معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ صغیر اصفهانی

محمد حسین صغیر اصفهانی زادهٔ سیزدهم ماه رجب ۱۳۱۲ قمری در اصفهان، درگذشتهٔ ۱۳۹۰ قمری در اصفهان شاعر ایرانی است. در اثر تربیت پدرش که آقا اسدالله نام داشت و یکی از مداحان بود با اشعاری که دیگران در مدح و مصیبت «چهارده معصوم» سروده بودند آشنا گردید و در سنین هشت و نه سالگی شروع به گفتن اشعار کرد به همین دلیل صغیر تخلص گرفت. خود او در مورد تخلصش این گونه سروده است: «مرا صغیر تخلص بجا بود که سه چیز مراد دارم و هستم از این تخلص شاد در اول اینکه به عهد صغارتم ایزد زبان بگفتن اشعار جانفزا بگشاد بدوم اینکه نگیرند اکابرم خورده اگر ز خامه من نقطه یی‌خطا افتاد بسوم اینکه چو روز حساب پیش آید مسلم است که آنجا بود صغیر آزاد» از بدو تأسیس انجمن دانشکده اصفهان به سرپرستی عباس‌خان شیدا در سال ۱۳۳۴ق در آن انجمن شرکت کرد. از همان جوانی به کار بافندگی پرداخته و از راه کار و زحمت به امرار معاش و اداره خانواده پرداخت و استغناء و بی‌نیازی از خلق را پیشه خود ساخت. او در اغلب انجمن‌های ادبی اصفهان همچون انجمن‌های مدرسه تبریزی، خاکیا، کمال، سعدی و مکتب صائب شرکت می‌کرد و جزو اساتید پیشکسوت و محترم این انجمن‌ها به‌شمار می‌رفت. به میرزا عباس پاقلعه‌ای شیخ سلسله نعمت اللهیه اصفهان ارادت داشت و در مدح او شعر می‌گفت. صغیر اصفهانی سرانجام در سه‌شنبه اول جمادی الثّانی ۱۳۹۰ق (مطابق با مرداد ماه ۱۳۵۰ش) وفات یافت و در جوار حرم رأس الرضا در طوقچی اصفهان به خاک سپرده شد.

قصاید

شمارهٔ ۱ : ای در طلبت صد چاک از غصه گریبان‌ها

شمارهٔ ۲ - در نعت حضرت ختمی مرتبت موید مجتبی محمد مصطفی (ص)

شمارهٔ ۳ - در مدح اعلیحضرت شاه ولایت علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۴ - در مدح مظهرالعجائب حضرت مولی‌الموالی علی علیه السلام

شمارهٔ ۵ - در تهنیت عید مولود : مرحبا عیدی که در آن شد ز رحمت فتح باب

شمارهٔ ۶ - در مناقب و مدایح ائمه طاهرین صلواه الله علیهم اجمعین

شمارهٔ ۷ - در منقبت امام‌المتقین حضرت امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۸ - در تهنیت عید مولود مولی الکونین ابی‌الحسنین علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۹ - در تهنیت عید مولود مهدی موعود علیه صلوات‌الله الملک المعبود

شمارهٔ ۱۰ - در مدح امیرالمؤمنین امام المتقین حضرت علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۱۱ - در منقبت امام المتقین امیرالمؤمنین اسدالله الغالب علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۱۲ - در مدح فاتح خیبر خواجه قنبر حضرت علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۱۳ - در مدح سفینه النجات حلال مشکلات امیرالمؤمنین علیه‌السلام

شمارهٔ ۱۴ - در مدح قاتل کفار حیدر کرار حضرت علی ابن ابیطالب علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۱۵ - در مدح حضرت امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۱۶ - مولودیه در مدح انسیه حورا فاطمه زهرا سلام‌الله علیها

شمارهٔ ۱۷ - در تنهیت عید مولود مسعود امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۱۸ - در تهنیت عید مولود صفدر بدر و حنین ابی‌الحسنین علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۱۹ - در مدح مولی الکونین علی‌علیه‌السلام : درحقیقت جان ندارد هرکسی جانان ندارد

شمارهٔ ۲۰ - در مدح مولی الکونین اباالحسنین علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۲۱ - در مدح ساقی کوثر حیدرصفدر حضرت امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۲۲ - در مدح امام بر حق ولی مطلق حضرت علی‌ابن ابیطالب علیه‌السلام

شمارهٔ ۲۳ - در مدح مولی‌الموالی حضرت امیرالمؤمنین (ع)

شمارهٔ ۲۴ - در مدح حضرت مولی‌الموالی علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۲۵ - در مدح حضرت امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۲۶ - در مدح امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام : دهر پیر امروز باز از نوجوانی می‌کند

شمارهٔ ۲۷ - در مدح شهاب‌الثاقب حضرت مولی‌الموالی علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۲۸ - در مدح مولی‌الموالی حضرت علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۲۹ - در مدح ساقی کوثر حیدر صفدر علی (ع) : خورشید و تیغ و آینه درویش این چهار

شمارهٔ ۳۰ - در تهنیت عید مولود مسعود حضرت رسول اکرم صلی‌الله علیه و آله

شمارهٔ ۳۱ - قصیده مولودیه ذیل در ماه رجب ۱۳۴۹ هجری : به عتبات مشرف شده بودند در اصفهان سروده شد و ارسال ...

شمارهٔ ۳۲ - غدیریه در مدح حضرت علی علیه‌السلام : سزد روند مه و مهر در حجاب امروز

شمارهٔ ۳۳ - غدیریه در مدح ساقی سلسبیل و مرشد جبرئیل

شمارهٔ ۳۴ - در تهنیت عید سعید غدیر و مدح امیرالمؤمنین علیه‌السلام

شمارهٔ ۳۵ - در تهنیت عید مولود ولی ذوالمنن : چو یار پرده ز رخسار برگرفت امروز

شمارهٔ ۳۶ - قصیده در مدح حضرت مولی‌الموالی علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۳۷ - در میلاد مسعود حضرت ثامن الائمه علیه‌السلام

شمارهٔ ۳۸ - در تهنیت عید مولود مسعود حلال مشکلات کشتی نجات علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۳۹ - در مدح ولی ذوالمنن حضرت حجه‌ابن‌الحسن عجل‌اله تعالی فرجه

شمارهٔ ۴۰ - در مدح مولی‌الموالی حضرت امیرالمؤمنین (ع)

شمارهٔ ۴۱ - در مدح شمع شبستان هدایت شاه سریر ولایت : یکی گشای دو چشم ار که نیستی احول

شمارهٔ ۴۲ - در مدح مولی‌الموالی حضرت علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۴۳ - در مدح ولی سبحانی حضرت علی عمرانی (ع) : ای پیش ارغوان تو کمتر ز خار گل

شمارهٔ ۴۴ - غدیریه در مدح سراج الامه اب الائمه علی «علیه السلام»

شمارهٔ ۴۵ - در تهنیت عید مولود شاه ولایت اسداله الغالب علی ابن ابیطالب (ع)

شمارهٔ ۴۶ - در تهنیت عید مولود مسعود : زد امروز از نسل آدم به عالم

شمارهٔ ۴۷ - در نعت حضرت خاتم الانبیاء محمد مصطفی «صلی‌اله علیه و آله»

شمارهٔ ۴۸ - در نعت رسول اکرم (ص) و مدح ولی اعظم علی (ع)

شمارهٔ ۴۹ - در مدح مولی‌الموالی حضرت امیرالمؤمنین (ع)

شمارهٔ ۵۰ - در مدح مولی الموالی امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۵۱ - ایضا قصیده غدیریه در مدح مولی «علیه‌السلام»

شمارهٔ ۵۲ - تنقید از حاسدین و مناقب علی ابن ابیطالب علیه‌السلام

شمارهٔ ۵۳ - در مدح ساقی سلسبیل مرشد جبرئیل علی (ع) : دست یزدان دستیار مصطفی بازوی دین

شمارهٔ ۵۴ - در مدح کشتی نجات حلال مشکلات حضرت علی (ع)

شمارهٔ ۵۵ - در مدح شاه انس و جان مولی الموالی امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۵۶ - در تهنیت عید مولود مسعود مهدی موعود : خالت بتا به عارض نیکو

شمارهٔ ۵۷ - مولودیه در مدح مظهر العجائب علی ابن ابیطالب «علیه السلام»

شمارهٔ ۵۸ - در نعت سیدعالم نبی‌اکرم محمد مصطفی (ص) : دو جهان نمی و ترشحی زیم عطای محمدی

شمارهٔ ۵۹ - در مدح امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام : تویی آنکه سکه سلطنت زده حق بنام تو یا علی

شمارهٔ ۶۰ - توسل به حلال مشکلات و کشتی نجات : چشم لطفی سوی ما بهر خدا کن یا علی

شمارهٔ ۶۱ - در مدح امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام : شاه اورنگ انماست علی

شمارهٔ ۶۲ - در مدح شاه انس و جان مولی الموالی امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۶۳ - غدیریه در مدح مولی الموالی علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۶۴ - غدیریه در مدح مولای متقیان : الا ای غافل از حال خود ای بیچاره انسانی

شمارهٔ ۶۵ - غدیریه : ای مه بی‌مهر من ای مهر و ماهت مشتری

شمارهٔ ۶۶ - در مدح حلال مشکلات اسدالله الغالب : کرده خوش جمع بهم چشم تو با بیماری

شمارهٔ ۶۷ - مولودیه در مدح شهاب الثاقب حضرت امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۶۸ - در تهنیت عید مولود حضرت اباعبدالله (ع) : خوش هوای فرودین امسال روح افزاستی

شمارهٔ ۶۹ - در مدح ولی‌الله اعظم امیرالمؤمنین علی «علیه‌السلام»

شمارهٔ ۷۰ - در مدح ولی‌الله اعظم امیرالمؤمنین «علیه‌السلام»

شمارهٔ ۷۱ - در مدح ثامن الائمه علی ابن موسی‌الرضا «علیه‌السلام»

شمارهٔ ۷۲ - قصیده عشقیه : مسجود ملک آدم عشقست جمالت را

شمارهٔ ۱

ای در طلبت صد چاک از غصه گریبان‌ها

خون‌ها ز غمت جاری از دیده به دامانان‌ها

در زواویه هجرت بنشسته به خون دل‌ها

در بادیه عشقت سر کرده قدم جان‌ها

آلوده به خون باشد از پای مجانینت

هر خار که می‌بینم در طرف بیابان‌ها

با شوق لقایت جان از جسم رهد شادان

چون مردم زندانی از گوشه زندان‌ها

چه کعبه و بتخانه چه خانقه و مسجد

با یاد تو در هرجا جمعند پریشان‌ها

چه رند خراباتی چه شیخ مناجاتی

اوصاف ترا هریک گویند به عنوان‌ها

چه فاخته در گلشن چه جغد به ویرانه

دارند نهان هریک حمد تو در افغان‌ها

تهلیل تو را کبکان گویند به کهساران

تسبیح تو را مرغان خوانند به بستان‌ها

در معرفتت تنها حیران نه منم کاینجا

هم عقل کل استاده اندر صف حیران‌ها

ذات تو دلیل آمد بر ذات تو و جز این

باشد ببر کامل ناقص همه برهان‌ها

تو اول و تو آخر تو ظاهر و تو باطن

صادر ز تو اول‌ها راجع به تو پایان‌ها

ملک از تو و حکم از تو نصب از تو و عزل از تو

در ملک تویی سلطان مملوک تو سلطان‌ها

جسم از تو بود جان هم سر از تو و سامان هم

داریم ز تو سامان ما بی‌سر و سامان‌ها

با حکمت تو هرگز از ابر بهار و دی

بیهوده نمی‌بارد یک قطره ز باران‌ها

گویند گنه بخشی چون بنده پشیمان شد

جز تو که پشیمانی بخشد به پشیمان‌ها

بر تابع فرمان‌ها فرض است جنان اما

بی‌عون تو نتواند کس بردن فرمان‌ها

شاید که شوند از تو مأیوس گنهکاران

هرگاه فزون‌تر شد از عفو تو عصیان‌ها

یک ذره نخواهد کرد احسان تو کوتاهی

درباره کافرها در حق مسلمان‌ها

ما خیره‌سران هریک یک عمر به درگاهت

کردیم چه عصیان‌ها دیدیم چه احسان‌ها

ما بنده نادانیم از کرده ما بگذر

ای پادشه دانا بخشای به نادان‌ها

یارب به حق آنان کز نیست شدن در تو

معمورهٔ هستی را هستند نگهبان‌ها

از علت نادانی ما را تو رهایی ده

این درد تو درمان کن ای خالق درمان‌ها

از رحمت خود ما را می‌دار به هر حالت

محظوظ ز دانایی محفوظ ز خسران‌ها

وان‌ها که همی‌پویند اندر ره عرفانت

بر فرق صغیر افشان خاک قدم آن‌ها

شمارهٔ ۲ - در نعت حضرت ختمی مرتبت موید مجتبی محمد مصطفی (ص)

ای مایه امید دل ای رحمت خدا

ای اولین تجلی حق ختم انبیا

ای کنیت مقدس و اسماء اقدست

بوالقاسم و محمد و محمود و مصطفا

آید چو نام نامی جان پرورت بگوش

در دل مقام خویش دهد خوف بر رجا

بود از تو بس شگفت اگر سایه داشتی

خورشید را بلی نبود سایه در قفا

گردید ختم بر تو نبوت که سعی تو

از ابتدا رساند مکارم به انتها

موسی چو از جهان بسرای دگر شتافت

طی گشت قصهٔ یدبیضا و اژدها

عیسی چو جای در فلک چارمین گرفت

روی زمین نماند از او معجزی بجا

قرآن توست معجز باقی که تا ابد

بر جن و انس روز و شبان میزند صلا

گوید هر آنکه را که ز من هست شک و ریب

یک سوره آورد چو من از فرو از بها

برهان خاتمیتت این بس که تا بحشر

در کاینات هست طنین افکن این ندا

چون لانبی بعدیت آید بگوش دل

آساید از فسانه ارباب ادعا

در رفع اختلاف جهانی توان نمود

بر یک حدیث متقن ثقلینت اکتفا

صورت نهفتی از ره معنی درآمدی

در صورت مقدس قرآن و اوصیا

قرآن تست روح تو و تا جهان بپاست

بر اهل روزگار دلیل است و رهنما

جسم تواند عترت و هرگز نمیشود

این روح و جسم تا ابد از یکدیگر جدا

آری چگونه روح تواند بدون جسم

اندر زمانه زیست کند تا صف جزا

این هر دو خود توئی و به تحقیق بر تو رفت

بر این دو از هر آنکه وفا رفت یا جفا

آن حجه دوازدهم حالیا بغیب

باشد شریک و حافظ قرآنت از وفا

آن هم توئی به صورت و معنی که شخص او

با اسم و کینه تو کند جلوه ز اختفا

ترویج دین تست بدست وی و شود

در عهد او حقیقت اسلام بر ملا

چون بهر دفع ظالم و ظلم آن ولی حق

بر بام کعبه برزند از عدل حق لوا

گیتی بعدل و داد گراید ز جور و ظلم

زحمت شود رفاه و کدورت شود صفا

آنگه دلیل خلق کتاب تو است و بس

در امر و نهی کار برآید بمدعا

گردد پدید سلطنت حقه در جهان

یابد ظهور معدلت ذات کبریا

آنروز از سپید و سیه خلق عالمند

قائل بیک کتاب و بیک دین و یک خدا

گردد جهان بهشت برین زان یگانگی

آری یکانگی کند این دردها دوا

ای صاحب شریعت و ای خواجه رسل

ای آسمان رفعت و خورشید اهتدا

از شر غیر و وسوسه نفس و هول حشر

دارد صغیر بر تو و آل تو التجا

شمارهٔ ۳ - در مدح اعلیحضرت شاه ولایت علی علیه‌السلام

الا تا خویشتن بینی نبینی روی جانان را

بلی ابر از نظر پنهان کند خورشید تابان را

مقام وحدت است اینجا تو و جانان نمی‌گنجد

از آن مگذر که خود بینی ز خود بگذر ببین آن را

چو جویی آن صنم باز آی از دیر و حرم یعنی

ز پای جان خود بردار قید کفر و ایمان را

ز عشق آن پری ناصِح مکن منعم که می‌دانم

نبیند این سر شوریده دیگر روی سامان را

من اندر خواب زلفش دیدم و حالم پریشان شد

تو هم چون من شوی بینی گر این خواب پریشان را

وصالش جوی در محنت که توأم ساخته حکمت

طواف کعبه و پیمودن کوه و بیابان را

گر افتادی ز پا می‌رو به سر کارد برون روزی

جمال کعبه از پای دلت خار مغیلان را

ترش‌روییِ دی از پی بهاری آورد شیرین

ببینی سبز و خرم کوه و صحرا و گلستان را

به تحقیق ار گشایی دیدهٔ دل را توان دیدن

خود اندر دامن ابر سیه گل‌های خندان را

شنیدی زنده دارد آب حیوان خضر را بازی

تو هم در ظلمت گیتی طلب کن آب حیوان را

تویی آن کس که حق گوید نفخت فیه من روحی

خود ار ناخوانده‌ای می‌پرس از آن کو خوانده قرآن را

بسی جای شگفت است این چو نیکو بینی ای انسان

که با آن روح رحمانی بری فرمان شیطان را

سیه گشته است چشمت از شتاب گردش گردون

از این رو می‌نیاری دید دست چرخ گردان را

خط پرگار دوران نقطه‌ای اندر میان دارد

بجو آن نقطهٔ مرکز مشو سرگشته دوران را

اگر آن نقطه را جویی صفت زان نقطه دان دائر

مدارِ گنبدِ گردون، نظامِ مُلکِ امکان را

ز قُرب و بُعد آن نقطه است کآید در میان صحبت

بیان سازند اهل دل چو شرح وصل و هجران را

اگر آن نقطه را خواهی محل جو در دل آنان

که دیو نفس کشتند و طلب کردند یزدان را

به دست صدق دامان گروهی گیر کز صفوت

به ناپاکی و بی‌باکی نیالودند دامان را

به درویشان عالی‌رتبتی پیوند کز همت

فرو نارند سر مر تاج قیصر تخت خاقان را

سخن بی‌پرده گر خواهی ز جان شو بندهٔ آنان

که راه بندگی پویند از جان شاه مردان را

شهنشاهی که آید هر که در خیل غلامانش

به خود همدوش بیند آدم و نوح و سلیمان را

برای هرچه جز حق فرض کن آغاز و پایانی

به دست مرتضی دان امر آن آغاز و پایان را

مجو بی‌مهر او غفران حق کاندر صف محشر

به شرط مهر او دارد خدا مبذول غفران را

شها ای کوه حِلم و بحر علم و معدن حکمت

که از خو آن عطای خویش دادی لقمه لقمان را

تویی مقصود از این مطلب تویی منظور از این معنی

که حق بر صورت خود خلق فرموده است انسان را

تو روشن می‌کنی ماها چه آفاق و چه انفس را

تو روزی می‌دهی شاها چه کافر چه مسلمان را

شهنشاها تویی کت بینم اندر حیطهٔ قدرت

مسخر شش جهت هم پنج حس هم چار ارکان را

صلت خواهم بدین اشعار و آن این است کافزایی

به روح پاک پیر و باب من اکرام و احسان را

چه گویم من به وصفت با وجود اینکه می‌بینم

در اوصاف تو از قول خدا آیات قرآن را

صغیر از شرم شد خاموش آری کی بود در خور

ثنای چون تو دانایی من ناچیز نادان را

شمارهٔ ۴ - در مدح مظهرالعجائب حضرت مولی‌الموالی علی علیه السلام

کند ثابت حدیث قدسی این فرخنده معنا را

که یزدان در عبودیت ربوبیت دهد ما را

ز آدم تا بخاتم چون امیرالمؤمنین حیدر

طریق بندگی نسپرده کس معبود یکتا را

اگر کنه عبودیت ربوبیت بود یاران

برای من کنید از بهر حق حل این معما را

علی را بنده باید خواند یا حق گفت یا هر دو

ندانم با که گویم این حدیث حیرت‌افزا را

بقر آن آیه میمون سبحان الذی اسری

نماید شمهٔی از فضلش آگه مرد دانا را

خدا فرموده تا بنمایمش آیات خود بردم

سوی معراج از روی زمین سلطان بطحارا

امیرالمؤمنین فرموده در تفسیر این آیه

نباشد آیتی اکبر ز من ایزد تعالی را

ز برج کعبه طالع گشت خورشید دل افروزی

که رجعت داد در چرخ آفتاب عالم آرا را

صغیر از دست اینجا خامه را بگذار و ساکت شو

که ترسم از گلیم خویشتن بیرون نهی پا را

شمارهٔ ۵ - در تهنیت عید مولود

مرحبا عیدی که در آن شد ز رحمت فتح باب

یعنی از برج نبوت سر برآورد آفتاب

مرحبا عیدی که در آن ز امر رب‌العالمین

رحمه للعالمین برداشت از صورت نقاب

مرحبا عیدی که در آن چون دل صاحبدلان

شد جهان روشن بنور حضرت ختمی مآب

الصلا ای عشق بازان الصلا ای عارفان

مظهر حسن ازل بیرون خرامید از حجاب

ایکه دیدار حقت باید ببین او را که گفت

من‌رآنی قدر أی الحق آنشه گردون جناب

در شهود آمد ز غیب آن عالم علم لدن

کز قفایش چاکر آسا جبرئیل آرد کتاب

هم ز کاخ رفعتش عرش معلا پایه‌ای

هم ز بحر قدرتش دریای امکان یکحباب

هم میان اولیاء آنماه شمع انجمن

هم میان انبیاء آن شاه فرد انتخاب

جن و انس و دیو ودد از رحمت او بهره‌ور

وحش و طیر و مور و مار از حضرت او کامیاب

دانه‌ئی بی امر آن سرور نروید از زمین

قطره‌ئی بی‌حکم آن حضرت نبارد از سحاب

مصحف و توره و انجلیل و زبور از قول حق

در مدیح اوست یکسر فصل فصل و باب باب

بغض و حبش بهر اعدا و محبش پرورد

آنگناه اندر گناه و این ثواب اندر ثواب

چون بمحشر از شفاعت بهر امت دم زند

محو گرداند حق از لوح جز احرف عقاب

گرچه جرمت بیحسابست از حساب خود مترس

ایکه مهر او بود حسب تو در روز حساب

دشمن او نشنود هم دوستدارش ننگرد

آن یکی بوی بهشت و این یکی روی عذاب

پیچ و تاب حشر باشد منکرش را تابعش

جز که از گیسوی حورالعین نبیند پیچ و تاب

جان فدای آن شهنشاهی که خواند عبد او

خویشرا شاه دوعالم شیر یزدان بوتراب

مرتضی آنکس که بی‌مهرش بدرگاه خدا

گر دعای انبیا باشد نگردد مستجاب

گفت احمد شهر علمم من علی باب منست

جان من در شهر میباید شدن داخل ز باب

دشمن ار جوید از او دوری نباشد این عجب

دایماً خفاش از خورشید دارد اجتناب

شاه مردان شیر یزدان آنکه در روز مصاف

از نهیبش می‌شدی شیر فلک را زهره آب

برق تیغش آتشی بودی که گر خلق جهان

خصم وی بودند جان جمله می‌کردی کباب

عرصه عالم ز رو به خصلتان خالی نشد

تا نکرد آن شیرمرد بی‌بدل پا در رکاب

مهر و ماه و ثابت و سیار در هر روز و شب

روشنی از خاک درگاهش نمایند اکتساب

چون ولای او نهد پا در میان قلب مخوف

گر همه سیماب باشد خیزد از وی اضطراب

هیچکس زامرش نیارد روی بر تابد بلی

بردن فرمان او فرض است بر هر شیخ و شاب

رهبر پیر و جوان شاهی که گر فرمان دهد

بازگردد پیر را بار دگر عهد شباب

هرکه را برک و نوا بخشد بعمر خویشتن

روی فقر و بینوائی را نمی‌بیند بخواب

دل بغیر او مبند ار تشنه فیضی بلی

کی توانی کرد دفع تشنه کامی از سراب

مهرش آن اکسیر باشد کانکه را آید بدست

میتواند کرد قلب تیره خود زر ناب

قل کفی را گر بقر آن خوانده بی‌میدان که هست

مرتضی مقصود از من عنده علم‌الکتاب

مهر احمد با ولای مرتضی توأم بود

راستی گر جوئی احمد راسوی حیدر شتاب

خلق را احمد بوی میخواند گویا مولوی

بهر این گفت آفتاب آمد دلیل آفتاب

هان مگو دیگر تماشای گل رخسار او

نیست ممکن چونکه گل رفت و گلستانشد خراب

بین رخ فرزند او صابر به یاد روی وی

آری آری بوی گل را از که جوئیم از گلاب

دست بر دستت تا دست علی دستش صغیر

دست از دستش مدار و رو ز درگاهش متاب

شمارهٔ ۶ - در مناقب و مدایح ائمه طاهرین صلواه الله علیهم اجمعین

ایدل گرت هوای بهشت است رو متاب

از درگه محمد و آلش بهیچ باب

از غیر خاندان نبی کام خود مجوی

لب تشنهٔی کجا شده سیراب از سراب

حق را مظاهرند به تحقیق و مهرشان

واجب بهر سفید و سیاه است و شیخ و شاب

تا سر نتابد از خط فرمانشان فکند

از کهکشان بگردن گردون قضا طناب

ریحان بحکمشان به چمن روید از زمین

باران بامرشان بدمن بارد از سحاب

بهر سکون کنند اشارت اگر بچرخ

تا حشر بر درنگ مبدل کند شتاب

گردن بنه بطاعت ایشان که این گروه

بر خلق عالمند ز حق مالک الرقاب

هرجا توان بحضرتشان بردن التجا

با علم حق چه فرق حضور است با غیاب

علم کتاب در برایشان بود نه غیر

نازل ز حق شده است در این خاندان کتاب

آسوده خاطرند محبانشان بحشر

آندم که خلق را همه خوف است و اضطراب

اکنون بریز عذب ولایت بکام جان

خواهی اگر بحشر شوی ایمن از عذاب

بی‌مهر آل ساقی کوثر در آن جهان

هرگز طمع مدار ز حق کوثری شراب

خلقند کامیاب ز انعام عامشان

آنسان کز آفتاب بود ذره کامیاب

گر جودشان نبود بخلقت سبب هنوز

طفل وجود بود بمهد عدم بخواب

با این چراغهای هدایت جهانیان

راه خطا تمیز دهند از ره صواب

هستند همچو ما بشر اما وجودشان

حق را مخاطب آمده بر وحی و بر خطاب

هستند همچو ما بشر اما قلوبشان

فرمانروا بآتش و باد است و خاک و آب

زانها مدد طلب که بدیشان خدا ز لطف

هم داده خاتمیت و هم کرده فتح باب

نائل شود بدرک مقاماتشان خرد

روزی اگر به منظر عنقا رسد ذباب

گرمی نبود لنگر تمکینشان شدی

دین را سفینه غرق بگرداب انقلاب

در موقع سواری زوار قبرشان

گیرد فلک ز حلقه چشم ملک رکاب

در عالم شهود همه مثل بی‌مثل

در دفتر وجود همه فرد انتخاب

خلقی بوصف صورتشان دم زنند لیک

از جمله روی شاهد معنیست در نقاب

زیشان بروز حشر جزا و سزا رسد

بر هر کسی که اهل ثواب است یا عقاب

جز درگه محمد و آلش دری مکوب

کانجا نمانده است سئوالی بلاجواب

آباد گشت آخرتش آنکه مهرشان

با خویشتن ببرد از این عالم خراب

هستند سرفراز مطیعانشان صغیر

کز بوته رو سفید برآید طلای ناب

شمارهٔ ۷ - در منقبت امام‌المتقین حضرت امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام

اختران را گرچه یک اندر شمار است آفتاب

لیک در آن جمع فرد از اقتدار است آفتاب

گردد او گرد خود و انجم بگردش لاجرم

در میان اختران دائر مدار است آفتاب

این که می‌بینی قراری نیست در سیارگان

بی‌قرارند اینهمه چون بی‌قراراست آفتاب

الحق از این بی‌قراری وینهمه سرگشتگی

می‌توان گفتن چون من عاشق بیار است آفتاب

آری آری عاشق یار است ور نه از چه رو

چون رخ من دائما زرد و نزار است آفتاب

گرچه هریک ز اختران را وصفها باشد ولی

صاحب اوصاف بیرون از شمار است آفتاب

نی همین جنس بشر را فیض بخشد کز وجود

فیض بخش وحش و طیر و مور و مار است آفتاب

دائماً از قرب و بعد خویش نسبت با زمین

کار پرداز زمستان و بهار است آفتاب

از نهان گشتن بمغرب و ز عیان گشتن ز شرق

خود پدید آرنده لیل و نهار است آفتاب

خلق عالم گر همی فیض از معادن میبرند

بر معادن فیض بخش و فیض بار است آفتاب

عابد الشمسش همی خواند خدای خویشتن

گرچه زین نسبت بغایت شرمسار است آفتاب

چون همه اشیاء عالم راست از وی پرورش

فرقهٔی گویند خود پروردگار است آفتاب

عالمی را میکند یکدم مسخر گوئیا

برق تیغ حیدر دلدل سوار است آفتاب

پادشاه ملک امکان آنکه او را بنده‌وار

روز و شب فرمانبر و خدمتگذار است آفتاب

رجعت از دادش ز مغرب نی‌عجب کانشاه را

همچو گوئی پیش پای اختیار است آفتاب

آسمانستش یکی نیلی حصار اطراف کاخ

دیده بانی فوق آن نیلی حصار است آفتاب

تا کند کسب ضیاء هر صبح بر خاک درش

بوسه زن از روی عجز و انکسار است آفتاب

گرد شمع عالم افروز وجود آنجناب

تا قیامت دور زن پروانه‌وار است آفتاب

زیر بار عشق او زین گرم سیری در مثل

اشتر بگسسته از مستی مهار است آفتاب

نازم آن قسام رزق عالمی را کز شرف

مطبخ جود ورا جزئی شرار است آفتاب

تا ببوسد خاک پای دوستانش یک بیک

در تفحص گرد هر شهر و دیار است آفتاب

از جمال زاده او هست گوئی منفعل

زین سبب گاهی نهان گه آشکار است آفتاب

حضرت صابر علی شه آفتاب برج دین

آنکه پیش رأی او بی‌اعتبار است آفتاب

پیش چشم اهل بینش با وجود طلعتش

ذره‌آسا بی‌شکوه و بی‌وقار است آفتاب

سایه‌اش را تا بسر دارد صغیر اندر بها

پیش نظمش همچو زر کم‌عیار است آفتاب

شمارهٔ ۸ - در تهنیت عید مولود مولی الکونین ابی‌الحسنین علی علیه‌السلام

ساقی کنون که میکده را گشت فتح باب

بنمای پرسبوی وجود من از شراب

زان باده در ایاغ کن ای مه که قطره‌ها

کز آن فروچکد همه ماه است و آفتاب

تا چند کرد بایدم از مفتی احتراز

تا چند داشت بایدم از زاهد اجتناب

برخیز و پای‌کوب و قدح بخش و بوسه‌ده

با بانک چنگ و تار و نی و بربط و رباب

از پیچ و تاب دهر بکن فارغم ز می

ای همچو من همیشه دوزلفت بپیچ و تاب

بخت منست و فتنه که تا آیدم بیاد

بیدار بوده این یک و بوده است آن بخواب

تنها وفا و مهر نه در گلر خان کم است

کاندر تمام خلق جهانست دیر یاب

تنها همین نه جور و جفا نیکوان کنند

کز نیک و بد بجور و جفا می‌رود صواب

جز آستان پیر مغان هرچه بنگرم

بینم جهان و خلق جهان را در انقلاب

تا کی غم زمانه توان خورد می‌بده

تا خویش چون زمانه نمایم ز می‌خراب

بی می‌دمی مرا نبود تر دماغ جان

آری درخت خشک شود چون نخورد آب

بنگر چگونه عمر بتعجیل میرود

ساقی ز جای خیز و توهم کن بمی شتاب

امروز در شماره هر روز نیست هان

ده جام بیشمار و بده بوسه بی‌حساب

امروز روز و جد و نشاط است و خرمی

مر خلق را ز عالی و دانی ز شیخ و شاب

امروز از تولد شاهی برآمده

کام چهار مادر و امید هفت باب

امروز تا جهان رهد از ظلمت مجاز

بنمود آفتاب حقیقت رخ از سحاب

امروز گشت در افق مکه آشکار

از برج کعبه روی چو خورشید بوتراب

وین آبرو تراب چو از بوتراب یافت

صدبار عرش گفت که یالیتنی تراب

گیرم نقاب از رخ مطلب ز رخ گرفت

امروز شاهد ازلی در حرم نقاب

بی‌پرده گویمت ز پس‌پرده شد عیان

آن کنز مخفیئی که نهان بود در حجاب

شاهی قدم بملک جهان زد که بی‌گزاف

از بحر لطف اوست جهان خود یکی حباب

گردید نوح در همه آفاق و عاقبت

از بهر خویش خاک درش کرد انتخاب

دانی بهشت را ز چه آدم ز دست داد

می‌خواست خویش را برساند بدانجناب

صندوق مهر او دل پرنور هر نبی

وصف جلال او خط مسطور هر کتاب

با حب او نوشته نگردد ز کس گناه

با بغض او قبول نگردد ز کس ثواب

بالله ز مهر اوست رود هرکه در جنان

بالله ز قهر اوست رسد هرکه را عقاب

از بیم و اضطراب محب وی ایمن است

روزی که خلق را همه بیم است و اضطراب

جز قرب او مجوی که این است خود نعیم

از بعد او بترس که این است خود عذاب

گر نیست اسم اعظم حق نامش از چه‌رو

دل را ز غم رهاند و جان را ز التهاب

شاها تویی که در تو فنا میشوند و بس

آنانکه جای گرددشان ایزدی قباب

میکال و جبرئیل به وقت سواریت

این یک عنان‌گرفتی و آن دیگری رکاب

در روز رزم نعره‌ات از پردلان همی

غارت نمود صبر و تحمل توان و تاب

چون رو به ار گریخت عدو از تو این رواست

با شیر حق شوند چسان روبرو کلاب

سنی اگر ز فضل تو از من کند سئوال

گویم بجای من ز نصیری شنو جواب

شاها منم صغیر که عمریست کرده‌ام

مهر تو کسب و شادم از اینگونه اکتساب

چشمم بود بلطف تو ای شاه و خواهشم

اینست ای دعا بجناب تو مستجاب

کز غیر خود رهانی و جز آستان خویش

چشم امید من نگشائی به هیچ باب

از گلستان و بحر همی خلق را بدهر

آید بدست تا گل خوشبو در خوشاب

گلزار آرزوی محبت شکفته باد

بحر امید منکر فضلت شود سراب

شمارهٔ ۹ - در تهنیت عید مولود مهدی موعود علیه صلوات‌الله الملک المعبود

ای منفعل تو را ز رخ انور آفتاب

از ذرهٔی به پیش رخت کمتر آفتاب

گر پرتوی بخوانمش از عکس روی تو

این رتبه را به خود نکند باور آفتاب

روز ازل اگر نه ز طبع تو خو گرفت

افشاند از چه تا به ابد آذر آفتاب

چشمان نیم‌خواب تو ماند برخ همی

چون نیم بار نرگس شهلا در آفتاب

این زلف سر کج است بگرد عذار تو

یا جا گرفته در دهن اژدر آفتاب

بردی گلاب و شانه چو ای مه بکار زلف

یکباره شد نهفته بمشک تر آفتاب

هرکس که دید ابروی خونریز در رخت

گفت ای عجب گرفته بکف خنجر آفتاب

با مهر و مه چکار مرا ز آنکه روی تو

هست اینطرف مه آنطرف دیگر آفتاب

از چهره روزداری و از خط و خال شب

از سینه صبح داری و از منظر افتاب

ای آفتاب روی در این صبح عید خیز

ریز از صراحیم بدل ساغر آفتاب

صبح است ووه چه صبح صبیحی کز آنگرفت

نور و ضیاء و تابش و زیب وفر آفتاب

صبحست و وه چه صبح شریفی که شد سبب

این صبح تا که خلق شد از داور آفتاب

صبحست و وه چه صبح که گاه طلوع آن

ناگه بزد ز برج هویت سر آفتاب

بدری بنیمه مه شعبان طلوع کرد

کش پرتوی بود ز رخ انور آفتاب

سلطان عصر داور دنیا و دین که هست

مأمور امر نافذ آن سرور آفتاب

شاهی که سکه تا مگر از نام وی خورند

مه گشته جمله سیم و سراسر زر آفتاب

بر چار جوشن فلک آرد چسان شکاف

وام ار ز تیغ او نکند جوهر آفتاب

امروز هرکه سایه نشین لوای اوست

بر سر نتابدش بصف محشر آفتاب

بر خاک پای او چو زند بوسه هر صباح

بر فرق اختران همه شد افسر آفتاب

چرخ است سبزه‌زار وی انجم شکوفه‌اش

ماهش گل سفید و گل اصفر آفتاب

در باختر همین نه بحکمش نهان شود

کز امر اوست سر زند از خاور آفتاب

در پرده است و بر همه شامل عطای او

تابد ز پشت ابر به بحر و بر آفتاب

ای ابر رحمتی که شد از غایت صفا

اندر وجود طیب تو مضمر آفتاب

خاکیم ما و رو بتو داریم ایکه تو

یک رو بخاک داری و یک رو بر آفتاب

در زیر سایه تو صغیر این چکامه را

از خامه ریخت یکسره بر دفتر آفتاب

شمارهٔ ۱۰ - در مدح امیرالمؤمنین امام المتقین حضرت علی علیه‌السلام

آنکه می‌گوید مؤثر بهر این آثار نیست

راستی از نعمت انصاف برخوردار نیست

کی توان گفتن شود موجود بی موجد پدید

نقش بی‌نقاش نبود خانه بی‌معمار نیست

دست استادی بگردش آورد پرگار را

گرچه خط پیدا ز پرگار است از پرگار نیست

بر بیاض نامهٔی جز با بنان خط نویس

این بود ثابت که هرگز خامهٔی سیار نیست

بی‌وجود ناظمی قادر به تصدیق خرد

نظم حاصل در مدار گنبد دوار نیست

این همه گردندهٔ مطلق عنان را در مسیر

یکسر مو اختلاف سیر در ادوار نیست

محدثی باید جهان را کان بود ذاتی قدیم

وین حقیقت مختفی نزد الوالابصار نیست

بر جمیع ماسو الله فیض یزدان جاری است

در تمام کارها جز لطف حق در کار نیست

معرفت حاصل کن و حق را بچشم دل ببین

ورنه در این بارگه بی‌معرفت را بار نیست

ذات حق از کفر و از ایمان ما مستغنی است

شاد و پژمان هیچ از اقرار و ز انکار نیست

نفع و ضر در کفر و ایمان هرچه هست از بهر ماست

بهر حق سود و زیانی اندر این بازار نیست

بیخودی آور بدست از بی‌خدایی دم مزن

نفس خود بین راز خود بینی به حق اقرار نیست

گر شود روشن بنور معرفت چشم دلت

غیر او بینی در این دیر کهن دیار نیست

گوش جان گر آشنا شد با نوای کاینات

نغمهٔی جز نغمه منصور در این دار نیست

مکتب عرفان حق را در جهان آموزگار

بهتر از فخر رسولان احمد مختار نیست

بعد احمد شیر حق شاه ولایت رهبر است

هیچ‌کس چون او بعالم عالم اسرار نیست

گر تو بر حق و حقیقت عاشقی روسوی وی

عاشقان را کار با یار است با اغیار نیست

دیگری چون دیگران مگزین بر او مگذر ز حق

مسند کرار جای مردم فرار نیست

گر نباشد سبحه در گردش بذکر نام او

هیچ فرقی در میان سبحه و زنار نیست

گاه نزع جان ببیند هرکسی رخساروی

امتیاز مؤمن و کافر در این دیدار نیست

وین عجب نبود که بیند طلعت او در حیات

هرکه را آئینه دل محو در زنگار نیست

گر خدا نبود خدا را هست آنشه خانه زاد

هیچ‌کس را نزد حق این رتبت و مقدار نیست

من چگویم وصف آن ذاتی که از روی یقین

در خور وصفش کسی جز ایزد دادار نیست

یا علی بر آستانت بندهٔ شرمنده را

هست حاجتها ولیکن حاجت گفتار نیست

از تو حل مشکلات خویش میجوید صغیر

ایکه کاری با وجود قدرتت دشوار نیست

شمارهٔ ۱۱ - در منقبت امام المتقین امیرالمؤمنین اسدالله الغالب علی علیه‌السلام

نقاش نقش بی‌عدد ما سوا یکی است

قدرت فزون تر از حد و قدرت‌نما یکیست

بر برگ هر گیاه که میروید از زمین

بنوشته است خامه قدرت خدا یکیست

گر از هزار نای نوا آیدت بگوش

باری بهوش باش که صاحب نوا یکیست

از صد هزار آینه یک روی جلوه‌گر

از حسن دلبران جهان دلربا یکیست

هست آفریده در طلب آفریده‌گار

در دیر و در کنشت و حرم مدعا یکیست

گلها بباغ در نگری صدهزار رنگ

با اینکه بهر آن همه آب و هوا یکیست

گر بشمری هزار عدد در قفای هم

چون نیک بنگری همه از هم جدا یکیست

آنسان که بحر و دجله و شط است اتصال

چون بر خوری من و تو و ما و شما یکیست

در مشکلات جز به علی التجا مبر

منت مکش ز خلق که مشکل‌گشا یکیست

در ماسوی الله آنکه ز فرط جلال و جاه

بوده است مولدش حرم کبریا یکیست

در بستر رسول (ص) خدا گاه بذل نفس

آنکس که خفت تا که کند جان فدا یکیست

هرگز کسی نگفته سلونی بجز علی

در روزگار صاحب این ادعا یکیست

در حرب مرحب آنکه شنید از فرشتگان

بر دست و تیغ خود ز سما مرحبا یکیست

آن فارس یلی که به چوگان تیغ تیز

بر بود سر چو گوی ز عمر و دغا یکیست

شاهان عالمند فزون از شمار لیک

سلطان اتقیا و شه اولیاء یکیست

بهر رضای حضرت معبود در رکوع

شاهی که داد خاتم خود بر گدا یکیست

گو بهر خود کنند معین دوصد ولی

منصوص نص وافیه انما یکیست

آنکسکه سود در شب معراج دست مهر

بر شانه رسول (ص) بعرش علا یکیست

با دست قدرت از پی بشکستن بتان

بر دوش احمد آنکه فروهشته پا یکیست

آنکس که در غدیرخم از بهر نصب او

امر مؤکد آمده بر مصطفا یکیست

تنها علی (ع) امیر بود بهر مؤمنین

آنکسکه یافت این شرف و اعتلا یکیست

پنهان ز خلق رو غم دل گوی با علی

بیگانه‌اند آن همه و آشنا یکیست

بهر ثبات دین خداوند و نفی شرک

تیغی چو ذوالفقار علی شکل لا یکیست

هر پیشوا طریق علی را نشان دهد

زین رو صغیر در دو جهان پیشوا یکیست

شمارهٔ ۱۲ - در مدح فاتح خیبر خواجه قنبر حضرت علی علیه‌السلام

با وجود اینکه دارد طوبی و کوثر بهشت

از تو با این قامت و لب کی بود خوشتر بهشت

نیست هرگز دلگشاتر از بهشت عارضت

هرچه باشد دلکش و جانبخش و جانپرور بهشت

داری از قد طوبی از رخ حور و از رخ سلسبیل

ای بهشتت خاکپا هستی ز پا تا سر بهشت

میکند کسب ای بهشتی روز خاک پای تو

آنچه می‌گویند دارد زینت و زیور بهشت

گوش کی بر وعده فردای زاهد میدهم

من که امروز از جمالت دارم اندر بر بهشت

با خیالت در بهشتم نبودم در دل غمی

آری آری غم ندارد هرکه باشد در بهشت

آن بهشت آید بکارش کز تو افتاده است دور

من تو را دارم چه کار آید مرا دیگر بهشت

گفت زاهد ترک دلبر گو بهشت آور بدست

گفتمش هرگز نخواهم بی‌رخ دلبر بهشت

دیدم اول قامتت زان پس رخت صد شکر من

طی نمودم چون قیامت را رسیدم بر بهشت

ذکر رخسارت بهر محضر رودای حوروش

بس سخن دارد طراوت گردد آنمحضر بهشت

بر قصور خویشتن البته گردد معترف

گر تو را گردد قرین با چهره انور بهشت

با سر کوی تواش روزی اگر نسبت دهند

بهر خود کی این شرافت را کند باور بهشت

گر نه گریانست از هجر بهشت عارضت

دارد از تسنیم کوثر از چه چشم تر بهشت

گر بتابد ز آتشین روی تو بر وی پرتوی

آنچنان سوزد که گردد تل خاکستر بهشت

ایکه چون خویت ندارد آتش سوزان جحیم

وی که چون رویت ندارد لاله احمر بهشت

هست دوزخ در دل اژدر تو عارض زیر زلف

کردهٔی پنهان و داری در دل اژدر بهشت

پیشت ار نام بهشت آرم مرنج از من از آنک

هست جای دوستان ساقی کوثر بهشت

قاسم خلد و سقر حیدر که در روز ازل

خلق شد بهر محبان وی از داور بهشت

دوستان خاص او پیش از اجل در جنتند

دیگران را گر شود منزل پس از محشر بهشت

بی‌ولایش نی همین محروم از آن باشند امم

بلکه ممکن نیست بهر هیچ پیغمبر بهشت

گر بمهرش متفق بودند بودی بی‌سخن

جای خلق اولین و آخرین یکسر بهشت

این برآمد ز آنچه احمد گفت در خم غدیر

که نباشد جز برای پیرو حیدر بهشت

گر بعمر خود هزاران حج اکبر کرده‌ای

بی‌ولای او مخواه از خالق اکبر بهشت

خلق عالم جمله مشتاق بهشتند و ز جان

هست مشتاق محب حیدر صفدر بهشت

مادر نفس تو هرگه شد به بمهرش مطمئن

پس ترا باشد بزیر مقدم مادر بهشت

کس بگندم کی فرو شد باغ رضوان بوالبشر

داد از کف در هوای کوی آن سرور بهشت

جان فدای کوی آن سرور که هست از روضه‌اش

منفعل با آن صفای بی‌حد و بی‌مر بهشت

از عبادت فی‌المثل گر بوذر و سلمان شوی

باز بخشندت بمهر خواجه قنبر بهشت

تا مدیح او بدفتر زد رقم کلک صغیر

شد ز فرط روح‌بخشی صفحه دفتر بهشت

شمارهٔ ۱۳ - در مدح سفینه النجات حلال مشکلات امیرالمؤمنین علیه‌السلام

روی حق روی حق نمای علیست

علی (ع) آئینهٔ خدای علیست

بولای علی (ع) قسم ایمان

به خدای علی (ع) ولای علیست

شب معراج شد لقاءالله

کشف بر خلق کان لقای علیست

مصطفی هر سخن شنید از حق

یافت کان صوت دلربای علیست

دستی آمد ز پشت پرده برون

دید دست گره‌گشای علیست

حمل بار ولایت علوی

کان نه در خورد کس سوای علیست

مصطفی را سزد که در کعبه

دوش پاکش بزیر پای علیست

این دو را جز یکی مدان و مخوان

که بجز این خلاف رای علیست

در رضای علی رضای خداست

در رضای خدا رضای علیست

حرکت در تمام موجودات

باشد از عشق و آن هوای علیست

یعنی این جنبشی که در اشیاست

درحقیقت به مدعای علیست

نه همین در کنشت و دیر و حرم

متواضع بشر برای علیست

بلکه پیوسته در قیام و قعود

ذکر کروبیان ثنای علیست

با خداوند خویش بیگانه است

هرکه جانش نه آشنای علیست

آسمان بی‌ستون از آن برپاست

کاین معلق بنا بنای علیست

مه ز خورشید کسب نور کند

نور خورشید از ضیای علیست

انبیا را در آفتاب جزا

سایبان بر سر از لوای علیست

کان لعل از چه خون بدل دارد

گر نه شرمندهٔ سخای علیست

بحر بگرفته کاسه گرداب

از چه بر کف نه گر گدای علیست

جبرئیل آن امین وحی خدا

بندهٔی بر در سرای علیست

بلبل از آن به گل فریفته شد

که مصفا گل از صفای علیست

در دل را به روی غیر ببند

کاین مقام شریف جای علیست

گر زید صدهزار سال صغیر

روز و شب منقبت سرای علیست

شمارهٔ ۱۴ - در مدح قاتل کفار حیدر کرار حضرت علی ابن ابیطالب علی علیه‌السلام

مقصود ز آفرینش کون و مکان علیست

کون و مکان چو جسم و در آنجسم جان علیست

فرمان بر خدای احد آنکه می‌دهد

فرمان به هفت اختر و نه آسمان علیست

بنگر کمال و فضل که در هر کمال و فضل

هرکس مقدم است مقدم بر آن علیست

یار و معین آدم و نوح آنکه آدمش

چون نوح ملتجی شده بر آستان علیست

تنها همین نه قاسم ارزاق مرتضی است

کاندر جزا قسیم جحیم و جنان علیست

شاهی که روشن است علو مقام او

چون آفتاب بر همه خلق جهان علیست

استاد جبرئیل که بر آستان وی

از شوق جبرئیل بود پاسبان علیست

آنشاه انس و جان که ز خلاق انس و جان

واجب ولای او شده بر انس و جان علیست

دانای هر لسان که بوصف جلال او

الکن بود ز خلق دو عالم لسان علیست

آن حی لایموت که در یکدم از دمی

بخشد بصد چو عیسی مریم روان علیست

ای آنکه در دو کون تو را باید ایمنی

سوی علی شتاب که حصن امان علیست

آن نیک و بدشناس که باشد ولای او

از بهر نیک و بد محک و امتحان علیست

آنکس که مصطفی شب معراج هر طرف

بنمود رو بدید جمالش عیان علیست

این نکته فاش بشنو و در فاش و در نهان

غیر از علی مجوی که فاش و نهان علیست

آن بندگان خاص که نقل مکان کنند

بینند خود که پادشه لامکان علیست

در عرش و فرش و خلوت و جلوت بمصطفی

یار و انیس و هم سخن و هم زبان علیست

عرش آستان شهی که پی بوسه درش

چرخ بلند را شده قامت کمان علیست

گر خضر ره به گمشده‌گان میدهد نشان

بی‌شک بخضر آنکه دهدره نشان علیست

آن سروری که بر نبی اندر غدیرخم

نازل شدیش آیت بلغ بشان علیست

فرمود مصطفی که در امت ز بعد من

مولی بخاص و عام و به پیر و جوان علیست

ای ناتوان توان ز علی ولی طلب

کز راه لطف یاور هر ناتوان علیست

گوینده سلونی و قائل به لو کشف

عالم بهر ضمیر شه غیب دان علیست

آن صاحب جلال که وصف جلال او

ناید بدرک و فهم و خیال و گمان علیست

شاهی که بر صغیر عطا کرده از کرم

در مدح خویش قوه نطق و بیان علیست

شمارهٔ ۱۵ - در مدح حضرت امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام

آرام قلب و راحت جان مهر حیدر است

نور یقین و روح روان مهر حیدر است

بی‌مهر حیدرت بجنان ره نمیدهند

بالله کلید باب جنان مهر حیدر است

گر ایمنی ز آتش دوزخ طلب کنی

غافل مشو که حصن امان مهر حیدر است

گر باید از حقیقت ایمانت آگهی

ایمان بدون شک و گمان مهر حیدر است

یکدانه گوهری که خریدار آن بحشر

باشد خدای هر دو جهان مهر حیدر است

بهر حرام‌زاده محک بغض مرتضی است

بهر حلال‌زاده نشان مهر حیدر است

بی‌مهر او مجوی بکون و مکان نجات

اصل نجات کون و مکان مهر حیدر است

آن اختر سپهر شرافت که تا بشش

گردد بروز حشر عیان مهر حیدر است

دانی صغیر از چه همی مدح او کند

او را سبب به نطق و بیان مهر حیدر است

شمارهٔ ۱۶ - مولودیه در مدح انسیه حورا فاطمه زهرا سلام‌الله علیها

امروز عالمی ز تجلی منور است

میلاد با سعادت زهرای اطهر است

نوری کز آن حدیقه جنت منور است

نور جمال زهره زهرای اطهر است

مولود پاکی آمده از غیب در شهود

کز او وجود هفت آب و چار مادر است

نور خدا ز فرش تتق میکشد بعرش

روشن بروی فاطمه چشم پیمبر است

در وصف او کرام ابیها شنیدهٔی

این خود یک از فضائل آنپاک گوهر است

هر مادر آورد پسر از اوست مفتخر

بالنده مام گیتی از این نیک دختر است

احمد وجود پاک ورا روح خویش خواند

با اینکه خود بمرتبه روح مصور است

دانند اگرچه خلق جهان ثقل اصغرش

من دارم این عقیده که او ثقل اکبر است

تنها نه دختر است رسول خدای را

کز رتبه بر ولی خدا نیز همسر است

حاکی است از وقایع ماکان و مایکون

متن صحیفه‌اش که بقرآن برابر است

در حیرتم چه مدح سرایم به حضرتی

کورا مدیح خوان‌ز شرف ذات داور است

او هست عصمت‌الله و چندان شگفت نیست

کز چشم خلق تربت پاکش مستر است

ای آفتاب برج شرف کآفتاب چرخ

در آسمان قدر تو از ذره کمتر است

ربط رسالت است و ولایت جناب تو

بل این دو را وجود تو مبنا و مصدر است

هستند گوشوار دو دلبند تو به عرش

بی‌شک دل تو عرش خداوند اکبر است

جن و بشر برای شفاعت به نزد حق

چشم امیدشان بتو در روز محشر است

بر آستان تست ز جان ملتجی صغیر

عمریست کحل دیده او خاک ایندر است

شمارهٔ ۱۷ - در تنهیت عید مولود مسعود امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام

حجاب جان دریدم تا رخ جانانه پیدا شد

شکستم این صدف تا آندر یکدانه پیدا شد

بجانان کس نمیدانست رسم جان‌فشانی را

بپای شمع این بی‌باکی از پروانه پیدا شد

مرا آنلحظه برداز دست‌تاب می‌بمیخانه

که عکس روی ساقی در دل پیمانه پیدا شد

ببخش ایشیخ ما را گر برون رفتیم از مسجد

ز مسجد آنچه میجستیم در میخانه پیدا شد

برغم عاقلان دیوانگان رستند از دنیا

بلی اسرار عقل از مردم دیوانه پیدا شد

ز هم باید کنند اهل جهان رفع پریشانی

بتنها این صفت در کار زلف از شانه پیدا شد

خدا را گر همیجوئی برو با بیخودان بنشین

اگر گنجی بدست آمد هم از ویرانه پیدا شد

بنای خانه کعبه خلیل الله نهاد اما

علی در کعبه ظاهر گشت و صاحبخانه پیدا شد

نه تنها کارپرداز زمین شد در زمین ظاهر

که هر دائر مدار طارم نه‌گانه پیدا شد

بماشد فرض چو نپروانه گرد کعبه گردیدن

که آنشمع حقیقت اندر این کاشانه پیدا شد

طلسم لاشکست و دیو رفت و سحر شد باطل

کلید گنج الا الله را دندانه پیدا شد

بگو با عاشقان طی گشت هجر و گاه وصل آمد

بیفشانید جان بر مقدمش جانانه پیدا شد

هویدا گشت اسرار یدالله فوق ایدیهم

ز قدرتها که از آن بازوی مردانه پیدا شد

جهان تاریک بود از جهل لیک از پرتو عرفان

منور گشت چون آن ناطق فرزانه پیدا شد

بحب و بغض او ایمان و کفر آمد عیان یعنی

مرام آشنا و مسلک بیگانه پیدا شد

صغیر از اشتیاق کوی او دارد همان افغان

که در هجر نبی از استن‌حنانه پیدا شد

شمارهٔ ۱۸ - در تهنیت عید مولود صفدر بدر و حنین ابی‌الحسنین علی علیه‌السلام

در حریم کعبه شاه انس و جان آمد پدید

آنکه مقصود دو عالم بود آن آمد پدید

حکمران آسمان اندر زمین شد جلوه‌گر

پادشاه لامکان اندر مکان آمد پدید

ذات مطلق کان برون بود از مکان و از زمان

شد مقید در مکان و در زمان آمد پدید

کعبه خود قلب جهانست و ز غیب ذات خویش

سر غیب الغیب در قلب جهان آمد پدید

ممکنی پیدا شد اما واجب آمد در ظهور

گشت جسمی ظاهر اما سرجان آمد پدید

گرد عالم چند میجویی نشان از بی‌نشان

بینش ار داری جمال بی‌نشان آمد پدید

تا کند خود را تماشا با همه وصف و شئون

در شهود از غیب آن گنج نهان آمد پدید

با تمام معنی اسم ذات و اسماء صفات

صورتی گشت آنشه با عز و شان آمد پدید

پیش از آن کاید فرود ایاک نعبد نستعین

از درون قبله وجه مستعان آمد پدید

طالبان را مژده ده مطلوب آمد در کنار

می‌کشان را کن خبر پیرمغان آمد پدید

عشقبازان را حبیب با وفا گشت آشکار

دردمندان را طبیب مهربان آمد پدید

احمد مرسل که خود روح روان عالمست

بهر آن روح روان روح روان آمد پدید

تا که بنماید بلاغت را نهج در روزگار

آن خدای نطق و خلاق بیان آمد پدید

باغ وحدت کش نهالند انبیاء و اولیاء

باغبان آن خدائی بوستان آمد پدید

حق ندارم خوانمش جز حق چه پنهان از شما

فاش می‌بینم که حق فاش و عیان آمد پدید

قادری آمد که چون دم زد بحرف کاف و نون

ماه و خورشید و زمین و آسمان آمد پدید

با ولایش دل ز هول روز محشر ایمن است

درحقیقت معنی کهف الامان آمد پدید

حب و بغضش میدهد از هالک و ناجی خبر

بهر نقد قلب و خالص امتحان آمد پدید

کی توان خواندن کف فیاض او را بحر و کان

آنکه از جود وجودش بحر و کان آمد پدید

خیزد از هرجا غلامی بهر درگاهش بلی

قنبر از زنگ و صغیر از اصفهان آمد پدید

شمارهٔ ۱۹ - در مدح مولی الکونین علی‌علیه‌السلام

درحقیقت جان ندارد هرکسی جانان ندارد

هرکسی جانان ندارد درحقیقت جان ندارد

جان که جان باشد نیاساید دمی بی‌روی جانان

پس محقق‌دان که هرکس این ندارد آن ندارد

معنی اندر صورت آدم همان عشقست آری

آدمی و ز عشق غافل بودن این امکان ندارد

ورتو گوئی صورت انسانست خندد عقل و گوید

صورتی باشد ولیکن معنی انسان ندارد

ای بسا انسان که چون با دیده تحقیق بینی

کمتر از حیوان بود یا فرق با حیوان ندارد

حاصل مطلب ندارد جان گزیر از عشق جانان

جان انسان داشتن زین خوبتر برهان ندارد

کیست دلبر آنکه بی‌عشقش دلی تسکین نیابد

کیست جانان آنکه بیمهرش کسی ایمان ندارد

مرتضی شاه ولایت شیر یزدان زوج زهرا

کاسمان دین چو رویش اختری تابان ندارد

درد جسمست آنکه درمانش بود نزد طبیبان

درد روح الا تو لای علی درمان ندارد

ز انبیاء و اولیاء و اصفیاء پاک دامان

کیست آنکو مرتضی را دست بر دامان ندارد

در علی فانی شود آخر وجود حق‌پرستان

ز آنکه راه حق‌پرستی جز علی پایان ندارد

بی‌علی فلک بشر غرقست در بحر طبیعت

کی بساحل میرسد کشتی چو کشتیبان ندارد

کرد در گردون تصرف داد بر خورشید رجعت

تا بدانی ملک هستی جز علی سلطان ندارد

عالم ایجاد میدانی است از روی تصور

و ندر آن مردی بجز شیر خدا جولان ندارد

خواند احمد خویشتن را با علی مولای امت

تا بدانی مرتضی جز مصطفی هم شان ندارد

راستی بعد از قضایای غدیر از بهر احمد

هرکه نشناسد علی را جانشین وجدان ندارد

هرچه میخواهی بخوان مدحش ز قول حق بقرآن

مدح خوانی به ز حق مدحی به از قرآن ندارد

آنکه امروز است بیسامان کوی او بفردا

باش تا بینی کسی جز او سروسامان ندارد

آنکه با عشقش در آتش میرود بنگر که یک مو

در وجود او تصرف آتش سوزان ندارد

یا علی خاک درت یعنی صغیر اصفهانی

خود تو دانی جز تو بر کس دیده احسان ندارد

تو ولی نعمتی بر او تو را میخواهد از تو

تا نگویندش که این کوته نظر عرفان ندارد

شمارهٔ ۲۰ - در مدح مولی الکونین اباالحسنین علی علیه‌السلام

هر وجودی شور عشق مرتضی در سر ندارد

بهتر آن باشد که از خواب عدم سر برندارد

زیب لوح آفرینش نقش نام اوست آری

کلک نقاش ازل نقشی از این بهتر ندارد

کرد تیغ او مسخر عالم کون و مکان را

تیغ عالم‌گیر خورشید این‌چنین جوهر ندارد

ز ابتدا تا انتهای دور خلقت چرخ گردون

غیر درگاه امیرالمؤمنین (ع) محور ندارد

بر وجود او بر افشان دامن بی اعتنائی

هر که در دست ارادت دامن حیدر ندارد

هر کمال و هر فضیلت میشود از خلق صادر

چون علی التحقیق بینی جز علی مصدر ندارد

با غلامان علی هرکس شود محشور بی‌شک

هیچ پروا در دل از هنگامه محشر ندارد

غیر ختم انبیا احمد که هست او را برادر

راه بر درک مقامش هیچ پیغمبر ندارد

گفت احمد بی وصیت رفتن است از جاهلیت

ای عجب خود بی‌وصیت رفت کس باور ندارد

مرتضی باشد وصی مصطفی و غیر او کس

از خدا فرمانروایی بعد از آن سرور ندارد

منکر کیفیت خم غدیر و نصب حیدر

راستی شرم از رسول و خوف از داور ندارد

ایکه جویی ره بشرع احمدی سوی علی رو

ز آنکه آن شهر معظم غیر از این یکدر ندارد

سینه از بغضش به پیر اکاین گیاه زهرآگین

غیر کفر و کافری خاصیت دیگر ندارد

مهر او بگزین بدل در این محیط پرتلاطم

زانکه این کشتی بجز مهر علی لنگر ندارد

کی توان بشمردن او را در ردیف هوشیاران

هر سری مستی ز جام ساقی کوثر ندارد

گر بحق خواهی رسیدن پیروی از شیر حقکن

راه حق آری بغیر از شیر حق رهبر ندارد

شد غلام او صغیر و گشت از هر خواجه فارغ

منت ار دارد بجز از خواجه قنبر ندارد

شمارهٔ ۲۱ - در مدح ساقی کوثر حیدرصفدر حضرت امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام

همچو جام جمت ار آینه رخشان گردد

صد سکندر بدرت حاجب و دربان گردد

تونه این آب و گلی بلکه همه جان و دلی

آندو چون محو شود ایندو نمایان گردد

گنج در خانه نهان داری وز آن بیخبری

شود آن گنج عیان خانه چو ویران گردد

مکن آسایش خاطر طلب از کثرت مال

مال چون جمع شود فکر پریشان گردد

جان من دم زدن از چون و چرا ابلیسی است

باید آدم بخدا تابع فرمان گردد

حد نگهدار که سر حد درستی اینجاست

متجاوز بخطا پیروز شیطان گردد

ای نگردیده پشیمان تو همان ابلیسی

آدم ار جرم و خطا کرد پشیمان گردد

گرچه مشکل ز پی مشکلت آید در پیش

کن تو کل بخدا تا همه آسان گردد

کار خود چون بخدا بازگذاری چو خلیل

بهر تو آتش نمرود گلستان گردد

صرفه از مکنت و ثروت نبری جز که ز تو

دل انده زدهٔی شاد بدوران گردد

راضی از خوددل مردان خدا کن که تو را

این عمل خود سبب روضه رضوان گردد

بی‌سبب خشم مرا ز آنکه بفدای جزا

خشم بیجای تو از بهر تو نیران گردد

خویشتن را بتولای علی (ع) ثابت کن

ثابت از بهر تو تا معنی ایمان گردد

پادشاهی که بهمراهی لطف و کرمش

صعوه سمیرغ شود مور سلیمان گردد

آبرو یابد اگر قطره ز خاک در او

جو شود دجله شود قلزم و عمان گردد

ریگ هامون اگر از مقدم او گیرد فیض

در شود لعل شود لولو و مرجان گردد

خار را گردد اگر لطف عمیمش شامل

گل شود لاله شود سنبل و ریحان گردد

ذره گر وام کند نور ز در نجفش

مه شود مهر شود زهره و کیوان گردد

عشق کل نقطه توحید که اندر صفتش

عقل کل و اله و سرگشته و حیران گردد

جز علی کیست که در کندن بابت خیبر

ظاهر از بازوی او قدرت یزدان گردد

جز علی کیست که افزون ز ثواب ثقلین

فضل یک ضربت او در صف میدان گردد

آنکه بر اوست خداوند ثناخوان چو منی

کی تواند که بدان ذات ثنا خوان گردد

هنرم عیب ولی عیب هنر باشد اگر

مورد ترضیه خاطر سلطان گردد

تا بگلزار شود غنچه نورس خندان

تا بکهسار همی ابر در افشان گردد

دوستدار علی و دشمنش از شادی و غم

این یکی خندان و آن یک همه گریان گردد

در گهش باب مراد و نه گمانم مأیوس

سائلی همچو من از آن شه مردان گردد

هست امید صغیر اینکه در این آخر عمر

متوطن بجوارش ز صفاهان گردد

شمارهٔ ۲۲ - در مدح امام بر حق ولی مطلق حضرت علی‌ابن ابیطالب علیه‌السلام

هیچ دانی که جوانمرد و هنرور باشد؟

آنکه غمخوار و مددکار برادر باشد

نه تو انگر بود آنکس که بود حافظ مال

کانکه بخشنده مال است تو انگر باشد

ترک احسان مکن از نقص تمکن ز نهار

بکن ایثار تو را هر چه میسر باشد

دوستان آینهٔ دوست بود خاطر دوست

مگذارید که آئینه مکدر باشد

ای عجب من عبث این مرحله پویم که ز آز

خواجه در خون دل خلق شناور باشد

روزی جامعه را هر چه فزاید ببها

سعی دارد که دگر روز فزونتر باشد

شور حرصش بفزاید ز نوای فقرا

گویی این زمزمه‌اش نغمه مزمر باشد

سیم اشگ ضعفا بر رخ چون زر بیند

باز اندر طمع سیم و غم زر باشد

آن یتیم از پی نان فاخته سان کو کوزن

خواجه آبش می چون خون کبوتر باشد

امتحانات حقش داده دو روزی مهلت

او گمان کرده بهر کار مخیر باشد

زیردستان همه از پای فتادند بگوی

که زبر دست هم آماده کیفر باشد

ای بدنیا شده مشغول و زعقبی غافل

این جهان مزرعه ی عالم دیگر باشد

از مکافات به پرهیز که در هر دو جهان

داوریها همه در عهدهٔ داور باشد

آه مظلوم که از ظلم تو بر گردون خاست

خرمن جان تو را شعلهٔ آذر باشد

خوابگاه تو به تحقیق بود زیر زمین

گر تو را روی زمین جمله مسخر باشد

چه گمان میبری ای دل سیه چشم سفید

یک قدم بین تو و عرصه محشر باشد

صورت معنی اشیا چو پدیدار شود

جاه تو چاه بلا گنج تو اژدر باشد

با چنین خوی نکوهیده ز اسلام ملاف

که مکدر ز صفات تو پیمبر باشد

گر بود دین تو اسلام مسلمان باید

پیرو قائد دین حیدر صفدر باشد

شوهر بیوه زنان و پدر بی‌پدران

که بهر غمزدهٔی مونس و یاور باشد

شیر یزدان شه مردان اسدالله علی (ع)

که ولایش همه را فرض و مقرر باشد

قلم صنع خداوند در انگشت وی است

ما سوی زان قلم صنع مصورباشد

همه زین خلقت بی‌مثل پذیرد انجام

خلق را هرچه ز خلاق مقدر باشد

کار پرداز دگر نیست بجزاو در کار

هر قدر عالم ایجاد مکرر باشد

علیش جلوه کند هرکه خدا را طلبد

که خدا را علی آئینه و مظهر باشد

گفت در خم غدیر احمد مرسل که علی

بعد من بر همه کس سید و سرور باشد

در ره دین خدا پیرو حیدر باشید

که در این مرحله او هادی و رهبر باشد

ما نداریم بر او زین تبعیت منت

منت اوست که ما را همه بر سر باشد

از ازل تا به باد هادی هر قوم علیست

روی این نکته بر ندان قلندر باشد

هرکسی مست شر ابیست بدوران و صغیر

مست از عشق علی ساقی کوثر باشد

شمارهٔ ۲۳ - در مدح مولی‌الموالی حضرت امیرالمؤمنین (ع)

ز طریق بندگی علی نه اگر بشر به خدا رسد

به چه دل نهد؟ به که رو کند؟ به چه سو رود؟ به کجا رسد

ز خدا طلب دل مقبلی به علی ز جان متوسلی

که اگر رسد به علی دلی به علی قسم به خدا رسد

ازلی ولایت او بود ابدی عنایت او بود

ز کف کفایت او بود ز خدا هر آن‌چه به ما رسد

به علی اگر بری التجا چه در این سرا چه در آن سرا

همه حاجت تو شود روا همه درد تو به دوا رسد

علی ای تو یاور و یار ما اسفا به حال فگار ما

نه اگر به عقده کار ما مدد از تو عقده‌گشا رسد

نه به هرکه هرکه فدا شود چو فدایی تو به جا شود

که هر آن‌که در تو فنا شود ز چنین فنا به بقا رسد

بود ای مربی جان و دل ز تو خیمه گرچه در آب و گل

تویی آن‌که فیض تو متصل به فرشتگان سما رسد

دو جهان رهین عنایتت ره حق طریق هدایتت

همه را به خوان ولایتت ز خدا هماره صلا رسد

به غدیر خم چو به امر هو بستودت احمد نیک‌خو

به جهانیان ز ندای او همه لحظه‌لحظه ندا رسد

ز رخت که نور خدا از آن بود ای ولی خدا عیان

به دل و به دیدهٔ عاشقان همه لمعه‌لمعه ضیا رسد

به موالف تو مقر جنان به مخالف تو سقر مکان

به تو نیک و بد شود امتحان ز تو خیر و شر بجزا رسد

چو منی کجا و ثنای تو که تو را ستوده خدای تو

چه بیان کنم به سزای تو که تو را به حد ثنا رسد

مگر از زبونی خود زبان بگشایم ای شهِ انس و جان

که کند ز محنت خود بیان به حضور شه چو گدا رسد

تو شهی و بنده گدای تو سر و جان من به فدای تو

چه شود ز برگ و نوای تو دل بینوا به نوا رسد

دل من که غنچه‌صفت شها شده خون سزد چو گل از صبا

ز نسیم لطف تو ذوالعطا به کمال لطف و صفا رسد

تو به حق ز هرچه مقدمی به قضا تو آمر و حاکمی

ز تو بینم آن‌چه به من همی ز قدر رود ز قضا رسد

به صغیر خسته لقای تو بود انتهای عطای تو

چو به قائلین ثنای تو ز در تو اجر و عطا رسد

شمارهٔ ۲۴ - در مدح حضرت مولی‌الموالی علی علیه‌السلام

دیده من غیر دیدار علی جوید نجوید

یا زبانم غیر اوصاف علی گوید نگوید

دست من غیر از کتاب مدح او گیرد نگیرد

پای من غیر از طریق عشق او پوید نپوید

مزرع جانم که آب آن بود از جوی رحمت

اندر آن غیر از گیاه مهر او روید نروید

ذوق مهرش کی چشد بیگانه بگذر زین توقع

این گل خوشبوی را جز آشنا بوید نبوید

ز استماع مدحش افشان اشک شوقی گر توانی

آب دیگر نامه عصیان ما شوید نشوید

دایه لطفش دهد شیر عنایت طفل دل را

جز به شوق آن لبن طفل دلم موید نموید

آن‌که خواهد مأمنی جوید صغیر اندر دو عالم

به ز درگاه امیرالمومنین جوید نجوید

شمارهٔ ۲۵ - در مدح حضرت امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام

آنانکه پاس حرمت حیدر نداشتند

ایمان بذات خالق اکبر نداشتند

گر با علی شدند مخالف عجب مدار

تصدیق ز ابتدا به پیمبر نداشتند

گوش همه ز فضل علی در غدیرخم

پر شد ولی چه سود که باور نداشتند

افشاند شه ز لعل گهرها و مفلسان

همت بضبط آن در و گوهر نداشتند

چندی به احمد ار گرویدند از نفاق

جز ملک و مال مقصد دیگر نداشتند

هرگز نداشتند به محشر عقیده‌ئی

ور نه چگونه خوف ز محشر نداشتند

کردند هر جفا که برآمد ز دستشان

ز آنرو که اعتقاد به کیفر نداشتند

گشتند چیره سخت به عنقای قاف قرب

زاغان که کر و فر کبوتر نداشتند

دین ثابت از علیست بلی آن فراریان

قدرت به فتح قلعهٔ خیبر نداشتند

در رزم خندق آن همه لشگر بجز علی

مردی حریف عمرو دلاور نداشتند

بی‌شک مقرر است بدوزخ حمیمشان

آنانکه حب ساقی کوثر نداشتند

قومی دلیل راه شناسند ز ابلهی

آن فرقه را که ره سوی داور نداشتند

من خاک پای پاکدلانی که جان و سر

دادند و دل ز مهر علی (ع) برنداشتند

جوید صغیر یاری از آن شه که انبیاء

جز او پناه و ملجاء و یاور نداشتند

شمارهٔ ۲۶ - در مدح امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام

دهر پیر امروز باز از نوجوانی می‌کند

ذره‌سان خورشید رقص از شادمانی می‌کند

بر فراز سدره با پیک خدا روح‌الامین

مرغ بخت خاکیان هم‌آشیانی می‌کند

جان حق‌جویان مهجور به محنت مبتلا

از وصال یار جانی کامرانی می‌کند

میزبان خوان رحمت خاص و عام خلق را

بر سر خوان ولایت میهمانی می‌کند

پرده بردارم ز مطلب پرده‌دار کاینات

پرده‌برداری ز اسرار نهانی می‌کند

گوش جان هر لحظه از خنیاگران بزم قدس

استماع نغمه‌های آسمانی می‌کند

فاش گویم در غدیر خم به امر کردگار

مصطفی در نصب حیدر درفشانی می‌کند

نی همین بر اهل دل حق را نماید آشکار

لطف‌ها هم با محبان زبانی می‌کند

مدح میگوید امیری را که در ملک وجود

ز ابتدا تا انتها او حکمرانی می‌کند

انبیا را هست یاور اولیا را تا به حشر

دستگیری او به وقت ناتوانی می‌کند

عیسی مریم ز نام او دهد بر مرده جان

موسی عمران به خیل او شبانی می‌کند

خضر بر گم‌گشتگان راه عشقش رهنماست

با تفاخر صالحش اشترچرانی می‌کند

خسروی کورا لقب دادند فتال العرب

گریه بر حال یتیم از مهربانی می‌کند

می‌کشد بر دوش بار بینوایان را به شب

آنکه روز از پادشاهی سرگرانی می‌کند

با مرقع جامه و نان جوین شاه جهان

از پی پاس مروت زندگانی می‌کند

کی ادای شکر آن مولا شود امکان‌پذیر

زانچه لطفش با صغیر اصفهانی می‌کند

شمارهٔ ۲۷ - در مدح شهاب‌الثاقب حضرت مولی‌الموالی علی علیه‌السلام

فغان ز عشق که آسان نماید اول بار

چو مدتی گذرد سخت میشود دشوار

گمان عاشق بیچاره اینکه بی‌زحمت

توان رسید بوصل و گرفت کام از یار

ولیک یار پریوش ز غمزهٔ دلکش

چو دید از دل عاشق ربوده صبر و قرار

ز طره سلسله اندازدش بپا اول

که تا برون رود او را ز سر هوای فرار

سپس طریق وفا را بر او کند مسدود

در جفا بگشاید بروی او یکبار

گهی دهد بکف ترک چشم ز ابر و تیغ

که چاک چاک نماید از او دل افکار

گهش ز ترکش مژگان بسینه مجروح

خدنگ‌ها به یکی دم زند هزار هزار

بزخم دل نمک و مشگ گاه‌گاه او را

بریزد از لب می‌گون و جعد غالیه‌بار

ز داغ نقطه خال سیاه خود کندش

بگرد عالم سرگشته گاه چون پرگار

گهی بگوید خونش بدل کنند اعدا

گهی بگوید سنگش بسر زنند اغیار

بکار خویش بخنداندش بشیوه برق

بحال خویش بگریاندش چو ابر بهار

گهی چو بلبلش آرد بنغمه و گاهی

دهد بکنج خموشیش جا چو بوتیمار

گهی بگوید از کیش خویش دست بکش

گهی بگوید ز آئین خویش دل بردار

گهی نماید ابرو که این ترا قبله است

نبود باید با کعبه و کنشتت کار

گهی بگوید بگسست بایدت تسبیح

گهی بگوید بر بست بایدت زنار

گهیش بالش و بستر بشیوه مجنون

یکی ز خاره بیاراید و یکی از خار

گهی چو موسیش از جلوهٔی کند مدهوش

گهی چو عیسی بهرش بپا نماید دار

گهی نهد چو ذبیحش بحلق تیغ و گهی

بجان و دل چو خلیلش ز غم فرو زد نار

گهی بچاه در اندازدش چو یوسف و گاه

دهد بباد فنا هستیش سلیمان وار

گهش بهجر چو یعقوب جان کند مهجور

گهش ز غصه چو ایوب تن کند بیمار

گهی ببطن نهنگ بلاش چون یونس

دهد مقام که تا مسکنت کند اظهار

غرض ز جانب معشوق چونکه بر عاشق

عتاب و جور و جفا زین قبل رود بسیار

بهرطرف که کند روی گرد خود بیند

ز خشت غصه و غم تا فلک کشیده حصار

ز پا درآید و بیخویش گردد و دیگر

نمی‌ بخندد شاد و نمی‌ بگرید زار

نه آگهیش ز عقلست و نی زدین نه ز دل

نه با کسش سر انس و نه حالت گفتار

نه شوق نام دگر دارد و نه غصه ننگ

نه پا ز کفش کند فهم و نی سر از دستار

نه فکر سود و زیان و نه قید عیب و هنر

نه عاقلست و نه مجنون نه مست و نه هشیار

چو دید یار بدینگونه حال عاشق خویش

بسوزدش دل سنگین و را بحال نزار

جفا بدل بوفا سازد و بدلجوئی

بیایدش بسر آن لعبت پری رخسار

کشد ورا ببر و پرده گیرد از عارض

بآب لطف همی شویدش ز چهره غبار

مر آن بلاکش مهجور باز دریابد

حیات تازه ز فیض نسیم وصل نگار

دو دیده باز کند از هم و بدار وجود

بغیر یار نیاید بچشم او دیار

چو شیر و شکر با یار خود در آمیزد

یکی شوند و دوئی از میان رود بکنار

دگر دو خواندنشان کافری بود زان پس

چو جان حیدر کرار و احمد مختار

همان دو نفس مقدس که هست وحدتشان

چو آفتاب عیان در بر اولوالابصار

همان دو صورت انور که معنی ایشان

کند ندای انا الله واحد القهار

همان دو جان مجسم که هستشان یکسان

طریق و پیشه و آئین و شیوه و کردار

همان دو روح مکرم که شد به خم غدیر

فراز دست مشیت ز ایزدی در بار

گرفتشان ز عذار یگانگی پرده

که تا بوحدتشان ماسوی کنند اقرار

هنوز اهل دل از گوش جان همی شنوند

ندای وحدت‌آمیز سید ابرار

که هرکه بنده مولائی من است او را

علی است سید و مولا و سرور و سالار

زهی شریف مکان و خهی رفیع مقام

که گشت کشف در آنجا خدای را اسرار

لسان حق ید حق را بامر حق از لعل

همی بوصف فرو ریخت لؤلؤ شهوار

کرام را ز ازل تا ابد نمودی وصف

به مدح ابن عم خویش حیدر کرار

الا که جویی دیدار شاهد وحدت

بکوش تا که شوی خویش قابل دیدار

اگر که قابل دیدار او شوی فکند

تو را در آینه عکس از جمال پر انوار

علی عالی اعلا که اهل بینش را

بود بدیده عیان نورش از در و دیوار

علی که باشد امروز قاسم الا رزاق

علی که باشد فردا قسیم جنت و نار

علی که یافت چو از غیب ذات خویش ظهور

ز کاروان وجودش بدست بود مهار

هم اختیارش فرمانده قضا و قدر

هم اقتدارش دائر مدار لیل و نهار

بهر طرف نگری رو بسوی او داری

چه در جنوب و شمال و چه در یمین و یسار

مطیع نفس نفیسش در انفس است انفاس

رهین پرتورویش در اعین است انظار

شریف جانی کاورا علی بود جانان

خوشا بحال دلی کش علی بود دلدار

حلاوت رطب مهرش آن چشد که سبک

توان بنخل برآید چه میثم تمار

هوای عالم عشق ورا پرد مرغی

که بال وام نماید ز جعفر طیار

کس ار بنصرت او در زمانه شد منصور

ز نیک بختی دارین گشت برخوردار

گرفت کام ار این گنبد ترنجی دور

گزید مهروی نکو در این سپنجی دار

بحیرتم که چه گویم بمدح آنکه اگر

شود بحور مداد و نه آسمان طومار

قلم شود همه اشجار و تا به یوم نشور

شوند جن و ملک سر بسر صحیفه نگار

یک از دو صد ننویسند دو صف آن انسان

که بندگان درش را همی رود به شمار

بر آستانش بی پا و سر گدایانند

که هستشان به گدائی ز پادشاهی عار

زنند بوسه بدرگاه مرتضی و زند

بخاک درگهشان بوسه گنبد دوار

یکی ز جمله چو صابر علی که سر تا سر

تو ان در آینه‌اش دید طلعت اخیار

در او نهفته ز اهل یقین هر آن خصلت

از او پدید ز ارباب دین هر آن آثار

منم صغیر که خاک قدوم آن شه را

کشم بدیده بصد عجز و لابه‌و زنهار

بهر مقامم جز آستان او بی‌میل

ز هر طریقم غیر از طریق او بیزار

بدهر تا که بود این اثر ز مرد را

که کور میشود از دیدنش دو دیده مار

ز دوستان علی (ع) دشمنان او مغلوب

بحق جاه محمد (ص) و آله الاطهار

شمارهٔ ۲۸ - در مدح مولی‌الموالی حضرت علی علیه‌السلام

بیا ساقی بده ساغر به عشق ساقی کوثر

دماغ جان ز می کن تر به عشق ساقی کوثر

به دردم چاره‌جویی کن خلاص از زردرویی کن

کرم کن باده احمر به عشق ساقی کوثر

از آن می کآتش افروزد گهی سازد گهی سوزد

بزن بر خرمنم آذر به عشق ساقی کوثر

من آن مرغ خوش‌الحانم که روز و شب غزل‌خوانم

کنم پیوسته افغان سر به عشق ساقی کوثر

فلک گر آتش افروزد دوصد نوبت پرم سوزد

برآرم بار دیگر پر به عشق ساقی کوثر

نه من تنها رهش پویم نه من سرگشته اویم

که گردد گنبد اخضر به عشق ساقی کوثر

به مانند من حیران شب و روزند سرگردان

مه و مهر انجم و اختر به عشق ساقی کوثر

من مسکین نالایق نه امروزم بوی عاشق

که من زادستم از مادر به عشق ساقی کوثر

خوشا آنگه خوشا آن دم که رخت از این جهان بندم

برآید روحم از پیکر به عشق ساقی کوثر

چو روز رستخیز آید که هول هرکس افزاید

روم مستانه در محشر به عشق ساقی کوثر

غلام او صغیرم من ز عشقش ناگزیرم من

سرشته طینتم داور به عشق ساقی کوثر

شمارهٔ ۲۹ - در مدح ساقی کوثر حیدر صفدر علی (ع)

