جاری

نه پیدائی نه پنهانی ز بیرون

ز پیدا و نهان ای ذات بیچون

خمستی گاه و گه می گاه ساقی

درین میخانه نبود جز تو باقی

بدور ما خم و خمخانه و جام

نباشد غیر رند دردی آشام

بچشم ما اگر شام ارد مشقست

تمامی پرتو انوار عشقست

اگر سنگست برهان تجلیست

اگر رویست عکس روی مولیست

بدید دل اگر سنگ و اگر روست

نباشد غیر جان در جامه پوست

که جامه پوست در شهری که یارست

نباشد پوست مغز هوشیارست

توئی طالب توئی مطلوب مطلق

ببام خویش زن کوس اناالحق

انا الحق بانگ کوس بام هستیست

اناالموجود سر می پرستیست

انا اللهست بار نخله طور

بسینای ولایت لمعه نور

سویدای ولی الله مقامش

که باشد مهدی موجود نامش

انا المحبوب ما را سر ساریست

سوی المطلوب امر اعتباریست

حقیقت نیست غیر ذات وحدت

خدا پیداست از مرآت وحدت

مرا این آب تا ناخن ز حلقست

خدا آبیست کاندر جوی خلقست

بر چشمی که بیمویست و بیناست

سر موی سر اندر ناخن پاست

بدید دل که در توحید طاقست

حقیقت بود خلق اختلاقست

نمود ما سوی اللهست بی بود

زیان ما سوی حق را بود سود

بجز حق خویش را در جستجو نیست

بعالم جسته ام من غیر او نیست

تو گر بر دیده مجنون نشینی

بجز دیدار لیلی را نبینی

من و مجنون دو هم سیر پریشیم

دو عاشق پیشه فرخنده کیشیم

هدف معشوق و ما تیر شهابیم

بپیکان طلب پر عقابیم

دیوان اشعار

غزلیات

قصاید

مسمطات

رباعیات

مثنوی

ترکیب بند من واردات القلبیه فی معرفه الالهیه : ای موسی طور قلب آگاه

ترکیب بند من واردات القلبیه فی معرفه الالهیه

ای موسی طور قلب آگاه

لاتحزن اننی اناالله

ماراست طفیل ظل خورشید

بالاتر از آفتاب تا ماه

ملک و ملکوتمان مشابه

با آن که منزهیم ز اشباه

تا مجمع این دو بحر در سیر

با موسی و خضر هر دو همراه

بالاتر ازین دو قطب گردون

گردون مقربان درگاه

آن سوتر از این مهابط سر

سریست که غیر نیست آگاه

ما روشن و آفتاب تاریک

ما مرتفع و ستاره کوتاه

جان مطلع اننی اناالحق

دل مرجع لااله الاه

با ضیغم قاب قوس اعظم

شیر فلک البروج روباه

خورشید به نور ماست روشن

از گاه سپیده تا شبانگاه

ما خسرو لامکان توحید

خورشید سوار عرش خرگاه

در مزرع خاکسار عشقست

نه خرمن آسمان کم از کاه

ما بنده پادشاه فقریم

با این همه عز و رتبه و جاه

برقیم به خرمن بداندیش

ابریم به مزرع نکوخواه

عبدیم و به فقر شاه مطلق

شاهیم به عشق عبد اواه

شاهیم که هست پای درویش

در فقر طراز افسر شاه

عبدیم که از صفای بر حق

آموخته ایم راه از چاه

تا راه بریم بر دقایق

در حل حقیقه الحقایق

سلطان سریر عشق ماییم

هم پادشهیم و هم گداییم

بر خسرو گاه افسر سر

بر سالک راه خاک پاییم

بر دست سکندر ولایت

آیینه قطب حق نماییم

ما مالک ملک و گنج فقریم

ما صاحب افسر فناییم

دریای وجود را لعالی

در بحر عدم نهنگ لاییم

با وحدت دل به نفی کثرت

شمشیر نه تیر نه بلاییم

در فلک نجات ناخدا کیست

ما بر سر ناخدا خداییم

در کشتی دل ببحر توحید

بر صدر نشسته ناخداییم

ما بنده مصطفای مطلق

سلطان سریر اصطفاییم

بر جسم شکسته مومیایی

در چشم ضریر توتیاییم

عشقست که ماورای عقلست

ما نیز ورای ماوراییم

دل خانه و خلوت خداوند

ما خواجه خلوت و سراییم

از یک سر موی گر فروشند

مجموع دو کون را بهاییم

از کسوت کائنات عوریم

پوشیده ردای کبریاییم

در دیده ما بجز خدا نیست

آسوده ز قید ماسواییم

جمشید جمال را سریریم

خورشید کمال را سماییم

پیشیم ز آسمان بمعنی

باانکه به صورت از قفاییم

بالاتر نه بنای بالا

با آنکه فروتر بناییم

طی ظلمات کرده ایدون

خضر سرچشمه بقاییم

دارای وجود را سراپا

بالای شهود را قباییم

بیگانه ز غیر و غیر چون نیست

با هرچه که هست آشناییم

میخواره و رند و خانه بر دوش

بی کینه و کبر و بی ریاییم

صافی شده از کدورت سر

صاحبدل صفه صفاییم

آن همزه که اوست فوق واحد

آن نقطه که هست تحت باییم

ما یافته ایم در معارف

این نقطه بنفی ذات عارف

افراد که همدم جلیلند

پیران مراد را دلیلند

هم صاحب نفخه سرافیل

هم محرم راز جبرییلند

بر گوهر جود بحر عمان

بر کشت وجود رود نیلند

از گوهر پاک گنج پنهان

از مشرب صاف سلسبیلند

خارج همه از اداره قطب

با قطب برادر سبیلند

هم مالک ملکت سلیمان

هم صاحب ثروت خلیلند

دارند بحق هزار برهان

خاموش ولی ز قال و قیلند

در مملکت وجود باقی

بعد از اقطاب بی بدیلند

در مصر ولایتند والی

یوسف رخ و دلبر و جمیلند

اکسیر سعادتمند افراد

پرقیمت و قابل و قلیلند

از خلق نه از عروق واعصاب

بر خاتم انبیا سلیلند

داود زبور خوان توحید

با کوه به نغمه هم رسیلند

آنانکه لباس جاه پوشند

در فقر برهنه و ذلیلند

بینند حجاره های سجیل

کاین قوم ضلال قوم پیلند

نابرده به کعبه فنا پی

بر نفی بقای خود دخیلند

آن فرقه که زنده اند دایم

در مسلخ عشق او قتیلند

خلاق معانیند و صورت

امرند که خلق را کفیلند

قوت دل اولیاست تهلیل

با خاتم انبیا اکیلند

بر مسند حق خلیفه الله

غوثند و خدای را وکیلند

از اسم گذشته در یم ذات

مستغرق بلکه مستحیلند

ایجاد عیال جود افراد

هم لم یلدند و هم معیلند

بحرند که حاوی ل آلی

ابرند که راوی غلیلند

هستیست ز وجودشان و ایشان

در معرض امتحان بخیلند

قومی همه رند و لاابالی

بیرون ز تصور خیالی

ما گاه فراز آفتابیم

گه معتکلف تراب و آبیم

گاهی شه کون و گاه درویش

آباد گهی و گه خرابیم

گه تیره و گاه صاف بی غش

گه دردی و گه ناب نابیم

گر سایه ما ز نور گوید

بنیوش که ظل آفتابیم

خود گوی ز ما متاب گردن

ما خسرو مالک الرقابیم

با آب وصال دوست شاداب

با آتش عشق او کبابیم

آبی که ز سر گذشت دریاست

ما تشنه مانده در سرابیم

ما خفته میان بحر عطشان

وین طرفه که تشنه ایم و خوابیم

موجود بجز خدای نبود

ما مانده ز خویش در حجابیم

یک حرف وفا نخوانده با آنک

دیباچه نغز نه کتابیم

از ام و ابیم زاده اما

ما جد قدیم ام و بابیم

سر صحف دلیم لیکن

معلوم نشد که از چه بابیم

در دست حبیب عروه الله

مر گردن خصم را طنابیم

بر دوست خط کتاب رحمت

بر دشمن آیت عذابیم

پیر پدر ستاره پیر

در اول نوبت شبابیم

ما خسرو اعظمیم و درویش

ما شیخ مکرمیم و شابیم

خورشید تکاورست ما را

با عیسی چرخ همرکابیم