خورشید و تیغ و آینه درویش این چهار

باید برهنه ور نه نیاید به هیچ کار

توضیح اگر که بایدت اینست در نیوش

تفسیر اگر که شایدت اینست گوشدار

خورشید چون بکسوت ابر است مختفی

کمتر برند بهره از آن خلق روزگار

بنگر که چون برهنه شود فصل دی ز زر

پوشد چگونه جامه بعوران دل فکار

گاه برهنگی چو بتابد به بوستان

از خاک لاله سر زند و از شجر ثمار

سرپوش ظلمت از سر عالم بر افکند

هر صبح چون برهنه برآید ز کوهسار

خلق جهان ز معدن و کانند بهره‌ور

زانرو که خور برهنه بر آنها کند گذار

بین فیض بخشیش که به گاه برهنگی

بر شاه و بر گدا طبق زر کند نثار

شمشیر تا نهان به غلافست کی توان

رنگین ز خون خصم کند دشت کار زار

بنگر که چون برهنه شود در گه ستیز

برد میان مرد زره‌پوش چون خیار

تا ناید از غلاف برون کس نداندش

چو بست یا که آهن و فولاد آبدار

در رزمگاه شاهد مقصود را همی

تیغ برهنه پرده بر اندازد از عذار

عریان شود چو تیغ بدست دلاوران

پوشد لباس فتح و ظفر جسم شهریار

آئینه تا بزنگ کدورت نهفته است

کی باشدش نصیب ز وصل رخ نگار

هرگاه از لباس کدورت برهنه شد

گردد بخویش عکس پذیر از جمال یار

تا صاف و بی‌کدورت و روشن نبیندش

هرگز نخواند آینه‌اش مرد هوشیار

با خشت تیره‌اش چه تفاوت توان نهاد

آئینهٔی که آن بود آلودهٔ غبار

درویش تا بکسوت هستی در است کی

لایق شود بخلعت عرفان کردگار

هرگاه خود درآمد از این پرده میشود

بی‌پرده یار پرده‌نشین بر وی آشکار

قصد مسیح کندن این جامه بد که گفت

باید ز پوست‌ها بدر آئید همچو مار

آنموت قبل موت حقیقت برهنگی است

زین جامه مجازی و ملبوس مستعار

آنکو برهنه گشت ازین جامه هست قطب

وین آسیای چرخ از او هست بر مدار

شد ز ابر هستی آنکه بدر نور فیض او

تابد بذره‌های وجود آفتاب‌وار

وین جاه و قدر نیست میسر برای کس

جز در پناه خسرو اقلیم اقتدار

بحر سخا محیط عطا قلزم کرم

کز جود او بنای وجود است استوار

یکتای بی‌دوم که سه روح و چهار رکن

چون پنج حس و شش جهت از اوست برقرار

هفت اخترش مطیع نه تنها بود که هست

بر هشت خلدونه فلک او صاحب اختیار

نور بصر سرور دل آرام جان علی

ای جان فدای نام شریفش هزار بار

شاهی که شد پدید چو در خانه خدا

چشم خدای جو بدر آمد ز انتظار

یارب چه آورم بمدیحش که گشته‌ایم

من مات و خامه منفعل و صفحه شرمسار

پرسیدم از خرد که چه گویم بوصف او

گفتا مرا بحیرت دیرینه واگذار

کردم سؤال این سخن از عشق پرده در

گفتا صفات حق همه در حق وی شمار

دروی ببین جلال و جمال خدا که هست

مظهر باسم ذات و صفات آن بزرگوار

آنکو سپرد سر به غلامی مرتضی

زیبد بسروران جهان از وی افتخار

آنکو فکند چنگ بدامان وی کشید

رخت از میان بحر بلیات بر کنار

خواهی که دامن علی افتد تو را بکف

دامان شاه صابر از اخلاص بر کف آر

شاهی که عنایتش از طبع چون صدف

ریزد صغیر جای سخن در شاهوار

شمارهٔ ۳۰ - در تهنیت عید مولود مسعود حضرت رسول اکرم صلی‌الله علیه و آله

شد سر هویت بجهان جلوه گر امروز

روشن شد از انوار رخش بحر و بر امروز

آن اختر تابنده درخشید که تابید

از خاک درش نور بشمس و قمر امروز

حق را گهری بود به گنجینه رحمت

بر عالمیان کرد عطا آن گهر امروز

زین رتبه که شد مولد آن فخر رسولان

بر عرش برین گشت زمین مفتخر امروز

از آیت با میمنت نصر من الله

افراشته شد رایت فتح و ظفر امروز

آن شاهد غیبی که ز هر دیده نهان بود

پیدا شد از این آینه پا تا بسر امروز

آنکو بودش آگهی از سر حقیقت

بی‌پرده حقش جلوه کند در نظر امروز

ناسوتی و لاهوتی از این مژده بوجدند

پر شد ز شعف عالم زیر و زبر امروز

زان گشت بشر اشرف مخلوق که ظاهر

گردید در این سلسله خیرالبشر امروز

رخ داد در اقطار جهان ز آمدن وی

آثار و غرائب بدر از حد و مر امروز

باز است بشرحش دهن طاق مدائن

ز انشب بخردمند رساند خبر امروز

در فارس ز میلاد شه یثرب و بطحا

خاموش شد آتشکده پرشرر امروز

بس کاهن و ساحر که از این مرحله بستند

بار سفر خویش بسوی سقر امروز

خواهد صله بسیار صغیر از شه لولاک

با اینکه بود چامه او مختصر امروز

شمارهٔ ۳۱ - قصیده مولودیه ذیل در ماه رجب ۱۳۴۹ هجری

به عتبات مشرف شده بودند در اصفهان سروده شد و ارسال گردید

زمین به عرش برین دارد افتخار امروز

که شد در آن ملک العرش آشکار امروز

بگو بموسی ارنی بس است دیده گشای

پی‌مشاهده طلعت نگار امروز

فرو نهاد ز رخ پرده یار و در حق ما

نکرد هیچ ز رحمت فروگذار امروز

علی‌پرستان ایمان خویش تازه کنید

ز بادهٔ کهن ناب خوشگوار امروز

خورید از کف هم باده بی‌حساب امشب

زنید بر لب هم بوسه بی‌شمار امروز

ببانک چنگ و به آواز تار مگذارید

رها ز چنگ شود تار زلف یار امروز

خورید باده و مستی کنید بی‌پرده

که شد ز پرده پدیدار پرده‌دار امروز

بر غم زاهد خودبین خودنما گردید

بکام باده کشان دور روزگار امروز

به شیخ شهر بگو عذر میکشان بپذیر

که نیست در کف این قوم اختیار امروز

بهار آورد ار صدگل از عدم بوجود

گلی شکفته که آورده صدبهار امروز

سزد ز خاک شود مشک ناب ارزان‌تر

چنین که باد صبا گشته مشگبار امروز

برقص هفت آب و چار‌ام افتد که هست

ولادت آب ذوالمجد هفت و چار امروز

علی (ع) عالی اعلا بکعبه یافت ظهور

حریم کعبه از آن یافت اعتبار امروز

پدید گشت یدالله فوق ایدیهم

محمد (ص) عربی یافت دستیار امروز

بجای دار جهودان به انتقام مسیح

لوای نصر من الله شد استوار امروز

برای کشتن فرعون خصلتان دنی

عصای موسی گردید ذوالفقار امروز

صبا ز ملک صفاهان تو با هزار درود

بسوی یار سفر کرده کن گذار امروز

ببوس خاک قدومش بجای ما آنگاه

بگو که جای تو خالی در این دیار امروز

بباطن ار چه تو داری بدل قرار ولی

بظاهریم ز هجر تو بی‌قرار امروز

بیمن همتت ای شاه صابر اخوان را

ملالتی نبود غیرانتظار امروز

بساط جشن فراهم نموده و خواهند

به عشق مولا سازند جان نثار امروز

بحضرتت همه تبریک گو بویژه صغیر

همان که جز بتو نبود امیدوار امروز

شمارهٔ ۳۲ - غدیریه در مدح حضرت علی علیه‌السلام

سزد روند مه و مهر در حجاب امروز

که زد ز برج ولایت سرآفتاب امروز

ز فیض پیر خراباتیان گرفت از نو

جهان پیر بخود رونق شباب امروز

زمانه تا به ابد چشم شاهد بختش

چو چشم آینه بیدار شد ز خواب امروز

گرفت دست مشیت پی ظهور کمال

ز چهره شاهد مقصود را نقاب امروز

همه بوجد و سرورند خاص و عام امشب

همه بعیش و نشاطند شیخ و شاب امروز

به اجتناب میم زاهد ار دهد فرمان

کنم ز بردن فرمانش اجتناب امروز

ز محتسب نکنم بیم و سرکنم مستی

که شوق بسته بدل راه اضطراب امروز

ز کهکشان فکنم ریسمان بگردن چرخ

چو روزهای دگرگر کند شتاب امروز

بگو بساقی مجلس که خانه‌ات آباد

خراب‌ساز مرا از شراب ناب امروز

بکوب پای و بزن دست و می‌بساغر کن

ببانگ بربط و با نغمه رباب امروز

که ریخت ساقی رحمت ببزم خم غدیر

بجام اهل ولا کوثری شراب امروز

سه نوبت از احد آمد به احمد مرسل

برای نصب علی ولی خطاب امروز

فتاد رشتهٔی از بندگی بگردن خلق

بکف گرفت سر رشته یوتراب امروز

به یمن منصب مولائی از خدا گردید

علی بملک جهان مالک الرقاب امروز

سرای دین مبین گشت تا ابد آباد

بنای زندقه و کفر شد خراب امروز

شکفت روی مؤآلف چو گل از این مژده

فتاد جان مخالف در التهاب امروز

ز فرط حقد و حسد آتشی فروزان شد

که ساخت جان بداندیش را کباب امروز

به نامه عمل دوستان شیر خدای

عجب مدار که گردد گنه ثواب امروز

نجات هر دو جهان را ز حق بعشق علی

طلب‌نما که دعائیست مستجاب امروز

باهل عشق و ارادت بگو که بهر شما

ز روزها همه گردیده انتخاب امروز

شوید روز حساب ایمن از عذاب اگر

زنید بر لب هم بوسه بی‌حساب امروز

سزد صغیر کند شکر تا به یوم نشور

به نعمتی که از آن هست کامیاب امروز

شمارهٔ ۳۳ - غدیریه در مدح ساقی سلسبیل و مرشد جبرئیل

فسرده طبع من ای عندلیب دستان‌ساز

چه روی داده که برناید از تو هیچ آواز

مگر چه شد که تو گشتی ز خویشتن مأیوس

چو صعوه‌ئی که در افتد به چنگل شهباز

گر از حوادث دهری ملول ایمن باش

که نیست بار خدا را کسی بملک انباز

هر آنچه بینی حق‌بین و بس سخن کوتاه

مپوی راه دو بینی مسا ز قصه دراز

اگر بدیده تحقیق بنگری بینی

حقیقت است که پوشد همی لباس مجاز

غرض ز کنج خموشی بچم بطرف چمن

غزل‌سرای و سخن‌گوی و ساز عشرت ساز

رسید فصل گل و کبک و بوالملیح و تذرو

ببوستان همه در نغمه‌اند و سوز و گداز

فتاده غلغله در سقف آسمان بلند

ز بس ترانه زیر و بم و نشیب و فراز

شعاع شمس نتابد دگر بصحن چمن

ز بس که مرغ کند در هوای آن پرواز

گرفته لاله بدل داغ چون دل محمود

پریش طره سنبل شده چو زلف ایاز

به آب جوی در افکنده سر و سایه‌مگر

شنیده اینکه نکوئی کن و در آب انداز

هوا هوای بهشت است گوئیا بجهان

در بهشت در اردیبهشت گردد باز

الا بعیش و طرب کوش و باده نوش و نیوش

مر این ترانهٔ دلکش ز حافظ شیراز

در این مقام مجازی بجز پیاله مگیر

در این سراچه بازیچه غیرعشق مباز

علی‌الخصوص به فصلی ز فصل‌ها خوشتر

به‌ویژه روز شریفی ز روزها ممتاز

چه روز روز سعید غدیر کاندر وی

فتاد سر هویت برون ز پرده راز

نمود ابروی خود یار تا بدان محراب

کنند مردم دیر و کنشت و کعبه نماز

نهاد ناز و درآمد ز پشت پرده و خواست

که عالمی همه جانها بر او کنند نیاز

ز راه بنده نوازی به بندگان ز علی

نمود جلوه سراپا خدای بنده نواز

به تنگ آمدم ای عقل تا کیش خوانی

گهی خدیو عجم گاه پادشاه حجاز

گهی بمدحش گوئی نموده اینسان رزم

گهی بوصفش خوانی کز اوست این اعجاز

تو می‌نیاری این راه را نوردیدن

بجا بایست که عشق آمده است در تک و تاز

علی است ما حصل لااله الا هو

بحق‌پرستی خود ای علی‌پرست بناز

علی است کنز خفی کز خفای ذات قدیم

ظهور یافت بدان فر و شوکت و اعزاز

چو حق ندیدی و نشناختی چه بستائی

ببین و بشناس آنگه به بندگی پرداز

اگر خدا طلبی روی در علی (ع) آور

اگر علی طلبی بین بشاه صابر باز

جهان صبر و محیط صفا و قلزم صدق

سحاب مکرمت و کوه حلم و مخزن راز

طریق اوست طریق علی و آل و صغیر

مطیع وی شده و ز هر طریق آمده باز

شمارهٔ ۳۴ - در تهنیت عید سعید غدیر و مدح امیرالمؤمنین علیه‌السلام

دهید مژده برندان می‌پرست امروز

که پیر میکده آمد قدح بدست امروز

بهر که بنگری از شیخ و شاب و خرد و کلان

بود ز بادهٔ خم غدیر مست امروز

زهی علو که علی را بدست پیغمبر (ص)

بلند کرد خدای بلند و پست امروز

به امتحان بلی گفتگان روز الست

گرفت پرده ز رخ شاهد الست امروز

رساند عهد بپایان و شد سعید ابد

هر آنکه با علی از صدق عهد بست امروز

ولی هر آنکه بتلبیس و حیله بیعت کرد

یقینکه عهد خداوند را شکست امروز

به عشق حضرت مولا خوشند اهل ولا

چه باک از اینکه روان حسود خست امروز

رسید امر نبوت به منتهی برخواست

نبی ز جای و بجایش ولی نشست امروز

چو شاه کشور هستی بتخت یافت جلوس

صلای سر خوشی آمد بهر چه هست امروز

صبا بساحت گیتی بهر کجا گذری

بگو به حق طلبان علی‌پرست امروز

نشست طایر اقبالتان به بام امشب

فتاد ماهی اجلالتان بشست امروز

زمانه شاید اگر جان دهد بشکر وصال

که خوش ز محنت ایام هجر رست امروز

بعین یافت که شیر خداست بحر وجود

ز جوی خویش‌پرستی هر آنکه جست امروز

صغیر گرنه اسیر کمند عشق علیست

چه شد که سبحه و زنار را گسست امروز

شمارهٔ ۳۵ - در تهنیت عید مولود ولی ذوالمنن

چو یار پرده ز رخسار برگرفت امروز

جهان پیر جوانی ز سر گرفت امروز

بلی چگونه نگردد جهان پیر جوان

که یار پرده ز رخسار برگرفت امروز

صبا ز قالیه بیزی چو طره جانان

سبق بعنبر و بر مشک تر گرفت امروز

هوا لطیف و فرحناک شد چو چهره حور

جهانچو خلد برین زیب و فر گرفت امروز

سزد بخلد ببالد زمین که زینت و فر

بسی ز خلد برین بیشتر گرفت امروز

اگرچه بود مصفا جهان ز مقدم عید

صفای تازه ز جای دگر گرفت امروز

پرید طایر اقبال خاکیان جائی

که همچو بیضه فلک زیر پر گرفت امروز

ز دست خویش مخور می‌که بایدت ساغر

ز دست دلبر کی سیمبر گرفت امروز

مرو به مجلس کوران که بایدت منزل

ببزم مردم صاحب‌نظر گرفت امروز

گر اهل ورد و دعائی ز خود مشو غافل

که بایدت ز دعاها اثر گرفت امروز

که هست نیمه شعبان و حجه ابن‌حسن

نقاب از رخ همچون قمر گرفت امروز

چو عسگری پدری با هزار شوق و شعف

ببر چو مهدی قائم پسر گرفت امروز

پسر ولی خدا و پدر ولی خدا

چنین پسر بکنار آن پدر گرفت امروز

ستاره سحر دین نمود دوش طلوع

نهال گلشن توحید بر گرفت امروز

از آسمان هویت دمید خورشیدی

که پرتو رخ او بحر و بر گرفت امروز

خوشا بحال کسی کز محبت آن شاه

ز حق برات نجات از سقر گرفت امروز

برای راحت فردا و دفع هر بیداد

صغیر دامن آن دادگر گرفت امروز

شمارهٔ ۳۶ - قصیده در مدح حضرت مولی‌الموالی علی علیه‌السلام

غیر انسان هرچه باشد ظل انسان است و بس

معنی انسان همانا شاه مردان است و بس

هست هستی فی المثل جسمی که در وی جان علیست

وین بود روشن که بود جسم از جان است و بس

هرکه خود را سوخت بیباکانه چون پروانه دید

شمع بزم آفرینش شیر یزدان است و بس

لفظ ایمان را هزاران معنی ار بینی بهل

عشق او بگزین که این معنی ایمان است و بس

گوهر مهر وی ار داری به دل رو شاد زی

زانکه در محشر همین گوهر درخشان ست و بس

مدح او میخوان به ‌توریه و به انجیل و زبور

تا نگوئی وصف او آیات قرآن است و بس

در شب معراج احمد در خود و در عرش و فرش

دید هرجا بنگرد حیدر نمایان است و بس

خاک راه اهل عرفان شو تو هم او را ببین

زانکه این دولت نصیب اهل عرفان است و بس

انبیا و اولیا را فیض از او می‌رسد

نوربخش انجم آری مهر تابان است و بس

آدم و ادریس و شیث و هود را باشد مجیر

نی پناه نوح و داود و سلیمان است و بس

در دل ماهی به دریا مونس یونس هم اوست

نی انیس یوسف اندر چاه و زندان است و بس

خاک درگاهش حیات جاودان بخشد بلی

مایه عمر ابد این آب حیوان است و بس

از زبان پور مریم هم بود ناطق به مهد

همسخن در طورنی با پور عمران است و بس

هیچ دانی از چه گردون را دمی نبود قرار

مرتضی را در پی انجام فرمان است و بس

مهر با آن گرم جولانی به میدان وجود

شاه ملک انّما را گوی چوگان است و بس

در و ان من شئی تحقیق ار رود هر ذره را

بر امیرالمؤمنین بینی ثنا خوان است و بس

حضرتش را کرده میکائیل از جان چاکری

اندر این درگه نه جبرائیل دربان است و بس

از ازل گسترده خوان نعمت او تا ابد

اولین و آخرین را رزق از این خوان است و بس

هفت دریا پیش بحر لطف او دانی که چیست

جدولی اندر کنار بحر عمان است و بس

هست کیهان را هم او فرمانده و فرمانروا

نی که تنها حکم او جاری به کیوان است و بس

هشت خلد و هفت اختر شش جهت زو برقرار

نی قوام پنج حس و چار ارکان است و بس

میکند ثابت ملاقاتش به گاه نزع جان

اینکه جان جمله را آن شاه جانان است و بس

یا علی ای آنکه اندر کشور غیب و شهود

شخص عالیجاه ذوالعز تو سلطان است و بس

جنت و نیران ندانم چیست اندر کیش من

قرب تو جنت بود بعد تو نیران است و بس

کرده ای لاهوتیان را نیز مات خویشتن

عقل ناسوتی نه تنها در تو حیران است و بس

در بیابان غمت بس خضرها سرگشته‌اند

وادی حیرت همانا این بیابان است و بس

نی همین پروانه سوزد از شرار عشق تو

بلکه بلبل هم ز سودای تو نالان است و بس

خسروا شاها صغیر آن بندهٔ شرمنده‌ات

کش بدرد بید و الطف تو درمان است و بس

سال و ماه و هفته و روز و شب از درگاه تو

هرچه بر او میرسد اکرام و احسان است و بس

سالها باشد که باشد غرق بحر رحمتت

هم به خوان نعمتت تا هست مهمان است و بس

شمارهٔ ۳۷ - در میلاد مسعود حضرت ثامن الائمه علیه‌السلام

طلوع شمس ندیدی ز نجم اگر محسوس

ببین ز نجمه بعالم طلوع شمس شموس

نمود انفس و آفاق را قرین سرور

شهی که نفس نفیسش بود انیس نفوس

تبارک الله از این روز اسعد میمون

که هست مولد شاه حجاز خسروطوس

خدیو خطه طوس آنکه عارفان ندهند

گدائی در او را بحشمت کاوس

امام جن و بشر کش بر آستانه قدس

ملایکند دما دم بذکر یا قدوس

مه سپهر ولایت شهی که در هر صبح

زند بخاک درش آفتاب گردون بوس

زرشگ خادم کویش رواست خازن خلد

همی گزد لب و برهم زند کف افسوس

عجب نباشد اگر فایق آمد از هر باب

گه مباحثه با عالم یهود و مجوس

چه جلوه ذره کند درمقابل خورشید

چه صرفه قطره برد در کنار اقیانوس

چه شد دنائت مأمون و کینه‌توزی او

کجاست آن همه تزویر و حیله و سالوس

بگو بیا و ببین حشمت خدائی وی

که آن بدیده خلق خدا بود محسوس

همیشه بر سر بام جهان بکوری خصم

بنام نامی آنشه فلک نوازد کوس

درون جسم گدازد دل حسودانش

چنانکه شمع گدازد میانهٔ فانوس

شهی که وحش بیابان از او گرفته مراد

صغیر کی شود از لطف و رحمتش مأیوس

شمارهٔ ۳۸ - در تهنیت عید مولود مسعود حلال مشکلات کشتی نجات علی علیه‌السلام

چه خوش گفت الحق رسول مصدق

که حق با علی و علی هست با حق

به اهل حقیقت بود این حقیقت

معین مبرهن مسلم محقق

نشان ماند از مولدش تا بعالم

از این رو جدار حرم گشت منشق

به مام وی از ادخلی بیتی آمد

خطاب از حق این هست قولی موثق

چه در انبیا و چه در اولیا کس

بدین رتبه نائل نگردیده الحق

نداده است حق ابیض و اسودی را

مقامی چنین زیر این چرخ ازرق

به از حب او طاعتی نیست حق را

مخور غم بدین طاعتی گر موفق

مشو غافل از حب آن شه که بی‌شک

کند حب محب را به محبوب ملحق

بدین خدا سعی او گشت بانی

بشرع نبی تیغ او داد رونق

ببین تا چه فرموده ختم رسولان

بتوصیف یک ضربتش یوم خندق

ز میدان او بود دشمن فراری

بدان سان کز آتش فراری است زیبق

نه میدان که چونمرکب انگیخت بودی

جهان بهر جولانگه او مضیق

خود او دست حق است و از اوست برپا

مر این طاق و ارون و کاخ معلق

خدایش نخوانم ولیکن ندانم

جز او ناظم نه رواق مطبق

بخورشید از آن داد رجعت که دانی

امور فلک در کف اوست مطلق

از او سر بسر ماسوی راست هستی

که گردد ز مصدر همی فعل مشتق

مقیمان خاک درش را چه حاجت

به ایوان کسری و قصر خورنق

گروهی که جز او گرفتند رهبر

بدان بی‌خردها خرد میزند دق

به پرهیز و مستیز و بگریز زیشان

که بگریخت عیسی ابن‌مریم ز احمق

کسی را که یزدان کند مدح ذاتش

چه جای صغیر و جریر و فرزدق

الا تا به بستان دمد در بهاران

گل و سنبل و لاله نسرین و زنبق

مراد محبش سراسر میسر

امور عدویش به کلی معوق

شمارهٔ ۳۹ - در مدح ولی ذوالمنن حضرت حجه‌ابن‌الحسن عجل‌اله تعالی فرجه

هر آنچه میزنم از دفتر وجود ورق

نوشته است بخط جلی که جاءالحق

نخست جلوه خالق امام آخر خلق

یقین فراخته از غیب در عیان بیرق

به یمن مولد مسعود مهدی موعود

زمین بعرش برین از شرف گرفته سبق

ولی مطلق حق آنکه کارگاه وجود

بدست او ز ازل تا ابد بود مطلق

خود اوست مظهر حق کاینات از او ظاهر

خود اوست مصدر کل ممکنات از او مشتق

چگونه عالم ایجاد را نظامی بود

نمیگرفت ز اضداد اگر که نظم و نسق

زبق نماید اگر هیبتش هواداری

کند فرار دوصد سال راه باد از بق

از او قوائد اسلام راست استحکام

از او مسائل و احکام را بود رونق

شد او به پردهٔ غیبت نهان و منتظرند

بمقدمش همه خلق جهان فرق بفرق

برای آنکه نماید نثار مقدم او

زمانه هستی خود را نهاده روی طبق

بدست قدرت شد کلک صنع روز ازل

پی نوشتن نام گرامیش منشق

بدل ز معرفتش تا که بهره‌ای نرسد

دل حزین نرهد هیچ ز اضطراب و قلق

مر این عطیه میسر نمی‌شود دل را

مگر که با دل صابر علی شود ملحق

صغیر دانی در بحر زورقی باید

ببحر معرفت امروز او بود زورق

شمارهٔ ۴۰ - در مدح مولی‌الموالی حضرت امیرالمؤمنین (ع)

تسلیم کن باهل دل از کف عنان دل

تا زین جهان برند ترا در جهان دل

ایمان به فضل اهل دل‌آور که مأمنی

بهرت بنا کنند بدار الامان دل

بینی دو نقطه کون و مکانرا بزیر پای

باشد اگر عروج تو در لامکان دل

روشن‌گر آسمان جهان از کواکب است

روشن بود به نور خدا آسمان دل

عنقا عجب مبر که مقامش بود به قاف

عرش است جای مرغ بلند آشیان دل

هیچ التفات نیست به باغ جنان تو را

بینی اگر طراوت باغ جنان دل

گلهای رنگ رنگ دمد گر بطرف باغ

گلهای معرفت دمد از بوستان دل

در هر سحر برون رود از شهر بند طبع

سوی خدای لابه کنان کاروان دل

و ز بهر خلق عالمی از آن سفر بود

هر خیر و خوبی و برکت ارمغان دل

بی شک به یک نفس گذرد از نه آسمان

گردد رها چو تیر دعا از کمان دل

بس اهل ظلم و جور که رفت آب و خاکشان

یکسر بباد از دم آتش فشان دل

در بزم اهل دل جدل و قیل و قال نیست

شرح دلست و گوش دلست و زبان دل

بی‌عشق لاف دل مزن این خود مسلمست

دل آن عشق باشد و عشق است آن دل

دلراست نزد اهل یقین و صفها ولی

در حق هر دلی مبرای جان گمان دل

جوئی اگر به معرفت دل وسیله‌ای

بنما به عشق شیر خدا امتحان دل

هر دل نکرده مهر علی را بجان قبول

مشتی گل است و هیچ ندارد نشان دل

در وصف او بیان نبی از غدیر خم

آید همی بگوش دل صاحبان دل

باشد چو آفتاب درخشان بروز حشر

پرورده هرکه گوهر مهرش بکان دل

بینی رخش در آینه دل معاینه

سازند اگر عیان بتو راز نهان دل

چون کعبه کز ظهور علی یافت عزوشان

باشد هم از ظهور علی عزوشان دل

دانند اهل دل که برای وصال اوست

بیگاه و گاه ناله و شور و فغان دل

چون دل باو رسید بیابد سکون بلی

در این مقام ختم شود داستان دل

در دل فرو نشیند و بر آسمان رود

در مدح آن مبین فرقان بیان دل

دل کشتی است و لنگر دل مهر مرتضی است

دل زورق است و لطف علی بادبان دل

دل آستان اوست از اینرو نهاده‌اند

رو خلق عالمی همه بر آستان دل

دل میهمان اوست سرخوان معرفت

هستند عارفان همگی میهمان دل

همچون صغیر روی نتابی ز دل اگر

نعمت علی دهد بتو روزی ز خوان دل

شمارهٔ ۴۱ - در مدح شمع شبستان هدایت شاه سریر ولایت

یکی گشای دو چشم ار که نیستی احول

ببین یگانگی کردگار عز و جل

همه نمایش وحدت دهند تا به ابد

هر آنچه نقش برآید ز کارگاه ازل

دو نقش نیست برابر باولین دوم

دو شکل نیست مقابل بدومین اول

خود از لسان تکون بیان کنند اشیاء

که نیست بهر خداوند ضدوند و بدل

نخست لوح ضمیرت بآب مهر بشوی

ز نقش کینه و کبر و نفاق و مکر و حیل

سپس ز دفتر دل درس معرفت بر خوان

که مشکلات جهان جمله بر تو گردد حل

همین بس است ترا لااله الا هو

هو المحیط و هو الاخر و هو الاول

نه اندر اسفل او را مکان نه در اعلی

نه اندر اعلی جز او کسی نه در اسفل

جمال وحدت او را تمام موجودات

یکایک آینه‌اند از مفصل و مجمل

همش ز مهر توان دیدن و هم از ذره

همش ز کوه توان جستن و هم از خردل

ولی بوجه اتم گر جمال او خواهی

ببین علی را خیرالکلام قل و دل

علی است آینه وجه علی اعلی را

چرا که او بود انسان کامل اکمل

علی است خانه خدا کعبه را بده انصاف

خدا که جسم ندارد و را چه جای محل

ولی مطلق و استاد کارخانه حق

بود علی ولی نفس احمد مرسل

بغیر احمد مرسل که هر دو یک نورند

ز فرد فرد رسولان علی بود افضل

به قبل و بعد نمایندگان راه نجات

ز راه نسبت با آن ولی کل به مثل

ستارگان درخشنده‌اند زان خورشید

چراغهای فروزنده‌اند زان مشعل

ولی مطلق میدان ورا بدین معنی

کز و گرفته و گیرد امور حق فیصل

گر او نبود نه امری بدو نه مأموری

چه جای آنکه بگوئی امور بد مختل

از او هر آنچه معارف بر اولیا نازل

از او هر آنچه صحایف بر انبیا منزل

کس ار شناخت خود آننفس کل شناخته است

خدای خویش و برون آمده ز غش و زغل

بدین کلام متین باید ار تو را تفسیر

ز عشق تیز تک آموزنی ز عقل کسل

بساجدین هبل گو که پیش پای علی

بکعبه سجده نمودند جمله لات و هبل

شود هر آینه ز اسرار غیب عکس پذیر

دهی گر آینه دل به مهر او صیقل

خدای خلق نمی‌کرد نار نیران را

اگر به مهر علی بود اجتماع ملل

علیست کنز خفی کش بروز عید غدیر

حبیب حضرت حق کنز علم و کان عمل

بشد معرف او خلق را به استعداد

نمود عارف در حق آن امیر اجل

ز بعد بیعتش ارخصم نقض بیعت کرد

شگفت نیست که از بوی گل رمید جعل

فلک غلاما ای آنکه خاک کوی تو را

بدیده میکشد از روی افتخار زحل

کجا صغیر و ثنای تو خسروا بپذیر

تو خود ز لطف کثیر این قلیل راز اقل

شمارهٔ ۴۲ - در مدح مولی‌الموالی حضرت علی علیه‌السلام

مکین مسند شاهی علیست جل‌جلال

خدیو ملک الهی علیست جل جلال

اگر که تشنه فیضی بیا بسوی علی

که بحر نامتناهی علیست جل جلال

شهی کز او ز ازل تا ابد بملک وجود

بپاست رایت شاهی علیست جل جلال

شهنشهی که بخیلش ز فرط جاه و شرف

ملایکند سپاهی علیست جل جلال

جمال آنکه ز هر آینه توانی دید

برون ز فکرت واهی علیست جل جلال

کسیکه جملهٔ ذرات بر ولایت او

ز جان دهند گواهی علیست جل جلال

یگانهٔی که ز ذاتش صفات حضرت حق

ظهور یافت کماهی علیست جل جلال

جلیس احمد عرشی علی است عز علا

انیس یوسف چاهی علیست جل جلال

به یونس آنکه شد از راه لطف مونس و داد

نجاتش از دل ماهی علیست جل جلال

کلیم چون ارنی گفت هاتفی گفتش

حق ار مشاهده خواهی علیست جل جلال

شهی که سلسلهٔ انبیا بوقت بلا

به او شدند پناهی علیست جل جلال

زمین معرکه و روی خصم آنکه نمود

برنک لعلی و کاهی علیست جل جلال

مهی که داده بر ایام بهر نظم جهان

نظام سالی و ماهی علیست جل جلال

کسی کز اوست بجا هر قدر شریعت را

اوامر است و نواهی علیست جل جلال

بامر و نهی الهی چو نیک درنگری

همیشه آمر و ناهی علیست جل جلال

همان کسی که جهان پر کند ز عدل و دهد

بظلم و جور تباهی علیست جل جلال

صغیر را ز کرم آنکه رو سفید نمود

بحال نامه سیاهی علیست جل جلال

شمارهٔ ۴۳ - در مدح ولی سبحانی حضرت علی عمرانی (ع)

ای پیش ارغوان تو کمتر ز خار گل

قدیک چمن صنو برو رخ یک بهار گل

جز سرو قامت و گل روی تو تاکنون

سروی بباغ دهر نیاورده بار گل

گر بگذری بدین گل رخسار در چمن

چون لاله میشود ز غمت داغدار گل

باد صبا شمیم تو آورد سوی من

گفتم که بر نثار تو بادا هزار گل

ای گلعذار ناز تو بر من روا بود

آری روا بود که بنازد بخار گل

هرکس ز حسرت گل روی تو جان سپرد

نبود عجب که سر زندش از مزار گل

صد چاک کرده پیرهن خویش از چه ور

گر نیست از گل رخ تو شرمسار گل

در طرف باغ دوش شنیدم که بلبلی

میگفت بی‌وفا گل و بی‌اعتبار گل

تا بر صفای آن بفزاید کنون ردیف

گیرم بمدح حیدر دلدل سوار گل

شاهی که بی‌اشارت لطفش بگلستان

هرگز ز خار می‌نشود آشکار گل

در خود چو یافت رشحهٔی از رنگ و بوی وی

زانرو برنک و بوی کند افتخار گل

آنرا که دل چو لاله بود داغدار وی

بر مقدمش همیشه بود خاکسار گل

جمعی که از مناقب آن شه سخن کنند

سازد صبا به مجلس ایشان نثار گل

بزمی که از مدایح آن شه مزین است

آنجا معین است که ناید بکار گل

تا غنچه از نسیم سحر خنده میزند

تا جلوه میکند بر چشم هزار گل

در پیش خلق بادعدویش چو خار خوار

چیند محبش از چمن روزگار گل

مهرش صغیر از دل منکر طمع مدار

نارسته است هیچ‌گه از شوره‌زار گل

شمارهٔ ۴۴ - غدیریه در مدح سراج الامه اب الائمه علی «علیه السلام»

عید غدیر آمد و شد گاه وجد و حال

ساقی بیار باده و از دل ببر ملال

چندیست باب هجر برویم شده است باز

بربند از می‌این در و بگشا در وصال

آن باده کن عطا که پی طی راه عشق

از دست و پای بختی جان بگلسد عقال

آنباده کن کرم که از آن هرکه مست شد

یکباره پای زد بسر جان و ملک و مال

آن می‌به جام کن که سرره به شیرنر

گیرد اگر بنوشد از آن جرعهٔی غزال

آن باده‌ام ببخش که مور ار خورد شود

در زیر پای قدرت او پیل پایمال

باری بیار باده که بهر صلای عید

کوبم به طبل طبع به نام علی دوال

گویم دوباره مطلعی و در مدیح او

سازم نثار مجلسیان گوهر مقال

در روز حشر چون بنماید علی جمال

گویند اهل حشر که این است ذوالجلال

آری علی است جل جلاله خدای را

هم مظهر جلال و هم آئینه جمال

یا مظهر العجائب یا مرتضی علی

ای کون را هویت تو مبده و مآل

این حجت یگانگی حق بود که تو

بی‌شبه و بی‌نظیری و بی‌مثل و بیمثال

وامانده در دو مرحله نطق آندو مرحله

مدح تو است و حمد خداوند لایزال

هر جوی فضل را پی سرچشمه چون روم

بینم ببحر فضل تواش هست اتصال

و صفت بیان نمی‌شود از صدهزار یک

گویند خلق عالم اگر صدهزار سال

ایمان اگر نه دوستی تست از چه رو

بی‌مهر تو نجات خلایق بود محال

در قبر و برزخ وصف محشر ولای تو

باشد جواب وافی و کافی بهر سئوال

صورت پذیرد از تو همی نطفه در رحم

آنگه به عشق تو به جهان یابد انتقال

جویای تست در همه عمر جان او

تا گردد از تو کامرواگاه ارتحال

ببینند عاشقان تو پیوسته روی تو

بر عاشق تو ماضی و مستقبل است حال

هر دولتی زوال و زیان دارد از قفا

جز دولت ولای تو کان هست بی‌زوال

غیر از حدیث عشق تو هرگونه صحبتی

افسانه است و بیهده‌گوئی و قیل و قال

هر مجلس از بیان مدیحت مزین است

آنجا کند فرشته ز جان فرش پروبال

جز آنصفات خاص که مخصوص ذات تست

هم ایزدی صفاتی و هم احمدی خصال

از بهر جن و انس ودد و دام و وحش و طیر

گستردهٔی تو روز و شبان سفره نوال

در امر دین گر از تو نمی‌یافتی ظهور

آن اهتمام و کوشش و خونریزی و جدال

نه از اصول بود بیانی نه از فروع

نه از حرام بود نشانی نه از حلال

کامل نبود دین نبی بی خلافتت

یوم الغدیر یافت بفرمان حق کمال

شاها منم صغیر غلام درت ولی

دارم بس از نبردن فرمانت انفعال

هیچم بدست نیست مگر دامن کسی

کاندر میانه تو و او نیست انفصال

صابر علی شه آنکه بر رأی انورش

خورشید کم زمه بود و مه کم از هلال

دارد خدای بر سر احباب و دوستان

پاینده سایه‌اش به مقام علی و آل

شمارهٔ ۴۵ - در تهنیت عید مولود شاه ولایت اسداله الغالب علی ابن ابیطالب (ع)

در ماه رجب ۱۳۵۳ هجری‌قمری سروده شد

از آن نهاد بعالم بنای کعبه خلیل

که تا در آن بنماید علی جمال جمیل

زهی خدیو مجلل که میشود بنیاد

برای مولد او خانه خدای جلیل

ببزم قدرت او شمس چیست یک مشعل

ز کاخ رفعت او عرش چیست یک قندیل

همین نه شرع نبی راست آمر و ناهی

که کارخانه حق را بود یگانه وکیل

چنان سپهر بفرمان اوست در گردش

که سر ز پا نشناسد ز شدت تعجیل

جناب اوست بذرات ممکنات مجیر

وجود اوست بارزاق کاینات کفیل

اگر نه نام علی اسم اعظم است چرا

شود دوای سقیم و دهد شفای علیل

کفی ز خاک درش با دو کون نتوان داد

که آن متاع کثیر است و این بهای قلیل

بدرگهش دو ملک گرم خدمتند مدام

که میکنند همی هست و نیست را تبدیل

خود اوست مظهر الحی و دمبدم ز دمش

حیات گیرد و بر کون بخشد اسرافیل

هم اوست مظهر القابض و بحضرت او

دهد مراجعت روح خلق عزرائیل

ز خوان مکرمتش رزق ماسوی الله را

دهد بروز و شبان کیل کیل میکائیل

از او رسد بدل جبرئیل وحی و رسد

بر انبیاء و رسل وحی از دل جبریل

تمام وصف علی بود و هست و خواهد بود

هر آنچه وحی تصور کنی تو یا تنزیل

مدیح خوانش موسی گهی و گه عیسی

کتاب مدحش توراه گاه و گه انجیل

باو شدند پناهنده انبیاء و رسل

شعیب و یونس و ادریس و هود و خضر و خلیل

طفیل حضرت او نوح و یوسف و یعقوب

رهین منت او شیث و صالح و حزقیل

خلیل گشت به یمن ولایش ابراهیم

ذبیح گشت ز جان در منایش اسماعیل

اگر نه از پی در یوزه بود بر دروی

بدست داشت سلیمان چرا همی زنبیل

عطا و لطفش عاید بهر فقیر و غنی

سخا وجودش شامل بهر جواد و بخیل

ز جن و انس و ملک نیست جز بتعلیمش

زبان هرکه بتسبیح گردد و تهلیل

گر او بخواهد و فرمان دهد یقین بندد

ذباب راه به عنقا و پشه ره بر پیل

بجز خدا که توان گفت وصف او که بود

فزونتر از حد اجمال و غایت تفصیل

خوش است ختم کنم نامه را بنام کسی

که هست حیدر کرار را خجسته سلیل

سمی عابد و پور عزیز شه صابر

که نیست جز بپدر نسبتش گه تمثیل

چنین کمال مر او را روا بود زانرو

که این پسر شده در نزد آن پدر تکمیل

بلندمرتبه نعمت علی که چون خورشید

بزرگواری خود را خود آمده است دلیل

ز خوان نعمت شه نعمت اله این نعمت

در این طریق مبادا جدا ز ابن سبیل

محب جاهش بادا بهر دو کون عزیز

عدوی جانش بادا به نشأتین ذلیل

به یمن همت او هم صغیر مدحت‌گر

بهر کجا که شود جشن مرتضی تشکیل

شمارهٔ ۴۶ - در تهنیت عید مولود مسعود

زد امروز از نسل آدم به عالم

خدیوی قدم کش طفیل است آدم

چه آدم چه عالم که گر او نبودی

نه آدم پدیدار گشتی نه عالم

جهانبان مطلق نماینده حق

رسول مصدق نبی مکرم

محمد (ص) که از نام پاکش برآید

برآید هر آنکار از اسم اعظم

ظهورش اگر بود بعد از رسولان

مقامش فزود و جلالش نشد کم

اگر شه ز رجاله باشد مؤخر

بر تبت از آن جمله باشد مقدم

شدی ختم شاهی به نام سلیمان

چو نام ورا نقش کردی بخاتم

به یونس بداو دردل حوت مونس

به آدم بداو در سر اندیب همدم

ورا خوشه چینند از خرمن الحق

چه موسی بن عمران چه عیسی بن مریم

بدرک مقامش خردهاست قاصر

بوصف جلالش زبانهاست ابکم

خرد پی بذاتش توان برد گر پی

برد ذره بر مهر یا قطره بریم

بمعراج حق بود محرم بجائی

که روح الامین هم نمیبود محرم

تواند چو مه مهر را کرد منشق

که آن بنده طلعت اوست وین هم

بدرگاه او بندگانند یکسر

فریدون و دارا سکندر کی و جم

همه رایت ظلم و زحمت نگون شد

چو از عدل و رحمت برافراشت پرچم

سلام حقش بر روان وه چه شاهی

که او راست ملک دو عالم مسلم

نبودی اگر سعی آن قبله جان

نه مروه صفا یافتی و نه زمزم

نیفتاد از او سایه بر خاک زانرو

که پا تا بسر بود جان مجسم

بهر درد باید از او جست درمان

بهر ریش باید از او خواست مرهم

چو منصور از او دید در خود تجلی

سر دار زد از انا الحق همی دم

ز ملک فنا شاه ملک بقا شد

چو گردید مجذوب او پور ادهم

زند طعنه شرع منیر متینش

بنای فلک را ز احکام محکم

چو روز ازل دید آن راست قامت

بتعظیم او تا ابد شد فلک خم

قضا و قدر بهر فرمان گزاری

زنندش همی بوسه بر خاک مقدم

گر او خواست صعوه درد جسم شاهین

گر او گفت رو به خورد خون ضیغم

به امرش یکی زال از تار گیسو

تواند به بندد بهم دست رستم

زیم با درافشان کف فیض بخشش

مزن دم که اینجا بودیم کم از نم

نخواهی رسیدن به قصر جلالش

نهی زیر پا گر زنه چرخ سلم

اگر اوست غمخوارت از هول محشر

مده در دل اندیشه راه و مخور غم

خود او دست حق است و باشد بدستش

کلید بهشت و کلید جهنم

نجاتت دهد مهر او از مهالک

ولی با ولای علی (ع) شد چو توأم

علی آنکه او راست یار و برادر

علی آنکه او راست صهر و پسر عم

علی ولی آنکه سرش نگنجد

نه در علم اعلم نه در فهم افهم

علی آنکه دین خدا بود مختل

بترویج آن گر نگشتی مصمم

علی آنکه فضل و کرم معترف شد

که اینست افضل که اینست اکرم

در انفس بود نام پاکش مروح

وز آن گلشن جان بود شاد و خرم

بهر بزم و کاشانه او می‌فرستد

اگر عیش و شادی است یا درد و ماتم

برازنده نخلی است نخل ولایش

که بر میشود ظاهر از آن چو میثم

چو خوانم بمدحش چه گویم بوصفش

کز این بیشه هی شیر طبعم خوردرم

همان به که با یک جهان عجز و لابه

بگویم بتوصیفش الله اعلم

محب ورا باد دل بی‌ملالت

عدوی ورا جان بغم باد مدغم

الا ای که مدحت برای محبان

بود شهد و از بهر اعدا بود سم

نه من سیر گردم ز مدح تو و نی

حریصان دنیا ز دینار و درهم

تو خود مظهر ارحم الراحمینی

صغیرت سگ آستانست اِرحَم

شمارهٔ ۴۷ - در نعت حضرت خاتم الانبیاء محمد مصطفی «صلی‌اله علیه و آله»

چرا چو ابر نبارد سرشگ از بصرم

که همچو برق گذر کرد عمر از نظرم

ز بسکه موج سرشگم فرو گرفته کنار

بدان رسیده که این آب بگذرد ز سرم

بهار عمر گذشت و رسید فصل خزان

هنوز غنچه صفت من درون پرده درم

مکررات همانا چو اشتر عصار

بخط دایره مانند کرده ره سپرم

چو کرم پیله همی گرد خود تنم ای کاش

بشیوه مگس نحل بود بال و پرم

تو گر ز ماضی و مستقبل آگهی خوشباش

من فلک زده از حال خویش بی‌خبرم

سفر ز کتم عدم کرده‌ام بملک وجود

ولیک بیخبر از سیر خود در این سفرم

یکی درخت ز بستان گیتیم اما

بحیرتم که کدام است سایه و ثمرم

زبسکه بار گنه راستی بدوش منست

عجب مبر که شود خم چو بیستون کمرم

نکرده لغزش و عصیان خویش را جبران

بهر دقیقه گرفتار لغزش دگرم

همه زبان ملامت بود ز من بر من

هر آنچه موی بینی ز پای تا به سرم

نه همتی که ببندم بخود ره از دشمن

نه خدمتی که کند نزد دوست معتبرم

عجب نباشد اگر لاله رویدم ز مزار

که داغ بندگی دوست مانده بر جگرم

ز طبع آتشیم هیچ طرف بسته نشد

کنون چه صرفه برم چون زیخ فسرده‌ترم

ز هیچ روی ندارم بخویش چشم امید

جز اینکه بنده درگاه خواجه بشرم

حبیب حق شه کونین قائد اسلام

که من ز بندگیش در دو کون مفتخرم

شهی که حضرت او را محب مادرزاد

من از نتیجه پاکی دامن پدرم

به پیشه و هنر خود خوشم که در مه و سال

مدیح احمد و آل است پیشه و هنرم

چنین که در خطر آباد این جهان خراب

علی بود همه جا دستگیر و راهبرم

امیدوار چنانم که هم در آن عالم

علی نجات دهد از مهالک و خطرم

چه غم ز دست تهی رفتنم که بس باشد

محبت علی و آل زاد و ماحضرم

چه باک از گنهم چون بوصف معصومین

خدای کرده موفق به سفتن گهرم

دلم تهی است زهر آرزو بغیر از این

که منتظر به ظهور امام منتظرم

بصد هزار غمم شاد کز جوان بختی

بلطف حضرت پیراست دیدگان ترم

کجا صغیر گذارند من ز پا افتم

چو دستگیر بزرگان شدند در صغرم

شمارهٔ ۴۸ - در نعت رسول اکرم (ص) و مدح ولی اعظم علی (ع)

به اهل بینش در آفرینش بود مبرهن بود مسلم

که از تمامی شده است نامی جناب انسان ظهور اعظم

زهی وجودی که موجد از آن ز پای تا سر بود نمایان

ابوالمحامد ابوالمکارم بوصف یزدان به نقش آدم

بطوع خادم ملک بخیلش همین نه تنها فلک طفیلش

که هست ذاتش به گاه خلقت یگانه علت بهر دو عالم

بزرگواری که خوانده او را فرشته احمد بشر محمد

بماسوا الله بود ز ایزد نبی امجد رسول اکرم

ز بی‌نظیری ز بی همالی نباشد او را به دهر تالی

جز آنکه حقرا ولی و مظهر جز آنکه او را وصی و بن عم

علی که او را بود ز رتبت به علم مخزن به حکم حاکم

به امر آمر به نهی ناهی به رمز کاشف به راز محرم

به شرع ناظم ببر ملازم به کرب رافع به حرب دافع

بحجره مونس بغزوه یاور به فرش حامی به عرش همدم

اگر که باشد تو را بسر هوش غدیر خم را مکن فراموش

که امر بلغ به اهل عالم مقام حیدر کند مسلم

چه در فرایض چه در نوافل ز مهر آن شه مباش غافل

چرا که دارد ولای او را بهر عبادت خدا مقدم

گر او نکردی به تیغ بران جدال دشمن قتال عدوان

اساس آئین نبد مرتب قواعد دین نشد منظم

علی است اول علی است آخر علی است باطن علی است ظاهر

علی است عالی علی است والی علی است افضل علی است اعلم

ابوالعجائب ابوالغرائب شهاب ثاقب هژبر سالب

روان هستی ولی مصور حقیقت کل ولی مجسم

بخانهٔ حق بود ظهورش هزار موسی مقیم طورش

همیشه روشن جهان ز نورش چه عهد آدم چه دور خاتم

به شاهی او ملک سپاهی به حضرت او رسل پناهی

چه خضر و یحیی چه هود و شعیا چه پور عمران چه ابن مریم

الا امیری که مدح ذاتت خدای سبحان کند به قرآن

مرا چه قدرت که پویم این ره به عقل قاصر لسان ابکم

شها به وصفت صغیر مسکین هر آنچه گوید هر آنچه خواند

بدان نماید که قطره خواهد به وصف دریا همی زند دم

نه مدح خوانم کز آستانت ز بینوائی کنم گدائی

امیدوارم گدای خود را نرانی از در رهانی از غم

شمارهٔ ۴۹ - در مدح مولی‌الموالی حضرت امیرالمؤمنین (ع)

مظهری گردید ظاهر دوش بر عین الیقینم

کز تماشای جمالش رفت از کف عقل و دینم

لوحش الله از جمال او که چون دیدم بیاسود

از غم و اندوه بی‌پایان دل اندوهگینم

کرد دیدار بهشت جاودان طلعت وی

فارغ از یاد بهشت و ازخیال حور عینم

وین عجب کان دلبر یکتای بیهمتا عیان شد

در جنوب و در شمال و در یسار و در یمینم

رفتم از خویش و بگفتم با زبان بی‌زبانی

کی حبیب دلفریبم ای نگار نازنینم

ای تو جان جان جانم ای ضیاء دیدگانم

دلبر و دلدار و دلجو دلستان و دلنشینم

از کجائی کیستی نامت چه نسبت با که داری

گفت من سر هویت هست هستی آفرینم

در نهانم کنز مخفی در عیانم کل هستی

هستی آثار دو حرف است و من اصل آن و اینم

اسم اعظم گنج اسما عشق مطلق آمر کل

داور کون و مکانم وجه رب العالمینم

من رسول الله را در خور به تمجبا و ثنایم

من کتاب الله را مصداق آیات مبینم

طاوسین و میم و کاف و ها و یا و عین و صادم

طا و سین و طا و ها و حا و میم و یا و سینم

سرالرحمن علی العرش استوی راگر ندانی

آن منم کاندر سویدای دل انسان مکینم

ذاکر و مذکور و ذکرم حامد و محمود و حمدم

من صراط المستقیمم مالک اندریوم دینم

من قیامم من قعودم من رکوعم من سجودم

خود بخود گوینده ایاک نعبد نستعینم

بزم وحدت را نوا و نغمه و نائی و نایم

باده نوش و ساقی و مینا شراب و ساتکینم

اصفیا را من انیسم از کیا را من جلیسم

انبیا را من ظهیرم اولیا را من معینم

پادشاه لا مکانم پیشوای انس و جانم

مقتدای قدسیانم رهبر روح الامینم

نا امیدانرا امیدم بی‌پناهانرا پناهم

خضر راه رهروانم هادیم حبل المتینم

هست عالم جسم و در آن جسم من جان عزیزم

هست امکان بحر و در آن بحر من در ثمینم

نوربخش مهر و ماه و زهره مریخ و عطارد

زیور ارض و سما و لنگر عرش برینم

دست من بر پایدارد کرسی و لوح و قلم را

من هوا دار سپهرم من نگهبان زمینم

ز ابتدا تا انتها من خلق را قسام رزقم

درحقیقت فیض بخش اولین و آخرینم

خستگان عشق را تیمار جان بی‌شکیبم

تشنگان وصل را سرچشمه ماء معینم

عشق بایستی که تا عاشق بمن نزدیک گردد

ور نه من بیرون ز استدراک عقل دوربینم

پای تا سر عشق و شور و جذبه‌ام همراه حسنم

زین سبب گاه ظهور خویش با احمد قرینم

در مقام حسن کل محمود عبد من عبیدم

نام نیکویم علی سرحلقه اهل یقینم

یا علی مدحت سرای درگه عرش آستانت

من صغیر مستمند بی‌نوای دل غمینم

روسیاه و دل تباه و پرگناه و عذرخواهم

عاجز و بیچاره و مسکین منیب و مستکینم

لیک شادم زینکه مداح تو هستم خاصه کز جان

بنده فرزند تو صابر علی شاه امینم

مهر اوکان بیگمان مهر و تو لای تو باشد

دست قدرت ریخته روز ازل در ماء وطینم

لطف او را کان بود لطف تو من امیدوارم

منت او را که هست آن منت تو من رهینم

شمارهٔ ۵۰ - در مدح مولی الموالی امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام

روزگاری شد که مدح حضرت مولاست کارم

کارم اینست و خوشست الحمدلله روزگارم

روزگاری بهتر از این چیست کاندر روزگاران

چون نمانم من بماند مدح مولا یادگارم

مزرع هر دل که در آن هست تخم مهر حیدر

من ز جوی طبع در آن پاک مزرع آبیارم

این شنیدستی که اندر لیله الاسری پیمبر

اشتران را دید من خود اشتری از آن قطارم

ورنداری باور و حجته همی خواهی نظرکن

بر کتاب مدح او در دست من کاین هست بارم

تا علی را مدح گویم تا گدای کوی اویم

راستی از سلطنت با اینکه عورم هست عارم

افتخار دیگران گر هست جاه و مال و منصب

من غلام حیدرم این بس به دوران افتخارم

آنچنان مستم ز جام ساقی کوثر که دانم

نفخهٔ صور قیامت هم نسازد هوشیارم

بنده عشق ویم گو تا بدانند اهل عالم

خم شدن اینجا نمی‌شاید که من اشتر سوارم

فاش از عشقش انا الحق گویم و در دعوی خود

پایدارم ور بیفتد کار بر بالای دارم

من به دنبال وی اینجا آمدم افتان و خیزان

ور نه هرگز اندر این عالم نیفتادی گذارم

از دل خود هرچه میپرسم ز رسم و راه و آئین

گوید اینها چیست من از عشق حیدر بیقرارم

گر ز سودای علی سازم جنون خویش ظاهر

میکنند این عاقلان مانند طفلان سنگسارم

آنکه میخواند مرا غالی قصور خود نداند

هرچه خواهد گو بگو من عاشق شیدای یارم

با علی باشد همه کار خدا من کار خود را

گر گذارم با علی باشد چه نقصانی بکارم

یا علی ای مظهر ذات و صفات حی بیچون

خود تو دانی پای تا سربنده عجز و انکسارم

گر مرا بر آستان خوانی زهی بخت سعیدم

ور مرا از در برانی وای بر حال فکارم

گر بدوزخ میفرستی خود تویی مولا و میرم

ور بجنت میبری هستی تو صاحب اختیارم

پادشاها من صغیر مستمندم کز دو عالم

گشته‌ام مستغنی و بر حضرتت امیدوارم

هرچه هستم از تو هستم در نگر از چشم لطفم

یعنی آور از میان بحر محنت بر کنارم

شمارهٔ ۵۱ - ایضا قصیده غدیریه در مدح مولی «علیه‌السلام»

قاصد آمد دوش از وی نامهٔ دلبر گرفتم

بهر ایثار رهش از جان خود دل برگرفتم

نامه را بوسیدم و بوئیدم و بر سر نهادم

بارها خواندم ز سر تا پا و باز از سر گرفتم

تا سحر چونشمع بودم گاه گریان گاه خندان

رفت خواب از دیده ترک بالش و بستر گرفتم

نامه از اشگم چو زلف یار و روز من سیه شد

آخر الامر آستین حایل بچشم تر گرفتم

آمدم از خانه بیرون هر طرف رفتم شتابان

هرکه را دیدم سراغ از آنپری پیکر گرفتم

بر در دیری رسیدم از مغان جمعی بدیدم

ناله از دل بر کشیدم جادر آن محضر گرفتم

خلوتی دربسته پیری داد از شفقت نشانم

سوی آن خلوت دویدم حلقه آن درگرفتم

هی زدم آن حلقه بر درهی خروشیدم مکرر

تا اثر از آن خروش و ناله بی مر گرفتم

باز شد در آن سمنبر پای تا سر شد مصور

در تماشا کام دل از آن نکو منظر گرفتم

حلقه زلفش ز بس در من تصرف کرد گفتی

در کمند افتاده یا جا در دل اژدر گرفتم

سجده بردم پیش محراب دو ابرویش پس آنگه

بهر قتل منکر حسنش بکف خنجر گرفتم

مستی چشمش بدیدم حالتی در من عیا نشد

کز کف ساقی تو گفتی پر ز می‌ساغر گرفتم

شکرین لعل لبش چونغنچه گلگشت خندان

زان حلاوت من نظر از چشمه کوثر گرفتم

خال هندو بر رخ چون آذرش دیدم ز داغش

سوختم آنسان که گفتی جای در آذر گرفتم

با زبان جذبه از من رونمائی خواست بروی

دین و دل ایثار کردم ترک جان و سر گرفتم

مات ماندم بر جمالش محو گشتم در جلالش

از جهان گفتی مکان در عالم دیگر گرفتم

گفت هان عیدغدیر آمد سرودی تازه برگو

من بخود بازآمدم پس خامه و دفتر گرفتم

اندر آن حالت که دستم مانده بود از کاردستی

خوش بر آوردم ز شوق و دامن حیدر گرفتم

آن شهنشاهی که تا گشتم غلام آستانش

در جهان باج شرف از سروران یکسر گرفتم

قوت جبریل را کردم ز وی تحقیق گفتا

هفت شهر لوط را من بر سر شهپر گرفتم

گفتمش یا للعجب این قوت و قدرت که دادت

گفت از پیرم علی بر همزن خیبر گرفتم

کعبه را گفتم که دادت این مقام و این صفا را

گفت این رتبت من از میلاد آن سرور گرفتم

چرخ را گفتم چه باشد اخترانت گفت روزی

وام از ارض نجف مشتی در و گوهر گرفتم

گفت پیغمبر نهادم عترت و قرآن پس از خود

من بقر آن دامن بن عم پیغمبر گرفتم

یا علی کوچکترین ذرات خورشید وجودت

خود منم کز روشنی ره بر مه انور گرفتم

مه جهان روشن کند من دل ز خاک آستانت

هر دو بگرفتیم نور اما من افزونتر گرفتم

من صغیر ناتوانستم که مدح حضرتت را

پیشهٔ خود ای ولی اعظم اکبر گرفتم

حاجتی دارم چو حاجات دگر آن را بر آور

تا بگویم باز از نخل سعادت برگرفتم

شمارهٔ ۵۲ - تنقید از حاسدین و مناقب علی ابن ابیطالب علیه‌السلام

من که نی تدلیس در محراب و منبر میکنم

نی بخلوت میروم آن کار دیگر میکنم

بی‌سبب خصمی همی ورزند با من حاسدین

کز چه رو مداحی آل پیمبر میکنم

آنچه میگویند در حق من امروز از عناد

روبرو در روز بی‌فردای محشر میکنم

گوی با آنکسکه میگوید سخن از فضل خویش

من بحرف بی‌حقیقت گوش کمتر میکنم

هرچه گوشم بشنود اندازم آنرا پشت گوش

هرچه می‌بینم بچشم خویش باور میکنم

کوری چشم مخالف‌های ذکر یا علی

یا علی را هرچه بتوانم مکرر میکنم

تو مدد از هرکه میخواهی بخواه ای مدعی

من مدد تنها طلب از ذ ات حیدر میکنم

تو مدیح از هرکه میدانی بگو ای کوردل

من بجان مداحی مولای قنبر میکنم

تو زهر خم باده میخواهی بساغر کن که من

از غدیر خم می‌کوثر بساغر میکنم

میشوم محبوب حق از حب شاه اولیا

وال من والاه را بر خود مقرر میکنم

پیروان غیر را با شیعیان او چه حد

من کجا خرمهره را با دربرابر میکنم

شهر علم مصطفی را در علی باشد بلی

من گدائی هرچه میخواهم از این در میکنم

از وصی میپرسم احکام نبی را وین رواست

کسب فیض این برادر زان برادرم میکنم

هرکسی دارد پناهی در جز امن چون صغیر

جا به زیر پرچم ساقی کوثر میکنم

شمارهٔ ۵۳ - در مدح ساقی سلسبیل مرشد جبرئیل علی (ع)

دست یزدان دستیار مصطفی بازوی دین

نیست جز مشکل گشا دست امیرالمؤمنین

آفتاب صبح اول آنکه چون از کعبه تافت

ساخت عالم را منور تا بروز واپسین

مرتضی شاه ولایت آنکه از شاگردیش

بر گروه انبیا استاد شد روح الامین

می نگشتی ختم بر شانش رسالت بی‌سخن

خاتم پیغمبران را گر نبودی این نگین

بی‌ولای او خداوند زمین و آسمان

کی پذیرد طاعت اهل سما خلق زمین

مبدأ ایجاد او باشد از آنش خوانده‌اند

باء بسم الله الرحمن الرحیم اهل یقین

با صلوه از هست مهرش آنزمان افتد قبول

گفتن الحمدلله نزد رب العالمین

از صفات او یک الرحمن بود یک الرحیم

ذات او بر ملک حق مالک بود در یوم دین

معنی ایاک نعبد مهر او پروردنست

زانکه بیمهرش عبادت نیست با صحت قرین

تا که در دلهای خود ما بندگان ناتوان

مهر او کامل کنیم ایاک رب نستعین

ایکه جوئی زاهدنا از حق صراط مستقیم

این صراط امر او باشد نه راه روم و چین

آن رهی باشد که طی کردند و حق را یافتند

سالکانی کامد ایشان را حق از رحمت معین

همتی یا رب کرم فرما که ما واماندگان

ره سپاریم از قفای ره سپارانی چنین

الذین رب انعمت علیهم آن کسان

کاب و گلشان کردهٔی با نعمت مهرش عجین

نعمت مهرش به آنان دادهٔی نازین چراغ

راه دین پویند و نسپارند راه کفر و کین

راه آنان را بما بنما که اندر دستشان

دادی از حب ولی خویشتن حبل متین

غیر مغضوبان که مغضوب علیهم را شدند

در خور از بغض وی آن حق ناشناسان لعین

هم نه گمراهان بیرون از طریق وی که تو

ضالینشان یاد فرمودی به فرقان مبین

سوره توحید نی تنها بود وصف علی

بلکه قرآن جمله وصف اوست از با تا بسین

طاعت اندر لیله القدر ار به است از الف شهر

یاد او یکدم به است از طاعت الف سنن

درحقیقت دین ولای آن ولی مطلق است

آیه اکملت در قرآن بود شاهد بر این

لایق مسند ندیدند امتش یا للعجب

آنکه دیدش مصطفی در عرش حق مسند نشین

ایمن استی از عذاب ای دوستدار مرتضی

ز انکه حق را هست مهر مرتضی حصن حصین

برده‌ام بالا مقام عرش اگر گویم بود

پایه ادنای کاخ رفعتش عرش برین

تا بجای سرمه در جنت بچشم خود کشد

خاک درگاهش همی رو بد بمژگان حور عین

سالکان راه دین را او بود خضر طریق

تشنگان وصل حق را او بود ماء معین

اهل وحدت فاش می‌بینند حق را در علی

گر تو هم دیدار حق خواهی ره آنان گزین

در علی حق ظاهر است اما دو بینش ننگرد

زانکه حق فرداست و پنهانست از چشم دوبین

آنچنان کز چشم ابلیس دوبین در بوالبشر

محو شد حق و ندید آن کوردل الا که طین

چون نبودش چشم وحدت بین باطن لاجرم

بر صدف دید و ندید اندر صدف در ثمین

یا علی ای علت ایجاد عالم ای که ریخت

طرح عالم را خود از دست تو عالم آفرین

می‌نگشتی دستت ار ظاهر خدائی خدا

بود پنهان فی‌المثل چون دست اندر آستین

خدمتت را آسمان از کهکشان بسته میان

منتت را جمله ذرات جهان گشته رهین

هم یمین از اقتضای حکم تو گردد یسار

هم یسار از اعتبار امر تو گردد یمین

انگبین از قهر تو گردد ز حنظل تلخ‌تر

حنظل از مهر تو شیرین‌تر شود از انگبین

گر تو اش فرمان دهی ایشیر حق در حملهٔی

روبهی لاغر ز هم درد دوصد شیر عرین

نام تو در می‌گشاید بر رخ صاحب طلب

یاد تو غم می‌زداید از دل اندوهگین

در مقام قرب حق بیشک مکان دارد به صدر

هرکه را نام تو باشد نقش بر صدر و جبین

عاشقانت را نباشد لذتی خوشتر ز مرگ

کاندر آن دم از تو می‌بینند روی نازنین

هرکه را فضلی است در عالم چو نیکو بنگرم

بینم او از خر من فضل تو باشد خوشه‌چین

میدهد لطف تو آب و تاب و رنگ و بو بباغ

بر گل و سنبل بنفشه ارغوان و یاسمین

جلوه روی تو بیند بلبل اندر برگ گل

کاینهمه دارد به بستان شور و افغان و حنین

جز بعونت راه نتوان یافتن سوی خدا

جز بلطفت شاد نتوان ساختن قلب حزین

تا بیندازند خود را در ردیف مدح تو

طبع را بنشسته هر سو قافیه اندر کمین

بهر هریک بیت مدحت بر صغیر آید ز عرش

صد هزاران مرحبا و صدهزاران آفرین

از متاع هر دو عالم نیستش جز مهر تو

اینجهان دارد همین و آن جهان دارد همین

تا مهین را بر کهین باشد شرف احباب تو

در جهان باشند اشرف بر کهین و بر مهین

تا جنین را در رحم باشد غذا خون دشمنت

در پس زانوی غم خونش غذا همچون جنین

شمارهٔ ۵۴ - در مدح کشتی نجات حلال مشکلات حضرت علی (ع)

ای وجه رب العالمین هو یا امیرالمؤمنین

ای قبله اهل یقین هو یا امیرالمؤمنین

دل جلوه‌گاه روی تو محراب جان ابروی تو

تو مستعان ما مستعین هو یا امیرالمؤمنین

راه طلب پویم تو را در هر کجا جویم تو را

در هر نفس گویم چنین هو یا امیرالمؤمنین

خیل ملایک لشگرت تاج ولایت بر سرت

ملک حقت زیر نگین هو یا امیرالمؤمنین

تو جان پاک مصطفی وصف تو از قول خدا

آیات فرقان مبین هو یا امیرالمؤمنین

هم سرما او حی تویی هم عروه الوثقی تویی

مهرت بود حبل المتین هو یا امیرالمؤمنین

اول تویی آخر تویی یاور تویی ناصر تویی

بر اولین و آخرین هو یا امیرالمؤمنین

از بهر خدمت روز و شب استاده با عجز و ادب

بر درگهت روح الامین هو یا امیرالمؤمنین

هرکس کسیر املتمس درویش را عون تو بس

الغوث یا نعم المعین هو یا امیرالمؤمنین

سوی محبان کن نظر محفوظشان دار از خطر

ای حب تو حصن حصین هو یا امیرالمؤمنین

دارد صغیر بی‌نوا بر آستانت التجا

مگذارش از محنت غمین هو یا امیرالمؤمنین

شمارهٔ ۵۵ - در مدح شاه انس و جان مولی الموالی امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام

چنانکه میشود از نور خور جهان روشن

شود ز نام علی قلب دوستان روشن

چراغ بزم جهان روی مرتضی است بلی

بود بنوروی این تیره خاکدان روشن

بلامکان ز مکان رفت چون رسول خدای

بدید از رخ او بزم لامکان روشن

بیان روشن او میکند ز اهل خرد

ضمیر روشن و دل روشن و روان روشن

از آنچراغ که از برق تیغ خود افروخت

نمود تا بابد راه انس و جان روشن

کجا ز ظلمت حیرت رهد کسی که نکرد

چراغ مهر علی را به بزم جان روشن

کند ز خاک درش کسب فیض و گیرد نور

بهر صباح که میگردد آسمان روشن

بجوی خاک ره دوستان مخلص او

مگر که چشم خرد را کنی بآن روشن

بگو محب ورا غم مخور ز ظلمت قبر

که هست خانهٔ گور تو جاودان روشن

کسی که شمع صفت سوزد از غم عشقش

چه بزم‌ها کند از شعلهٔ زبان روشن

صغیر بندهٔ عشق علی و آل علیست

شود حقیقت گوینده از بیان روشن

شمارهٔ ۵۶ - در تهنیت عید مولود مسعود مهدی موعود

خالت بتا به عارض نیکو

باشد حدیث آتش و هندو

چشم و خط تو در نظر آید

یا در چمن همی چمد آهو

در حیرتم ز زلف تو بر رخ

کافر کجا و روضه مینو

خونریخت بسکه چشم تو شد حک

از لوح دهر نام هلاکو

جسمت ز جان لطیف‌تر اما

باشد دل تو سخت‌تر از رو

ما را کشی تو شوخ ولی کی

جان ارزدت بزحمت بازو

در قتل ما به تیغ چه حاجت

بس باشدت اشارت ابرو

عطار دکه بندد هرگه

افشان کنی بشانه تو گیسو

گیتی بود معطر خیزد

این بو تو را ز غالیه مو

یا از قدوم زاده نرجس

اینسان هوا شده است سمن بو

شاهی کز او به نیمه شعبان

طالع چو بدر شد رخ نیکو

خورشید بر بخاک قدومش

سائید بهر کسب ضیا رو

ای عهده‌دار شخص شریفت

یکتا به نظم گنبد نه تو

مقصود عارفان تو ز یا حق

منظور سالکان تو ز یا هو

روی تو سوی خالق و باشد

سوی تو روی خلق ز هر سو

بیضا به نزد روی تو ذره

گردون بپیش پای تو چون گو

الحق زند ز رفعت پایه

با عرش آستان تو پهلو

دادن به کعبه نسبت کویت

سنگ کمی بود به ترازو

ای آفتاب چهره عیان کن

خفاش چند گرم تکاپو

تا کی زنند منتظرانت

چون فاخته ز هجر تو کوکو

باز آ و ساز چنگل شاهین

از عدل آشیانهٔ تیهو

باز آ که مدعی رود از خود

رسواست پیش معجزه جادو

ختم سخن توئی به میان آی

تا چند این غریو و هیاهو

دست حق است دست تو دارد

با دست حق که طاقت نیرو

باز آی و ساز جاری و ساری

جوها ز خون خصم جفا جو

افتاده دین ز رونق باز آ

باز آر آب رفته در این جو

عاجز بود ز وصف جلالت

نطق بلیغ و طبع سخنگو

شاها صغیر عبد کمینت

نبود مگر به مهر تواش خو

دارد امید آنکه بزودی

بیند رخ تو چشم تر او

شمارهٔ ۵۷ - مولودیه در مدح مظهر العجائب علی ابن ابیطالب «علیه السلام»

ای عاشقان خسته‌جان‌ یار آمد یار آمده

از خلوت آن‌ جان جهان اینک به بازار آمده

آن طلعت زیبنده را آن عارض‌ رخشنده را

آن اختر تابنده را هنگام دیدار آمده

طی سیزده‌ روز از رجب گردیده و طرزی عجب

در خانهٔ رب وجه رب ناگه پدیدار آمده

ساقی بزم کبریا بودند یک‌ دور انبیا

ساقی کوثر حالیا با جام سرشار آمده

بد حسن کل‌ را کو به کو این عشق کل در جستجو

حالی پی دیدار او با شور بسیار آمده

ور نه بد امانش چرا آن سرالله اشتری

بگشوده چشمان و ورا حیران به رخسار آمده

قد افلحش ذکر زبان گویی که آن قدسی‌بیان

از داستان عاشقان اینجا به گفتار آمده

تا حق‌پرستان بر ملا بینند یزدان را لقا

ز اطلاق و غیب و اختفا در قید اظهار آمده

رفتم خطا این راه را او مظهر است الله را

کی رفته تا آن شاه را گویم دگر بار آمده

در دور گیتی از وفا در هر زمان در هر کجا

بر انبیاء و اولیاء یار و مددکار آمده

تنها نه در دوران ما شد جلوه‌گر جانان ما

در دیدهٔ حیران ما از راه تکرار آمده

چون وصف او را بر شئون از عهده کس نامد برون

اوصاف خود را خود کنون از بهر تذکار آمده

عون الهی پشت او قدرت همه در مشت او

جواله انگشت او این چرخ دوار آمده

حق خواسته جل علا اثبات خود را بر ملا

با ذوالفقاری شکل لا بر نفی کفار آمده

بر آستانش رو ز سر وز چشم‌ دل بنما نظر

کز مسکنت چون بوالبشر نوحش به دربار آمده

از نعمت خاص علی در مدح آن شاه ولی

اینک گهرهای جلی در بحر اشعار آمده

سازد صغیر از جان رقم اوصاف او را دم به دم

کز لطف آن بحر کرم طبعش گهربار آمده

شمارهٔ ۵۸ - در نعت سیدعالم نبی‌اکرم محمد مصطفی (ص)

دو جهان نمی و ترشحی زیم عطای محمدی

کتب و صحایف انبیا صفت و ثنای محمدی

نفکند سایه زناز اگر بزمین وجود مقدسش

نه عجب که خلقت مهر و مه بود از ضیای محمدی

بطلب رضای محمدی چو رضای حق‌طلبی دلا

که رضای حق نبود مگر طلب رضای محمدی

بجهان ز جمله ما سوی مطلب تجلی کبریا

مگر از دلی که در آن بود اثر صفای محمدی

چه غمم زدوزخ اگر فتد نظرم بروی نکوی او

که بود بهشت برین من بخدا لقای محمدی

ز ازل هر آینه تا ابد بخلایق آنچه پی رشد

سخن از خدای جهان رسد بود از ندای محمدی

بگشای پر بهوای او اگرت هوای خدا بود

که عروج حق‌طلبان بود همه در هوای محمدی

چو فلک بشد برکوع وی زنجومش از ره مکرمت

بفشاند مشت جواهری کف باسخای محمدی

بفصاحت ار بودت رهی بگشای گوش حقیقتی

که بسمع جان انا افصحت رسد از نوای محمدی

بامید آن همه انبیا بخریده رنج و غم و بلا

که شود معالجه دردشان مگر از دوای محمدی

نرسیده تا که هلاکتت تو هم ای مریض هوا درآ

به مریضخانهٔ شرع وی ز پی شفای محمدی

تف آفتاب جز از ند همه را بخر من جان شرر

مگر آنکه سایه فکن شود بسرش لوای محمدی

بفرشتگان همه مفتخر شده جبرئیل امین از آن

که فزونتر از همه سوده سر بدر سرای محمدی

همه را صغیر خوشست دل بکسی و مالی منصبی

چه در این جهان چه در آن جهان منم و ولای محمدی

شمارهٔ ۵۹ - در مدح امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام

تویی آنکه سکه سلطنت زده حق بنام تو یا علی

که بجز خدای تو مطلع بود از مقام تو یا علی

شده خلقت دو جهان اگر بدو حرف نیر کاف و نون

تویی آنکه خلقت کاف و نون شده از کلام تو یا علی

نه همین قیام وجود را تو شدی سبب ز قیام خود

بخدا دوام وجود هم بود از دوام تو یا علی

همه خاص و عام و شه و گدا بخورند بیعوض و بها

همه روز روزی خویشتن سرخوان عام تو یا علی

توشه زمین تو مه سما تو صنم شکن تو صمدنما

تویی آنکه دین مبین بپاشده ز اهتمام تو یا علی

بدلیل وافی لافتی پی نفی کفر و ثبوت دین

بمعارک ازل و ابد تویی و حسام تو یا علی

شده خلق روح الامین از آن که بهر زمان و بهر زبان

به پیمبران پی امر دین ببرد پیام تو یا علی

تویی آنشهی که شود عیان بصف جز از تو قدروشان

چو زنند صف همه انس و جان ز پی سلام تو یا علی

تو بخلق هادی و رهبری تو بحشر ساقی کوثری

چه خوشست حال کسیکه می‌بخورد ز جام تو یا علی

نبد ار مقام تولدت نشدی هر آینه قبله گه

بود احترام حریم حق همه ز احترام تو یا علی

ره سد ره روح‌الامین همی بنمود طی که مگر قوی

شودش دو بال و چو صعوگان بپرد به بام تو یا علی

ز ازل زمین شده تا ابد همه خاک راه جهانیان

به امید اینکه بروی خود نگرد خرام تو یا علی

به دو کون فخر صغیر بس که نموده حلقه به گوش جان

به در کسی که ز جان و دل بود او غلام تو یا علی

شمارهٔ ۶۰ - توسل به حلال مشکلات و کشتی نجات

چشم لطفی سوی ما بهر خدا کن یا علی

درد ما را ظاهر و باطن دوا کن یا علی

دل بجان آمد ز وسواس اندر این دار مجاز

جان ما را با حقیقت آشنا کن یا علی

چون رضای حق رضای تو است ای مجلای حق

با رضای خویشتن ما را رضا کن یا علی

ای رهین لطف عامت اولین و آخرین

لطف خاصی شامل این بینوا کن یا علی

هر دوا از خاک درگاه تو میگیرد اثر

درد بیدرمان این مسکین دوا کن یا علی

عرض حاجت بندگانرا با ولی نعمت است

حاجت این بنده دیرین روا کن یا علی

غرق دریای عطای تست پا تا سر صغیر

باز از رحمت مزید آن عطا کن یا علی

شمارهٔ ۶۱ - در مدح امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام

شاه اورنگ انماست علی

حق و حق بین و حق‌نماست علی

ید حق عین حق لسان حق است

پای تا سر همه خداست علی

اسم اعظم طلسم موجودات

گنج الا ز بعد لاست علی

جز خدایش نمیتوان خواندن

چکنم اینکه نارضاست علی

بشنو معنی ولایت را

بندهٔ حق خدای ماست علی

هر کجا بنگری علی باشد

تا نگوید کسی کجاست علی

موجد ممکنات و مظهر کون

مظهر ذات کبریاست علی

ماسوی بی‌وجود او عدمند

ز انکه فیاض ما سواست علی

کارفرما به کارخانهٔ حق

ماسوی را سوا سواست علی

نفس کونست مصطفی آنگاه

نفس فیاض مصطفی است علی

پیشوای رسل بود جبریل

بهر جبریل پیشواست علی

انبیا را معین و یار و ظهیر

سر و سرخیل اولیاست علی

رکن و خیف و منی حطیم و حجر

مشعر و زمزم و صفاست علی

ساحل و موج و قعر و در و صدف

بحر و کشتی و ناخداست علی

معنی هل اتی علی الانسان

سر یاسین و طا و هاست علی

بلکه تفسیر جمله قرآن را

از الف تا بحرف یاست علی

اصل فرقان و مبدء آیات

نقطه ابتدای باست علی

مستقیم اوفتد صراط آنگاه

که مخاطب با هدناست علی

مصطفی خلق را به خم غدیر

گفت خضر ره شماست علی

من لوائی فراشتم از دین

بعد من صاحب لواست علی

آمر و ناهی قوائد شرع

ز ابتدا تا به انتهاست علی

ای که جوئی عطا بجو از وی

معدن رحمت و عطاست علی

ای که خواهی سخا بخواه از او

منبع بخشش و سخاست علی

لنگر عرش و زیب و زینت فرش

شه عرض و مه سماست علی

در جهان مایه ضیاشمس است

شمس را مایه ضیاست علی

مس قلبت به مهر او کن زر

زانکه اکسیر قلبهاست علی

خضری از رهبرت شود یابی

اینکه سرچشمه بقاست علی

نیست خائف ز عرصه عرصات

هرکه را مایه رجاست علی

چون زمین مر سپهر را حاکم

چون قدر آمر فضاست علی

مکن از کار بسته اندیشه

هر گره را گره گشاست علی

مظهر الرؤف و القهار

بهر بیگانه و آشناست علی

دوستان خدای را از نام

دردل و جان فرح‌فزاست علی

دشمنان خدای را یکسر

درد و رنج و غم و بلاست علی

کافی هم خاطر مهموم

شافی درد بی‌دواست علی

به ثنایش مرا چه حد که ز حق

در خور مدحت و ثناست علی

خوش که گویم مدیح فرزندش

کش به کونین مدعاست علی

شاه صابر که بر حقیقت او

حق بود شاهد و گواست علی

آنچنان در علی بود فانی

کز وجودش همین بجاست علی

ز آستانش صغیر روی متاب

ز انکه صاحب بدین سراست علی

شمارهٔ ۶۲ - در مدح شاه انس و جان مولی الموالی امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام

مظهر کبریا علی است علی

خالق ماسوی علی است علی

کبریائی یکی خجسته رداست

و اندرون ردا علی است علی

گر بری در سرای وحدت راه

بینی اندر سرا علی است علی

به لقاء الله ار که معتقدی

معنی آن لقا علی است علی

همه ذرات بر قضا محکوم

حکمران بر قضا علی است علی

با کسی کو طریق حق جوید

گو حق و حق نما علی است علی

هر کجا شد لوای حق بر پا

صاحب آن لوا علی است علی

جمله قرآن شنیدهٔی درباست

نقطه تحت با علی است علی

مقصد از قل کفی بدون سخن

در کلام خدا علی است علی

آنکه پوشید بر قد رعنا

خلعت انما علی است علی

یاور انبیا به سر و علن

سرور اولیا علی است علی

کشتی نوح را به بحر بلا

بخدا نا خدا علی است علی

آنکه بر او میان آتش برد

مر خلیل التجا علی است علی

آنکه از جان و دل ذبیح الله

گشت او را فدا علی است علی

آنکه از قعر چاه یوسف را

داد بر تخت جا علی است علی

موسی از غیب هر ندا بشنید

صاحب آن ندا علی است علی

آنکه از بهر او پدید آورد

اژد‌ها از عصا علی است علی

آنکه برد از زمین مسیحا را

به چهارم سما علی است علی

آنکه همدم به احمد مرسل

بود صبح و مسا علی است علی

دوش خضرم بگوش جان میگفت

عین آب بقا علی است علی

آنکه بر درگهش غلامانند

جمله شاه و گدا علی است علی

ملک و جن و انس را یکسر

رهبر و پیشوا علی است علی

به مه و مهر و ثابت و سیار

آنکه بخشد ضیا علی است علی

آنکه از خاک مقدمش زینت

جسته عرش علا علی است علی

یک بنا بیش نیست هر دو جهان

بانی آن بنا علی است علی

آنکه هر سال میکند تبدیل

فصل صیف و شتا علی است علی

غنچه را آنکه میکند خندان

از نسیم صبا علی است علی

آنکه در لاله‌زار بنماید

لاله را دلربا علی است علی

آنکه از لطف خویشتن سازد

سبزه را غمزدا علی است علی

بر سلونی به عرشه منبر

آنکه کرد ادعا علی است علی

آنکه فرمود من به ارض و سما

خالقم بر ملا علی است علی

آنکه از نور او صفا گیرد

دل اهل صفا علی است علی

کعبه و زمزم و دگر مشعر

رکن و خیف و منی علی است علی

میر مرحب شکاف عنتر کش

شاه خیبر گشا علی است علی

آنکه از پا فکند در میدان

صد چو عمر و دغا علی است علی

آنکه در عهد مهد سر تا دم

بر درید اژدها علی است علی

ای که دنبال آشنا گردی

بهترین آشنا علی است علی

ای که محبوب باوفا خواهی

کان مهر و وفا علی است علی

هر بلا را بنام او کن دفع

دافع هر بلا علی است علی

بهر هر درد خواه از او درمان

دردها را دوا علی است علی

بر مریضان ظاهر و باطن

آنکه بخشد شفا علی است علی

منبع لطف و قلزم احسان

بحر جود و سخا علی است علی

آنکه از یک نظر تواند کرد

خاک را کیمیا علی است علی

آنکه بد شاد از تفقد او

دل هر بینوا علی است علی

آنکه در عرصه جزا بدهد

نیک و بد را جزا علی است علی

آنکه در نامهٔ محبانش

نیست خط خطا علی است علی

دل باو دار و پس دعا میکن

سامع هر دعا علی است علی

رو باو آر و پس عطا میجوی

معطی هر عطا علی است علی

آنکه بهر مدیح او نبود

آخر و انتها علی است علی

آنکه مستغنی است حضرت او

از مدیح و ثنا علی است علی

آنکه در وصف او سخن بالطبع

میشود جانفزا علی است علی

آنکه بر من ز مرحمت داده است

نطق مدحت سرا علی است علی

آنکه هست اوسط و بود آخر

و آنکه بود ابتدا علی است علی

آنکه بر او بود امید صغیر

گفته‌ام بارها علی است علی

شمارهٔ ۶۳ - غدیریه در مدح مولی الموالی علی علیه‌السلام

حبیب خلوتیم ای نگار هر جائی

که رخ نهفتهٔی اندر نقاب پیدایی

ترا جمالی باشد که گاه دیدن آن

چو سیل خون رود از دیده تماشایی

مرا چه باک ز رسوایی است در غم تو

که آبروی محبان تست رسوایی

بدور چشم تو خوار است می‌که مردم را

بس است دیدن چشم تو باده پیمایی

به پیش لعل تو ماند تهاجم عشاق

تهاجم مگسان بر دکان حلوایی

به نرخ جان دهی ار بوسه بهر بردن سود

تمام خلق جهان میشوند سودایی

ز پا درآید سرو سهی اگر بزند

به پیش قد تو لاف بلند بالایی

کجا به سرو توان کرد قامتت تشبیه

که آن ز قد تو آموخته است رعنایی

توان بچشم تو کی داد نسبت نرگس

که آن ز چشم تو آموخته است شهلایی

بیک نگه دل و دین برد چشمت از عشاق

بلی چنین بود آئین ترک یغمایی

کسی بوصل تو هرگز رهی نخواهد یافت

جز آنکه خویش دهی کام او بخودرایی

چو من به عشق تو زنار در میان بندد

هر آنکه بیند آن طرهٔ چلیپایی

چنان به زلف تو شیدا شدم که صد زنجیر

به عقل باز نگرداندم ز شیدایی

چو زد قدم شه عشقت مرا بملک وجود

سپرد عقل بدو امر کارفرمایی

چنانکه داد رسول خدا به خم غدیر

بدست حیدر امروز امر مولایی

تبارک الله از این روز کاندر آن اسلام

نواخت کوس تمامی به چرخ مینایی

رسول حق به ولی حق از اراده حق

سپرد دین و ستودش همی به والایی

گرفت پرده ز رخسار شاهد مقصود

پس آنگهش خود وصاف شد بزیبایی

زهی جمال جمیل حق و زهی وصاف

ولی ز خلق جهان ای دریغ بینایی

علی است دریا هستی است موج آن دریا

کس این نداند جز مردمان دریایی

علی است پادشه بارگاه ملک وجود

طفیل او همه اشیاء کنند اشیایی

علی است آنکه بطور صفا کلیمان را

کند تجلی بر سینه‌های سینایی

علی است آنکه ز فیض دمش شفا یابد

علیل گردد هر گه دم مسیحایی

علیست آنکه از او میخورند روزی خویش

پرندگان هوا وحشیان صحرایی

علیست آنکه همی آخت ذوالفقار دودم

که تا خدای پرستیده شد به یکتایی

بدل نباشد اگر مهر او تفاوت نیست

میان مذهب اسلام و کیش ترسایی

برب کعبه قسم طوف کعبه بی‌مهرش

یکی است با عمل مردم کلیسایی

چه جای خیبر نه چرخ را بیک قوت

توان ز جا کند آن خالق توانایی

بعشق صورت او در مشیمه هر انسان

رسد به مرتبه صورت از هیولایی

گر او بخواهد برنا شود به یکدم پیر

برای پیر کند عود عهد برنایی

ز صعوه صادر دارد صفات شهبازی

ز پشه ظاهر سازد شکوه عنقایی

برآید امر گر آنشاه را ز رأی منیر

ز ذره تابان گردد شعاع بیضایی

بدون لطفش کی خسروی نمودی کی

جم و سکندر از او یافتند دارایی

برابر کف دریایی وی ابرو محیط

خجل شدند ز در پاشی و گهرزایی

بعرش نور برآید ز مجلسی که در آن

کند ثناگر آنشاه مجلس آرایی

کنند هر جا وصفش ملایک از کثریت

ببال هم بگزینند جا ز بی جایی

صغیر گوید اگر مدح او همی شاید

که داده بهر همینش خدای گویایی

بدهر تا دل مسرور و خاطر غمگین

علامتش رخ حمرایی است و صفرایی

رخ عدوش چو برگ حزان ز غم اصفر

رخ محبش چون گل قرین حمرایی

شمارهٔ ۶۴ - غدیریه در مدح مولای متقیان

الا ای غافل از حال خود ای بیچاره انسانی

کز انسانیتت محروم دارد خوی حیوانی

گمان کردیکه حق زین جسم و جان و عقل و هوش و حس

غرض بودش همین عصیان و شهوتهای نفسانی

بعلم دین رحمانت چو خرپا در گل است اما

سمند عرصه پیمایی گه تلبیس شیطانی

تز ندان عذاب حق فرستی جا نخود زان پس

که از زندان تن آساید این بیچاره زندانی

فریب دانه‌ات ایمرغ قدسی برده از خاطر

که روزی آشیان بودت فراز عرش رحمانی

به انگشتی عسل کانرا دوصد نیش از قفا باشد

عجب محروم ماندی از حلاوت‌های روحانی

فزاید عقل و دانش هر دم اطفال دبستان را

تو آخر نیستی کمتر ز اطفال دبستانی

بر احق ساخت گنج گوهر دانش چه شد آخر

که ظاهر می‌نگردد از تو جز آثار نادانی

همی خون مسلمان میخوری گویی مسلمانم

مبادا هیچ کافر مبتلای این مسلمانی

سلیمانی چو میجویی پی حشمت چه میکوشی

نه آخر رفت بر باد فنا تخت سلیمانی

نه آخر میرود سوی سفر هر کهتر و مهتر

نه آخر میکند زا اینجا گذر هر عالی و دانی

چو باید زیر گل خفتن چه فربه جسم و چه لاغر

چو باید زینجهان رفتن چه درویشی چه سلطانی

یکی بگشای چشم دل بزیر پای خود بنگر

همه دست است و پا و چشم و گوش و خدو پیشانی

تفحص کن بجو آب بقا آنگه بزن جامی

که تا یا بی‌حیات باقی اندر عالم فانی

ولی بی‌خضر عزم آن مکن زیرا که در ظلمت

نمایی راه گم مانی به پشت سد حیرانی

ز باد و آب و خاک و آتشت باید گذر کردن

چو با خضری رهی زینگونه مشگلها بآسانی

بپوش آئینهٔ دلر از عکس غیر تا در آن

فرو تابد ز صد خورشید به انوار یزدانی

در آ در حلقه اهل ولا تا بر در قدرت

کند چرخ برین از بهر کسب جاه دربانی

بزن دست طلب بر دامن آن پاکدامانان

که دامان خدا گردیده‌اند از پاکدامانی

منور ساز جان و دل بنور محضر آنان

که از نور علی دارند قلب خویش نورانی

علی آن ناصر آدم، علی آن یاور خاتم

علی آن منظر پرندگان بال عرفانی

عجب کی باشد از او شمع خور راسو بسو بردن

که خود ایوان گردون رابد از روز ازل بانی

لسان الله ناطق آنکه شد کون و مکان ظاهر

بلفظ کن چو کرد از لعل لب او گوهر افشانی

جلیل القدر منظوری عظیم‌الشأن ممدوحی

که مداحش خداوند است و مدح آیات قرآنی

کسی کاو را خداوند جهان مداح شد بیشک

همه ذرات عالم میکنند او را ثنا خوانی

خدا درصورت انسان کند نام علی ظاهر

در اینصورت بود عشق علی معنی انسانی

چو اندر لیله الاسری خدای فرد بی‌همتا

حبیب خویشرا در عرش خواند از بهر مهمانی

نهادش خوان بپیش آنگاه آمد از پس پرده

برون دست علی و کرد با آنشاه همخوانی

الا ای جرعه نوشان می‌عشق علی بادا

گوارا بر شما این باده و این دولت ارزانی

شما را سبز و خرم بودن و یکپای رقصیدن

سزد زیرا که آزادید همچون سروبستانی

خود از بهر غرابان لاشه مردار می‌شاید

شما را عشق کل ای عندلیبان گلستانی

بماند بر شما تا همچو نرگس دیده‌ها حیران

همی رقصید چون گیسوی سنبل در پریشانی

خصوص امروز کامد در غدیرخم بامر حق

بنزد مصطفی روح‌الامین آن پیک ربانی

بگفت ای سرور و سرخیل خلق اول و آخر

که تعظیم تو واجب کرده حق بر نوع امکانی

بگیر از کنز مخفی ای حبیب حق کنون پرده

معرف شو علیرا گوی با خلق آنچه خود دانی

بظاهر هم خلافت ده علی را اندر این منزل

کزین پس می‌نباید بود اینمطلب به پنهانی

ولای مرتضی را عرضه کن بر عام تا خاصان

بحق یابند ره زان نور در این دیر ظلمانی

بود اسلام تن مهر علی جان خود چه کار آید

تنی تن بغیر از اینکه جان در آن کند جانی

از این اسلام یا احمد غرض این بود کز مسند

چو برخیزی علی را بر بجای خویش بنشانی

فرود آمد شه و گفتا فرود آئید ای یاران

در این منزل شما را امتحانی هست ایمانی

بر آمد بر جهاز اشتران با یک فلک رفعت

شهنشاهی که هستی را کند لطفش نگهبانی

شدند آن قوم سر گرم تماشای جمال او

بدان حالت که عریانان بخورشید زمستانی

پس از حمد خدا مدح علی آغاز کرد آری

علی را قدر پیغمبر نکو داند ز همشانی

گرفتی دست حیدر را بدست آنگاه با امت

بگفت این دست باشد دستیار ذات سبحانی

بود این دست مصداق یدالله فوق ایدیهم

که در رزم شجاعان اینسخن گردیده برهانی

بنای چرخ گردون باشد از ایندست و تا محشر

بود این دست را هم اختیار چرخ گردانی

اگر ایندست از کار جهان یک لحظه باز آید

نهد یکبارگی بنیاد هستی رو به ویرانی

اگر ایندست بر آدم نه آب رحمت افشاندی

هنوزش جسم و جان میسوخت در نار پشیمانی

علی شد یار نوح و وارهاندش از غم و محنت

در آنساعت که شد کشتی او در بحر طوفانی

دگر ره دیده یعقوب شد از لطف او روشن

عزیز مصر گشت از رحمت او ماه کنعانی

خلیل از مهر او محفوظ ماند از آتش سوزان

ذبیح اندر منای عشق او گردید قربانی

کلیم الله از نور علی جست آن ید بیضا

مسیحا از دم او یافت آن انفاس رحمانی

علی نفس منست و بی ولایش نیست کس ناجی

چه جنی و چه انسی و چه کیوانی چه کیهانی

هر آنکس را منم مولا علی او را بود مولا

علی باشد پس از من ناشر احکام فرقانی

همی تأکید مهر مرتضی آنشاه کرد اما

فزود آن روبهان را کین دل با شیر یزدانی

هرکسرا بنور مرتضی شد قلب و جان روشن

جز آن کش بود قلب بوذری و جان سلمانی

عجب کاندیو خوامت رها کردند خضر از کف

خود افکندند اندر دام ددهای بیابانی

الا تا در بدخشان تابش خورشید در معدن

پدید از سنگ قابل آورد لعل بدخشانی

عدوی مرتضی را با درخ چون کهربا اصفر

محب خاندان را با درخ چون لعل رمانی

الا ای باب شهر علم احمد ایکه جبریلت

کند بر در بعنوان گدائی حلقه جنبانی

خدایش خوانده هرکس را تو خوانی بر در احسان

خدایش رانده هرکس را تو از درگاه خود رانی

در اوصاف تو تکرار قوافی گر رود شاید

که خنگ نطق واگیر دعنان از گرم جولانی

صغیر آن روسیه کلب درت کاندر گه و بی گه

سگ نفسش درد دامان جان از تیز دندانی

همی خواهد تو ای شیر خدا سرحلقه مردان

ز چنک اینسک خوانخواره‌اش از لطف برهانی

دگر احوال او را نی زبان و نی قلم باید

که هم ناگفته میدانی و هم ننوشته میخوانی

با ترتیب حروف تهجی

شمارهٔ ۶۵ - غدیریه

ای مه بی‌مهر من ای مهر و ماهت مشتری

وی دو صد چندانکه مهر ازمه ز مهرت برتری

گاه عیش است و طرب‌نی موسم حزن و کرب

خلخی رویا بساغر کن شراب خلری

کرده بستانرا بهار از خرمی رشگ بهشت

حوروش‌ یارا خوش است ار رخت در بستان بری

خیز ای سروسهی بخرام یک ره در چمن

تا بیاموزد خرامیدن ز تو کبک دری

داغ‌دل از ساغر می‌پای گل باید ز دود

حالیا کز لاله می‌بینم شکل ساغری

از نوای بلبل شوریده در سودای گل

باز مانده در فلک ناهید از خنیاگری

در نشاط و وجد وحال و انبساط و عشرتند

جمله موجودات عالم از ثریا تا ثری

هان بود عید غدیرخم به عشق مرتضی

خم‌خمم بخش ای بهشتی رو شراب کوثری

مستم از آن باده کن تا بر سبیل تهنیت

از الف تا یا کنم وصف جلال حیدری

اسم اعظم آدم اول ادیب انبیا

اصل ایمان آنکه بر ایجاد دارد مهتری

بانی بنیاد عالم بحر احسان باب جود

بوالحسن بیضای رخشان بدر از نقصان بری

تا جدار ملک‌امکان مظهر ذات و صفات

تا بع ختم رسل مهر سپهر رهبری

ثانی آل‌کسا یکتای بی‌ثانی که هست

ثابت از وی دین احمد باطل از وی کافری

جان‌جان‌شاه جهان شاهی که با عجزونیاز

جبرئیلش بهر کسب فیض کرده چا کری

حاکم احکام حق حیدر حبیب مصطفی

حکمران بر ما سوی الله ز آدم ودیو و پری

خسرو خیبر گشا آنکو بفرمان خدای

خانمان برکند از خیل یهود خیبری

دستیار و بن عم وداماد و ختم‌المرسلین

دست حق کش داده داور دردوعالم داوری

ذوالجلال قاهر غالب شهنشاهی که کرد

ذوالفقارش خرمن جان عدو را آذری

رخصت رزم ار دهد رأیش بطفلی نی‌سوار

رستم زالش نیارد کرد هرگز همسری

زان الهی کیمیای مهرش‌ ای اکسیر جوی

زن بقلب خویش تا بینی از آن فرزری

سر سبحان ساقی کوثر سرور جان و دل

سروری کور است اندر ملک هستی سروری

شامل احسانش نه تنها بر یتیمان شد که کرد

شفقت و دلجوئیش هر بیوه زن را شوهری

صوفیان صاف دل را گشته نامش نقش صدر

صادرات فیض را کرده وجودش مصدری

ضرب جوزائی حسامش می‌فزودی بر عدد

ضیغمان دشت هیجا را ز جوزا پیکری

طوف کویش را طمع دارد که در هر صبحدم

طلعت از خاور فروزد آفتاب خاوری

ظل حق ظهر پیمبر مانع ظلم و فساد

ظالمان را سد راه جور و ظلم و خودسری

عالی اعلی علی مرتضی شاهی که کرد

عون حقش دائماً در رزم اعدا لشگری

غائب و حاضر ملیک و عبد را قسام رزق

غیر از او نبود گر از چشم حقیقت بنگری

فضل محضش گشته شامل بر تمام کاینات

فیض عامش کرده در ملک جهان خوان گستری

قرب او را درک کردند انبیا آنگه شدند

قابل قرب خدا و رتبهٔ پیغمبری

کنز مخفی گشت از غیب هویت آشکار

کرد تا آنشه ظهور اندر لباس مظهری

لعل و گوهر را عتابش تیرگی بخشد چوسنگ

لطف و مهرش سنک را بخشد صفای گوهری

مصحفش مدح و خدا مداح و احمد مدح خوان

من بوصف او کنم از خود ثبوت شاعری

نورگیر از خاک درگاه فلک جاه ویند

نیر اعظم عطارد زهره ماه و مشتری

واجب ممکن نما و ممکن واجب صفات

والله او را عین حق بینی گر از حق نگذری

هل اتی تنها نه وصف اوست کاوصاف وبست

هرچه بهر انبیا از حق صحایف بشمری

لافتی الاعلی لاسیف الا ذوالفقار

لاجرم جز او نباید خواست از کس یاوری

یا علی یا ایلیا یا باحسن یا باتراب

یکره دیگر ز لطفم خوان سوی ارض غری

گرچه در ظاهر من از کوی تو دور افتاده‌ام

لیک رویت چشم جانم را نماید منظری

ناظر روی تو اندر روی فرزند توام

و ان بود صابر علی شه شاه ملک صابری

از تو میخواهد صغیر خسته تا بنوازیش

از طریق مرحمت و ز راه مسکین‌پروری

شمارهٔ ۶۶ - در مدح حلال مشکلات اسدالله الغالب

کرده خوش جمع بهم چشم تو با بیماری

مستی و شوخی و فتانی و مردم داری

چون نمیرم چو تو آیی که ز خجلت ببرت

جان شود آب ز بی قدری و بی‌مقداری

حاصل من بهمه عمر شبی خواب تو بود

ای بسا خواب که بهتر بود از بیداری

برد زلفت دلم از دست هزاران طرار

ای عجب طره که دیده است بدین طراری

مستیم رنج خمار آرد و هشیاری غم

حالتی کو بدر از مستی و از هشیاری

خار اگرخوار بود وصل گلش هست بکام

جای دارد که تحمل کند از این خواری

جور اغیار و غم یار ز من برده شکیب

وصل کو تا بمن آسان کند این دشواری

هر دمم رنگ دگر روی دهد غم تا چند

زرد رویی کشم از این فلک زنگاری

با چنین ضعف ز هم شیر فلک را بدرم

اسد الله علی گر کند از من یاری

آنکه یکدم نهد از عالم ایجاد بنا

نگرد چون به عدم با نظر معماری

کم و بسیار از او خواه که پیش کرمش

نکند هیچ تفاوت کمی و بسیاری

باری از اوست بپا عالم هستی که بود

ذات او مظهر اسماء صفات باری

خادم پیر زنان قاتل شمشیرزنان

اینش از حق صفت راحمی و قهاری

گوش جان را بگشا تا شودت راه صواب

روشن از این مثل و راه خطا نسپاری

چون در آئینه رخ خویش به بینی شاید

عکس را ز آینه فرقی به میان نگذاری

عکس و آئینه بدانگونه به هم آمیزند

کان دو را در نظر خویش یکی پنداری

همچنین شخص علی آینهٔ ذات خداست

نتوانی ز خدایش تو جدا بشماری

گفت احمد هو ممسوس فی ذات الله

ای خدا جوی تو باید سوی او رو آری

گر خدا را نشناسی بعلی در دو جهان

از تو جوید بعلی ذات خدا بیزاری

وصف آن جان جهان از دل و جان گوی صغیر

تا رخش بینی و جان در قدمش بسپاری

شمارهٔ ۶۷ - مولودیه در مدح شهاب الثاقب حضرت امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام

مجلس ما را چه جای ساغر و صهباستی

کامشب از خمخانه حق جان قدح پیماستی

هرچه بینی هرکه بینی مست بینی کاین سرور

در همه تنهاستی نی در من تنهاستی

جسم مست و روح مست و خاک مست افلاک مست

راستی این مستی امشب در همه اشیاستی

ما خلق یک یک بوجد و حالتند امشب بلی

عید مولود ولی خالق یکتاستی

کرده دنیا را مزین از قدوم نازنین

آنکه از او هستی دنیا و ما فیهاستی

ام واب را دیده و دل کرده روشن از جمال

آنکه مو جد چارام را همچو هفت آباستی

نی بدو بوطالب وبنت‌الاسد نازند و بس

کافتخار ام و اب تا آدم و حواستی

کنز مخفی در حریم کعبه ظاهر گشت از آن

مختفر بر عرش اعلی تودهٔ غبر استی

کس نیابد بر مقامش ره که احمد در عروج

هر چه بالاتر رود بیند علی بالاستی

اوست خورشید آفرینش پرتوی از طلعتش

اوست دریا ما سوی الله موج آن دریاستی

خلق از وی صادر وراجع بوی پرتو بلی

صادر از بیضا و راجع باز بر بیضاستی

او ولی مطلق حق است یعنی در امور

نفس او فعال هم امروز و هم فرداستی

خواند خود را نقطه باء و گه انشا حروف

از الف تا یا یکایک منبسط از باستی

عالم ایجاد از اعلی و اسفل بیش و کم

هست ز اسما ظاهر و او مظهر اسماستی

شیئی در علم است و اندر اوست علم کل‌شیئی

اندر این معنی دلیلم نص احصیناستی

آدم و نوح و خلیل‌الله و موسی و مسیح

رویشان آئینهٔ آن طلعت زیباستی

انبیاء و اولیا را معنی اندرصورت اوست

قطب عالم پس بهر الف آن الف بالاستی

نیست جز نفس ولایت ملک را دائر مدار

گه زروی مصلحت پنهان و گه پیداستی

می نگردد فیضش از ذرات آنی منقطع

چون به پشت ابر خورشید جهان آراستی

او دلیل راه حق در هر زمان در هر گروه

او مغیث خلق در هر دور و در هرجاستی

لافتی الا علی لاسیف الا ذوالفقار

ثابت الا الله از این لا و این الاستی

آنکزو دور است آنکو راست معذورش بدار

دیدهٔ ما خوش بنور طلعتش بیناستی

هرچه هست از دیگران ما را همین نعمت بس است

کز ره مهر و وفا نعمت علی باماستی

یا علی عبد ثنا خوانت صغیر مستمند

آنکه غرق قلزم عصیان ز سر تا پاستی

مشکلی دارد مدد فرمای اندر حل آن

ایکه حل ز امداد و عونت جمله مشکلهاستی

شمارهٔ ۶۸ - در تهنیت عید مولود حضرت اباعبدالله (ع)

خوش هوای فرودین امسال روح افزاستی

دل گشا و گیتی افروز و جهان آراستی

عید خوش فر جوانی داده بر دهر کهن

کانبساطی تازه در هر پیر و هر برناستی

مرحبا بر مقدم نوروز کز ره چون رسد

دی گریزان از جهان و غصه از دلهاستی

ساقی ای کان لطافت بنگر این لطف هوا

می بکف باز آگر از لطفت هوای ماستی

خرم از می‌سازما را ز انکه طرف کشتزار

طعنه زن از خرمی بر گنبد خضراستی

طرف صحرا مشگبو چون صحن بستانست و هم

صحن بستان پر ز گل چون دامن صحراستی

همچو من از عشق جانان در چمن از عشق گل

در نوا و نغمه هر سو بلبل شیداستی

کبک بر سوز و گداز بلبل ار خندد همی

او چه غم دارد که عاشق در جهان رسواستی

بی‌سخن از گیسوی مشگین یار آموخته است

این دلاویزی که اندر سنبل بویاستی

بی‌گمان از چشم فنان نگار اندوخته است

این همه شوخی که اندر نرگس شهلاستی

گر نه از هجر عذار لاله گون دلبر است

از چه داغ اندر درون لاله حمراستی

سوسن آزاده خاموش است با نامحرمان

لیک پیش محرمان با ده زبان گویاستی

گوش سرکی سر نیوشد گوش دل بگشا دمی

تا ببینی خامشان را بر فلک غوغاستی

بید مجنون از خجالت سوی بالا ننگرد

بس که می‌بیند که رقصان سرو بر یکپاستی

باری از این عید وجدی بینم اندر ممکنات

کش زبان‌رانی پی شرح و بیان یاراستی

کرده باز این عید بر افلاکیان باب سرور

نی مبارک مقدمش بر خاکیان تنهاستی

سر بسر ذرات را رقصان همی بینم از آن

کافناب عیش تابان بر همه اشیاستی

فاش گویم هم قرین با عید نوروز عجم

عید مولود حسین نور دل زهراستی

وه چه مولودی که از فرط جلال و مرتبت

علت ایجاد بهر آدم و حواستی

آدم و حوا نه تنها بل وجود اقدسش

علت ایجاد بر دنیا و مافیهاستی

همتش نازم که کرد از دین بپا آنسان علم

کاسمان افتد گر از پا آن علم برپاستی

دین یزدان سنت احمد طریق مرتضی

تا ابد از همت مردانه‌اش برجاستی

با کسش نتوان قرین کردن که در ذات و صفات

فرد و بی‌مانند همچون خالق یکتاستی

اوست دریای عطا و جمله موجودات را

در خور ظرفیت آب فیض از آن دریاستی

اوست بیضای وجود و درحقیقت ماسوی

چون ببینی ذره‌ها اطراف آن بیضاستی

او چو قلب و عالم امکان چو اعضا لاجرم

قلب در انسان همی فرمانده اعضاستی

کس بعالم نیست ره پیمای راه حق مگر

آنکه سوی او بپای صدق ره پیماستی

پا ز مستی بر بساط چرخ مینائی زند

هرکه را از عشق آنشه باده در میناستی

بایدش تا جان و سر بازد بسودای حسین

درحقیقت هرکه را با حق سر سوداستی

دولت دارین را دانی که خود دارا بود

آنکه گنج مهر او را در جهان داراستی

عرش باشد صورتی از بارگاه او بلی

صورتی در زیر دارد آنچه در بالاستی

وادی لا را بجان طی کرد از عشق اله

حالیا مسند نشین کشور الاستی

با ولای او غم امروز و فردا را مخور

زانکه او یار توهم امروز و هم فرداستی

عقل را گفتم چه میگویی تو در حق حسین

گفت من خود مات و حیرانم خداداناستی

عشق را گفتم تو بر گو گفت با بانگ بلند

من حسین الهیم نی از کسم پرواستی

بعد مدح او کنم اوصاف فرزندش بیان

آنکه انوار حسینی از رخش پیداستی

حامی دین مبین صابر علی کز رأی خود

بر بمهر از روشنی در طعن و استهزاستی

موسی عصر است و دایم سینهٔ بی‌کینه‌اش

مهبط انوار حق چون سینه سیناستی

عیسی وقتست و خوش ز انفاس قدسی انتساب

دافع علت مریضان را مسیح آساستی

اوست چرخ و اختران اتباع وی کش گفته‌اند

چرخ با این اختران نغز و خوش و زیباستی

آستان او که بی‌شک آستان مرتضی است

بر صغیر اندر دو عالم مرجع و ملجاستی

شمارهٔ ۶۹ - در مدح ولی‌الله اعظم امیرالمؤمنین علی «علیه‌السلام»

ز جلوه مهر سماکی به بوتراب رسد

چگونه ذره تواند به آفتاب رسد

ولی نعمت ما خاکیان علیست که فیض

بزادگان تراب از ابوتراب رسد

مجوی کام دل خویش را ز غیر علی

که دیده آب بلب تشنه از سراب رسد

شود بذکر علی نور حق بدل پیدا

بدست جان بکن این چاه تا به آب رسد

بغیر احمد مرسل که جسم و جان همند

که در مقام و جلالت بدان جناب رسد

بکعبه زاد و برای طواف آن دایم

ز رب کعبه بخلق جهان خطاب رسد

کتاب خواند از آن پیشتر برای رسول

که از خدا به رسول خدا کتاب رسد

صغیر بنده آل علی به عشق علیست

که بوی گل به مشام وی از گلاب رسد

شمارهٔ ۷۰ - در مدح ولی‌الله اعظم امیرالمؤمنین «علیه‌السلام»

ولی خالق اکبر علی هو علی حق

وصی پاک پیغمبر علی هو علی حق

مطیع حضرت سبحان به حکم محکم قرآن

مطاع ماسوا یکسر علی هو علی حق

به روحانی لاهوتی به جسمانی ناسوتی

امام و هادی و رهبر علی هو علی حق

ز پیدا و نهان مخبر بکل ما خلق مظهر

بذات پاک حق مظهر علی هو علی حق

بخلق اول و آخر چه در باطن و چه در ظاهر

بهین سید مهین سرور علی هو علی حق

بیکدم جمله عالم را چه عالم را چه آدم را

ز لفظ کن پدید آور علی هو علی حق

خداجویان صادق را دل آگاهان عاشق را

بجان جانان بدل دلبر علی هو علی حق

یگانه در دریا دل محیط و کشتی و ساحل

شراع و بیدق و لنگر علی هو علی حق

خم و خم خانه و مینا شراب و مستی و غوغا

سبو و ساقی و ساغر علی هو علی حق

بنفس واحده حاضر زعین ناظره ناظر

بهر محضر بهر منظر علی هو علی حق

شریعت را پس از احمد مکین مرکز و مسند

چراغ مسجد و منبر علی هو علی حق

جز از در شهر را کوره پیمبر شهر علم آنگه

بدین شهر معظم در علی هو علی حق

جلیلی کز علوشان شد ایندولت ورا ارزان

ز حق تیغ از نبی دختر علی هو علی حق

رسل را یکسر از آدم نهان و فاش تا خاتم

انیس و مونس و یاور علی هو علی حق

کتب را بر همه آیت بطون و معنی و حکمت

رموز و صادر و مصدر علی هو علی حق

شهی کز رفعت و شوکت بود او را پی خدمت

فلک چاکر ملک لشگر علی هو علی حق

گه علم از همه اعلم گه حلم از همه اقدم

بهر فضل از همه برتر علی هو علی حق

شجاعی کز هنرمندی دوتا کردی و برکندی

تن مرحب در خیبر علی هو علی حق

دلیری کز همه گردان شجاعان و هم آوردان

ندید از بهر خود همسر علی هو علی حق

شهنشاهی که دربانی کنند او را بسلطانی

جم و دارا و اسکندر علی هو علی حق

سراسر ملک هستی را بلندی را و پستی را

خدیو معدلت‌گستر علی هو علی حق

امیری کز وفاداری پی جانبازی و یاری

نبی را خفت در بستر علی هو علی حق

پدر بر بوالبشر آنشه که از رفعت به بیت‌الله

تولد یافت از مادر علی هو علی حق

ز قدرت و ز رخ زیبا نگهبان و ضیا افزا

به نه افلاک و هفت اختر علی هو علی حق

قدیری کوچوشد ظاهر بشد ظاهر از آن قادر

سراسر قدرت داور علی هو علی حق

صمد دستی که بشکستی صنمها از زبردستی

الهی خانه را اندر علی هو علی حق

بفرمان خدا آنکو کشید از قوت بازو

ز خیل مشرکین کیفر علی هو علی حق

عدوسوزی که در میدان فرستادی سوی نیران

روان عمرو چون عنتر علی هو علی حق

شهی کاندر جزا ایزد محبش را جزا بخشد

بهشت و طوبی و کوثر علی هو علی حق

صغیر از حق همی جوید چنین توفیق تا گوید

از این دم تا دم محشر علی هو علی حق

شمارهٔ ۷۱ - در مدح ثامن الائمه علی ابن موسی‌الرضا «علیه‌السلام»

آئینهٔ ایزد نما هو یا علی موسی الرضا

گنجینه علم خدا هو یا علی موسی الرضا

سبط رسول مؤتمن آرام جان بوالحسن

نور دل خیرالنسا هو یا علی موسی الرضا

مخدوم جبریل امین سرحلقهٔ اهل یقین

سلطان اقلیم صفا هو یا علی موسی الرضا

ای داور دنیا و دین ای پیشوای مسلمین

ای مقتدای ما سوا هو یا علی موسی الرضا

هم حق نما هم حق تویی فرمانده مطلق تویی

هم بر قدر هم بر قضا هو یا علی موسی الرضا

هم دین و هم ایمان تویی هم جان و هم جانان تویی

بر عاشقان مبتلا هو یا علی موسی الرضا

ذرات عالم سر بسر از بیش و کم از خشک و تر

گویند هر صبح و مسا هو یا علی موسی الرضا

خورشید گردون کاین چنین تابد بر اقطاع زمین

از گنبدت گیرد ضیا هو یا علی موسی الرضا

دانای اسرار قدم فرمانده لوح و قلم

دارنده ارض و سما هو یا علی موسی الرضا

بر مردمان سنک سیه با یاد پایت بوسه گه

کام از تو آهو را روا هو یا علی موسی الرضا

از معجزت‌ ای ذوفنون در مجلس مأمون دون

ماتست موسی با عصا هو یا علی موسی الرضا

با اینکه از حکمت قدر همچون قضا نبود بدر

بر هر قضا دادی رضا هو یا علی موسی الرضا

ای مخزن فضل و کرم ای معدن بذل و نعم

ای منبع جود و سخا هو یا علی موسی الرضا

تو شاه و شاهان بنده‌ات پیش کف بخشنده‌ات

خلق جهان یکسر گدا هو یا علی موسی الرضا

چون اسم اعظم بی‌سخن نام تو دافع بر محن

یاد تو رافع بر بلا هو یا علی موسی الرضا

خاک خراسان تا شده منزلگهت پهلوزده

از رتبه بر عرش علا هو یا علی موسی الرضا

بر کعبه خلق از چار سودایم نماز آرندو او

کرده بکویت اقتدا هو یا علی موسی الرضا

بر ایمنی آن ره برد کز هر دو عالم آورد

بر آستانت التجا هو یا علی موسی الرضا

ای بیکسان را جمله کس ایعاصیان را دادرس

ای شافع روز جزا هو یا علی موسی الرضا

در هر دو کون از هر جهت باشد تو را بر مکرمت

چشم صغیر بی‌نوا هو یا علی موسی الرضا

شمارهٔ ۷۲ - قصیده عشقیه

مسجود ملک آدم عشقست جمالت را

بر خیل رسل اقدم عشقست جمالت را

ای نوح نبی الله ای کشور دین راشه

ای رهبر هر گمره عشقست جمالت را

ای شه که جلیلستی بر خلق دلیلستی

بر حق تو خلیلستی عشقست جمالت را

ایموسی بن عمران ای کرده حق از فرمان

بهر تو عصا ثعبان عشقست جمالت را

ای عیسی بن مریم ای داده شفا از دم

بر اعمی و بر ابکم عشقست جمالت را

ای ختم رسل احمد ای از شرف بی‌حد

بر عرش تو را مسند عشقست جمالت را

ای نفس نبی حیدر ای حیدر اژدر در

ای سید و ای سرور عشقست جمالت را

ای خلق حسن رامت چونخلق حسن نامت

عام از ازل انعامت عشقست جمالت را

شهزاده حسین ایدل پیوسته تو را منزل

آسان ز تو هر مشگل عشقست جمالت را

سجاد امام دین ترویج ده آئین

ماه فلک تمکین عشقست جمالت را

باقر ولی مطلق گنجینهٔ علم حق

ای داده بدین رونق عشقست جمالت را

جعفر علم مذهب آئینهٔ وجه رب

داننده هر مطلب عشقست جمالت را

موسی شه دین پرور نوباوه پیغمبر (ص)

نور بصر حیدر عشقست جمالت را

ای شاه خراسانی ای لطف تو ارزانی

بر وحش بیابانی عشقست جمالت را

ای شه که جوادستی فیاض عبادستی

شافع به معادستی عشقست جمالت را

ای هادی گمراهان ای مقصد حق خواهان

ای شاه همه شاهان عشقست جمالت را

ای عسکری بافر ای شاه ملک عسکر

ای مهتر و ای بهتر عشقست جمالت را

ای سرور دین مهدی ای پرده نشین مهدی

ای نور مبین مهدی عشقست جمالت را

ای صابر و ای شاکر ای حامد و ای ذاکر

ای غائب و ای حاضر عشقست جمالت را

ای صد چو صغیرت جان کرده بمنی قربان

در فقر تویی سلطان عشقست جمالت را

ترکیبات

شمارهٔ ۱ - در مدح امیر البرره و قاتل الکفره علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۲ - در تهنیت عید مولود قاسم خلد و سقر حیدرحیه در علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۳ - غدیریه در مدح غالب کل غالب حضرت علی بن ابیطالب علیه‌السلام

شمارهٔ ۴ - در تهنیت عید مولود کننده خیبر حیدر صفدر علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۵ - مخمس در مدح خواجه قنبر کننده در خیبر علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۶ - غدیریه : امروز روز نصب وصی پیمبر است

شمارهٔ ۷ - در تهنیت عید مولود - که قرین شد با جمعه و عید نوروز عجم در ماه شعبان ۱۳۴۲ هجری قمری

شمارهٔ ۸ - در نعت حضرت ختمی مرتبت صلی‌الله علیه و آله

شمارهٔ ۹ - در مدح حضرت مولی الموالی علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۱۰ - در تهنیت عید مولود : تعالی الله از نیمهٔ ماه شعبان

شمارهٔ ۱۱ - در تهنیت عید مولود : ای که در خم گیسو بسته‌ای به زنجیرم

شمارهٔ ۱۲ - غدیریه ورودیه در ورود مسعود حضرت صابر علیشاه

شمارهٔ ۱۳ - در مدح اعلیحضرت بقیه‌الله عجل‌الله تعالی فرجه

شمارهٔ ۱۴ - در تهنیت عید مولود حضرت مولی الموالی علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۱۵ - در تهنیت عید مولود - در ماه رجب ۱۳۳۹ هجری‌قمری

شمارهٔ ۱۶ - غدیریه در مدح یعسوب الدین امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۱۷ - غدیریه در مدح زوج بتول ابن عم رسول علی‌ علیه‌السلام

شمارهٔ ۱۸ - فی‌النصیحه : ایکه سرگرم باندوختن سیم و زری

شمارهٔ ۱۹ - نصیحت : ای بشر ای تو گنج نهانی

شمارهٔ ۲۰ - خطاب وجدان به طبیعت : طبیعت ای بهم آمیخته اجزا و ارکانی

شمارهٔ ۲۱ - در هر یک بند از این مربع ترکیب شعر دوم از مولوی رومی قدس سره

شمارهٔ ۲۲ - تضمین غزل شیخ سعدی رحمه‌‌الله علیه : نه تابع دیریم و نه قائل بکنشتیم

شمارهٔ ۲۳ - تضمین غزل خواجه حافظ علیه‌الرحمه - بمناسبت عید مولود امیرالمؤمنین علی (ع)

شمارهٔ ۲۴ - تضمین غزل خواجه حافظ علیه‌الرحمه : بغم سرای جهان خواجه خوش دلت شاد است

شمارهٔ ۲۵ - أیضاً تضمین غزل خواجه حافظ علیه‌الرحمه : ای نشسته بغلط یاد ز استاده کنی

شمارهٔ ۲۶ - تضمین غزل خواجه حافظ علیه‌الرحمه : این چه غوغاست که در ملک بشر می‌بینم

شمارهٔ ۲۷ - تضمین غزل خواجه حافظ علیه‌الرحمه : سرشگ دیده دو صد درد را دوا بکند

شمارهٔ ۲۸ - تضمین غزل خواجه حافظ علیه‌الرحمه : نی در خیال مال و نه در فکر جاه باش

شمارهٔ ۲۹ - تضمین غزل گلزار علیه‌الرحمه : چون ظهور از مغرب آنمهر جهان آرا کند

شمارهٔ ۱ - در مدح امیر البرره و قاتل الکفره علی علیه‌السلام

وقت است تا شویم ز هر کس کناره جوی

با ساقی افکنیم بساطی کنار جوی

گردیم هم ترانه بمرغان بذله‌گوی

در پای گل بریم ز مرغان به بذله‌گوی

نوشیم می‌به زمزمه نی خروش چنگ

بوئیم گل به طره سنبل زنیم چنگ

با ما خرام لاله رخا سوی گلستان

گلچین و گل عطا کن و گلبوی و گل‌ستان

ده سر و قد خویش بسر و چمن نشان

وانرا ز شرم قد خود از پا چو من نشان

گلرا بپیش روی خود از جلوه خوارکن

در چشم خلق خوارتر آنرا ز خار کن

ای چون هوای چین سر زلف تو مشکبار

نخل قدت ز زلف خوش آورده مشکبار

مگذار مشک این همه نازد به خود گذار

تا سوی چین صبا کند از طره‌ات گذار

گوید حدیث عنبر زلفت به مشک چین

خون سازدش ز خجلت آن زلف پرزچین

ای غمزه‌ات مدرس و خال و خطت کتاب

در درس این کتاب نبردستی ز که‌تاب

ای وعده‌ات بما چو بلب تشنگان سرآب

ما را ببحر عشق تو بگذشته از سر آب

از ما بگیر دست و زغم ساز شادمان

ای آشنا غمین ز تو بیگانه شادمان

هر دل خورد ز غمزه‌ات‌ ای رشک ماه تیر

از دود آه تیره کند روی ماه و تیر

در ملک دل تو شاهی و در شهر جان تو میر

میرم ز روی شوق بگویی اگر تو میر

ور تیغ کین کشی و بیایی بکشتنم

گویم بکش مرا و به خون هم بکش تنم

حسن تو راست تا همی از ریب و فربهی

از لاغری مرا نبود ره به فربهی

دانم ز خویشتن نشوم تا که من تهی

وصلت نیابم و نشود راه منتهی

زان رو بقای وصل تو میجویم از فنا

آری به وصل ره نبرم جز بدین فنا

دل داده‌ام بدست نگاری که در کمین

بنشسته روز و شب پی آزار این کمین

هرکس که گردد آگه از آن گویدم کزین

بگذر ز دلبران جهان دیگری گزین

گویم که شاه انجمن دلبران یکیست

دلبر اگر هزار بود دل بر آن یکیست

ای زلف پرخم تو کشیده به خم خام

هر دل که بوده پخته و هر دل که بوده خام

این طرفه حالتی است که مستند خود مدام

چشمان فتنه جوی تو بی‌منت مدام

ای بی‌اثر به دور دو چشمت عصیر خم

بر خیز و ریز باده به جام از غدیرخم

آن خم که باده‌اش همه فضل و شرافتست

نی شر و آفت است که بر هر شر آفتست

وان باده محبت شاه ولایت است

آنکو خدیو هر بلد و هر ولایت است

اوصاف آن می‌است که حق گفته با نبی

از جزء و کل هر آنچه که در جست در نبی

آن باده بد که ختم رسل خواجهٔ بشر

کز خیر ساخت سدی و بر بست ره بشر

روز غدیرخم چو به منبر نشست بر

گفتا ز نخل دین شما هست امید بر

زین آب اگر که ریشهٔ آن خشک‌تر شود

ورنه ز کفر ریشه آن خشک‌تر شود

آری علیست حجه بر حجه آفرین

بر حجه آفرین و بر این حجه آفرین

نشناخت کس خدا جز از آن حجه مبین

الحاصل از وجود علی جز خدا مبین

چشم دلت گشوده شود گر هر آینه

بالله جمال او نگری در هر آینه

همواره عشق او بروان‌ها روان بود

یعنی که عشق او بروان‌ها روان بود

از ذکر نام اوست بتن انس جان بود

او فیض بخش هریکی از انس و جان بود

درگاه او دریست که فیضیش اندر است

کز جن و انس چشم تمنا بر آن در است

ای برگزیده غیر علی را برهبری

صدره فزون تو را منم از رسم و ره‌بری

عیسی نهادی و پی خر رفتی از خری

ننگی چنین چگونه تو آخر بخود خری

خاک سم سمند علی باش در جهان

اسب شرافت از سر هفت آسمان جهان

دم زن کنون به نامش هر صبح و هر مسا

و اندر صف جزا کف حسرت بهم مسا

خواهی رسی به کعبه مقصود در صفا

کن سعی و بنده‌گان ورا زود در صف آ

تا در حریم خاص خدا محرمت کنند

یعنی به طوف کعبه دل محرمت کنند

بر شهر علم احمد مختار در علیست

بل شهر علم احمد مختار در علیست

بیچاره هرکه گشت بر او چاره‌گر علیست

بیچاره‌گی است چاره ما چاره‌گر علیست

گر او نبود عالم زیر و زبر نبود

صحبت ز کوه و دشت و ز بحر و زبر نبود

ای یکه تاز بی‌بدل عرصه قدم

کاول زدی تو عرصه ایجاد را قدم

احکام حق ز قول تو هر لا و هر نعم

گسترده از تو روز و شبان سفره نعم

از نخل هر امید تو ای شه برآوری

دارد صغیر امیدی و خواهد برآوری

شمارهٔ ۲ - در تهنیت عید مولود قاسم خلد و سقر حیدرحیه در علی علیه‌السلام

ماه رجب افروخت رخ این الرجبیون

نک بخت خدا داده و نک طالع میمون

ای ساقی گلچهره بیاور می‌گلگون

گر لشگر دی بسته ره گلشن و هامون

در خانقه اسباب طرب ساز مهیا

افروخته آتش به جهان دی ز دم سرد

گلکشت پر از برف بود در عوض ورد

شرحش نتوان داد که سرما چه بما کرد

یارب که رسد عید و رهد دل ز غم و درد

یعنی رود این زحمت سرما ز سرما

ای روی تو بکشسته ز خور گرمی بازار

افسرده دل از سردی دی آتش می‌آر

گر نرگس شهلا نبود نیست بدان کار

ما را بنظر نرگس چشم تو بس ای یار

کاموخته شهلایی از آن نرگس شهلا

بی لاله و گل باغ گر از باد خزانست

غم نیست که روی توبه از باغ جنانست

گر سر و لب جوی نباشد چه زیانست

جو چشم من و قامت تو سرو روانست

بر چشم من ای سرو روان خیز و بنه پا

ای پای دل اندر خم زلفت به سلاسل

در صیف و شتا دل به گل روی تو مایل

گیرم که بهار آید و گل سرزند از گل

با بودن گیسو و عذار تو کجا دل

بر سنبل بویا نهم و لاله حمرا

باری مه من گرچه بود فصل زمستان

از مقدم این ماه جهان گشته گلستان

حیفست رود بی‌زدن باده ز دست آن

ماهیست که در آن چو دل باده پرستان

در خانه حق خانه خدا گشته هویدا

در کعبه مه روی علی جلوه‌گر آمد

اسرار الهی همه از پرده درآمد

بر عرش از این رتبه زمین مفتخر آمد

حق گشت پدیدار چو او در نظر آمد

وین هست محقق به بر مردم دانا

آن آمر کل بود در این ماه ظهورش

کاستاده قضا در پی خدمت به حضورش

می‌‌خواند کلیم از پی دیدار به طورش

آن ماه در این ماه درخشید که نورش

بر خاک دهد مرتبه علم الاسماء

در پرده بر افراد رسل کرد حمایت

تا آنکه رسید امر نبوت به نهایت

آنگاه خود افروخت رخ از بهر هدایت

او بود به تحقیق و ز حق داشت ولایت

آن وقت که نامی نبد از آدم و حوا

آن شاه که ترویج از او یافته آئین

بی‌تیغ کجش راست نگشتی علم دین

از وی نه عجب بعد نبی آن همه تمکین

او را چه زیان ورزد اگر خصم بدو کین

کومشت به سندان زند و خشت بدریا

خرم دل آنان که به امید وصالش

عمری گذرانند سراسر به خیالش

تا دیده گشایند به خورشید جمالش

پیداست به هرجا رخ خورشید مثالش

گر آینهٔ دل شود از زنگ مصفا

ای آینهٔ واجب و ای داور امکان

ای قائد جن و ملک ای معنی انسان

وصف تو کجا حد صغیر است که یزدان

اوصاف وجود تو بیان کرده به قرآن

وصاف بلی بر تو سزد خالق یکتا

آنسان که ز توصیف تو من عاجزم ایشاه

هم نیست به توصیف سلیل تو مرا راه

آن فانی فی‌الله و همان باقی بالله

صابر علی آنشه که ز همت زده خرگاه

صدمرتبه بالاتر از این گنبد خضرا

حالی بود او پیشرو قافله فقر

بی‌رهبریش طی نشود مرحله فقر

دل از دل او می‌شنود مسئله فقر

یارب به علی سرور و سر سلسله فقر

بر جلوه و بر عمر وی از لطف بیفزا

شمارهٔ ۳ - غدیریه در مدح غالب کل غالب حضرت علی بن ابیطالب علیه‌السلام

ساقی می‌ده مرا که از کتاب قویم

نموده‌ام استماع کریمه‌ئی از کریم

نبئی عبادی عنی انا الغفور الرحیم

از پس این استماع ز خوردن باده بیم

هذا شئی عجاب ذالک امر عظیم

ذالک امر عظم هذا شئی عجاب

من آزمودم جهان غمکده و غمسر است

بغم سرائی چنین نه غیر مستی رواست

هر آنچه آید بهست نیستیش انتهاست

بنای هستی همه در ره سیل فناست

ملک وجود مرا خرابی اندر قفاست

چه بهتر از اینکه خود سازمش از می‌خراب

خاصه که معمار صنع طرح نو انداخته

ساحت گلزار را رشگ جنان ساخته

لاله رخ افروخته سرو قد افراخته

کبک دری از دمن سوی چمن تاخته

غلغله بوالملیح زمزمه فاخته

کرده عیان در چمن شورش یوم‌الحساب

ای بغمت بیخبر دل ز نوید و وعید

عشق تو عشاق را سر خط هذا سعید

دلشدگان غمت چند ز قربت بعید

رخ بنما کین زمان روی بما کرده عید

عیدی فرخنده را آمده مبدء معید

که دروی از رخ فکند شاهد معنی نقاب

عیدی کش کبریا نعت پذیر آمده

عیدی کش مصطفی ز جان بشیر آمده

عیدی کش ناپدید شبه و نظیر آمده

از شرف اعیاد را فرد کبیر آمده

واضح گویم همان عیدغدیر آمده

که یافت در وی ظهور خلافت بو تراب

ساقی روزی چنین کش فرح و انبساط

گشته جهانرا محیط گشته جهانش محاط

عالم دارد سرور گیتی دارد نشاط

با چو منی یار شو در چمنی بر بساط

ساغر و پیمانه رابفکن و بی‌احتیاط

مرا ز خم غدیر خم‌خم پیما شراب

می از ولای شهی بده که جان مست اوست

هستی‌هستی همه ز هستی هست اوست

پای نهادن بعرش مرتبه پست اوست

کعبه صفت لامکان‌خانه در بست اوست

خواست بدانند خلق که چرخ در دست اوست

ز مغرب آورد باز بجای ظهر آفتاب

کرد به خم غدیر به امر رب جلیل

نزول با صد شعف نزد نبی جبرئیل

بعد درودش سرود کی بخلایق دلیل

صد چو منی بر درت کمینه عبد ذلیل

بایدت اینجا فرود آئی و پیش از رحیل

شاهد مقصود را ز چهره‌گیری نقاب

علی که بیمهر او نیست کسی حق‌پرست

علی که صبح ازل ترا به مسند نشست

علی که بیعت تو بست بروز الست

بیعت امت بوی بایدت امروز بست

بوسه زنندش بپای دست دهندش بدست

تا بجهند از صراط تا برهند از عذاب

شه به مقامی چنان برای امری چنین

ز مرکب پیلتن پیاده شد بر زمین

رایت رفعت فراشت زمین بعرش برین

پس ز جهاز شتر به امر سالار دین

منبری آراستند و ان شه شوکت قرین

گشت بمنبر خطیب برای نشر خطاب

از پی بذل گهر چو بحر در جوش شد

همهمه اتمام یافت غلغله خاموش شد

انجم سیار را سکون هم آغوش شد

از ملک اندر فلک ذکر فراموش شد

خور همه گردید چشم فلک همه گوش شد

تا چه تکلم کند حضرت ختمی مآب

گرفت دست خدا به دست دست خدا

گفت بخلق زمین خواند به اهل سما

هم به برون شد بشیر هم بدرون زد صلا

که بعد من نیست کس جز این علی پیشوا

وصی مطلق به من امیر کل بر شما

نموده خالق ز خلق ولی خود انتخاب

همین علی کافتاب ضو برد از رای او

از همه والاتر است همت والای او

بهر که مولا منم علی است مولای او

دوزخ و جنت بود بغض و تولای او

روز جزا میرسد به امر و ایمای او

عدوی او را عقاب محب او را ثواب

گفت ولی خود سران بدل نیندوختند

هر آنچه استاد گفت بخود نیاموختند

آتش حقد و حسد بجان بیفروختند

بسوختن ساختند بساختن سوختند

جمله چو خفاش کور دیده بهم دوختند

تا نشود چشمشان ز نور خور کامیاب

مطلع دیوان حق بسمله را با علی است

نقطهٔ فتح انتساب فوق فتحنا علی است

حلقه باب جنان زمزمه‌اش یا علی است

صغیر کی غم خورد یاور او تا علی است

سزد غم آنکس خورد که یارش الا علیست

چرا که دارد بدل امید آب از سراب

شمارهٔ ۴ - در تهنیت عید مولود کننده خیبر حیدر صفدر علی علیه‌السلام

ساقیا خیز که هنگام نشاط و طربست

خاصه امروز که خود عیش و طرب را سببست

فارغ از عیش در اینروز نشستن عجبست

هر کجا عاشق زاریست خلاص از تعبست

زلف یارش بکف و جام شرابش بلب است

چمن از لطف خدا گشته چو مسجد معبد

بسته صفها بلب جو ز ریاحین بیحد

به قیام و به رکوعند بدرگاه احد

گل سرشاخ برآمد چو به منبر احمد

لاله را داغ بدل ماند مگر بولهب است

غنچه بگشوده دهن از دم بادسحری

لاله افروخته با آن همه خونین جگری

سنبل آویخته گیسوی خود از بیخبری

نرگس افکنده بدو چشم به نظاره‌گری

آوخ از چشم سفیدش چقدر بی‌ادب است

ای مغنی مشو از نغمه زابل دمساز

مکن آهنک عراق و بگذر از شهناز

نه بزن نغمه ترک و نه نشیب و نه فراز

شور در نه فلک انداز بآهنگ حجاز

در خور عشرت امروز نوای عربست

باری ایساقی مجلس ز چه داری اکراه

نیستی گر تو از این عید مبارک آگاه

می‌بده بوسه عطا کن بشکن طرف کلاه

تا بگویم بتو ایماه چه عید است و چه ماه

عید مولود ولی حق و ماه رجب است

کعبه زادی که بود بارگه او به نجف

قدسیان بر در قدرش چو غلامان زده صف

وه چه مولود که پرکرده جهانرا ز شعف

وه چه مولود که از مرتبت و جاه و شرف

خلقتش علت ایجاد به ام و به اب است

چون خدا خواست کند خلقت نوع بشری

قدرت خویش کند جلوه‌گر هر نظری

کرد خلقت ز تراب آن بشرانرا پدری

وانگه از آن پدر امروز عیانشد پسری

بوتراب آن شه فرخنده نسب را لقب است

مصطفی شمع حقیقت علیش نور جلی

بزم را روشنی از شعلهٔ شمع است ولی

مبری ظن که بود قدر نبی کم ز ولی

غرض آنست که خونریزی شمشیر علی

شهرت دین حق و شرع نبی را سبب است

تا ابد بود یقین سر بگریبان جبریل

گر نبودیش علی روز ازل پیر و دلیل

نبود ذاتش اگر ذات خداوند جلیل

کعبه با آنکه بود خانه حق طرح خلیل

از چه مولود گه آنشه والا نسب است

بی‌ تولای علی برگ نروید ز شجر

نیست بی‌حکم علی سوء قضا حسن قدر

مدتی جای نبی بر دگران بود مقر

تا شود قدر علی فاش بر اهل نظر

روز را قدرعیان در بر ظلمات شب است

آنکه نوشید ز مینای دگر پیمانه

یار اغیار شد و شد ز علی بیگانه

کعبه را داد ز کف رفت سوی بتخانه

چه عجب گر ز سبک عقلی خود دیوانه

خورد سرگین جمل را بگمانش رطبست

یا علی ای ز وجود تو بپا ارض و سما

جل شأنک ز تو آثار خدایی به ملا

عجبی نیست نصیری اگرت خواند خدا

بلکه منکر شدن فرقه بی‌شرم و حیا

به وصی بودنت از بعد پیمبر عجب است

چونکه در کعبه نمایان ز تو گردید جمال

آمد از پرده برون سر خدای متعال

بی‌ولای تو نجات همه کس هست محال

خنک آن کس که شود لطف تواش شامل حال

وای بر آنکه بدربار تو ز اهل غضب است

یا علی کلب پناهنده بکوی تو صغیر

نیست غیر از تو امیدش به صغیر و به کبیر

گرچه خود بهتر از او آگاهی او راز ضمیر

لیک دردی بودش کان نبود چاره‌پذیر

تو دوا کن که زغم روز و شب اندر تعب است

شمارهٔ ۵ - مخمس در مدح خواجه قنبر کننده در خیبر علی علیه‌السلام

امشب به هر کجا گذری وادایمن است

روشن جهان ز پرتو انوار ذوالمن است

عالم منور آمده گیتی مزین است

امشب براستی شب ما روز روشن است

عید وصال دوست علیرغم دشمن است

هر گوشه مجلسی است ز رندان باده نوش

می‌درخم و صراحی و ساغر بود بجوش

تار است در ترانه و چنگ است در خروش

دلداده رهن ناله نی کرده عقل و هوش

می‌خواره با صراحی می‌دست و گردنست

افراسیاب چرخ ز بس ریخت طرح جنگ

گرسیوز غمم به نفس بسته راه تنگ

رشگ منیژه ترک من ای فتنهٔ فرنگ

با بادهٔی چو خون سیاوش لاله رنگ

باز آ که دل بچاه ملالت چو بیژن است

چون با زمانه‌ام نبود قدرت ستیز

بایست جستنم سوی مستی ره گریز

فصلی چنین بویژه که ابر است ژاله ریز

وز ابر ژاله ریز گل اندوز و لاله خیز

دامان کوه و طرف دمن صحن گلشن است

در باغ رو طراوت فصل بهار بین

آثار صنع حضرت پروردگار بین

سرو سهی بجلوه لب جویبار بین

خندان دهان غنچه بدامان خار بین

چون مادری که طفل رضیعش بدامن است

ساقی در این خجسته بهار فرح فزا

زن آب می‌بر آتش اندوه جان گزا

روزی چنین بویژه مبارک که از قضا

عید محمد آمده میلاد مرتضی

و ز این دو عید دیده و دل هر دو روشن است

میلاد سروری است کز و جمله راست بهر

نامش بدوست شهد چشاند بخصم زهر

بی‌مثل و بی‌نظیر خداوند لطف و قهر

ز آوردن چو او پدر چرخ و مام دهر

عنین بمانده این یک و آن یک سترونست

تنها همین ز کعبه مبین طلعت علی

مرآت دل نمای مصفا و صیقلی

وز دیده دورساز دو بینی و احولی

در کاینات جلوه او را ببین ولی

آنسان که نور در بصر و روح در تن است

در وقت نزع و گاه سئوال وصف شمار

تنها ولای اوست که آید ترا بکار

دل جای مهر اوست بهر سفله کم‌سپار

و آنکو جز این بدوش دل خود نهاده بار

بر کار او بخند که حمال گلخن است

هنگام رزم قاتل کفار مرتضی

دانی به آسمان چه مثل دارد اقتضا

بر دست بنده‌اش که بود نام او قضا

گردون فلاخنی استکه گردد در این قضا

وان کوی آفتاب چو سنگ فلاخن است

فرمان بزالی ار دهد آن میر ارجمند

کاندر جدال خصم دغا را کشد به بند

از تار گیسوان خود او آورد کمند

بی‌آنکه ذرهٔی رسد آنزال را گزند

بندد دو دست خصم و گر خود تهمتن است

یا قاهر العدو و یا والی الولی

یا مظهر العجائب یا مرتضی علی

زیبد صغیر عبد کمینت ز پر دلی

خصم ار فلک بود نکند بیم از آن بلی

آن کو غلام تست چه با کش ز دشمن است

شمارهٔ ۶ - غدیریه

امروز روز نصب وصی پیمبر است

اندر خم غدیر یکی طرفه محضر است

از چشم دل ببین که نبی فوق منبر است

روحش قرین وجد ز پیغام داور است

پیغام آشنا سخن روح پرور است

ارواح انبیا همه را با نیاز بین

جن و ملک گرفته نشیب و فراز بین

خلقی زهند و روم و عراق و حجاز بین

چشم همه به احمد محمود باز بین

یا للعجب حکایت صحرای محشر است

به به چه محضریست که آنرا نظیر نیست

عنوان صدر و ذیل و غنی و فقیر نیست

ناطق بجز رسول نذیر بشیر نیست

گوید که جز علی بخلایق امیر نیست

وین نیست قول من که ز خلاق اکبر است

انوار لمعه لمعه برآید در آن مکان

از منبر جحاز شتر تا به آسمان

پر گشته از شکوه بنی‌هاشمی جهان

جبریل راست آیه اکملت ارمغان

یعنی کمال دین به تولای حیدر است

افکنده این قضیه بر اجسام ارتعاش

بر دوست جان فزا شده از خصم دلخراش

حافظ ز دور ناظر و گوید ز صدق فاش

گو زاهد زمانه و گو شیخ راه باش

آنرا که دوستی علی نیست کافر است

نور ولایت اسدالله ظهور یافت

زین نور دهر بهجت و گیتی سرور یافت

ارض و سما تجمل الله نور یافت

شاهد ز غیب آمد و جانان حضور یافت

صاحب دلان زمان ملاقات دلبر است

یک دور بود بادهٔ عرفان کبریا

در عهده سقایت افراد انبیا

آن دور منتهی شد و امروز مصطفی

تفویض کرد امر سقایت بمرتضی

زین بعد جام در کف ساقی کوثر است

روزی چنین نکو که بیمن قدوم وی

آمد زمان وصل و شد ایام هجر طی

با بانگ چنگ و ناله تار و نوای نی

ساقی بعشق بوالحسنم بخش جام می

کاین می‌مرا حلالتر از شیر مادر است

رندان دهند از ره انصاف پروری

ترجیح بندگی علی را بسروری

آری کند بچرخ گر از رتبه همسری

یک ذره‌اش بخاک زمین نیست برتری

هر سر که آن نه خاک کف پای قنبر است

رسم است در میان دلیران پهلوان

کارند وصف خود گه پیکار بر زبان

شیر خدای هم بمصاف دلاوران

میکرد وصف خویش بگاه رجز بیان

آنوصف چیست نعرهٔ الله اکبر است

حکم قضا رود همه بر حکمت علی

هستی ز کل و جزو بود حشمت علی

بود صغیر نیست جز از رحمت علی

وین نطق جانفزاش بود نعمت علی

کی نعمتی چنین همه‌کس را میسر است

شمارهٔ ۷ - در تهنیت عید مولود - که قرین شد با جمعه و عید نوروز عجم در ماه شعبان ۱۳۴۲ هجری قمری

ساقیا خیز در این عید مبارک مقدم

جمع اسباب طرب‌ساز که شد جمع بهم

مولد مهدی و آدینه و نوروز عجم

تا در این روز مبادا ره دل جوید غم

باده بایست همی خورد و جز این نیست صلاح

بوی وصل آید از این عید همایون بمشام

آورد باد صبا از بر دلدار پیام

بهر میلاد خدیوی که به هستی است قوام

همه در وجد و سرورند چو ارواح اجسام

همه در عیش و نشاطند چو اجسام ارواح

با طرب دور زند گنبد دوار امروز

نور حق جلوه‌گر است از در و دیوار امروز

در و دیوار شده مطلع انوار امروز

که ز مشکوه هدی گشته پدیدار امروز

خوش به ظلمتکده دهر فروزان مصباح

ساقی اکنون که شده دهر کهنسال جوان

از می‌کهنه مرا خیز و نما تازه روان

چند بایست شدن همسر غم روز و شبان

در چنین روز که نادیده چو آن زال جهان

ای پسر دخت رزم زود در آور به نکاح

خواجه دانست چنین روز عیان خواهد شد

زین سبب گفت نکو حال جهان خواهد شد

نفس باد صبا مشگ فشان خواهد شد

عالم پیر دگر باره جوان خواهد شد

نک جوان گشته جهان مشک فشان گشته ریاح

باغ خندان شده چون خلق خوش ختم رسل

بر سر شاخ بر افروخته هر سو رخ گل

چون گه رزم رخ یکه سوار دلدل

تا مگر غنچهٔ گل خندد و بیند بلبل

پیش آن آمده در ناله و عجز و الحاح

شاید اینسان که ز حق شد در رحمت مفتوح

بشکند تو به اگر باده گسار است نصوح

ساقی ای قوت دل طاقت تن راحت روح

تا گشائی ز کرم بر رخ ما باب فتوح

می‌ بده ز انکه بهر باب بود می‌فتاح

مرحبا صبح شب نیمه شعبان که مسیح

میکند از دم جان بخش لطیفش تفریح

مطلع الفجر بر این صبح شد از حق تصریح

منزلت بین که طفیل است بدین صبح صبیح

هر صباحی که مسا گشت و مسائی که صباح

شد در این صبح چو خورشید پدیدار از غیب

عیب‌پوش همه آن مظهر پاک از همه عیب

وارث احمد و موسی و مسیحا و شعیب

حجه عصر امامی که بود او بی‌ریب

اینزمان زورق دین را بحقیقت ملاح

مظهر قدرت حق سبط رسول دو سرا

نخل توحید گل باغ علی و زهرا

هادی وادی دین واسطه خلق و خدا

داور کون و مکان آنکه بفردای جزا

بود از دوزخ و فردوس بدستش مفتاح

اندر این عصر که بازار دغل یافت رواج

گشت روز همه خلق جهان چون شب داج

نتوان کرد تغافل ز سراج و هاج

یعنی این دور که دریای بلا شد مواج

باید آورد ز جان روی بدان فلک فلاح

خلق را هیچ‌ بسر نیست جز اندیشه ظلم

همه شیرند ولی حیف که در بیشه ظلم

کارگر آمده بر ریشه جان تیشه ظلم

مگر او آید و از عدل کند ریشه ظلم

ورنه افساد زمانه نپذیرد اصلاح

خنک آندم که شود آن بشریعت ناصر

از پس ابر چو خورشید درخشان ظاهر

عالمی را کند از لوث مخالف طاهر

گردد احکام الهی بدرستی صادر

از جنابش ز حرام و ز حلال و ز مباح

خسروا ای بدل اهل جهان محرم راز

وی بدرگاه تو از شاه و گدا روی نیاز

ما همه بنده و تو پادشه بنده نواز

چشم امید صغیر است بدرگاه تو باز

که به ممدوح بود چشم امید مداح

شمارهٔ ۸ - در نعت حضرت ختمی مرتبت صلی‌الله علیه و آله

خواست چو از غیب ذات شاهد یکتا

جلوه دهد در ظهور طلعت زیبا

کنز خفی را کند به خلق هویدا

بهر تماشای آن جمال دلا را

آینهٔی ساخت از جمال محمد

حرخ مدور نبود ومهر مشعشع

انجم و اختر نبود و ماه ملمع

صادر و مصدر نبود و طالع و مطلع

بود خود از خلعت وجود مخلع

قامت قائم به اعتدال محمد

یافته گانرا به یمن فر همایی

میدهد از ذلت دو کون رهایی

ملتزم عزتست ورتبه فزایی

عین جلالست و ذوالجلال ستایی

بندگی در گه جلال محمد

ذات قدیمی است آن روان مقدس

خود به لباس حدوث گشته ملبس

حجت بی‌مثلی خدای همین بس

کانچه تصور کنی ز خلق جهان کس

نیست که تا خوانیش مثال محمد

منکر او بر کمال اگرچه محالست

ور که بود منکر وجود کمالست

ره سپر راه جهل و بغی و ضلالست

گمشده دشت و هم و خواب و خیالست

هر که شود منکر کمال محمد

پس علی آنکو به کردگار ولی بود

جای نشینش بمسند ازلی بود

حامل اسرارش از خفی و جلی بود

قول محمد همان مقال علی بود

قول علی بد همان مقال محمد

فاطمه آن زهره سپهر کرامت

فاطمه آن در جزا شفیعه امت

واسطه بین نبوت است و امامت

حضرت او داده تا بروز قیامت

با علی و آل اتصال محمد

پس حسن آن بحر حلم و کشتی احسان

رهبر جن و ملک حقیقت انسان

بی‌مددش مشکلی نمی‌شود آسان

سبط محمد شهی که آمده یکسان

خصلت او جمله با خصال محمد

بعد حسن بر حسین بین و مقامش

کوست نگهبان شرع جد گرامش

طرفه طلسمی است اسم اعظم نامش

کامده اندر پناه یمن و دوامش

تا به ابد شرع بی‌زوال محمد

بعد حسین کرد آفتاب ولایت

سیز بنه برج و تافت بهر هدایت

تا ده و دو برج را رسید نهایت

بسته و بگشوده‌اند خوش به حمایت

سد حرام و ره حلال محمد

وان علی و باقر است و جعفر و کاظم

باز رضا و تقی دو بحر مکارم

پس تقی و عسگری دو فخر عوالم

خاتم ایشان که هست حجت قائم

اوست فرج از برای آل‌محمد

آنکه ز فرط جلال و مرتبت و جاه

از الف قامت است مطهر الله

خواهی اگر نام او در آی بدین راه

میم محمد بگیر و ساز پس آنگاه

وصل بر آن حاء و میم و دال محمد

ملک خدا را یگانه مالک مطلق

ملک باو قائم اوست قائم بالحق

چون بحرم برزند فراشته بیرق

هر روشی را فتد شکست برونق

جز روش شرع خوش مآل محمد

من که صغیر و غریق بحر گناهم

رشگ برد آسمان به رفعت و جاهم

کاین ده و چارند در دو کون پناهم

حال تباهم مبین و روی سیاهم

بین که سگی هستم از بلال محمد

شمارهٔ ۹ - در مدح حضرت مولی الموالی علی علیه‌السلام

ای مظهر احد هو یا علی مدد

ای محرم صمد هو یا علی مدد

ای شاه ذور شد هو یا علی مدد

ای میر معتمد هو یا علی مدد

الله را اسد هو یا علی مدد

جان از تو صیقلی یا مرتضی علی

دل از تو منجلی یا مرتضی علی

یا والی الولی یا مرتضی علی

ای ذات تو علی یا مرتضی علی

ای یاد تو مدد هو یا علی مدد

ایجاد جن و انس از حی لم یزل

بهر عبادتست نی فتنه و دغل

ذکر علی بود چون بهترین عمل

پس خلق جن و انس گشتند کز ازل

گویند تا ابد هو یا علی مدد

گسترده هر طرف شیطان ز حیله دام

تا در مقام خود ما را دهد مقام

ما حرز جان کنیم نام تو را مدام

تا آن رجیم را از این خجسته نام

بر رخ کشیم سد هو یا علی مدد

یارب چو بر پرد مرغ روان من

گردد به زیر خاک آندم مکان من

از این سخن مباد افتد زبان من

خواهم که تا به حشر باشد بیان من

پیوسته در لحد هو یا علی مدد

موسی به مهر تو زاد و وفات یافت

عیسی ز لطف تو حسن صفات یافت

خضر از ولای تو آب حیات یافت

نوح از شدائد طوفان نجات یافت

چون گفت بی‌عدد هو یا علی مدد

عقل از تو مات و نطق در وصفت الکنست

گر خوانمت خدای کفر مبرهن است

ور دانمت جدای آن کفر در من است

از بهر هرکسی حدی معین است

ای بی‌حدیت حد هو یا علی مدد

ای میر تاج بخش ای شاه تاج‌دار

ای نفس مصطفی ای شیر کردگار

در قلب سالکان در دور روزگار

از اسم ذوالفقار و ز جسم ذوالفقار

قتال دیو و دد هو یا علی مدد

مخلوق خاص حق خلاق ماسوا

فرمانده عباد فرمان بر خدا

هم خالق زمین هم فاطر سما

ای صاحب یدی کش خوانده کبریا

بالای کل ید هو یا علی مدد

دل‌خانهٔ خداست تا خانهٔ تو شد

جان مست بادهٔ پیمانهٔ تو شد

اطراف شمع هو پروانهٔ تو شد

هرکس تو را شناخت دیوانهٔ تو شد

غارت گر خرد هو یا علی مدد

والشمس والضحی یعنی بروی تو

واللیل اذا سجی یعنی به موی تو

در دل صغیر راهست آرزوی تو

خواهد که سر نهد بر خاک کوی تو

فارد لما ارد هو یا علی مدد

شمارهٔ ۱۰ - در تهنیت عید مولود

تعالی الله از نیمهٔ ماه شعبان

که شد از شرف مطلع نور یزدان

مهی تافت کش بنده شد مهر تابان

بزد سروری خیمه در ملک امکان

که امکان بود در کمندش مقید

در این روز موسی عقلست شیدا

همی نور تابد بطور سویدا

در این روز شد کنز مخفی هویدا

در این روز حق گشت از پرده پیدا

زهی روز فیروز مسعود اسعد

در این روز نوعی بود شادمانی

زمینی بوجد است چون آسمانی

عیانی به رقص آمده چون نهانی

چه روز است این روز فیروز دانی

بود مولد مهدی آن سر سرمد

در این روز نبود نشاط اختیاری

که هست از نهیب فرح غم‌فراری

همه ممکناتند در عشرت آری

لسان تکون پی حق گذاری

بود گرم تمجید آن میر امجد

جمالی شد امروز از پرده پیدا

که هستی شعاعی است زان روی زیبا

بود زیر حکمش ثری چون ثریا

بفرمان او بی‌ستون گشته بر پا

مر این طاق مینا و کاخ زبر جد

به حق قائم است او به او ملک قائم

ز پاسش بود ملک اسلام سالم

به خلاق و خلق است محکوم و حاکم

قرینند او را همه خلق دائم

به احسان بی‌مر به الطاف بی‌حد

وجودی که بر ذات حق مظهر آمد

بدان شاه دور امامت سر آمد

خود این رتبه مخصوص آنسرور آمد

بشد حاصل از پرده چون او درآمد

خداوند را آنچه می‌بود مقصد

امیر اوست دیگر امیران عبیدش

مراد اوست دیگر مرادان مریدش

جز از جد او نیست شرع جدیدش

عجب نیست عمر شریف مدیدش

بلی ظل حق است ممدود و ممتد

هم او مقصد طالبان حقیقت

هم او رهبر ره روان طریقت

نه تنها ز احمد رسیدش ودیعت

که او وارث هر مقام و فضیلت

رسل را ز آدم بود تا به احمد

خط و خال آن مصدر دین و ایمان

زبور است و توریه و انجیل و فرقان

به هریک زلی و نبی اوست همشان

بود اندر آئینه او نمایان

جمال علی و جمال محمد

نمی‌گشتم ار بنده زین نکته غالی

خدایش همی خواندم از بی مثالی

زهی ذوالجلالی که از ذوالجلالی

چو حیدر مقیم مقامی است عالی

چو احمد مر او را به عرش است مسند

زهی میر افضل زهی شاه اکرم

که او را بود فرش ره عرش اعظم

چو نورش مکان یافت در صلب آدم

پی سجدهٔ او ز خلاق عالم

به کروبیان آمد امر مؤکد

تو را باید ای عاقل عافیت‌جو

که بر سوی او روی آری زهر سو

مکن زو تغافل مگردان از او رو

همین است آن قبله کز سجدهٔ او

ابا کرد ابلیس و گردید مرتد

شها گرچه من بندهٔ رو سیاهم

صغیرم ولی غرق بحر گناهم

همین بس که مدحت سرای تو شاهم

امید است عصیان ببخشد الهم

ز درگاه رحمت نگردانم رد

چو پنهانی از من تو ای سر ذوالمن

به صابر علی باشدم دیده روشن

که او در توفانیست بی‌ریب و ‌بی‌ظن

به سوی تو گردید او رهبر من

که بادا به تأیید یزدان مؤید

شمارهٔ ۱۱ - در تهنیت عید مولود

ای که در خم گیسو بسته‌ای به زنجیرم

کرده‌ای غم خود را سد راه تدبیرم

بر سرم بنه پایی کز غمت زمین گیرم

چیست ای نگار آخر غیر عشق تقصیرم

چند یاد مژگانت بر جگر زند تیرم

چند هجر ابرویت بر سرم شود جلاد

شد بهار و عشرت یافت از وصال گل بلبل

این منم که محرومم عیش ر از جزء و کل

باشدم حرام ای گل بی‌تو گر بنوشم مل

عاشقم به روی تو فارغم ز باغ و گل

ترک من بیفشان مو تا خجل شود سنبل

سرو من بیارا قد تا نگون شود شمشاد

خاصه موسمی کز دل خاک لاله رویاند

ابر در فرو پاشد باد گل بر افشاند

مجمع طیور الحق جشن شاعران ماند

قمر یک ز سرمستی حال خود نمیداند

مختلف قوافی را دال و ذال میخواند

بی‌خبر که بر نظمش شاعران کنند ایراد

من که در جهان همدم نیمدم نمی‌بینم

عمر را گذر آنی بی‌ندم نمی‌بینم

هر طرف که رو آرم غیر غم نمی‌بینم

جز جفا نمی‌یابم جز ستم نمی‌بینم

جز بلا نمی‌جویم جز الم نمی‌بینم

پس چگونه با این غم می‌نخورده باشم شاد

خیز ای بهشتی رو بادهٔ طهور آور

زان مئی که آن باشد به ز وصل حور آور

تا بری غمم از دل مایهٔ سرور آور

در کف ای بلورین تن ساغر بلور آور

هرکجا که داری می‌جمله در حضور آور

بیم محتسب تا کی می‌بیار بادا باد

خاصه در چنین فصلی عیش و باده را شایان

خاصه در چنین ماهی کان چه مه مه شعبان

خاصه یکشبش کانرا نیمه بشمرد دوران

کاندران در این عالم شد تجلی یزدان

واجبی تولد یافت از مشیمهٔ امکان

کامدش ز جان جبریل از پی مبارکباد

در نکوترین میلاد از نکوترین مولود

شد جهان ظلمانی رشگ جنت موعود

بدر فیض شد طالع نور غیب شد مشهود

رفت جان باستقبال آمد آنکه بد مقصود

گشت فیض کل شامل بر عباد از معبود

مرحبا بر این مولود آفرین بر این میلاد

آیتی هویدا شد بلکه ام الایاتی

در حدوث شد ظاهر با قدم قرین ذاتی

روی خلق و خالق را شد پدید مرآتی

معدن فیوضاتی منبع عنایاتی

مصدر مکافاتی مظهر کراماتی

هم عباد را منذرهم لکل قوم هاد

صاحب‌الزمان مهدی هادی هدایت‌خواه

بی‌بیان الا لا بهر او بلا اکراه

هست لااله از آن اوفتاده الا الله

جز طریق او باطل جز براه او بیراه

گرچه حق او دارد اختلاف در افواه

لیک گر شوی منصف حق ز کف نخواهی داد

آنکه دادخواه از جان بهر آل یاسین است

در کرامت و معجز وارث النبین است

در زمان او موقوف از ملل قوانین است

نی هزار گون مذهب نی‌هزار آئین است

یک کتاب و یک ملت یک خدا و یک دین است

زان یگانگی گردد عالم خراب آباد

در ظهور او عالم طشت پر ز خون گردد

هر نهان شود پیدا هر درون برون گردد

بس نگون بپاخیزد بس بپا نگون گردد

درد و محنت نااهل از فزون فزون گردد

شرح اینحکایت را چون دهم که چون گردد

آنچنان شود کانرا هیچکس ندارد یاد

در زمان او عالم سر بسر گلستانست

دور دور شیطان‌نی عهد عهد رحمن است

وقت ظلم و زحمت نی‌گاه عدل و احسانست

جان فدای دورانش زانکه راحت جانست

میر مرحمت حاکم شاه عدل سلطانست

عدل را کند بنیان ظلم را کند بنیاد

دوره سلیمان را هم دلیل دورانش

وین که دیو ودد باشد سر بسر به فرمانش

صاحب‌الزمان را هم عهد اوست برهانش

در تمامی اشیاء جاری است سلطانش

گر صغیر مینالد روز و شب ز هجرانش

نیست رسم مهجوران غیرناله و فریاد

شمارهٔ ۱۲ - غدیریه ورودیه در ورود مسعود حضرت صابر علیشاه

صد شکر که کام دل مهجور برآمد

شد روز وصال و شب هجران بسر آمد

آن طالع فرخنده میمون ز درآمد

آن یار سفرکردهٔ ما از سفر آمد

نی‌نی که بدل بود و کنون درنظر آمد

چشم همه روشن شد از آن مطلع انوار

چندی به میان بود اگر بعد مراحل

ما را نبد آن مرحله‌ها پرده و حایل

چشم و دل ما هست بر آن ماه دو منزل

از دیده اگر رفت مکان بودش در دل

زین خانه بدان خانه شد آنشمع محافل

حالی شد از آن خانه بدین خانه دگر بار

خوش آمد و آمد غم احباب بپایان

وین طرفه که آن عید دل افروز محبان

با عید غدیر از نجف آمد به صفاهان

سوغاتی از این به نتوان یافت بدوران

سازیم نثار وی و سوغات وی ار جان

داریم از این همت کم خجلت بسیار

باری شده سیل نعم حضرت باری

اندر حق ما سوختگان ساری و جاری

بر نعمت دیدار کنم شکرگذاری

یا در صفت عید کنم صفحه‌نگاری

یا شرح دهم از نفس باد بهاری

کزوی شده پر لاله و گل دامن گلزار

هان عید غدیر آمده‌ای ساقی مهوش

وز خامه قدرت شده گل کشت منقش

ما راست ز غم دل چو دو زلف تو مشوش

بر خرمن غم خیز و بزن ز آب می‌آتش

تا پیش گل روی تو با نغمه دلکش

بلبل صفت از عید کنم تهنیت اظهار

در طرف چمن بین که چسان طوطی و طغرل

دراج و تذرو و بط و موسیجه و صلصل

از نغمه مستانه در انداخته غلغل

بر رسته ز گل ختمی و خیری و قرنفل

غم می‌برد از دل به تماشا ورق گل

چون دفتر مدح شه دین حیدر کرار

سلطان نجف شیر خدا شاه ولایت

داماد نبی شمع شبستان هدایت

کش امر دو کونستی در کف کفایت

قرآن به مدیحش ز خدا آیت آیت

در دین خدا گر نبدش سعی و حمایت

بالله نه ز دین بود نشانی نه ز دین‌دار

موجود جهان گشته برای علی و بس

گردون شده گردان بهوای علی و بس

خورشید بود بنده رای علی و بس

آندل که دلست آمده جای علی و بس

دین نزد خدا هست ولای علی و بس

هان آیه اکملت مرا شاهد گفتار

از اوست بپا طارم ایوان معلق

وز اوست بجا هیأت افلاک مطبق

بازار وجود از کرمش یافته رونق

این نکته مرا گشته به تحقیق محقق

هرکس کند انکار شئون علی الحق

دارد به خدائی خدا شبه و انکار

من در خم چوگان وی افتاده چو گویم

وز لطمه چوگانش دوان سوی بسویم

نی چون دگران در بدرو کوی بکویم

عمری است نصیری وی و بنده اویم

عار آیدم از اینکه نهان کرده نگویم

امید که محفوظ و مصون داردم از نار

صابر علی آنشاه که بی‌شبه و نظیر است

هر سال مهیا زوی این جشن غدیر است

با همت والای وی اندیشه قصیر است

بر قدرت او مات نه خود عقل صغیر است

کاین مسئله شامل به صغیر و بکبیر است

من قدرته فاعتبروا یا اولی الابصار

شمارهٔ ۱۳ - در مدح اعلیحضرت بقیه‌الله عجل‌الله تعالی فرجه

گل چو انوشیروان باز بر افروخت چهر

چمن شد از روشنی چو رای بوذرجمهر

معدلت اظهار کرد گردش وارون سپهر

مانی قدرت نگاشت نقش بدیعی ز مهر

در همه گل کشت شد تواتر ماه و مهر

برآمد از هر شجر شکوفه سیاره وار

بباغ غربال ابر لؤلؤ تر بیخته

خاک چمن سر بسر به عنبر آمیخته

لاله چو من داغ هجر بر جگر انگیخته

مگر که پیوند آن ز یار بگسیخته

باد صبا از ختن اگر نه بگریخته

از چه سبب بر مشام مشگ نماید نثار

گل ز درخشندگی سراج و هاج شد

زاغ عز ازیل وش از چمن اخراج شد

شاخ صنوبر ز نو مسکن دراج شد

سار انا الحق زنان بر سر هر کاج شد

باز مگر آسمان به فکر حلاج شد

دوباره منصور را مگر مکان شد بدار

ترک من ای مر مرا نداده از کام کام

وی الف قامتم کرده ز آلام لام

نبرده از من مگر بوقت دشنام نام

فکنده از گیسوان مرا بر اندام دام

مرغ دلم کرده‌ای خوش ای دلارام رام

ربوده‌ئی دل ز من گشته با غیار یار

بیا که زد لاله سر در چمن از ماء وطین

شد ز شقایق دمن رشگ بهشت برین

روح فزا میوزد بر لب ماء معین

نسیم گاه از یسار شمیم گاه از یمین

بکبک و بلبل مگر شادی و غم شد قرین

کان خندد قاه قاه وین نالد زار زار

بفرودین بوستان چون ارم آباد شد

به اردی اطفال باغ از رحم آزاد شد

پس الفت دایگان عیان ز خرداد شد

گه امر ارشادشان به تیر و مرداد شد

گاه بخورشید و ابر گه بمه و باد شد

تا همه را پرورید قدرت پروردگار

بعد ز مرد بباغ سیم و زر آورد شاخ

سیم و زر آمد پدید یا گهر آورد شاخ

گهر نمودار گشت یا ثمر آورد شاخ

ثمر پدیدار شد یا شکر آورد شاخ

راز نهان هرچه داشت در نظر آورد شاخ

بلی ندارد نهان راز کسی روزگار

درخت نارنج باز بباغ آورده بر

وز پی تاراج دل جلوه کند درنظر

یا پی چذب کلیم گشته فروزان شجر

یا نه کلیم است و دست ز جیب کرده بدر

یا که زبرجد فروش دارد گوئی ز زر

یا کره آفتاب سر زده از کوهسار

لیمو گوئی یکی حقه پر از شکر است

رنگ وی و طعم وی هر دو شگفت‌آور است

کان چورخ عاشقان ز هجر یار اصفر است

وین چو لب دلبران دلکش و جانپرور است

بعاشقی ماند این کانهمه خود دلبر است

یعنی از خود تهی است لیک پر است از نگار

سیب نموده عیان چهره چون آفتاب

یا که عروسی ز رخ فکنده یکسو نقاب

غرور حسنش همی منع کند از حجاب

یا نه که داماد راست کف بلورین خضاب

فتاده یا عاشقی ز پا بحال خراب

گرفته او را ببر دلبر گلگون عذار

تاک کهن سال بین چه خوش جوان آمده

خوشه انگور وی وقت روان آمده

تاک است انگور از آن باز عیان آمده

یا نه که پروین پدید در آسمان آمده

یا نه که صهبا فروش به بوستان آمده

وین بکفش شیشه‌هاست پرز می‌خوشگوار

مدتی امرود چشم به سیر بستان گشود

حال فواکه بدید و صف لطایف شنود

پخته شد و از همه‌گوی نکوئی ربود

روز بروزش همی لطف و حلاوت فزود

تا که بشه میوه‌گی زمانه وی را ستود

نسبت شاهی ورا ماند بنام استوار

گویی استاد صنع ساخته اندر چمن

گنبدی از به ولی زرد چو رخسار من

رایحه آن زند طعنه به مشگ ختن

ز اهل حبش چند تن گرفته در وی وطن

یا که بکوه اندرند فرقهٔی از اهرمن

یا نه بروم آمده است قافله زنگبار

طرفه بنائی عیان ز صنع معمار بین

خجسته شهری ز نار بر سر اشجار بین

بشیوه شهر لوط ورا نگونسار بین

دکه مرجان فروش جمله بازار بین

به دور هر دکه‌اش ز نقره دیوار بین

وز زر احمر نگروی را برج و حصار

این همه کاید پدید ز غیب نقش عجب

دانی در روزگار کیست بدانها سبب

صاحب عصر و زمان واسطه خلق و رب

یار و معین فرق پشت و پناه شعب

شبل علی ولی سبط رسول عرب

سر خدای احد خاتم هشت و چهار

آنکه نگردد فلک جز که بفرمان او

ماه کند کسب نور از رخ رخشان او

هست عطارد یکی طفل دبستان او

در دو جهان بر مدار دست ز دامان او

هرچه که خواهی بخواه از در احسان او

که در دو عالم بود بدست او اختیار

ای شه دنیا و دین ای خلف بوتراب

گرچه نهان کردهٔی روی به پشت حجاب

لیک ز لطف تواند خلق جهان کامیاب

چنانکه از پشت ابر فیض دهد آفتاب

صغیر مداح تست ای شه مالک رقاب

جز به تو در نشأتین نباشد امیدوار

شمارهٔ ۱۴ - در تهنیت عید مولود حضرت مولی الموالی علی علیه‌السلام

بفرودین شد چمن غیرت باغ بهشت

خرمی افراشت بازرایت برطرف کشت

طوبی قدا الا ساقی حوری سرشت

حالی نتوان ز کف کوزه می‌را بهشت

می‌ده کز خاک ما کوزه بسازند و خشت

گه بسرخم رویم گه بکف می‌فروش

کرده ورود بهار دهر کهن را جوان

غصه زدا شد زمین روح فزا شد زمان

بطرف هر کشتزار بصحن هر بوستان

جشنی باشد پدید بزمی باشد عیان

رودی دارد سرود تاری دارد فغان

نائی دارد نوا چنگی دارد خروش

وقت غنیمت شمار روی ز عشرت متاب

بملک جم دل منه بجام جم کن شراب

چه تختها شد نگون چه ملک‌ها شد خراب

چه روزها از فلک تافت همین آفتاب

بر سر کاووس و کی بر تن افراسیاب

بر حشم کیقباد بر خدم داریوش

غنچه لبا ای لبت کرده مرا می‌پرست

گل ز رخت منفعل سرو ز بالات پست

در خم زلفت چو من هرکه شود پای بست

دین و دل و عقل و هوش میرود او را ز دست

زانکه تو از کفر زلف زانکه تو از چشم مست

آفت دینی و دل رهزن عقلی و هوش

یارانی خود همین ورد زبانم تویی

نور دل آرام تن روح روانم تویی

صبر و قرار و شکیب تاب و توانم تویی

ماحصل زندگی سود و زیانم تویی

سخن کنم مختصر من تن و جانم تویی

نخواهیم گر هلاک روی خود از من مپوش

سروقدا خیز و جای جوی بر اطراف جو

بجام چون آفتاب بریز ای ماه رو

مئی که آتش زند بخرمن آرزو

مئی که مستند از آن شیشه و جام و سبو

مئی که هر گه رود مستی را در گلو

از همه ممکنات ندا برآید که نوش

مئی که یک قطره‌اش طعنه بقلزم زند

غمینی ار نوشدش کف بترنم زند

شعاعش از خم علم بچرخ هفتم زند

ز صافی و روشنی راه بر انجم زند

مئی که هر لحظه جوش آن می‌در خم زند

زمزمه یا علی برآید از خم بگوش

از آن میم مست کن ای برهت جان سبیل

تا که شوم مدح خوان بساقی سلسبیل

صهر رسول امم سر خدای جلیل

علی که ارزاق را آمده جودش کفیل

روز و شبان میرسد از آن خدا را وکیل

مائده جن و انس رزق طیور و وحوش

جان نبی نفس کل مطهر ذات احد

در ملل و در فرق در ازل و در ابد

او ناهی از صنم او داعی بر صمد

آنکه بوصفش شوم چون برقم مستعد

مداد غیبم بکلک همی نماید مدد

لسان قدسم بگوش همی رساند سروش

هو العلی العظیم هو السمیع البصیر

هو العزیز الحکیم هو اللطیف الخبیر

بکل شیئی علیم بکل شیئی قدیر

قربش میدان جنان بعدش میدان سعیر

گر بجنان مایلی دل زولایش مگیر

جزره عشقش مپوی جز پی قربش مکوش

خانه خدا گر نبود چه بود آخر سبب

که تافت در کعبه رخ چو خور بماه رجب

ظهور او کشف کرد هر آنچه بد محتجب

که را بود اینمقام جز آنشه ذو نسب

که بر شکست بتان نهد بفرمان رب

خواجه کونین را پای ز رفعت بدوش

چون زحلش بر در است خاک نشین مشتری

مریخش در رکاب همی کند لشگری

بشمس مر زهره را توان دهد برتری

عطاردش چون مه است در خط فرمانبری

شد از بخاری پدید سپهر نیلوفری

روز نخستین بزد بحر عطایش چو جوش

گر او نبودی نبود ز ما سواله اثر

نداشت هرگز وجود شیئی از خشک و تر

نه کوه بود و نه تل نه بحر بود و نه بر

نه لوح بدنی قلم نه شمس بدنی قمر

نه صبح بدنی مسانه شام بدنی سحر

نه هفته و ماه و سال نه دی نه فردا نه دوش

هر آنکه چون من بود ز جان غلام علی

دو گیتیش شامل است لطف مدام علی

میگذرد از صراط بلطف عام علی

بر لب کوثر خورد باده ز جام علی

کس ار بدوزخ دمد ز صدق نام علی

آتش آن را کند نسیم رحمت خموش

یا علی ای عقل کل واله و حیران تو

خیل رسل را بود چنگ بدامان تو

صغیر آنکو شده ز جان ثنا خوان تو

طبعش جوئی بود ز بحر احسان تو

که فیض از آن جاریست بهر محبان تو

چه بهر مدحت سرا چه بهر مدحت نیوش

شمارهٔ ۱۵ - در تهنیت عید مولود - در ماه رجب ۱۳۳۹ هجری‌قمری

مرحبا للعید فی‌العید الشریف فی‌الشریف

خاصه فصل فرودین و ویژه از بعد خریف

با غزلخوانی ظریف و با دلارامی لطیف

با دلارامی لطیف و با غزلخوانی ظریف

اعتکاف اندر گلستان جست باید ای حریف

جست باید ایحریف اندر گلستان اعتکاف

کوهسارانرا دگر مشعوف گشت از رنگ رنگ

چون زبرجد سبز شد فرسنک تا فرسنک سنگ

مطر با وقت است تا آری بسوی چنگ چنگ

بلکه میبایست نگذاری دمی از چنگ چنگ

ساقیا درساتکین بنما مئی گلرنگ رنگ

درد نی بل باده‌ئی چون چشمه انصاف صاف

در چنین جشنی که بی‌می میکند آرام رم

میکشد زیر لحد از کاسه سر جام جم

چند باشد دیده من از غم ایام یم

به که گیرم جام و از نی بشنوم الهام هم

لافم از عشق وزنم با یار سیم اندام دم

میزند مفتی گر از تصنیف و از تألیف لاف

خیره شد چشم فلک از بسکه در روی زمین

در جنوب و در شمال و در یسار و در یمین

گشت پیدا شد عیان آمد پدید از ماء و طین

سوسن و سنبل گل و نسرین شقیق و یاسمین

گلستانرا گر بخوانم حالیا خلد برین

گر نکاهم قدر آن هرگز نگفتستم گزاف

طفل غنچه میگشاید لب بهر صبح صبیح

بر فراز شاخ چون در دامن مریم مسیح

سر بسر انجیل میخوانند مرغان فصیح

کبک و دراج و تذر و عندلیب و بوالملیح

گر بیابد آگهی زین جوش وزین جشن ملیح

سوی بستان میشتابد بی‌گمان عنقاز قاف

باد نوروزی ز بستان رفت خاک و برد گرد

گلرخان کردند رو در باغ بهر سیر ورد

دسته دسته جوقه جوقه زوج زوج و فرد فرد

گل ز گل سرزد بنفش و طوسی و اسپید زرد

نازم آن صباغ رنگ‌آمیز کاین تدبیر کرد

ریخت در خم آب و رنگ آورد با صد اختلاف

در هوا دارد صبا همراه خود برگ سمن

یا بشیر از بهر یعقوب دل آرد پیرهن

گل چو یوسف میفروشد حسن در مصر چمن

چون خریداران بگردش از ریاحین انجمن

سنبلستش از خریداران یک و جای ثمن

گیسوان بگشوده گوید من عجوزم اینکلاف

داده بارعام در میخانه پیر می‌فروش

آنکه لطفش کرده ما را حلقه منت بگوش

آمده می‌درخم و در شیشه و ساغر بجوش

رفته هر سو با ده‌خواران یک ز دست و یک ز هوش

ساقی از دریا رساند می‌بخیل باده‌نوش

ورنه خم کی میدهد امروز مستان را کفاف

هیچ دانی چیست بر این عیش بی‌پایان سبب

وزچه ذرات جهان در رقص و وجدند و طرب

بهر آن کامد قرین نوروز با ماه رجب

کاندران در کعبه ظاهر شد علی میرعرب

آفتاب ملک دین شاهنشه والا نسب

خسرو عمر افکن عنترکش مرحب شکاف

مظهر ذات و صفات کبریا پا تا بسر

زوج زهرای مطهر بن عم خیرالبشر

جان جان سر سویدا تاب تن نور بصر

حاکم حکم قضا و آمر امر قدر

هم زمین باشد بگردون از جنابش مفتخر

هم فلک دارد بپستی پیش کاخش اعتراف

سیل خون کردی روان رفتی چو در میدان کین

مشرکین را ریختی هی سر ز تن هی تن ز زین

آفرین بر دست و تیغش آمد از جان آفرین

چرخ چون آگاه گشت از زور و بازوئی چنین

تا شود ایمن ز نیش ذوالفقارش از زمین

اینهمه بالا گرفت از بس بخود دزدید ناف

گر کس از سر علی مرتضی آگاه شد

می‌توان گفتن که آگاه او ز سر الله شد

چون منور عرصهٔ آفاق از آن ماه شد

در میان لشگر انفس ظهور شاه شد

چون حریم کعبه آنشه را تولدگاه شد

تا قیامت اهل عالم می‌کنند آنرا طواف

ملک هستی راست او شاه و بخیلش بیگمان

انبیاء خدمتگذارانند بهر کسب‌شان

آدم و الیاس و خضر این سه وجود پاک جان

ملک او را زارعند و آبیار و دشتبان

با ید و بیضای آنسان موسیش باشد شبان

با چنان حشمت سلیمانش بود زنبیل باف

یا علی یا ایلیا یا باحسن یا باتراب

یا علی ای نفس پاک حضرت ختمی مآب

من نیم هرچند قابل لیک گر بودی صواب

در مدیحت میگرفتم از رخ مطلب نقاب

بایدم ناچار گفتن کرده‌ئی خیبر خراب

یا بگویم کشته‌ای بن عبدود را در مصاف

ای دو عالم در یک انسان ای علی مرتضی

ای که بستودت خداوند جهان در هل اتی

هم وجودت معنی کافی بقول قل کفی

هم مدیحت روز و شب ورد زبان مصطفی

غیر تیغت سیف نی الا وجودت لافتی

وین سخن جبریل گفت و او نمی‌گوید خلاف

کلب درگاهت صغیرم من که از فرط گناه

نامه‌ام چون روی و رویم گشته چون روزم سیاه

در دو عالم غیر درگاه توام نبود پناه

اولاخراهم کنی بر من تو از رحمت نگاه

ثانیا از من نپوشی چشم رحمت هیچگاه

ور رود جرم و خطائی هم مراداری معاف

شمارهٔ ۱۶ - غدیریه در مدح یعسوب الدین امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام

ز ریا و کبر بگذر جلوات کبریا بین

بمقام سعی دلرا همه روضه الصفا بین

بخم غدیر امروز تجلی خدا بین

بملالقای حق را به لقای مرتضی بین

که خدای جلوه‌گر شد به لباس مرتضائی

اگرش خدای خوانم بیقین رضا نباشد

و گرش جدای دانم بخدا روا نباشد

اگر او خدا نباشد ز خدا جدا نباشد

بود این عقیده من که گر او خدا نباشد

بخدا قسم که داده است خدا باوخدائی

اگرت خدای بخشد دل پاک و جان طاهر

ببری باین سخن پی که چه اول و چه آخر

برسی بدین معما که بباطن و بظاهر

چو ز چشم جان ببینی بحقیقت مظاهر

علی است و بس که بر خود شده گرم خودنمائی

مدد از علی طلب‌کن که بهربلا و هر غم

متوسل جنابش دل آدم است و خاتم

چه سمائی مسبح چه زمینی مکرم

بخدای هر دو گیتی ز کسی بهر دو عالم

بجز از علی نیاید هنر گره‌گشائی

با ما کن و نواحی بمساکن و مراحل

بقبایل و عشایر بطوایف و سلاسل

همه فیض اوست‌جاری همه لطف اوست شامل

فلک خمیده بالانه اگر از اوست سائل

بگرفته است بر کف ز چه کاسه گدائی

بود او مؤلف و بس بکتابهای دیرین

بود او مربی و بس بمربیان آئین

رشحات علم دانی به بشر شد از که تلقین

بخدا قسم علی بود که ابتدای تکوین

به ابوالبشر بیاموخت کتاب ابتدائی

اگرت بهشت باید ره آن دهم نشانت

بطریقه علی رو که رساند این بآنت

چو ولای او نداری بسقر بود مکانت

ز نسیم خلد بوئی نبرد مشام جانت

همه عمر اگر بپوئی ره زهد و پارسائی

پی سعد و نحس طالع چه منجمت سرآید

شنوی چو نام حیدر غمت ار ز دل زداید

بدو عالمت یقین حق در میمنت گشاید

و گرت کدورت افزود به رنج و غم فزاید

بوداین محک ترا بس پی بخت آزمائی

علی ای ولی مطلق علی ای امام رهبر

دگران و مال و منصب دگران و تخت و افسر

من و خاک آستانت که بر آن نهاده‌ام سر

بره غمت که رسته است بجای خارنشتر

بتمام ملک عالم ندهم برهنه پائی

علی ایکه جز به عشق تو نبوده‌ های و هویم

علی ایکه جز بذکر تو نبوده گفتگویم

می عشق تست تنها بصراحی و سبویم

پی آب زندگانی ره ظلمت از چه پویم

که رسیده‌ام بخاک در تو بروشنائی

علی ایکه ذات پاکت زده کوس بیمثالی

ملکوت را تو مالک جبروت را تو والی

بتو زیبد و بس اینهم که خدات خوانده غالی

سر هر کسی نیز زد بکلاه ذوالجلالی

تن هر کسی نزیبد بردای کبریائی

علی ای که هست دلها همگی در آرزویت

بدو مطلبست اینک نظر صغیر سویت

یکی اینکه خوانی او را ز ره کرم بکویت

دگر اینکه بر در حق طلبد ز آبرویت

که دهی ورابکلی تو ز غیر خود رهائی

شمارهٔ ۱۷ - غدیریه در مدح زوج بتول ابن عم رسول علی‌ علیه‌السلام

امروز من اندر سر سودای دگر دارم

درباره می‌خوردن تجدید نظر دارم

خشت از سر خم خواهم یکمرتبه بردارم

سرهشته در آن نوشم تا هوش بسر دارم

در میکده مست افتم بی‌زحمت هشیاری

ای مرغ طرب بالی بگشای و معلق زن

پائی ز سر مستی بر گنبد ازرق زن

حق حق زن و هوهو کن هوهو کن و حق‌حق زن

بر بیخبران تسخر بر بی‌بصران دق زن

کان خلوتی غیبی شد شاهد بازاری

با اهل زمین بر گو کز عرش بشیر آمد

خیزید باستقبال آن عرش سریر آمد

بر خیل خراباتی ده مژده که پیر آمد

با جلوه اللهی در خم غدیر آمد

تا حشر ز اهل دل دل برد بعیاری

معشوق ازل از رخ برداشته برقع را

هر دیده کجا بیند آن ماه ملمع را

خفاش شناسد کی خورشید مشعشع را

آری چو کند در برشه دلق مرقع را

هر دیده ظاهر بین افتد به غلط کاری

از وجه هویت بین نی نسبت تمثالی

وجه علی اعلی وجه علی عالی

ای موسی بن عمران جای تو کنون خالی

تا کام دلت یابی از آن ولی والی

جای لن از او بینی صدگونه وفاداری

از خاک رهش گردون اندوخته گوهرها

آراسته گیتی را ز افروخته اخترها

تنها نه کنون باشد او ملجأ مضطرها

هنگام بلا از او جستند پیمبرها

این یک ظفر و نصرت آن یک مدد و یاری

گر او نه همی کردی در حق رسل احسان

تا حشر نیاسودی نوح از الم طوفان

یوسف نشدی آزاد از زاویه زندان

یعقوب نمی‌کردی طی مرحله هجران

ایوب نمی‌رستی از بستر بیماری

استاد ملایک شد جبرئیل ز تعلیمش

خاک ره او گردید امکان پی تکریمش

اشیا رقم هستی خواندند ز ترقیمش

چون روز ازل گردون خم گشت بتعظیمش

زان یافت چنین رفعت در عین نگونساری

هرکس بغلامانش داخل شد و محرم شد

می‌زیبد اگر گوئی او داخل آدم شد

آدم هم از این رتبت انسان مکرم شد

صورت ز علی آورد آنگونه معظم شد

ورنه که سجود آرد بر کهگل فخاری

ای قبله حق‌جویان محراب دو ابرویت

روی دل مشتاقان از هر طرفی سویت

نه گنبدگردون را پر کرده هیاهویت

در دیر و حرم مجنون بر سلسله مویت

هم مؤمن تسبیحی هم کافر زناری

تبلیغ محمد (ص) را در کارتو می‌بینم

سر تا سر فرقان را اسرار تو می‌بینم

روشن همه عالم را ز انوار تو می‌بینم

در معنی صورتها دیدار تو می‌بینم

خوابی است خوش این یارب یا معنی بیداری

ای پادشه عالم ما خیل غلامانت

گر باشدمان دستی داریم به دامانت

ما را بکن از احسان خود قابل احسانت

هر عیب و گنه داریم ای ما همه قربانت

می‌پوش به ستاری می‌بخش بغفاری

نعمت علی آن اختر کز برج تو تابان شد

در دوده شه صابر بر فقر نگهبان شد

مر جشن غدیرت را ساعی ز دل و جان شد

بس مشگل مسکینان کز لطف وی آسانشد

آسان گذران از وی هر سختی و دشواری

من گرچه صغیر استم با وصف تو دمسازم

پر کرده جهانی را در مدح تو آوازم

شه صابر از این نعمت کرده است سرافرازم

هرکس بکسی نازد من هم بتو مینازم

تا ناز که خود گردد مقرون بسزاواری

شمارهٔ ۱۸ - فی‌النصیحه

ایکه سرگرم باندوختن سیم و زری

سیم و ز توشه ره نیست عجب بیخبری

خصم جان تو بود اینکه تو دولت شمری

آن نه دولت که بصد حسرت از آن درگذری

دولت آنستکه در گور بهمره ببری

چند اندیشه تعمیر سرایت بسر است

تا بکی نقش فلان خانه تو را در نظر است

چند گوئی که چنین زشت و چنان خوبتر است

وطنت جای دگر باشد و منزل دگر است

تو در این شهر غریبی و کنون در بدری

مقصد ذات حق از خلقت ما معرفت است

مایه دولت تسلیم و رضا معرفت است

مطلقا دادرس روز جزا معرفت است

فرق انسان و بهائم بخدا معرفت است

گر تو بی‌معرفت استی ز بهائم بتری

ای تو را طرح وجود از ملک و از حیوان

گاه رحمن بتو فرمانده و گاهی شیطان

سعی کن بنده این باش و مشو تابع آن

که اگر تابع شیطان نشوی ای انسان

در مقامات تو بر جن و ملک مفتخری

چشم تحقیق گشا تا که بینی بملا

همه را عاجز و بیچاره چه شاه و چه گدا

اعمی آن نیست که از دیده بود نابینا

اعمی آنست که نبود نظرش سوی خدا

گر بپوشی نظر از خلق تو صاحبنظری

تا بکی عمر گرانمایه کنی صرف گناه

وانگهی فاش که خلقت بنمایند نگاه

میکنی فخر بنا بردن فرمان اله

پا بدین میزنی و میشکنی طرف کلاه

شرمی آخر ز خدا کن چقدر خیره‌سری

وقت آنست کسان فاتحه‌خوان تو شوند

دل تسلی ده خویشان و کسان تو شوند

اقربا بر دهن انگشت گزان تو شوند

خلق از روی تحیر نگران تو شوند

تو هنوز از پی ترتیب بخود مینگری

سخنت جمله صغیرا بر ارباب عقول

رای عقلست و پسندیده طبع و مقبول

نا قبول آنکه کلامت نه بجان کرد قبول

لیک آن به که نگردی توهم از پند ملول

این نصایح بخود آموز که شایسته‌تری

شمارهٔ ۱۹ - نصیحت

ای بشر ای تو گنج نهانی

ای بشر ای جهان معانی

در زمین کوکب آسمانی

در قفس طایر لامکانی

تا بکی قدر خود را ندانی

بی‌خودا! با خود آ ، خود رها کن

خود مبین و بخود دیده واکن

دیده روشن بنور خدا کن

دل به اسرار خود آشنا کن

تا کی از خویشتن دورمانی

ای بشر از دو بینی بدرباش

وحدت حق ببین با نظر باش

یک دل و یک جهت با بشر باش

با بشر بد مکن با خبر باش

کانچه دادی همان می‌ستانی

ای بشر کین و شر تا کی و چند

کین و شر با بشر تا کی و چند

فتنه در بحر و بر تا کی و چند

دشمن یکدگر تا کی و چند

بس کن آخر از این دل گرانی

ما گروه بشر هرچه هستیم

در مقام ار به اوج ار به پستیم

عضو هم چون سروپا و دستیم

در دورنگی چو از هم گسستیم

سخت از آن شد بما زندگانی

آن رهی کان طریق رشاد است

اتحاد اتحاد اتحاد است

چون ز خلقت محبت مراد است

هر سخن کان بضد و داد است

زان حذر بایدت تا توانی

ای بشر شو رهین محبت

جان و دل کن قرین محبت

بلکه باز آ بدین محبت

تا رهی با یقین محبت

چون صغیر از غم بدگمانی

شمارهٔ ۲۰ - خطاب وجدان به طبیعت

طبیعت ای بهم آمیخته اجزا و ارکانی

هویدا گشته از ماهیت اضداد امکانی

بهم پیچیده رنج و راحتی امید و حرمانی

عجین گردیده هجران و وصالی در دو درمانی

منقش پردهٔی از کلک صنع حضرت باری

زمینا آسمانا انجما با این همه زحمت

که هریک می‌کشید و میکنید از جان و دل خدمت

بشر میپرورید و میفزائیدش همی حرمت

مهیا میکنید از بهر او هر دولت و نعمت

چه میبینید از او غیر از شقاوت جز زیانکاری

طبیعت گو با بناء خود این آشوب و شر تا کی

بشر همچون سبع افتاده بر جان بشر تا کی

بگو ای مظهر حق هستی از خود بیخبر تا کی

ستم تا کی جفا تا کی خطا تا کی خطر تا کی

خود آخر کشته خود بدروی بنگر چه میکاری

زدی بر هم بسی ز اشکسته بالان آشیانها را

بر افکندی بسی از بینوایان خانمانها را

ز بیرحمی زدی آتش مکینها را مکان‌ها را

تبه کردی تلف کردی زمینها را زمانها را

چه میجویی از این آدم‌کشی وین مردم‌آزاری

اگر از نسل میمون یا نژاد آدم خاکی

ز مشرق یا که از مغرب زمینی یا که افلاکی

ز یک نوعید با همنوع خود تا چند بی‌باکی

چرا اینقدر بی‌رحمی چرا اینقدر سفاکی

چرا اینقدر خونریزی چرا اینقدر خونخواری

بیا و همت خود را یکی صرف فتوت کن

بگیتی باز راه دوستی باب مروت کن

بهل بیگانگی در خویش ایجاد اخوت کن

خدا را بنده شو تصدیق توحید و نبوت کن

که می‌بیند صغیر این آفت از فقدان دینداری

شمارهٔ ۲۱ - در هر یک بند از این مربع ترکیب شعر دوم از مولوی رومی قدس سره

بنده را نسبت بمولا ز اعتقاد

خود ولا باید کمند انقیاد

زین سبب پیغمبر (ص) با اجتهاد

نام خود و ان علی مولا نهاد

یعنی اینجا بندگی باید ز جان

نیست تنها کافی اقرار لسان

بهر آنکس کز دل و جان دوست جوست

خواست کارد مغز را بیرون ز پوست

گفت هرکس را منم مولا و دوست

ابن عم من علی مولای اوست

یعنی ار ما را دو باشد جسم و اسم

لیک یک روحیم پنهان در دو جسم

آن نه مولا کز طمع تاری تند

دست بندد بند بر پایت زند

کیست مولا آنکه آزادت کند

بند رقیت ز پایت بر کند

این چنین مولا نبی یا خود ولی است

یا محمد (ص) یا وصی او علی است

نور ایمان مایه هر شادی است

باعث آزادی و آبادی است

چون بآزادی نبوت هادی است

مؤمنان را ز انبیا آزادی است

هر که آزادی گرفت از مصطفی

بنده شد بر آستان مرتضی

رهروان طی از سر این وادی کنید

جان نثار مقدم هادی کنید

ای گروه مؤمنان شادی کنید

همچو سرو و سوسن آزادی کنید

عشق حیدر معنی ایمان بود

شادی و آزادی ما آن بود

مژده‌ای یاران که کام جان رواست

در فشان احمد بوصف مرتضی است

کاروان مصر را رو سوی ماست

بشنوید ای دوستان بانگ در است

آنکه از این مصر معنی غافل است

شهد در کامش چو زهر قاتل است

چونکه بر پا عرصه محشر شود

هم سخن با شیعیان حیدر شود

شهر ما فردا پر از شکر شود

شکر ارزان است ارزانتر شود

چیست شکر ذوق دیدار علی

استماع لحن و گفتار علی

روز بازار است ای سودائیان

خوان اکرام است ای یغمائیان

در شکر غلطید ای حلوائیان

همچو طوطی کوری صفرائیان

چیست صفرا زرد روئی از حسد

که چرا حیدر بدین منصب رسد

شد علی مولا قرار اینست و بس

شهر ما را شهریار اینست و بس

نیشکر کوبید کار اینست و بس

جان بر افشانید یار اینست و بس

عاشقان را روز وصل آمد پدید

چند باید محنت هجران کشید

یار آمد یار ای اهل ولا

خاک راهش دیده را بخشد جلا

نقل بر نقلست و می‌بر می‌هلا

بر مناره رو بزن بانگ صلا

در غدیرخم پی انعام عام

ساقی کوثر بکف بگرفته جام

کفر از این موهبت دین می‌شود

خاک رشک نافه چین می‌شود

سرکه نه ساله شیرین می‌شود

سنک مرمر لعل زرین می‌شود

آری از این مژده اشیا سر بسر

گرم وجد و حالتند از خشک و تر

ریگ هامون جمله چون صاحب فنان

در ترنم متفق با مؤمنان

آفتاب اندر فلک دستک زنان

ذره‌ها چون عاشقان بازی‌کنان

نور بلغ تافت بر ختم رسل

عالمی شد غرق نور از جزء و کل

پرده‌ها را عشق منشق می‌کند

سروحدت را محقق می‌کند

چشم دولت سحر مطلق می‌کند

روح شد منصور اناالحق می‌کند

آنکه فانی گشت در عشق علی

گر انا الحق گفت حق گوید بلی

چون علی را حق چنین تشریف داد

نیست غم گر مدعی محزون فتاد

تو بحال خویشتن می‌باش شاد

تا بیابی در جهان جان مراد

حزن او را و تو را شادی رواست

حب و بغض مرتضی را این جزاست

گشت قائد گر حسودی حیله‌گر

همرهان را برد با خود در سقر

گر خری را می‌برد رو به ز سر

گو ببر تو خر مباش و غم مخور

پندهای مولوی را در پذیر

گوش جان بگشا به تضمین صغیر

شمارهٔ ۲۲ - تضمین غزل شیخ سعدی رحمه‌‌الله علیه

نه تابع دیریم و نه قائل بکنشتیم

نه سالک راه حرم پاک سرشتیم

ما دوزخیان بین که طلبکار بهشتیم

خرما نتوان خورد از این خار که کشتیم

دیبا نتوان بافت از این پشم که رشتیم

افسوس که ما نامه عصیان ندریدیم

بر تن بجز از جامه حسرت نبریدیم

با گوش عمل حکم خدا را نشنیدیم

بر لوح معاصی خط عذری نکشیدیم

پهلوی کبائر حسناتی ننوشتیم

ما را بهوا نفس همی خیره نماید

هی کم کند از عمر و بعصیان بفزاید

ای بس در افسوس که بر ما بگشاید

ما کشته نفسیم و بس آوخ که برآید

از ما بقیامت که چرا نفس نکشتیم

این زال جهان خط امانی ننوشته است

شوهر نگرفته است که ناکام نکشته است

بس خیره‌دل ما که از آن در نگذشته است

دنیا که در آن مرد خدا گل نسرشته است

نامرد که مائیم چرا دل بسرشتیم

خرم دل مرغان گلستان سعادت

کایشان چو مگس در طلب شهد عبادت

ما همچو جعل در پی سرگین شقاوت

ایشان چو ملخ در پس زانوی ریاضت

مامور میان بسته دوان بر در و دشتیم

هر روز بشد شام و صباح دگر آمد

ما را همه دم نقش دگر در نظر آمد

افسوس که در خواب گران عمر سرآمد

پیری و جوانی چو شب و روز برآمد

ما شب شد و روز آمد و بیدار نگشتیم

عبرت نگرفتیم ز همسایه که بگذشت

وز خواجه فلان با همه پیرایه که بگذشت

وز ساکن آن کاخ فلک پایه که بگذشت

افسون بر این عمر گرانمایه که بگذشت

ما از سر تقصیر و خطا در نگذشتیم

از جوع به زاری فقرا ما نعم اندوز

ایشان به فنا توام و ما سرخوش و فیروز

سوزیم دل اما به کسی ناشده دلسوز

ما را عجب ار پشت و پناهی بود آنروز

کامروز کسی را نه پناهیم و نه پشتیم

از بار گنه خم چو کمان آمده قامت

گشتیم دریغا هدف تیر ملامت

آه ار به شفاعت نکند خواجه اقامت

گر خواجه شفاعت نکند روز قیامت

شاید که ز مشاطه نرنجیم که زشتیم

امید صغیر است به اعمال بزرگان

کانجا که بود خرمن افعال بزرگان

چون مور برد ریزش غربال بزرگان

سعدی مگر از خرمن اقبال بزرگان

یک خوشه ببخشند که ما تخم نکشتیم

شمارهٔ ۲۳ - تضمین غزل خواجه حافظ علیه‌الرحمه - بمناسبت عید مولود امیرالمؤمنین علی (ع)

بخلق عالمی ای اهل عشق ناز کنید

رسید یار ز ره ساز عیش ساز کنید

به طاق ابروی محرابیش نماز کنید

معاشران گره از زلف یار باز کنید

شبی خوش است بدین قصه‌اش دراز کنید

در این مقام که یاران مهربان جمعند

همه بعشق علی شاه انس و جان جمعند

جدائی افتدشان گر ز تن بجان جمعند

حضور خلوت انس است و دوستان جمعند

وان یکاد بخوانید و در فراز کنید

قدح کشان که بعشرت مقیم این کویند

اسیر طره آن یار عنبرین مویند

درون پرده بر از و نیاز با اویند

رباب و چنگ به بانگ بلند میگویند

که گوش هوش به پیغام اهل راز کنید

غلام دولت آنم که اوست بنده بعشق

دل از مصاحب غیردوست کنده بعشق

چو شمع سوزد و در گریه‌است و خنده بعشق

هر آنکسی که در این حلقه نیست زنده بعشق

بر او چو مرده به فتوای من نماز کنید

خبر شوید که در عشق کار دشوار است

عتاب و ناز و تکبر همیشه از یار است

نیاز و عجز و تضرع ز عاشق زار است

میان عاشق و معشوق فرق بسیار است

چو یار ناز نماید شما نیاز کنید

همای اوج سعادت به هر هوا نپرد

فریب کس نخورد شید هر دغا نخرد

غم نهفته به جز بر در خدا نبرد

به جان دوست که غم پرده شما ندرد

گر اعتماد به الطاف کارساز کنید

بزرگ مایه ایمان ثبات و تمکین است

مکن مصاحبت آن را که اهل تلوین است

که آن مخرب اخلاق و رهزن دین است

نخست موعظه پیر می‌فروش این است

که از مصاحب نا جنس احتراز کنید

مگر خبر شده زین جشن جان فزا حافظ

که نظم خویش فرستاده با صبا حافظ

صغیر یافت که دارد چه مدعا حافظ

اگر طلب کند انعامی از شما حافظ

حوالتش به لب یار دلنواز کنید

شمارهٔ ۲۴ - تضمین غزل خواجه حافظ علیه‌الرحمه

بغم سرای جهان خواجه خوش دلت شاد است

همیشه فکر تو در این خراب آباد است

ز بس امل دلت از یاد مرگ آزاد است

بیا که قصر امل سخت سست بنیاد است

بیار باده که ایام عمر بر باد است

بغیر زردی رخسار و اشگ خون‌آلود

به رنگ‌های جهان مبتلا نباید بود

اسیر رنگ به غیر از زیان نبیند سود

غلام همت آنم که زیر چرخ کبود

ز هرچه رنگ تعلق پذیرد آزاد است

به گوش هوش اگر بشنوی به لیل و نهار

به بی‌وفائی خود دهر می‌کند اقرار

مباش در پی آمال دنیوی زنهار

نصیحتی کنمت یاد گیر و در عمل آر

که این حدیث ز پیر طریقتم یاد است

ببین بدیده عبرت در این خراب آباد

به باد رفته سریرکی و کلاه قباد

ندید کام در این حجله هرکه شد داماد

مجو درستی عهد از جهان سست نهاد

که این عجوزه عروس هزار داماد است

حدیث غیر رها کن و زمان خود دریاب

ببوس غبغب ساقی بنوش جام شراب

در آبه عالم مستی شنو ز غیب خطاب

چگویمت که بمیخانه دوش مست و خراب

سروش عالم غیبم چه مژده‌ها داداست

شدم به رافت ساقی چو کامیاب از جام

وجود خویش تهی یافتم ز ننگ و ز نام

به حال مستیم آمد به گوش دل الهام

که ای بلندنظر شاهباز سد ره مقام

نشیمن تو نه این کنج محنت آباد است

تو بلبلی به مقامات خود مکن تقصیر

بسان جغد به ویرانه آشیانه مگیر

مشو به دام مذلت برای دانه اسیر

تراز کنگرهٔ عرش می‌زنند صفیر

ندانمت که در این دامگه چه افتاد است

خنک دلی که ز قید هوس بود آزاد

به خوابگاه رضا آرمیده خرم و شاد

چو قسمت تو نه کم گردد از غم و نه زیاد

غم جهان مخور و پند من مبر از یاد

که این لطیفه نغزم زرهروی یاد است

گشایشی چو ندیدی به عقده هم مفزای

بکنج غم منشین روی خود ترش منمای

رها ز خود شو و تفویض امر کن بخدای

رضا بداده بده و ز جبین گره بگشای

که بر من و تو در اختیار نگشاد است

چه گلشن است که اندر عزای خود سنبل

گشوده طره و فریاد میکند صلصل

ز بی ثباتی گل می‌کند فغان بلبل

نشان عهد و وفا نیست در تبسم گل

بنال بلبل بی‌دل که جای فریاد است

زهی محیط مقالات را گهر حافظ

خهی نهال کمالات را ثمر حافظ

صغیر را شده بانی بشعر تر حافظ

حسد چه میبری ای سست نظم بر حافظ

قبول خاطر و لطف سخن خداداد است

شمارهٔ ۲۵ - أیضاً تضمین غزل خواجه حافظ علیه‌الرحمه

ای نشسته بغلط یاد ز استاده کنی

بایدت هم نظری جانب افتاده کنی

چند و ناکی گله از قسم فرستاده کنی

بشنو این نکته که خود را ز غم آزاده کنی

خون خوری گر طلب روزی ننهاده کنی

ای مسافر تو از این شهر روان خواهی شد

این عیان است که در خاک نهان خواهی شد

عاقبت خاک قدوم دگران خواهی شد

آخر الامر گل کوزه‌گران خواهی شد

حالیا فکر سبو کن که پر از باده کنی

برو ای دیو دغا بر حیل خویش ملاف

گرچه بر تخت سلیمان بنشستی خلاف

تیغ باید بمیان ورنه چه حاصل ز غلاف

تکیه بر جای بزرگان نتوان زد بگزاف

مگر اسباب بزرگی همه آماده کنی

ای که در مکتب دل صرف نکردی اوقات

هرچه تحصیل نمودی همه اخبار روات

خویش نشناختهٔی خط و نداری اثبات

خاطرت کی رقم فیض پذیرد هیهات

مگر از نقش پراکنده ورق ساده کنی

دیده چون در ره حق راه سپاری حافظ

بقفای تو صغیر آمده باری حافظ

یافتی عیش خدا داده تو آری حافظ

کار خود گر بخدا باز گذاری حافظ

ای بسا عیش که با بخت خدا داده کنی

شمارهٔ ۲۶ - تضمین غزل خواجه حافظ علیه‌الرحمه

این چه غوغاست که در ملک بشر می‌بینم

عالمی را همه پرخوف‌وخطر می‌بینم

همه را کینه‌به‌دل، فتنه‌به‌سر می‌بینم

این چه شور است که در دور قمر می‌بینم

همه آفاق پر از فتنه و شر می‌بینم

وه چه دنیا همه رنج و غم و درد و آلام

وه چه دنیا خطر خاص و فریبنده عام

با وجودی که ندیده‌ست کس از دور انکام

هرکسی روز بهی می‌طلبد از ایام

عجب آن است که هر روز بتر می‌بینم

زاغ در گلشن و بلبل به قفس در بند است

صالح طرفه غمین، طالح دون خرسند است

یارب این سفله‌نوازی ز فلک تا چند است

ابلهان را همه شربت ز گلاب و قند است

قوت دانا همه از خون جگر می‌بینم

خوش جلودار فلک از کف خود داده عنان

مشت حیوان به هم آویخته و خود نگران

وانگهی شیوه ناعدلی او بین که چه سان

اسب تازی شده مجروح به زیر پالان

طوق زرین همه در گردن خر می‌بینم

نه پسر غیرتی از ذلت مادر دارد

نه برادر غمی از خفت خواهر دارد

زن به دل کینه دیرینه ز شوهر دارد

هیچ رحمی نه برادر به برادر دارد

هیچ شفقت نه پدر را به پسر می‌بینم

وه که آفاق شده رزمگه انفس لشگر

طرفه کاین فتنه و آشوب به بحر است و به بر

طرفه‌تر این‌که به هر خانه ز سیر اختر

دختران را همه جنگ است و جدل با مادر

پسران را همه بدخواه پدر می‌بینم

گریه چون شمع صغیر از غم تاریکی کن

فربه از کبر مشو خوی به باریکی کن

دور از خود به خدا کوشش نزدیکی کن

پند حافظ بشنو خواجه برو نیکی کن

که من این پند به از دروگهر می‌بینم

شمارهٔ ۲۷ - تضمین غزل خواجه حافظ علیه‌الرحمه

سرشگ دیده دو صد درد را دوا بکند

دل شکسته تن از قیدها رها بکند

دمی حوائج صدساله را روا بکند

دلا بسوز که سوز تو کارها بکند

دعای نیمه‌شبی دفع صدبلا بکند

چو صعوه مست مباش و همی ترانه بکش

چو مور بهر خزان دانه‌ای به خانه بکش

به شکر، بارِ رضای خدا به شانه بکش

عتاب یار پری چهره عاشقانه بکش

که یک کرشمه تلافی صد جفا بکند

کسان ز چهره دل گر نقاب برگیرند

ز چشم دل رمد انقلاب برگیرند

بود که بهر دل از دیده خواب برگیرند

ز ملک تا ملکوتش حجاب برگیرند

هر آن که خدمت جام جهان نما بکند

نشان درد دو چیز است با یقین نزدیک

چو کهربا رخ زرد و چو موی تن باریک

تو از طبیب مرنج و به خود نظر کن نیک

طبیب عشق مسیحا دمست و مشفق لیک

چو درد در تو نبیند که را دوا بکند

ببین مقام توکل که چون خلیل فکار

گرفت در دل آتش سمند را نه قرار

شد از برای وی آتش به امر حق گلزار

تو با خدای خود انداز کار و دل خوش دار

که رحم اگر نکند مدعی خدا بکند

مرا که نیست چو من در قفس گرفتاری

بود که مرغ حزینی به طرف گلزاری

رهاندم ز غم از سوز ناله زاری

ز بخت خفته ملولم بود که بیداری

به وقت فاتحه صبح یک دعا بکند

چه غم که از غم جانان صغیر جان بسپرد

که کس شهید وفا را ز مردگان نشمرد

ولی فغان که می‌ از جام وصل یار نخورد

بسوخت حافظ و بویی ز زلف یار نبرد

مگر دلالت این دولتش صبا بکند

شمارهٔ ۲۸ - تضمین غزل خواجه حافظ علیه‌الرحمه

نی در خیال مال و نه در فکر جاه باش

نی در پی تدارک تخت و کلاه باش

رو بنده علی شه ایمان پناه باش

ایدل غلام شاه جهان باش و شاه باش

پیوسته در حمایت لطف اله باش

یوم‌الجزا که هیچ ندارم ره گریز

چشمم بمصطفی است در آن روز هول خیز

زاهد چه غم گرم دهد از هالکین تمیز

چون احمدم شفیع بود روز رستخیز

گو این تن بلاکش من پرگناه باش

در حشر غیر پرده ناکس نمی‌درند

وان دوزخی طیور به طوبی نمی‌برند

جز شیعه علی سوی جنت نمی‌برند

از خارجی هزار به یک جو نمیخرند

گو کوه تا بکوه منافق سپاه باش

مهر علی و آل به هر دل که اندر است

سرمایه نجات وی از هول محشر است

ایمان بدون ریب تولای حیدر است

آن را که دوستی علی نیست کافر است

گو زاهد زمانه و گو شیخ راه باش

من بنده توام به خدای تو یا علی

دل بسته‌ام به مهر و وفای تو یا علی

جان می‌دهم به شوق لقای تو یا علی

امروز زنده‌ام به ولای تو یا علی

فردا بروح پاک امامان گواه باش

عرش آستان خدیو زمان و زمین رضا

صاحب حریم کعبه اهل یقین رصا

ای دل برو به کوی امام مبین رضا

قبر امام هشتم و سلطان دین رضا

از جان ببوس و بر در آن بارگاه باش

این گلستان ک بهره از آن می‌برد کلاخ

تو بلبلی برای چه گردی به سنگلاخ

در آن درا بدست فرا دامن فراخ

دستت نمی‌رسد که بچینی گلی ز شاخ

باری به پای گلبن ایشان گیاه باش

در بندگی نه شرط حسب نی نسب بود

نی فرق در میان عجم با عرب بود

نی جامه سفید جنان را سبب بود

مرد خداشناس که تقوی طلب بود

خواهی سفید جامه و خواهی سیاه‌باش

صدق و صفا صغیر شعار همیشه کن

انصاف را تو در کف تحقیق تیشه کن

قطع نهال خویش پرستی ز ریشه کن

حافظ طریق بندگی شاه پیشه کن

وانگاه در طریق چو مردان راه باش

شمارهٔ ۲۹ - تضمین غزل گلزار علیه‌الرحمه

چون ظهور از مغرب آنمهر جهان آرا کند

عالمی روشن بنور طلعت زیبا کند

آسمان را کی رسد تا ناز از بیضا کند

آنحجازی ماه من چون پرده از رخ واکند

آفتاب و ماه را از نور خود رسوا کند

شرع را جمعیت ار جهد عدو چونشد پریش

آیدو با جد ز جد شرع جدید آرد به پیش

کوری چشم حسود ملحد بوجهل کیش

از هلال ابروان بر منکران عشق خویش

معجز شق‌القمر ظاهر بیک ایما کند

در مزاج عالم آرد خون فاسد چون شتاب

حکم فصد از خالق عالم رسد بر آنجنانب

تیغ ابرو بر کشد چون ذوالفقار بوتراب

ترک چشمش از خلایق خون بریزد بیحساب

لعل او عیسی صفت اموات را احیا کند

تنگ سازد روزگار از عدل بر قابیلیان

لطف‌ها آرد بحال خسته هابیلیان

گیرد از فرعونیان داد دل حزقیلیان

از پی اتمام حجته بهر اسرائیلیان

همچو موسی ز آستین ظاهر ید بیضا کند

رهروان کوی جانان را دلیل راه کو

جان بلب آمد گدایان را عبور شاه کو

ظلمت شب از حد افزون شد طلوع ماه کو

نار نمرودی فروزان شد خلیل‌الله کو

تا که آتش بر محبان لاله حمرا کند

بر فرازد بیدق و بیرون کشد تیغ از نیام

نرم سازد زیر پای پیل اعدا را عظام

هم ملک او را سپاه و هم فلک او را غلام

آن وزیر حق چو بنشیند بر اسب انتقام

مات شاهان جهان را زان رخ زیبا کند

زد چو ما را عشق او بر خرمن هستی شرر

سوخت از سر تا بپا افروخت از پا تا بسر

شوق دیدارش چنان داریم کان نور بصر

گر بگیرد جان ما را در بهای یک نظر

تا قیامت شادمان ما را از این سودا کند

حب او بهر محبانش ثواب اندر ثواب

بغض او از بهر اعدایش عقاب اندر عقاب

عاشقانش را چه غم از شورش یوم‌الحساب

هر که امروز از شراب وصل او شد کامیاب

کی بدل اندیشه از هنگامه فردا کند

ای مرید راه حق جز راه عشقش را مپوی

در گلستان ارادت جز گل مهرش مبوی

هر که جوید غیر او نام و نشان از وی مجوی

هرکه را بر سر نباشد شوق دیدارش بگوی

ماتم ایمان خود را در جهان برپا کند

ای که هستی گل ریاض احمد مختار را

کن عطا برگی صغیر خسته افکار را

چند بیند بی‌گل رویت جفای خار را

ترسم ای گل هجر رویت هستی گلزار را

چون سموم مهرگان فصل خزان یغما کند

ترجیعات

شمارهٔ ۱ : مدتی بود در سرای وجود

شمارهٔ ۲ : دوشین به شرابخانه اندر

شمارهٔ ۳ : در ازل علم و قدرت یزدان

شمارهٔ ۱

مدتی بود در سرای وجود

چشم من خیره بر لقای وجود

داشتم خوش به دیدهٔ عبرت

سیر بستان با صفای وجود

می‌شکفتم چون غنچه می‌دیدم

هر گل از باغ دلگشای وجود

می‌رسیدم به گوش جان هر دم

نغمهٔ دلربا ز نای وجود

روز و شب گوش هوش خود از شوق

داشتم باز بر نوای وجود

اندک اندک کشید میل دلم

جانب بانی بنای وجود

گفتم البته بایدم دانست

که بود صاحب سرای وجود

نزد پیرمغان شدم گفتم

ای وجود منت فدای وجود

در پس پرده دست قدرت کیست

که بپا دارد این لوای وجود

ریخت جام میم به کام و بگفت

گوش دل دار بر ندای وجود

آن زمان این ترانهٔ دلکش

بشنیدم ز ذره‌های وجود

که بنای وجود را بانی

نیست غیر از علی عمرانی

نقطه‌ئی مایهٔ حروف هجاست

خواهی ار امتحان کنی تورواست

چون سر خامه روی نامه نهی

زیر آن خامه نقطه‌ئی پیداست

چون قد یارش ار کشی الف است

که قد او به سرو ماند راست

چون قد ما گرش کشی دالست

که قد ما ز بار عشق دوتاست

الغرض نقطه مایه ایجاد

بهر هر حرف از الف تا یاست

شود از نقطه حرفها ظاهر

پس به ترکیب حرف‌ها اسماست

همچنین نقطه وجود علی

بهر ایجاد منشا و مبداست

نقطه وحدتی که این کثرت

از وجود شریف او برپاست

نقطه ثابتی که غیر از آن

همه گر محو گردد او برجاست

کارهای خدا بدست وی است

دست وی بی‌گزاف دست خداست

هرچه می‌آید از عدم به وجود

به لسانی بدین سخن گویاست

که بنای وجود را بانی

نیست غیر از علی عمرانی

نیست جز عشق بی‌بدل ز عدم

به وجود آورندهٔ عالم

عشق آمر بود به ارض و سما

عشق حاکم بود به لوح و قلم

عشق آرد مواصلت بمیان

تا همی زاید آدم از آدم

عشق باشد بهر کسی مونس

عشق باشد بهر دلی همدم

شور عشق است اینکه مینگری

در کلیسا و در کنشت و حرم

کس نرفته است بر مقام رفیع

تا نکرده است عشق را سلم

هیچ کاری نمیرود از پیش

ننهد عشق اگر به پیش قدم

کار عشق است کارهای جهان

همه از جزء و کل ز بیش و ز کم

لاجرم از نسیم عشق نگر

بوستان وجود را خرم

مطلبم در بیان عشق اینجاست

عشق کل مرتضی بود فافهم

گفتم این‌ها مگر شوی ای دوست

تو به اسرار این سخن محرم

که بنای وجود را بانی

نیست غیر از علی عمرانی

روز و شب مدح بوالحسن گویم

مدح مولای خویشتن گویم

وصف آن جان پاک احمد را

تا که جان باشدم بتن گویم

نیست کارم بخلق روی زمین

همه زان خسرو ز من گویم

همه ز آنشاه ذوالکرم خوانم

همه زان سر ذوالمنن گویم

نزنم دم ز غیر او که خطاست

حق از وثن گویم

تا بود خاک درگهش بی‌جاست

گر من از نافهٔ ختن گویم

خواهم از رزم گر سخن رانم

همه زان میرصف شکن گویم

خواهم از بزم گر کنم صحبت

همه زان شمع انجمن گویم

وصف آن راز دان سر و علن

گه به سرگاه در علن گویم

او به ارض و سما بود خالق

وین سخن گفت خود نه من گویم

این بگفتم ز قول او که بعید

ننماید چو این سخن گویم

که بنای وجود را بانی

نیست غیر از علی عمرانی

بگذر از جسم تا به جان برسی

این رهاساز تا به آن برسی

این مکان زیر پای همت نه

تا به اقلیم لامکان برسی

این قفس جای چون تو بلبل نیست

پر گشا تا به آشیان برسی

ای به ره مانده غافل از رهزن

جهد کن تا به کاروان برسی

راست رو بر نشان اهل طریق

تا بدان یار بی‌نشان برسی

چون صباره به پا و سر طی کن

تا بکویش کشان کشان برسی

تا بهار است برگ عیشی چین

زود باشد که بر خزان برسی

خویش را امتحان نمازان پیش

که به میزان امتحان برسی

در گذر از جهان و جهدی کن

که به دارندهٔ جهان برسی

ساز کامل یقین خود که اگر

به یقین روزی ار گمان برسی

نیست حاجت بدین که من گویم

خویش بر کشف این بیان برسی

که بنای وجود را بانی

نیست غیر از علی عمرانی

گویمت از مقام درویشان

تا کنی احترام درویشان

از مقاماتشان یک این که بود

توسن نفس رام درویشان

کامشان هست چون رضای خدا

چرخ گردد به کام درویشان

مرغ دولت به بامداد الست

کرد منزل به بام درویشان

آسمان بلند راست قیام

به طفیل قیام درویشان

بر دوام جهان بود علت

ذکر و فکر مدام درویشان

چشم دل برگشای تا نگری

شوکت و احتشام درویشان

خواهی از هر بلا امان یابی

حرز خود ساز نام درویشان

ور به دارین خواجگی جوئی

باش از جان غلام درویشان

فارغ آئی ز کثرت ار نوشی

می وحدت ز جام درویشان

بر تو این نکته واضح و روشن

گردد ار اهتمام درویشان

که بنای وجود را بانی

نیست غیر از علی عمرانی

بستهٔ روی و موی جانانم

فارغ از قید کفر و ایمانم

هست عمری که آن پری دارد

همچو گیسوی خود پریشانم

گاه مسرورم و گهی غمگین

گاه خندان و گاه گریانم

گاه دیوانه و گهی عاقل

گاه آزاد و گه به زندانم

گاه مدهوشم و گهی هشیار

گاه خاموش و گه در افغانم

گاه در وصلم و گهی در هجر

گاه معمور و گاه ویرانم

گر تودانی صلاح خود خوشباش

من که در کار خویش حیرانم

لیک شادم که در همه احوال

به علی ولی ثنا خوانم

دارم امید این که در دارین

بنوازد علی ز احسانم

بدو کونم همین بس است صغیر

که غلامی ز شاه مردانم

باری از آنچه بایدم دانست

دانم این و جز این نمی‌دانم

که بنای وجود را بانی

نیست غیر از علی عمرانی

شمارهٔ ۲

دوشین به شرابخانه اندر

رفتم بزنم می ‌مقرر

با پیرمغان مجال صحبت

گردید برای من میسر

بر دست به لابه دادمش بوس

بر پای به ناله سودمش سر

گفتم ز تو بنده را سئوالیست

ای خواجه راد بنده پرور

گویند که چون ز گرد نعلین

زینت ده عرش شد پیمبر

بشنید و بدید اندر آنجا

دست علی و کلام حیدر

الله در آن میان کجا بود

گر بود علی به پرده اندر

گفت از پی حل این معما

کافی نبود هزار دفتر

لیکن کنمت ز بیتی آگاه

زین سر نهفتهٔ مستر

درحالت مستی اندر این باب

می‌خواند موافق قلندر

در مذهب عارفان آگاه

الله علی علی است الله

رفتم به طواف کعبه شاید

بر دوست کسیم ره نماید

دیدم به طواف خانه رندی

این طرفه کلام می‌سراید

کاین مولد حیدر است و آن را

از خلق طواف و سجده باید

گفتم که بدین کلام شرحی

بر گو که دل از گمان برآید

من آمده‌ام به دفع حیرت

حرف تو به حیرتم فزاید

این خانهٔ حق بود در اینجا

هر بنده خدای را ستاید

مخصوص علیش گر بدانی

در مذهب مسلمین نشاید

گفتا دگر این سخن نگوئی

زی وحدت اگر دلت گراید

گفتم که ز وحدتم سخن‌گوی

تا عقده ز کار من گشاید

خندید و به پاسخ من آورد

این بیت که زنگ دل زداید

در مذهب عارفان آگاه

الله علی علی است الله

گفتم به نصیری ای ز مستی

از اوج گرفته جا به پستی

غالی به علی شدی و غافل

از صانع کارگاه هستی

چون شد که ز مغز تو برون رفت

کیفیت بادهٔ الستی

در روز الست رب خود را

گفتی تو بلی و عهد بستی

امروز چه شد به دیگری دل

بر بستی و عهد را شکستی

گفتا مستیز با زبردست

در حالت عجز و زیردستی

پرطعنه مزن به من که چون من

کس می‌نکند خداپرستی

قائل به خداپرستی من

گردی چو من از خویش رستی

گفتم ز خدا سخن چه گوئی

آخر تو رهین حیدر استی

آشفت ز گفتهٔ من و کرد

این بیت بیان به شور و مستی

در مذهب عارفان آگاه

الله علی علی است الله

گفتم به یکی ز اهل عرفان

کی مشگل خلق از تو آسان

با آن همه شور و شوق دیدار

تسکین ز چه یافت پورعمران

زان ارنی و لن ترانی آخر

بر گو به کجا کشید پایان

محروم شد از سؤال یا دید

دیدار خدای حی سبحان

گفتا که به جز به جذبهٔ حق

موسی ارنی نکرد عنوان

آموخت چو حق‌طلب به سائل

بر او نکند چگونه احسان

گفتم که به بنده در دو عالم

ممکن نشود لقای یزدان

موسیش چگونه دید گفتا

گردید علی بر او نمایان

گفتم که من از خدای گویم

گویی تو از آن ولی ذی‌شان

گفتا نشنیدهٔی مگر تو

این بیت که مرده را دهد جان

در مذهب عارفان آگاه

الله علی علی است الله

گفتم به محققی که از خاک

چون کرد مسیح جا بر افلاک

رفت آن گل باغ حق چگونه

بیرون ز میان خار و خاشاک

گفت از پی قتل او مصمم

گشتند چو آن گروه بی‌باک

او برد سه ره ز ایلیا نام

پس جا به فلک گرفت چالاک

گفتم نشناسم ایلیا را

گفتا که وصی شاه لولاک

گفتم که مسیح باید آندم

یاری طلبد ز ایزد پاک

بر غیر پناه بردن او

دور است ز رای اهل ادراک

گفت آنکه بحق دلیل خلقست

بر غیر برد پناه حاشاک

گفتم که تو گویی از علی جست

امداد و بر آسمان شد از خاک

گفتا ز صغیر بشنو این نقل

تا جان و دلت شود طربناک

در مذهب عارفان آگاه

الله علی علی است الله

شمارهٔ ۳

در ازل علم و قدرت یزدان

ریخت خوش طرح عالم امکان

علم چون هست و قدرت اندر کار

کار انجام یابد و سامان

هنری نیست اندر آن بی این

اثری نیست اندر این بی‌آن

زین دو یابند تا ابد هستی

جزو جزو وجود خرد و کلان

نیست این نکته قابل انکار

نیست حاجت به حجت و برهان

که شد ایجاد خلق زین دو صفت

از خداوند قادر منان

صفتش راست مظهری لازم

کز نهان آرد آن صفت بعیان

یعنی آید پدید از آن مظهر

در مشیت هر آنچه هست نهان

هست روی سخن در این موضوع

سوی اهل دقایق و عرفان

گوش جان برگشا که در این بیت

مطلب خویش می‌کنم عنوان

مظهر علم و قدرت ازلی

ذات پاک محمد است و علی

دین خود را چو خالق اکبر

خواست القا کند به نوع بشر

منصب خاتمیت اعطا کرد

به حبیبش جناب پیغمبر (ص)