شاهست که عارفست و معروف

ما بنده معرفت م آبیم

خمار و شرابخوار و ساقی

خمخانه و ساغر و شرابیم

بر چرخ رویم بی تحرک

هم سیر دعای مستجابیم

در رزم هوای نفس چون گرگ

با پنجه شیر شرزه غابیم

دنییست چو جیفه گر پرستیم

این جیفه بسیرت کلابیم

کم جوی سفال و سنگ دنیی

ما گوهر گنج دیریابیم

مقهور حضور و نور انوار

وارسته ز ظلمت غیابیم

با جسم بکعبه حضوریم

در ظلمت محض عین نوریم

ای راز مرا طلیعه ناز

بگشای در دریچه راز

ناز تو بلای نازنینان

کشتی همه را چه میکنی ناز

بردی دل ما به شوخی و طنز

ای دلبر نغز و شوخ طناز

بگشای در خزانه عرش

زین درج دررکه میکنی باز

ای مطرب عشق کن بتوحید

در پرده ترانه دگر ساز

این توسن وحدت تو تازان

در عرصه انتها و آغاز

بر وحدت آفتاب ذاتت

ذرات وجود من هم آواز

باز دلت از زمین آثار

دارد بسمای ذات پرواز

تا بال گشوده یی بدین فر

بر ساعد شه ندیده کس باز

ای ذات ولی امر مطلق

ای از همه کائنات ممتاز

ای قطب مکان لامکان سیر

خورشید سوار آسمان تاز

در مملکت کمال سرمد

شاهی تو و بی شریک و انباز

عشق تو شراره ییست جانسوز

جویای تو عاشقیست جانباز

سر دل بایزید و منصور

سودای سر جنید و خراز

در عشق نشان شدیم و جز اشک

در خانه ما نبود غماز

از آن لب لعل کی کند دل

دندان من ار کنند با گاز

ای مطرب دل ز تار وحدت

زنگ دل ما بزخمه پرداز

ای ساقی جان بساغر افکن

آن آتش خان و مان برانداز

در بی کز و بازی ار رسیدی؟

بر دوست رسی نه از کزو باز؟

از دست خدا خرند جان را

نان پاره نه کز دکان خباز

از خود بگذر خدای یک موی

از تارک ما ندارد افراز

بنشست به عرض وحدت دل

سلطان بدو صد هزار اعزاز

ما عرض حقیقت خداییم

شک نیست که هرچه هست ماییم

ماییم ظهور نور انوار

جز ما نبود بدار دیار

جایی که منم صدای جبریل

میاید و کس نمیدهد بار

فیض احدیتیم و حق را

در فیض وجود نیست تکرار

ما مظهر واجب الوجودیم

در ذات صفات و فعل و آثار

اسرار وجود در تجلیست

ما آینه وجود اسرار

یارست که کرده جلوه از سر

تا پای ز پای تا سر یار

عشقیست که محو کرد و حیران

جان و دل دردمند دیدار

در دست که کرده از گرانی

سنگ دل کوه را سبکسار

با روی تو ای مراد هر دل

جان و دل دیده است بیکار

بی درد تو ای طبیب هر درد

جسمست نحیف و روح بیمار

بیمار تراست نفح عیسی

مست غم عشق تست هشیار

خوابست که نیست همدم عشق

عشقست رفیق بخت بیدار

بی شاخ شکوفه قد دوست

بی نرگس مست چشم دلدار

چون نرگس مستمی گران سر

چون شاخ شکوفه سرنگونسار

بیروی تو لاله نیست در بر

بی موی تو مشک نیست در بار

چشمی که سمن ندید و شکر

آمیخته گوییا که ناچار

زین روی سمن بری بخرمن

زین لعل شکرخوری بخروار

ای قطب مدیر دار هستی

زین دایره تا بچرخ دوار

اقلیم دل مرا بتحقیق

سلطانی تخت را سزاوار

بر تست مدار امر چونانک

بر نقطه مدار خط پرگار

من تاجرم و متاع من عشق

بازار دلست و حق خریدار

گنجینه لایزال بر دست

بنشسته بچارسوق بازار

چشم دل من بیار روشن

خورشید سپهر و دیده تار

ماراست غذای جان و دل دوست

عالم هم کاسه لیس پندار