علم خود را ظهور داد از وی

به صلاح جهانیان یکسر

او در انجام امر تنها بود

قدرت خود نمود از حیدر

وز پی نفی کفر بر دستش

شکل لا داد ذوالفقار دو سر

با همان قدرت الهی کند

مرتضی در ز قلعه خیبر

گه به دستش فتاد عمر و از پای

گه ز مرحب دو پاره شد پیکر

لقبش مظهر العجائب شد

ز آنهمه قدرت شگفت‌آور

جز نبی کس نبود فرمانده

جز علی کس نبود فرمان بر

این دو با اتفاق هم دادند

دین حق را رواج تا محشر

گر شدت ثابت این بیان ای دوست

بکن این بیت را بجان از بر

مظهر علم و قدرت ازلی

ذات پاک محمد است و علی

کار پرداز عالمی بامور

عقل و عشقند تا بیوم نشور

فی‌المثل عقل گوید انسان را

سروسامان برای تست ضرور

عشق از کوشش و عمل سازد

همه آماده در خور دستور

گویدت عقل از برای بشر

هست لازم بنای کاخ و قصور

عشق آید به پیش و از بهرت

خانه آباد سازد و معمور

در بشر عقل و عشق جزئی بین

کارپرداز در تمام امور

همچنین عقل و عشق کلی دان

عالم کون را سبب بظهور

علم آثار عقل و قدرت را

اثر عشق دان و جذبه و شور

عقل کل احمد است آنکه بود

گنج علم خدای را گنجور

عشق کل مرتضی است آنکه از او

شد عیان قدرت خدای غفور

اهل دل را کند صغیر اکنون

متذکر به مطلب مذکور

مظهر علم و قدرت ازلی

ذات پاک محمد است و علی

قلم بلوح نوشت این سخن بخط جلی

نبی مدینه علم و در مدینه علی

در این مدینه از این درد را که در دو جهان

رسی بحصن امان خدای لم یزلی

تو را حقیقت عرفان حق همین باشد

که ره بری بشناسائی نبی و ولی

بجز ولای علی هیچ نیست راه نجات

چنین شده است مقدر ز قادر ازلی

مددچو خواهی از آن مظهر العجائب خواه

که از حق است با حمد خطاب نادعلی

خدای مثل ندارد ولی علی باشد

خدای را مثل اندر مقام بی‌مثلی

بریخت خون معاند بذوالفقار دو سر

نمود فتح معارک ببازوان یلی

ز عمر و زید بجز عمروعاص از رزمش

نبرد جان بدر آنهم ز فرط بوالحیلی

شها بوصف تو الکن بود لسان صغیر

بدست هیچ ندارد بغیر منفعلی

غزلیات

شمارهٔ ۱ : ای ازلی ذات از عیوب مبرا

شمارهٔ ۲ : ز ممکنات توان دید طلعت او را

شمارهٔ ۳ : چه مایه میدهد اردی‌بهشت بستان را

شمارهٔ ۴ : زین سر و نشان یافتم آن سر و نشان را

شمارهٔ ۵ : زاهدا کمتر نصیحت کن من دیوانه را

شمارهٔ ۶ : چو من آراستم ز آیینه دل جلوه‌گاهش را

شمارهٔ ۷ : هر گه بیفشانی برخ زلف سیاه خویش را

شمارهٔ ۸ : ناصح از بیماری عشق از چه بیم آری مرا

شمارهٔ ۹ : از آن ندیده کسی آفتاب روی تو را

شمارهٔ ۱۰ : به چنگ آرم شبی گر طره جانانهٔ خود را

شمارهٔ ۱۱ : شبی فرهاد اگر بیند به خواب آن لعل نوشین را

شمارهٔ ۱۲ : تا بود زلف تو اسباب پریشانی ما

شمارهٔ ۱۳ : جانا ز که آموختی این عشوه گری را

شمارهٔ ۱۴ : در روی این زمین که تویی صد هزارها

شمارهٔ ۱۵ : شد بزلف یار هر که مبتلا

شمارهٔ ۱۶ : گر نبینم روزی آن مهر جهان افروز را

شمارهٔ ۱۷ : موشکافی به جهان گرچه بود پیشهٔ ما

شمارهٔ ۱۸ : جانا ز روی خویش بر افکن نقاب را

شمارهٔ ۱۹ : عشق تو با خاک ره ساخته یکسان مرا

شمارهٔ ۲۰ : شکرلله که شده جای تو اندر دل ما

شمارهٔ ۲۱ : اگر به جرم محبت کنند پوست مرا

شمارهٔ ۲۲ : ویرانهٔ آن گنج نهان است دل ما

شمارهٔ ۲۳ : داده ام جا به سر هوای تو را

شمارهٔ ۲۴ : چند به چهره افکنی زلف سیاه خویش را

شمارهٔ ۲۵ : خدای ساخته گنجینه گهر ما را

شمارهٔ ۲۶ : در روزگار چون گذرد روزگار ما

شمارهٔ ۲۷ : جز می کشیدن حاصلی کو گردش ایام را

شمارهٔ ۲۸ : من از دل رخ نتابم زانکه یارم رخ نمود اینجا

شمارهٔ ۲۹ : گردون همیشه پست کند ارجمند را

شمارهٔ ۳۰ : چو در کویت وطن دارم نجویم باغ رضوان را

شمارهٔ ۳۱ : بگشود تا به خنده لب نوشخند را

شمارهٔ ۳۲ : مکن باور به یک منوال دور زندگانی را

شمارهٔ ۳۳ : دور کن یکدم ز خود جهل هوی اندیشرا

شمارهٔ ۳۴ : فرقی نمانده در عمل خوب و زشت ما

شمارهٔ ۳۵ : رفت اختیار ما به نگاهی ز دست ما

شمارهٔ ۳۶ : پایهٔ آمال محکم در جهان کردن چرا

شمارهٔ ۳۷ : اگر مشاهده خواهی جمال یزدان را

شمارهٔ ۳۸ : ای قوی پنجه که بازوی تواناست ترا

شمارهٔ ۳۹ : ای نام عاشق‌سوز تو ورد زبان‌ها

شمارهٔ ۴۰ : ای بی نیاز ذات تو از هر نیاز ما

شمارهٔ ۴۱ : گر از حبیب طلب میکنی سوای حبیب

شمارهٔ ۴۲ : ساقیا بی تکلف آر شراب

شمارهٔ ۴۳ : بیا ساقی از یکدو جام شراب

شمارهٔ ۴۴ : بتی کو عزم دوری داشت با من با منست امشب

شمارهٔ ۴۵ : دل بدست آر دلا کعبهٔ مقصود دل است

شمارهٔ ۴۶ : آنکه مانند تواش یار دل آزاری هست

شمارهٔ ۴۷ : جمله خوبی های عالم در محبت مضمر است

شمارهٔ ۴۸ : ای بشر چیست بغیر از تو که ان آن تو نیست

شمارهٔ ۴۹ : ای ناله برمیا که تو را دادخواه نیست

شمارهٔ ۵۰ : زنده نبود آنکه او را معرفت در کار نیست

شمارهٔ ۵۱ : گرچه در پیش نظر قطره قرین بایم نیست

شمارهٔ ۵۲ : آدمی را ز شرف تاج کرامت بسر است

شمارهٔ ۵۳ : کی توان گفتن که او با ما سر و کاری نداشت

شمارهٔ ۵۴ : بغیر عشق توام ای صنم گناهی نیست

شمارهٔ ۵۵ : نقش خار و گل بجز از خامهٔ تقدیر نیست

شمارهٔ ۵۶ : آنچه میدانیش دنیا خورد و خوابی بیش نیست

شمارهٔ ۵۷ : جز مقام نیستی چون مأمنی در کار نیست

شمارهٔ ۵۸ : تا قبلهٔ من ابروی آن لعبت ترساست

شمارهٔ ۵۹ : شرح حال من و زلف تو که در گلشن گفت

شمارهٔ ۶۰ : جانا نظیر روی تو ماه منیر نیست

شمارهٔ ۶۱ : نتوان به مثل گفتن خورشید درخشانت

شمارهٔ ۶۲ : غیر از تو میان تو و او فاصله ای نیست

شمارهٔ ۶۳ : در جهان امری که بیرونست از تقدیر چیست

شمارهٔ ۶۴ : ز بسکه دیر شد ای دوست انتهای فراقت

شمارهٔ ۶۵ : هر که داند نقطهٔ خال ترا تفسیر چیست

شمارهٔ ۶۶ : نه خط بروی تو کین میر کشور زنگ است

شمارهٔ ۶۷ : غم چندی بدل زار بغم مدغم ماست

شمارهٔ ۶۸ : خوش میگذرد آنکه مرا روح و روانست

شمارهٔ ۶۹ : گفتم کمند عشق تو در گردن منست

شمارهٔ ۷۰ : هی زلف و خال جلوه دهی این بهانه چیست

شمارهٔ ۷۱ : اکنون که بهار آمد و ایام بکام است

شمارهٔ ۷۲ : تا شدم از گردش چشم تو مست

شمارهٔ ۷۳ : ای به فدای تو من و هر چه هست

شمارهٔ ۷۴ : چون خصر ره بچشمهٔ حیوانم آرزوست

شمارهٔ ۷۵ : دلبرانرا همه سخت است دل و پیمان سست

شمارهٔ ۷۶ : لب تو ریخت چنان آبروی آب حیات

شمارهٔ ۷۷ : بگو بدشمن خفاش خوی مکر اندیش

شمارهٔ ۷۸ : ای قوی پنجه که بازوی تواناست ترا

شمارهٔ ۷۹ : ای نام عاشق‌سوز تو ورد زبان‌ها

شمارهٔ ۸۰ : ای بی نیاز ذات تو از هر نیاز ما

شمارهٔ ۸۱ : گر از حبیب طلب میکنی سوای حبیب

شمارهٔ ۸۲ : ساقیا بی تکلف آر شراب

شمارهٔ ۸۳ : بیا ساقی از یکدو جام شراب

شمارهٔ ۸۴ : بتی کو عزم دوری داشت با من با منست امشب

شمارهٔ ۸۵ : دل بدست آر دلا کعبهٔ مقصود دل است

شمارهٔ ۸۶ : آنکه مانند تواش یار دل آزاری هست

شمارهٔ ۸۷ : جمله خوبی های عالم در محبت مضمر است

شمارهٔ ۸۸ : ای بشر چیست بغیر از تو که ان آن تو نیست

شمارهٔ ۸۹ : ای ناله برمیا که تو را دادخواه نیست

شمارهٔ ۹۰ : زنده نبود آنکه او را معرفت در کار نیست

شمارهٔ ۹۱ : گرچه در پیش نظر قطره قرین بایم نیست

شمارهٔ ۹۲ : آدمی را ز شرف تاج کرامت بسر است

شمارهٔ ۹۳ : کی توان گفتن که او با ما سر و کاری نداشت

شمارهٔ ۹۴ : بغیر عشق توام ای صنم گناهی نیست

شمارهٔ ۹۵ : نقش خار و گل بجز از خامهٔ تقدیر نیست

شمارهٔ ۹۶ : آنچه میدانیش دنیا خورد و خوابی بیش نیست

شمارهٔ ۹۷ : جز مقام نیستی چون مأمنی در کار نیست

شمارهٔ ۹۸ : تا قبلهٔ من ابروی آن لعبت ترساست

شمارهٔ ۹۹ : شرح حال من و زلف تو که در گلشن گفت

شمارهٔ ۱۰۰ : جانا نظیر روی تو ماه منیر نیست

شمارهٔ ۱۰۱ : نتوان به مثل گفتن خورشید درخشانت

شمارهٔ ۱۰۲ : غیر از تو میان تو و او فاصله ای نیست

شمارهٔ ۱۰۳ : در جهان امری که بیرونست از تقدیر چیست

شمارهٔ ۱۰۴ : ز بسکه دیر شد ای دوست انتهای فراقت

شمارهٔ ۱۰۵ : خواهم ای شوخ ببوسم همهٔ اعضایت

شمارهٔ ۱۰۶ : هر که داند نقطهٔ خال ترا تفسیر چیست

شمارهٔ ۱۰۷ : نه خط بروی تو کمین میر کشور زنگ است

شمارهٔ ۱۰۸ : غم چندی بدل زار بغم مدغم ماست

شمارهٔ ۱۰۹ : خوش میگذرد آنکه مرا روح روانست

شمارهٔ ۱۱۰ : گفتم کمند عشق تو در گردن منست

شمارهٔ ۱۱۱ : هی زلف و خال جلوه دهی این بهانه چیست

شمارهٔ ۱۱۲ : اکنون که بهار آمد و ایام به کام است

شمارهٔ ۱۱۳ : تا شدم از گردش چشم تو مست

شمارهٔ ۱۱۴ : ای به فدای تو من و هر چه هست

شمارهٔ ۱۱۵ : چون خصر ره بچشمهٔ حیوانم آرزوست

شمارهٔ ۱۱۶ : دلبرا نرا همه سخت است دل و پیمان سست

شمارهٔ ۱۱۷ : لب تو ریخت چنان آبروی آب حیات

شمارهٔ ۱۱۸ : روزگاریست که چون حلقه مقیمم بدرت

شمارهٔ ۱۱۹ : تا تار طرهٔ توام ای جان بچنگ نیست

شمارهٔ ۱۲۰ : با آنکه دل معاینه ناظر بروی تست

شمارهٔ ۱۲۱ : ما را بجز از روی تو منظور نظر نیست

شمارهٔ ۱۲۲ : شیرم ولی اسیر به دام غزال دوست

شمارهٔ ۱۲۳ : ایخوش آنعارف سالک که ز راه آگاهست

شمارهٔ ۱۲۴ : قضا چو جاری و ساری بنا رضا و رضاست

شمارهٔ ۱۲۵ : هر آنچه فتنه در این عالم و هر آنچه بلاست

شمارهٔ ۱۲۶ : دور هجران را مگر اتمام نیست

شمارهٔ ۱۲۷ : از غم زلفت ندانم دوش بر من چون گذشت

شمارهٔ ۱۲۸ : خدای آنچه بزلف نگار چین انداخت

شمارهٔ ۱۲۹ : دل مرا ز کمندت سر رهائی نیست

شمارهٔ ۱۳۰ : گفتن یک یاعلی به صدق و ارادت

شمارهٔ ۱۳۱ : هر که بدید از تو این فراخته قامت

شمارهٔ ۱۳۲ : ببزم قرب چو دیدم میانهٔ من و دوست

شمارهٔ ۱۳۳ : هر گوشه فتنه ایست ز چشمان مست تست

شمارهٔ ۱۳۴ : دلبرم شانه بگیسوی شبه گون زده است

شمارهٔ ۱۳۵ : تنها براه دوست نباید ز جان گذشت

شمارهٔ ۱۳۶ : بیا ای عید مشتاقان که از هجر دو ابرویت

شمارهٔ ۱۳۷ : دیگرم پروای خویش اندیشهٔ بیگانه نیست

شمارهٔ ۱۳۸ : مدام غیر غمم کس انیس و همدم نیست

شمارهٔ ۱۳۹ : جز معرفت از بهر بشر خاصیتی نیست

شمارهٔ ۱۴۰ : حجه قائم که جبریل‌امین دربان اوست

شمارهٔ ۱۴۱ : دانم که ره کعبه و بتخانه کدامست

شمارهٔ ۱۴۲ : ای جسم تو بگرفته ز جان باج لطافت

شمارهٔ ۱۴۳ : با ما مگو که دیر کجا و حرم کجاست

شمارهٔ ۱۴۴ : از حرم بگذر که اینجا خرگه آن شاه نیست

شمارهٔ ۱۴۵ : آنکه بهر جا عیان طلعت نیکوی اوست

شمارهٔ ۱۴۶ : جستم سراغ دل ز صبا زان خبر نداشت

شمارهٔ ۱۴۷ : تنها ستمت بهر من ای ماه جبین است

شمارهٔ ۱۴۸ : دل ز راه دیده از نور جمالش روشن است

شمارهٔ ۱۴۹ : آنکس آگه ز پریشانی احوال من است

شمارهٔ ۱۵۰ : نی همین از خود براه یار میباید گذشت

شمارهٔ ۱۵۱ : من و خاک سر آنکوی که دلدار آنجاست

شمارهٔ ۱۵۲ : خرم کسی که کام ز بخت جوان گرفت

شمارهٔ ۱۵۳ : من آنچه هست بعشق تو داده‌ام از دست

شمارهٔ ۱۵۴ : کارت ای یار بمن غیر ستمکاری نیست

شمارهٔ ۱۵۵ : بطرف باغ هر آن سرو کز زمین برخاست

شمارهٔ ۱۵۶ : دلم ز دست تو خون گشت و حجت هم این است

شمارهٔ ۱۵۷ : تا نگوئی بجهان دوست مرا بسیار است

شمارهٔ ۱۵۸ : ایهاالناس این جهان را نیم جو مقدار نیست

شمارهٔ ۱۵۹ : اگر که خانهٔ خمار دایمم وطن است

شمارهٔ ۱۶۰ : تشبیه جمال تو به خورشید روا نیست

شمارهٔ ۱۶۱ : دل مسوزان که ز هر دل بخدا راهی هست

شمارهٔ ۱۶۲ : بگو به آنکه موفق بحسن تدبیر است

شمارهٔ ۱۶۳ : ای آنکه با وجود تو دیگر وجود نیست

شمارهٔ ۱۶۴ : زمین گوئی به پیش پای عشق است

شمارهٔ ۱۶۵ : شاداب باغ دهر به آب محبت است

شمارهٔ ۱۶۶ : علی است بهر بجا بودن جهان باعث

شمارهٔ ۱۶۷ : ای حسن تو بگرفته ز خوبان جهان باج

شمارهٔ ۱۶۸ : ببزم دل چو برافروختم ز عشق سراج

شمارهٔ ۱۶۹ : با بت ساده نشستن که ثواتبست و مباح

شمارهٔ ۱۷۰ : تعالی الله از این بالا وزین رخ

شمارهٔ ۱۷۱ : منت دلم ز حلقهٔ موی تو میکشد

شمارهٔ ۱۷۲ : صبحدم باد صبا مشک فشان می‌آید

شمارهٔ ۱۷۳ : گر از دل نیمه شب آهی برآید

شمارهٔ ۱۷۴ : در دور ما چه جور بشر با بشر نکرد

شمارهٔ ۱۷۵ : جدا از طره اش حال دلم دانی چسان باشد

شمارهٔ ۱۷۶ : مگذار اینکه راز دلت بر زبان رسد

شمارهٔ ۱۷۷ : رندان عمل برای رضای خدا کنند

شمارهٔ ۱۷۸ : قلم شرافت اگر دارد از رقم دارد

شمارهٔ ۱۷۹ : قربان آن زمان که زمان و مکان نبود

شمارهٔ ۱۸۰ : نالهٔ من نی عجب گر جا به دل‌ها می‌کند

شمارهٔ ۱۸۱ : غیر آن سر که سری با کف پایی دارد

شمارهٔ ۱۸۲ : زان پیشتر که خاک وجودت سبو کنند

شمارهٔ ۱۸۳ : جهانیان دگر از جنک احتراز کنید

شمارهٔ ۱۸۴ : نالیدن مهجوران سوز دگری دارد

شمارهٔ ۱۸۵ : به تغافل همه روزان و شبان می‌گذرد

شمارهٔ ۱۸۶ : دلدار ما به درد دل ما نمی رسد

شمارهٔ ۱۸۷ : آن که از دوست بجز دوست تقاضا دارد

شمارهٔ ۱۸۸ : هزار بار به خون جگر طهارت کرد

شمارهٔ ۱۸۹ : هر چند دانمت مهر ای نازنین نباشد

شمارهٔ ۱۹۰ : بر دل چو یاد لعل لب یار بگذرد

شمارهٔ ۱۹۱ : خواجه را گوی که از زیر زمین یاد کند

شمارهٔ ۱۹۲ : راستی مردم از آندم که بصلب پدرند

شمارهٔ ۱۹۳ : کسیکه بهر خدا ترک خودستائی کرد

شمارهٔ ۱۹۴ : یاد دو طره ات بدلم چون درون شود

شمارهٔ ۱۹۵ : مست ساقی ز سر آب عنب می‌گذرد

شمارهٔ ۱۹۶ : شده گم دلم که از هجر چو لاله داغ دارد

شمارهٔ ۱۹۷ : همره قافلهٔی روبرهی باید کرد

شمارهٔ ۱۹۸ : نه تنها خجلت از روی تو ماه آسمان دارد

شمارهٔ ۱۹۹ : مردم چشم تو نازیم که در پرده درند

شمارهٔ ۲۰۰ : هر که را بوئی از آن طرهٔ پرچین‌ آمد

شمارهٔ ۲۰۱ : شوخی به همه خلخ و فرخار نباشد

شمارهٔ ۲۰۲ : کس نیست تا نشان بمن از آن دهان دهد

شمارهٔ ۲۰۳ : آینه چون جلوه گاه روی جانان می‌شود

شمارهٔ ۲۰۴ : ز جان خویش اگر عاشقان نظر گیرند

شمارهٔ ۲۰۵ : هر آنکو سر بخاک درگه پیر مغان دارد

شمارهٔ ۲۰۶ : چون بت من شانه بر زلف چلیپائی کشد

شمارهٔ ۲۰۷ : هر که با او آشنا شد خود ز خود بیگانه کرد

شمارهٔ ۲۰۸ : دل سجده جز بر آن خم ابرو نمیکند

شمارهٔ ۲۰۹ : زلف از شانه بروی چو قمر میریزد

شمارهٔ ۲۱۰ : فلک خم گشت کز خود طرح چوگان تو اندازد

شمارهٔ ۲۱۱ : هر کس نه بعشق از سر اخلاص قدم زد

شمارهٔ ۲۱۲ : مدد ز چشم پر آبم سحاب می‌خواهد

شمارهٔ ۲۱۳ : سر عشقت بدل خسته نهان خواهم کرد

شمارهٔ ۲۱۴ : در ملک وجود آنچه که از خاک برآید

شمارهٔ ۲۱۵ : سهی قد تو به سرو کنار جو ماند

شمارهٔ ۲۱۶ : چون بدل ناوک آن شوخ پری زاد‌ آمد

شمارهٔ ۲۱۷ : عاقبت دلا دیدی کار یار و من چون شد

شمارهٔ ۲۱۸ : ایدل این شوخ پریوش که چنین میگذرد

شمارهٔ ۲۱۹ : تا لبم بوسه چند از تو دلارام نگیرد

شمارهٔ ۲۲۰ : برافکن پرده تا خورشید تابان از سما افتد

شمارهٔ ۲۲۱ : هر زمان زلف چو زنجیر توام یاد آید

شمارهٔ ۲۲۲ : ما را به یمن عشق روا از توکام شد

شمارهٔ ۲۲۳ : یار بی پرده عبث پرده ز عارض نگشاید

شمارهٔ ۲۲۴ : اگر از عشق به طور دلت اشراق آید

شمارهٔ ۲۲۵ : دانی که دل بدلبر جانی چسان رسید

شمارهٔ ۲۲۶ : چندانکه سیل دیده من بیشتر شود

شمارهٔ ۲۲۷ : نه هر که تاخت بمیدان دلاوری داند

شمارهٔ ۲۲۸ : ساقی چه باده بود که بر من حواله کرد

شمارهٔ ۲۲۹ : می بنوش اکنون که چون هنگام محشر میشود

شمارهٔ ۲۳۰ : ترکان چشم او پی خونریزی منند

شمارهٔ ۲۳۱ : دل آنچه داشت در بر دلبر نیاز کرد

شمارهٔ ۲۳۲ : هر دل به ‌امیدی پی دلدار برآمد

شمارهٔ ۲۳۳ : دلم نظر سوی آن زلف پرشکن دارد

شمارهٔ ۲۳۴ : بخدا رسد هر آن دل که پی هوا نباشد

شمارهٔ ۲۳۵ : نگارا جانم از هجر تو نالان تا بکی باشد

شمارهٔ ۲۳۶ : بکوی میکده بس بیهشان مدهوشند

شمارهٔ ۲۳۷ : بر آستانهٔ میخانه خاکسارانند

شمارهٔ ۲۳۸ : تیر رستم چو خدنک مژه ات تیز نبود

شمارهٔ ۲۳۹ : بندهٔ پادشهی باش که درویش بود

شمارهٔ ۲۴۰ : همه صحبت ز فراق وز وصالش دارند

شمارهٔ ۲۴۱ : خدا را جمع نتوان با هوا کرد

شمارهٔ ۲۴۲ : بعد مرگ ار بسرم آن بت طناز آید

شمارهٔ ۲۴۳ : بحشر عفو اله ار پناه خواهد بود

شمارهٔ ۲۴۴ : جهان که هر دی و هر نوبهار گرید و خندد

شمارهٔ ۲۴۵ : دلم به طرهٔ پرچین یار افتد و خیزد

شمارهٔ ۲۴۶ : آنکه از دوری او دیدهٔ ما دریا بود

شمارهٔ ۲۴۷ : غم عشقت نه همین قصد دل و جانم کرد

شمارهٔ ۲۴۸ : دل ز قید غمت ایدوست رها نتوان کرد

شمارهٔ ۲۴۹ : شهان که مالک اورنگ و صاحب تاجند

شمارهٔ ۲۵۰ : ندهی کام مرا از لب خندان تا چند

شمارهٔ ۲۵۱ : هر صاحب نامی دمی آرام ندارد

شمارهٔ ۲۵۲ : دل نیست هر آندل که دلارام ندارد

شمارهٔ ۲۵۳ : ساقی از رطل گران دوش سبکبارم کرد

شمارهٔ ۲۵۴ : کس از آن زلف و از آن خال نیارد دم زد

شمارهٔ ۲۵۵ : اهل دل بر در دل حلقه چو رندانه زدند

شمارهٔ ۲۵۶ : دیدی چگونه عزم سفر آن نگار کرد

شمارهٔ ۲۵۷ : شاه اورنگ نشین فکر جهانی دارد

شمارهٔ ۲۵۸ : گر نه برقع بر رخ آن مه جبین افتاده بود

شمارهٔ ۲۵۹ : زان فرقه بپرهیز که پرهیز ندارند

شمارهٔ ۲۶۰ : مرا که جرم ز اندازه بیشتر باشد

شمارهٔ ۲۶۱ : هر چه از اصلش جدا گردید باز آنجا رود

شمارهٔ ۲۶۲ : بزلفش در کشاکش با صبا و شانه خواهم شد

شمارهٔ ۲۶۳ : یاران ره عشق منزل ندارد

شمارهٔ ۲۶۴ : مراست نام علی بهر جسم و جان تعویذ

شمارهٔ ۲۶۵ : هر چه خواهم سخن از زلف تو سازم تحریر

شمارهٔ ۲۶۶ : دوشین بگوش دلم‌ آمد ز مرغ سحر

شمارهٔ ۲۶۷ : روزی ار غم برود نیست مرا یار دگر

شمارهٔ ۲۶۸ : پیر گشتیم و دل از عشق جوانست هنوز

شمارهٔ ۲۶۹ : رهد ز زلف تو دل در بر من آید باز

شمارهٔ ۲۷۰ : یار عاشق‌کش ما دوش به صد عشوه و ناز

شمارهٔ ۲۷۱ : دل برگرفته ایم از این خلق بوالهوس

شمارهٔ ۲۷۲ : قبله ی عشاق طاق ابروی یار است و بس

شمارهٔ ۲۷۳ : خبر عشق ز هر دل بهوا بسته مپرس

شمارهٔ ۲۷۴ : از آب دیده تا ندهی شستشوی خویش

شمارهٔ ۲۷۵ : من و ترا بسخن کرده او بهانهٔ خویش

شمارهٔ ۲۷۶ : چو غنچه خون دلت گر غذاست خندان باش

شمارهٔ ۲۷۷ : دلم بیمار و یاد چشم بیماری پرستارش

شمارهٔ ۲۷۸ : آنکه گشتیم و نجستیم در اطراف جهانش

شمارهٔ ۲۷۹ : کسی که سرمه نکرد از غبار رهگذرش

شمارهٔ ۲۸۰ : در گردنش آویخته گیسوی بلندش

شمارهٔ ۲۸۱ : در خمر طرهٔ طرار کمند اندازش

شمارهٔ ۲۸۲ : سلطان نفس خود شو و مالک رقاب باش

شمارهٔ ۲۸۳ : گر کنم از برگ گل اندیشهٔ پیراهنش

شمارهٔ ۲۸۴ : دوستان با که دهم شرح پریشانی خویش

شمارهٔ ۲۸۵ : برفت عمر و نگشتم ز هجر یار خلاص

شمارهٔ ۲۸۶ : ز پرده گر کنی ایماه وش عیان عارض

شمارهٔ ۲۸۷ : بی دوست دست می‌ندهد بهر ما نشاط

شمارهٔ ۲۸۸ : شکر می‌ریزد از دیوان حافظ

شمارهٔ ۲۸۹ : ای بندهٔ رخسار تو خورشید مشعشع

شمارهٔ ۲۹۰ : صد شکر فارغم ز تماشای باغ و راغ

شمارهٔ ۲۹۱ : عمریست تا به تیر غمت گشته‌ام هدف

شمارهٔ ۲۹۲ : ای دیده و دل هر دو بدار تو شایق

شمارهٔ ۲۹۳ : هست این کون و مکان گوی خم چوگان عشق

شمارهٔ ۲۹۴ : بفشان شکری از لعل لب ای کان نمک

شمارهٔ ۲۹۵ : از آنکه گنج غمت جا گرفت در دل خاک

شمارهٔ ۲۹۶ : گم گردد آسمان و زمین در فضای دل

شمارهٔ ۲۹۷ : ای سر زلفت هزار سلسله عاقل

شمارهٔ ۲۹۸ : نه ملک دان سبب افتخار خویش و نه مال

شمارهٔ ۲۹۹ : بتی نهفته بخلوت سرای جان دارم

شمارهٔ ۳۰۰ : دانی چرا در سیر خود بر خویش میلرزد قلم

شمارهٔ ۳۰۱ : ما می‌کشان چو بادهٔ گلنار می‌زنیم

شمارهٔ ۳۰۲ : من آن نیم که ز سوی تو رو بگردانم

شمارهٔ ۳۰۳ : گر من از طعن رقیبان تو اندیشه کنم

شمارهٔ ۳۰۴ : بتو حیران شدن از چشم تر‌ آموخته‌ام

شمارهٔ ۳۰۵ : یار نگذارد اگر لعل شکر خایش ببوسم

شمارهٔ ۳۰۶ : سر و جان داده گدای در میخانه شدیم

شمارهٔ ۳۰۷ : چون روز ازل رخت به میخانه کشیدیم

شمارهٔ ۳۰۸ : جز رخ دلستان نمی بینم

شمارهٔ ۳۰۹ : دربند زلف یار چو شد مبتلا دلم

شمارهٔ ۳۱۰ : به هر چه می‌نگرم حسن یار می‌بینم

شمارهٔ ۳۱۱ : همیشه موی تو در پیچ و تاب می‌بینم

شمارهٔ ۳۱۲ : تا دل به مهر آن بت عیار بسته‌ام

شمارهٔ ۳۱۳ : ای قبلهٔ جان ما چو بکوی تو رسیدیم

شمارهٔ ۳۱۴ : چون یاد از آن زلف سیه و آنخط زنگاری کنم

شمارهٔ ۳۱۵ : بنشین ببرم جانا تا از سر جان خیزم

شمارهٔ ۳۱۶ : چرا همیشه نه پیچان چو تار موی تو باشم

شمارهٔ ۳۱۷ : تا نظر بر آن رخ چون آفتاب افکنده ایم

شمارهٔ ۳۱۸ : ای رخت باغ بهشت و لب لعلت تسنیم

شمارهٔ ۳۱۹ : چگونه سر ز در پیر فقر بردارم

شمارهٔ ۳۲۰ : عمریست که در هجران میسوزم و میسازم

شمارهٔ ۳۲۱ : بخون خویش نویسم بروی لوح مزارم

شمارهٔ ۳۲۲ : کی زبام تو من سوخته جان بر خیزم

شمارهٔ ۳۲۳ : سخن از زلف تو گویند دل و شانه به هم

شمارهٔ ۳۲۴ : اگر جدا کنی از تیغ بند از بندم

شمارهٔ ۳۲۵ : نه نظر بقد سرو و نه بروی ماه دارم

شمارهٔ ۳۲۶ : گر من از هر دو جهان دست بیکبار کشم

شمارهٔ ۳۲۷ : تا بدام تو من ای جان جهان افتادم

شمارهٔ ۳۲۸ : خالت همه دم دانه و زلفت همه دم دام

شمارهٔ ۳۲۹ : ببوسهٔ لب ساقی بس آرزو دارم

شمارهٔ ۳۳۰ : عشق یارب چه قماریست که نشناخته‌ایم

شمارهٔ ۳۳۱ : چنان به عشق تو وارسته‌ام ز ننگ و ز نام

شمارهٔ ۳۳۲ : من نخواهم به کسی زهد و ریا بفروشم

شمارهٔ ۳۳۳ : از غم خال لب تو گوشه نشینم

شمارهٔ ۳۳۴ : شبی که زلف تو ای نازنین فتاد بدستم

شمارهٔ ۳۳۵ : ما کار به تسبیح و به زنار نداریم

شمارهٔ ۳۳۶ : ای عجب ما خسته جان از فرقت جانانه‌ایم

شمارهٔ ۳۳۷ : دل کشد گه بحرم گاه سوی دیر مغانم

شمارهٔ ۳۳۸ : بیاور باده ساقی تا دمی حالت بگردانم

شمارهٔ ۳۳۹ : چون گل روی ترا در خور دیدار شدیم

شمارهٔ ۳۴۰ : داده‌ام جان رو نما تا روی جانان دیده‌ام

شمارهٔ ۳۴۱ : دهنش هیچ و از آن بوسه تمنا دارم

شمارهٔ ۳۴۲ : کرده عشق تو چنان بیخبر و بی خویشم

شمارهٔ ۳۴۳ : بس بدل هست خیال رخ نیکوی توام

شمارهٔ ۳۴۴ : ساقی آن می‌بقدح کن که چو ما نوش کنیم

شمارهٔ ۳۴۵ : مرغ قدسم من که در دام بلا افتاده‌ام

شمارهٔ ۳۴۶ : افسوس که از حالت خود بیخبرانیم

شمارهٔ ۳۴۷ : خبرت هست که بی لعل تو ما خونجگریم

شمارهٔ ۳۴۸ : خوانند گرچه خلق جهان اصفهانیم

شمارهٔ ۳۴۹ : دوش بهر گریه در هجرت مجالی داشتم

شمارهٔ ۳۵۰ : مرغ سحر همانا زین ناله برکشیدن

شمارهٔ ۳۵۱ : خوش بود دیده ز جان بستن و جانان دیدن

شمارهٔ ۳۵۲ : گریم بکار دل من و دل هم بکار من

شمارهٔ ۳۵۳ : ای زال جهان تا کی جان کندن و نوازدن

شمارهٔ ۳۵۴ : دری به از در یکتای با صفای سخن

شمارهٔ ۳۵۵ : یوسف رخی به چاه ذقن بسته راه من

شمارهٔ ۳۵۶ : به ماه عارض خود زلف را حجاب مکن

شمارهٔ ۳۵۷ : هرکس ندیده غارت و یغمای ترکمن

شمارهٔ ۳۵۸ : حدیث یار چه حاصل ز غیر بشنیدن

شمارهٔ ۳۵۹ : دارم بتی به غیر در مهر باز کن

شمارهٔ ۳۶۰ : نگذاشت غم تنگ دهانت اثر از من

شمارهٔ ۳۶۱ : از غبار خودنمائیها عمل را پاک کن

شمارهٔ ۳۶۲ : آن سان سخن بگوی که بتوان نگاشتن

شمارهٔ ۳۶۳ : خبرم نیست ز سر تا شده سودائی تو

شمارهٔ ۳۶۴ : سواد موی تو اندر بیاض روی نکو

شمارهٔ ۳۶۵ : ای دل من مبتلا در خم گیسوی تو

شمارهٔ ۳۶۶ : طعنه بر ما مزن ای شیخ و به خود غره مشو

شمارهٔ ۳۶۷ : ای کحل چشم اهل نظر خاک پای تو

شمارهٔ ۳۶۸ : بیچارهٔی که نیست بجز حق پناه او

شمارهٔ ۳۶۹ : آنکس که داده نسبت روی ترا بماه

شمارهٔ ۳۷۰ : عشقت سپرد از دل دیوانه بدیوانه

شمارهٔ ۳۷۱ : زان سفله وجودی که شریر است عدم به

شمارهٔ ۳۷۲ : ما را چو از عدم بوجود اوفتاد راه

شمارهٔ ۳۷۳ : ای در گرانمایه وای یار یگانه

شمارهٔ ۳۷۴ : ای یار بکس وفا نکرده

شمارهٔ ۳۷۵ : ای دلارام که اندر دل ما‌ آمده‌ای

شمارهٔ ۳۷۶ : ای مقیم دل که‌ام شب شمع این کاشانه‌ای

شمارهٔ ۳۷۷ : دی گفت زاهد از دو جهان چون گذشته‌ای

شمارهٔ ۳۷۸ : چیست دنیا در ره سیل فنا ویرانه‌ای

شمارهٔ ۳۷۹ : ساقی از آن دو جرعه که در جام کرده‌ای

شمارهٔ ۳۸۰ : ستم ار بناتوانان ز ستمگری رسانی

شمارهٔ ۳۸۱ : صاحب علم و عمل را رتبهٔ والاستی

شمارهٔ ۳۸۲ : زالعلم حجاب الاکبر‌ام د عقل سودائی

شمارهٔ ۳۸۳ : ما بجز عشق ندیدیم صلاح دیگری

شمارهٔ ۳۸۴ : بگرفته خواب چشمم غم چشم نیم خوابی

شمارهٔ ۳۸۵ : غیر خونابه چه خوردی ز می انگوری

شمارهٔ ۳۸۶ : بیک خرام دل از من تو دلربا بردی

شمارهٔ ۳۸۷ : جان بتنگ آمدم از غصهٔ بی همنفسی

شمارهٔ ۳۸۸ : خواهی ارجا به لب آب روان بگزینی

شمارهٔ ۳۸۹ : بخیال ماه رویت بودم ز ضعف حالی

شمارهٔ ۳۹۰ : ای مه ز مهر اگر نظری سوی ما کنی

شمارهٔ ۳۹۱ : تا کی ز حرص سیم مس رخ طلا کنی

شمارهٔ ۳۹۲ : ای می‌فروش گر نظری سوی ما کنی

شمارهٔ ۳۹۳ : الا که از می‌نخوت مدام بیخود و مستی

شمارهٔ ۳۹۴ : تا کی دلا خموشی یکدم برآر زاری

شمارهٔ ۳۹۵ : تا نگردی با خلایق یار بی عز و وقاری

شمارهٔ ۳۹۶ : نیست بازار جهانرا به از این سودایی

شمارهٔ ۳۹۷ : گشتیم پی یار نکو هر سر کوئی

شمارهٔ ۳۹۸ : ایکه نام آن صنم را در بر من میبری

شمارهٔ ۳۹۹ : دنیا زکف گذار چو دعوی دین کنی

شمارهٔ ۴۰۰ : ای برادر چند دل آلودهٔ دنیا کنی

شمارهٔ ۴۰۱ : چو کسی بعذرخواهی نرود ز بی گناهی

شمارهٔ ۴۰۲ : چشم مستت همه مردم کشد از بی‌باکی

شمارهٔ ۴۰۳ : چشم تو می‌نماید چون آهوی تتاری

شمارهٔ ۴۰۴ : داد از دست تو کاینسان دلربائی میکنی

شمارهٔ ۴۰۵ : نتوان گفت رخت را قمر آری آری

شمارهٔ ۴۰۶ : گر نوازی ز کرم یا که کشی یا که به بندی

شمارهٔ ۴۰۷ : تا زده‌ام خویش به دیوانگی

شمارهٔ ۴۰۸ : گر نه ای دل پای بند طرهٔ طرار یاری

شمارهٔ ۴۰۹ : هر گه بخاطرم تو پریوش گذر کنی

شمارهٔ ۴۱۰ : روی تو هست موسی و چشم تو سامری

شمارهٔ ۴۱۱ : به بندگان نکنی لطف چون تو از یاری

شمارهٔ ۴۱۲ : برو بجو ز عمل مونسی و داد رسی

شمارهٔ ۴۱۳ : گفت دانا پدری با پسر از آگاهی

شمارهٔ ۴۱۴ : تو مرغ گلشن قدسی نه در خور قفسی

شمارهٔ ۴۱۵ : قاصد کویش دلا تا نالهٔ شبگیر کردی

شمارهٔ ۴۱۶ : دمی که پرده ز رخسار خود براندازی

شمارهٔ ۴۱۷ : چوبدید خویشتن را همه حسن و دلربائی

شمارهٔ ۴۱۸ : چه غم که رفت ز من در ره تو جان و تنی

شمارهٔ ۴۱۹ : تا در ره مقصود به تشویش نیفتی

شمارهٔ ۴۲۰ : منه به زمرهٔ انعام نام انسانی

شمارهٔ ۴۲۱ : غنچه را نیست جز این علت خونین جگری

شمارهٔ ۴۲۲ : چه باک خار وجودم شد ار فنای گلی

شمارهٔ ۴۲۳ : اگر که لقمه ربایی ز خوان خاموشی

شمارهٔ ۱

ای ازلی ذات از عیوب مبرا

ای ز صفات تو هستی آمده پیدا

بهر ظهور کمال نور صفاتت

کرده کمال ظهور در همه اشیا

کی تو نهان بودهٔی زدیده که باشد

از در و دیوار جلوهٔ تو هویدا

جز تو که از چوب میوه‌ها بنماید

جز تو که آرد ز خاک لاله حمرا

بر سر هر شاخ گل بطرف گلستان

مرغ نباشد مگر بذکر تو گویا

از تو عیان حسن و عشق هر دو که هستی

صانع زلف مسلسل و دل شیدا

از پی زینت فزائی چمن حسن

آوری از چشم مست نرگس شهلا

بار خدایا تویی که ذکر تو گویند

در همه دیر و حرم کنشت و کلیسا

در طرق اعتقاد سوی تو پویند

جمله یهود و مجوس و مسلم و ترسا

از تو بهر دل که نور معرفتی تافت

دم نتواند زدن دگر ز من و ما

وصف تو را نی همین صغیر نه در خور

مانده در این ره بجا چه پیر و چه برنا

شمارهٔ ۲

ز ممکنات توان دید طلعت او را

که یک یک آینه‌اند آن جمال نیکو را

گرش مشاهده خواهی ز خویش چشم‌بپوش

که او ز دیدهٔ خود بین نهان کند رورا

ز خویش گم شو و آنگه خدای را میجوی

که واجبست ز خود گم شدن خداجو را

تهی نکرده ز هر بومشام کی شنوی

شمیم دلکش آن طرهٔ سمن بو را

رواست کار خدایی ز دوستدار خدا

که اتصال به آن بحر باشد این جو را

در آبمذهب عشق و فسانه بین و فسون

میانهٔ ملل این شورش و هیاهو را

مگر صغیر نداند حکایتی جز عشق

که نیست جز سخن عشق بر زبان او را

شمارهٔ ۳

چه مایه میدهد اردی‌بهشت بستان را

که میزند به صفا طعنه باغ رضوان را

کدام جلوه به گلشن کند چنین دلکش

نوای زیر و بم بلبل خوش الحان را

اگر ز داغ دل عاشقان نشان جویی

برو به باغ و ببین لاله‌های نعمان را

زهی مقدر بی‌مثل و صانع بیچون

که از جماد بر آرد ثبات الوان را

ترانهٔ و من الماء کل شیئی حی

از آبشار به رقص آورد سخندان را

چو نرگس آنکه قدح کش بود در این ایام

به عالمی ندهد گوشهٔ گلستان را

صغیر معرفت واجبت بود واجب

نتیجه‌گر طلبی کارگاه امکان را

شمارهٔ ۴

زین سر و نشان یافتم آن سر و نشان را

آن سر و نشان نازم و این سرونشان را

زلفش بر بود از من و خلقی دل و دانم

نستانم از او چون دگران من دگر آن را

چشم و مژه و ابروی او یا دو کمان‌دار

بر قصد هم آورده به کف تیروکمان را

رفتیم پی گندم خالش من و آدم

او داد مکان از کف و من کون و مکان را

بر خلق جهان تنگ شکر جای کند تنگ

آرد به شکر خنده چو آن تنگ دهان را

در آتش رخ دانیش آن خط سیه چیست

دودیست که بنموده سیه روز جهان را

نتوان سر موئی به میان فرق نهادن

با موی بسنجی اگر آن موی میان را

برخاسته‌ام از سر جان بر سر آنم

تا سازمش ایثار به مقدم سر و جان را

آری نشود گر سر من خاک ره دوست

بر دوش کشم بهر چه این بار گرانرا

بین پایهٔ نازش چه بلند است که بر خاک

نادیده کسی سایهٔ آن سر و روانرا

عیبی به وجودش نتوان یافت صغیرا

جز این که وفا نیست مر آن روح روان را

شمارهٔ ۵

زاهدا کمتر نصیحت کن من دیوانه را

در من افسون در نگیرد بس کن این افسانه را

مدتی شد بی نصیب از سنگ اطفالم دریغ

امتیازی نیست دیگر عاقل و دیوانه را

از جدائی نی عجب گر من چونی دارم نوا

هرج اندر ناله آرد استن حنانه را

آشنا کن خود باهل دل که در بحر وجود

نیست غیر از دل صدف آن گوهر یکدانه را

یافت وصل شمع چون پروانه از خود درگذشت

درگذر از جان تو هم جوئی اگر جانانه را

پای تا سر ز آتش حسرت بسوزی همچو شمع

دانی اندر سوختن گر لذت پروانه را

روی و مو هرگاه آرایش دهد دلدار من

بوسم و بویم گهی آئینه گاهی شانه را

نازم آن ابروی محرابی که برد از خاطرم

مسجد و دیر و کنشت و کعبه و بتخانه را

پنجه زر پاش خور بگرفته از عالم زمام

زرفشان و رام کن هم خویش و هم بیگانه را

این نوا دارد صغیر از عشق حیدر گر هزار

دارد از سودای گل آن نالهٔ مستانه را

دل بود پیمانه و مهر علی می‌دورهاست

تا که من لبریز دارم زان می‌این پیمانه را

شمارهٔ ۶

چو من آراستم ز آیینه دل جلوه‌گاهش را

ز مهر افکند در آن عکس روی به ز ماهش را

سپاه غمزه در هر ملک دل کانشه برانگیزد

بویران ساختن اول دهد فرمان سپاهش را

نه تنها بر دلم تیر نگاه انداخت کز مژگان

هزاران تیر آمد در قفا تیر نگاهش را

بهشتی رو بتی دارم که بهر سرمهٔ چشمان

بزلف عنبرین روبند حوران خاک راهش را

چو من دانم خراب و مات و بیخود گردی ای ناصح

اگر چون من ببینی عشوه های گاه گاهش را

بدشت عشق ای یاران کدامین ابر میبارد

که غیر از درد و رنج و غم نمیبینم گیاهش را

کسی گر خواهد از حال صغیر آگه شود برگو

بپرس از ماهی و مه داستان اشک و آهش را

شمارهٔ ۷

هر گه بیفشانی برخ زلف سیاه خویش را

مانند شب سازی سیه روز من دلریش را

خویشان دهندم پند و من بیگانه ام ز ایشان بلی

عشق تو هر جا پا نهد بیگانه سازد خویش را

شاهان عالم را بود گاهی نظر سوی گدا

ای خسرو خوبان ببین یکره من درویش را

بی شک ببازد دین و دل زنار بندد بر میان

زاهد ببیند گرچو من آنزلف کافر کیش را

نوش است وصل آنصنم نیش است طعن بیخبر

خواهی اگر آن نوش را آماده شو این نیش را

جز یار کو جز یار کو عاشق شو و او را ببین

ای فلسفی یکسو بنه این عقل دوراندیش را

آن اصل هر بیش و کمت خواهی درآید در نظر

بیرون کن از دل ای صغیر آمال کم یا بیش را

شمارهٔ ۸

ناصح از بیماری عشق از چه بیم آری مرا

خوشتر از صحت بود این گونه بیماری مرا

تا در این بیماریم از بی پرستاری چه باک

میکند بیماری از شفقت پرستاری مرا

تا گرفتارم بعشق آزادم از کون و مکان

کرده آزاد از دو عالم این گرفتاری مرا

گرچه خوارم لیک با آن گل قرینم روز و شب

عزتی هرگز نباشد به از این خواری مرا

من خود ار خواهم برای اوست نی از بهر خود

گفتمت این تاز خودخواهان مپنداری مرا

ای فلک من نیستم آن کز تو بینم نیک و بد

دست بگشا گر که بتوانی بیازاری مرا

میکنم از همت خود چرخ را یاری صغیر

گر کند لطف علی مرتضی یاری مرا

شمارهٔ ۹

از آن ندیده کسی آفتاب روی تو را

که پرده گشته تجلی رخ نکوی تو را

توان گذشت ز هر آرزو ولی هرگز

ز دل بدر نتوان کرد آرزوی تو را

کسی که نیست اسیر تو کو که من بجهان

بگردن همه بینم کمند موی تو را

مراد رهرو دیر و کنشت و کعبه توئی

که جمله در طلب افتاده اند کوی تو را

کجا بغیر دهد فتنه جهان نسبت

کسی که دیده چو من چشم فتنه جوی ترا

سواد چین و ختا را دهم بشکرانه

بچنگ آرم اگر زلف مشگبوی ترا

چنان که بلبل شوریده وصف گل گوید

صغیر ورد زبان کرده گفتگوی ترا

شمارهٔ ۱۰

به چنگ آرم شبی گر طره جانانهٔ خود را

بپرسم مو به مو حال دل دیوانهٔ خود را

اسیر دانهٔ خال لب یارم من ای زاهد

مکن دام دل من سبحهٔ صددانهٔ خود را

کجا منت کشم از ساقی تا مشفق گردون

که من پر کرده ام از خوندل پیمانهٔ خود را

کسان بندند سد در راه سیل از بیم ویرانی

خلاف من که وقف سیل کردم خانهٔ خود را

مکافات ارنخواهی برمیفکن خانمان از کس

که دارد دوست هر مرغ ضعیفی لانهٔ خود را

چو خواهی رفتن و بگذاشتن افسانه‌ای از خود

به نیکی در جهان بگذار هان افسانهٔ خود را

سر و کار است هر کس را صغیر آخر بگورستان

چه کم بینی کنون از قصر شه ویرانهٔ خود را

شمارهٔ ۱۱

شبی فرهاد اگر بیند به خواب آن لعل نوشین را

ز لوح سینه با ناخن تراشد نقش شیرین را

ز چین زلف خم در خم زنی رسم جهان بر هم

همه مشک آورند از چین تو از مشک آوری چین را

دل ما را قراری نیست جز در حلقهٔ زلفت

بلی در زیر زنجیر است آرامش مجانین را

مجو ای شیخ از ما جز طریق عشق و شیدایی

چه داند عاشق دلداده رسم کیش و آئین را

مرا گویند پنهان کن غم عشق و نمیدانم

چسان پنهان کنم رخسار زرد و اشک خونین را

جان آئینهٔ فکر تو است از زشت و از زیبا

نه بینی بد بعالم گر به بندی چشم بدبین را

صغیر از نور حکمت می‌شود چشم دلت روشن

اگر جانت شود نائل مقام حلم و تمکین را

شمارهٔ ۱۲

تا بود زلف تو اسباب پریشانی ما

رو به سامان ننهد بی سرو سامانی ما

نه تو رحم آوری و نی اجل آید ما را

ار دل سخت تو فریاد و گران جانی ما

دید هرکس رخ تو واله و حیران تو شد

نه همین حسن تو شد باعث حیرانی ما

ز آستین اشگ بیفزود و ز دامان بگذشت

آه از این سیل که دارد سر ویرانی ما

همچو خورشید عیانست که در ملک جهان

مهوشی نیست چو دلدار صفاهانی ما

کافری سخت شد از سستی ما در رده دین

سبب رونق کفر است مسلمانی ما

روز محشر چو سر از خاک لحد برداریم

نام نیکوی تو نقش است به پیشانی ما

نبرد صرفه یقین روز جزا ای زاهد

زهد فاش تو ز می ‌خوردن پنهانی ما

ما صغیر از پی زاهد سوی مسجد نرویم

مسجد ارزانی او میکده ارزانی ما

شمارهٔ ۱۳

جانا ز که آموختی این عشوه گری را

عشاق کشی خانه کنی پرده دری را

سرو از تو خجل گشت چو سیب زقنت دید

آری چه کند سرزنش بی ثمری را

هر لحظه دلم در خم موئیت کند جای

خوش کرده فلک قسمت او در بدری را

تا کی بفراق گل رخسار تو هر شب

هم ناله شوم نالهٔ مرغ سحری را

جور فلک و طعنه اغیار و غم یار

یا رب چه کنم این همه خونین جگری را

از بی خبری مدعیان بی خبرانند

زان خرده گرفتند بمن بی خبری را

در دست مرا چون هنری نیست همان به

بر حضرت او عرضه دهم بی هنری را

آباد شدم از نظر پیر خرابات

نازم روش رندی و صاحب نظری را

دیوانه شود همچو صغیر آن که به بیند

از چشم سیه غمزه آن رشگ پری را

شمارهٔ ۱۴

در روی این زمین که تویی صد هزارها

پیش از تو بوده اند بشهر و دیارها

بر پیکر سپید و سیاه بشر بسی

این مهر و ماه تافته لیل و نهارها

بس سیم تن مقیم سراهای زرنگار

کامروز خفته اند به خاک مزارها

بس کاخ منهدم شده بینی ز خون دل

اجزای آن پر است ز نقش و نگارها

گل سرزند برنگ رخ گلرخان ز گل

رخ زیر گل نهفته ز بس گلعذارها

از سروهای ناز مثال سهی قدان

گویی زمانه ساخته در جویبارها

بس بزم عیش گشت سیه پوش و مطربان

دادند جای خود همه بر سوگوارها

بس میگسار و ساقی مهوش که هیچ نیست

حرفی ز ساقی و اثر از میگسارها

یا للعجب که در طلب دو گز کفن

باشد همیشه بین بشرگیر و دارها

دانند فانی است جهان و برای آن

بر پا همی کنند صف کار زارها

بس شهریار قادر و سلطان مقتدر

رفتند و رفت از کفشان اقتدارها

بس کاردان که در عوض پیشرفت کار

خود مضمحل شدند در انجام کارها

بس شیرگیرها که ز هم شیرشان درید

صیادها شدند شکار شکارها

شو راستکار و در دو جهان باش رستگار

گشتند رستگار چنین رستگارها

کن صرف خدمت دگران روزگار خویش

با نام نیک زنده بمان روزگارها

غافل مشو صغیر ز درها که سفته اند

از بهر هوشیاری ما هوشیارها

شمارهٔ ۱۵

شد بزلف یار هر که مبتلا

پا نمیکشد از سرش بلا

هر که را بخویش خواند از کرم

بهر کشتنش می‌زند صلا

بسکه میکشد عاشقان خود

گشته کوی او دشت کربلا

دل نهان کند عشق او ولی

راز دل کند دیده بر ملا

هر کسی شود غرق بحر عشق

کار افتدش با نهنگ لا

ترک می‌مکن زانکه میدهد

دیده را ضیا سینه را جلا

شد ز عشق یار حاصل صغیر

غصه و الم رنج و ابتلا

شمارهٔ ۱۶

گر نبینم روزی آن مهر جهان افروز را

تیره تر از شب به بیند چشم من آن روز را

دل بشوق تیر مژگانش کشد از دیده سر

تا مگر گردد هدف آن ناوک دل دوز را

خواست تا خلق جهانش بنده فرمان شوند

زان خدایش داد این حسن جهان افروز را

شد سر نالایقم خاک ره پیر مغان

اختر مسعود بین و طالع فیروز را

دایمم در نیستی رغبت فزاید آنچنانک

حرص افزاید حریص سیم و زراندوز را

چنگ از من یاد دارد این خروش دلخراش

نی زمن آموخته این نالهٔ جان سوز را

کس به عالم کی شود استاد در کاری صغیر

تا نکو شد خدمت استاد کارآموز را

شمارهٔ ۱۷

موشکافی به جهان گرچه بود پیشهٔ ما

به میان تو نبرده است ره اندیشهٔ ما

ما که داریم بعشق تو عنان تا چه کند

دل چون سنگ تو با این دل چون شیشهٔ ما

هر کسی را هنری پیشه و کاری در پیش

نیست جز عشق تو ای رشک پری پیشهٔ ما

اگر از فتنهٔ چشم تو بیابیم امان

نیست از فتنهٔ دور فلک اندیشهٔ ما

با چنین اشگ روان سرخوش و خرم دایم

چون نباشیم که در آب بود ریشهٔ ما

مدعی تیشهٔ ما آه بود ریشهٔ خود

رو نگهدار و بپرهیز از این تیشهٔ ما

زاهوی چشم بتانیم در اندیشه صغیر

با وجودی که رمد شیر نر از بیشهٔ ما

شمارهٔ ۱۸

جانا ز روی خویش بر افکن نقاب را

تا کی نهان به ابر کنی آفتاب را

مغرور حسن خود شده خوبان شهر مصر

ای یوسف از جمال برافکن نقاب را

بنشسته ام به راه که شاید من گدا

گویم سلامی آن شه مالک رقاب را

حالی که لاله را قدح باده بر کف است

ساقی مکن دریغ زمستان شراب را

ما درس معرفت ز خط یار خوانده ایم

بگذار در مقابل زاهد کتاب را

دیدم به خواب خنجر خونین بدست یار

جویا شدم ز ابروی او شرح خواب را

گفتا صغیر قتل تو تعبیر خواب توست

آورده بود کاش به فعل این جواب را

شمارهٔ ۱۹

عشق تو با خاک ره ساخته یکسان مرا

پای به سر نه کنون از ره احسان مرا

تا به هم آویخته باد صبا طره ات

کرده از این ماجرا سخت پریشان مرا

من بتو حیران و شد واله و حیران من

هر که بدید اینچنین واله و حیران مرا

هر چه که خواهی بکن هر چه که خواهی بگو

دادن فرمان تو را بردن فرمان مرا

کعبه من کوی تو قبله ام ابروی تو

غیر ولای تو کو مذهب و ایمان مرا

کافر عشق توام باک ندارم ز کس

گو که ندانند هم خلق مسلمان مرا

وصف جنان بر صغیر این همه واعظ مخوان

روضه رضوان ترا صحبت جانان مرا

شمارهٔ ۲۰

شکرلله که شده جای تو اندر دل ما

بعد از این هیچ نباشد به میان حایل ما

فخر ما خاک نشینان به ملایک این بس

که زدی خیمه تو ای شاه در آب و گل ما

هر کسی حاصلی از عمر جهان دارد و نیست

جز غم عشق تو ای جان جهان حاصل ما

سرفکندیم بپای تو و داریم امید

که قبول افتدت این تحفه ناقابل ما

حالیا سرخوش و مستیم و نداریم خبر

که چه بود و چه شود ماضی و مستقبل ما

تا کی از سر بهوائی به سما می‌نگری

ای خداجوی خداجوی ز عرش دل ما

باغ فردوس نخواهیم و گلستان ارم

تا سر کوی خرابات بود منزل ما

شکر لله که نشستیم چو در کشتی عشق

گشت چون نوح بیابان نجف ساحل ما

حل مشکل همه از شاه نجف خواه صغیر

که جز از همت او حل نشود مشکل ما

شمارهٔ ۲۱

اگر به جرم محبت کنند پوست مرا

نمی رود بدر از سر هوای دوست مرا

رضای دوست گزیدم بخود چو دانستم

که هرچه دوست پسندد همان نکوست مرا

بخواب خوش همه شب مهر و ماه می‌بینم

ز بسکه در نظر آن یار ماه روست مرا

قدش بچشم پرآبم مدام جلوه گر است

چه احتیاج به سرو کنار جوست مرا

چو من به هر دو جهان پا زند ز سرمستی

هرآنکه نوشد از این می‌که در سبوست مرا

نمانده در دل من هیچ آرزو لیکن

چو عرش خاک نجف گشتن آرزوست مرا

صغیر کرد غلامی حیدرم آزاد

بلی چه باک ز حشرم که خواجه اوست مرا

شمارهٔ ۲۲

ویرانهٔ آن گنج نهان است دل ما

گنجینهٔ سر دو جهان است دل ما

تا گشته خریدار تو ای گوهر مقصود

فارغ ز غم سود و زیانست دل ما

احوالی از او پرس که اندر خم زلفت

باز آمده از کون و مکانست دل ما

ما را بجنان شیخ همی خواند و غافل

کز یاد رخت باغ جنانست دل ما

پر ساخته از نام و نشان گرچه جهان را

در کوی تو بی نام و نشانست دل ما

از چشم یقین روی تو دیده است دو صد شکر

وارسته ز هر شک و گمانست دل ما

مقصود دل ما همه مقصود دل توست

رائی که بر آنی تو بر آنست دل ما

چون با همه یکرو شده در ظاهر و باطن

زان محرم اسرار نهانست دل ما

دیریست که از لطمهٔ چوگان محبت

چون گو به سر خویش دوانست دل ما

عمریست که سیرش همه در عرش الهیست

یعنی همه در خود نگرانست دل ما

تا مهر علی کرده در او جای صغیر!

یک شیشه پر از جوهر جانست دل ما

شمارهٔ ۲۳

داده ام جا به سر هوای تو را

می زنم بوسه خاک پای تو را

سر من جان من بلاگردان

قد سر تا به پا بلای تو را

خواه بنواز و خواه بگدازم

که به جان می‌خرم رضای تو را

مهر و ماه اوفتاده از نظرم

تا بدیدم مها لقای تو را

چون کنم شکر اینکه ایزد داد

در کفم رشتهٔ ولای تو را

زاهد از حق بهشت می‌طلبد

من سر کوی با صفای تو را

نظری بر صغیر کن جز تو

که نوازد شها گدای تو را

شمارهٔ ۲۴

چند به چهره افکنی زلف سیاه خویش را

از نظرم نهان کنی روی چو ماه خویش را

اینقدر از غم توام حال نمانده تا مگر

شرح دهم به پیش تو حال تباه خویش را

شاهی و غمزه‌ات بود خیل و سپاه و کرده‌ای

امر به غارت جهان خیل و سپاه خویش را

من همه پای تا به سر ذلت و مسکنت شدم

تا تو نمودی‌ام همی شوکت و جاه خویش را

مه به برت سها بود شه به درت گدا بود

گر شکنی روا بود طرف کلاه خویش را

دوخته‌ام به راه تو چشم که از ره وفا

آیی و پا نهی به سر چشم‌به‌راه خویش را

بین من و حبیب من واسطه آه و ناله شد

ای دل خسته قدردان ناله و آه خویش را

پیش تو کرده هر کسی سینه خویشتن سپر

تا به دل که افکنی تیر نگاه خویش را

یاد کند صغیر اگر زلف تو را روا بود

زآن که به خاطر آورد روز سیاه خویش را

شمارهٔ ۲۵

خدای ساخته گنجینه گهر ما را

نموده مظهر خود پای تا بسر ما را

کمال عزت ما بین که حق بحد کمال

چو خواست جلوه کند ساخت جلوه گر ما را

برای اینکه کند خویش جلوه در انظار

بداد جلوه در انظار یکدگر ما را

ز عرش و فرش دل ما گزید مسکن خویش

نهاد تاج کرامت از آن بسر ما را

ز وصل خویش بشارت میان جن و ملک

به ما بداد و از آن نام شد بشر ما را

ز بر و بحر کند تا که صنع خود ظاهر

نمود کاشف اسرار بحر و بر ما را

ز خشک و تر همه اشیا طفیل خلقت ماست

بود تصرف از این رو بخشک و تر ما را

بسا خواص ز حکمت نهاده در اشیاء

ز حل و عقد همه کرده با خبر ما را

ز ما پدید شود تا که قدرتش داده است

به دست رشتهٔ هر صنعت و هنر ما را

برای ماست جهان ما برای طاعت حق

نکرده خلعت هستی عبث ببر ما را

چراغ عقل بما داده تا که پرتو آن

ببخشد آگهی از راه خیر و شر ما را

چو روی اصل محبت نموده خلقت ما

برخ گشوده هم از عشق خویش در ما را

عجب که خوانده شب و روز پنج ره بحضور

ز لطف و رحمت بیرون ز حد و مر ما را

صغیر دارد از او مسئلت که خود گردد

به راه بندگی خویش راهبر ما را

شمارهٔ ۲۶

در روزگار چون گذرد روزگار ما

باقیست نقش کلک بدایع نگار ما

سرخوش به پیشه ئی و شعاریست هر کسی

گردیده عشق پیشه محبت شعار ما

ما را کجا زمانه فراموش می‌کند

برجاست تا ابد اثر بی شمار ما

بگذاشت هر کسی اثری را به یادگار

مدح علی و آل بود یادگار ما

با مهر مهر احمد و آلش هزار شکر

تصدیق کرده حق سند اعتبار ما

مردن جلال ما بفزاید که بعد مرک

پروانه ایست چرخ ز شمع مزار ما

عشق علی گرفته دل ما به اختیار

غم نیست گر بدست دل است اختیار ما

ما پیروان آل رسولیم و در دو کون

این پیروی بود سبب افتخار ما

تسکین قلب خود به ولای علی دهیم

اینست و بس قرار دل بی قرار ما

نه صحبت از کریم کنیم و نه از لئیم

شکر خدا به کار کسی نیست کار ما

وصاف اولیای خدائیم و بس به ما

آموخته است این عمل آموزگار ما

داریم انتظار ظهور ولی عصر

حق کاش آورد بسر این انتظار ما

با مهر خاندان چه غم از دشمنان صغیر

این دوستی خود آمده محکم حصار ما

شمارهٔ ۲۷

جز می کشیدن حاصلی کو گردش ایام را

ساقی بنازم دست تو در گردش آور جام را

دانی چرا زاهد نبرد از می کشیدن بهره‌ای

ز آغاز می‌پنداشت بد اینکار نیک انجام را

مغبچه‌ یی از میکده آید اگر در مدرسه

چون خم می‌آرد بجوش این زاهدان خام را

بر من شبی پیر مغان بنمود جامی مرحمت

کز مستیش دادم ز کف هم ننگرا هم نام را

منمای بر من زاهدا این سبحهٔ صد دانه ات

من مرغ نادان نیستم برچین ز ره این دام را

دین و دل خود باختم بر روی و موی دلبری

کز موی و رو طرح افکند هم کفر و هم اسلام را

آن عام کالانعام را خواهی شناسی بازبین

آن کو بهمره می‌برد در بزم خاصان عام را

سازد صغیر از حق طلب رسم حیا شرط ادب

تا حق حرمت وانهد رندان درد آشام را

شمارهٔ ۲۸

من از دل رخ نتابم زانکه یارم رخ نمود اینجا

از اینجا دیده چون بندم که او برقع گشود اینجا

بیا زاهد بمیخانه گر آگاهی همی خواهی

که آگاهت کنند از آنچه هست و آنچه بود اینجا

در این مجلس ملک هم آگه از صحبت نمیگردد

که با حق میکنند از راه دل گفت و شنود اینجا

من از مهد فنا بیرون نمی آیم که طفل دل

پس از یکعمر بی تابی بآرامی غنود اینجا

حضور زاهد و پیر مغان را تجربت کردم

نشست آنجا مرا بر آینه زنک و زدود اینجا

سزد گر رنگ من شد زرد در میدان عشق آری

سپر افکند در روز ازل چرخ کبود اینجا

چو سودم بر در پیر مغان سر نیک دانستم

که ضایع کرد عمر آنکس که از جان سرنسود اینجا

به بزم ما مغنی خواند ابیاتی حکیمانه

نمی‌دانم کجا بشنیده بود آمد سرود اینجا

صغیر آسا به نقد دین و دل گر میکنی سودا

به بازار محبت آکه خواهی برد سود اینجا

شمارهٔ ۲۹

گردون همیشه پست کند ارجمند را

اینست رسم و قاعده چرخ بلند را

باشد به گردن همه محکم کمند آز

مرد آن بود که میگسلد این کمند را

بس سرکش است جان برادر سمند نفس

هان تا عنان رها نکنی این سمند را

خوی طمع ز خویش نما دور ای عزیز

کاین خوی خوار کرده عزیزان چند را

ای خودپسند خود چه نمائی باین و آن

مشگل کسی پسند کند خودپسند را

تسلیم شو که صید چو خواهد جهد ز بند

صیاد سخت تر کند البته بند را

آن خواه بهر غیر که خواهی برای خویش

خود هم صغیر گوش کن این طرفه پند را

شمارهٔ ۳۰

چو در کویت وطن دارم نجویم باغ رضوان را

چو بر رویت نظر دارم نخواهم حور و غلمان را

نه کافر نی مسلمانم که یاد طره و رویت

ببرد از خاطرم یکباره شرح کفر و ایمان را

دو جرعه باده‌ام ساقی کرم کرد و یکی دیدم

می و مینا و ساقی عشق و عاشق جان و جانان را

شبی در خواب می‌دیدند کاش آن طره را آنان

که بر من خرده می‌گیرند گفتار پریشان را

ندید ار زاهد آن رخسار این نبود عجب آری

نبیند چشم نابینا رخ خورشید تابان را

به عالم هرکسی آورده بر کف از کسی دامان

صغیر آورده بر کف دامن شاه خراسان را

منم خاک کف پای سگ کوی شهنشاهی

که ضامن شد ز راه مرحمت وحش بیابان را

همی‌خواهم به آن چیزی که خود می‌داند آن سرور

نوازد از طریق لطف این عبد ثناخوان را

شمارهٔ ۳۱

بگشود تا به خنده لب نوشخند را

در هم شکست رونق بازار قند را

عاقل چه پند بر من دیوانه می‌دهی

تو عشق را ندانی و دیوانه پند را

کوتاه گشت دست تمنایش از دو کون

هر کس گرفت آن سر زلف بلند را

از جمله کارها دل من عشق پیشه کرد

یارب چه سازم این دل مشگل پسند را

آوخ ز خال کنج لبش کان سیاه کرد

روز سفید گوشه نشینان چند را

داند ز دیدن رخ او حالت مرا

هر کس که دیده بر سر آتش سپند را

کس نیست چاره ای به غم ما کند صغیر

گوئیم با که درد دل دردمند را

شمارهٔ ۳۲

مکن باور به یک منوال دور زندگانی را

به یاد آر ای توانا روزگار ناتوانی را

به کسب معرفت کوش و جوانی صرف طاعت کن

که خواهی خورد گاه پیری افسوس جوانی را

برای معنی است ایجاد هر صورت مشو غافل

بصورتها بزن پای و بدست آور معانی را

گرت بایست دیدار حقیقت چشم جان بگشا

بچشم جان توان دیدن جمال یار جانی را

تو از احصای نعمتهای ظاهر قاصری آخر

شمردن کی توانی مرحمت های نهانی را

چو بد کردی و بد دیدی مده بد را بحق نسبت

بحق اصل خوبی ها رها کن بدگمانی را

بلا از آسمان گردید بر اهل زمین نازل

زمین بگذاشتند آنها چو حکم آسمانی را

کمال خویشرا حق کرد ظاهر اندرین خلقت

نمود آئینهٔ صنع خود امر کن فکانی را

تو کردی دمبدم عصیان حقت افزود بر نعمت

پذیرد هم در آخر تو به ات بین مهربانی را

صغیرا بر بنای عالم آنکو معترض گردد

بدان ماند که خشتی خرده گیرد طرح بانی را

شمارهٔ ۳۳

دور کن یکدم ز خود جهل هوی اندیشرا

چشم خودبین باز کن بنگر خدای خویشرا

چند روزی هم مسلمان شو ببر فرمان حق

چند فرمان می‌بری این نفس کافر کیش را

چند بهر مال دنیا میدهی عقبی به باد

قسمتت اینست قانع باش کم یا بیش را

هیچ سلطان بیشتر از یک کفن همره نبرد

وان کفن هم در دم رفتن بود درویش را

از برای لقمه نان دشنام بر سائل مگوی

نه بده آن نوش را و نه بزن این نیش را

عاقبتها را خدا فرموده فانظر کیف کان

پس تو عبرت گیر زین پس مردمان پیش را

ای صغیر افعال خود را پیش عاقل خود بسنج

کاین بود فن مردمان مصلحت اندیش را

شمارهٔ ۳۴

فرقی نمانده در عمل خوب و زشت ما

یکسان شده است کعبه و دیر و کنشت ما

انجام خود ز خوی بد و نیک خود بیاب

در ما نهفته دوزخ ما و بهشت ما

گر برخلاف میل رود عمر چاره چیست

بوده است این ز روز ازل سرنوشت ما

حالی بود عمارت ما خاک و خشت غیر

تا خود عمارت که شود خاک و خشت ما

گوئی به هیچ روی تغیر پذیر نیست

دست طبیعت آنچه نهد در سرشت ما

گر سعی ماست حاصل ما روز رستخیز

نبود بغیر صاعقه در خورد کشت ما

کفر است ناامیدی و بیگانگی صغیر

باشد که ننگرند بکردار زشت ما

شمارهٔ ۳۵

رفت اختیار ما به نگاهی ز دست ما

افتاد در کف دل دلبر پرست ما

آنجا که یار بر سر ناز و تکبر است

جز عجز و مسکنت چه برآید ز دست ما

تا بی دریغ از سر جان برنخواستیم

کی دست داد در بر جانان نشست ما

هستیم و نیستیم عجب طرفه حالتیست

نی نیستی ماست مسلم نه هست ما

ما عرشی و بفرش گرفتار رنگ و بوی

بنگر مقام عالی و آمال پست ما

تا نشکنیم خود نشود کار ما درست

پنهان بود درستی ما در شکست ما

نازم بآنکه بر دل ما وانمود کرد

کیفیت تعهد روز الست ما

ساقی بیار آن می جان پروری کز آن

ما مست حق شویم و جهان جمله مست ما

گر پای بست عشق شود جان ما صغیر

ذرات ممکنات شود پای بست ما

شمارهٔ ۳۶

پایهٔ آمال محکم در جهان کردن چرا

خویش را غافل ز مرگ ناگهان کردن چرا

خلقت باغ جنان بهر تو شد ای بیخبر

اندرین ویرانه چون جغد آشیان کردن چرا

پای لنگ و راه دور و تن ضعیف وتوشه کم

اینقدر بار گناه خود گران کردن چرا

مرکب نفس اردهی جولان لگدکوبت کند

این شرارت پیشه آزاد از عنان کردن چرا

حب دنیا بت بود دل خانهٔ حق ای عجب

در درون خانهٔ حق بت نهان کردن چرا

مرگ لایستأخرونست و لایستقدمون

عمر طی بیهوده در وقت امان کردن چرا

خلق را دانی چو عاجز در گذر از زید و عمر

شرح عجز خویش نزد این و آن کردن چرا

پخته شو خامی بنه تا ایمن از آتش شوی

همچو گندم سینه چاک از بهر نان کردن چرا

ناتوانی ها تو را بعد از توانائی بود

بی مروت ظلم بر هر ناتوان کردن چرا

گوش کن پند صغیر و مردم آزاری مکن

زانچه رنجد از تو یکدل آنچنان کردن چرا

شمارهٔ ۳۷

اگر مشاهده خواهی جمال یزدان را

ببین جمال عدیم المثال قرآن را

به چشم جسم نبینی به غیر جسم آری

ببین بدیدهٔ جان فاش طلعت جان را

لباس لفظ ببر کرده شاهد معنی

نقاب ساخته واجب به چهره امکان را

خود این کتاب نه توریه باشد و انجیل

که احتمال دهی اختلاف و نقصان را

بلی چگونه ز دشمن بر آن گزند رسد

که گفته حضرت معبود حافظم آن را

بگو بدشمن خفاش خوی مکر اندیش

که خواست منکسف این آفتاب تابان را

بغیر اینکه ز دست آنچه داشتی دادی

چه استفاده گرفتی فریب و دستان را

نکرده ای زبری زیر از کلام خدای

حق از تو زیروزبر کرد مرز و سامان را

زرنک رنک عذاب وز گونه گونه عتاب

خدای بهر تو بنموده نقد نیران را

صغیر معجز فرقان کتاب احمد برد

ز خاطر همه شرح کلیم و ثعبان را

شمارهٔ ۳۸

ای قوی پنجه که بازوی تواناست ترا

دست گیر از ضعفا پای چو برجاست ترا

کن مهیا ز وفا خواستهٔ محرومان

ای که ناخواسته هرچیز مهیاست ترا

جرعهٔی هم بحریفان تهی کاسه ببخش

ای که پر می قدح و ساغر و میناست ترا

ای به هر دایره پرگارصفت سرگردان

بشنو این نکته که آن حل معماست ترا

حاجت خویش بمحتاج دگر عرضه مکن

از خداوند طلب هر چه تقاضاست ترا

دوش پیر خردم گفت ز احمق بگریز

گرچه در موعظه انفاس مسیحاست ترا

بی دلیلت نشود ره سر موئی نزدیک

گرچه هر مو قدم بادیه پیماست ترا

سوی معراج وصالت نبود بال عروج

تا ز قید من و ما سلسله برپاست ترا

چون طبایع بتفاوت شده ایجاد صغیر

مصلحت با همه کس رفق و مداراست ترا

شمارهٔ ۳۹

ای نام عاشق‌سوز تو ورد زبان‌ها

وی یاد جان‌افروز تو آرام جان‌ها

با اینکه بیرون از زمان و از مکانی

شاه زمان‌ها هستی و ماه مکان‌ها

گفتی نفخت فیه من روحی به قرآن

هستی خود ای جان جهان روح روان‌ها

منزل گرفتی در دل دلدادگانت

گرچه نگنجی در زمین و آسمان‌ها

فرط ظهورت پرده روی نکو شد

ای بی‌نشان پنهان شدستی در نشان‌ها

نقش بدیعی باشدت از خامه صنع

هر گل که می‌روید به طرف بوستان‌ها

هرگز ندیدیم از تو غیر از مهربانی

ای مهربان‌تر از تمام مهربان‌ها

وصفت نیامد در بیان یک از هزاران

چندان که گفتند اهل بینش داستان‌ها

کی می‌توان بردن صغیر این ره به پایان

در این بیابان گشته گم بس کاروان‌ها

شمارهٔ ۴۰

ای بی نیاز ذات تو از هر نیاز ما

بیچاره ایم ما و توئی چاره ساز ما

ما را بخویش خواندهٔی از بهر بذل جود

ورنه چه احتیاج تو را بر نماز ما

بر ما ز لطف حال خضوع و خشوع ده

خود جذب تست مایه سوز و گداز ما

انعام عام بندگی تست کز شرف

ز انعام کرده است پدید امتیاز ما

از ماهران عمل که زند سر بود مجاز

یا رب بدل نما به حقیقت مجاز ما

بس رازها که باعث رسوائیست و بس

مگذار اینکه پرده برافتد ز راز ما

در راه زندگی که نشیب و فرازهاست

در حفظ خویش دار نشیب و فراز ما

ترسم گر امتحان تو پا در میان نهد

گردد هبا عبادت علوی طراز ما

یا رب عنایتی که شود گاه بندگی

خالص به پیشگاه تو راز و نیاز ما

در این دو روز عمر که آنرا ثبات نیست

کوتاه کن ز لطف امید دراز ما

از عقل ره شناس نمودیم احتراز

وز نفس بوالفضول نبود احتراز ما

حق از وجود ما علمی برفراشته است

وز باد لطف اوست صغیر اهتزاز ما

شمارهٔ ۴۱

گر از حبیب طلب میکنی سوای حبیب

برو برو که نیی لایق لقای حبیب

من و هر آنچه که باشد فدای آن عاشق

که کرد غیر حبیب آنچه به فدای حبیب

کسان که محو حبیبند نیستند آگه

نه از جفای حبیب و نه از وفای حبیب

من از حبیب نخواهم جز او وگر خواهم

نخواهم آنچه نباشد در آن رضای حبیب

نمانده غیر دلی بهر من بجا وین هم

نگاهدارمش از آنکه هست جای حبیب

چنان شدم که اگر بودمی دوصد سر و جان

بدوستی قسم افشاندمی بپای حبیب

برو چراغ محبت بدل فروز آنگاه

چو آفتاب ببین روی دلربای حبیب

من آن صغیر که بودم نیم بمردم وداد

حیات تازه مرا لعل جانفزای حبیب

شمارهٔ ۴۲

ساقیا بی تکلف آر شراب

بین الا حباب تقسط الآداب

با شتاب آرمی درنگ مکن

که بود عمر درگذر به شتاب

ای که افسوی عمر رفته خوری

باقی عمر خویش را دریاب

قدر آب آن زمان شود معلوم

پیش ماهی که دور ماند از آب

هر دم آرم به یاد زلف بتان

بس بپیچم بخود شوم بی تاب

عشق باشد سه حرف و تفسیرش

درنگنجد بصد هزار کتاب

بسبب دل مبند و راهی جوی

از سبب بر مسبب الاسباب

دیده واکن که اندر این صحرا

مینماید تو را چو آب سراب

چون صغیر ار نجات میجوئی

رو ز درگاه هشت و چار متاب

شمارهٔ ۴۳

بیا ساقی از یکدو جام شراب

مرا کن چو دور زمانه خراب

کنی تا خرابم به کلی بده

شرابم شرابم شرابم شراب

به هر گوشه‌ای فتنه‌ای خواسته است

مگر یار بگشوده چشمان ز خواب

بآتش رخی کارم افتاده است

که از عشق او گشته جانم کباب

چه تاب بر سر زلف پرچین او

بدیدم بدادم ز کف صبر و تاب

به پیش رخش آفتاب فلک

بود همچو مه در بر آفتاب

نه تنها ربوده است تاب از صغیر

که برده است صبر از دل شیخ و شاب

شمارهٔ ۴۴

بتی کو عزم دوری داشت با من با منست امشب

گل از رخسار او در بزم گلشن گلشنست امشب

پی ایثار او لعل و عقیق و لؤلؤ و مرجان

مرا از اشک خون آلود دامن دامنست امشب

بده ساقی می گلگون بزن مطرف دف و بربط

که بزم از غیر چون وادی ایمن ایمن است امشب

به پیش ناوک مژگان آن ترک کمان ابرو

زره آسا دل مجروح روزن روزن است امشب

نباشد حاجت شمع و چراغی محفل ما را

که بزم جان و دل زان روی روشن روشنست امشب

شکسته توبه و طرف کله مستان بیا زاهد

ببین در بزم میخواران چه بشکن بشکنست امشب

صغیر از حاصل وصلش نبود امید یکخوشه

ولی شامل مرا آن فیض خرمن خرمنست امشب

شمارهٔ ۴۵

دل بدست آر دلا کعبهٔ مقصود دل است

حرم محترم حضر معبود دل است

نیست در دسترست گر حرم و دیر و کنشت

رو بدل کن که تو را قبله موجود دل است

ای که ار اختر مسعود سعادت طلبی

کوکب میمنت و اختر مسعود دل است

آن بزرگ آینه کز آن ببر اهل شهود

طلعت شاهد غیبی شده مشهود دل است

زاهدا حور و قصور از تو که ما رندان را

قصر فردوس دل و جنت موعود دل است

احترام گل آدم ز دل آدم بود

نه بگل کرد ملک سجده که مسجود دل است

آنچه از نکهت با میمنتش بهر خلیل

شد بگلزار بدل آتش نمرود دل است

گر شنیدی اثر نغمه داودی را

آنچه برخواست از آن نغمه داود دل است

از خداوند پی رهبری نوع بشر

مهبط وحی پیام آور محمود دل است

چیست جام جم و مرآت سکندر دانی

غیردل هیچ مپندار که مقصود دل است

تا مقام شه مردان اسدالله علیست

عرش رحمان دل و خلوتگه معبود دل است

هر چه می بایدت از صاحب دل جوی صغیر

مخزن عاطفت و مکرمت و جود دل است

شمارهٔ ۴۶

آنکه مانند تواش یار دل آزاری هست

چون منش دیده خون بار و دل زاری هست

نازم آن چشم فریبنده بیمار تو را

که بهر گوشه ز هجرش دل بیماری هست

دورم از خود کنی و شادم از اینرو که شود

از تو ثابت که بعالم گل بیخاری هست

چه بخوانی چه برانی من و خاک در تو

کافرم گر بجهان غیر توام یاری هست

مدعی گوی به بیند دو رخ خوب تو را

گر بشق القمر احمدش انکاری هست

ناصحم گفت کند عشق ز هر کارت باز

بگمانش که بجز عشق مرا کاری هست

تا ابد زنده توان بود به آثار نکو

آن نمرده است کز او اسمی و آثاری هست

روز خوش نیز تو در خواب نخواهی دیدن

ای که شب از ستمت دیده بیداری هست

چون توانی بکن آنروز که نتوانی یاد

کز پی روز سپید تو شب تاری هست

نیست در دست تو گر درهم و دینار صغیر

به ز گنج گهرت دفتر اشعاری هست

شمارهٔ ۴۷

جمله خوبی های عالم در محبت مضمر است

هر چه فعل نیک باشد مشتق از این مصدر است

هر که را نبود محبت باید او را سوختن

زانکه در بستان گیتی او نهال بی بر است

بی محبت هیچ موجودی نیاید در وجود

آفرینش را همانا مایه از این گوهر است

جز محبت را نداند جلوهٔ اول ز ذات

هر که بعد از کنت کنز احببت را مستحضر است

هر که چون سیمرغ بر قاب سعادت اوج یافت

مرغ جانش را همان بال محبت شهپر است

از محبت انبیا خواندند مردم را بحق

گر توانی درک کن کاین رتبه پیغمبر است

کیمیا را از محبت باشد اندر مس اثر

هر که را باشد صغیر این کمیا کان زر است

شمارهٔ ۴۸

ای بشر چیست بغیر از تو که ان آن تو نیست

وان کدام آیت تکریم که در شان تو نیست

چه سرائیست که بر روی تو نگشوده درش

چه مقامیست که آن عرصه جولان تو نیست

از ثری تا بثریا و زمه تا ماهی

چیست آن ذره که در عشق گروگان تو نیست

در شب و روز و مه و سال مگر سرگردان

فلک بی سر و سامان پی سامان تو نیست

نیست مامور مگر ابر به سقائی تو

مهر طباخ تو یا نطع زمین خوان تو نیست

نیست گردون مگر ایوان تو یا در شب تار

ماه قندیل فروزندهٔ ایوان تو نیست

تا که از نقص رسانی بکمال اشیا را

دست آنها مگر از عجز بدامان تو نیست

حسن و عشق و نظر و شور و تقاضا و طلب

این درخشنده لئالی مگر از کان تو نیست

خرد و علم و کمال و ادب و فضل و هنر

این ریاحین مگر از ساحت بستان تو نیست

با وجودی که نگنجد بهمه ارض و سماء

مگر آن کنزخفی در دل ویران تو نیست

باری از عالم ایجاد تو منظوری و بس

وز تو منظور بجز گوهر عرفان تو نیست

که تو را گفت خدا را نتوان دید صغیر

او هویدا مگر از آینهٔ جان تو نیست

شمارهٔ ۴۹

ای ناله برمیا که تو را دادخواه نیست

همراهی آنکه با تو کند غیر آه نیست

یاران که را پناه تصور کنم که من

جز بی پناهی آنچه که بینم پناه نیست

گر بایدت ز حال دلم آگهی ببین

رنگ رخم که بهتر از اینم گواه نیست

یکدور ای فلک نزدی بر مراد ما

ما را از این نمد مگر آخر کلاه نیست

همت بدستگیری از پا فتادگان

بالله اگر ثواب نباشد گناه نیست

خون فقیر شربت خوان توانگر است

تحقیق رفته در سخنم اشتباه نیست

یارب گیاه مهر نروید در اصفهان

یا خود ببوستان جهان این گیاه نیست

شد عمر صرف غم همه ما را مگر صغیر

صبح سپید در پی شام سیاه نیست

شمارهٔ ۵۰

زنده نبود آنکه او را معرفت در کار نیست

مرده پندارش که هیچ از عمر برخوردار نیست

معرفت موقوف دیدار است و بس یا للعجب

چو نشود عرفان حق حاصل اگر دیدار نیست

عالم ایجاد از روی مثل آئینه ایست

واندر آن آئینه پیدا جز جمال یار نیست

سرمهٔ تحقیقت ار بخشد بچشم دل ضیاء

غیر او بینی در این دیر کهن دیار نیست

دفع پندار من و ما کن ز خود او را ببین

کاین من و ما در حقیقت هیچ جز پندار نیست

راستی کیفیت منصور ثابت می کند

اینکه جای حرف حق جز بر فراز دار نیست

بذل جان کردند مردان بهر حرف حق صغیر

بی‌خودان را ترک جان بهر خدا دشوار نیست

شمارهٔ ۵۱

گرچه در پیش نظر قطره قرین بایم نیست

لیک در اصل یم و قطره جدا از هم نیست

آدمی گنج الهی است که در بحر وجود

گوهری نیست که در آب و گل آدم نیست

پی باسرار دل کس نتوان برد بلی

اندرین خانه کسی غیر خدا محرم نیست

هر که دانست بنادانی خود کرد اقرار

هیچ کس باخبر از کیفیت عالم نیست

نفس پیر خرابات بنازم که سحر

نفس باد صبا بی مددش خرم نیست

تا که از هستی عاشق سر موئی باقی است

رشتهٔ عشق هنوزش ببتان محکم نیست

نکند ناله گر از درد صغیر این نه عجب

دم از آن بسته که او را بجهان همدم نیست

شمارهٔ ۵۲

آدمی را ز شرف تاج کرامت بسر است

حیف و صد حیف که بیچاره ز خود بیخبر است

بنگر انسان و مقامش که بود محرم راز

خلوتی را که فلک حلقه بیرون در است

هست انسان بمثل آینهٔی در بر دوست

او بخود ناظر از این آینه پا تا بسر است

مطلع طلعت صانع شده مصنوع بلی

اندر آئینه عیان طلعت آئینه گر است

همه ذرات بخورشید وجود آینه‌اند

روشن این آینه سان در بر هر با بصر است

اختلاف صور افکنده جدائی ورنه

متحد معنی اشیا همه با یکدیگر است

گر چو نرگس به چمن دیده‌گشائی بینی

زاب بیرنک دوصد رنک گل اندر نظر است

خار و گل هر دو ز یک شاخ برآیند ولی

این یکی مرهم جان وان دگری نیشتر است

ره بخلوتگه وحدت برو معنی دریاب

بگذر از عالم صورت که نزاع صور است

هر بد و نیک به نسبت بود البته صغیر

باشد از بحر وجود آنچه خزف یا گهر است

شمارهٔ ۵۳

کی توان گفتن که او با ما سر و کاری نداشت

حسن عالمگیر او جز ما خریداری نداشت

تیر مژگانش نکردی جز دل ما را نشان

حلقهٔ زلفش بغیر از ما گرفتاری نداشت

ماه کنعان خسرو مصر ملاحت بود لیک

بی زلیخا حسن او گرمی بازاری نداشت

نام لیلی که بمعشرقی چنین گشتی علم

گر بعالم همچون مجنون عاشق زاری نداشت

کارها جز عشق بازی سربسر بازیچه بود

زان دل ما در جهان جز عاشقی کاری نداشت

بار محنت بردن آسانتر ز بار منت است

شادمان آنکو بغم خو کرد و غمخواری نداشت

گیتیش در دخمهٔ محو و فراموشی سپرد

آنکه بگذشت وزنام نیک آثاری نداشت

چرخ هرگز بر مراد راستان دوری نزد

راستی جز کجروی این سفله رفتاری نداشت

همچو بلبل از چه مینالید روز و شب صغیر

گر به پای دل ز عشق گلرخی خاری نداشت

شمارهٔ ۵۴

بغیر عشق توام ای صنم گناهی نیست

چرا بسوی منت از کرم نگاهی نیست

من از جفای تو بر درگه تو مینالم

کجا روم چکنم جز توام پناهی نیست

بگفتیم ز کمندم بجوی راه فرار

بجز بسوی تو از هیچ سوی راهی نیست

کس از تو رو نتوانست درگریز آرد

که در احاطه حکمت گریزگاهی نیست

ملوک را سر ذلت بر آستانهٔ توست

بلی بغیر تو در ملک پادشاهی نیست

اگر به قهر کشی ور به لطف بنوازی

سئوال معترض و حکم دادخواهی نیست

صغیر جز تو ندارد مراد و منظوری

بصدق دعوی او از تو به گواهی نیست

شمارهٔ ۵۵

نقش خار و گل بجز از خامهٔ تقدیر نیست

نقطهٔی جای تعرض اندرین تصویر نیست

شهد معنی را چه داند ذوق هر صورت پرست

کار هر مرغی ببستان چیدن انجیر نیست

بنده تدبیر ارکند محتاج تقدیر خداست

لیک تقدیر خدا محتاج بر تدبیر نیست

خلق را رام محبت کن چه حاجت قید و بند

آنکشش کاندر محبت هست در زنجیر نیست

کم اثر جو از دعائی کان بلای دیگریست

آه خالی از غرض البته بی‌تأثیر نیست

من ندارم دعوی درویشی و رندی ولی

همت پیرم عنانم دست هر بی پیر نیست

یار را گفتم بدیدم نیم رخسارت به خواب

گفت خواب نیمهٔ ماه است و بی تعبیر نیست

بود مجهول آنکه ابروی ترا شمشیر خواند

چون اشارتهای ابروی تو در شمشیر نیست

هر که خواهد طرهٔ جانان بدست آ‌رد صغیر

هیچ دست‌ آویزش الا نالهٔ شبگیر نیست

شمارهٔ ۵۶

آنچه میدانیش دنیا خورد و خوابی بیش نیست

وانچه میخوانیش گردون پیچ و تابی بیش نیست

هیچکس کام مراد از بحر امکان تر نکرد

راستی چون بنگری عالم سرابی بیش نیست

مکنت و ثروت عیال و مال و ایوان و سرا

روی هم چون جمع سازی اضطرابی بیش نیست

هست هستی بحر ژرفی موج‌خیز و بی‌کران

واندران دریا وجود ما حبابی بیش نیست

عمر نوح و گنج قارون ملک اسکندر تو را

گر میسر شد بوقت مرگ خوابی بیش نیست

اهل دنیا عمر خود را صرف دنیا می‌کنند

گر حیات اینست خود سوءالعذابی بیش نیست

از حلال و از حرام مال مال اندوز را

عاید و واصل حسابی یا عقابی بیش نیست

در جهان آمد صغیر و چند روزی ماند و رفت

یادگار از وی در اینعالم کتابی بیش نیست

شمارهٔ ۵۷

جز مقام نیستی چون مأمنی در کار نیست

رخت آنجا کش که دزد و رهزنی در کار نیست

فکر کن در اصل خود ایقطره ماء‌بحر جود

تا ببینی در جهان ما و منی در کار نیست

چون شوی غافل ز یزدان ره زند اهریمنت

گر تو یزدانی شوی اهریمنی در کار نیست

روز و شب بهر جدال دیو نفس آماده باش

کادمیرا زان قوی‌تر دشمنی در کار نیست

نازم آن رند مسیحا دم کز استغنای طبع

در طریق فقر او را سوزنی در کار نیست

گر ندارد ننک از گور ستمکاران زمین

از چه آنانرا مزار و مدفنی در کار نیست

عاشقان عریان به خون غلتند زیر تیغ عشق

غنچهٔ این باغ را پیراهنی در کار نیست

کن طواف اهل دل گر حج اکبر بایدت

غیر دل حق را مقام و مسکنی در کار نیست

صرف شد در عاشقی عمر صغیر و خوش دلست

زانکه در عالم ازین خوشتر فنی در کار نیست

شمارهٔ ۵۸

تا قبلهٔ من ابروی آن لعبت ترساست

فارغ دلم از مسجد و از دیر و کلیساست

یارب بکه گویم غم دل را که بمردم

از حسرت آن لب که روانبخش مسیحاست

دل کرد گرفتار تو ما را و نباید

نالید ز بیداد تو از ماستکه بر ماست

عشق تو چه خواهد مگر از خلق که در شهر

هر جا گذرم از تو بپا شورش و غوغاست

دل را سر ز سوائی اظهار جنونست

صد شکر که از زلف تواش سلسله برپاست

جسم تو ز سر تا به قدم جوهر لطفست

الا دلت ای شوخ که آن قطعهٔ خاراست

خندید به پیش لب تو غنچه والحق

خود جای دو صد خنده بر این خنده بیجاست

در آینه ای حور به بین طلعت خود را

در گلشن فردوس اگرت میل تماشاست

چشمت ز صغیر ار دل و دین برد عجب نیست

چون عادت ترکان خطائی همه یغماست

شمارهٔ ۵۹

شرح حال من و زلف تو که در گلشن گفت

که چو حال من و چون زلف تو سنبل آشفت

دوش کردی چو به آهم تو تبسم گفتم

مژده ایدل که بباد سحری غنچه شگفت

باختم جان بتو ای ابروی جانان و هنوز

می ندانم که تو را طاق بخوانم یا جفت

بهر من گفت کسی قصهٔ فرهاد و مرا

نرود تا ابد از یاد ز بس شیرین گفت

چیست خاک در میخانه که هر اهل نظر

بروی از اشک روان آب زد و از مژه رفت

سخن پیر خرابات به جان می ارزد

لیک حرف من و زاهد همه میباشد مفت

چشم بیمار بتان دید صغیر و از غم

گشت بیمار بدانحال که در بستر خفت

شمارهٔ ۶۰

جانا نظیر روی تو ماه منیر نیست

بهر تو جز در آینه شبه و نظیر نیست

تا بوی طرهٔ تو و زد بر مشام جان

حاجت بمشک و عنبر و عود و عبیر نیست

چشم تو تا کشید ز ابرو کمان بر سر

یکدل بشهر نیست که آماج تیر نیست

ناصح مرا مگو که مرو در قفای یار

زیرا که اختیار بدست اسیر نیست

زحمت چه می بری بعلاج من ای طبیب

دردیست درد عشق که درمان پذیر نیست

در پای دوست میر چو دانی که عاقبت

کس را بروزگار ز مردن گزیر نیست

در راه عشق راه به منزل نمی برد

آنکس که خار و خاره بپیشش حریر نیست

زاهد به میکشان دهد ار نسبت مجاز

بیچاره چون کند بحقیقت بصیر نیست

یاری گزید از همه خلق جهان صغیر

کارش دگر به کار صغیر و کبیر نیست

شمارهٔ ۶۱

نتوان به مثل گفتن خورشید درخشانت

زیرا که بود شمعی خورشید در ایوانت

گفتی کشمت در خون بشتاب که میترسم

اغیار کنند ایجان از گفته پشیمانت

صد سنک جفا هر دم گردون زندش بر سر

آنرا که بود شوری از بستهٔ خندانت

خواهی شب مشتاقان گردد همه صبح ایمه

در اول شب بگشا از مهر گریبانت

ای وصل ترا دایم دل مایل و جان شایق

باز آی که مشتاقان مردند ز هجرانت

هر لحظه کنی از نو شادم بغمی آیا

گشتم به چه خدمت من شایستهٔ احسانت

الا که بیاویزد در زلف تو دل ور نه

بیرون نتواند شد از چاه زنخدانت

از تیغ جدا سازی گر بند ز بندم را

من همچو قلم دارم سر در خط فرمانت

خواهی اگر آگاهی از حال صغیر ایجان

کن موی به مو تحقیق از زلف پریشانت

شمارهٔ ۶۲

غیر از تو میان تو و او فاصله ای نیست

این مرحله طی کن که دگر مرحله ای نیست

زان ره که روند اهل فنا هر چه ببینی

نقش کف پا و اثر قافله ای نیست

شکر و گله از هجر نشان می دهد آری

در وصل دگر حالت شکر و گله ای نیست

کی قسمت هر جان هوسناک شود وصل

این لقمه بلی در خور هر حوصله ای نیست

واعظ ره خود گیر که در مذهب عشاق

جز مسئلهٔ عشق دگر مسئله ای نیست

ما سلسله دیوانه وشانیم که ما را

جز سلسلهٔ زلف بتان سلسله ای نیست

تا منقبت شیر حق آئین صغیر است

در دفتر نظمش ورق باطله ای نیست

شمارهٔ ۶۳

در جهان امری که بیرونست از تقدیر چیست

وانچه تقدیر است در تغییر آن تدبیر چیست

ای که دام خلق می سازی نماز خویش را

پیش خیر الماکرین این حیله و تزویر چیست

خواجه داند جمله قرآنرا بجز لفظ زکوه

مات و حیران مانده کاین یک صرف تفسیر چیست

دم مبند از ناله تا تأثیر آن بینی مگوی

حاصلم زین ناله و افغان بی تأثیر چیست

مرگ آید ناگهانی ای به هر کاری عجول

این همه در کار تو به علت تأثیر چیست

قول الناس نیامم کرده بس حالت پریش

کاینهمه خواب پریشان مرا تعبیر چیست

چون صغیر از مهر حیدر کن مس قلبت طلا

تا بدانی در حقیقت معنی اکسیر چیست

شمارهٔ ۶۴

ز بسکه دیر شد ای دوست انتهای فراقت

برفت از نظرم روز ابتدای فراقت

همین نه من بفراق تو مبتلا شدم و بس

به هر که می نگرم هست مبتلای فراقت

مگر بشر بت وصلم کنی علاج که دیگر

به هیچ به نشود درد بیدوای فراقت

دل حزین نشود هیچگه زیاد تو خالی

انیس جان نبود هیچکس سوای فراقت

کنار من که فراقت نشسته جای تو خواهم

شود دمی که نشینی تو باز جای فراقت

ز من جدا نشود لحظه فراق و چه خوش بود

اگر وفای تو هم بود چون وفای فراقت

فراق هم بفراق تو مبتلاست نداند

صغیر با که دهد شرح ماجرای فراقت

شمارهٔ ۶۵

هر که داند نقطهٔ خال ترا تفسیر چیست

داند اول نقش لوح از خامهٔ تقدیر چیست

غیر آن کز خط مشکین تو درس عشق خواند

کس نداند نقطهٔ خال ترا تفسیر چیست

ترک چشمت گر نخواهد خون مردم ریختن

در کفش ز ابرو و مژگان این کمان، تیر چیست

ایکه گوئی عشق یارت از دو عالم بازداشت

این چنین رفته است تقدیرم بگو تدبیر چیست

گشته ام عمریست بی زنجیر اسیر او بلی

جذبه عشق ار کمند دل شود زنجیر چیست

معنی اندر صورت انسان بود عشق ای پسر

گر نداری عشق پس فرق تو با تصویر چیست

جز گرفتار سر زلف شب آسایی صغیر

کس نمی‌داند ترا این ناله شبگیر چیست

شمارهٔ ۶۶

نه خط بروی تو کین میر کشور زنگ است

کشیده لشکر و با شاه روم در جنگ است

سیاه شد ز غمت روز ما چو شام ولی

از آن خوشیم که با طرهٔ تو همرنگ است

برآر کام من ای قبله من ابرویت

که کام خلق دهد کعبه گرچه دل سنگ است

ز بند بند من آید نوای ناله چو نی

ولی بگوش تو خوشتر ز نغمهٔ چنگ است

تو را ز محنت من هیچ غم نباشد لیک

ز فرقت دهنت بهر من جهان تنگ است

ز پا فتادم و منزل نشد پدید آری

رهیست عشق که بیرون ز میل و فرسنگ است

فریب نام صغیر از تو کی خورد زاهد

بکیش باده کشان نام مایهٔ ننگ است

شمارهٔ ۶۷

غم چندی بدل زار بغم مدغم ماست

ساقیا باده بیاور که دوای غم ماست

خم زلف تو مگر جای غریبان باشد

که در آن حلقه قرار دل بی همدم ماست

گر نیی کعبه چرا دل چو حجر داری سخت

ای که کوی تو منی و دهنت زمزم ماست

گفتمش زلزله شهر خطا بهر چه بود

گفت از جنبش گیسوی خم اندر خم ماست

راز ما باد صبا برد بهر شهر و دیار

ما در این فکر که این بی سر و پا محرم ماست

با نسیم سحری قصه کن آغاز صغیر

قاصد خوشخبر و پیک نکومقدم ماست

شمارهٔ ۶۸

خوش میگذرد آنکه مرا روح و روانست

واندر پی او از تن من روح روانست

موئیست میانش که از آن هیچ نشان نیست

جز لاغری من که ازآن موی میانست

تا دیده ام آن لعل لب و قامت و رخسار

کی در نظرم کوثر و طوبی و جنانست

چشمش همه تیر مژه پیوسته بر ابرو

این ترک سیه مست عجب سخت کمانست

تنها نه مرا کرده پریشان سر زلفش

آشفته آن طره دل خلق جهانست

دست از سر و جان شو بره عشق که این راه

اول قدمش پای زدن بر سر جانست

در بادیهٔ عشق بزن خیمه صغیر!