بی قوت لب تو ماسوی را

دل خورده و بازمانده ناهار

زین مغز اگر بیفکنی پوست

اعصاب و عروق و جسم و جان اوست

چشمی که ندیده روی ما را

بیند بکدام رو خدا را

ای آنکه ندیده ییش در عرش

کن سجده جناب قدس ما را

در خانه ماست زود زن دست

در زلف بت گریزپا را

یکتاست بخانه آنکه دیدست

آنگونه و طره دوتا را

ای آنکه ندیدی آن دو سوسن

وان سنبلکان مشک سا را

بر دست بگیر جان شیرین

پیش آی و بعجز گوی یارا

بیگانه مشو که جان سپارند

یاران حرکات آشنا را

این حرف بگوی و بذل جان کن

زین بذل پذیره شو بقا را

چندان که سرای دوست ماند

ماند که زد این در سرا را

چندان که جناب عشق باقیست

باقیست که چنگ زد فنا را

دل خانه ماست صیقلی کن

آیینه قطب حق نما را

این سینه سرای سر عشقست

پرداخته کن ز غیر جا را

سلطان ازل رسید تنها

هم ارض گرفت و هم سما را

ماهی که دل از سپهر میجست

از دل به سپهر زد لوا را

آن دل که مقید هوی بود

زین بست و سوار شد هوی را

از غیر ردای فقر بگذشت

بگزید ردای کبریا را

از جاه گذشت و از تکبر

هم کبر نهاد و هم ریا را

در راه رضای دوست بگزید

بر راحت خویشتن بلا را

بگذشت ز حرف دفتر جور

خواند آیت مصحف وفا را

دل در پی سلطنت گدا شد

تا دید بساط پادشا را

دریافت که شاه مینشاند

بر دامن خویشتن گدا را

در ظل حقیقت صفا دید

چون دید حقیقت صفا را

قومی که به تاج و گنج سلطان

انعام کنند بینوا را

بگذاشت کدورت و صفا شد

بگذشت ز اهرمن خدا شد

ای بنده ز بود خویش لا شو

بگذار ز سر منی و ما شو

بیگانه ز پادشاه کثرت

با بنده وحدت آشنا شو

حق وحدت باقی است و فانی

در وحدت باقی خدا شو

بر غیب و شهود شاه مطلق

سلطان وجود را گدا شو

با وحدت ذات خویش مشغول

وارسته ز قید ماسوی شو

بی وضع و متی و این فارغ

از چون و چگونه و چرا شو

این ارض و سماست پرده ای دل

از ارض منزه و سما شو

از ملک و ملک علاقه بگسل

یکتای بری ز هر دو تا شو

یار آمده و گه نثارست

ایجان عزیز من فدا شو

طالب ز فنا رسید بر دوست

گر طالب دوستی فنا شو

مردانه ز هرچه هست بگذر

رندانه بیا و بی ریا شو

در دست خودی دوا او نفی

از درد بحضرت دوا شو

خواهی رسی ار بِسِرِّاطلاق

از بند خود ای پسر رها شو

مستغرق قلزم خدایی

بر کشتی کون ناخدا شو

تا بار دهندت آشنایان

بیگانه از این منی و ما شو

ای دل به طریق عشقبازی

چندی به فراق مبتلا شو

تا قدر وصال را بدانی

ای بسته بند هجر وا شو

معشوق تویی و عشق و عاشق

گو راز نهفته برملا شو

بر دوست گرای و یک حقیقت

بر بام دل آی و یک هوا شو

یا کن ظلمات خویشتن طی

چون خضر و به چشمه بقا شو

یا گیر بدست دامن پیر

کی خضر مراد رهنما شو

ای موسی ما بخضر مگرای

ای آتش طور خضر ما شو

ماراست حبال سحر اوهام

ای عقل مجرد اژدها شو

قلبست زر وجود ناقص

ای گرد کمال کیمیا شو

کن قلب تمام را زر پاک

ای سالک اگر مسی طلا شو

بگذار ستبرق سلاطین

سلطان سریر بوریا شو

از هرچه کدورتست شو صاف

هم مسلک سیرت صفا شو

از خویش بجه ز بند هستی

خود را به مبین و بس که رستی

صفای اصفهانی

دیوان اشعار