کانجا نه دگر صحبت کون و نه مکانست

شمارهٔ ۶۹

گفتم کمند عشق تو در گردن منست

گفت این کمند خلق جهانرا بگردنست

گفتم ز درد عشق تو کاهیده شد تنم

گفتا میان ما و تو حایل همین تنست

گفتم براه عشق شد آلوده دامنم

گفتا خموش این ره هر پاکدامن است

گفتم ز دوستان تو خواهم نشانه ئی

گفت: آنم است دوستکه با خویش دشمنست

گفتم سخن زار من و خوبان آن کنند

گفت از منست آنچه حلاوت به ار من است

گفتم صغیر خواست ز حسن تو جلوهٔی

گفتا بهر چه مینگرد جلوه من است

شمارهٔ ۷۰

هی زلف و خال جلوه دهی این بهانه چیست

هستیم خود اسیر تو این دام و دانه چیست

این خانه ای که زلف تو بر دل فروخته

در آن دگر حساب صبا حق شانه چیست

کی آگه از اذان مؤذن شوی اگر

ناقوس را بدیر ندانی ترانه چیست

در دهر نام نیک بنه نی سرای نیک

آری ز نام نیک نکوتر نشانه چیست

هرکس گدای درگه حیدر بود صغیر

داند که فیض بخشی این آستانه چیست

شمارهٔ ۷۱

اکنون که بهار آمد و ایام بکام است

در باغ گه بوسه زدن برلب جام است

دانند حلال از چه سبب خون کسان را

آن قوم که در مذهبشان باده حرام است

گر خلق همه در پی ترتیب کلامند

گوش دل ما در پی تأثیر کلام است

از عقل نبرده است کسی راه بمقصود

صد شکر که ما را بکف عشق زمام است

عشق است چو عنقا و نشیمن بودش قاف

عقل است چو عصفور و مقامش لب بام است

هر کار که اتمام پذیرفته به عالم

نیک ار نگری از مدد عشق تمام است

بی عشق صغیرا نرسد کار باتمام

آن کار که بی عشق تمام است کدامست

شمارهٔ ۷۲

تا شدم از گردش چشم تو مست

پای زدم یکسره بر هر چه هست

تا ابد اندر دل ساغر بود

عکس تو ای ساقی بزم الست

حسن تو تا شهرهٔ بازار شد

رونق بازار نکویان شکست

ما نکشیم از سر کوی تو پای

تا به وصال تو بیابیم دست

بر دل سنگین تو کاری نکرد

ناوک آهم که به خارا نشست

از چه همی سجده کند بر رخت

گر نبود زلف تو آتش پرست

زلف تو دام دل پیر و جوان

چشم تو بر هم زن هشیار و مست

آن که به دام تو نیفتاد کیست

وانکه ز دام تو رهی جست و جست

در یم چشمم پی ماهی دل

زلف تو انداخته قلاب و شست

ماه جبین دید فراوان صغیر

مهر تو اندر دل او نقش بست

شمارهٔ ۷۳

ای به فدای تو من و هر چه هست

وی تو حقیقت بت و من بت پرست

دیگرم از غم نفسی هست نیست

از منت ای جان خبری نیست هست

خار بیابان جنون نی همین

پای ز مجنون دل آزرده خست

هر سر خاری که بپایش خلید

در دل و در دیدهٔ لیلی شکست

ماه فلک پیش رخت منفعل

سرو چمن در بر بالات پست

داشت ز غم دل سر دیوانگی

زلف تواش پای بزنجیر بست

در ره عشق تو فتادم ز پای

آه نگیری گرم ای دوست دست

در خم زلف تو مرا حال دل

هست همان حالت ماهی بشست

یافت چه خوش حاصل ایام عمر

آن که شبی با تو به خلوت نشست

تا ابد از عشق تو نالد صغیر

دیده رخت را چو به صبح الست

شمارهٔ ۷۴

چون خصر ره بچشمهٔ حیوانم آرزوست

یعنی دو بوسه زان لب خندانم آرزوست

صیاد تا به دام تو گردیده ام اسیر

دیگر نه طرف باغ و نه بستانم آرزوست

تا نسبتی بزلف تو پیدا کنم مدام

سرگشتگی و حال پریشانم آرزوست

بر کف گرفته ام پی ایثار جان و سر

دیدار روی دلکش جانانم آرزوست

خواهم که رو بکعبهٔ مقصود آورم

یعنی جوار شاه خراسانم آرزوست

گفتم صغیر سیل سرشگت جهان گرفت

گفتا چو نوح دیدن طوفانم آرزوست

شمارهٔ ۷۵

دلبرانرا همه سخت است دل و پیمان سست

یا که ای سنگدل این قاعده در مذهب تست

هیچ پیکان ز کمانخانهٔ ابروت نجست

تا که اول دل زاری هدف خویش نجست

که سر خوان غم عشق تو ایدوست نشست

کاولین مرتبه از هستی خود دست نشست

گر دلی را چو دل من فلک سفله نخست

چه کنم این شده تقدیر من از روز نخست

در جهان هیچکس از قید غم و غصه نرست

بیغمی هست گیاهی که در این باغ نرست

ایندرست استکه حق در دل بشکسته درست

کز شکست دل بشکسته شود کاردرست

آفرین بر تو صغیرا دگر این قاعده چیست

که چنین طبع تواش کرد بیان چابک و چست

شمارهٔ ۷۶

لب تو ریخت چنان آبروی آب حیات

که رخت خویش ز خجلت کشید در ظلمات

من و گذشتن از چون تو دلبری حاشا

تو و نشستن با عاشقی چو من هیهات

نه من وفات ندیدم که همچو من بسیار

بیافتند وفات و نیافتند وفات

بسیر دادن جان آئیم بسر ورنه

گر از وفات بود آئی از چه وقت وفات

زنند عشق پس از مرگ هم خلاصی نیست

گمان مبر دهدت مرگ از این کمند نجات

شمارهٔ ۷۷

بگو بدشمن خفاش خوی مکر اندیش

که خواست منکسف این آفتاب تابان را

بغیر اینکه ز دست آنچه داشتی دادی

چه استفاده گرفتی فریب و دستان را

نکرده ای زیری زیر از کلام خدای

حق از تو زیروزبر کرد مرز و سامان را

زرنگ رنگ عذاب وز گونه گونه عتاب

خدای بهر تو بنموده نقد نیران را

صغیر معجز فرقان کتاب احمد برد

ز خاطر همه شرح کلیم و ثعبان را

شمارهٔ ۷۸

ای قوی پنجه که بازوی تواناست ترا

دست گیر از ضعفا پای چو برخاست ترا

کن مهیا ز وفا خواستهٔ محرومان

ای که ناخواسته هر چیز مهیاست ترا

جرعهٔی هم بحریفان تهی کاسه ببخش

ای که پر می قدح و ساغر و میناست ترا

ای به هر دایره پرگار صفت سرگردان

بشنو این نکته که آن حل معماست ترا

حاجت خویش بمحتاج دگر عرضه مکن

از خداوند طلب هر چه تقاضاست ترا

دوش پیر خردم گفت ز احمق بگریز

گرچه در موعظه انفاس مسیحاست ترا

بی دلیلت نشود ره سر موئی نزدیک

گرچه هر مو قدم بایده پیماست ترا

سوی معراج وصالت نبود بال عروج

تا ز قید من و ما سلسله برپاست ترا

چون طبایع بتفاوت شده ایجاد صغیر

مصلحت با همه کس رفق و مداراست ترا

شمارهٔ ۷۹

ای نام عاشق‌سوز تو ورد زبان‌ها

وی یاد جان‌افروز تو آرام جان‌ها

با اینکه بیرون از زمان و از مکانی

شاه زمان‌ها هستی و ماه مکان‌ها

گفتی نفخت فیه من روحی به قرآن

هستی خود ای جان جهان روح روان‌ها

منزل گرفتنی در دل دلدادگانت

گرچه نگنجی در زمین و آسمان‌ها

فرط ظهورت پرده روی نکو شد

ای بی‌نشان پنهان شدستی در نشان‌ها

نقش بدیعی باشدت از خامه صنع

هر گل که می‌روید به طرف بوستان‌ها

هرگز ندیدیم از تو غیر از مهربانی

ای مهربان‌تر از تمام مهربان‌ها

وصفت نیامد در بیان یک از هزاران

چندان که گفتند اهل بینش داستان‌ها

کی می‌توان بردن صغیر این ره به پایان

در این بیابان گشته گم بس کاروان‌ها

شمارهٔ ۸۰

ای بی نیاز ذات تو از هر نیاز ما

بیچاره ایم ما و توئی چاره ساز ما

ما را بخویش خواندهٔی از بهر بذل خود

ور نه چه احتیاج تو را بر نماز ما

بر ما ز لطف حال خضوع و خشوع ده

خود جذب تست مایه سوز و گداز ما

انعام عام بندگی تست کز شرف

ز انعام کرده است پدید امتیاز ما

از ماهران عمل که زند سر بود مجاز

یا رب بدل نما به حقیقت، مجاز ما

بس رازها که باعث رسوائیست و بس

مگذار اینکه پرده برافتد ز راز ما

در راه زندگی که نشیب و فرازهاست

در حفظ خویش دار نشیب و فراز ما

ترسم گر امتحان تو پا در میان نهد

گردد هبا عبادت علوی طراز ما

یا رب عنایتی که شود گاه بندگی

خالص به پیشگاه تو راز و نیاز ما

در این دو روز عمر که آنرا ثبات نیست

کوتاه کن ز لطف امید دراز ما

از عقل ره شناس نمودیم احتراز

وز نفس بوالفضول نبود احتراز ما

حق از وجود ما علمی برفراشته است

وز باد لطف اوست صغیر اهتزاز ما

شمارهٔ ۸۱

گر از حبیب طلب میکنی سوای حبیب

برو برو که نیی لایق لقای حبیب

من و هرآنچه که باشد فدای آن عاشق

که کرد غیر حبیب آنچه بر فدای حبیب

کسان که محو حبیبند نیستند آگه

نه از جفای حبیب و نه از وفای حبیب

من از حبیب نخواهم جز او وگر خواهم

نخواهم آنچه نباشد در آن رضای حبیب

نمانده غر دلی بهر من بجا وین هم

نگاهدارمش از آنکه هست جای حبیب

چنان شدم که اگر بودمی دوصد سر و جان

بدوستی قسمت انشاندمی بپای حبیب

برو چراغ محبت بدل فروز آنگاه

چو آفتاب ببین روی دلربای حبیب

من آن صغیر که بودم نیم بمردم وداد

حیات تازه مرا لعل جانفزای حبیب

شمارهٔ ۸۲

ساقیا بی تکلف آر شراب

بین الا حباب تقسط الآداب

با شتاب آرمی درنگ مکن

که بود عمر درگذر به شتاب

ای که افسوی عمر رفته خوری

باقی عمر خویش را دریاب

قدر آب آن زمان شود معلوم

پیش ماهی که دور ماند از آب

هر دم آرم به یاد زلف بتان

بس بپیچم بخود شوم بی تاب

عشق باشد سه حرف و تفسیرش

درنگنجد بصد هزار کتاب

بسبب دل مبند و راهی جوی

از سبب بر مسبب الاسباب

دیده واکن که اندر این صحرا

مینماید تو را چو آب سراب

چون صغیر ار نجات میجوئی

رو ز درگاه هشت و چار متاب

شمارهٔ ۸۳

بیا ساقی از یکدو جام شراب

مرا کن چو دور زمانه خراب

کنی تا خرابم به کلی بده

شرابم شرابم شرابم شراب

به هر گوشه‌ای فتنه‌ای خواسته است

مگر یار بگشوده چشمان ز خواب

بآتش رخی کارم افتاده است

که از عشق او گشته جانم کباب

چه تاب سر زلف پرچین او

بدیدم بدادم ز کف صبر و تاب

به پیش رخش آفتاب فلک

بود همچو مه در بر آفتاب

نه تنها ربوده است تاب از صغیر

که برده است صبر از دل شیخ و شاب

شمارهٔ ۸۴

بتی کو عزم دوری داشت با من با منست امشب

گل از رخسار او در بزم گلشن گلشنست امشب

پی ایثار او لعل و عقیق و لؤلؤ و مرجان

مرا از اشک خون آلود دامن دامنست امشب

بده ساقی می گلگون بزن مطرب دف و بربط

که بزم از غیر چون وادی ایمن ایمن است امشب

به پیش ناوک مژگان آن ترک کمان ابرو

زره آسا دل مجروح روزن روزن است امشب

نباشد حاجت شمع و چراغی محفل ما را

که بزم جان و دل زان روی روشن روشنست امشب

شکسته توبه و طرف کله مستان بیا زاهد

ببین در بزم میخواران چه بشکن بشکنست امشب

صغیر از حاصل وصلش نبود امید یکخوشه

ولی شامل مرا آن فیض خرمن خرمنست امشب

شمارهٔ ۸۵

دل بدست آر دلا کعبهٔ مقصود دل است

حرم محترم حضرت معبود دل است

نیست در دسترست گر حرم و دیر و کنشت

رو بدل کن که تو را قبله موجود دل است

ای که ار اختر مسعود سعادت طلبی

کوکب میمنت و اختر مسعود دل است

آن بزرگ آینه کز آن ببر اهل شهود

طلعت شاهد غیبی شده مشهود دل است

زاهدا حور و قصور از تو که ما رندان را

قصر فردوس دل و جنت موعود دل است

احترام گل آدم ز دل آدم بود

نه بگل کرد ملک سجده که مسجود دل است

آنچه از نکهت با میمنتش بهر خلیل

شد بگلزار بدل آتش نمرود دل است

گر شنیدی اثر نغمه داوودی را

آنچه برخواست از آن نغمه داوود دل است

از خداوند پی رهبری نوع بشر

مهبط وحی پیام آور محمود دل است

چیست جام جم و مرآت سکندر دانی

غیردل هیچ مپندار که مقصود دل است

تا مقام شه مردان اسدالله علیست

عرش رحمان دل و خلوتگه معبود دل است

هر چه می بایدت از صاحب دل جوی صغیر

مخزن عاطفت و مکرمت و جود دل است

شمارهٔ ۸۶

آنکه مانند تواش یار دل آزاری هست

چون منش دیده خون بار و دل زاری هست

نازم آن چشم فریبنده بیمار تو را

که بهر گوشه ز هجرش دل بیماری هست

دورم از خود کنی و شادم از اینرو که شود

از تو ثابت که بعالم گل بیخاری هست

چه بخوانی چه برانی من و خاک در تو

کافرم گر بجهان غیر توام یاری هست

مدعی گوی به بیند دو رخ خوب تو را

گر بشق القمر احمدش انکاری هست

ناصحم گفت کند عشق ز هر کارت باز

بگمانش که بجز عشق مرا کاری هست

تا ابد زنده توان بود به آثار نکو

آن نمرده است کز او اسمی و آثاری هست

روز خوش نیز تو در خواب نخواهی دیدن

ای که شب از ستمت دیده بیداری هست

چون توانی بکن آنروز که نتوانی یاد

کز پی روز سپید تو شب تاری هست

نیست در دست تو گر درهم و دینار صغیر

به ز گنج گهرت دفتر اشعاری هست

شمارهٔ ۸۷

جمله خوبی های عالم در محبت مضمر است

هر چه فعل نیک باشد مشتق از این مصدر است

هر که را نبود محبت باید او را سوختن

زانکه در بستان گیتی او نهال بی بر است

بی محبت هیچ موجودی نباید در وجود

آفرینش را همانا مایه از این گوهر است

جز محبت را نداند جلوهٔ اول ز ذات

هر که بعد از کنت کنز احببت را مستحضر است

هر که چون سیمرغ بر قاب سعادت اوج یافت

مرغ جانش را همان بال محبت شهپر است

از محبت انبیا خواندند مردم را بحق

گر توانی درک کن کاین رتبه پیغمبر است

کیمیا را از محبت باشد اندر مس اثر

هر که را باشد صغیر این کمیا کان زر است

شمارهٔ ۸۸

ای بشر چیست بغیر از تو که ان آن تو نیست

وان کدام آیت تکریم که در شان تو نیست

چه سرائیست که بر روی تو نگشوده درش

چه مقامیست که آن عرصه جولان تو نیست

از ثری تا بثریا و زمه تا ماهی

چیست آن ذره که در عشق گروگان تو نیست

در شب و روز و مه و سال مگر سرگردان

فلک بی سر و سامان پی سامان تو نیست

نیست مامور مگر ابر به سقائی تو

مهر طباخ تو یا نطع زمین خوان تو نیست

نیست گردون مگر ایوان تو یا در شب تار

ماه قندیل فروزندهٔ ایوان تو نیست

تا که از نقص رسانی بکمال اشیا را

دست آنها مگر از عجز بدامان تو نیست

حسن و عشق و نظر و شور و تقاضا و طلب

این درخشنده لئالی مگر از کان تو نیست

خرد و علم و کمال و ادب و فضل و هنر

این ریاحین مگر از ساحت بستان تو نیست

با وجودی که نگنجد بهمه ارض و سماء

مگر آن کنزخفی در دل ویران تو نیست

باری از عالم ایجاد تو منظوری و بس

وز تو منظور بجز گوهر عرفان تو نیست

که تو را گفت خدا را نتوان دید صغیر

او هویدا مگر از آینهٔ جان تو نیست

شمارهٔ ۸۹

ای ناله برمیا که تو را دادخواه نیست

همراهی آنکه با تو کند غیر آه نیست

یاران که را پناه تصور کنم که من

جز بی پناهی آنچه که بینم پناه نیست

گر بایدت ز حال دلم آگهی ببین

رنگ رخم که بهتر از اینم گواه نیست

یکدور ای فلک نزدی بر مراد ما

ما را از این نمد مگر آخر کلاه نیست

همت بدستگیری از پا فتادگان

بالله اگر ثواب نباشد گناه نیست

خون فقیر شربت خوان توانگر است

تحقیق رفته در سخنم اشتباه نیست

یارب گیاه مهر نروید در اصفهان

یا خود ببوستان جهان این گیاه نیست

شد عمر صرف غم همه ما را مگر صغیر

صبح سپید در پی شام سیاه نیست

شمارهٔ ۹۰

زنده نبود آنکه او را معرفت در کار نیست

مرده پندارش که هیچ از عمر برخوردار نیست

معرفت موقوف دیدار است و بس یا للعجب

چو نشود عرفان حق حاصل اگر دیدار نیست

عالم ایجاد از روی مثل آئینه ایست

واندر آن آئینه پیدا جز جمال یار نیست

سرمهٔ تحقیقت ار بخشد بچشم دل ضیاء

غیر او بینی در این دیر کهن دیار نیست

دفع پندار من و ما کن ز خود او را ببین

کاین من و ما در حقیقت هیچ جز پندار نیست

راستی کیفیت منصور ثابت می کند

اینکه جای حرف حق جز بر فراز دار نیست

بذل جان کردند مردان بهر حرف حق صغیر

بیخودانرا ترک جان بهر خدا دشوار نیست

شمارهٔ ۹۱

گرچه در پیش نظر قطره قرین بایم نیست

لیک در اصل یم و قطره جدا از هم نیست

آدمی گنج الهی است که در بحر وجود

گوهری نیست که در آب و گل آدم نیست

پی باسرار دل کس نتوان برد بلی

اندرین خانه کسی غیر خدا محرم نیست

هر که دانست بنادانی خود کرد اقرار

هیچ کس باخبر از کیفیت عالم نیست

نفس پیر خرابات بنازم که سحر

نفس باد صبا بی مددش خرم نیست

تا که از هستی عاشق سر موئی باقی است

رشتهٔ عشق هنوزش ببتان محکم نیست

نکند ناله گر از درد صغیر این نه عجب

دم از آن بسته که او را بجهان همدم نیست

شمارهٔ ۹۲

آدمی را ز شرف تاج کرامت بسر است

حیف و صد حیف که بیچاره ز خود بیخبر است

بنگر انسان و مقامش که بود محرم راز

خلوتی را که فلک حلقه بیرون در است

هست انسان بمثل آینهٔی در بر دوست

او بخود ناظر از این آینه پا تا بسر است

مطلع طلعت صانع شده مصنوع بلی

اندر آئینه عیان طلعت آئینه گر است

همه ذرات بخورشید وجود آینه‌اند

روشن این آینه سان در بر هر با بصر است

اختلاف صور افکنده جدائی ورنه

متحد معنی اشیا همه با یکدیگر است

گو چو نرگس به چمن دیده‌گشائی بینی

زاب بیرنگ دوصد رنگ گل اندر نظر است

خار و گل هر دو ز یک شاخ برآیند ولی

این یکی مرهم جان وان دگری نیشتر است

ره بخلوتگه وحدت برو معنی دریاب

بگذر از عالم صورت که نزاع صور است

هر بد و نیک به نسبت بود البته صغیر

باشد از بحر وجود آنچه خزف یا گهر است

شمارهٔ ۹۳

کی توان گفتن که او با ما سر و کاری نداشت

حس عالمگیر او جز ما خریداری نداشت

تیر مژگانش نکردی جز دل ما را نشان

حلقهٔ زلفش بغیر از ما گرفتاری نداشت

ماه کنعان خسرو مصر ملاحت بود لیک

بی زلیخا حسن او گرمی بازاری نداشت

کارها جز عشق بازی سربسر بازیچه بود

زان دل ما در جهان جز عاشقی کاری نداشت

بار محنت بردن آسانتر ز بار منت است

شادمان آنکو بغم خو کرد و غمخواری نداشت

گیتیش در دخمهٔ محو و فراموشی سپرد

آنکه بگذشت وزنام نیک آثاری نداشت

چرخ هرگز بر مراد راستان دوری نزد

راستی جز کجروی این سفله رفتاری نداشت

همچو بلبل از چه مینالید روز و شب صغیر

گر به پای دل ز عشق گلرخی خاری نداشت

شمارهٔ ۹۴

بغیر عشق توام ای صنم گناهی نیست

چرا بسوزی منت از کرم نگاهی نیست

من از جفای تو بر درگه تو مینالم

کجا روم چکنم جز توام پناهی نیست

بگفتم ز کمندم بجوی راه فرار

بجز بسوی تو از هیچ سوی راهی نیست

کس از تو رو نتوانست درگریز آرد

که در احاطه حکمت گریزگاهی نیست

ملوک را سر ذلت بر آستانهٔ توست

بلی بغیر تو در ملک پادشاهی نیست

اگر به قهر کشی ور به لطف بنوازی

سئوال معترض و حکم دادخواهی نیست

صغیر جز تو ندارد مراد و منظوری

بصدق دعوی او از تو به گواهی نیست

شمارهٔ ۹۵

نقش خار و گل بجز از خامهٔ تقدیر نیست

نقطهٔی جای تعرض اندرین تصویر نیست

شهد معنی را چه داند ذوق هر صورت پرست

کار هر مرغی ببستان چیدن انجیر نیست

بنده تدبیر ارکند محتاج تقدیر خداست

لیک تقدیر خدا محتاج بر تدبیر نیست

خلق را رام محبت کن چه حاجت قید و بند

آنکشش کاندر محبت هست در زنجیر نیست

کم اثر جو از دعائی کان بلای دیگریست

آه خالی از غرض البته بی‌تأثیر نیست

من ندارم دعوی درویشی و رندی ولی

همت پیرم عنانم دست هر بی پیر نیست

یار را گفتم بدیدم نیم رخسارت به خواب

گفت خواب نیمهٔ ماه است و بی تعبیر نیست

بود مجهول آنکه ابروی ترا شمشیر خواند

چون اشارتهای ابروی تو در شمشیر نیست

هر که خواهد طرهٔ جانان بدست آ‌رد صغیر

هیچ دست‌ آویزش الا نالهٔ شبگیر نیست

شمارهٔ ۹۶

آنچه میدانیش دنیا خورد و خوابی بیش نیست

وانچه میخوانیش گردون پیچ و تابی بیش نیست

هیچکس کام مراد از بحر امکان تر نکرد

راستی چون بنگری عالم سرابی بیش نیست

مکنت و ثروت عیال و مال و ایوان و سرا

روی هم چون جمع سازی اضطرابی بیش نیست

هست هستی بحر ژرفی موج‌خیز و بی‌کران

واندران دریا وجود ما حبابی بیش نیست

عمر نوح و گنج قارون ملک اسکندر تو را

گر میسر شد بوقت مرگ خوابی بیش نیست

اهل دنیا عمر خود را صرف دنیا می‌کنند

گر حیات اینست خود سوءالعذابی بیش نیست

از حلال و از حرام مال مال اندوز را

عاید و واصل حسابی یا عقابی بیش نیست

در جهان آمد صغیر و چند روزی ماند و رفت

یادگار از وی در اینعالم کتابی بیش نیست

شمارهٔ ۹۷

جز مقام نیستی چون مأمنی در کار نیست

رخت آنجا کش که دزد و رهزنی در کار نیست

فکر کن در اصل خود ایقطره ماء‌بحر جود

تا ببینی در جهان ما و منی در کار نیست

چون شوی غافل ز یزدان ره زند اهریمنت

گر تو یزدانی شوی اهریمنی در کار نیست

روز و شب بهر جدال دیو نفس آماده باش

کادمیرا زان قوی‌تر دشمنی در کار نیست

نازم آن رند مسیحا دم کز استغنای طبع

در طریق فقر او را سوزنی در کار نیست

گر ندارد ننگ از گور ستمکاران زمین

از چه آنانرا مزار و مدفنی در کار نیست

عاشقان عریان بخون غلطند زیر تیغ عشق

غنچهٔ این باغ را پیراهنی در کار نیست

کن طواف اهل دل گر حج اکبر بایدت

غیر دل حق را مقام و مسکنی در کار نیست

صرف شد در عاشقی عمر صغیر و خوش دلست

زانکه در عالم ازین خوشتر فنی در کار نیست

شمارهٔ ۹۸

تا قبلهٔ من ابروی آن لعبت ترساست

فارغ دل من از مسجد و از دیر و کلیساست

یارب بکه گویم غم دل را که بمردم

از حسرت آن لب که روانبخش مسیحاست

دل کرد گرفتار تو ما را و نباید

نالید ز بیداد تو از ماستکه بر ماست

عشق تو چه خواهد مگر از خلق که در شهر

هر جا گذرم از تو با شورش و غوغاست

دل را سر ز سوائی اظهار جنونست

صد شکر که از زلف تواش سلسله برپاست

جسم تو ز سر تا به قدم جوهر لطفست

الا دلت ای شوخ که آن قطعهٔ خاراست

خندید به پیش لب تو غنچه والحق

خود جای دو صد خنده بر این خنده بیجاست

در آینه ای حور به بین طلعت خود را

در گلشن فردوس اگرت میل تماشاست

چشمت ز صغیر ار دل و دین برد عجب نیست

چون عادت ترکان خطائی همه یغماست

شمارهٔ ۹۹

شرح حال من و زلف تو که در گلشن گفت

که چو حال من و چون زلف تو سنبل آشفت

دوش کردی چو به آهم تو تبسم گفتم

مژده ایدل که بباد سحری غنچه شگفت

باختم جان بتو ای ابروز جانان و هنوز

می ندانم که تو را طاق بخوانم یا جفت

بهر من گفت کسی قصهٔ فرهاد و مرا

نرود تا ابد از یاد ز بس شیرین گفت

چیست خاک در میخانه که هر اهل نظر

بروی از اشک روان آب زد و از مژه رفت

سخن پیر خرابات به جان می‌ارزد

لیک حرف من و زاهد همه میباشد مفت

چشم بیمار بتان دید صغیر و از غم

گشت بیمار بدانحال که در بستر خفت

شمارهٔ ۱۰۰

جانا نظیر روی تو ماه منیر نیست

بهر تو جز در آینه شبه و نظیر نیست

تا بوی طرهٔ تو و زد بر مشام جان

حاجت بمشک و عنبر و عود و عبیر نیست

چشم تو تا کشید ز ابرو کمان بر سر

یکدل بشهر نیست که آماج تیر نیست

ناصح مرا مگو که مرو در قفای یار

زیرا که اختیار بدست اسیر نیست

زحمت چه می برید بعلاج من ای طبیب

دردیست درد عشق که درمان پذیر نیست

در پای دوست میر چو دانی که عاقبت

کس را بروزگار ز مردن گزیر نیست

در راه عشق راه به منزل نمی برد

آنکس که خار و خاره بپیشش حریر نیست

زاهد به میکشان دهد ار نسبت مجاز

بیچاره چون کند بحقیقت بصیر نیست

یاری گزید از همه خلق جهان صغیر

کارش دگر به کار صغیر و کبیر نیست

شمارهٔ ۱۰۱

نتوان به مثل گفتن خورشید درخشانت

زیرا که بود شمعی خورشید در ایوانت

گفتی کشمت در خون بشتاب که میترسم

اغیار کنند ایجان از گفته پشیمانت

صد سنگ جفا هر دم گردون زندش بر سر

آنرا که بود شوری از بستهٔ خندانت

خواهی شب مشتاقان گردد همه صبح ایمه

در اول شب بگشا از مهر گریبانت

ای وصل ترا دایم دل مایل و جان شایق

باز آی که مشتاقان مردند ز هجرانت

هر لحظه کنی از نو شادم بغمی آیا

گشتم به چه خدمت من شایستهٔ احسانت

الا که بیاویزد در زلف تو دل ور نه

بیرون نتواند شد از چاه زنخدانت

از تیغ جدا سازی گر بند ز بندم را

من همچو قلم دارم سر در خط فرمانت

خواهی اگر گاهی از حال صغیر ایجان

کن موی به مو تحقیق از زلف پریشانت

شمارهٔ ۱۰۲

غیر از تو میان تو و او فاصله ای نیست

این مرحله طی کن که دگر مرحله ای نیست

زان ره که روند اهل فنا هر چه ببینی

نقش کف پا و اثر قافله ای نیست

شکر و گله از هجر نشان می دهد آری

در وصل دگر حالت شکر و گله ای نیست

کی قسمت هر جان هوسناک شود وصل

این لقمه بلی در خور هر حوصله ای نیست

واعظ ره خود گیر که در مذهب عشاق

جز مسئلهٔ عشق دگر مسئله ای نیست

ما سلسله دیوانه وشانیم که ما را

جز سلسلهٔ زلف بتان سلسله ای نیست

تا منقبت شیر حق آئین صغیر است

در دفتر نظمش ورق باطله ای نیست

شمارهٔ ۱۰۳

در جهان امری که بیرونست از تقدیر چیست

وانچه تقدیر است در تغییر آن تدبیر چیست

ای که دام خلق می سازی نماز خویش را

پیش خیر الماکرین این حیله و تزویر چیست

خواجه داند جمله قرآنرا بجز لفظ زکوه

مات و حیران مانده کاین یک صرف را تفسیر چیست

دم مبند از ناله تا تأثیر آن بینی مگوی

حاصلم زین ناله و افغان بی تأثیر چیست

مرگ آید ناگهانی ای به هر کاری عجول

این همه در کار تو به علت تأثیر چیست

قول الناس نیامم کرده بس حالت پریش

کاینهمه خواب پریشان مرا تعبیر چیست

چون صغیر از مهر حیدر کن مس قلبت طلا

تا بدانی در حقیقت معنی اکسیر چیست

شمارهٔ ۱۰۴

ز بسکه دیر شد ای دوست انتهای فراقت

برفت از نظرم روز ابتدای فراقت

همین نه من بفراق تو مبتلا شدم و بس

به هر که می نگرم هست مبتلای فراقت

مگر بشر بت وصلم کنی علاج که دیگر

به هیچ به نشود درد بیدوای فراقت

دل حزین نشود هیچگه زیاد تو خالی

انیس جان نبود هیچکس سوای فراقت

کنار من که فراقت نشسته جای تو خواهم

شود دمی که نشینی تو باز جای فراقت

ز من جدا نشود لحظه فراق و چه خوش بود

اگر وفای تو هم بود چون وفای فراقت

فراق هم بفراق تو مبتلاست نداند

صغیر با که دهد شرح ماجرای فراقت

شمارهٔ ۱۰۵

خواهم ای شوخ ببوسم همهٔ اعضایت

گه ز پا تا به سر و گاه ز سر تا پایت

حیلت انگیخته ام بلکه دو نوبت افتد

نوبت بوسه به لعل لب شکر خایت

رونق قند برد قیمت شکر شکند

این حلاوت که بود در لب جان افزایت

عاشقان گر بتو آرند هجوم این نه عجب

مگسانند که آیند پی حلوایت

از که آموختی این شیوه که از غایت ناز

نیست جز درد دل و در دیدهٔ عاشق جایت

کج نهادن کله و زلف بپا افکندن

راستی طرفه قبائی شده بر بالایت

جویها هر طرف از دیده نمایم جاری

آیدم چون بنظر سرو قد رعنایت

سر سیر چمنم نیست بدور رخ تو

چیست گل پیش گل روی چمن آرایت

بیکی بوسهٔ جانان سر و جان ده چو صغیر

خواهی ار سود دو عالم بری از سودایت

شمارهٔ ۱۰۶

هر که داند نقطهٔ خال ترا تفسیر چیست

داند اول نقش لوح از خامهٔ تقدیر چیست

غیر آن کز خط مشکین تو درس عشق خواند

کس نداند نقطهٔ خال ترا تفسیر چیست

ترک چشمت گر نخواهد خون مردم ریختن

در کفش ز ابرو و مژگان این کمان، تیر چیست

ایکه گووی عشق یارت از دو عالم بازداشت

این چنین رفته است تقدیرم بگو تدبیر چیست

گشته ام عمریست بی زنجیر اسیر او بلی

جذبه عشق ار کمند دل شود زنجیر چیست

معنی اندر صورت انسان بود عشق ای پسر

گر نداری عشق پس فرق تو با تصویر چیست

جز گرفتار سر زلف شب آسایی صغیر

کس نمیداند ترا این ناله شبگیر چیست

شمارهٔ ۱۰۷

نه خط بروی تو کمین میر کشور زنگ است

کشیده لشگر و با شاه روم در جنگ است

سیاه شد ز غ مت روز ما چو شام ولی

از آن خوشیم که با طرهٔ تو همرنگ است

برآر کام من ای قبله من ابرویت

که کام خلق دهد کعبه گرچه دل سنگ است

ز بند بند من آید نوای ناله چو نی

ولی بگوش تو خوشتر ز نغمهٔ چنگ است

تو را ز محنت من هیچ غم نباشد لیک

ز فرقت دهنت بهر من جهان تنگ است

ز پا فتادم و منزل نشد پدید آری

رهیست عشق که بیرون ز میل و فرسنگ است

فریب نام صغیر از تو کی خورد زاهد

بکیش باده کشان نام مایهٔ ننگ است

شمارهٔ ۱۰۸

غم چندی بدل زار بغم مدغم ماست

ساقیا باده بیاور که دوای غم ماست

خم زلف تو مگر جای غریبان باشد

که در آن حلقه قرار دل بی همدم ماست

گر نیی کعبه چرا دل چو حجر داری سخت

ای که کوی تو منی و دهنت زمزم ماست

گفتمش زلزله شهر خطا بهر چه بود

گفت از جنبش گیسوی خم اندر خم ماست

راز ما باد صبا برد بهر شهر و دیار

ما در این فکر که این بی سر و پا محرم ماست

با نسیم سحری قصه کن آغاز صغیر

قاصد خوشخبر و پیک نکومقدم ماست

شمارهٔ ۱۰۹

خوش میگذرد آنکه مرا روح روانست

واندر پی او از تن من روح روانست

موئیست میانش که از آن هیچ نشان نیست

جز لاغری من که در آن موی میانست

تا دیده ام آن لعل لب و قامت و رخسار

کی در نظرم کوثر و طوبی و جنانست

چشمش همه تیر مژه پیوسته بر ابرو

این ترک سیه مست عجب سخت کمانست

تنها نه مرا کرده پریشان سر زلفش

آشفته آن طره دل خلق جهانست

دست از سر و جان شو بره عشق که این راه

اول قدمش پای زدن بر سر جانست

در بادیهٔ عشق بزن خیمه صغیر!

کانجا نه دگر صحبت کون و نه مکانست

شمارهٔ ۱۱۰

گفتم کمند عشق تو در گردن منست

گفت این کمند خلق جهانرا بگردنست

گفتم ز درد عشق تو کاهیده شد تنم

گفتا میان ما و تو حایل همین تنست

گفتم براه عشق شد آلوده دامنم

گفتا خموش این ره هر پاکدامن است

گفتم ز دوستان تو خواهم نشانه ئی

گفت آنمراست دوستکه با خویش دشمنست

گفتم سخن زار من و خوبان آن کنند

گفت از منست آنچه حلاوت به ار من است

گفتم صغیر خواست ز حسن تو جلوهٔی

گفتا بهر چه مینگرد جلوه من است

شمارهٔ ۱۱۱

هی زلف و خال جلوه دهی این بهانه چیست

هستیم خود اسیر تو این دام و دانه چیست

این خانه ای که زلف تو بر دل فروخته

در آن دگر حساب صبا حق شانه چیست

کی آگه از اذان مؤذن شوی اگر

ناقوس را بدیر ندانی ترانه چیست

در دهر نام نیک بنه نی سرای نیک

آری ز نام نیک نکوتر نشانه چیست

هرکس گدای درگه حیدر بود صغیر

داند که فیض بخشی این آستانه چیست

شمارهٔ ۱۱۲

اکنون که بهار آمد و ایام به کام است

در باغ گه بوسه زدن بر لب جام است

دانند حلال از چه سبب خون کسان را

آن قوم که در مذهبشان باده حرام است

گر خلق همه در پی ترتیب کلامند

گوش دل ما در پی تأثیر کلام است

از عقل نبرده است کسی راه به مقصود

صد شکر که ما را به کف عشق زمام است

عشق است چو عنقا و نشیمن بودش قاف

عقل است چو عصفور و مقامش لب بام است

هر کار که اتمام پذیرفته به عالم

نیک ار نگری از مدد عشق تمام است

بی‌عشق صغیرا نرسد کار به اتمام

آن کار که بی‌عشق تمام است کدام است

شمارهٔ ۱۱۳

تا شدم از گردش چشم تو مست

پای زدم یکسره بر هر چه هست

تا ابد اندر دل ساغر بود

عکس تو ای ساقی بزم الست

حسن تو تا شهرهٔ بازار شد

رونق بازار نکویان شکست

ما نکشیم از سر کوی تو پای

تا به وصال تو بیابیم دست

بر دل سنگین تو کاری نکرد

ناوک آهم که به خارا نشست

از چه همی سجده کند بر رخت

گر نبود زلف تو آتش پرست

زلف تو دام دل پیر و جوان

چشم تو بر هم زن هشیار و مست

آن که به دام تو نیفتاد کیست

وانکه ز دام تو رهی جست و جست

در یم چشمم پی ماهی دل

زلف تو انداخته قلاب و شست

ماه جبین دید فراوان صغیر

مهر تو اندر دل او نقش بست

شمارهٔ ۱۱۴

ای به فدای تو من و هر چه هست

وی تو حقیقت بت و من بت پرست

دیگرم از غم نفسی هست نیست

از منت ای جان خبری نیست هست

خار بیابان جنون نی همین

پای ز مجنون دل آزرده خست

هر سر خاری که بپایش خلید

در دل و در دیدهٔ لیلی شکست

ماه فلک پیش رخت منفعل

سرو چمن در بر بالات پست

داشت ز غم دل سر دیوانگی

زلف تواش پای بزنجیر بست

در ره عشق تو فتادم ز پای

آه نگیری گرم ای دوست دست

در خم زلف تو مرا حال دل

هست همان حالت ماهی بشست

یافت چه خوش حاصل ایام عمر

آن که شبی با تو به خلوت نشست

تا ابد از عشق تو نالد صغیر

دیده رخت را چو به صبح الست

شمارهٔ ۱۱۵

چون خصر ره بچشمهٔ حیوانم آرزوست

یعنی دو بوسه زان لب خندانم آرزوست

صیاد تا به دام تو گردیده ام اسیر

دیگر نه طرف باغ و نه بستانم آرزوست

تا نسبتی بزلف تو پیدا کنم مدام

سرگشتگی و حال پریشانم آرزوست

بر کف گرفته ام پی ایثار جان و سر

دیدار روی دلکش جانانم آرزوست

خواهم که رو بکعبهٔ مقصود آورم

یعنی جوار شاه خراسانم آرزوست

گفتم صغیر سیل سرشگت جهان گرفت

گفتا چو نوح دیدن طوفانم آرزوست

شمارهٔ ۱۱۶

دلبرا نرا همه سخت است دل و پیمان سست

یا که ای سنگدل این قاعده در مذهب تست

هیچ پیکان ز کمانخانهٔ ابروت نجست

تا که اول دل زاری هدف خویس نجست

که سر خوان غم عشق تو ایدوست نشست

کاولین مرتبه از هستی خود دست نشست

گر دلی را چو دل من فلک سفله نخست

چه کنم این شده تقدیر من از روز نخست

در جهان هیچکس از قید غم و غصه نرست

بیغمی هست گیاهی که در این باغ نرست

ایندرست استکه حق در دل بشکسته درست

کز شکست دل بشکسته شود کار درست

آفرین بر تو صغیرا دگر این قاعده چیست

که چنین طبع تواش کرد بیان چابک و چست

شمارهٔ ۱۱۷

لب تو ریخت چنان آبروی آب حیات

که رخت خویش ز خجلت کشید در ظلمات

من و گذشتن از چون تو دلبری حاشا

تو و نشستن با عاشقی چو من هیهات

نه من وفات ندیدم که همچو من بسیار

بیافتند وفات و نیافتند وفات

بسیر دادن جان آئیم بسر ورنه

گر از وفات بود آئی از چه وقت وفات

زبند عشق پس از مرگ هم خلاصی نیست

گمان مبر دهدت مرگ از این کمند نجات

بمردم از غم لعلت چسان روا داری

که تشنه جان بسپارم کنار آب حیات

دمی که با تو نشینم ز خویش بی خبرم

چنانکه هیچ ندانم حیات را ز ممات

علامتی ز دهان تو هیچ ظاهر نیست

مگر خود از سخن این نفی را کنی اثبات

شها رخت دل و دینم بعرصه گاه نظر

چنان ربود که چون عقل خویش گشتم مات

روان تازه صغیر از سخن بمرده دهد

گرش تو از لب شیرین کنی دو بوسه برات

شمارهٔ ۱۱۸

روزگاریست که چون حلقه مقیمم بدرت

از چه لطفی نبود با من بی پا و سرت

من و پیمان تو از لاغری و از سستی

نه عجب هر دو نیاییم اگر در نظرت

نه نهان از بصری و نه عیان در نظری

می ندانم که پری نام نهم یا بشرت

گرچه هستی تو خراباتی و هرجایی لیک

جز بخلوت نتوان دید رخ چون قمرت

شکرلله که شدی از رخ او عکس پذیر

شستم ای آینهٔ دل چو ز خون جگرت

همچو جبریل بجایی نرسی ای سالک

گر بدل هست غم سوختن بال و پرت

نشوی باخبر از یار و نیابی مقصود

مگر آندم که ز خود هیچ نباشد خبرت

ایکه اندر طلبش گرد جهان میگردی

تا که از پای نیفتی ننهد پا به سرت

قندش از یاد رود در همهٔ عمر صغیر

هر که آگه شود از گفتهٔ همچون شکرت

شمارهٔ ۱۱۹

تا تار طرهٔ توام ای جان بچنگ نیست

دل نیست لحظه ئی که خروشان چو چنگ نیست

مانند دف همی خورم از دست غم قفا

تا تار طرهٔ توام ای جان بچنگ نیست

با غیر خوش بصلحی و با آشنا به جنک

آگه کسی بکار تو زین صلح و جنک نیست

دیوانه تا شدم ز غمت در قفای من

آن طفل کو که دامن او پر ز سنک نیست

از تیر غمزهٔ تو کند زاهد احتراز

غافل که هر دلی هدف این خدنک نیست

تنها نه از غم دهنت تنگدل منم

در شهر کو دلی که از این غصه تنک نیست

آنکس که دل به نرگس و گل داده باخبر

زان چشم نیمخواب و رخ لاله رنگ نیست

در بزم ما حکایت حسن است و عشق و بس

اینجا حدیث رستم و پور پشنگ نیست

ترسم که می نخورده رسد محتسب ز در

ساقی شتاب کن که مجال درنگ نیست

بد نام اگر شدیم بعشق بتان چه باک

ما را دگر صغیر غم نام و ننگ نیست

شمارهٔ ۱۲۰

با آنکه دل معاینه ناظر بروی تست

باز از پی مشاهده در جستجوی تست

هرجا که گرد نیست گرفتار رشتهٔی

آن رشته را چو می نگرم تار موی تست

هر گل بچشم اهل نظر طرفه دفتری

در وصف لطف و خوبی روی نکوی تست

هر غنچه بی نشان ز دهان تو میدهد

هر بلبلی فریفتهٔ رنگ و بوی تست

هر جا سخن کنند ز خوبان روزگار

آن گفتگو مقدمهٔ گفتگوی تست

در هر کجا که مینگرم جز تو نیست کس

دیر و کنشت و مسجد و بتخانه کوی تست

میخواستم به سوی تو رو آورم کنون

بینم که رویم از همه سویی بسوی تست

از سال و ماه و هفته نباشد خبر مرا

بس روز و شب دلم بغم روی و موی تست

باشد در آرزوی وصال تو هر کسی

تنها همین صغیر نه در آرزوی تست

شمارهٔ ۱۲۱

ما را بجز از روی تو منظور نظر نیست

ما را بجر از کوی تو مأوای دگر نیست

از جور رقیبان ز رهت روی نتابم

من وصل تو میجویم و خوفم ز خطر نیست

قدر رخ خوب تو نداند همه چشمی

هر بی سر و پایی به جهان اهل نظر نیست

گو خون جگر نوش کن و خاک بسر ریز

آنرا که ز دیدار تواش شوق بسر نیست

گر عشق نداری بر کس قدر نداری

قدری نبود آن شجری را که ثمر نیست

گر دست ز افتاده بگیری هنر آنست

ور نه زدن پای به افتاده هنر نیست

ما بوسه نخواهیم جز از لعل لب یار

آری مگسانرا هوس الا بشکر نیست

جانا ز صغیر ار نکنی یاد چه تدبیر

شاهی و تو را جانب درویش گذر نیست

شمارهٔ ۱۲۲

شیرم ولی اسیر به دام غزال دوست

چون نی تهی ز خویشم و پر از مقال دوست

در روی خلق دیدهٔ حیرت گشوده‌ام

بینم مگر جمال عدیم المثال دوست

منعم مکن که خاک ره دشمنان شدم

گشتم چنین مگر که شوم پایمال دوست

از بار غم بود الف قامتم چو دال

در آرزوی قامت با اعتدال دوست

صد زخم خار هجر بخوردیم و عاقبت

یک گل نچیده‌ایم ز باغ وصال دوست

دارند مردمان به دل خود بسی خیال

در دل صغیر را نبود جز خیال دوست

شمارهٔ ۱۲۳

ایخوش آنعارف سالک که ز راه آگاهست

حاصل بندگیش دیدن روی شاه است

گرجهان بینی و بس فرق تو با حیوان چیست

چشم انسان همه بینای جمال الله است

سر کویت شده از خون شهیدان دریا

مگر ایجان جهان کوی تو قربانگاه است

خود که باشی تو که هر جامه بدوزم از وصف

پیش بالای تو چون آورم آن کوتاه است

ای که اندر پی آن چاه ذقن میگردی

واقف رفتن خود باش براهت چاه است

چه شود کامرواخواهی و خرم ما را

ای که بر ما هر چه تو را دلخواه است

آه اگر لطف توام بدرقه ره نشود

که گهر دارم و صد راه زنم در راه است

گر من از خود نیم آگاه صغیرا غم نیست

بندهٔ پیر مغانم که زمن آگاه است

شمارهٔ ۱۲۴

قضا چو جاری و ساری بنا رضا و رضاست

خوشا کسی که به رغبت رضا به حکم قضاست

کسی که گشت به حکم قضا رضا زان پس

قضا رود به رضای وی این جزای رضاست

ز بندگان خدا نی عجب خداوندی

که قطره واصل دریا چو میشود دریاست

اگر بقا طلبی باری از فنا مگریز

همین فنا که گریزی از آن تو عین بقاست

کسی که ره رو راه فنا شود زین ره

رسد به شهر بقا زانکه بعد لا الاست

به دست شوق بدر پرده من و ما را

که آنکه میطلبی پشت پرده من و ماست

میان یار و تو غیر از تو هیچ حایل نیست

تو خویش محو کن آنگه ببین که او پیداست

شگفت نیست گر او را ندیده دیده تو

که دیده ایم بسی دیده باز و نابیناست

صغیر قول و بیانت ز عالم دگر است

خود از زبان تو گویا که دیگری گویاست

شمارهٔ ۱۲۵

هر آنچه فتنه در این عالم و هر آنچه بلاست

ز چشم و قامت آن لعبت سهی‌بالاست

به خون کشیده هزاران هزار عاشق و باز

همیشه بر سر کویش ز عاشقان غوغاست

ز چشم او شده مفتون چو من بسی تن‌ها

همین نه فتنهٔ چشمش برای من تنهاست

کسی که گشت اسیر کمند وی با او

همیشه بر سر ناز و عتاب و جور و جفاست

شها ز جور تو می‌نالم و پشیمانم

چرا که جور و جفای تو عین مهر و وفاست

تو پادشاهی و ما بندهٔ تو هر چه کنی

بکن که هیچ به کارت نه جای چون و چراست

طریق عشق به دل طی کنند مشتاقان

نه احتیاج به سر اندر این ره و نه به پاست

ز جام جم به حقیقت دو جرعه نوشیدن

هزار مرتبه بهتر ز ملکت داراست

به هر که می‌نگری مست می‌رود‌ اما

صغیر، مست می و شیخ شهر، مست ریاست

شمارهٔ ۱۲۶

دور هجران را مگر اتمام نیست

یا مگر صبح از پی این شام نیست

با که بفرستم غم دل را بدوست

چون صبا هم محرم پیغام نیست

نی منت تنها به دام افتاده‌ام

کیست آنکو بستهٔ این دام نیست

خوانده‌ام تاریخ دور روزگار

هیچ دوری به ز دور جام نیست

چون دل من عاشقی آغاز کرد

گفتم آعاز تو را انجام نیست

هر کسی کامی گرفت از یار خویش

کس چو من در عاشقان ناکام نیست

عاشقی را شرط بی اندازه است

این قبا زیبا به هر اندام نیست

گر طریق عشق می پوئی صغیر

پخته شو کاین ره ره هر خام نیست

شمارهٔ ۱۲۷

از غم زلفت ندانم دوش بر من چون گذشت

اینقدر دانم که دود آهم از گردون گذشت

گر بگویم شمه ای از آن جگرها خون شود

آنچه بی لعل لبت بر ایندل پرخون گذشت

بیتو بگذشت آنچه ایلیلای جان بر من شبی

در تمام عمر نتوان گفت بر مجنون گذشت

پست شد شمشاد و کاجم در چمن پیش نظر

در ضمیرم چون خیال آنقدر موزون گذشت

شربت وصلست عاشق را دوای درد و بس

زانکه اینجا کار از سقراط و افلاطون گذشت

هر کسی گنج قناعت جست و استغنای طبع

در حقیقت دولتش از دولت قارون گذشت

جز محیطت می‌نخوانم دیگر ای چشم صغیر

زان که عنوان تو از سیحون و از جیحون گذشت

شمارهٔ ۱۲۸

خدای آنچه بزلف نگار چین انداخت

نگار بهر من خسته بر جبین انداخت

برفت و برد مرا همچو سایه در پی خویش

قدی که سایه نه از ناز بر زمین انداخت

بزلف کرده صبا را بجرم آن زنجیر

که دوش زلزله اندر سواد چین انداخت

سیاه روز جهان را چو شب نمود آن مه

ز زلف پرده چو بر روی نازنین انداخت

غلام مردم چشم که در رخ خوبان

نظر همیشه ز چشم خدای بین انداخت

من از جمال تو حیرانم و از آن نقاش

که نقش صورتی این سان ز ماء و طین انداخت

یقین ز زلف تو غافل بود دل آنکس

که چنک عشق بگیسوی حور عین انداخت

کسی بکام دل خود رسد که همچو صغیر

بپای دوست سر و جان و عقل و دین انداخت

شمارهٔ ۱۲۹

دل مرا ز کمندت سر رهائی نیست

کجا رود بکسش جز تو آشنائی نیست

بیا بیا که دلم بی تو از جهان سیر است

مرو مرو که مرا طاقت جدائی نیست

بدور چشم تو و زلف تو دگر کارم

بآهوی ختن و نافه ختائی نیست

بتان چو دل بربایند بوسه ئی بدهند

ولی تو را صفتی غیر دلربائی نیست

گدای شاه نجف شو که هیچ سلطنتی

به روزگار برابر بدین گدائی نیست

صغیر پیرهنی بیش از جهان نبرد

کنون غمی بدل او را ز بی قبایی نیست

شمارهٔ ۱۳۰

گفتن یک یاعلی به صدق و ارادت

به بود از صد هزار سال عبادت

جز که بچوگان یاعلی نربوده

هر که ز میدان ربوده گوی سعادت

هر که مریض غم وی است مسیحا

آیدش از چرخ چارمین بعیادت

بنده او باش و کوس پادشهی زن

در ره او میر و بر ثواب شهادت

گاه اجل یاعلی است ورد من این شد

گوش زد از مادرم به وقت ولادت

خالق ارض و سما علی است در این باب

جملهٔ ذرات می‌دهند شهادت

ره بولای علی نیافت جز آنکو

در ره تحقیق رفت از ره عادت

دامن هر کس صغیر وار رها کن

دامن او گیر پس بدست ارادت

شمارهٔ ۱۳۱

هر که بدید از تو این فراخته قامت

گفت که یاران قیام کرده قیامت

پیش تو سرو سهی ز پای درافتد

زانکه ندارد توان و تاب اقامت

جز روش عشق و کار باده پرستی

آخر هر کار حسرتست و ندامت

پا به سر جان نه و در آبره عشق

ورنه سر خویش گیر و راه سلامت

همچو دهانت ز حسرت لبت ای شوخ

هیچ ز من جز سخن نمانده علامت

هست ز چشم و لب تو آنچه بعالم

قصه ز سحر است و داستان ز کرامت

ختم به نام تو دلبری بود و هم

ختم به نام ولی عصر‌ام امامت

آنکه بحق قائمست و عالم هستی

نیست مگر ظل آن فراخته قامت

بخت خدا داده چیست اینکه خدا کرد

خط غلامیش بر صغیر کرامت

شمارهٔ ۱۳۲

ببزم قرب چو دیدم میانهٔ من و دوست

حجاب و پرده و حائل تصور من و اوست

ز جای جستم و خود را فدای او کردم

که تا نماند کسی در مقام الا دوست

مر اینسخن نپذیرد جز آنکه گوش دلش

رهین زمزمهٔ لا اله الا هوست

فکنده‌ام سر خود را چو گو بمیدانی

که سروران سرافراز را سر آنجا گوست

مرا بکعبه چه خوانی برب کعبه قسم

که سجده گاه من ابروی آن کمان ابروست

هزار مرتبه مینو فدای حور وشی

که یک تبسم او بهتر از دوصد مینوست

صغیر بر تو جفائی اگر ز دوست رسید

منال هر چه که از دوست میرسد نیکوست

شمارهٔ ۱۳۳

هر گوشه فتنه ایست ز چشمان مست تست

هر جا سخن رود ز لب می‌پرست تست

کی دست می‌دهد که به بینم به خلوتی

در گردن تو دست من و می‌به دست تست

ای زلف یار نافهٔ چین خواندمت ولی

دیدم درست نسبتی اینسان شکست تست

این چشم ساقی از تو نه مستیم ما و بس

مینا و ساغر و خم و خمخانه مست تست

صیاد بال من مشکن پای من مبند

این بند بس مرا که دلم پای بست تست

آزاری از چه رو دل من در پناه خویش

آخر نه این رمیده ز هر جا به بست تست

آن خرمن گلی تو که خوبان سروقد

برپا بایستند به هر جا نشست تست

دریا شده است دیده ز بس ماهی دلم

در آرزوی زلف چو قلاب شست تست

می نوش و هستیت بنه و نیست شو صغیر

وزغم فرار کن که غم آسیب هست تست

شمارهٔ ۱۳۴

دلبرم شانه بگیسوی شبه گون زده است

بدو صد سلسله دل باز شبیخون زده است

بر لب جام بود بوسه زدن فرض که آن

یار را بوسه بسی بر لب میگون زده است

ای که لیلی طلبی خرگه خود را آن ماه

در بیابان دل خستهٔ مجنون زده است

عاشقان از همه کیشند بدر کلک قضا

نام این طایفه از دایره بیرون زده است

در ره عشق خدا مرد ره آنست که نعل

ترکمان وار در این بادیه وارون زده است

منت از ساقی نامشفق گردون نکشد

می چو من هر که ز جام دل پرخون زده است

نه عجب خرمن من سوخت گر از آتش عشق

عشق برقیستکه بر خرمن گردون زده است

تا گدائی در شاه نجف یافت صغیر

پای بر ملک جم و دولت قارون زده است

شمارهٔ ۱۳۵

تنها براه دوست نباید ز جان گذشت

جز دوست هر چه هست بباید از آن گذشت

باشد برون ز کون و مکان یار و در پیش

هر کس که رفت از سر کون و مکان گذشت

آن مرحله است وادیت ای کعبهٔ مراد

کاول قدم براه تو باید ز جان گذشت

آدم بهشت کوی ترا داشت در نظر

گندم بهانه کرد و ز باغ جنان گذشت

بر آستان پیر مغان هر که سود سر

پایش ز رفعت از سر نه آسمان گذشت

خواهد رسید بر دهن یار بی سخن

هر کسکه چون صغیر ز نام و نشان گذشت

شمارهٔ ۱۳۶

بیا ای عید مشتاقان که از هجر دو ابرویت

هلالی گشت پشت روزه داران مه رویت

نه دین از کفر بشناسم نه روز از شب که بگذارد

دمی افتم بفکر خویشتن یاد رخ و مویت

فراهم می‌کنم بهر خود اسباب پریشانی

که شاید نسبتی پیدا کند حالم بگیسویت

نگشتی سجده گاه خلق عالم تا ابد کعبه

نکردی در ازل گر سجده بر محراب ابرویت

فکند از غمزهٔی ها رو ترا در چه من مسکین

توانم چون سلامت جان برم از چشم جادویت

مقیم آنکو بکویت شد نمیجوید بهشت آری

بهشت است آرزومند مقیمان سر کویت

من ار دیدار گل جویم و گر مشک ختن بویم

از ایندارم غرض رنگت وزآندارم طمع بویت

صغیر از آستانت کی تواند روی برتابد

که هر سو روی بنماید دل او را میکشد سویت

شمارهٔ ۱۳۷

دیگرم پروای خویش اندیشهٔ بیگانه نیست

بزم جانم را ضیا جز از رخ جانانه نیست

چون درآمد یارم اندر خلوت دل زانسرای

خویش هم رفتم که دیدم جای هر بیگانه نیست

زاهدان از صحبت ما نیستند آگه بلی

صحبت عشقست آخر قصه و افسانه نیست

عشق از معشوق خیزد بر دل عاشق زند

آری از شمع است آتش از پر پروانه نیست

چون من بی پا و سر چرخ از چه سرگردان بود

از غم زنجیر زلف یار اگر دیوانه نیست

نیست غم گر ما شدیم از دور ساغر بی نصیب

پیش چشم مست ساقی حاجت پیمانه نیست

کعبه از مولود پاک مرتضی شد محترم

ورنه فرقی در میان کعبه و بتخانه نیست

بارها گشتم نهانی در دل زار صغیر

غیرگنج مهر حیدر اندر این ویرانه نیست

شمارهٔ ۱۳۸

مدام غیر غمم کس انیس و همدم نیست

بروزگار کسی باوفاتر از غم نیست

چگونه جام نگیرم که غیر صحبت جام

هر آنچه می‌نگرم یادگاری از جم نیست

ببین به حرمت عاشق که میشود محرم

بدان حرم که در آن جبرئیل محرم نیست

فریب دانهٔ خال تو خوردم و شادم

چرا که هر که نخورد اینفریب آدم نیست

در اینجهان مطلب راحت و گشاده دلی

که غیر رنج در این تنگنای عالم نیست

بجان دوست که درویش راست وقت خوشی

که بهر پادشه اسباب آن فراهم نیست

نمی کند ز صغیر این سخن قبول مگر

کسیکه بی خبر از حال پور ادهم نیست

شمارهٔ ۱۳۹

جز معرفت از بهر بشر خاصیتی نیست

بی خاصیتی در تو اگر معرفتی نیست

گویم بتو از روی محبت به محبت

میکوش که محبوب تر از این صفتی نیست

ای خود سر خود رو که گریزی ز مربی

درد تو همین بس که ترا تربیتی نیست

بایست گرت عافیت این نادره بشنو

در ده ببلا تن که جز این عافیتی نیست

دانی چو خدا خواسته هرگونه قضا را

راضی بقضا باش که بی مصلحتی نیست

در ملک دل ار شاه شوی مرتبت آنست

بر ملک جهان شاه شدن مرتبتی نیست

ای آنکه شدی خاک ره پیر خرابات

خوشباش که بالاتر از این منزلتی نیست

دانی که برد سود محب علی آری

جز مهر علی در دو جهان منفعتی نیست

مانند صغیر آنچه که خواهی ز علی خواه

کز درگه او رد بخدا مسئلتی نیست

شمارهٔ ۱۴۰

حجه قائم که جبریل‌امین دربان اوست

او به فرمان خدا و چرخ در فرمان است

مطلع فجری که بادش هر دم از ما صد سلام

حجه عصری که هم والعصر اندرشان اوست

آسمانش خوان جود و خاص و عامش ریزه خوار

مهر و مه را خواهی ار دانی دو قرص از خوان اوست

چارام و هفت اب را شیخ تزویج و طلاق

سه ولدرا پرورش در دامن احسان اوست

ای خوشا دوران او هرچند دور روزگار

ز ابتدا تا انتها چون بنگری دوران اوست

یکه تا ز عرصهٔ ایجاد کاین گوی فلک

تا ابد در گردش از یک لطمه چوگان اوست

شاه ایوان علووشان که خود عرش علا

با علو قدر ادنی پایه ایوان اوست

تا نیاید کی رود ظلم از جهان ای عدل خواه

عدل از دیوان چه خواهی عدل در دیوان اوست

فیض بی پایان مبدء میرسد مطلق بوی

وانچه بر هر کس رسد از لطف بی پایان اوست

خوش بفردای جزا از لغزش پا ایمنست

هر که را دست ولا‌ام روز بر دامان اوست

خوش ترا کلب در خود خواند از شفقت صغیر

حجته قائم که جبریل‌ام ین دربان اوست

شمارهٔ ۱۴۱

دانم که ره کعبه و بتخانه کدامست

زین هر دوره آن راه جداگانه کدامست

بنهاده بکف جان خود اهل حرم و دیر

پرسند ز هم منزل جانانه کدامست

آن خانه کز آن یافت توان خانه خدا را

گر دیر و حرم نیست پس آن خانه کدامست

بس عاقل دیوانه و دیوانه عاقل

بشناس که عاقل که و دیوانه کدامست

بس خویش که بیگانه و بیگانه که خویش است

هشدار که تا خویش که بیگانه کدامست

گویند بود گنج بویرانه خدا را

ای اهل دل آن گنج چه ویرانه کدامست

تا طره و خالیت ز کف دل نرباید

آگه نشوی دام چه و دانه کدامست

تا شمع و شی پاک نسوزد چو صغیرت

واقف نشوی شمع چه پروانه کدامست

شمارهٔ ۱۴۲

ای جسم تو بگرفته ز جان باج لطافت

جان را همه آسیبی و دل را همه آفت

جان را بود آن لطف که در جسم کند جای

تو جای بجان کرده ای از فرط لطافت

پرداختم از غیر تو دل بهر تو آری

رو بند کسان خانه به هنگام ضیافت

تا خود چه شود کار من و ساقی و مطرب

کاندل به لطافت برد و این بظرافت

گر همرهی خضر دهد دست توان کرد

یک چشم زدن طی دو صد ساله مسافت

چون گوی فکن در قدم پیر مغان سر

تا آنکه ز میدان ببری گوی شرافت

گردید صغیر از دل و جان بندهٔ شاهی

کز‌ امر حقش داد نبی‌ام ر خلافت

شمارهٔ ۱۴۳

با ما مگو که دیر کجا و حرم کجاست

ما آب و گل پرست نییم آن صنم کجاست

هان بس مکن بطوف حرم ز آب و گل برآی

رو ز اهل دل بپرس که صاحب حرم کجاست

زنگ حدوث ز آینهٔ دل کنی چو پاک

یابی که جلوه گاه جمال قدم کجاست

دایم دمد به صور سرافیل عشق دم

خوابند عالمی همه بیدار دم کجاست

گردند تا که ثابت و سیار بنده اش

در کوی عشق یک دل ثابت قدم کجاست

تا بیش و کم شوند غلام طبیعتش

وارستهٔی ز کشمکش بیش و کم کجاست

حرفی شنیدم از دهن یار و یافتم

خود مصدر حدیث وجود و عدم کجاست

دانی دهان شیشه چه گوید بگوش جام

گوید سراغ گیر زمستان که جم کجاست

هر جا روم غمم بدل افزون شود صغیر

آنجا که دل رها شود از قید غم کجاست

شمارهٔ ۱۴۴

از حرم بگذر که اینجا خرگه آن شاه نیست

کوی او را کعبه جز سنگ نشان راه نیست

گرچه در دیر و حرم تابیده انوارش ولی

جز که در صحرای دل آن شاه را خرگاه نیست

از شکایت گر زنی دم یار پوشد از تو رخ

آری آری در بر آیینه جای آه نیست

عین وصلش می‌نماید هجر ورنه لحظه‌ای

دست از زلف بلند آن پری کوتاه نیست

تا نگردی نیست از هستی کجا یابی خبر

جز ز راه لا الهت ره به الا الله نیست

از خدا توفیق جو شاید ز خود آگه شوی

کان که از خود نیست آگه از خدا آگاه نیست

ناوک نمرود را یزدان به خون آلوده کرد

تا بدانی هیچکس محروم از این درگاه نیست

دولت فقرم چنان کرده است مستغنی که هیچ

در دل من آرزوی مال و فکر جاه نیست

چندم از بدخواه می‌ترسانی ای ناصح برو

من نخواهم بهر کس بد با کم از بدخواه نیست

عالمی را می‌توانی رام کرد از دوستی

هیچکس را در مقام دوستی اکراه نیست

من گدای آستان شاه مردانم صغیر

چشم امیدم به جز بر درگه آن شاه نیست

شمارهٔ ۱۴۵

آنکه بهر جا عیان طلعت نیکوی اوست

ای عجب از چشم خلق از چه نهان روی اوست

باز کنند آرزو تا سخنش بشنوند

آنکه سرای وجود پر ز هیاهوی اوست

غیر ز دیدار او باز ندارد مرا

چشم سرم سوی غیر چشم دلم سوی اوست

چارهٔ دیوانگی سلسله است و مرا

مایهٔ دیوانگی سلسلهٔ موی اوست

بزم مرا مشک و عود گر نبود گو مباش

مشگ من و عود من جعد سمن بوی اوست

قصه دراز است باز هر شب اگرچه به بزم

از سر شب تا به صبح صحبت گیسوی اوست

قصه مخوان زاهدا دوزخ و جنت تراست

دوزخ من خوی یار جنت من روی اوست

سروری عالمی، پادشه عشق راست

زانکه سر سروران خاک سر کوی اوست

از چه فکنده است شور در همه خلق جهان

گرنه قیامت صغیر قامت دلجوی اوست

شمارهٔ ۱۴۶

جستم سراغ دل ز صبا زان خبر نداشت

گویا به طرهٔ تو صبا هم گذر نداشت

در سر هر آن هوا که مرا بود شد بدر

عشق تو بود کز سر من دست برنداشت

گر یک نظر فزون بتو ننموده دیده‌ام

این شد سبب که تاب نگاه دگر نداشت

گویند بوالبشر بفراق چنان گریست

گویا خبر ز روی تو زیبا پسر نداشت

دردش همین بس است که اهل نظر نبود

آنکو بر آفتاب جمالت نظر نداشت

ای عالم آفتاب مرا بود جلوه ها

وقتی که آسمان تو شمس و قمر نداشت

عمری تمام کار دلم بود عاشقی

عیبش مکن که غمزده دیگر هنر نداشت

اول اگر که تیشهٔ آخر زدی دگر

یک عمر کوه کن به جهان دردسر نداشت

در راه عشق خوف و خطرها بود صغیر

طی این ره آن نمود که خوب از خطر نداشت

شمارهٔ ۱۴۷

تنها ستمت بهر من ای ماه جبین است

یا با همه بی‌مهری و آئین تو این است

کوتاه نمود از همه جا دست خیالم

بالای بلندت که بلای دل و دین است

در ظلمت زلف تو دل خضر شود گم

از بسکه شکن در شکن و چین سرچین است

این زلف سیاه است بر آن روی چو خورشید

یا روز به شب کفر باسلام قرین است

تا آنکه مگر ره به دهان تو برد دل

عمریستکه چون خال لبت گوشه نشین است

از کوی خود ای دوست مرانم سوی جنت

بی روی توام کی سر فردوس برین است

یکذره مرا کار به خورشید فلک نیست

خورشید من اینست که بر روی زمین است

یکدم نرود عمر که بی غصه نشینم

تا رفته غم از دل غم دیگر به کمین است

خوش دار صغیر آنچه که پیش آیدت آخر

تا چند توان گفت چنانست و چنین است

شمارهٔ ۱۴۸

دل ز راه دیده از نور جمالش روشن است

اندر این کاشانه تابان آفتاب از روزنست

زاهدا حق را تو میخوانی ز عرش و من ز دل

از خدا دوری تو کوته کن سخن حق با منست

از لباس طبع بیرون آمصفا شو که هیچ

رنگ و بویی نیستش تا غنچه در پیراهن است

بی گره چون رشته‌شو تا طی نمائی راه عشق

ورنه درمانی که تنک اینره چو چشم سوزنست

چند پیش خوشه چینان میبری دست طمع

آنچه میخواهی تو زینان پیش صاحب خرمنست

ای بسا کس را که دعوی سلیمانیست لیک

ظاهر ایشان سلیمان و درون اهریمنست

دل بدست آور که خلق و خالقت دارند دوست

زانکه پیش خلق و خالق اینصفت مستحسنست

از گلستان جهان آنانکه پوشیدند چشم

خود درون جانشان صد گونه باغ و گلشنست

صبر کن بر محنت دوران که راحت در قفاست

گرچه تاریکست شب‌ام ا بصبح آبستنست

آنچه میگویند شرح عشق اینها گفتنیست

هست مطلبها بسی کاینها برون از گفتنست

رو بخر با نقد هستی نیستی همچون صغیر

کاین متاع پربها ایمن ز دزد و رهزنست

شمارهٔ ۱۴۹

آنکس آگه ز پریشانی احوال من است

که چو من بستهٔ آنزلف شکن در شکن است

بار افکند به زلفش دلم از بهر غریب

هرکجا شب بسر دست درآید وطن است

ندهم تاری از آن طره اگر بخشندم

هر قدر مشگ که در کشور چین و ختن است

دهن اوست بسی تنگتر از غنچه ولی

تنگتر از دهن او دل خونین من است

بهوای رخ معشوق و بیاد رخ گل

روز و شب زمزمه کار من و مرغ چمن است

صحبت از کوه کن و قصه ز شیرین مکنید

دور دور من و آن خسرو شیرین دهن است

دیدنش غم برد از دل که بود غبغب او

آب و خط سبزه و رخ معنی وجه حسن است

سخنی گفت بگوش دل من پیر مغان

که دو عالم همه تفسیر بر آن یک سخن است

هر کسی را بکسی چشم‌ام ید است و صغیر

بندهٔ عاطفت شیر خدا بوالحسن است

شمارهٔ ۱۵۰

نی همین از خود براه یار میباید گذشت

کز دو عالم در رهش یکبار میباید گذشت

گر حقیقت عاشقی بر هر دو عالم پای زن

یار اگر میجویی از اغیار میباید گذشت

سبحه و زنار باشد هر دو سد راه عشق

لاجرم از سبحه و زنار میباید گذشت

عشق را راهیست ناهموار و این باشد عجب

کز سر از این راه ناهموار میباید گذشت

گر نهی پا در طریق عاشقی زاهد بدان

اولین گام از سر و دستار میباید گذشت

خاک شد بس استخوان ها زیر دیوار هوس

با شتاب از پای این دیوار میباید گذشت

اندک و بسیار اینعالم همه رنج است و غم

اندک اندک زاندک و بسیار میباید گذشت

چیست دانی توشهٔ عقبی صغیرا از صراط

با ولای حیدر کرار می‌باید گذشت

شمارهٔ ۱۵۱

من و خاک سر آنکوی که دلدار آنجاست

راحت جان و تن آرام دل زار آنجاست

با رخ یار مرا حاجت گلشن نبود

هر کجا یار بود گلشن و گلزار آنجاست

گر کنم خاک در میکده را کحل بصر

نکنم عیب که نقش قدم یار آنجاست

روز و شب حلقه صفت بر در آن عیسی دم

چون ننالم که دوای دل بیمار آنجاست

گر گشایش طلبی جو ز در پیر مغان

کانکه لطفش بگشاید گره از کار آنجاست

همچو خورشید که نورش همه جا جلوه گر است

هر کجا میروم آن دلبر عیار آنجاست

یوسفا حسن تو را مردم کنعان نخرند

جانب مصر روان شو که خریدار آنجاست

نیست از کعبهٔ گل ره بمقام مقصود

رهرو کعبهٔ دل باش که دلدار آنجاست

داشت اندیشه صغیر از صف حشر و خردش

گفت تشویش مکن حیدر کرار آنجاست

شمارهٔ ۱۵۲

خرم کسی که کام ز بخت جوان گرفت

یعنی به صدق دامن پیر مغان گرفت

بردم چو نام عشق سرا پا بسوختم

چون شمع کاتشش بوجود از زبان گرفت

خوبان دهند بوسه و گیرند جان بها

نازم بدان حریف که این داد و آن گرفت

کارم فتاد تا چو کمر با میان یار

از هر کنار غصه مرا در میان گرفت

زلفش گرفت جا برخ و من بحیرتم

کاین کافر از برای چه جا در جنان گرفت

تا بعد از این چه آیدم ای دوستان بپیش

حالی که عشق از کف عقلم عنان گرفت

هرکس که چون صغیر بحیدر پناه برد

از هر بلا و حادثه خط‌ام ان گرفت

آنکو سپرد خط غلامی به مرتضی

سر خط رستگاری کون و مکان کرفت

شاه نجف که بنده ای از بندگان او

باج شرف ز تاجوران جهان گرفت

رفعت از آستانهٔ آن شه طلب که عرش

این رفعتی که دارد از آن آستان گرفت

شمارهٔ ۱۵۳

من آنچه هست بعشق تو داده‌ام از دست

که منتهای مرادم تویی از آنچه که هست

به دوستی توام گر به پای دار برند

من آن نیم که بدارم ترا ز دامان دست

محبت تو نه‌ام روز کرده جا به دلم

که من بروی تو عاشق شدم بروز الست

به شادمانی جاوید‌ امیدوار شدم

دلم چو از همه ببرید و با غمت پیوست

کجا من از تو توانم برید رشته مهر

خدای تار وجود مرا بزلف تو بست

بمحفلی که تو باشی بباده حاجت نیست

که هر که چشم تو بیند خراب گردد و مست

صغیر گرد جهان گشت در پی دلدار

رسید بر سر کوی تو وزپای نشست

شمارهٔ ۱۵۴

کارت ای یار بمن غیر ستمکاری نیست

مگرت با من آزرده سر یاری نیست

نی خطا گفتم از این جور و جفا دست مدار

که جفای تو بجز عین وفاداری نیست

چه غم ارخوار جهانی شدم اندر طلبت

بهر همچون تو گلی خار شدن خواری نیست

بستهٔ دام تو از هر دو جهان آزاد است

اوفتادن به کمند تو گرفتاری نیست

هر چه خواهی ز عجایب ز فلک بتوان دید

نیست نقشی که در این پرده زنگاری نیست

هر گنه میکنی آزار دل خلق مکن

که بتر هیچ گناهی ز دل آزاری نیست

بیکی تیر مژه صید دوصد دل کردی

تا نگویند خدنگ مژه ات کاری نیست

ای خوشا مستی و مدهوشی و آسوده دلی

که بجز غصه و غم حاصل هشیاری نیست

دوش میگفت کسی زردی رخسار صغیر

چاره اش هیچ بجز باده گلناری نیست

شمارهٔ ۱۵۵

بطرف باغ هر آن سرو کز زمین برخاست

بیاد قامت آن یار نازنین برخاست

شمیم طرهٔ پرچین او بسی خوشتر

از آن نسیم بود کز سواد چین برخاست

کسی نشست ببزم وصال با جانان

که در رهش ز سر جان و عقل و دین برخاست

نمود عشق به او چون تنم بجان نزدیک

دمیکه از سر من عقل دور بین برخاست

میانهٔ من و او هر حجاب بود بسوخت

ز بسکه از دل من آه آتشین برخاست

چو بست نقش تو نقاش کارگاه ازل

از او بخامهٔ صنع خودآفرین برخاست

صدآفرین بتو بادا که هر که صورت تو

بدید در طلب صورت آفرین برخاست

نمود سجده بمحراب ابروی تو ملک

چو دید صورت معنی ز ماء و طین برخاست

شرافتی است نجف را که همچو سرمه ملک

کشد بدیده غباری کز آن زمین برخاست

مراست مذهب و دین مهر آنکه از تیغش

غریو و ولوله از خیل مشرکین برخاست

علی که باج شرف از جهان گرفت صغیر

چو بهر بندگیش از سر یقین برخاست

شمارهٔ ۱۵۶

دلم ز دست تو خون گشت و حجت هم این است

که هر چه اشک فشانم ز دیده خونین است

بغیر شهد چشانی بدوست خون جگر

بحیرتم که تو را ای صنم چه آئین است

همیشه وصف لبان تو بر زبان دارم

که نقل مجلس فرهاد نقل شیرین است

دلم بدام سر زلف پر خمت ماند

بصعوهٔی که گرفتار چنگ شاهین است

شکسته رونق بازار قند را به جهان

حلاوتی که ترا در دهان شیرین است

طمع مدار ز من دین و دل دگر زاهد

که کفر زلف بتان رهزن دل و دین است

اگر بآتش حسرت بسوخت جان صغیر

کند چه چاره که تقدیرش از ازل این است

شمارهٔ ۱۵۷

تا نگوئی بجهان دوست مرا بسیار است

دوست اکسیر بود این سخن از اسرار است

راستی ز اهل صفا دوست بدست آوردن

آید آسان بنظر لیک بسی دشوار است

آنکه دارد بنظر نفع خود از صحبت دوست

دوست نبود ز حریفان سر بازار است

ای بسا دوست نما دشمن جانی که تمام

در تظاهر پی منظور خود آن مکار است

ای بسا دوست که با دوست زند لاف وفا

لیک گاه عمل از وی بری و بیزار است

ای بسا دوست که ازابلهی و نادانی

دوست را مایهٔ صدگونه غم و آزار است

جذب گفتار مشو دوست مدان آنکس را

که نه گفتار وی‌ام یخته با کردار است

دوست آنست که هنگام گرفتاری دوست

از طریق عمل آن غمزده را غمخوار است

دوستی خود ثمر نخل وجود من و تست

سوختن در خور نخل است اگر بی بار است

اثر دوستی و مهر و محبت باشد

آنچه در دهر ز صاحب اثران آثار است

بهتر آنست کزین مسئلهٔ دور و دراز

رشته کوتاه کنم ورنه سخن بسیار است

چون کنایت ز صراحت بود اولی اینجا

با همه بی نظری ها نظری در کار است

مختصر شرحی اگر گفته‌ام از مهر و وفا

پی به مقصود برد آنکه دلش بیدار است

با خدا باش و بپوش از همه کس دیده صغیر

فارغست از همه کس آنکه خدایش یار است

شمارهٔ ۱۵۸

ایهاالناس این جهان را نیم جو مقدار نیست

جز متاع درد و محنت اندر این بازار نیست

شد مقصر آدم و حق در جهانش جای داد

پس جهان زندان و در زندان بجز آزار نیست

گر بیابم صد زبان وز هر زبان در هر نفس

صد هزارش شکوه گویم جای هیچ انکار نیست

گفتمت این دهر خصم دوستان خود بود

دوستی با خصم کار مردم هشیار نیست

این عجوز بیوفا را چاره نبود جز طلاق

ورنه کس ایمن ز کید و مکر این مکار نیست

یکدم از خواب گران بیدار شو تا کی ترا

طعنه زن باشند بیداران که این بیدار نیست

هیچ در هیچ است اسباب جهان اندر جهان

این سخن پوشیده بر چشم الوالابصار نیست

صاحب آثاران دنیا را چه پیش‌ آمد که حال

هیچ یکشان را بجا آثاری از آثار نیست

حالیا جبریل جان را بال استغفار ده

چون که عزرائیل آمد جای استغفار نیست

اندکی در فکر استغنای یوم الفقر باش

چند می‌گویی چرا‌ اموال من بسیار نیست

رو قناعت کن صغیرا تا که کار آسان شود

گر تو آسان‌گیر باشی کارها دشوار نیست

شمارهٔ ۱۵۹

اگر که خانهٔ خمار دایمم وطن است

عجب مدار که این خانهٔ‌ امید من است

گذاری از چه که پشتت ز بار غم شکند

بنوش باده دمادم که باده غم‌شکن است

به کوی میکده صحبت ز سیم و زر مکنید

که رفته‌ام من و سودا به نقد جان و تن است

مرا نصیحت واعظ چگونه درگیرد

که وعظ او همه اظهار فضل خویشتن است

نه من به خویش کنم عشقبازی ای یاران

به گردن دلم از زلف دلبری رسن است

دلا دگر ز غم خود سخن مگو با یار

که در میان تو و یار حایل آن سخن است

دو یار چون که هم‌ آغوش می‌شوند آن به

کنند رفع موانع اگرچه پیرهن است

صغیر داشت به دل مطلبی و یارش گفت

چه مطلب است ترا کان به از رضای من است؟

شمارهٔ ۱۶۰

تشبیه جمال تو به خورشید روا نیست

این رتبه بلی در خور هر بی سر و پا نیست

گو تا نزند دم دگر از عشق و ارادت

آن را که بپایت سر تسلیم و رضا نیست

از دوست اگر نوش ببینند و اگر نیش

رندان جهان را بزبان چون و چرا نیست

از جور تو میسوزم و می‌سازم و شادم

چون جور و جفای تو بجز مهر و وفا نیست

با باد صبا چون بتو پیغام فرستم

آنجا که توئی رهگذر باد صبا نیست

هر طایفه را روی نیاز است به سوئی

ما را بجز ابروی تو محراب دعا نیست

غیر از تو مرا نیست بخاطر ولی افسوس

یادی نکنی از من و این از تو روا نیست

پیوسته صغیر است بدرگاه تو نالان

جز این بدر شاه بلی رسم گدا نیست

شمارهٔ ۱۶۱

دل مسوزان که ز هر دل بخدا راهی هست

هر که را هیچ بکف نیست بدل آهی هست

منع مجنون نتوان کرد ز بی سامانی

کش بصحرای جنون خیمه و خرگاهی هست

حذر از دشمنی نفس نه بدخواهی غیر

بتر از نفس کجا دشمن و بدخواهی هست

مرغ دل چون بسلامت رود از وادی عشق

که بهر گوشه کماندار و کمین گاهی هست

ایکه ره میزندت جلوهٔ یوسف ذقنان

دیده بگشای که در هر قدمت چاهی هست

باید از خاک رهش دیدهٔ جان روشن کرد

هر که را دیدهٔ روشن دل آگاهی هست

از دل خویش بجو حال دل دوست صغیر

کز دل دوست نهانی بدلت راهی هست

شمارهٔ ۱۶۲

بگو به آنکه موفق بحسن تدبیر است

بخود مناز که این هم بحکم تقدیر است

بلی اگر نه به تقدیر بسته سیر‌ام ور

بگو که چیست ز تدبیرها عنان گیر است

بس اتفاق فتد اینکه با تمام قوا

فلان‌ امیر جهان را به فکر تسخیر است

هنوز تیر مرادش نرفته سوی هدف

که از کمان فلک خود نشانهٔ تیر است

بسا شده است که شه خفته شب بروی سریر

علی الصباح بزندان و زیر زنجیر است

به پیل پشه و بر شیر مور چیره شود

در این بیان سخن افزون ز حد تقدیر است

اگر ارادهٔ خالق نباشد اندر کار

بگو اراده مخلوق را چه تأثیر است

به غیر بندگی حق که نیمه مختاریست

بدست بنده کدام اختیار و تدبیر است

خدا مصور و مخلوق عالمی تصویر

صغیر مات مصور ز حسن تصویر است

شمارهٔ ۱۶۳

ای آنکه با وجود تو دیگر وجود نیست

ذاتی بجز تو در خور حمد و سجود نیست

تحصیل حاصل است تمنای جود تو

بر ما هر آنچه از تو رسد غیر جود نیست

تو در درون جانی و آنجا که وصل تست

صحبت ز قرب و بعد و نزول و صعود نیست

در غیب و در شهود بسی کرده ایم سیر

غیر از هویت تو بغیب و شهود نیست

عام است رحمت تو که ظاهر و کاینات

جز جلوهٔ عطوف و رؤف و ودود نیست

تو پادشاه و کشور هستی از آن تست

ملک تو در احاطهٔ مرز و حدود نیست

حل کن بلطف بیحد خود مشکل صغیر

ای آنکه جز بدست تو حل عقود نیست

شمارهٔ ۱۶۴

زمین گوئی به پیش پای عشق است

کفی افلاک از دریای عشق است

ز اول تا به آخر آنچه بینی

به بازار جهان سودای عشق است

در این مستان لایعقل شب و روز

بپا هنگامه و غوغای عشق است

بگفتم عقل چبود عاشقی گفت

گل خود رویی از صحرای عشق است

صف محشر زند بر هم ز مستی

هر آنکو مست از صهبای عشق است

ز دنیا کم نکوهش کن که آن را

چو نیکو بنگری دنیای عشق است

دو عالم صورت عشق است آنگاه

در این صورت علی معنای عشق است

صغیر از آرزوها دل تهی کن

که یکدل داری آن هم جای عشق است

شمارهٔ ۱۶۵

شاداب باغ دهر به آب محبت است

سبز این چمن ز فیض سحاب محبت است

دریا ز لطف موج لب خشگ تر کند

دریاست لیک تشنه آب محبت است

کنز خفی شده است ز احببت جلوه گر

روی خدا نهان به نقاب محبت است

حیرت ز بیقراری گردون چه میبری

آنهم به پیچ و تاب ز تاب محبت است

درس و کتاب آخر ارباب معرفت

درس مودت است و کتاب محبت است

زین باده مست بین همه ذرات را بلی

خورشید ساغری ز شراب محبت است

خواندیم از کتاب طبیعت هزار باب

دیدیم بهتر از همه باب محبت است

آبادتر ز کعبه گل بشمرد صغیر

ویرانه دلی که خراب محبت است

شمارهٔ ۱۶۶

علی است بهر بجا بودن جهان باعث

بقای جسم ندارد به غیر جان باعث

گر او نبد نه زمین بد نه آسمان آری

وجود اوست بر ایجاد این و آن باعث

بحق عشق قسم نیست غیر عشق علی

برای گردش گردنده آسمان باعث

عداوتش نبود جز که بر جحیم سبب

محبتش نبود جز که بر جنان باعث

به غیر دوستیش نیست رستگاران را

به رستگاری و آزادی و‌ امان باعث

مبند لب ز ثنایش صغیر زانکه ترا

ثنای او شده بر نطق و بر بیان باعث

شمارهٔ ۱۶۷

ای حسن تو بگرفته ز خوبان جهان باج

امروز تویی بر سر خوبان جهان تاج

رخسار تو از حلقهٔ زلف است نمایان

یا عارض احمد بود اندر شب معراج

از تیر حذر باید و مژگان تو تیری است

کانرا دل عشاق تو از جان شود‌ آماج

هر دل که تو در آن ز صفا جلوه نمائی

گردد به طوافش حرم کعبه یک از حاج

سوی تو بود دیدهٔ ما خیل گدایان

تو پادشه عالمی و ما به تو محتاج

هر کس سپرد راهی و پوید به طریقی

ما را نبود غیر ره عشق تو منهاج

دم در نکشم از سخن عشق صغیرا

ور آنکه زنندم به سر دار چو حلاج

شمارهٔ ۱۶۸

ببزم دل چو برافروختم ز عشق سراج

دگر به مشعل خورشید نیستم محتاج

چو در سفینهٔ عشقم چه باک از این دارم

که بحر حادثه از چار سو بود مواج

ببوسه ای ز لبش زندهٔ ابد گشتم

دهید مژده که جستم بدرد مرگ علاج

ندانم از تو چه اندر سر ا ست مردم را

که دیده در بر تیر تو می‌کنند آماج

بماه روی تو نازم که سیم و زر شب و روز

طبق طبق ز مه و مهر می‌ستاند باج

من از دو کون به میخانه روی آوردم

کجا روم گر از این درگهم کنند اخراج

نهم کلاه نمد کج بشکر درویشی

که شاه هیچ بجز دردسر ندید از تاج

صغیر هستی خود داد از آن بباد فنا

که دید عاقبتش می‌کند اجل تاراج

شمارهٔ ۱۶۹

با بت ساده نشستن که ثواتبست و مباح

خوش بود خاصه که گیری ز کفش ساغر راح

در ره عشق بتان کوش که صاحبنظران

جز در این راه ندیدند و نجستند فلاح

نه عجب گر در رحمت شده بر ما مفتوح

تا که از عشق بدست‌ام ده ما را مفتاح

کرد در دیر مغان منزل و بگرفت قرار

بعد عمری که دلم بود به عالم سیاح

همه را گر سر جنگ است بما با همه کس

ما بصلحیم و نکوشیم مگر در اصلاح

بیوفائی جهان بین که بشب شاهد تست

در کنار دگری خفته چو بینی بصباح

از جهان بکذر اگر مرد رهی کز مردان

درنیاورده کس این زال دنی را بنکاح

در جهان هیچ نیندوخت بجز مهر علی

چون صغیر آنکه درآمد به ره خیر و صلاح

شمارهٔ ۱۷۰

تعالی الله از این بالا وزین رخ

ندیده کس چنین قامت چنین رخ

کنی روز مرا شب چون نمائی

نهان در زیر زلف عنبرین رخ

ز حیرت نقش بر دیوار گردند

نمائی گر به نقاشان چین رخ

بگیرم زندگی از سر تو بر من

نمائی گر به روز واپسین رخ

کسی کو دیده دارد کی تواند

که یکدم دیده بردارد از این رخ

رخی داری که خورشید ار ببیند

به پیش آن بساید بر زمین رخ

فکند اندر جهانی شور و غوغا

تو را تا با ملاحت شد قرین رخ

ندارد طاقت هجران خدا را

مپوشان از صغیر دلغمین رخ

شمارهٔ ۱۷۱

منت دلم ز حلقهٔ موی تو میکشد

کان را ز دیر و کعبه بسوی تو میکشد

با روی زرد گرم فرار است آفتاب

گویا خجالت ازمه روی تو میکشد

زیبد اگر زند به سر هر دو کون پای

میخوارهٔی که می‌ز سبوی تو میکشد

زان دم که پا ز دامن مادر کشیده‌ام

عشقم عنان گرفته به سوی تو میکشد

ای زلف یار چوندل ما از چه خو نشود

خجلت اگر نه نافه ز بوی تو میکشد

خواهد اگر که نقش قیامت رقم کند

نقاش نقش قد نکوی تو میکشد

آنرا که می‌دهند بباغ بهشت جای

گر آدم است رخت بسوی تو میکشد

از چاک سینه هر نفسی میکشد صغیر

آهی در انتظار رفوی تو تو میکشد

شمارهٔ ۱۷۲

صبحدم باد صبا مشک فشان می‌آید

گوئی از طرهٔ آن جان جهان می‌آید

عجب است اینکه رساند بیقین عاشق را

دهن او که نه در وهم و گمان میآید

بسکه بر ناوک نازش دل و جان گشته هدف

هر طرف افکند آنرا بنشان میآید

جویها میرود از سیل سرشگم بکنار

صحبت از سر و قدش چون بمیان میآید

گر نه سوز دل پروانه دهد شرح چرا

شمع را شعلهٔ آتش بزبان میآید

در شب هجر که دارد بقفا روز وصال

شاد از آنیم که این میرود آن میآید

دوش جان کن سبک از بار ریا ای زاهد

گرچه این نکته بطبع تو گران میآید

گوئیا گشته محول به صغیر و بلبل

آنچه از عشق بتوصیف و بیان میآید

شمارهٔ ۱۷۳

گر از دل نیمه شب آهی برآید

غم دیرینهٔ آن دل سرآید

سحرگاهی کریمی را گدائی

اگر بهر گدایی بر در آید

کریم البته بگشاید بر او در

مسلم حاجت سائل برآید

کریما قادرا پروردگارا

ز تو نومیدیم کی باور آید

کریمی چون تو شب کی راند از در

گدایی را که با چشم تر آید

صغیر آن خوش بود روزش که شبها

بر این درگه بحال مضطر آید

مده صبر و‌ام ید از کف که آخر

ظفر از حق مدد از حیدر آید

شمارهٔ ۱۷۴

در دور ما چه جور بشر با بشر نکرد

برپا کدام فتنه و آشوب و شر نکرد

جمعیتی ندید که از هم جدا نساخت

معمورهٔی نیافت که زیر و زبر نکرد

وه کادمی به آدمی از دیو سیرتی

کرد آنچه جانور بدگر جانور نکرد

از جمله کارها که جنایت شمرده اند

کار دگر نماند که این خیره سر نکرد

هرگونه ظلم و جور و تجاوز بنوع خویش

کرد و زحق حیا و ز کیفر حذر نکرد

حتی ز جزء لایتجزی بضد نوع

این غافل از خدا شده صرفنظر نکرد

طرح کدام نقشه که اندر هوا نریخت

ظاهر کدام فتنه که در بحر و بر نکرد

باشد هنر گر آلت قتاله ساختن

شاد آنکه اهتمام به کسب هنر نکرد

چندان شگفت نیست که بیدادگر شود

هر کس یقین به معدلت دادگر نکرد

گفتند انبیاء و نوشتند اولیاء

اما هزار حیف که بر ما اثر نکرد

تأمین ز دین طلب که خداوند بی سبب

تعیین دین برای گروه بشر نکرد

بس مختصر بود بحقیقت جهان صغیر

مرد آنکه التفات بدین مختصر نکرد

شمارهٔ ۱۷۵

جدا از طره اش حال دلم دانی چسان باشد

همان حال دل مرغی که دور از آشیان باشد

دورن دل از آنرخسار روشن گشت اینمعنی

که در هر ذرهٔی خورشید تابانی نهان باشد

کشید از مسجدم بیرون صنم نام صمدرویی

که طاق ابروی او قبلهٔ کروبیان باشد

برنک زرد من چون غنچه گل خندد و گوید

مرنج از منکه این خاصیت از آنزعفران باشد

شنیدی مرد در زیر زبان خود بود پنهان

کمال مرد را یعنی کلامش ترجمان باشد

جهان با خویش هم در صورت و معنی دو رنگ‌ام د

گلشن خار و سرورش غصه و سودش زیانباشد

تو پنداری بکام هیچکس گردون نمیگردد

که من یکتن ندیدم ز اختر خود کامرا نباشد

صغیر اندر میان خلق عالم هرچه میگردم

نمی بینم دلی کز بحر اندوه بر کران باشد

شمارهٔ ۱۷۶

مگذار اینکه راز دلت بر زبان رسد

گر بر زبان رسید بگوش جهان رسد

ره بر زیان ببند و زبان را نگاهدار

بر شمع هر زیان که رسد از زبان رسد

دانی که حال روح چه باشد ز بعد مرک

مرغی قفس شکسته که بر آشیان رسد

وامانده گان قافله را غول ره زند

آن رهرو ایمن است که بر کاروان رسد

بلبل به نوبهار از آن در ترنم است

کز وصل گل به کام دل ناتوان رسد

گل در تبسم است که از گلبن مراد

برگی نچیده بلبل شیدا خزان رسد

تا زنده ای مخور غم روزی که چون تنور

باز است تا دهان تو هم بر تو نان رسد

خوش خواه بهر غیر صغیرا که از خدای

خواهی هر آنچه بهر کسان بر تو آن رسد

شمارهٔ ۱۷۷

رندان عمل برای رضای خدا کنند

یعنی ز خویش خلق خدا را رضا کنند

در هر صباح پاکدلان مسیح دم

انفاس خویش همره باد صبا کنند

چون غنچه کز نسیم سحرگاه بشکفد

از کار بستهٔ دگران عقده وا کنند

تا هست کیمیای محبت به حیرتم

خلق جهان چرا طلب کیمیا کنند

گیتی بهشت نقد فقیر و غنی شود

گر اغنیا حقوق فقیران ادا کنند

دیوار محکمی نتوان یافت در جهان

شاد آن کسان که تکیه بلطف خدا کنند

ای کاش بودشان سفری در دل آنگروه

کز فکر خود سفر به بروج سما کنند

هرگز نگشته جمع خودی با خدا صغیر

مردان خدا گرفته خودی را رها کنند

شمارهٔ ۱۷۸

قلم شرافت اگر دارد از رقم دارد

که دست هر حیوان بنگری قلم دارد

گر آدمی نه به معنی بود شرافتمند

بگو که صورت دیوار از آن چه کم دارد

درم نکوست ولی بهر صاحبان کرم

وگرنه ماهی سرگشته هم درم دارد

زمانه ریخت از آن خاک بر سر قارون

که دید طبع بخیلش رم از کرم دارد

عجب که واعظ ما خلق را بسوی صمد

کند دلالت و خود رو سوی صنم دارد

کسیکه خون خلایق خورد رود بحجاز

که تا زطوف حرم خویش محترم دارد

رود به مکه بسی حاجی خدا نشناس

که نه به دیر توجه نه بر حرم دارد

طواف کعبه پذیرند از آنکه سعی و عمل

به جمله سنن سید‌ امم دارد

هر آنچه گفته و گوید صغیر بی غرض است

اگر برنجد از او ابلهی چه غم دارد

شمارهٔ ۱۷۹

قربان آن زمان که زمان و مکان نبود

او بود و حرفی از من و ما در میان نبود

غافل ز کسب سود و زیان خود از عدم

سوی وجود ره سپر این کاروان نبود

معنی نداشت شرح فراق و حدیث وصل

شکر و شکایت این همه ورد زبان نبود

اعجاز انبیا و کرامات اولیا

سحر و فسانه در بر خلق جهان نبود

اضداد را نبود تنازع به یکدیگر

گیتی دچار جنک بهار و خزان نبود

از حرص و آز بین سلاطین روزگار

این خصمی و مجادله در هر زمان نبود

نوع بشر به آلت قتاله ساختن

تا این حدود با هنر و کاردان نبود

از ا نفجار بمب اتم شهرها چو دود

با ساکنین خود سوی گردون روان نبود

تنها همین ز عدل نمی رفت صحبتی

ظلم از توانگر این همه بر ناتوان نبود

از فرط ناتوانی و از کثرت غرور

پامال غم ضعیف و قوی سرگردان نبود

شایع نبود این همه تبعیض در بشر

این نا مراد و آن دگری کامران نبود

هان بر صغیر تا نبری ظن بد که او

بر دستگاه قدرت حق بدگمان نبود

هر ذره گشت جلوه گر از غیب در شهود

غیر از نشان قدرت آن بی نشان نبود

شمارهٔ ۱۸۰

نالهٔ من نی عجب گر جا به دل‌ها می‌کند

هرکجا آتش بیفتد جای خود وامی‌کند

از نگاهی داد عقل و دین ما را دل بیار

کس نداند این دل شیدا چه با ما می‌کند

کرده خود با عشقبازی گر سمندر نیست دل

از چه بهر سوختن خود را مهیا می‌کند

جوی‌ها کرده است جاری چشم از سیل سرشک

چشمه را بنگر که هم چشمی به دریا می‌کند

آسمان خم گشته و بگشوده از خورشید چشم

در زمین ماه مرا گویی تماشا می‌کند

ای که جویی جزر و مد دیدهٔ ما را سبب

گاه آن مه رخ نهان گاهی هویدا می‌کند

هرکجا هست انس با دیوانگان دارد صغیر

راستی هر جنس جنس خویش پیدا می‌کند

شمارهٔ ۱۸۱

غیر آن سر که سری با کف پایی دارد

نتوان گفت سری قدر و بهایی دارد

سر که بی گوهر عشق است به دریای وجود

هست کمتر ز حبابی که هوایی دارد

تا دم از شکر و شکایت زنی از عشق ملاف

عاشق آن نیست که از خود من و مایی دارد

حال آن خوش که پی ماضی و مستقبل نیست

نی مه و سالی و نی صبح و مسایی دارد

منگر جز ز مؤثر اثر اشیا را

نی ز نائیست اگر شور و نوایی دارد

از دم پیر مغان باز شود عقدهٔ دل

راستی خوش نفس عقده گشایی دارد

غم خاطر نزداید ز تماشای چمن

خاطری را بکف آور که صفایی دارد

کی رخ شاهد مقصود به بیند در خواب

آنکه از غیر خدا چشم عطایی دارد

در رحمت نشود بسته که در دوزخ نیز

گر رود بنده به حق باز رجایی دارد

همه بر وحدت او قائل و لطفش همه راست

شامل آنگونه که هر بنده خدایی دارد

ناله از درد مکن در طلب درمان کوش

زانکه هر درد طبیبی و دوایی دارد

نکند چشم تمنا بکسی باز صغیر

لیک از اهل دل‌ امید دعایی دارد

شمارهٔ ۱۸۲

زان پیشتر که خاک وجودت سبو کنند

بگذار تر ز جام تو یاران گلو کنند

مال تو خصم تست که میراث خوارگان

در هر نفس هلاک تو را آرزو کنند

آزادگان هر آنچه بدست آورند مال

آنجمله صرف در پی نام نکو کنند

بس قرنها در دورهٔ حاتم گذشت و باز

خلق افرین به همت والای او کنند

آن کن که از برای زیارت ز بعد مرگ

خلق جهان مزار تو را جستجو کنند

آن طبع و خوبهل که چو رفتی از این دیار

بیگاه و گاه لعن بر آن طبع و خو کنند

گوئی که افتخار بود بهر اغنیا

چندان کز افتقار کسان های و هو کنند

آنجا کشیده کار که از راه انتحار

مردم به ملک نیستی از فقر رو کنند

بس بی نوا که روزی روزانه مسئلت

از نوع خویش در بدر و کوبکو کنند

بس جمع ها که حال پریشان خویش را

با صد زبان چو شانه بیان مو بمو کنند

بس جامه‌های چون دل مریم هزار چاک

کز سوزن مسیح نشاید رفو کند

بس مردم صبور که سیلاب اشگ چشم

پنهان ز بیم ریختن آبرو کنند

لیک اغنیا هنوز بر ایشان ز احتکار

مسدود راه زندگی از چارسو کنند

در حیرتم که با دل این آهنین دلان

صحبت چرا ز آهن و فولاد و رو کنند

آنانکه پر ز باد غرور است مغزشان

باور مکن دگر گل انصاف بو کنند

اظهار بی نوایی اگر کرد سائلی

نیشش بقلب ریش چو کژدم فرو کنند

دینار دین و قبله نسا کرده بس شگفت

نبود اگر بخون خلایق وضو کنند

باش و ببین که در خم چوگان انتقام

سرهای این گروه جفا پیشه گو کنند

قلب سیاه خواجه نگردد دگر سفید

صد ره گرش بآب بقا شستشو کنند

دلگیر از صغیر مشو چون سخنوران

بر هر چه بنگرند از آن گفتگو کنند

شمارهٔ ۱۸۳

جهانیان دگر از جنک احتراز کنید

بروی هم در صلح و صلاح باز کنید

کنید کشف حقیقت بس است کشف اتم

که گفته عمر همه صرف در مجاز کنید

چه خواسته است ز ایجاد ما خدای جهان

خدای را هم از این نکته کشف راز کنید

به قابلیت و فطرت بشر عزیز خداست

چرا عزیز خدا را فدای آز کنید

کنید دست تطاول ز یکدیگر کوتاه

به دستگیری هم دست ها دراز کنید

به وسع خویش ز رفع نیازمندی خلق

طلب رضای خداوند بی نیاز کنید

بس است مایهٔ بیچارگی شدن خود را

برای مردم بیچاره چاره ساز کنید

تهیه جای مسلسل کنید داروی سل

خلاص خلقی از این درد جان گداز کنید

به نور علم چراغ هدایت افروزید

چو آفتاب فلک خویش سرفراز کنید

بلند چند ز میدان جنگ غرش توپ

ببزم صلح و صفا ساز عیش ساز کنید

نئید کم زنی آخر بمجمع یاران

دلی ز خویش خوش از لحن دلنواز کنید

جهانکه هست چو دوزخ شود چو خلد برین

ز ترک و تازی اگر ترک ترک تاز کنید

رها شوید گر از بند خوی حیوانی

ز آدمیت خود بر فرشته ناز کنید

ز نوع پروری و دل بدست آوردن

سزد برای خود اظهار‌ امتیاز کنید

بنوع خویش ببینید گر ز چشم صغیر

بجای قبله به ابروی هم نماز کنید

ازین چکامه سزد پرچمی بیارائید

فراز چرخ برینش در اهتزاز کنید

شمارهٔ ۱۸۴

نالیدن مهجوران سوز دگری دارد

حرفی که ز دل خیزد بر دل اثری دارد

گویند نیارد زد کس با تو می‌گلگون

ممکن بود این‌ام ا خون جگری دارد

حال دل من میپرس از ناوک مژگانت

چون می‌گذرد بروی از آن خبری دارد

هر جا که دلی باشد از عشق تو مینالد

این برق بهر خرمن گویی شرری دارد

عشق ارنه فسون سازد گوید که زلیخا را

یعقوب دل آزرده زیبا پسری دارد

پنهان نتوانم کرد این عشق و جنون دیگر

خواهد بظهور آرد هر کس هنری دارد

بنیاد غم و شادی بس دیر نمی پاید

هر صبح ز پی شامی هر شب سحری دارد

هین پیشه بد مگزین هان ریشهٔ بدمنشان

هر کرده مکافاتی هر کشته بری دارد

بایست صغیر انسان پوید ره حق ورنه

این جنبش حیوانی هر جانوری دارد

شمارهٔ ۱۸۵

به تغافل همه روزان و شبان می‌گذرد

حیف از این عمر که در خواب گران می‌گذرد

از بد و نیک جهان قصه مخوان باده بخور

شادی این که بد و نیک جهان می‌گذرد

راستی قابل این نیست جهان گذران

که بگوییم چنین است و چنان می‌گذرد

تا بگیری کُلَه از سر رَوَد ایّامِ بهار

تا نهی باز به سر فصل خزان می‌گذرد

گذراند ز کمان فلکت شستِ قضا

همچو تیری که به ناگه ز کمان می‌گذرد

وضع گیتی طلب از مهتر سیاحان مهر

که بر او سیر کران تا به کران می‌گذرد

هر نفس عمر تو بی‌سود کسان است صغیر

گر به تحقیق ببینی به زیان می‌گذرد

شمارهٔ ۱۸۶

دلدار ما به درد دل ما نمی رسد

یا هیچکس به درد کسی وا نمیرسد

دردا که درد ما مرض بی طبیبی است

مردیم و این مرض به مداوا نمیرسد

کون از فساد محتضر است و علاج آن

جایی بود که دست مسیحا نمیرسد

پامال شد جهانی از آن‌ها که در حیل

ابلیسشان به گرد کف پا نمیرسد

اشیا که خلق شد پی آسایش بشر

جز در جدل به مصرف آن ها نمیرسد

زین غافل از خدا شده مخلوق خودپرست

حرفی بگوش غیر من و ما نمیرسد

آتش فروزها همه اکنون در آتش اند

امروز این گروه به فردا نمیرسد

تنها دلیل راه سعادت تدین است

بر آن کس از تمدن تنها نمیرسد

بین تو و اجل نفسی وقت بیش نیست

آنهم به قتل و غارت و یغما نمیرسد

آن مخترع که شد سبب حیرت عقول

عقلش چرا برفق و مدارا نمیرسد

آن کس که جا بجو فلک کرده از زمین

فهمش چرا به کردهٔ بی جا نمیرسد

یاللعجب جهان چه معمای مبهمی است

فکری بدین شگرف معما نمیرسد

خاموش شو صغیر که از خوان روزگار

جز خون دل بمردم دانا نمی رسد

شمارهٔ ۱۸۷

آن که از دوست بجز دوست تقاضا دارد

لاف عشق ار بزند دعوی بیجا دارد

نازم آن شوخ که از غمزه و طنازی و ناز

دلبری را همه اسباب مهیا دارد

در غم سلسلهٔ موی تو ای لیلی جان

همچو مجنون دل ما خیمه بصحرا دارد

نکشد نیم نفس عشق تو پای از سر ما

این خود از غایت لطفی استکه با ما دارد

دامنم پر گهر از چشمهٔ چشمست مدام

نازم این چشمه که ترجیح بدریا دارد

چرخ را عشق درآورده بگردش این شاه

زیر فرمان ز ثری تا به ثریا دارد

همه اجزاء جهان جاذب و مجذوب همند

راستی کارگه صنع تماشا دارد

ناتوان را که بود بهر رعایت مسئول

آن که بازوی هنرمند و توانا دارد

کی بحال تو بسوزد دل دلدار صغیر

شمع از سوزش پروانه چه پروا دارد

شمارهٔ ۱۸۸

هزار بار به خون جگر طهارت کرد

که تا جمال ترا چشم من زیارت کرد

چه فتنهٔی تو ندانم که چشمت از مردم

بغمزه دین و دل و عقل و هوش غارت کرد

بگفتمش بکجا اهل دل سجود آرند

بابروان چو محراب خود اشارت کرد

بگفت عاقبتت می‌کشم بخون یارب

غمش مباد که شادم از این بشارت کرد

مقام قرب خدا یافت همچو ابراهیم

کسی که کعبهٔ ویران دل عمارت کرد

اگر صغیر کبیرانه می‌خورد نه عجب

که جا بمیکدهٔ عشق در صغارت کرد

شمارهٔ ۱۸۹

هر چند دانمت مهر ای نازنین نباشد

اما روا به عاشق پیوسته کین نباشد

هر کس نکرد قبله محراب ابرویت را

شک نیست اینچنین کس اهل یقین نباشد

چشمت که خواند آهو آهو نه شیر گیرد

زلفت که گفت نافه در نافه چین نباشد

ریزد همی کلامت شهدی به کام جان ها

حقا که این حلاوت در انگبین نباشد

با لعل روح بخشت کوثر طمع ندارم

با عارض تو کارم با حور و عین نباشد

بادا حرام بر من دیدار روی خوبان

از حسن اگر مرادم حسن آفرین نباشد

با ما مشو مصاحب گر اهل عقل و دینی

در کوی عشق صحبت از عقل و دین نباشد

گر جای باده ساقی ریزد بساغرم خون

نوشم بجان که دانم قسمت جز این نباشد

از چیست می‌کند جای اندر خزینهٔ دل

گر گفته ات صغیرا در ثمین نباشد

شمارهٔ ۱۹۰

بر دل چو یاد لعل لب یار بگذرد

گویی مسیح بر سر بیمار بگذرد

صد داغ لاله را بنهد روی داغ اگر

روزی بباغ آن گل بی خار بگذرد

یکبار هر که بنگرد آن روی دلربا

از جان و دین و دل همه یکبار بگذرد

چشم یقین گشا و رخش بی گمان ببین

حیفست عمر جمله به پندار بگذرد

هوشیار دیده ایم بسی مست می‌رود

مرد آن که مست باشد و هشیار بگذرد

بر بازوی کمان کشت ای مدعی مناز

تیر دعا ز گنبد دوار بگذرد

رشگ آیدم ببخت بلند صبا که آن

هر نیم شب بگیسوی دلدار بگذرد

عاشق ز جان خویش تواند گذشت لیک

هرگز گمان مدار که از یار بگذرد

در خانهٔی که پرده گشاید ز چهره یار

تا عرش نور از سر دیوار بگذرد

بگذشت بر صغیر و نشاند آتش غمش

آنسان که عفو حق بگنهکار بگذرد

شمارهٔ ۱۹۱

خواجه را گوی که از زیر زمین یاد کند

اینهمه روی زمین بهر که آباد کند

دل ویران شدهٔی را کند ار کس تعمیر

هست بهتر ز دو صد خانه که بنیاد کند

هر که خواهد دلش از قید غم آزاد شود

بایدش تا دلی از قید غم آزاد کند

هیچ دانی چمن از چیست چنین خرم و شاد

بهر آنست که دلهای حزین شاد کند

ایکه تلخی کسانخواهی و شیرینی خویش

باخبر شو که فلک با تو چو فرهاد کند

خم نگردد قدش از بار ملامت چون تاک

راستی پیشهٔ خود هر که چو شمشاد کند

آنکه از مال کسان خانه بیاراست صغیر

چون چراغیست که روشن بره باد کند

شمارهٔ ۱۹۲

راستی مردم از آندم که بصلب پدرند

چون به بینی بره مرگ و فنا ره سپرند

عجب اینست که این قافله روزان و شبان

بعیان در حضرند و به نهان در سفرند

این جهان رهگذر و مردم غافل ز خدای

پی آزار هم‌ام اده در این رهگذرند

خبر از جمعیت مشرق و مغرب دارند

وز پریشانی همسایهٔ خود بی خبرند

عمر خود حمله باندوختن مال جهان

بگذرانند و گذارند و از آن درگذرند

شبشان روز درخشنده کسانی که ز مهر

روز و شب در پی آسایش نوع بشرند

وز ره سعی و عمل آنچه که آرند بدست

با محبت بخورانند و بعزت بخورند

هیچ دانی که بود زندهٔ جاوید صغیر

خیرخواهان که در این مرحله صاحب اثرند

شمارهٔ ۱۹۳

کسیکه بهر خدا ترک خودستائی کرد

تواند آنکه بملک خدا خدائی کرد

غلام صافی آئینه‌ام که رد ننمود

بهر لباس برش هر که خودنمائی کرد

میان خلق جهان همچو شانه باید بود

که خویش را همه وقف گره گشائی کرد

اگر نشان طلبی دوستان مخلص را

ببین که یاد تو در روز بی نوائی کرد

موافق اند بهم نوع خویش حیوانات

ندانم از چه بشر از بشر جدائی کرد

بس است آنهمه بیگانگی دو روزی هم

برای تجربه می‌باید آشنائی کرد

چو شعر را به شعیری نمی خرند صغیر

عجب که باز توانی سخن سرائی کرد

شمارهٔ ۱۹۴

یاد دو طره ات بدلم چون درون شود

سررشتهٔ دو عالمم از کف برون شود

زان صاد چشم و میم دهن مد ابروان

ما را رواست گر الف قد چو نون شود

موی سیه سفید شد و عشق من فزود

ثابت شد اینکه حرص بپیری فزون شود

تا صاف نیست قلب تو با موسی زمان

قبطی وش آب نیل بکام تو خون شود

تنها نه آسمان جفا پیشه شد نگون

هرکس بنای ظلم نهد سرنگون شود

هرکس صغیر خواست کسیرا زبون غم

شک نیست اینکه خود بکف غم زبون شود

شمارهٔ ۱۹۵

مست ساقی ز سر آب عنب می‌گذرد

هر که شد محو مسبب ز سبب می‌گذرد

بر در پیر مغان چون گذری حرمت نه

چون که جبریل در اینجا به ادب می‌گذرد

چون کند جلوه حقیقت نبود جای مجاز

صبح روشن چو دمد ظلمت شب می‌گذرد

قفل گنجینه اسرار بود لب آری

سر شود فاش زمانی که ز لب می‌گذرد

ای که اندر در تعبی بار دل خویش مکن

رشک آن کس که جهانش به طرب می‌گذرد

چه تفاوت به میان غم و شادی جهان

کاین دو روزت به طرب یا به تعب می‌گذرد

در طلب کوش صغیرا که نگردد ضایع

هر چه از عمر تو در راه طلب می‌گذرد

شمارهٔ ۱۹۶

شده گم دلم که از هجر چو لاله داغ دارد

بچنین نشان عزیزان که دلی سراغ دارد

ز شراب ساقی‌ام شب دل و جان برقص‌ام د

متحیرم که این شوخ چه در ایاغ دارد

بر عشق میشود محو چراغ عقل آری

بر آفتاب روشن چه بها چراغ دارد

مکنید جز ز جانان بر من حدیث یاران

که ز غیر دوست عاشق بجهان فراغ دارد

رخ و قامتش دل من چو بدید چشم رغبت

نه به ماه آسمان و نه بسر و باغ دارد

چو من ار نه عاشقانند لب و عذار او را

ز چه غنچه خونجکر شد ز چه لاله داغ دارد

خط سبز یار دیده است صغیر و تا قیامت

نه خیال سیر باغ و نه هوای راغ دارد

شمارهٔ ۱۹۷

همره قافلهٔی روبرهی باید کرد

جای در میکده یا خانقهی باید کرد

کس بخود راه بسر منزل جانان نبرد

جان من پیروی خضر رهی باید کرد

به تزلزل نتوان عمر گرامی گذراند

دل خود ساکن آرامگهی باید کرد

غافل ای غافله سالار ز وامانده مباش

در پی غافله گه گه نگهی باید کرد

شکر آسودگی خاطر و سرشاری حال

پرسشی گاه ز حال تبهی باید کرد

صرف مالی که بجا نیست چراغیست بروز

روشن این شمع بشام سیهی باید کرد

خویش را مرده مپندار و پی سامان کوش

سر بتن داری و فکر کلهی باید کرد

نروند از در حق شاه و گدابی مقصود

رو بدرگاه چنین پادشهی باید کرد

حد ما نیست چو ترک گنه البته صغیر

طلب عفو پس از هر گنهی باید کرد

شمارهٔ ۱۹۸

نه تنها خجلت از روی تو ماه آسمان دارد

که پا در گل ز رفتار تو سرو بوستان دارد

برخسار تو هر کس دید آن خال سیه گفتا

که هندو بچه‌ای اندر دل آتش مکان دارد

تو بی من میتوانی زندگانی کرد و من بیتو

نمانم زنده آری زندگانی تن بجان دارد

بیا تا نقد جان و سر بسودای تو در بازم

که کردم تجربت جز عشق هر سودی زیان دارد

بنازم شیوه چشمت که گر خون دل عاشق

بظاهر میخورد با او نظرها در نهان دارد

نه من ترک تو بتوانم نه بیداد تو کم گردد

خدا ای نازنین با من دلت را مهربان دارد

مران از در صغیر خسته را بگذار تا گویند

امیر کشور خوبان سگی بر آستان دارد

شمارهٔ ۱۹۹

مردم چشم تو نازیم که در پرده درند

واندر آن پرده ز مردم بملا پرده درند

دهنت هیچ و از آن هیچ بعشاق چنان

کار تنک است که از هستی خود بیخبرند

رسته گرد لب شیرین تو خط مشگین

یا که موران سیه جمع بدور شکرند

رنج خود کم کن و عشاقت از این بیش مکش

زانکه این طایفه را هر چه کشی بیشترند

وادی عشق تو را بی سر و پا باید رفت

زین سبب جملهٔ عشاق تو بی پا و سرند

چون بخوبان نشوم رام که از گندم خال

این بهشتی پسران راه زنان پدرند

همه چشمی نبود در خور آنروی صغیر

قابل دیدن رخسار وی اهل نظرند

شمارهٔ ۲۰۰

هر که را بوئی از آن طرهٔ پرچین‌ آمد

فارغ از مشک خطا و ختن و چین‌ آمد

آب و رنگ رخ یار است که در باغ عیان

از گل و لاله و از سنبل و نسرین‌ آمد

چکنم گر نشوم کافر عشقش که مرا

غمزه اش راهزن عقل و دل و دین‌ آمد

باز آید دل از آن طرهٔ چون پر غراب

باز اگر صعوهٔی از چنگل شاهین‌ آمد

تلخ باشد بنظر تیشه زدن بر سر لیک

آنچه بر کوهکن‌ آمد همه شیرین‌ آمد

خوش بود حالت آن عاشق دلخسته صغیر

که نگارش بدم مرگ به بالین‌ آمد

شمارهٔ ۲۰۱

شوخی به همه خلخ و فرخار نباشد

کاندر بر تو با همه فر خوار نباشد

از سبحه و زنار بود زلف تو مقصد

در دیر و حرم غیر تو دیار نباشد

چون دیده ببندم توام اندر دلی و بس

چون باز کنم جز تو پدیدار نباشد

روی تو بهر دیده پدیدار و لیکن

هر دیده ترا قابل دیدار نباشد

منصور بصد شوق سوی دار شد آری

پا بست تو باکش ز سر دار نباشد

با باد صبا سر دل خویش بگویید

کاین بی سر و پا محرم اسرار نباشد

چون گنج نهفتم بدل خود غم خود را

با هیچ کسم حاجت گفتار نباشد

زیرا که اگر دوست بود به که نرنجد

ور خصم بود به که خبردار نباشد

شادی دو عالم غم یار است صغیرا

صد شکر تو را غیر غم یار نباشد

شمارهٔ ۲۰۲

کس نیست تا نشان بمن از آن دهان دهد

آری ز هیچکس نتواند نشان دهد

این غم کجا برم که مرا جان بلب رسید

از حسرت لبی که بهر مرده جان دهد

قدش به جلوه شور قیامت بپا کند

چشمش خبر ز فتنهٔ آخر زمان دهد

نازم به اتحاد دو چشمش که غمزه را

گاه آن کمک باین و گهی این بآن دهد

عاشق نباشد آنکه چو بیند بلای عشق

بر یار خویش نسبت نامهربان دهد

با آنهمه سیاه دلی زلف کافرش

بر مرغ پر شکستهٔ دل آشیان دهد

جامم شکست شیخ و سلامت سرش ولی

گر سنگ سر شکاف مکافات‌ امان دهد

غافل مشو صغیر که هر بنده در بلا

باید بقدر قوهٔ خود‌ امتحان دهد

شمارهٔ ۲۰۳

آینه چون جلوه گاه روی جانان می‌شود

روی جانان ظاهر و آئینه پنهان میشود

نیست شد چون آینه در حسن دلبر لاجرم

هر صفات دلبری از وی نمایان میشود

حسن آن معشوق را آئینه انسانست لیک

از هزاران یکنفر در رتبه انسان میشود

در خرابات آی کز راه کرم پیر مغان

میدهد آبیکه جسم از خوردنش جانمیشود

زاهد ار یکدم شود زان جام هستی سوز مست

بیشک از یکعمر هشیاری پشیمان میشود

ایکه مشکلها بکارت هست پندم گوش کن

مشکل صد ساله در تسلیم آسان میشود

گر دوصد تدبیر در‌ام ری بپیش آری صغیر

آنچه در روز ازل تقدیر شد آن میشود

شمارهٔ ۲۰۴

ز جان خویش اگر عاشقان نظر گیرند

گمان مکن نظر از روی یار برگیرند

مرا بکشت غم یار لیک از آن شادم

که کشتگان غمش زندگی ز سر گیرند

مرا ز حالت مجنون خبر دهند دو دوست

روا بود که ز احوال هم خبر گیرند

غلام همت آن رهروان چالاکم

که از دو کون ره عالم دگر گیرند

ز سنگ حادثه بشکسته بال مرغانند

که همچو بیضه فلک را بزیر پر گیرند

غزال طعمهٔ شیر است لیک ز آهوی چشم

بگاه صید یتان ره بشیر نر گیرند

صغیر طول‌ امل کن رها که هشیاران

مراین دو روزهٔ ایام مختصر گیرند

شمارهٔ ۲۰۵

هر آنکو سر بخاک درگه پیر مغان دارد

بیمن اختر فیروزخوش بختی جوان دارد

خلوص‌آور بپیش و جان خلاص از حول محشر کن

که زر تا نیست خالص بیم روز ‌امتحان دارد

گمانم اینکه نفس مطمئنی نیست جز عاشق

که عاشق نی ز دوزخ باک و نی شوق جنان دارد

غلام همت آن عاشقم کز جور جانانه

بجان صد آتش و قفل خموشی بر دهان دارد

سر و سامان ز درویشان مجو دل بر قفس بستن

نه از مرغی است کاندر شاخ طوبی آشیان دارد

جهانرا خواجه خواهد در خط فرمان خویش آرد

تو پنداری ز دیوان قضا خط‌ امان دارد

صغیرا یاد مرگ از دل کند مهر جهان بیرون

بیاد آور بهار عمرت اندر پی خزان دارد

شمارهٔ ۲۰۶

چون بت من شانه بر زلف چلیپائی کشد

دل عنانم از مسلمانی بترسائی کشد

بار عشقی را که من در ناتوانی میکشم

کی تواند آسمان با آن توانائی کشد

حاصلش جز لغزش پا نیست اندر راه عشق

آنکه هنگام بلا دست از شکیبائی کشد

عاشقی نازم که بعد از مرک مجنون نام او

تا قیامت بهر لیلی بار رسوائی کشد

خاک بوسد پای یار و خلق عالم خاک را

بندگی کن خواهی ار کارت بمولائی کشد

تا بود جان بر لب جانان هوس دارم بلی

کی مگس پا از در دکان حلوائی کشد

در جهان هر کس ز مینای قناعت مست شد

همتش کی منت از این چرخ مینائی کشد

صحبت تنها ملال آرد صغیرا سعی کن

حالتی جو تا مگر رختت به تنهائی کشد

شمارهٔ ۲۰۷

هر که با او آشنا شد خود ز خود بیگانه کرد

یافت هر کس گنج در خود خویشرا ویرانه کرد

جلوهٔ لیلای لیلی کرد مجنون اسیر

خلق پندارند حسن لیلیش دیوانه کرد

نازم آن کامل نظر ساقی که اندر بزم عام

هر کسی رامی به استعداد در پیمانه کرد

دلبر ما در بهای وصل خواهد نیستی

الله الله ما گدایان را نظر شاهانه کرد

ریخت از هر تار مویش صد هزاران دل بخاک

بهر آرایش چو زلف خم بخم را شانه کرد

سالها میخوارگان خوردند و می‌بد برقرار

باده نوشی‌ام د و یکجا تهی خمخانه کرد

گر بقای وصل آنشمع‌ امل خواهی صغیر

بایدت علم فنا تحصیل از پروانه کرد

شمارهٔ ۲۰۸

دل سجده جز بر آن خم ابرو نمیکند

زین قبله گه بجای دگر رو نمیکند

اینگونه رم که چشم تو کرد از من ضعیف

در صیدگه ز شیر نر آهو نمیکند

ای دل وفا مخواه ز خوبان که خوبرو

هرگز گل وفا بجهان بو نمیکند

کی میرسد بزلف چو چوگان یار ما

کس تا به پای او سر خود گو نمیکند

خو کرده ایم با غم یاری که لحظه ای

با خو گرفتگان غمش خو نمیکند

ناز است لن ترا نیش ای دل غمین مشو

جز او کسی ترا ارنی گو نمیکند

یار از صغیر جان عوض بوسه خواسته

این کار میکنم من اگر او نمیکند

شمارهٔ ۲۰۹

زلف از شانه بروی چو قمر میریزد

یا که بر برگ سمن سنبل تر میریزد

هر دلی کی هدف ناوک نازش گردد

غمزه اش خون دل اهل نظر میریزد

گر نقاب افکند از روی جود آنزهره جبین

حسن او آبروی شمس و قمر میریزد

با که گویم که همی کام مرا دارد تلخ

آنکه از قند لبش تنگ شکر میریزد

دامنم رشگ گلستان شده بس دیده بر آن

با خیال رخ او خون جگر میریزد

کی شوم شاد که هر دم پی آزردن من

فلک بوقلمون رنگ دگر میریزد

افتد از قدر چو از مرد هنر گردد دور

می شود زشت ز طاوس چو پر میریزد

گنج بیند چو نشد مایهٔ خود از خجلت

رو نهان می‌کند و خاک به سر میریزد

حرص دزدیست که او را نکنی گر زندان

خون عیسی ز پی بردن خر میریزد

بحر رحمت متلاطم کند آنقطرهٔ اشگ

که ز چشم تو بهنگام سحر میریزد

تا ثنا خوان شهنشاه نجف گشته صغیر

سخنش آب بر روی در و گهر می‌ریزد

شمارهٔ ۲۱۰

فلک خم گشت کز خود طرح چوگان تو اندازد

چو گو شد مهر تا خود را بمیدان تو اندازد

عجب شیرین نمکدانی بود لعلت که میخواهد

دل مجروح خود را در نمکدان تو اندازد

بمانند دل مجروح من صد چاک شد شانه

که شاید چنک در زلف پریشان تو اندازد

درآ در بوستان تا سرو از خجلت ز پا افتد

نظر چون بر قد سرو خرامان تو اندازد

عجب نبود ز حسن دلفریبت ای زلیخاوش

که یوسف خویش در چاه ز نخدان تو اندازد

صبا گرد جهان سرگشته میگردد همی شاید

که تا رحل اقامت در بیابان تو اندازد

دلا مگذار از کف شیشهٔ می‌بیشتر از آن

که گردون سنک کین بر شیشه جان تو اندازد

ستمکارا ستم کم کن که آخر چنک آویزش

مکافات عمل اندر گریبان تو اندازد

صغیرا گر وصال یار خواهی دیده گریان کن

بود کان مه نظر بر چشم گریان تو اندازد

شمارهٔ ۲۱۱

هر کس نه بعشق از سر اخلاص قدم زد

از پای درافتاد و بسر دست ندم زد

آن یار عرب زادهٔ مابین که دو ترکش

یغمای عرب کرد و شبیخون بعجم زد

خون دل عشاق ز مژگان سیه ریخت

آندم که میان دو سیه چشم بهم زد

کردم ز طبیبی طلب داروی غم گفت

بایست که از تیشهٔ می‌ریشه غم زد

در مذهب رندان بتر از کفر دورنگیست

بایست که دم یا ز صمد یا ز صنم زد

از خوان فلک دست فرو شوی دلا چند

بتوان چو مگس دست بسر بهر شکم زد

چون جوز مرا مغز سر از کاسه برون شد

از بسکه فلک بر سر من سنگ ستم زد

خاموش صغیرا که بد اندرید حکمت

آن خام که بر صفحه تقدیر رقم زد

شمارهٔ ۲۱۲

مدد ز چشم پر آبم سحاب می‌خواهد

مگر خدای جهان را خراب میخواهد

فشانده‌ام بدل خویش تخم مهر و وفا

نگریم از چه که اینکشته آب میخواهد

نقاب بسته یرخ یار بهر شورش خلق

وگر نه روی نکو کی نقاب میخواهد

بقد و کاکل او گو بیا مشاهده کن

فراز سر و کس ار مشگ ناب میخواهد

کمان ابروی او گو ببین کس ار بجهان

نشان ز تیغ کج بوتراب میخواهد

خراب کن همه عضوم بغیر حلقه چشم

چرا که توسن نازت رکاب میخواهد

فدای حلقه چشم خمارت ای ساقی

از این پیاله دل من شراب میخواهد

به پختگی همه را جستم از کتابی می

هر آنچه زاهد خام از کتاب می‌خواهد

اگر همیشه خرابیم ما چه جای سخن

که پیر میکده ما را خراب میخواهد

صغیر اگر طلبد مهر یار این نه عجب

که ذره پروری از آفتاب میخواهد

شمارهٔ ۲۱۳

سر عشقت بدل خسته نهان خواهم کرد

ور زند دم بکسی قطع زبان خواهم کرد

دل و دین تاب و توان صبر و شکیبا تن و جان

همه ایثار تو ایجان جهان خواهم کرد

تا بماند به جهان نام و نشانی از من

خویش در راه تو بی نام و نشان خواهم کرد

تا که بر دامن نازت نه نشیند گردی

سیلها در رهت از اشگ روان خواهم کرد

طاق ابروی توام در ازل‌ام د بنظر

تا ابد سجده بر آن قبلهٔ جان خواهم کرد

هر چه غیر از تو بود جمله ز کف خواهم داد

هر چه فرمان تو باشد همه آن خواهم کرد

نه همین در ره عشقت ز جهان میگذرم

بلکه قطع نظر از کون و مکان خواهم کرد

در قیامت بتو مشغولم و در روی تو مات

اعتنا کی بجحیم و بجنان خواهم کرد

تا گل روی تو دارم بنظر همچو صغیر

بلبل آسا همه دم شور و فغان خواهم کرد

شمارهٔ ۲۱۴

در ملک وجود آنچه که از خاک برآید

آن به که عدم گردد و از تاک برآید

خورشید فلک تیره شود روز جهان شب

گر دود دل من سوی افلاک برآید

یکتن ز همه خلق جهان زنده نماند

آن روز که شمشیر تو بی باک برآید

مقتول خم ابروی تو روز قیامت

از زیر لحد با دل صد چاک برآید

دانی چه بود صیقل آئینهٔ خاطر

آهی که سحر از دل غمناک برآید

جز عجز و تضرع ببرت تحفه چه آریم

خاکیم و بجز عجز چه از خاک برآید

در حشر کند دوزخیان را که بهشتی

این کار صغیر از شه لولاک برآید

شمارهٔ ۲۱۵

سهی قد تو به سرو کنار جو ماند

بچشم من بنشین کان بجو نکو ماند

در ازی شب هجران دلم فسرد ‌اما

از این خوشم که بدان زلف مشگبو ماند

چو چشم مست تو نرگس بدید شد بیمار

برای اینکه بگویند این باو ماند

همیشه چشم ترا هست میل خون ریزی

خود این به مردم بی باک فتنه جو ماند

چه آرزوست ندانم که سوز آه صغیر

بسوز آه دل پر ز آرزو ماند

شمارهٔ ۲۱۶

چون بدل ناوک آن شوخ پری زاد‌ آمد

شست او را ز دل آواز مریزاد‌ آمد

دوش می‌گفت که با آتش عشقم چونی

ای عجب از من دل سوخته اش یاد‌ آمد

ای پری رو که تنت هست بنرمی چو حریر

سخت تر از چه دلت ز آهن و فولاد‌ آمد

دیگران نقل و می‌و بوسه گرفتند از تو

این منم کز تو نصیبم همه بیداد‌ آمد

تا ابد باد در میکده یارب مفتوح

زانکه هر غمزدهٔی رفت در آن شاد‌ آمد

هر که طفل دل خود داد بشاگردی عشق

به هنرهای جهان یکسره استاد‌ آمد

چند ای شمع شرر بر پر پروانه زنی

باخبر باش پی کشتن تو باد‌ آمد

بعد از آنی که ز شفقت دل شیرین شد نرم

آهنین تیشه شد و بر سر فرهاد‌ آمد

دوش بنوشت چو شرح ستم یار صغیر

دفتر اوراق شد و خامه به فریاد‌ آمد

شمارهٔ ۲۱۷

عاقبت دلا دیدی کار یار و من چون شد

حاصل من از عشقش دیدهٔ پر از خون شد

مهر اگر فزاید مهر از چه رو بآن مه من

هرچه مهر افزودم جور و کینش افزونشد

دوش مستی ما را جام می‌نشد باعث

بل ز غمزهٔ ساقی حال ما دگرگونشد

در جنون عشق ایدل نام هم بدل گردد

قیس در غم لیلی گفته گفته مجنون شد

خوی حاتمی باید نام حاتم ار خواهی

ورنه زر همان زر بد ننگ نام قارون شد

سرو قد جانانرا تا نشاند اندر دل

گفتهٔ صغیر الحق دلربا و موزون شد

شمارهٔ ۲۱۸

ایدل این شوخ پریوش که چنین میگذرد

باخبر باش که غارتگر دین میگذرد

این صنم عمر عزیز است مگر یا شب وصل

یا مگر عهد شباب است چنین میگذرد

در کمینم که ببوسم لب لعلش آری

تشنه لب کی ز سر ماء معین میگذرد

شهریاری که شهانند گدای در او

کی بسر وقت من گوشه نشین میگذرد

روی خود را دمی ای شوخ در آئینه ببین

تا بدانی چه بعشاق حزین میگذرد

گندم خال تو نازم که بیک جلوهٔ آن

بوالبشر از سر فردوس برین میگذرد

تا که سرو قدت آید بکنارم روزی

جوی اشگم به یسار و به یمین میگذرد

هست در فقر صغیرا گهری کز پی آن

پور ادهم ز سر تاج و نگین میگذرد

شمارهٔ ۲۱۹

تا لبم بوسه چند از تو دلارام نگیرد

نشود جان ز غم آزاد و دل آرام نگیرد

همه را بوسه عطا کردی و کردی ز غم آزاد

این غم ماست که آغاز وی انجام نگیرد

وعظ واعظ ز چه دانی نکند جا بدل ما

پختگانیم که در ما سخن خام نگیرد

زاهد از خرقه سالوس مشو غره که ساقی

صد چنین جامه بها بهر یکی جام نگیرد

نرسیده است بسر منزل‌ آمال کس آری

هیچکس کام از این زال جهان نام نگیرد

گو رها کرد شکار و تن او گور فرو برد

ابله آنکس که بخود پند ز بهرام نگیرد

جام می‌گیر و تو هم پیرو جم باش صغیرا

کس از این عالم فانی به از او کام نگیرد

شمارهٔ ۲۲۰

برافکن پرده تا خورشید تابان از سما افتد

خرامان شو دمی تا سرو در بستان ز پا افتد

صبا بر هم مزن چین سر زلفش که میترسم

ختن ویران شود آشوب در شهر ختا افتد

شنیدم آن پری از شهر خود عزم سفر دارد

چه خوشباشد گذار محملش در شهر ما افتد

دلم تا دید آن چاه ز نخدان و خم گیسو

چو یوسف گه بچاه و گه بزندان بلا افتد

نسازم قبله تا از طاق محراب دو ابرویش

نماز من کجا مقبول درگاه خدا افتد

سیه شد روزگارم چون خطش از حسرت خالش

که باید جای هندو بر لب آب بقا افتد

صغیر از بهر دیدارش نشیند بر سر راهش

بود کانشاه خوبان را نظر سوی گدا افتد

شمارهٔ ۲۲۱

هر زمان زلف چو زنجیر توام یاد آید

دل دیوانه‌ام از غصه به فریاد آید

کبک قد تو مگر دیده که در طرف چمن

خنده اش بر قد سرو قد شمشاد آید

ز آه من روی تو افروخته گردد آری

گردد افروخته آتش چو بر آن باد آید

من که بی یاد مه روی تو نتوانم بود

چه شود کز منت از مهر دمی یاد آید

شب هر جمعه بدان ذوق بمیخانه روم

که مرخص شده طفل از بر استاد آید

کام شیرین شودم تلخ و سرشگم گلگون

هر دمم یاد ز ناکامی فرهاد آید

نتوان گفت که ناید بسرم یار صغیر

آید‌ اما چکنم کز ره بیداد آید

شمارهٔ ۲۲۲

ما را به یمن عشق روا از توکام شد

صد شکر کار ما به محبت تمام شد

دوشین به بزم قصهٔ خوبان همی گذشت

تا عاقبت به نام تو ختم کلام شد

زین بعد ما و عشق تو زیرا که پیش از این

پختیم هر خیال به عشق تو خام شد

با یاد موی و روی تو ما را چه سالها

هی شام و صبح گشت و همی صبح و شام شد

در حیرتم که راحتی اندر زمانه چیست

یا بهر عاشقان تو راحت حرام شد

از من به مرغهای چمن ای صبا بگوی

کان مرغ پرشکسته گرفتار دام شد

از جامه‌ها نبود مرا غیر حرقه ئی

آن خرقه هم به میکده در رهن جام شد

گردون بود کمینه غلامی ز درگهش

آن‌کو به درگه شه مردان غلام شد

از روی سعی کعبه کند طوف آن دلی

کو از صفا محبت وی را مقام شد

مهرش مجو صغیر ز هر سفلهٔ دنی

این نعمت عظیم نصیب عظام شد

شمارهٔ ۲۲۳

یار بی پرده عبث پرده ز عارض نگشاید

رونما جان طلبد تا ندهی رخ ننماید

از وفا نام مبر در بر آن شوخ که با وی

هر چه مهر تو شود بیش جفایش بفزاید

لاف از عقل و دل و دین بر آن مه نتوان زد

که بیک غمزهٔ چشم سیه این هر سه رباید

هر نفس می‌طلبم کام خود از یار و لیکن

ترسم آخر نفسم در عوض کام برآید

منکه در عشق توام خون جگر آب وضو شد

جز بمحراب دو ابروی توام سجده نباید

نیست انصاف که یار دگری بر تو گزینم

که بود در تو ز حسن آنچه ترا باید و شاید

شب غم روز جنون زاد برای تو صغیرا

می ندانم دگر ا ین روز برای تو چه زاید

شمارهٔ ۲۲۴

اگر از عشق به طور دلت اشراق آید

ارنی گوی تو را انفس و آفاق آید

نه عجب باشد اگر خرمن گردون سوزد

برق آهی که برون از دل عشاق آید

ایکه مشتاق نیی بهره ز دیدارت نیست

کاید آن شوخ ولی از در مشتاق آید

طاق و جفتی بود ابروش که هر گه نگرم

دل شود جفت غم و طاقت جان طاق آید

غم یار ارچه بود زهر چو شهدش نوشم

زانکه در خاصیت این زهر چو تریاق آید

دل خود چاک کن از غم که هنرهای قلم

در حقیقت به ظهور از زدن فاق آید

تا ابد لطف ازل یار یود ورنه کسی

کی تواند بدر از عهدهٔ میثاق آید

رو باخلاق نکو کوش که کام دو جهان

حاصل از بهر تو در نیکی اخلاق آید

همه آیند به میخانه ولی ممکن نیست

شیخ نخوت منش و زاهد زراق آید

رو بزن جام کز این نکته خودآگاه شوی

در نظر شعر صغیرت اگر اغراق آید

شمارهٔ ۲۲۵

دانی که دل بدلبر جانی چسان رسید

کوشید در طریق طلب تا بجان رسید

تا هر دو کون را ننهادیم زیر پای

کی دست ما بدامن آندل ستان رسید

تیغی است ابرویش که از آن تیغ هر کسی

مقتول شد بزندگی جاودان رسید

آمد خیال یار ببر از شرار عشق

ای دل کباب شو که بما میهمان رسید

خود را رسان بقافلهٔ عشق زانکه رست

از غول نفس هر که بدان کاروان رسید

آنرا که زاهدش بهمه عمر خود نیافت

بر ما دمی ز رأفت پیر مغان رسید

آورد هر که دامن پیر مغان بکف

الحق که چون صغیر ببخت جوان رسید

شمارهٔ ۲۲۶

چندانکه سیل دیده من بیشتر شود

زان بیش آتش ستمش شعله ور شود

گفتم دلش به آه گدازم ولی مدام

سختی بر آن فزاید و این بی اثر شود

دوران هجر دلبر و ایام عمر من

آن هی طویل گردد و این مختصر شود

از پا روم به مدرسه وز سر بمیکده

کان راه طی بپا ولی این ره بسر شود

یارب که پیر میکده و شیخ مدرسه

آن برقرار باشد و این دربدر شود

نالد صغیر بر در دلدار خود مگر

آنشاه زین گدای درش باخبر شود

شمارهٔ ۲۲۷

نه هر که تاخت بمیدان دلاوری داند

نه هر که سوخت در آتش سمندری داند

نه هر ستاره درخشید صاحب نظری

مهش شمارد و خورشید خاوری داند

توانگر آنکه بدست آورد دلی ورنه

نه هر که سوخت دلی را توانگری داند

هوای تاج کیانی ندارد اندر سر

کسی که قدر کلاه قلندری داند

نشست دیو به اورنگ جم ولی آصف

رویهٔ زحل و سیر مشتری داند

میان معجزه و سحر فرق بسیار است

نه هر مفتن و ساحر پیمبری داند

نشان راه ز دزدان ره چه می‌پرسی

نه هر که بر سر راه است رهبری داند

مشو غلام کسی غیر خواجه قنبر

کدام خواجه چو ا و بنده پروری داند

صغیر تا شده از جان غلام درگه او

غلامی در او به ز سروری داند

شمارهٔ ۲۲۸

ساقی چه باده بود که بر من حواله کرد

مست ابد مرا به نخستین پیاله کرد

با حکمت آن طبیب که صد ساله درد من

درمان بجرعهٔی ز شراب دوساله کرد

یارب شمیم مشگ و زد بر مشام جان

یا نفخهٔ صبا گذر از آن کلاله کرد

با غنچهٔ لب و گل رخسار و سرو قد

بگذشت و داغدار دلم همچو لاله کرد

لعل لبش مکیدم و گفتم بدو خدای

رزق مگس بقند فروشان حواله کرد

خلقی همه بناله و افغان درآمدند

از بس صغیر در غم آنشوخ ناله کرد

شمارهٔ ۲۲۹

می بنوش اکنون که چون هنگام محشر میشود

تاک طوبی گردد و خمخانه کوثر میشود

نوش آندردی که چون در ساغر صافش کنی

عکس موجودات عالم نقش ساغر میشود

زاهدان از زهد خشک و ما بمی تر دامنیم

آتش آیا شعله ور در خشگ یا تر میشود

جان برقص آید مدامم زانکه هر سو بنگرم

پیش چشمم صورت جانان مصور میشود

چون معلق زلف او دیدم بآذرگون عذار

شد یقینم کافران را جا در آذر میشود

کوهکن زد تیشه بر سر خویش را از پا فکند

تا بدانی طی راه عشق از سر میشود

نگذری تا در ره جانان ز جان خود صغیر

کی حیات جاودان بهرت میسر میشود

شمارهٔ ۲۳۰

ترکان چشم او پی خونریزی منند

کاین گونه بر دلم ز مژه ناوک افکنند

هر کس که دید سجدهٔ ما پیش ابرویش

گفتا که این بود بت و اینان برهمنند

انداختند خوش سپر اندر در طریق عشق

آنان که روز معرکه هر یک تهمتنند

شاید اگر شوی تو هواخواه دوستان

هستند فرقهٔی که هواخواه دشمنند

آنانکه در طریق حق از پا افتاده اند

از بهر دستگیری خلقان معینند

ده تقویت به روح که سودی نمی برند

آنانکه روز و شب پی پروردن تنند

رو ز اهل دل متاب صغیرا که این گروه

دارای هر فضیلت و دانای هر فنند

شمارهٔ ۲۳۱

دل آنچه داشت در بر دلبر نیاز کرد

نازم به همتش که مرا سرفراز کرد

یک بوسه زان دو لعل بصد جان برابر است

الحق که جای داشت بما هر چه ناز کرد

نازم به نقطهٔ دهن او که بی سخن

از هست و نیست بر دل من کشف راز کرد

پر گشته است شهر ز دیوانه آن پری

گوئی گره ز سلسلهٔ زلف باز کرد

عاشق به کار خویش دمی وا نمی‌رسد

محمود عمر خود همه صرف ایاز کرد

بر یاد چشم و ابروی دلدار بود و بس

عارف اگر که خورد می ‌و گر نماز کرد

زاهد ز من همی دل و دین خواهد این گدا

بنگر که دست در بر مفلس دراز کرد

رو چاره جوی ای دل بیچاره از علی

بایست چاره را طلب از چاره ساز کرد

شاهی که داد بندگی خود چو بر صغیر

یکباره‌اش ز هر دو جهان بی نیاز کرد

شمارهٔ ۲۳۲

هر دل به ‌امیدی پی دلدار برآمد

زان جمله دل من پی دیدار برآمد

حالی همه جا مینگرم طلعت او را

صد شکر که کام دلم از یار برآمد

برگوش من آن زمزمه از جمله اشیاء

آید که ز منصور سر دار برآمد

بر در قدم یار بیفکندم و صد شکر

کز دست من دلشده این کار برآمد

جز اهل دل او را نشناسد و نبینند

با آنکه ز خلوت سر بازار برآمد

الحق که بود آیتی از حس و جمالش

هر گل که بطرف چمن از خار برآمد

می خواست که از اهل نظر دل برباید

با این همه کرو فر و آثار برآمد

حیف است نرفتن بخریداری آنشوخ

کانشوخ بدنبال خریدار برآمد

خوش چنک تو افکند بدان طره صغیرا

آهی که ترا از دل افکار برآمد

شمارهٔ ۲۳۳

دلم نظر سوی آن زلف پرشکن دارد

بلی غریب نظر جانب وطن دارد

بتی که نیست مرا غیر او دگر یاری

هزار عاشق دیگر به غیر من دارد

ز خاک بهر چه با داغ سر زند لاله

بدل نه گر غم آن سرو سیمتن دارد

از آن خوش است بتنگی دلم که اینحالت

بیادگار از آن غنچهٔ دهن دارد

زمن گریخت دل و رفت در چه ذقنش

بحیرتم که چه اندر چه ذقن دارد

روا بود که بپوشد چو من نظر ز چمن

کسی که بر گل رویش نظر چو من دارد

ز خاک ره بت من دارد آن کرامت ها

که عیسی از لب و یوسف ز پیرهن دارد

ز عشق من شده حسن تو شهره در عالم

که شهرت اینهمه شیرین ز کوهکن دارد

ز نیستی بطلب‌ امن و عافیت آری

چه باک رهرو مفلس ز راهزن دارد

زنی شنید صغیر آنچه بایدش واعظ

دگر چگونه ترا گوش بر سخن دارد

شمارهٔ ۲۳۴

بخدا رسد هر آن دل که پی هوا نباشد

بلی از هوا چو بگذشت بجز خدا نباشد

بره طلب سراپا شده‌ام قدم که رهرو

بطریق عشق بایست کم از صبا نباشد

چو بلای عشق نبود بجهان دگر بلایی

که باین بلا دلی نیست که مبتلا نباشد

چو تو خیر خلق خواهی همه خیر پیشت آید

که برای نیک جز نیک دگر جزا نباشد

چو رضا نباشی از حق بدرش انابتی کن

که چو برخوری بمطلب ز تو او رضا نباشد

ز مطالب دو گیتی چو صغیر آنچه خواهی

ز علی طلب که مطلب جز از او روا نباشد

شمارهٔ ۲۳۵

نگارا جانم از هجر تو نالان تا بکی باشد

چو گیسوی تو احوالم پریشان تابکی باشد

بیاد طره همچون شب و رخسار چون روزت

شب و روزم بپیش دیده یکسان تا بکی باشد

بزن بر خرمنم یکباره آتش همچو پروانه

چو شمعم جان بناکامی گدازان تا بکی باشد

پی چاه زنخدان و سر زلف چو زنجیرت

دلم چونیوسف اندر چاه و زندان تا بکی باشد

بکن دست رقیب از لعل کوتاه ایپری پیکر

بدست اهرمن مهر سلیمان تا بکی باشد

درآ از پرده ای مه تا فتد خورشید از گردون

خود این بی پا و سر سرگرم جولان تا بکی باشد

نمایان ساز رخ این شهسوار عرصه خوبی

صغیر از اشتیاقت مات و حیران تا بکی باشد

شمارهٔ ۲۳۶

بکوی میکده بس بیهشان مدهوشند

که قطب دایرهٔ عقل و دانش وهوشند

کنند پر ز هیاهو نه آسمان را لیک

نشسته پیش تو لب بسته اند و خاموشند

درون جان خود از شوق آتشی دارند

کز آن بسان خم می‌مدام در جوشند

ملک به شیشه کند قطرهٔی اگر بچکد

از آن پیاله که این قوم باده می‌نوشند

تو همنشین رقیبی و با حبیب این قوم

درون خلوت دل روز و شب هم آغوشند

تراست سعی به تن پروری ولی ایشان

براه دوست همی در هلاک خود کوشند

نموده اند لباس برهنگی در بر

مگر که پرده بر اسرار خویشتن پوشند

صغیر کیفیت اهل عشق می‌گویی

بگو که مجلسیان پای تا بسر گوشند

شمارهٔ ۲۳۷

بر آستانهٔ میخانه خاکسارانند

که در‌ام ور فلک صاحب اختیارانند

مبین به خفتشان کاین برهنه پا و سران

همه به مملکت عشق تاجدارانند

همیشه مرد خدا گوهری بود کمیاب

و لیک چون من و شیخ ریا هزارانند

ز نا درستی ما آسمان نگون باید

از آن بپاست که در ما درستکارانند

ترا که تاب بلا نیست دم ز عشق مزن

حریف بار غم عشق برد بارانند

که گفت نیست دل بیغم اندر این عالم

که فارغ از غم ا یام میگسارانند

صغیر بندهٔ شاهی است کز سر تسلیم

غلام درگه آن شاه شهریارانند

علی که دیو و دد و جن و انس و وحش و طیور

ز سفرهٔ کرمش جمله ریزه خوارانند

به لطف او نه همین من‌ امیدوارم و بس

که کاینات بلطفش‌امیدوارانند

شمارهٔ ۲۳۸

تیر رستم چو خدنک مژه ات تیز نبود

تیغ او چون خم ابروی تو خونریز نبود

ز آنچه گفتیم و شنیدیم حدیثی الحق

چون حدیث سر زلف تو دلاویز نبود

چه بلایی تو که هرگونه بلا را بجهان

چون بدیدم جز از آن قد بلاخیز نبود

هر چه در میکده رفتم به میان عشاق

جز صفا و سخن معرفت‌ام یز نبود

هر چه در مدرسه رفتم به میان زهاد

غیر بحث و سخنان جدل انگیز نبود

آنکه پرهیز همی کرد ز اسم باده

یارب از مال یتیمش ز چه پرهیز نبود

تا بیاد لب جانانه سخن گفت صغیر

کی ز لب در عورض گفته شکرریز نبود

شمارهٔ ۲۳۹

بندهٔ پادشهی باش که درویش بود

پا بدنیا زده و عاقبت اندیش بود

نیست هرگز خبری پیش ز خود باخبران

کانکه دارد خبری بی خبر از خویش بود

گر خدا می‌طلبی از دل درویش طلب

بخدا عرش الهی دل درویش بود

پس از این راست رو و پیش رو قافله باش

راست رو در همه جا از همه کس پیش بود

پیش بدگو منشین تا نشوی رنجه از او

روش و عادت کژدم زدن نیش بود

چه ستمها که ز بوجهل رسید احمد(ص) را

خویش را دشمن نزدیک همان خویش بود

اهل هر کیش که هستی ز من این نکته شنو

کان پسندیدهٔ هر ملت و هر کیش بود

مکن آزار دل خلق که سنجیده صغیر

این گناهی است که از هر گنهی بیش بود

شمارهٔ ۲۴۰

همه صحبت ز فراق وز وصالش دارند

عمر خود صرف جهانی بخیالش دارند

همه جویندهٔ آن جان جهانند ولی

اهل دل بهره ز دیدار جمالش دارند

خم از آن قامت عشاق بود کاندر دل

حسرت ابروی مانند هلالش دارند

رنجه از رنج و ملال غم عشقش نشوند

نظر آنانکه بغنج و بدلالش دارند

می طپد در قفس سینه همی مرغ دلم

هر کجا صحبتی از دانهٔ خالش دارند

هر کجا می‌گذرد مرغ دلم سنگ دلان

سنگ بر کف پی بشکستن بالش دارند

خون هم اهل جهان بهر جهان میریزند

با وجودیکه یقین خود بزوالش دارند

شود آن طایفه را عاقبت کار بخیر

که بهر ‌امر نظر سوی مآلش دارند

پا نمی لغزد از آن فرقه که مانند صغیر

دست بر دامن پیغمبر و آلش دارند

شمارهٔ ۲۴۱

خدا را جمع نتوان با هوا کرد

یکی از این دو را باید رها کرد

ولی ترک خدا کردن محالست

که هر کس کرد خود را مبتلا کرد

به ملک عافیت ره برد آنکو

به دانایی حذر زین ابتلا کرد

خنک آنکو به توفیق خدایی

خدا بگرفت و ترک هر هوا کرد

زهی دانای رند با کفایت

که بر حد کفایت اکتفا کرد

خد ا زآنکس رضا باشد که خود را

به تقدیر خدای خود رضا کرد

رضا دادند مردان هر قضا را

بلی کس پنجه نتوان با قضا کرد

تو بستی عهد با حق بندگی را

بعهد ای بنده می‌باید وفا کرد

اگر خود بنده هستی بنده آخر

به کار خواجه کی چون و چرا کرد

الا ای همنشین مطلب نگهدار

صغیرت حق صحبت را ادا کرد

شمارهٔ ۲۴۲

بعد مرگ ار بسرم آن بت طناز آید

عجبی نیست اگر جان بتنم باز آید

هر زمان دانهٔ خالش بخیالم گذرد

مرغ جان را بسر اندیشهٔ پرواز آید

ای عجب من طمع وصل زیاری دارم

کز پی کشتن عشاق بصد ناز آید

از کرامت بر لعلش که تواند دم زد

عیسی اینجا ز پی دیدن اعجاز آید

نشنوم بانگ مؤذن دگر از مسجد شهر

بس بکوش دلم از میکده آواز آید

زاهدا چون نکند بر تو اثر نالهٔ نی

سنگ در ناله ز جانسوزی این ساز آید

راستی در سر عشاق فزون گردد شور

مطرب بزم چو از شور بشهناز آید

چشم خوبنار کند راز دلت فاش صغیر

بین چها بر سرت از مرد غماز آید

شمارهٔ ۲۴۳

بحشر عفو اله ار پناه خواهد بود

مراد گرچه زیان از گناه خواهد بود

نهفته می‌ خور و اندیشه از گناه مکن

که لطف پیر مغان عذرخواه خواهد بود

ز طاعتی که کنی بهر خلق از آن اندیش

که آن رفیق ترا دزد راه خواهد بود

اگر ز روی ریا جامه ات سفید کنی

بحشر روی تو بی شک سیاه خواهد بود

ببر بدرگه حق مسکنت که این تحفه

قبول درگه آن پادشاه خواهد بود

بخیر وقف کن اعضای خود که روز جزا

بخیر و شر خود اعضاء گواه خواهد بود

یکی است راه حق آنهم طریق عشق علی

جز این طریق دگر اشتباه خواهد بود

غلام شاه نجف چون صغیر شو که تو را

بهر دو کون بس این عز و جاه خواهد بود

شمارهٔ ۲۴۴

جهان که هر دی و هر نوبهار گرید و خندد

بروزگار من و عهد یار گرید و خندد

خوش است گریهٔ مینا و خندهٔ لب ساغر

علی الخصوص که در لاله زار گرید و خندد

خطاست گریه و بیهوده است خنده آنکس

که جز بفرقت و وصل نگار گرید و خندد

خوش آنکه یار چو پروانه‌ام ببزم محبت

بسوزد و بغمم شمع وار گرید و خندد

بحال زار من است و بیاد روی نگارم

چنین که ابر و چمن در بهار گرید و خندد

مخند بر من اگر بیخودانه گریم و خندم

اسیر عشق نه از اختیار گرید و خندد

صغیر ره ندهد بی سبب بخود غم و شادی

عتاب و مهر چو بیند ز یار گرید و خندد

شمارهٔ ۲۴۵

دلم به طرهٔ پرچین یار افتد و خیزد

چنان که مست بشبهای تار افتد و خیزد

چو رخ نماید و تازد سمند ناز هزاران

پیاده در پی آن شهسوار افتد و خیزد

چنان که سنبل تر از نسیم بر ورق گل

ز شانه زلف بروی نگار افتد و خیزد

عجب ز نرگس بیمار او که هر که ببیند

همی بنالد و بیماروار افتد و خیزد

غمین مشو ز فتادن براه عشق که سالک

هزار بار در این رهگذار افتد و خیزد

برای بوسهٔ یکجای پای ناقهٔ لیلی

هزار مرتبه مجنون زار افتد و خیزد

فتادیش چو بپا عزم خاستن مکن آری

نه عاشق است که در پای یار افتد و خیزد

صغیر چون نتواند بروزگار ستیزد

همان به است که با روزگار افتد و خیزد

شمارهٔ ۲۴۶

آنکه از دوری او دیدهٔ ما دریا بود

دور بودیم از او ما و خود او باما بود

سالها تشنه بماندیم و در این بود عجب

که ز ما یکدو قدم تا بلب دریا بود

پیش از آن کز حرم و دیر گذارند بنا

دل من در خم زلف صنمی ترسا بود

دوش در خواب بدیدم که برآمد خورشید

اثرش دیدن رخسار تو مه سیما بود

فاش شد عشق نهانم همه جا در بر خلق

چکنم حال دل از رنگ رخم پیدا بود

لذت عمر کسی برد که همچون لاله

بچمن در همهٔ عمر قدح پیما بود

عزلت آن داشت که در دار جهان با تنها

تن او داشت همی انس و دلش تنها بود

سخن زاهد اگر در دل ما جا نگرفت

جای دارد که همه بیهده و بیجا بود

پیر میخانه بنازم که گدای در او

سینه اش مطلع نوریست که در سینا بود

سر من خاک ره آن که به سر دل من

پیشتر زانکه بگویم سخنی دانا بود

ملکا غره مشو مالک ملکی که تراست

گه فریدون و گه اسکندر و گه دارا بود

جام بگرفتی و دادی بعوض جامه صغیر

شادمان باش که سود تو در این سودا بود

شمارهٔ ۲۴۷

غم عشقت نه همین قصد دل و جانم کرد

که ره عقل زد و رخنه به ایمانم کرد

مات خود ساخت مرا چون که بمعنی نگرم

آنکه در صورت زیبای تو حیرانم کرد

همچو پرگار که در دایره سرگردانست

نقطهٔ خال تو سرگشته دورانم کرد

با چه تشبیه کنم لاغری خود که غمت

آن چه از ضعف نیاید بنظر آنم کرد

خاتم لعل تو در دست خیالم چو فتاد

مور بودم به ضعیفی و سلیمانم کرد

دوش در مجمع عشاق به من باد صبا

بوئی از زلف تو آورد و پریشانم کرد

بهر من صافی و روشن دلی و پاکی بس

چه غم ار عشق تو چون آینه عریانم کرد

میزبان ازل الحق به من اکرام نمود

که سر خوان غم عشق تو مهمانم کرد

مگرت راه بدریا بود ای چشمهٔ چشم

که بیک چشم زدن سیل تو ویرانم کرد

پیش از این بود مرا قفل خموشی بدهان

آن غزال حرم حسن غزلخوانم کرد

ز چه رو رایت رفعت به خور آسان نزنم

که خدا خاک در شاه خراسانم کرد

تا ابد دست من و دامن آن شاه صغیر

کز ازل او گهر فیض بدامانم کرد

شمارهٔ ۲۴۸

دل ز قید غمت ایدوست رها نتوان کرد

هست دردی غم عشقت که دوا نتوان کرد

میتوان دین و دل و عقل ز کف داد ولی

رشتهٔ زلف تو از دست رها نتوان کرد

تا دل جام نشد خون به لبانت نرسید

از تو بیخون جگر کام روا نتوان کرد

از فلک راستی و از دل من صبر و قرار

وز نکویان طمع مهر و وفا نتوان کرد

به ره کعبه ز پا رو به ره عشق ز سر

زان که طی مرحلهٔ عشق بپا نتوان کرد

در حقیقت چو ببینی دل و دلدار یکیست

آری از یکدیگر این هر دو جدا نتوان کرد

این من و ما که تو بینی همه باشد ز فراق

ورنه در وصل حدیث از من و ما نتوان کرد

منعم از می‌مکن ای شیخ که با پیر مغان

کرده‌ام عهدی و آن عهد خطا نتوان کرد

اشگ مظلوم کند خانهٔ ظالم ویران

در ره سیل بلی خانه بنا نتوان کرد

ای چراغ‌ امل افروخته غافل ز اجل

شمع روشن به ره باد صبا نتوان کرد

در صفا سعی نما تا به مقامی برسی

قرب حق درک جز از راه صفا نتوان کرد

غم عالم همه گر قسمت ما گشت صغیر

چه توان کرد که تغییر قضا نتوان کرد

شمارهٔ ۲۴۹

شهان که مالک اورنگ و صاحب تاجند

چو نیک در نگری بر فقیر محتاجند

غلام دولت فقرم اگرچه درویشان

به تیر طعنه خلق زمانه‌ آماجند

زمانه ایست که مردم بقصد یکدیگرند

چو لشگری که مهیای قتل و تاراجند

دلم بملک وجودم شه است و عقل وزیر

بحربگاه عدو خیل آهم افواجند

فدای سوختگانی شوم که با لب خشگ

کنند العطش و خویش بحر مواجند

نمی کنند یقین بر وصال یار اغیار

چنانکه بهر نبی منکران معراجند

طلب ز احمد و آلش طریق حق کایشان

برای خیل رسل هادیان منهاجند

صغیر یافت بدل روشنی از آن انوار

که بزم کون و مکان را سراج وهاجند

شمارهٔ ۲۵۰

ندهی کام مرا از لب خندان تا چند

تشنه مانم بلب چشمه حیوان تا چند

ای که هر بی سرو سامان ز تو سامانی یافت

نکنی یاد من بی سر و سامان تا چند

بارها عهد به بستی و شکستی همه را

آخر ای سخت دل این سستی پیمان تا چند

شربتی هم بچشان ز آب وصالم ایدوست

میگدازی دلم از آتش هجران تا چند

ای غمت روز مرا کرده چو شب همچون صبح

در فراق تو زنم چاک گریبان تا چند

بامیدی که فتد دامن وصلت بکفم

ریزم از دیده تر اشک بدامان تا چند

دگر نراست ز وصل رخ تو خاطر جمع

من به یاد سر زلف تو پریشان تا چند

تنگ شد حوصله من به قفس ای صیاد

دور مانم ز تماشای گلستان تا چند

کافر آزردن کافر نپسندد بر خویش

ای مسلمان کنی آزار مسلمان تا چند

ای‌امیر عرب ای پادشه ارض و سما

تو به ارض غری و من بصفاهان تا چند

دارد ‌امید که آید بجوار تو صغیر

بنده را ره نبود بر در سلطان تا چند

شمارهٔ ۲۵۱

هر صاحب نامی دمی آرام ندارد

آسوده دل آنکو بجهان نام ندارد

منعم تو و آنخانهٔ پرگندم و صد غم

درویش جوی غصهٔ ایام ندارد

آن مرغ که رقصان شده از دیدن دانه

بیچاره مسکین خبر از دام ندارد

آغاز مکن کجروی ای دوست که هر کار

بیرون رود از راستی انجام ندارد

آن بنده تمامست که بر درگه سلطان

در خدمت خود دیده بر انعام ندارد

با بخت هنر سود دهد بهر تو آری

زحمت مکش ار طالعت اقدام ندارد

ز اسلام ملاف ار بدلت مهر علی نیست

کافر دل تو راه به اسلام ندارد

سلطان نجف آنکه ببام شرف او

ره تا به ابد طایر اوهام ندارد

تا گشت صغیر از دل و جان بندهٔ آنشاه

اندوه ز انبوهی آثام ندارد

شمارهٔ ۲۵۲

دل نیست هر آندل که دلارام ندارد

بی روی دلارام دل آرام ندارد

هر کار ز آغاز به انجام توان برد

عشق است که آغاز وی انجام ندارد

یک خاصیت عشق همین است که عاشق

هیچ آگهی از گردش ایام ندارد

گفتند بمجنون بنما خانهٔ خود گفت

آن خانه که دیوار و در و بام ندارد

افتاد بدام سر زلفش دل و گفتم

این مرغ رهایی دگر از دام ندارد

پیغام بدان شوخ فرستاده‌ام ‌اما

ترسم که مرا گوش به پیغام ندارد

تنها نه صغیر است هوادار وصالش

آنکو که به دل این طمع خام ندارد

شمارهٔ ۲۵۳

ساقی از رطل گران دوش سبکبارم کرد

تهی از خویش به یک ساغر سرشارم کرد

کاش از این زودتر‌ام وختی استاد مرا

پیشهٔ عشق که وارسته ز هر کارم کرد

عجب از صورت زیبای تو ای معنی حسن

که تماشای تو چون صورت دیوارم کرد

جلوه داد آن که گل روی ترا در نظرم

سیر از سیر گل و گردش گلزارم کرد

بیشتر دارمت از جان خود ایدوست عزیز

گرچه عشقت ببر خلق جهان خوارم کرد

شکرلله شدم آزاد ز هر دام که بود

تا که تقدیر بدام تو گرفتارم کرد

سالها معتکف صومعه بودم آخر

عشقت انگشت نمای سر بازارم کرد

فخرم این بس بدو عالم که خدا همچو صغیر

یکجهت بندهٔ درگاه ده و چارم کرد

شمارهٔ ۲۵۴

کس از آن زلف و از آن خال نیارد دم زد

که یکی راه ز شیطان و یکی ز آدم زد

خلق از مؤمن و کافر همه مفتون ویند

غمزه اش راه دل محرم و نامحرم زد

عقل بگذاشت بسی قاعده در کار ولی

عشق غالب شد و آن قاعده ها بر هم زد

چه کند گر نزند دم زانا الحق منصور

که خدا بین نتواند دگر از خود دم زد

درگه پیر مغان درگه نومیدی نیست

در گشایند کس ار حلقه بدان محکم زد

دادن تاج به تاج نمد آسان نبود

چرخ این سکه به نام پسر ادهم زد

پایهٔ رفعتش از چرخ برین میگذرد

هر که پا از سر همت بسر عالم زد

خنده بر کاسهٔ بشکسته درویش مزن

که از این کاسه توان طعنه بجام جم زد

شاید ار چون غزل خواجه نشد شعر صغیر

قطره پیداست که پهلو نتوان بایم زد

شمارهٔ ۲۵۵

اهل دل بر در دل حلقه چو رندانه زدند

نه در کعبه دگر نی در بتخانه زدند

می و میخواره و ساقی همه دیدند یکی

عارفان از می‌توحید چو پیمانه زدند

عاشقان پا بسر جان بنهادند آنگاه

دست در زلف خم اندر خم جانانه زدند

دل صد چاک بدان طره تواند ره برد

بی سبب خود بجنون مردم فرزانه زدند

یکجهت باش که مردان حق از یکجهتی

خیمه بالاتر از این طارم نه گانه زدند

خرمنی نیست که ایمن بود از آتش عشق

این شرر بر دل هر عاقل و دیوانه زدند

باخبر باش که بیرون نبرندت از راه

رهزنانی که ره خلق به افسانه زند

چون صغیر از پی آنطایفه میپوی که پای

بسر عالمی از همت مردانه زدند

شمارهٔ ۲۵۶

دیدی چگونه عزم سفر آن نگار کرد

آسان گذشت و سخت بما روزگار کرد

غم درد رنج غصه تعب گریه ناله آه

ما را به این دو چار برفت و دچار کرد

زنجیر زلف یار بنازم که یک نظر

هر عاقلش بدید جنون اختیار کرد

با عشق هیبتی است که هر جا ز ره رسید

از آن مقام عقل و دل و دین فرار کرد

بی علم از عمل نبری صرفه ای عزیز

آن مزد کار یافت که دانسته کار کرد

خواهی نجات هر دو جهان بایدت بدل

کامل ولای حیدر دلدل سوار کرد

شاهی که از گدائی درگاه او صغیر

بر خسروان روی زمین افتخار کرد

شمارهٔ ۲۵۷

شاه اورنگ نشین فکر جهانی دارد

و آن به ره خفتهٔ مسکین غم نانی دارد

درد تو از تو و درمان تو درتست بلی

نکته دریاب سخن ارزش جانی دارد

غم ز تاخیر اجابت چه خوری گاه دعا

تا شود بذر تو نان طول زمانی دارد

از نظر رفت و در‌ام د به زبان ها عنقا

بی نشان هر که شد از نام نشانی دارد

همچو خورشید بود در بر دانا روشن

اینکه هر ذره ز توحید بیانی دارد

غیر سودای محبت که ندارد جز سود

هر چه سودا بجهان هست زیانی دارد

از دل مرد ز خود رسته طلب عشق خدای

زانکه هر لعل و گهر گنجی و کانی دارد

آن ادیب است که آداب بخلق‌ام وزد

نی کسی کو بدهان چرب زبانی دارد

آنکه از شعر کند رخنه بناموس و شرف

خلق گویند عجب طبع روانی دارد

آن که اندر ره باطل فکند مردم را

بمکافات حق آیا چه گمانی دارد

روح باقیست صغیرا چه سعید و چه شقی

منتهی گاه اجل نقل مکانی دارد

شمارهٔ ۲۵۸

گر نه برقع بر رخ آن مه جبین افتاده بود

مهر از خجلت ز چرخ چارمین افتاده بود

گر بدان صورت دل و دین باختم عیبم مکن

زانکه در آنعکس صورت آفرین افتاده بود

گر نه از باد صبا زلفش پریشان شد چرا

دوش آن آشوب اندر ملک چین افتاده بود

از وجودی چون تو ای مسجود اهل اسمان

قرعه اقبال بر خلق زمین افتاده بود

شیخ دانی از چه مینالید هنگام سحر

در خیال خلد و وصل حور عین افتاده بود

راه ما از عشق شد نزدیک ور نه تا ابد

کار ما در دست عقل دوربین افتاده بود

خمر دوشین را چه شد دانی بمستی ها سبب

عکس ساقی در میان ساتکین افتاده بود

چون روی بیرون ازین عالم به بینی خویشرا

گوهری کاندر میان ماء و طین افتاده بود

گر تکلم از زبان دل نمیکردی صغیر

کی کلامت دلپذیر و دلنشین افتاده بود

شمارهٔ ۲۵۹

زان فرقه بپرهیز که پرهیز ندارند

زان طایفه بگریز که تمییز ندارند

مردم بفشارند ز ناداری انصاف

یک چیز ندارند و همه چیز ندارند

نیک ار نگری چارهٔ بیچارگی خلق

رحم است که اندر حق خود نیز ندارند

هنگام مصائب به تسلای دل هم

جز حرف غم افزای غم انگیز ندارند

آهنگ حق این مردم غافل ز حق‌ امروز

جز از گلوی مرغ شب آویز ندارند

روز همه همچون شب دیجور سیاه است

چون حرمت مردان سحرخیز ندارند

اصلاح فسادی نکنند از هم و برعکس

در کار هم از مفسده پرهیز ندارند

بنیوش صغیرا سخن اهل صفا را

کاین سلسله حرف غرض‌ آمیز ندارند

شمارهٔ ۲۶۰

مرا که جرم ز اندازه بیشتر باشد

خوشم از اینکه به لطف توام نظر باشد

امید من به تو‌ امید زاهدان به عمل

که تا نهال امید که را ثمر باشد

چو بر نخورد کسی در جهان به طول امل

همان به است که‌ آمال مختصر باشد

تو راز ساقی مشفق چو می‌رسد ساغر

به جان بنوش اگر زهر یا شکر باشد

به گاه خسته‌دلی وقت را غنیمت دان

چرا که آه دل خسته با اثر باشد

هنر فسردن دل نیست گر هنر جویی

به دست آر دلی را که این هنر باشد

مخواه راحت و آسایش اندر این عالم

که ذره ذره‌اش اضداد یکدگر باشد

مجوی‌ امن در این کهنه دیر پرآشوب

که نو به نو خطر اندر پی خطر باشد

ملولی از قفس ای طایر روان صغیر

مگر هوای پریدن تو را به سر باشد

شمارهٔ ۲۶۱

هر چه از اصلش جدا گردید باز آنجا رود

موج اگر آید بساحل باز در دریا رود

زشت باشد عقل را کردن مطیع نفس دون

حیف بینایی که در دنبال نابینا رود

ای توانا دستگیر ناتوان شو در بلا

دست مسئول است هر جا خاری اندر پا رود

پرمنال از غیر در خود بین و در کردار خود

آری آری هر جفا بر ما رود از ما رود

چون مکر رشد سخن بر مستمع بخشد اثر

قطره از تکرار بی شک در دل خارا رود

در قفای کاروان رو وز خطر آسوده باش

غول راهش ره زند رهرو اگر تنها رود

آنکه آسایش طمع دارد در این عالم صغیر

مآند آن صیاد را کاندر پی عنقا رود

شمارهٔ ۲۶۲

بزلفش در کشاکش با صبا و شانه خواهم شد

در این زنجیر از این کشمکش دیوانه خواهم شد

گل است و شمع و جانانه من و پروانه و بلبل

براه عشق‌ امشب همپر پروانه خواهم شد

من دیوانه را ناصح دهد پند و عجب دارم

پس از عمری جنون کی عاقل و فرزانه خواهم شد

حقیقت بایدم در این محیط و جویم آن گرچه

بدریا غرق بهر آن در یک دانه خواهم شد

سر و جان ببایدم و عین و دل بریزم جمله در پایش

چو با او آشنا گشتم ز خود بیگانه خواهم شد

تو سوی کعبه رو حاجی که من در دل سفر کردم

تو مات خانه شو من محو صاحبخانه خواهم شد

تو هر جا را که خواهی سجده گه کن من ز جان ساجد

به طاق ابروی محرابی جانانه خواهم شد

ز چشم خویش ساقی می‌دهد می میگساران را

خراب و مست‌ امشب من از این پیمانه خواهم شد

من اول روز دانستم صغیر از چشم فتانش

که در دام فسون افتاده و افسانه خواهم شد

شمارهٔ ۲۶۳

یاران ره عشق منزل ندارد

این بحر مواج ساحل ندارد

تخم غم عشق در مزرع دل

جز درد و محنت حاصل ندارد

عشق است کاری مشکل که عالم

کاری بدینسان مشکل ندارد

باری که حملش ناید ز گردون

جز ما ضعیفان حامل ندارد

چون ما نباشیم مجنون که لیلی

غیر از دل ما محمل ندارد

چون ما نگردیم پروانه کان شمع

جز مجلس ما محفل ندارد

مقتول عشق است خود قاتل خود

این کشته در حشر قاتل ندارد

هر کس نبندد بر دلبری دل

یا آدمی نیست یا دل ندارد

با چشم حق بین نقش جهان بین

این نقش حق است باطل ندارد

جان صغیر است بینای جانان

از دیده‌ای کان حایل ندارد

شمارهٔ ۲۶۴

مراست نام علی بهر جسم و جان تعویذ

نیافتم به از این نام در جهان تعویذ

همین مراست نه تعویذ بلکه هست این نام

برای هر یک از افراد انس و جان تعویذ

همین نه خلق زمین راست حرز بلکه بود

برای هر یک از اهل نه آسمان تعویذ

نبود هیچ جز این نام آنچه بنوشتند

برای خویش رسولان پاکجان تعویذ

چه باک دارد از این نام پاک تا دارد

صغیر از پی حفظ تن و روان تعویذ

شمارهٔ ۲۶۵

هر چه خواهم سخن از زلف تو سازم تحریر

درهم افتد خط و گردد همه شکل زنجیر

خواب دیدم که رسیدم به لب آب بقا

ای بت نوش لب این خواب چه دارد تعبیر

نالهٔ من که اثر در دل فولاد کند

در دل سخت تو از چیست ندارد تأثیر

نه همین من به کمند تو گرفتارم و بس

کیست آنکس که نباشد بکمند تو اسیر

مژه و ابرویت ای ترک چه خواهند ز خلق

کاین یک از تیغ ببندد ره و آن یک از تیر

خاک کوی تو شود هر که بکوی تو فتد

بسکه خاک سر کوی تو بود دامن گیر

بشبی وصل تو ای یار شود پیر جوان

بدمی هجر تو ای دوست جوان گردد پیر

در مقامی که به عشاق دهی شربت وصل

هست شایسته که اول بچشانی به صغیر

شمارهٔ ۲۶۶

دوشین بگوش دلم‌ آمد ز مرغ سحر

کای خفته خیز ز جا بر بند بار سفر

رفتند همسفران زیشان تو مانده قفا

غافل ز دوری ره خفته به راهگذر

ای کرده دین خدا در کار دنیی دون

عاقل نکرده چنین دیوانهٔی تو مگر

گه گه ز کاخ و سرا بگذر به مقبره ها

رو جای خویش ببین ماوای خود بنگر

بس خسروان که چو زد کوس رحیل فلک

نه زورشان باجل ره برگرفت و نه زر

بس مهوشان که نهان گشتند زیر زمین

با قد غیرت سرو با روی رشگ قمر

ای مست آز ترا باشد اجل بکمین

داری چها که بدل داری چها که بسر

فضل و هنر اگرت باید ز من بشنو

آور بدست دلی این است فضل و هنر

ماند بدون سخن مال جهان بجهان

از آن بکن عملی همراه خویش ببر

شیطان چه کرده ببین با بوالبشر پدرت

هان ای پسر از او بنما همیشه حذر

پند صغیر شنو آزار خلق مکن

کان هست نزد خدا از هر گناه بتر

شمارهٔ ۲۶۷

روزی ار غم برود نیست مرا یار دگر

در کجا جویم از اینگونه وفادار دگر

هر کسی را بجهان مونس و غمخواری هست

غیر غم نیست مرا مونس و غمخوار دگر

سوزنی هم به ره عشق ندارم با خویش

خار از پای درآرم به سر خار دگر

ماه من با همه بی مهری و دلسردی تو

نبود گرم چو بازار تو بازار دگر

آمدی کشتی و افکندی و رفتی آخر

بر سر کشتهٔ خود کن گذری بار دگر

بعد دیدار توام دیده مبیناد جهان

گر کنم دیدهٔ دل باز به دیدار دگر

گر تو را هست چو من عاشق دلداده بسی

بخدا نیست مرا غیر تو دلدار دگر

ز آه من سوخت جهانی و ندانم چه شود

اگر از سینه کشم آه شرر بار دگر

بلبل گلشن عشقم من وزین باغ صغیر

نتوانم که کنم روی به گلزار دگر

شمارهٔ ۲۶۸

پیر گشتیم و دل از عشق جوانست هنوز

دیده بر طلعت خوبان نگرانست هنوز

پایم از اشک روان در گل و چون سایه روان

دلم اندر پی آن سرو روانست هنوز

ترک چشمش بهوا داری ابرو و مژه

عالمی کشته و تیرش به کمانست هنوز

عاشقان خویش رساندند به سر حد یقین

شیخ در مسئلهٔ ظن و گمانست هنوز

از یکی جلوه که در روز ازل کرد آنشوخ

شورش و غلغله در خلق جهانست هنوز

گفت با کوه شبی قصه خود را فرهاد

کمر کوه از آن غصه کمانست هنوز

گر از آن غنچهٔ لب کام گرفته است صغیر

همچو بلبل ز چه در شور فغانست هنوز

شمارهٔ ۲۶۹

رهد ز زلف تو دل در بر من آید باز

اگر که صعوهٔ مسکین رهد ز چنگل باز

بیک نگاه تو از هوش آنچنان رفتم

که تا بصبح قیامت بخود نیایم باز

تو را بکنج لب لعل دانهٔ خالی است

که مرغ جان بهوایش همی کند پرواز

بغیر چشم تو کز غمزه صید خلق کند

بروزگار کس آهو ندیده تیرانداز

اگر تو قبله مقصود نیستی از چیست

دو ابروی تو بچشم آیدم بوقت نماز

چه مظهری تو که لعل لب تو‌ام وزد

بصد چو عیسی مریم کرامت و اعجاز

بخاکپای تو کردم نیاز هستی خویش

بنازمت که تو هستی هنوز بر سر ناز

بغیر روی توام در نظر نمی آید

چه در یمین و یسار و چه در نشیب و فراز

شگفت نیست ز منصور اگر اناالحق گفت

که از تمامی اشیا بر آید این آواز

چه رازها که ز پیر مغان شنید صغیر

بمجلسی که صبا هم نبود محرم راز

شمارهٔ ۲۷۰

یار عاشق‌کش ما دوش به صد عشوه و ناز

گفت با زمرهٔ عشاق که آرید نیاز

باری ای عاشق بیچاره مرو جز به نشیب

که به دامان وصالش نرسد دست فراز

عشق پروانه بنازم که به دلخواهی شمع

ترک جان کرده و از شوق به سوز است و گداز

صورت از دست بنه سیرت محمود بیار

تا شوی مقبل محمود حقیقی چو ایاز

کاهلی گر نخوری باده که بهر همه کس

پیر میخانه کریم است و در میکده باز

آن زمانی که رسد سِرّ حقیقت به ظهور

ای بس افسوس که بیهوده خورند اهل مجاز

رند باش و هنر‌ آموز ز رندان قدیم

تا بری گوی هنر از فلک شعبده‌باز

ای صغیرا ز برت این رخت ریا بیرون کن

آستین تو بود کوته و دست تو دراز

شمارهٔ ۲۷۱

دل برگرفته ایم از این خلق بوالهوس

مائیم در زمانه و عشق بتی و بس

در انتظار اینکه فتد کاروان براه

داریم گوش جان همه بر نالهٔ جرس

خرم دمی که رخت سوی آشیان کشم

شد مرغ جان ملول در این تنگنا قفس

دارم دلی شکسته و اینست حجتم

کز دل همی شکسته برآید مرا نفس

از لطف خود مرا مکن ای دوست نا امید

زیرا که نیست جز تو‌ امیدم بهیچکس

از خون دل بیاد تو پیمانه می‌کشم

نبود به پای بوس توام چونکه دسترس

در بزم دوست می‌خور و مستی کن ای صغیر

کانجا نه شهنه بر تو برد راه و نی عسس

شمارهٔ ۲۷۲

قبله ی عشاق طاق ابروی یار است و بس

مذهب این دلدادگان را عشق دلدار است و بس

هر کسی باشد بذوقی زنده و عشاق را

آنچه دارد زنده ذوق دیدن یار است و بس

خواهی ار دیدار او را دیدهٔ خودبین به بند

زانکه گر خود را نبینی او پدیدار است و بس

هر کجا باشد دلی در دام او باشد اسیر

نی دل من در خم زلفش گرفتار است و بس

گر دلت در سینه گم شد بر کسی تهمت مبند

بردن دل کار آن دلدار عیار است و بس

پند پیر میکشان بشنو که آن قولست و فعل

وعظ واعظ کم شنو کان محض گفتار است و بس

گر ترا باشد به عالم پیشه ها و کارها

فرصتت بادا که ما را عاشقی کار است و بس

تا به آن بیگانه پرور آشنا گشتم صغیر

آنچه بر من میرسد زانشوخ آزار است و بس

شمارهٔ ۲۷۳

خبر عشق ز هر دل بهوا بسته مپرس

رسم این راه جز از مرد ز خود رسته مپرس

خواهی ار آگهی از ا ین ره پرخوف و خطر

جز از آنراه نوردان جگر خسته مپرس

هست جوئی بره عشق که آن هستی تست

خبر وصل از این جوی تو ناجسته مپرس

این که پیوسته ز خنجر دل من صد چاکست

سببش را جز آن ابروی پیوسته مپرس

گر بپرسد کسی از من که بگو عرش کجاست

گویم این راز مگر از دل بشکسته مپرس

دوش میگفت صغیر این سخن و خوش میگفت

خبر عشق ز هر دل به هوا بسته مپرس

شمارهٔ ۲۷۴

از آب دیده تا ندهی شستشوی خویش

پاکان نمی دهند تو را ره بکوی خویش

در آرزوی گنج عبث جستجو کنی

ای بیخبر چرا نکنی جستجوی خویش

عمر ابد ز چشمهٔ حیوان مجو مریز

بر خاک بهر آب بقا آبروی خویش

یک ساغرم خراب ابد ساخت از چه خم

این باده کرده پیرمغان در سبوی خویش

بود آنکه آرزوی جهانگیریش بدل

بنگر چگونه برد بگور آرزوی خویش

بیرون ز حد حوصله مگشای پنجه را

یعنی بگیر لقمه بقدر گلوی خویش

چون خار چند مایهٔ آزار مردمی

گلباش و شاد کن دلی از رنگ و بوی خویش

از شش جهت گنه بتو گر بسته ره صغیر

از توبه باز کن در رحمت بروی خویش

شمارهٔ ۲۷۵

من و ترا بسخن کرده او بهانهٔ خویش

که خوبگوید و خود بشنود فسانهٔ خویش

ببین ببزم که نائی چگونه از لب خود

دمد به نای و دهد گوش بر ترانهٔ خویش

من و خرابی دل بعد ازین که آن دلبر

خراب کرد دلم را و ساخت خانهٔ خویش

بدامن ار فکنم طفل اشگ این نه عجب

دهم بدامن خود جای نازدانهٔ خویش

گرفته مرغ دلم خو چنان بدان خم زلف

که یاد می‌نکند هیچ ز آشیانهٔ خویش

بهشت آن تو زاهد همین بس است مرا

که خواند پیر مغانم بر آستانهٔ خویش

بیاب از دل درویش گوهر مقصود

که ساخته است حق این گنج را خزانهٔ خویش

روا بود که دهد هر دو کون را از کف

صغیر در طلب دلبر یگانهٔ خویش

شمارهٔ ۲۷۶

چو غنچه خون دلت گر غذاست خندان باش

چو گل بگلشن ایام دامن افشان باش

تهی است کاسهٔ وارون آسمان زنهار

ز خوان دهر همان دست شسته مهمان باش

میان مبند چو مور از برای ران ملخ

بدیو نفس مسلط شو و سلیمان باش

کس ار حقیقت اسلام بایدش برگوی

که فیض بخش به هر کافر و مسلمان باش

نشین بکشتی حلم و به ناخدائی عقل

در این محیط بلا بر کران ز طوفان باش

مقام ایمنی ار خواهی از حوادث دهر

پناه خلق شو و در پناه یزدان باش

صغیر زنده بجان بودنت مقامی نیست

بکوش و زنده بذوق لقای جانان باش

شمارهٔ ۲۷۷

دلم بیمار و یاد چشم بیماری پرستارش

پرستاری چنین یارب چه باشد حال بیمارش

گرفتارم بتار طرهٔ طرار دلداری

که درهر جا دلی پیدا شود باشد گرفتارش

بنایی کوهکن بگذاشت اندر بیستون از خود

که هر کس بنگرد گوید بنازم دست معمارش

به پشت پردهٔ عصمت بود حسن از حیا پنهان

همانا عشق بایستی که تا سازد پدیدارش

ببین عشق زلیخا چون تقاضا کرد با یوسف

کشید از دامن یعقوب پیغمبر به بازارش

الا یوسف ببازار است بازآ در خریداران

زلیخا نیستی هم با کلافی شو خریدارش

لقای دوست را دانی اگر کیفیت و لذت

سراپا دیده گردی چون صغیر از بهر دیدارش

شمارهٔ ۲۷۸

آنکه گشتیم و نجستیم در اطراف جهانش

نیک در خویش چو دیدیم بدل بود مکانش

جذبهٔ عشق چنان برده دوئی را زمیانه

که بخود می‌نگرم دیده چو گردد نگرانش

کسی آگاه از این صحبت من نیست جز آنکو

عکس جانانه فتاده است در آئینه جانش

سر دلدار نهان ماند و از اینست که آنرا

بکس ار پیر مغان کرد بیان دوخت دهانش

خواست گوید سخنی شمع از آن راز نهفته

سخنش شعلهٔ آتش شد وزانسوخت دهانش

چیست در میکده عشق که هر کس بدر آید

خوش سبکبار نمایند بیک رطل گرانش

جای یک بوسه زمین آن خود از میکده دارم

بخدا گر بفروشم بهمه ملک جهانش

کیست از منطق گویای تو گوینده صغیرا

که همه کنز معانی و رموز است بیانش

شمارهٔ ۲۷۹

کسی که سرمه نکرد از غبار رهگذرش

نبود اهل نظر خاک عالمی بسرش

بسینه دل ز طپیدن هم او فتاد افغان

که ماند در قفس اینمرغ و ریخت بال و پرش

ببرد حاصل ایام زندگانی خویش

کسی که در همهٔ عمر دید یک نظرش

اگر نه وصف لبش را به غنچه گفت صبا

ز چیست چوندل من گشت پر ز خون جگرش

بود حرام کنند ار سخن ز آب بقا

در آن مقام که صحبت رود ز خاک درش

به روزگار بیاموخت هر کسی هنری

صغیر عاشقی‌ آموخت این بود هنرش

شمارهٔ ۲۸۰

در گردنش آویخته گیسوی بلندش

یا گردن خورشید درآمد بکمندش

رخ آتش و آن خال سیاه است سپندش

تا آنکه حسودان نرسانند گزندش

شکرستان لبش رسته خط از مشک

یا ریخته آن قند دهان مور بقندش

دارم عجب ای دل که بدین کوتهی بخت

خواهی ببری راه به بالای بلندش

بر کشتهٔ من گر ز وفا اسب بتازد

بر دیده خود جای دهم سم سمندش

نی از دل من یافته تعلیم که باشد

این گونه به فریاد و فغان بند به بندش

بر کف سر و جان راز پی هدیه گرفتم

یارب سببی تا فتد این هدیه پسندش

میخواست کند صید صغیر آهوی چشمش

زلف سیهش دید و خود افتاد به بندش

شمارهٔ ۲۸۱

در خمر طرهٔ طرار کمند اندازش

دل چنان رفت که در خواب ندیدم بازش

خواهی ار حال من و یار بدانی اینست

او بخون پیکر من میکشد و من نازش

چرخ را بیضه وش آورده بزیر پر خویش

مرغ دل تا بهوای تو بود پروازش

هست تفسیر شکر خندهٔی از لعل لبت

میرود هر سخن از عیسی و از اعجازش

جام جم گیر بکف تا بتو گردد معلوم

که چه انجام جهانست و چه بود آغازش

رازها بس به بر پیر مغانست ولی

تا بدو سر ندهی پی نبری بر رازش

سخن عشق بود آتش سوزان آری

نتوان کرد بهر خام طمع ابرازش

گوشهٔ معرفت آباد خموشی جایی است

کانکه شد ساکن آن هست ملک دمسازش

نی صغیر است که گوید سخن اینگونه بلی

نائی است آنکه تو از نی شنوی آوازش

شمارهٔ ۲۸۲

سلطان نفس خود شو و مالک رقاب باش

روشن ضمیر خویش کن و آفتاب باش

خواهی بقاف قرب رسی از تمام خلق

سیمرغ وار در پس قاف حجاب باش

تا کی روی بمدرسه از بهر قیل و قال

تدریس خویشتن کن وام الکتاب باش

زین قیل وقال بگذر و الهام حق شنو

مانند کوه تشنهٔ فیض سحاب باش

ابلیس از غرور عبادت رجیم شد

ای شیخ بر حذر ز غرور ثواب باش

از بهر بد حساب بود گیرودار حشر

زان گیرودار تا برهی خوش حساب باش

بگذر ز کام هر دو جهان در طریق عشق

همچون صغیر از دو جهان کامیاب باش

شمارهٔ ۲۸۳

گر کنم از برگ گل اندیشهٔ پیراهنش

ترسم آسیبی رسد ز اندیشهٔ من بر تنش

از پریشانی بزلفش دارم ار نسبت چه سود

کاش میبودی چو زلفش دستم اندر گردنش

خاک راهش گشته‌ام شاید نهد پا بر سرم

او همی ترسد زمن گردی رسد بر دامنش

تا بتیر غمزه‌ام کرد آن کمان ابرو نشان

شد یقینم هست چشم التفاتی با منش

گر براندازد نقاب از چهره آن یار عزیز

صد چو یوسف خوشه چین باشند گرد خرمنش

عاشقانش را ز رخ آن شهسوار ماهرو

مات سازد تا نگیرد کس عنان توسنش

با همه شیری اسیر چشم او گشتم صغیر

الحذر از نیروی آن آهوی شیرافکنش

شمارهٔ ۲۸۴

دوستان با که دهم شرح پریشانی خویش

که چسان گشته سیه روزم از آنزلف پریش

روز از شب ننهم فرق و مسا را ز صباح

دشمن از دوست نمیدانم وبیگانه ز خویش

ناصحم گو ندهد پند که سودی نکند

دل دیوانه کجا وسخن خیراندیش

خواهی ار حال دلم پرس از آنطره که من

روزگاریست ندارم خبری از دل خویش

نه من آشفتهٔ آن طره طرارم و بس

جان نبرده است مسلمانی از اینکافر کیش

کی میسر شود آسایش حال سلطان

گر نباشد پی آسایش حال درویش

تو و اندوختن سیم و زر ای خواجه که ما

بگرفتیم ره فقر و فنا را در پیش

من که دارم گنه آید سوی من عفو اله

زانکه درمان سوی درد آید و مرهم سوی ریش

نیست غم گر نشود کم غم بسیار صغیر

بلکه شاد است که هر لحظه غمش گردد بیش

شمارهٔ ۲۸۵

برفت عمر و نگشتم ز هجر یار خلاص

نشد دلم ز غم و رنج بیشمار خلاص

کجایی ای اجل ای چاره ساز مهجوران

بیا که سازیم از درد انتظار خلاص

چرا نه پای اجل بوسم از سر رغبت

که مینمایدم از دست روزگار خلاص

براستی که رود هر که از جهان بیرون

شود ز بازی این چرخ کجمدار خلاص

چه سالهاست که دارم بدل غمی زانغم

ندانم آنکه شوم کی من فکار خلاص

خلاص یافتم از صد هزار غم بجهان

وزین غمم نشود جان بیقرار خلاص

صغیر از آن طلبم مرک تا مگر گردم

از این غمی که بدان گشته‌ام دچار خلاص

شمارهٔ ۲۸۶

ز پرده گر کنی ایماه وش عیان عارض

کند ز شرم تو ماه فلک نهان عارض

بهر کجا گذرم شرح عارض تو بود

بحالتی که ندادی بکس نشان عارض

شگفت نیست گر از آسمان بخاک افتد

نمائی ار تو بخورشید آسمان عارض

بدیده روز مرا همچو شام تار کنی

دمی که زلف پریشان کنی بر آن عارض

مگر تو حور بهشتی بدین جمال که ما

چو عارض تو ندیدیم در جهان عارض

ندیده روی قرار و سکون دگر همه عمر

هر آنکه دید چو من از تو دلستان عارض

صغیر گرد جهان گشت و همچو عارض تو

ندید درهمهٔ ماه طلعتان عارض

شمارهٔ ۲۸۷

بی دوست دست می‌ندهد بهر ما نشاط

الا به وصل دوست نداریم انبساط

هر دم که با حبیب نشینیم فارغیم

از خوف و ‌امن و راحت و محنت غم و نشاط

آن کس که کرد طی ره باریک عشق را

گو شاد باش زانکه گذر کردی از صراط

مربوط شد به عالم انسانیت یقین

با اهل عشق یافت هر آن کس که ارتباط

زاهد مگو فسانه که بیزار شد دلم

غیر از حدیث عشق ز هر گونه اختلاط

ای آن که آرزوی سلیمانیت بود

برگو که در کجاست سلیمان چه شد بساط

در آرزوی منزل مقصود سوختیم

خرم دمی که رخت ببندیم زی رباط

سوی خدا گریخت صغیر از خودی بلی

جز بر محیط رو به کجا آورد محاط

شمارهٔ ۲۸۸

شکر می‌ریزد از دیوان حافظ

زهی نطق شکر افشان حافظ

متاع معرفت گر کس بخواهد

بگو آن می‌خر از دکان حافظ

بیانش جانمحض و محض جانست

هزاران آفرین بر جان حافظ

به هر کس بنگری در دست دارد

گل خوشبویی از بستان حافظ

طمع بر چشمهٔ حیوان چه بندی

بنوش از چشمه حیوان حافظ

ز دامان ها برد آلودگی این

بود از پاکی دامان حافظ

حریفان سخن پرداز دانند

به میدان سخن جولان حافظ

غزل گفتن بذوق اهل عرفان

بعالم ختم شد بر شان حافظ

صغیر از بند غم یابد رهایی

گشاید هر زمان دیوان حافظ

شمارهٔ ۲۸۹

ای بندهٔ رخسار تو خورشید مشعشع

وی لمعهٔی از نور رخت ماه ملمع

دیدار تو بر دل در رحمت بگشاید

ای نور خدا را رخ زیبای تو مطلع

برقع برخ افکندی وزآن روی چو آتش

در حیرتم از اینکه نسوزد ز چه برقع

هر کس بمقامی است پناهنده و ما را

درگاه تو باشد بجهان ملجأ و مرجع

آن جام بنازم که از آن باده کشانند

داود و خلیل و خضر و موسی و یوشع

آندم که درآید اجل از در چه تفاوت

در گوشه ویران بود و تخت مرصع

چون با کفن افتد همه را کار صغیرا

چه جامه شاهانه و چه دلق مرقع

شمارهٔ ۲۹۰

صد شکر فارغم ز تماشای باغ و راغ

کز یاد گلرخی است مصفا دلم چو باغ

صد چاک باد همچو گل از نیش خار غم

هر دل ز عشق یار ندارد چو لاله داغ

دارند جلوه ماه و شان پیش یار من

گر پیش آفتاب دهد روشنی چراغ

از زلف او سراغ دل خویش میکنم

آری کند ز گمشده اش هر کسی سراغ

جانم ز زهد خشگ ملولست ساقیا

لطفی کن وزباده مرا ساز تر دماغ

یکباره از دو جرعهٔ می‌سوخت هستیم

ساقی چه باده بود مرا ریخت در ایاغ

پیوسته نام می‌بری از خویشتن صغیر

گر عاشقی ز خویش نداری چرا فراغ

شمارهٔ ۲۹۱

عمریست تا به تیر غمت گشته‌ام هدف

شاید زمام وصل تو را آورم بکف

نازم بگیسوی تو که در آرزوی آن

بس روزها سیه شد و بس عمرها تلف

یکباره گر نقاب بگیری ز روی خود

مه یکطرف برآید و خورشید یکطرف

مژگان و چشم مست تو را هر که دید گفت

لشگر برابر شه ترکان کشیده صف

سر مینهم بپای تو با عجز و با نیاز

جان میدهم براه تو با شوق و با شعف

بادا همیشه غرقهٔ دریای ابتلا

آندل که نیست گوهر عشق تو را صدف

ای دل در آز پرده که راز تو گفته شد

با صوت تار و نغمهٔ مزمار و بانگ دف

پیر مغان گرم بغلامی کند قبول

در روزگار هست مرا بس همین شرف

از خلق این زمانه نشد حل مشگلی

دست صغیر و دامن شاهنشه نجف

شمارهٔ ۲۹۲

ای دیده و دل هر دو بدار تو شایق

آزاد گرفتار تو از قید علایق

روی تو چو خورشید هویداست و لیکن

هر دیده نباشد بتماشای تو لایق

هر کس که چو من دیده بروی تو کند باز

جا دارد اگر چشم بپوشد ز خلایق

عشق تو بنازیم که فایق بفلک شد

با اینکه فلک بر همه کس آمده فایق

جز دفتر دل کان رقم خامهٔ صنع است

از هیچ کتابی نشود درک حقایق

مانند صغیر آی سوی میکده زاهد

کز مدرسه حاصل نشود کشف دقایق

شمارهٔ ۲۹۳

هست این کون و مکان گوی خم چوگان عشق

الله الله از دل عاشق که شد میدان عشق

چشم دل گر بر گشایندت بمیدان وجود

اندر این میدان نخواهی دید جز جولان عشق

آنکه جوید عشق را پایان گه آغاز حشر

گو پس از پایان محشر هم مجو پایان عشق

عشق را سر در خط فرمان حسن است و بود

جمله موجودات را سر در خط فرمان عشق

غیر انسان بهر انسانست و انسان بهر دل

دل برای اینکه گردد کنز مهر و کان عشق

هیچ دانی از چه گردون را دمی نبود سکون

چون من سرگشته آنهم هست سرگردان عشق

ماحصل را گر همی خواهی ز من بشنو صغیر

ماسوی مملوک عشقند و علی سلطان عشق

شمارهٔ ۲۹۴

بفشان شکری از لعل لب ای کان نمک

کز وجود دهنت خلق فتادند بشک

نه همین از غم زلفت رسد آهم بسماک

کز غم غبغبت اشگم شده جاری بسمک

لطفت افزون بود ایجان ز ملک صد چندان

کز بشر لطف پری یا زپری لطف ملک

دوش در خویش نمودم سفر اندر طلبت

هاتفی گفت بمقصد رسی الله معک

نقش شد نام تو بر صفحهٔ دل وین عجبست

صفحه صدپاره شد و نقش نمیگردد حک

گفتم ای سیم تن از سنگ چرا داری دل

گفت این بر زر عشاق بود سنگ محک

عشق آن یار گرانست که در بردن آن

چون حلال قد من گشت دو تا پشت فلک

روزی آید شودت وصل صغیرا روزی

شب و روز ار زغم یار نگردی منفک

شمارهٔ ۲۹۵

از آنکه گنج غمت جا گرفت در دل خاک

بعشق خاک همی دور میزند افلاک

چو دیدم ابروی محرابی تو دانستم

که چیست سر سجود فرشتگان بر خاک

مرا مران ز در خویش و هر چه خواهی کن

که جز ز درد جدائیت من ندارم باک

هزار مرتبه از عمر جاودان خوشتر

اگر تو تیغ کشی بر سرم بقصد هلاک

خوش است دل بحبیبی مرا و از بر تو

نمیبرم دل خود را که لاحبیب سواک

مگو صغیر چه دیدی ز تیغ ابرویم

ببین بر این دل مجروح و سینهٔ صدچاک

شمارهٔ ۲۹۶

گم گردد آسمان و زمین در فضای دل

مرغی است جبرئیل‌ امین در هوای دل

از دل متاب رخ که توانی جمال حق

بینی عیان در آینهٔ حق نمای دل

خلد برین که آن همه وصفش شنیدهٔی

عکسی بود ز روضهٔ دارالصفای دل

چون گشت کاروان وجود از عدم روان

دل پیش بود و کون و مکان در قفای دل

بین دل برای کیست که شد خلق عالمی

بهر تو و تو خلق شدی از برای دل

آن سلطنت که بهر سلیمان دهند شرح

دادش خدا از آنکه شد از جان گدای دل

اوصاف دل چسان من بی دل کنم بیان

از دل که آگه است بغیر از خدای دل

این گونه گونه رنگ که بینی بود تمام

انوار روی شاهد خلوت سرای دل

با آنکه آسمان وزمین نیست در خورش

گنجد بدل خدای بنازم فضای دل

جای خدا بدل بود این خود معین است

آن سینه را بجو که در آن هست جای دل

حق را مکان بدل بود و بس ز حق صغیر

بیگانه است هر که نشد آشنای دل

شمارهٔ ۲۹۷

ای سر زلفت هزار سلسله عاقل

ساخته دیوانه داده جا بسلاسل

صحبت لعل لب تو قند مکرر

شرح فراق رخ تو زهر هلاهل

صورت محض است و غافلست ز معنی

آنکه شد از عشق صورتی چو تو غافل

من ز تو حیرانم و از آنکه نباشد

چون من حیران بروی خوب تو مایل

لطمه بصورت زد از خجالت خود ماه

گشت چو با ماه عارض تو مقابل

خاتم پیغمبران حسنی و صد حیف

آیه مهر و وفا نشد بتو نازل

گر نه رقیب من است این تن خاکی

از چه میان من و تو آمده حایل

فیض دو گیتی گرت هواست صغیرا

درک مسائل نما و ترک رذائل

شمارهٔ ۲۹۸

نه ملک دان سبب افتخار خویش و نه مال

که این بود ز فنا ناگزیر و آن ز زوال

بدولتی که ندارد فنا اگر داری

بناز بر همه و آن هست علم و عقل و کمال

بطبع اهل دل ار بایدت شدن مطبوع

بدان که دیده دل بنگرد بحسن خصال

برآر از دل خود ریشهٔ عداوت را

که این شجر ثمرش نیست غیر رنج و ملال

در وفا و محبت بکوب تا که شود

گشوده بر رخت از هر طرف در اقبال

جهان و هر چه در آن هست زیر پر گیرد

اگر همای محبت ز هم گشاید بال

صغیر به ز محبت گهر نمی یابی

ببحر فکر کنی غور اگر هزاران سال

شمارهٔ ۲۹۹

بتی نهفته بخلوت سرای جان دارم

که روز و شب سر طاعت بپای آن دارم

حضور او کندم فارغ از زمان و مکان

نه از زمان خبر آنجا نه از مکان دارم

در این جهانم و بیرون از این جهان عجب است

که من جهان دگر اندرین جهان دارم

شنیدم از دهن بی نشان او سخنی

هزار شکر که از بی نشان نشان دارم

مرا که دیده و دل روشن است از رخ دوست

چه احتیاج به خورشید آسمان دارم

سرشک و آه و غم و غصه درد و رنج و تعب

ز دوست این همه دولت برایگان دارم

بجان دوست نیارم فرو به تاج کیان

سری که پیر مغان را بر آستان دارم

کنار و دامنم از اشک دیده پر گهر است

چه شکرها که من از چشم درفشان دارم

صغیر ز اهل زمان فارغم که در همه حال

نظر به مکرمت صاحب الزمان دارم

شمارهٔ ۳۰۰

دانی چرا در سیر خود بر خویش میلرزد قلم

ترسد که ظلمی را کند در حق مظلومی رقم

یک کاروان ماند بشرپویان قفای یکدیگر

گیتی رباطی با دو در یکدر فنا یکدر عدم

در این ره پر ابتلاهان پا منه سر در هوا

ترسم از آن کافتی ز پا بر سر زنی دست ندم

عمر عزیزت شد تلف وز آن نداری جز اسف

تا فرصتی داری بکف باید شماری مغتنم

گیرم علم افراختی بر ملک عالم تاختی

جان جهان بگداختی در آتش ظلم و ستم

روزی علم گردد نگون گردی بدست غم زبون

نیکی کن و در دهر دون نامت بنیکی کن علم

گردد ثناگستر زبان بر حاتم و نوشیروان

هر جا که صحبت در میان از عدل آید وز کرم

بس کن صغیر از این سخن کامروز در خلق زمن

معمول نبود هیچ فن جز جمع دینار و درم

شمارهٔ ۳۰۱

ما می‌کشان چو بادهٔ گلنار می‌زنیم

مستانه خویش بر در و دیوار میزنیم

ساقی گواه ماست که چون باده میکشیم

خمخانهٔ سپهر بیک بار میزنیم

حاجی به صد‌ام ید در کعبه می‌زند

ما نیز حلقه بر در خمار میزنیم

با اینکه جان محاط محیط غم است باز

کوس طرب به گنبد دوار میزنیم

مائیم از قبیلهٔ منصور و همچو او

ما نیز حرف خود به سر دار میزنیم

مائیم و عشق و شاهد و کیفیت شهود

اقرار را به تارک انکار میزنیم

ای شیخ دست خویش فروکش من و صغیر

بوس ار زنیم بر لب دلدار می‌زنیم

شمارهٔ ۳۰۲

من آن نیم که ز سوی تو رو بگردانم

رخ نیاز از این خاک کو بگردانم

بهر طرف نگرم روی تست در نظرم

کجا توانم از این روی رو بگردانم

بخاک کوی تو جان دادن آرزوی منست

گمان مبر دل از این آرزو بگردانم

بیاد لطف تو ریزم سرشگ از دیده

بسوی کشت خود این آب جوبگردانم

ز غیر وصل تو لب بسته‌ام که نتوانم

زیان مگر که بدین گفتگو بگردانم

مرا مهی است بروی زمین که مهر فلک

گرم بدست فتد دور او بگردانم

ز روی زشت بگردانم از نظر شاید

سفاهت است ز روی نکو بگردانم

مگو صغیر بهل خوی عشقبازی را

میسرم نشود طبع و خو بگردانم

شمارهٔ ۳۰۳

گر من از طعن رقیبان تو اندیشه کنم

کی توانم روش عشق تو را پیشه کنم

من که در خلوت دل با تو هم آغوش شدم

دگر از سرزنش غیر چه اندیشه کنم

بیشهٔ عشق تو منزلگه هر روبه نیست

من هم از شیردلی جای در این بیشه کنم

تیشهٔ عشق بکف دارم و همچون فرهاد

عاقبت ریشهٔ خود قطع از این تیشه کنم

دگران خون کسان شیشه کنند ای زاهد

چون روا نیست که من خون رزان شیشه کنم

کرده غم ریشه صغیرا بدلم ساقی کو

تا که از تیشهٔ می ‌قطع غم از ریشه کنم

شمارهٔ ۳۰۴

بتو حیران شدن از چشم تر‌ آموخته‌ام

روش مردم صاحب نظر‌ آموخته‌ام

زان زمانم که پدر برده بمکتب تا حال

الف قد تو زیبا پسر‌ آموخته‌ام

غیر عشق تو بعالم چو ندیدم هنری

جهدها کرده‌ام و این هنر‌ آموخته‌ام

گرد هم باغ جنان را بیکی گندم خال

مکنم عیب که کار پدر‌ آموخته‌ام

گشته‌ام بیخبر از خویش و در این بیخبری

چه خبرها که من بی خبر‌ام وخته‌ام

تو نیاموز به من سوختن ای پروانه

هر چه باشد ز تو من بیشتر‌ آموخته‌ام

خویش را ساخته‌ام محترم از زردی رخ

این طریقی است که آنرا ز زر‌ آموخته‌ام

سفری کرده‌ام از عالم هستی چو صغیر

هر چه‌ آموخته‌ام زین سفر‌ام آموخته‌ام

شمارهٔ ۳۰۵

یار نگذارد اگر لعل شکر خایش ببوسم

در قفای او روم نقش کف پایش ببوسم

گر بدست من نیفتد دامنش در رهگذرها

خاک گردم سایهٔ قد دلارایش ببوسم

گر بپوشد دیده از من تا نبوسم نرگسش را

من صبا گردم سر زلف سمن سایش ببوسم

گر بایمائی ز ابرو جان شیرین خواهد از من

بی تامل جان کنم ایثار و ایمایش ببوسم

هر زمان خواهد بیاراید جمال خویشتن را

من شوم آئینه عکس روی زیبایش ببوسم

گر بجرم عشق دست جور بگشاید برویم

ناله گردم تا دل چو سنک خارایش ببوسم

حیلتی همچون صغیر انگیزم و هر گاه و بیگه

در تصور آرم او را جمله اعضایش ببوسم

شمارهٔ ۳۰۶

سر و جان داده گدای در میخانه شدیم

رایگان لایق این منصب شاهانه شدیم

یار در خانه دل بود و نمیدانستیم

شکرلله که کنون محرم این خانه شدیم

عجبی نیست که بیگانه شویم از همه خلق

ما که از خویش بسودای تو بیگانه شدیم

سنک طفلان بسر خویش خریدیم آنروز

کز غم زلف چو زنجیر تو دیوانه شدیم

یافت چون گنج غمت جای بدل ز ابر مژه

آنقدر سیل فرو ریخت که ویرانه شدیم

منعما ناز فرما ز زر و سیم که ما

در ازل مخزن آن گوهر یکدانه شدیم

هر که را مینگرم مست و خرابست صغیر

ما در این شهر به مستی ز چه افسانه شدیم

شمارهٔ ۳۰۷

چون روز ازل رخت به میخانه کشیدیم

امروز عجب نیست که پیمانه کشیدیم

در حشر چو پرسند ز کردار بگویم

عمری همه را ناز ز جانانه کشیدیم

دیدیم چو زنجیر سر زلف بتان را

فریاد و فغان از دل دیوانه کشیدیم

از طره اش آرند بما تا خبر دل

منت ز صبا گاه وگه از شانه کشیدیم

از سوختن خود به بر شمع عذارش

سدی بره صحبت پروانه کشیدیم

یکتار از آن گیسوی پرچین و گره بود

آنرشته که در سبحهٔ صد دانه کشیدیم

دیدیم چو خلقی همه بیگانه ز عشقد

پا یکسر از آن مردم بیگانه کشیدیم

تا حشر به میخانه مقیمیم صغیرا

چون روز ازل رخت به میخانه کشیدیم

شمارهٔ ۳۰۸

جز رخ دلستان نمی بینم

هیچکس غیر آن نمی بینم

کی کنم چارهٔ غمش که دمی

از غم او‌ام ان نمی بینم

ور بخواهم عنان خودگیرم

در کف از خود عنان نمی بینم

در رهش از کدام خود گذرم

من که خود در میان نمی بینم

با وجودی که بی نشانست او

بجز از او نشان نمی بینم

اینکه جز زلف او ندارم جای

غیر از این آشیان نمی بینم

غیر سودای او ز هر سودا

سودی الا زیان نمی بینم

هر طرف بنگرم صغیر جز او

در نهان و عیان نمی بینم

شمارهٔ ۳۰۹

دربند زلف یار چو شد مبتلا دلم

یکباره شد ز قید دو عالم رها دلم

دیر و حرم کنند بگردش همی طواف

تا گشته جای آن صنم دلربا با دلم

نازم صفای صافی بی درد صوفیان

کز یک پیاله اش شده دار الصفا دلم

کردم بلطف خضر چو ظلمات و هم طی

دیدم که هست چشمهٔ آب بقا دلم

آنجا که رفته است دلم جز خدای نیست

داند خدا و بس که بود در کجا دلم

حیف است بشکنند بسنک جفا که هست

یک شیشه پر ز جوهر مهر و وفا دلم

بیگانه گشته است ز خلق جهان صغیر

تا با علی و آل شده آشنا دلم

شمارهٔ ۳۱۰

به هر چه می‌نگرم حسن یار می‌بینم

تجلیات جمال نگار می‌بینم

گذشت آن که یکی را هزار می‌دیدم

کنون یکی نگرم گر هزار می‌بینم

خیال یار مرا تا که در کنار‌ آمد

مراد هر دو جهان در کنار می‌بینم

از آندمم که خداوند چشم گل بین داد

صفای برگ گل از نوک خار می‌بینم

از آن زمان که دلم ترک روزگار گرفت

به کام دل همه ی روزگار می بینم

غبار میکده را چون بدیدگان نکشم

که نور دیدهٔ خود زین غبار می‌بینم

کسی که خلق جهانش نهفته میجویند

بجان دوست منش آشکار می‌بینم

صغیر این همه و صدهزار از این افزون

ز لطف حیدر دلدل سوار می‌بینم

شمارهٔ ۳۱۱

همیشه موی تو در پیچ و تاب می‌بینم

وز آن بگردن دلها طناب می‌بینم

نمی شود دمی از خواب بخت من بیدار

مگر شبی که جمالت بخواب می‌بینم

بدور چشم تو ای شوخ حال مردم را

بسان حالت مستان خراب می‌بینم

چرا بغیر دهم نسبتش که من بجهان

ز چشم مست تو هر انقلاب می‌بینم

بده ز آتش می‌هستیم بباد که من

بنای عالم خاکی بر آب می‌بینم

نصیب اهل خرد نامرادیست ولی

همیشه بی خردان کامیاب می‌بینم

صغیر تا زده‌ام دم ز فاتح خیبر

به روی دل همه دم فتح باب می‌بینم

شمارهٔ ۳۱۲

تا دل به مهر آن بت عیار بسته‌ام

از هر دو کون دیده بیکبار بسته‌ام

عشق بتی فتاده چنان در سرم که دست

از کیش خود کشیده و زنار بسته‌ام

روزم سیاه و حال پریشان بود مدام

زاندم که دل به طرهٔ دلدار بسته‌ام

از خاندان زاهد خود بین بریده‌ام

الفت به خانوادهٔ خمار بسته‌ام

خارم و لیک آب بقا میخورم همی

تا خویش را به آن گل بیخار بسته‌ام

ارزان جهان باهل جهان من از این سرا

عزم دیار کرده‌ام و بار بسته‌ام

هر کس صغیر دل بکسی بسته است و من

دل بر علی و عترت اطهار بسته‌ام

شمارهٔ ۳۱۳

ای قبلهٔ جان ما چو بکوی تو رسیدیم

تسبیح بیفکنده و زنار بریدیم

پا بر سر بازار محبت چو نهادیم

با نقد دل و دین غم عشق تو خریدیم

از جان و سرو مال و خرد مذهب و آئین

هر پرده که بد حایل ما و تو دریدیم

اندر صفت حسن هر آن نکته که خواندیم

معنی همه در صورت زیبای تو دیدیم

آخر به کمند سر زلف تو فتادیم

زان پس که بهر بام نشستیم و پریدیم

کردیم فراموش حدیث دو جهان را

تا یکسخن از آن لب جانبخش شنیدیم

بر خاک در پیر مغان سر چو نهادیم

مانند صغیر از دو جهان پای کشیدیم

شمارهٔ ۳۱۴

چون یاد از آن زلف سیه و آنخط زنگاری کنم

سرخ اینرخ چونزعفران از اشک گلناری کنم

بر آنسرم کز جان و دل هستی بپردازم باو

دور است راه عشق و من فکر سبکباری کنم

چشمان مست آن پری من دیده‌ام از چشم خود

گر بیخودم عیبم مکن نتوان که خودداری کنم

تاتاری از آن طره‌ام باشد بکف روزم سیه

گر آرزوی نافهٔ آهوی تا تاری کنم

خو کرده‌ام با زلف او آنسان که مایل نیستم

آزاد خود را یک نفس از این گرفتاری کنم

هر دم که یار آید برم چون جام می‌خندان شوم

هر گه کشد پا از سرم مانند نی زاری کنم

دور از لب لعلش اگر روزی سرشگم کم شود

سازم دل صدپاره خون وزدیده گان جاری کنم

از چشم بیمار بتان دایم بود بیمار دل

یارب من این بیمار را تا کی پرستاری کنم

عزت پس از خواری بود کز خار گل سرمیزند

من آن نیم کاندر جهان اندیشه از خواری کنم

لطف شه مردان صغیر از بهر من کافی بود

گر حیدرم یاری کند من چرخ را یاری کنم

شمارهٔ ۳۱۵

بنشین ببرم جانا تا از سر جان خیزم

جان و سر و دین و دل اندر قدمت ریزم

هرگه که تو بنشینی با غیر من از غیرت

برخیزم و بنشینم بنشینم و برخیزم

دانم ز چه ننمایی آن چشم سیه بر من

دانی که شوم مست و صد فتنه برانگیزم

بر پای دلم عمری زد سلسله عقل آخر

افکند به شیدایی آن زلف دلاویزم

در مجلس من زاهد غافل پی آن آید

تا شیشهٔ می‌بهرش بگذارم و بگریزم

گفتم بصغیر از می‌پرهیز نما گفتا

من ماهیم از دریا بهر چه بپرهیزم

شمارهٔ ۳۱۶

چرا همیشه نه پیچان چو تار موی تو باشم

که همچو موی در آتش ز طبع و خوی تو باشم

به عیش پا زده‌ام تا غم تو گشته نصیبم

ز خویش گم شده‌ام بس بجستجوی تو باشم

کسان ز فتنه گریزند و من برغم سلامت

همیشه در طلب چشم فتنه جوی تو باشم

مرا به کشمکش کفر و دین چه کار که دایم

خیال موی تو دارم بفکر روی تو باشم

بگفتیم بسر آیی بوقت مرک طبیبا

اجل رسیده و اکنون در آرزوی تو باشم

ز هر دیار ملول و هوای کوی تو دارم

ز هر حدیث خموش و بگفتگوی تو باشم

ز شوق جنت و خوف جحیم فارغم‌اما

در اشتیاق بهشت رخ نکوی تو باشم

در آنمقام که هر کس مقام خویش نماید

مرا بس اینکه سگی از سگان کوی تو باشم

کجا غم دلم از سیر گل علاج پذیرد

که چون صغیر گرفتار رنگ و بوی تو باشم

شمارهٔ ۳۱۷

تا نظر بر آن رخ چون آفتاب افکنده ایم

ای بسا پروین که از چشم پر آب افکنده ایم

او بما دلسرد و ما محو تماشای رخش

فصل دی خوش الفتی با آفتاب افکنده ایم

یار را بی پرده بتوان دید هر سو بنگری

ما زوهم خود بروی او نقاب افکنده ایم

چشم زاهد بر کناب و چشم ما بر خال یار

ما نظر بر نقطه‌ام الکتاب افکنده ایم

نیست باک ار خود گیاه فتنه روید از تراب

تا بسر ظل لوای بوتراب افکنده ایم

ازدنی طبعان چه غم وزفتنهٔ ایشان که ما

دست بر دامان آن عالی جناب افکنده ایم

گر دل خود جز بمهر او دهیم الحق صغیر

خویشتن را دور از راه صواب افکنده ایم

شمارهٔ ۳۱۸

ای رخت باغ بهشت و لب لعلت تسنیم

آتش هجر تو سوزنده تر از نار جحیم

تا زگیسوی تو بویی بمن آرد همه شب

تا سحرگاه نشینم به گذرگاه نسیم

دهنت حلقه میم و الف قامت من

گشته چون دال دو تا از غم آن حلقهٔ میم

جان چه کار آیدم الا که تو روزی ز وفا

بسرم آیی و سازم بقدومت تقدیم

گر بغیر تو ندارم سر صحبت نه عجب

که مرا صحبت اغیار عذابی است الیم

منزل ما بخرابات خود‌ امروزی نیست

روزگاریست در این طرفه مقامیم مقیم

چه کند عاشق اگر تن ببلا در ندهد

بهر بیچاره بلی چاره چه باشد تسلیم

همت از چرخ بیاموز که شد بر در دوست

از ازل تا به ابد ملتزم یک تعظیم

هر شجر نخلهٔ طور و همه جا وادی طور

کیست آنکس که باو یار شود بخت کلیم

دانی‌ امروز وفا چیست بعهد ازلی

اینکه با پیر مغان تازه کنی عهد قدیم

من صغیرستم و اظهار بزرگی نکنم

پای هرگز نگذارم به در از حد گلیم

شمارهٔ ۳۱۹

چگونه سر ز در پیر فقر بردارم

که گنج گوهر مقصود زیر سر دارم

گر آشیانه ندارم چه غم که چون عنقا

جهان و هر چه در آن هست زیر پر دارم

الا که مهلکهٔ آز را هنر دانی

بجان دوست که من ننگ از این هنر دارم

مبین به مفلسیم منعما که در ره عشق

ز اشگ و عارض خود گنج سیم و زر دارم

بلندی نظرم بین که درگه پرواز

فراز کنگرهٔ عرش در نظر دارم

مرا بحالت خود واگذار ای ناصح

از آنچه بی خبر استی تو من خبر دارم

چه سازم اینکه همی ناز یار گردد بیش

نیاز حضرت او هر چه بیشتر دارم

صغیر از دل جانان مرا شکایت نیست

شکایت ار بود از آه بی اثر دارم

شمارهٔ ۳۲۰

عمریست که در هجران میسوزم و میسازم

با این غم بی پایان میسوزم و میسازم

در بزم فراق ای دوست شب تا بسحر دایم

چون شمع سرشک افشان میسوزم و میسازم

بی روی تو شد عالم زندان بلا بر من

با محنت ا ین زندان میسوزم و میسازم

پویای ره کویت جویای گل رویت

با خار در این بستان میسوزم و میسازم

حرمان وصال تو آتش زده بر جانم

با آتش این حرمان میسوزم و میسازم

از طعن رقیب آذر دارم بجگر‌اما

با سرزنش عدوان میسوزم و میسازم

مانند صغیر از دل آهم شرر انگیزد

با این نفس سوزان میسوزم و میسازم

شمارهٔ ۳۲۱

بخون خویش نویسم بروی لوح مزارم

که من بجرم محبت قتیل خنجر یارم

ز بیقراری من خلق در شگفت و ندانند

که بیقراری زلف تو برده است قرارم

بپای گل چو بود خار قدر گل بفزاید

مرا مران ز خود ایگل که من بپای تو خارم

اگر اسیر و غریبم خوشم که در همه خوبان

تو را اسیر کمندم تو را غریب دیارم

کنار من شده دریا ز اشگ دیده که شاید

شود مقام تو ای سرو باغ جان بکنارم

دمی که خاک شوم در سرم هوای تو باشد

که در هوای تو پیچد بپای باد غبارم

ندارمت دمی ای شاه عشق دست زدامان

بجرم عشق چو منصور اگر کشند بدارم

صغیر اول کارم که عشق کوس جنون زد

ندانم آنکه چه آید به پیش آخر کارم

شمارهٔ ۳۲۲

کی زبام تو من سوخته جان بر خیزم

تا بسنگ اجل از بام جهان برخیزم

باز در خانه فرو آیمت از گوشهٔ بام

آنزمان هم که پی نقل مکان برخیزم

بال بشکستی و پا بستی و دل خستی و باز

میزنی سنگ که برخیز چسان برخیزم

چو نشان گر ز نیم تیر نشینم نه چو تیر

بفشار سر شستی ز کمان برخیزم

حاصل کون و مکان عشق تو و نیست عجب

گر بعشقت ز سر کون و مکان برخیزم

خیز و بر دیدهٔ من سر و قد خویش نشان

بنشین تا برهت از سر جان برخیزم

غیر من پرده میان من و او نیست صغیر

خرم آنروز که من هم ز میان برخیزم

شمارهٔ ۳۲۳

سخن از زلف تو گویند دل و شانه به هم

می‌نمایند دو گم‌گشته ره خانه به هم

سوختم ز آتش عشق تو ولی خرسندم

که رسیدیم در این ره من و پروانه به هم

آشنای تو به دل غیر تو را ره ندهد

که نسازند به یک خانه دو بیگانه به هم

حرمت کوی تو گر شیخ و برهمن یابند

نفروشند دگر کعبه و بتخانه به هم

شیخ را پای پیمان زده‌ام ساقی کو

تا رساند لب من با لب پیمانه به هم

دوستان بهر من از حالت مجنون گویید

که خوش آید خبر حال دو دیوانه به هم

در قیامت به رهش باز فرو ریزم جان

افتد آنجا چو گذار من و جانانه به هم

کمتر از جغد و غراب اهل جهانند صغیر

که نسازند در این منزل ویرانه به هم

شمارهٔ ۳۲۴

اگر جدا کنی از تیغ بند از بندم

به تیغ دیگرت ای دوست آرزومندم

غم ترا فلک آزار من گمان دارد

ولی بجان تو من با غم تو خرسندم

سزد فزون شود از غیر من بمن جورت

سزای اینکه ز غیر تو مهر بر کندم

مرا ز خاک پس از مرگ نی شکر روید

اگر تو کام دهی زان لب شکر خندم

سمند خویش پی صید من چه می‌تازی

که من بدام تو خود صید بسته دربندم

دلم کند ز جنون منع عاقلان در من

چه حالتست که دیوانه میدهد پندم

صغیر بندهٔ عشقم بسخت پیوندی

که سست کرد ز خلق زمانه پیوندم

شمارهٔ ۳۲۵

نه نظر بقد سرو و نه بروی ماه دارم

که بیاد قد و روی تو ادب نگاه دارم

بودم‌ امید کز مهر تو در کنارم آیی

که بخواب دوش دیدم بکنار ماه دارم

برهت شها نشینم مگر از کرم بگویی

که گدای بینوایی بکنار راه دارم

تو باشگ و آه رام وز فسرده خاطری من

نه دگر بدیده اشگ و نه بسینه آه دارم

کله کی و سریر جم اگر وفا ندارد

چه غم ار ز پوست تخت وز نمد کلاه دارم

نه شهم ولی چو شاهان بمصاف کینه خواهان

ز دعای صبحگاهان حشم و سپاه دارم

ز خرابی می‌ار خوار بچشم زاهدانم

بنگر که در خرابات چه عز و جاه دارم

فلکا مرا ز بیداد تو هیچ غم نباشد

که چو پیر می‌فروشان ز تو دادخواه دارم

گنهم گران تر از کوه بود صغیر‌ام ا

چو علی بود شفیعم چه غم از گناه دارم

شمارهٔ ۳۲۶

گر من از هر دو جهان دست بیکبار کشم

کافرم پای اگر از طلب یار کشم

بیکی غمزه تلافی شود از جانب یار

گر هزاران ستم از جانب اغیار کشم

من از آندم که شدم عاشق گل دامن عزم

بکمر بر زده‌ام تا ستم خار کشم

هست در خانه مرا شاخ گل زیبایی

که نه منت دگر از گل نه ز گلزار کشم

نه فلک نیست حجاب نظر من هر گاه

سرمه بر دیده ز خاک در خمار کشم

ساقیا مستم از آن بادهٔ منصوری کن

تا که فریاد اناالحق بسر دار کشم

تا بکی مستی و مستوری از این پس خواهم

رخت رسوائی خود بر سر بازار کشم

بیکی شعله یقین خرمن گردون سوزد

گر من از سینه خود آه شرر بار کشم

بندهٔ عشقم و فارغ چو صغیر از غم دین

نه دگر منت تسبیح و نه زنار کشم

شمارهٔ ۳۲۷

تا بدام تو من ای جان جهان افتادم

کرد عشق تو ز قید دو جهان آزادم

هر قدر درس که‌ام وخته بود استادم

الف قامت رعنای تو برد از یادم

تا چو طوطی همه جا شرح دهم قند لبت

از خیال رخت آئینه ببر بنهادم

نشنودم پند کسان گر همه باشد پدری

من بروی تو صنم عاشق مادر زادم

باز مانند ملایک همه شب از تسبیح

بس رود بی مه رویت بفلک فریادم

خواهی از من تو بهر عشوه دلی من چکنم

داشتم یکدل و در عشوهٔ اول دادم

از سر این تن خاکی بهوایت چو غبار

خواستم تا که بکوی تو رساند بادم

تا رخ و زلف و قدت دیده‌ام ای غنچه دهان

بیخبر از گل و از سنبل و از شمشادم

تو ز گیسوی سیه لیلی و من مجنونم

تو بشیرین دهنی شهره و من فرهادم

گرمن از تیشهٔ همت بکنم ریشهٔ کوه

تیشهٔ عشق تو آخر بکند بنیادم

تا گرفتی بدلم خانه خرابم کردی

کی پس آخر کنی ای خانه خراب‌ آبادم

بده از وصل رخ و قامت خود کام مرا

تا نمایی ز غم روز قیامت شادم

برق بیداد کسی خرمن من سوخت صغیر

که از او کس نتواند بستاند دادم

شمارهٔ ۳۲۸

خالت همه دم دانه و زلفت همه دم دام

بر دانه و دامت من و مرغان حرم رام

میم دهن و جیم خم زلف سیاهت

کرده الف قامتم از بار الم لام

ابروی تو و موی توام قبله و زناز

ای آنکه ترا هست صمد روی و صنم نام

ناکام دل من که دمی کام ندادش

لعل تو که دشنام فزون دارد و کم کام

خواهی که چو مرآت سکندر شودت دل

باید که بدست آوری البته چو جم جام

محروم مباش از در میخانه صغیرا

زیرا که در این درگه خاص است نعم عام

شمارهٔ ۳۲۹

ببوسهٔ لب ساقی بس آرزو دارم

بسان شیشهٔ می‌گریه در گلو دارم

بیاد چاک گریبان یار و غبغب او

همیشه سر بگریبان غم فرو دارم

چه صورتی تو که من در تو خویش مینگرم

بدان قیاس که آئینه روبرو دارم

ز داغ لاله رخان من که دیده‌ام دریاست

کجا هوای گلستان کنار جو دارم

بنزد خلق اگر خوارم این بس است مرا

که پیش اهل خرابات آبرو دارم

صغیر من سگ درگاه شیر یزدانم

همیشه دیدهٔ‌ امید سوی او دارم

شمارهٔ ۳۳۰

عشق یارب چه قماریست که نشناخته‌ایم

با وجودیکه به نزدش دل و دین باخته‌ایم

یوسفا ما به تماشای ترنج ذقنت

دست ببریده و بر خویش نپرداخته‌ایم

گرچه هم پنجهٔ شیریم بهنگام مصاف

پیش آهوی دو چشمت سپر انداخته‌ایم

بر تن ما نکند آتش دوزخ اثری

که بآتشکدهٔ عشق تو بگداخته‌ایم

ای صبا چند پریشان کنی آن گیسو را

ما برای دل خود خانه در آن ساخته‌ایم

دست صاحب علمی کرده علم قامت ما

ورنه ما رایت هستی نه خود افراخته‌ایم

عمر معدوم شد و هیچ نگفتیم صغیر

که بمیدان وجود از چه سبب تاخته‌ایم

شمارهٔ ۳۳۱

چنان به عشق تو وارسته‌ام ز ننگ و ز نام

که ننگ می‌نشناسم کدام و نام کدام

چو موی و روی تو دیدم بهم قرین گفتم

که شب بروز قرین گشته کفر با اسلام

کسیکه عشق ندارد بخامیش شک نیست

گر آتشی نبود از چه پخته گردد خام

بنام یار مکن اکتفا و راه طلب

به پیش گیر کز این ره رسی بصاحب نام

چگونه شکر دل خویشتن گذارم من

که تا ندید دلارام را نگشت آرام

شنیدهٔی که غلام غلام شد محمود

عجب مدار که محمود گشته بود غلام

اگر ایاز به تخت شهی نشست از شاه

قبول‌ امر نمود و به بندگی اقدام

من از کشیدن می‌ناگزیرم ای ناصح

که سیل غم بردم گر ز کف گذارم جام

صغیر از غم بی‌مهری مهی نالد

وگرنه هیچ ندارد بدل غم ایام

شمارهٔ ۳۳۲

من نخواهم به کسی زهد و ریا بفروشم

گو همه خلق بدانند که می می‌نوشم

واعظ بیهده‌ام وعظ مفرما که بود

در بر پیر مغان رهن کلامی گوشم

دستبرد غم عشق تو بنازم ای دوست

که ببرده‌ست ز تن طاقت و از سر هوشم

گر نه از بهر نثار قدمت بود سرم

زیر این بار گران هیچ نرفتی دوشم

پای تا سر همه در ذکر گل روی توام

گرچه لب‌دوخته و غنچه‌صفت خاموشم

با کسی انس نگیرد دلم از خلق جهان

جز خیالت که مصور شده در آغوشم

چون که غمگینی من باعث خرسندی توست

روز و شب در پی غمگینی خود می‌کوشم

هر زمان روی تو را می‌نگرم همچو صغیر

دیده یکبارگی از هر دو جهان می‌پوشم

شمارهٔ ۳۳۳

از غم خال لب تو گوشه نشینم

فارغ از ابنای ملک روی زمینم

تا تو گذر میکنی بگوشه‌نشینان

فخر همین بس مرا که گوشه‌نشینم

کوی توام به بود ز جنت فردا

زانکه من‌ امروز در بهشت برینم

تا بمن ای شوخ زلف و رخ بنمودی

بی‌خبر از شرح کفر و غصهٔ دینم

شکری افشان که در وجود دهانت

من متحیر میان شک و یقینم

دل بغمت بستم و ز غیر تو رستم

شادیم این بس که با غم تو قرینم

ملک سلیمان نخواهم و حشم او

تا نکند اهرمن طمع به نگینم

همچو صغیرم غلام شاه ولایت

داغ غلامی اوست نقش جبینم

شمارهٔ ۳۳۴

شبی که زلف تو ای نازنین فتاد بدستم

ز کاینات بریدم دل و بموی تو بستم

بجز تو روی ارادت بهیچ سوی ندارم

که خاستم ز سر عالمی و با تو نشستم

مرادم اول و آخر توئی و روی تو باشد

چراغ شام ابد آفتاب صبح الستم

تو را ستایم و بس هر که را که من بستایم

تو را پرستم و بس هر چه را که من به پرستم

دهانت از عدم و از وجود برده برونم

نه آگهی دگر از نیست باشد و نه ز هستم

چنان ز گردش چشمت شدم ز دست که مستان

کشند دوش بدوش و برند دست بدستم

مرا ز عشق تو ای مایهٔ‌ امید همین بس

که در کمند تو از قید هر دو کون برستم

بصد طلسم فتادم براه عشق و لیکن

بیمن نام علی آن طلسم‌ها بشکستم

بغیر باده گساران بزم ساقی کوثر

کسی صغیر نداند که من ز جام که مستم

شمارهٔ ۳۳۵

ما کار به تسبیح و به زنار نداریم

جز عشق دگر مذهب و کردار نداریم

از دیر و کنشت و حرم و صومعه فارغ

ما قبله بجز ابروی دلدار نداریم

آن آدم بی‌عشق بود صورت دیوار

ما کار بهر صورت دیوار نداریم

با یار بخلوتگه دل چونکه نشستیم

با کی دگر از طعنهٔ اغیار نداریم

چون خرقه و دستار بود مایهٔ سالوس

صد شکر که ما خرقه و دستار نداریم

از ضعف خود آزردن موری نتوانیم

صد شکر که ما قوهٔ آزار نداریم

بازار مکافات بود گرم و لیکن

ما بینش آن گرمی بازار نداریم

خاموش صغیر اینهمه اسرار الهی است

ما آگهی از پردهٔ اسرار نداریم

شمارهٔ ۳۳۶

ای عجب ما خسته جان از فرقت جانانه‌ایم

با وجود اینکه با جانانه در یک خانه‌ایم

خویش را بدنام کردیم و به بدنامی خوشیم

عاقلان از ما بپرهیزید ما دیوانه‌ایم

هر کسی را کسوت عریانی از حق کی رسد

ما گدایان در خور این خلعت شاهانه‌ایم

زاهدا محراب و مسجد بر تو ارزانی که ما

روز و شب مست و خراب افتاده در میخانه‌ایم

در ازل خوردیم یک پیمانه از مینای عشق

تا ابد در وجد و حالت از همان پیمانه‌ایم

پیش شمع روی جانان جان نبازیم از چه رو

ما مگر در عشق‌بازی کمتر از پروانه‌ایم

هر چه میخواهی بکن ای آشنا با ما که ما

تا گرفتار توایم از خویشتن بیگانه‌ایم

گنج در ویرانهٔ دل جسته‌ایم وزین سبب

روز وشب در کنجکاوی اندر این ویرانه‌ایم

تا بچنگ آریم آنزلف پریشان چون صغیر

با صبا در کشمکش گاه و گهی با شانه‌ایم

شمارهٔ ۳۳۷

دل کشد گه بحرم گاه سوی دیر مغانم

چه کنم در کف دیوانه فتاده است عنانم

چون غم عشق تو ایدوست بپوشم که بمردم

چشم خوبنار همی فاش کند راز نهانم

همه جا خلق بانگشت نمایندم و شادم

که بدیوانگی عشق تو مشهور جهانم

نه عجب باشد اگر بی تو من ایجان نه صبورم

که توئی قوه دل نور بصر راحت جانم

بستم از کون و مکان چشم و بروی تو گشودم

الله الله تو شدی ماحصل کون و مکانم

از جفای تو شکایت نکنم با من بی دل

هر چه خواهی بکن‌ اما ز در خویش نرانم

گل بر خار نشان یا که نشان خار بر گل

بکنارم بنشین یا بکنارت بنشانم

با ختم هستی خود بر سر سودای محبت

نه دگر در طلب سود و نه در فکر زیانم

هر کسی یافته راهی و در آنره شده پویان

من رهی غیر ره خانهٔ خمار ندانم

گر تو در مجلس شیخان ریا صدرنشینی

من یک از خاک‌نشینان در پیر مغانم

بخدا از در میخانه صغیرا نکشم پای

تا بخاک قدم پیر مغان جان بفشانم

شمارهٔ ۳۳۸

بیاور باده ساقی تا دمی حالت بگردانم

روم در مستی و داد دلی از گریه بستانم

نه از شوق بهشت و نی ز خوف دوزخم گریان

خدا داند بود از بیم هجر دوست افغانم

گلستان خیالم را رسیده فصل فروردین

گهی چون ابر گریان و گهی چون غنچه خندانم

فتادم تا بدام زلفش از خود نیستم آگه

ولی اینقدر میدانم سیه روز و پریشانم

بامیدی که تا بوسم مگر سم سمندش را

بمیدان محبت هر طرف چون گوی غلطانم

شدم خاک ره خلق جهانی بلکه بگذارد

ز راه مرحمت پا بر سر آنسرو خرامانم

عجب راهیست راه عشق کاندر طی آن دایم

بود دل همچو من لرزان و من چون دل هراسانم

من از خود کی توانم کرد اینره طی مگر یاور

شود لطف خدیوانس و جان شاه خراسانم

توانائی که گر خواهد کند از گوشهٔ چشمی

بدین کمتر ز موری‌ آمر ملک سلیمانم

خدیوا خاک درگاهت صغیرم من که شد عمری

تو و آباء‌و ابناء ترا از جان ثنا خوانم

نیم مغرور بر خود زین ثناخوانی که این دولت

هم از لطف تو دارم وین سخن را نیک میدانم

ولی چون نیست احسان ترا حدی و پایانی

همی خواهم که هر دم تازه بنوازی ز احسانم

شمارهٔ ۳۳۹

چون گل روی ترا در خور دیدار شدیم

نیست باک ار ببر خلق جهان خوار شدیم

تا سر زلف گره گیر تو افتاد بدست

فارغ از کشمکش سبحه و زنار شدیم

بدو صد دام فتادیم و پریدیم ولی

آخرالامر بدام تو گرفتار شدیم

در ره عشق تو جز خویش ندیدیم حجاب

چون گذشتیم ز خود از تو خبردار شدیم

ما تو بودیم و تو ما ما و تو پنداری بود

شکرلله بدر از پرده پندار شدیم

شد کهن قصهٔ منصور بگو مفتی را

قصد ما کن که مهیای سر دار شدیم

غیرت عشق چنان غیر برانداخت که ما

همه جا محو تماشای رخ یار شدیم

ندهی تا به بها سر ندهندت سری

ما بدادیم سر و محرم اسرار شدیم

فخر داریم بشاهان جهان تا چو صغر

بندهٔ شاه نجف حیدر کرار شدیم

شمارهٔ ۳۴۰

داده‌ام جان رو نما تا روی جانان دیده‌ام

گرچه دشوار است دیدارش من آسان دیده‌ام

خار میآید گل و سنبل بچشمم از دمی

کان رخ گلگون و آن زلف پریشان دیده‌ام

کی شود یارب شب وصل آید و من با حبیب

بازگویم آنچه درایام هجران دیده‌ام

دل ز زلفش برنمیگیرم من ای زاهد برو

گر تو آنرا کفر دیدستی من ایمان دیده‌ام

هر کسی دیده است در کاری صلاح خویشتن

من صلاح خویش را در عشق جانان دیده‌ام

سخت و سستی چون دل و عهدش ندارم در نظر

منکه سخت و سست عالمرا فراوان دیده‌ام

ز آه و افغان دم مبند ایدل که من در کار خود

هر گشایش دیده‌ام از آه و افغان دیده‌ام

خضر از آب بقا هرگز ندیده است آنچه را

من ز خاک درگه شاه خراسان دیده‌ام

چون صغیر از درگهش هرگز نخواهم روی تافت

زانکه این درگاه را من قبله جان دیده‌ام

شمارهٔ ۳۴۱

دهنش هیچ و از آن بوسه تمنا دارم

جای خنده است کز او خواهش بیجا دارم

با خیال رخ لعل لب و زلفش عمریست

خون بدل شور بسر سلسله برپا دارم

فارغ ز سبحه و زنارم و از مسجد و دیر

تا سر و کار بدان زلف چلیپا دارم

کار من عاشقی و مستی و شاهد بازیست

من از این کار نه انکار و نه حاشا دارم

همه دارند به یوسف نظر رغبت و من

رشک بر حال پریشان زلیخا دارم

نخورم حسرت جام و نکشم منت جم

تا که از خون جگر باده مهیا دارم

صحبت مردم دانا طلب ایدوست که من

هر چه دارم همه از صحبت دانا دارم

واعظم گفت بترس از صف محشر گفتم

با ولای علی از حشر چه پروا دارم

دامنم از گنه آلوده و غم نیست صغیر

که به دامان علی دست تولا دارم

شمارهٔ ۳۴۲

کرده عشق تو چنان بیخبر و بی خویشم

که به غیر از تو دگر هیچ نمی‌اندیشم

گرم از نوش نوازی ورم از نیش زنی

هم بنوش تو ز جان مایل و هم بر نیشم

گر من‌امید عنایت ز تو دارم شاید

تو شه مملکت حسنی و من درویشم

مذهب عشق بنازم که به یکباره نمود

فارغ از هر روش و بی خبر از هر کیشم

کرد فارغ طلب وصل تو از هر کارم

ساخت بیگانه غم عشق تو از هر خویشم

در جنون من و مجنون بود ار فرق اینست

که در این راه دو صد مرحله از وی پیشم

لب آن شوخ شکرخند نباتی است صغیر

که نمک ریخته داغش بدرون ریشم

شمارهٔ ۳۴۳

بس بدل هست خیال رخ نیکوی توام

همه جا جلوه کند پیش نظر روی توام

شادم از اینکه بتیغ تو شدم کشته ولی

هست شرمندگی از رنجش بازوی توام

بخدا یافته‌ام معنی آزادی را

تا گرفتار کمند سر گیسوی توام

رشتهٔ عشق تو درگردن من زنجیریست

که بهر حال که روم باز کشد سوی توام

من که صیدم نتوانست کند شیر فلک

کرد خوش صید به تیر نگه آهوی توام

پا ز کویت نکشم ور بجنان خوانندم

که بود ز جنان خاک سر کوی توام

نه ز ایمان نه کفرم دگر آگه چو صغیر

روز و شب بس بغم روی تو و موی توام

شمارهٔ ۳۴۴

ساقی آن می‌بقدح کن که چو ما نوش کنیم

هر چه جز دوست بود جمله فراموش کنیم

آتش افروخته غم یکقدح آب عنب آر

تا که این آتش افروخته خاموش کنیم

خرد و هوش بود مایهٔ غم خوردن ما

باده بخشای که دفع خرد و هوش کنیم

هوشیارا تو و دانشوری و عقل و صلاح

ما برآنیم که خود بیخود و مدهوش کنیم

کی شود فصل بهار آید وزان ترک پسر

ما به بستان طلب خون سیاوش کنیم

فلک ار سنگ بساغر زدمان باکی نیست

میتوانیم می‌از خون جگر نوش کنیم

مطربا ساز کن آهنگ دف و نغمهٔ نی

تا بکی موعظهٔ بی عملان گوش کنیم

پیرهن چیست که جا دارد اگر جامهٔ جان

ما قبا در غم آن سرو قباپوش کنیم

روی خورشید شود تیره ز دود دل ما

هر زمان یاد از آن زلف و بناگوش کنیم

دوش با روی چو صبح‌ام د و تا شام ابد

شاید ارما سخن از کیفیت دوش کنیم

هیچ مقصود نماند بدل ما هرگاه

دست با شاهد مقصود در آغوش کنیم

سرگردان بود سر دوش و بپایش چو صغیر

بفکندیم کزین بار سبک دوش کنیم

شمارهٔ ۳۴۵

مرغ قدسم من که در دام بلا افتاده‌ام

ای دریغا در کجا بودم کجا افتاده‌ام

نغمه‌ها در شاخسار باغ رضوان داشتم

اندر این ویرانه منزل از نوا افتاده‌ام

جای دارد گر بنالم همچو بلبل روز و شب

تا ز یار گلعذار خود جدا افتاده‌ام

نیستم آگه چه شد دنیا مرا دردم کشید

در حقیقت من به کام اژدها افتاده‌ام

عیسی گردون نشینم یوسف قدسی سرشت

آسمان میگرددم بر سر چو نیکو بنگری

من چو گندم زیر سنگ‌ آسیا افتاده‌ام

در تن خاکی به زندان بلا افتاده‌ام

میکشم هرچند رخت خویش در راه صواب

باز می‌بینم که در راه خطا افتاده‌ام

ناله‌ها دارد هر آنکو افتد از بامی بزد

چون ننالم من که از بام سما افتاده‌ام

خرم آنساعت که رو آرم سوی اقلیم نور

سالها شد کاندر این ظلمت سرا افتاده‌ام

غیر تسلیم و رضا دیگر مرا تدبیر نیست

کاندرین محنت بتقدیر خدا افتاده‌ام

یا علی ای هر ز پا افتادهٔی را دستگیر

دستگیری کن من مسکین ز پا افتاده‌ام

کلب درگاهت صغیرم از تو میجویم نجات

رحمتی کاندر هزاران ابتلا افتاده‌ام

شمارهٔ ۳۴۶

افسوس که از حالت خود بیخبرانیم

یک دهر همه کور و یک آفاق کرانیم

ره پر چه و ما کور و ز نا بردن فرمان

هم از نظر افتادهٔ صاحب‌نظرانیم

شه جاده کزان قافله سالار گذشته

گم کرده بهر کور رهی ره سپرانیم

تنها نه همین خود شده مشغول بعصیان

بل بر پدر و مادر عاصی پسرانیم

گو سنگ تنبه دگر ای چرخ میفکن

خود رنجه مفرمای که ما خیره سرانیم

هر تخم کنی کشت همان بدروی آخر

زنهار در این مزرعه ما بذر گرانیم

ناگشته خریدار به بازار سعادت

سرمایه ز کف رفته و ما بی خبرانیم

امروز که خاک قدم ما دگرانند

فرداست که ما خاک قدوم دگرانیم

هر روز بود محشر و برپاست قیامت

علت همه آنست که ما بی بصرانیم

غیر از کفنی بهر‌هٔ ما نیست ز دنیا

اینقدر که از حرص و طمع جامه‌درانیم

ما طایر قدسیم صغیرا ولی افسوس

کز سنک معاصی همه بشکسته پرانیم

شمارهٔ ۳۴۷

خبرت هست که بی لعل تو ما خونجگریم

بی مه روی تو بیزار ز دور قمریم

بامیدی که ز گیسوی تو بویی شنویم

همه شب منتظر مقدم باد سحریم

به تمنای گل روی تو ای سرو روان

لاله سان داغ بدل غنچه صفت خونجگریم

ای پریوش تو رخ از دیدهٔ ما بستی و ما

نظر از غیر توبستیم که صاحب نظریم

بامیدی که ببینیم رخت در دم مرگ

روزگاریست که در راه اجل منتظریم

سیم اشک و زر رخساره بدست آوردیم

تا نگویند که ما عاشق بی سیم و زریم

بر سر ما چو نکردی گذر ای مایهٔ ناز

گشت معلوم که از خاک رهت پست‌تریم

تا خبردار شدیم از غم عشقت چو صغیر

یکسر از کیفیت هر دو جهان بی‌خبریم

شمارهٔ ۳۴۸

خوانند گرچه خلق جهان اصفهانیم

زین آب و خاک زاده‌ام‌ اما جهانیم

من با بشر برادرم و زادهٔ جهان

زنهار اصفهانی تنها نخوانیم

با نوع خویش در همه جا زیر آسمان

روشن چو آفتاب بود مهربانیم

شد زندگانیم بغم نوع خویش صرف

این دولت است ماحصل زندگانیم

خواهم ز حق خود همه باشند کامیاب

حق داند این بود بجهان کامرانیم

دانم که هر چه بهر تو خواهم همان مراست

ای دوست استفاده کن از نکته دانیم

ای بدگمان بعکس تو پیوسته حال من

نیک است زانکه برحذر از بدگمانیم

با خصم هم صغیر بصلحم بجان دوست

تنها نه دوستدار محبان جانیم

شمارهٔ ۳۴۹

دوش بهر گریه در هجرت مجالی داشتم

با خیال طره‌ات آشفته حالی داشتم

یاد ایامی که با لبخندی از لعل لبت

میزدودی از دل من گر ملالی داشتم

میگرفتم از اشارتهای ابرویت جواب

در ضمیر از هر دو عالم گر سئوالی داشتم

کاش بودم با کبوترهای بامت همنشین

باز خوش بودم اگر بشکسته بالی داشتم

تا کنون هجر تو جسم و جان من فرسوده بود

در دل خود گر نه‌ام ید وصالی داشتم

زیر شمشیر تو کردم ناله از بی‌طاقتی

در شهیدانت از این فعل انفعالی داشتم

این غزل با سوز دل‌ام یخت پا تا سر صغیر

چونکه در دل لاله‌سان داغ غزالی داشتم

شمارهٔ ۳۵۰

مرغ سحر همانا زین ناله برکشیدن

ما را کند ملامت شبها ز آرمیدن

من بندهٔ کسی کو در بندگی بداند

منظور حق چه باشد از بنده آفریدن

ای برگزیده حقت از ممکنات دانی

علت چه شد که گشتی لایق به برگزیدن

معراج جمله اشیا بودی تو و رسیدند

آنها به منزل خود هر یک زره بریدن

حق را تو بندگی کن معراج تست اینجا

از بندگی تو را هم باید بحق رسیدن

از حالها سراسر دانی چه حال خوشتر

وقت سحر ز بستر از شوق پا کشیدن

در گوشه‌ئی بزاری با دوست راز گفتن

وز او نوید رحمت با گوش جان شنیدن

گاهی پی سجودش رخ بر زمین نهادن

گاهی پی رکوعش همچون فلک خمیدن

حالی صغیر بگشای از خواب دیده زیرا

در زیر خاک باید تا حشر آرمیدن

شمارهٔ ۳۵۱

خوش بود دیده ز جان بستن و جانان دیدن

رحمت وصل پس از زحمت هجران دیدن

هان مخوانید بخلدم که به طوبی ارزد

یک نظر قامت آن سرو خرامان دیدن

چه بهشتی تو که دیدار تو را هر که بدید

کرد صرف نظر از روضهٔ رضوان دیدن

اشک ریزد بصر از دیدن روی تو که نیست

دیده را طاقت خورشید درخشان دیدن

ای که بی دوست شود عمر تو در عالم طی

حاصلت چیست از این رنج فراوان دیدن

کور شد چشم زلیخا بغم یوسف و گفت

کوریم به بود از یار بزندان دیدن

ای که در عرصهٔ میدان غمش افتادی

بایدت گوی صفت لطمهٔ چوگان دیدن

در دل خضر بود چشمهٔ حیوان چه روی

چون سکندر ز پی چشمهٔ حیوان دیدن

دیده بربند صغیر از خود و بین طلعت دوست

چشم خودبین نتواند رخ جانان دیدن

شمارهٔ ۳۵۲

گریم بکار دل من و دل هم بکار من

این است روزگار دل و روزگار من

گفتم که اختیار دل آرم بکف کنون

بینم که هست در کف دل اختیار من

بس در دل است داغ عزیزان عجب مدار

گر بعد مرگ لاله دمد از مزار من

با اینکه ناامید ز خویشم بلطف دوست

دارد‌ امیدها دل ‌امیدوار من

آتشکده است سینهٔ من خواهی ار دلیل

اینک حرارت نفس شعله بار من

گر هستی اعتبار فزاید چه حکمتست

کافزوده نیستی به جهان اعتبار من

در انتظار یارم و ترسم بسر رسد

عمر من و بسر نرسد انتظار من

هر شب بیاد ان مه بی مهر تا سحر

خون میچکد ز دیدهٔ اختر شمار من

جور رقیب و فتنهٔ دور زمان صغیر

سهل است لیک باشد اگر یار یار من

شمارهٔ ۳۵۳

ای زال جهان تا کی جان کندن و نوازدن

وان زادهٔ‌ نوزاده در دست اجل دادن

یکیک ز بطون فرزند آوردن و پروردن

لک لک پی بازیچه زی جنگ فرستادن

از شوی فلک بگسل پیوند زناشوئی

وین خشت زمین بر چین تعطیل کن انیزادن

ای اشرف مخلوقات ای نوع بشر آخر

مانند سبع تا کی بر جان هم افتادن

وین جیفهٔ دنیا را با پنجهٔ قهر از هم

بربودن و با حسرت بگذشتن و بنهادن

چونبرق جهان خندم بر آنکه همیخواهد

چونکوه در اینصحرا بر جای خود استادن

بربند صغیر از خود چشم و بخدا بگشا

زان پیش که نتوانی این بستن و بگشادن

شمارهٔ ۳۵۴

دری به از در یکتای با صفای سخن

خرد نیافت بگنجینهٔ خدای سخن

سخن بهای دو عالم توان شود‌ام ا

دو کون می‌نتواند شود بهای سخن

کند ز فیض نظر خاک تیره زر آنکو

مس وجود رساند به کیمیای سخن

سخن درست بگوی و همیشه باقی باش

کی باقی است سخنگوی در بقای سخن

جهان که هست گره در گره گشایش آن

خدای داده بدست گره گشای سخن

بهشت و آن همه وصفش چو مرتعی ماند

به پیش باغ فرح بخش باصفای سخن

گهر به خاک میفکن ز بی‌خودی یعنی

سخن مگوی مگر بهر آشنای سخن

مقدم است بکون و مکان سخن که نهاد

خدا بنای دو عالم پس از بنای سخن

سخن بوصف نیاید در این مقام صغیر

ببند لب ز سخن زانکه نیست جای سخن

شمارهٔ ۳۵۵

یوسف رخی به چاه ذقن بسته راه من

بخت نگون ببین که نگون گشته چاه من

از من جمال خویش نهان کردنت ز چیست

ماند مگر بروی تو جای نگاه من

زلفت که آشیان دلم بود شد پریش

بنگر فلک چه کرد به روز سیاه من

دادم عنان به عشق و ندانم چه میکند

کوه غم تو با تن مانند کاه من

زاهد شکست جام من ای می‌کشان شهر

ساقی کجاست تا که شود دادخواه من

شهریست پر ز دشمن و من یک تن ضعیف

آه از دمی که دوست نباشد پناه من

امروز می‌پرستی و مستی کند صغیر

ای می‌فروش باش بفردا گواه من

شمارهٔ ۳۵۶

به ماه عارض خود زلف را حجاب مکن

سیاه روز من و روی آفتاب مکن

بکن هر آنچه که خواهی ولی مرو ز برم

مرا به آتش هجران خود کباب مکن

کنونکه خرمنم ای برق سوختی دیگر

برای رفتن خود این قدر شتاب مکن

بس است طعن رقیب و جفای چرخ مرا

دگر تو بر من آزرده دل عتاب مکن

برای بوسی از آن لب که هست آب حیات

فدای ناز تو گردم دل من آب مکن

بدین جمال ترا در جزا حسابی نیست

بریز خونم و اندیشه از حساب مکن

چو نیستت سر صحبت بمن سلام مرا

دریغ ای مه بی مهر از جواب مکن

درستکاری خود دیدهٔی بدل شکنی

که از شکستن دل گفتت اجتناب مکن

ز چشم مست تو از دست رفته‌ام ساقی

دگر حواله به من ساغر شراب مکن

بگفت دوش به گوش صغیر هاتف غیب

که تکیه جز به تولای بوتراب مکن

شمارهٔ ۳۵۷

هرکس ندیده غارت و یغمای ترکمن

ببند اسیر بردن و تاراج تُرک من

دانم که دل از او نتوانم دگر گرفت

مشکل بود اسیر گرفتن ز ترکمن

گفتم مگر دو اسبه گریزم ز دست غم

آن هم نشسته بود چو دیدم به تَرک من

از من که تَرک جان بنمودم به راه یار

غیر از وفا چه دید که بنمود تَرک من

با تاج شه صغیر برابر نمی‌کنم

این افسر نمد که تو بینی به تَرک من

شمارهٔ ۳۵۸

حدیث یار چه حاصل ز غیر بشنیدن

خوش است روی نکویش بچشم خود دیدن

بحیرتم که چه‌ آموخت اندر این عالم

هر آندلی که نیاموخت عشق ورزیدن

بکیش اهل محبت حیات جاوید است

بخون ز خنجر خونریز یار غلطیدن

توان ز جان و سرو دین و دل گذشتن لیک

نمی‌توان نظر از روی یار پوشیدن

ببند لب ز شکایت که ناپسند بود

به پیش غیر ز بیداد یار نالیدن

چو دم ز عشق زنی با جفای او خوش باش

که شرط عشق نباشد ز دوست رنجیدن

ز سالکان بطلب راه حق نه ز اهل ریا

که ابلهی بود از غول راه پرسیدن

به باده‌نوشی از آن سرخوشم که میدارد

مرا ز زهد و ریا دور باده نوشیدن

متاب ای پسر از پند پیر رو بنگر

چه کرد با پسر نوح پند نشنیدن

به بزم چیده خود دل مبند ای خواجه

چرا که در پی هر چیدنست برچیدن

صغیر تن بقضا ده ره گریز مجوی

که دفع و رفع قضا را خطاست کوشیدن

شمارهٔ ۳۵۹

دارم بتی به غیر در مهر باز کن

وز عاشقان بی دل خود احتراز کن

از تار مو بگردن دلها رسن فکن

وز چشم مست در همه جا فتنه‌ساز کن

دیدند چشم و ابروی آن شوخ در ازل

عارف قدح‌ کش آمد و زاهد نماز کن

کو چاره غیر ناز کشیدن برای ما

کافتاده‌ایم در پی آن یار نازکن

باد صبا و شانه بنازم که گشته‌اند

از کار ما و زلف بتان عقده باز کن

عشق علی گزین بدل خود که مرد را

عشق علی است از دو جهان بی‌نیاز کن

هرگه صغیر کرد رقم مدح او شدند

سکان عرش دست تمنا دراز کن

شمارهٔ ۳۶۰

نگذاشت غم تنگ دهانت اثر از من

جز نام بجا نیست نشان دگر از من

برقی است خیال تو که بر خرمن جانم

هرگاه زند هیچ نماند اثر از من

بیرون نروم از خط فرمان تو هرگز

مانند قلم گر زنی ایدوست سر از من

پرواز کنم باز به یاد لب بامت

صد بار فلک گر شکند بال و پر از من

رخسار تو بنمایش ای اختر مسعود

جوید کس اگر قبلهٔ شمس و قمر از من

بردم بر دل قصهٔ دیوانگی خویش

دیدم بود آن غمزده دیوانه‌تر از من

از دشمنی خلق جهانم سر مویی

غم نیست اگر دوست نگیرد نظر از من

حاجی سفر کعبه و طوف حرم از تو

طوف حرم بن عم خیرالبشر از من

خوش پیشهٔ من مدح علی گشته صغیرا

صد شکر که آید بظهور این هنر از من

شمارهٔ ۳۶۱

از غبار خودنمائیها عمل را پاک کن

دانه تا حاصل دهد پنهان بزیر خاک کن

تا جمال شاهد مقصودت آید در نظر

زنگ غفلت پاک از آئینهٔ ادراک کن

عالم اکبر توئی هم‌صحبت عالم گزین

در وجود خویش سیر انجم و افلاک کن

از سبک روحی کند شبنم سوی گردون سفر

بهر معراج حقیقت خویش را چالاک کن

ای رباخوار از خدا باکی ندارد نفس تو

دوستی را ترک با این دشمن بی‌باک کن

با خدا کن جنگ خود تعطیل در ماه صیام

لااقل یکماه در سال از ربا ‌امساک کن

خو اطرت را تا فرحناکی شود حاصل صغیر

رفع اندوه و ملال از خو اطری غمناک کن

شمارهٔ ۳۶۲

آن سان سخن بگوی که بتوان نگاشتن

وانرا بکار بستن و معمول داشتن

شرط است بهر درک سخن هوش مستمع

در شوره زار دانه نبایست کاشتن

گفتم بپیر میکده آب حیات چیست

کارم مگر بدست ز همت گماشتن

گفتا برای راحت خلق از ره و داد

تا حد خویش رایت خدمت فراشتن

پیرایهٔ وجود هنرمندیست و بس

یعنی ز خویش نقش بدیعی نگاشتن

چون از جهان صغیر گذشتن مقرر است

نیک است نام نیک پس از خود گذاشتن

شمارهٔ ۳۶۳

خبرم نیست ز سر تا شده سودائی تو

در برم گمشده دل تا شده شیدائی تو

دمت ای پیر مرا زنده جاویدنمود

جان فدای تو و انفاس مسیحائی تو

آنچه از موسی و از طور شنیدم دیدم

همه را از تو و از سینهٔ سینائی تو

گوهری کز پی آن گرد جهان میگشتم

یافتم عاقبت اندر دل دریائی تو

تو ز مولائی خود بندگی من بپذیر

که من از جان شده‌ام بنده مولائی تو

ناتوانم من سودازده‌ ای خضر طریق

دست جان من و دامان توانائی تو

چه دهم شرح غم خویش که سر دل من

همه مکشوف بود در بر دانائی تو

سرمه چشم نما خاک ره پیر صغیر

تا کند خرق حجب قوه بینائی تو

شمارهٔ ۳۶۴

سواد موی تو اندر بیاض روی نکو

نوشته است خطی لا اله الا هو

فرشتهٔی نه پری نه بشر نه پس چه کسی

که هر چه خوانمت از حسن بهتری از او

گرفته‌ام سر خود را ز روی شوق بدست

بدین ‌امید که بر پایت افکنم چون گو

مرا بروضهٔ مینو چه حاجتست ذکر

که هست کوی توام به ز روضهٔ مینو

گذشته است ز موی معنبر تو مگر

که میوزد بمشامم نسیم غالیه بو

جفا و جور تو بر من همه نکو باشد

بلی به غیر نکویی نیاید از نیکو

صغیر کلب در تست ای شه خوبان

مباد آنکه برانیش روزی از سر کو

شمارهٔ ۳۶۵

ای دل من مبتلا در خم گیسوی تو

خون رود از دیده‌ام ز حسرت روی تو

ز کشتنم نیست غم ولی از آنم ملول

که میرسد زین عمل رنج ببازوی تو

نشسته‌ام منتظر بلکه صبا آورد

بخانهٔ من بمن ز کوی تو بوی تو

ز تیر مژگان تو دل ار برد جان چه سود

که بسته راه گریز خنجر ابروی تو

قامت دلجوی تو سرو خرامان من

سرو خرامان من قامت دلجوی تو

ز فرط رفعت یقین بچرخ پهلو زند

گر بنشیند صغیر دمی به پهلوی تو

شمارهٔ ۳۶۶

طعنه بر ما مزن ای شیخ و به خود غره مشو

زان که معلوم شود کِشته به هنگام درو

پاک کن دل که به میخانه دوصد جامهٔ پاک

نستانند پی دادن جامی بگرو

دوش از پیر مغان خواستم اندرزی گفت

گوشی آور به کفم اده و اندرز شنو

عملی را که در آن روی و ریا هست مکن

مجلسی را که در آن صدق و صفا نیست مرو

اندر این دیر کهن از روش اهل زمین

آسمان می‌گزد انگشت همی از مه نو

در مؤثر چه کنی مغلطه با این آثار

که دلیل است به خورشید فروزان پرتو

عمل نیک و بدت ماحصل تست صغیر

حاصل خود درود هر کسی از گندم و جو

شمارهٔ ۳۶۷

ای کحل چشم اهل نظر خاک پای تو

وی جان عاشقان همه یکسر فدای تو

آندم که پرده افکنی از روی خود بود

نقد روان زنده دلان رونمای تو

ای خاک بر سری که نشد خاک درگهت

ای وای بر دلی که نشد مبتلای تو

هستی تو آفتاب جهانتاب و جان ما

باشد چو ذره رقص‌کنان در هوای تو

زاهد در آرزوی بهشت است و وصل حور

ما را همین بس است بهشت لقای تو

بندم دو دیده چون تو بچشمم نهی قدم

تا ننگرند مدعیان نقش پای تو

عالم برای من بود و من برای دل

باز آی ای کسی که بود دل برای تو

یابد ز نو حیات و برآرد سر از لحد

گر مرده بشنود سخن جانفزای تو

گر من‌ امید لطف تو دارم بعید نیست

سلطانی و نظر بتو دارد گدای تو

با آنکه گل بلطف و صفا شهره شد بود

کمتر ز خار در بر لطف و صفای تو

ای سرو چون بباغ روی دارد آرزو

کاید صغیر سایه‌صفت در قفای تو

شمارهٔ ۳۶۸

بیچارهٔی که نیست بجز حق پناه او

آن کن که به شود ز تو حال تباه او

از خود مساز رنجه را کسی که سوی تو

گردد رها ز شصت خدا تیر آه او

بیداد گر هلاک شد و ماند برقرار

بیدادکش که بود خدا دادخواه او

چه کند ظالمی بره و خود در آن فتاد

زان پیشتر که دیگری افتد بچاه او

خواهی گواه مسکنت از مفلس حزین

رخسار زرد و دیدهٔ پرخون گواه او

تنها زبان وسیله برای سئوال نیست

بس کن که صد سئوال بود در نگاه او

بس بینوا صغیر که شد چشم او سپید

فکری کسی نکرد بروز سیاه او

شمارهٔ ۳۶۹

آنکس که داده نسبت روی ترا بماه

الحق یک آسمان و زمین کرده اشتباه

مشکل که جز قفای تو پوید ره دگر

ای سرو ناز هر که به بیند ترا براه

کس سرو را ندیده که پوشد ببر قبا

کس ماه را ندیده که بر سر نهد کلاه

برقع فکن بر آینهٔ رخ هر آینه

ترسم که در قفای تو مردم کشند آه

چون میروی براه تو غیرت مرا کشد

بس میکنند مردمت از هر طرف نگاه

کوهی است بار عشق تو و من بحیرتم

کاین کوه را چگونه کشم با تنی چو کاه

عمریست کز غم تو همی اشگ آه من

آن یک رسد بماهی و این یک رود بماه

آن سیم غبغب و لب خندان هر آنکه دید

گفتا گشوده غنچه دهن وقت صبحگانه

دانه صغیر یار که من عاشقم بر او

بر دعوی من است خود او بهترین گواه

شمارهٔ ۳۷۰

عشقت سپرد از دل دیوانه بدیوانه

این گنج کند منزل ویرانه بویرانه

در مجلس ما دلها بخشند بهم صهبا

می دور زند اینجا پیمانه به پیمانه

می با همه نوشیدم یک می‌همه جا دیدم

هرچند که گردیدم میخانه بمیخانه

خورشید ضیاگستر نبود زیک افزونتر

بینیش به هر کشور کاشانه به کاشانه

مشکل مکن آسانرا یکجا بفشان جانرا

تا چند بری آنرا جانانه به جانانه

در سوختن ار لذت نبود ز سر همت

گیرد ز چه رو سبقت پروانه بپروانه

هر کس بجهان آید دانی چه از آن زاید

چون رفت بیفزاید افسانه به افسانه

بس قصر که از شاهان بنیاد شد و بر آن

شد فاخته کوکو خوان دندانه به دندانه

از طبع صغیر اکنون‌ام د غزلی بیرون

شد گنج ورا افزون دردانه به دردانه

شمارهٔ ۳۷۱

زان سفله وجودی که شریر است عدم به

دستی که به آزار علم گشت قلم به

آندل که باندوه کسان خرم و شاد است

پیوسته گرفتار به اندوه و علم به

آنکو قلمش گرم سیه کاری و فتنه است

با تیغ جدا بند ز بندش چو قلم به

ایثار مکن در حق نااهل که صد ره

امساک در این باب ز ایثار و کرم به

قول بشر و فعل بشر راست به آری

آن ابروی جانانه و تیغ است که خم به

لامذهبی اسباب خرابی جهانست

با ترک صمد باز پرستش ز صنم به

از دیر و حرم روی بدل کن که بتحقیق

این خانه یار است و ز دیر و حرم به

گم گوی صغیر و مفزا رنج و ملالت

صحبت بد و نیک آنچه گه باشد همه گم به

شمارهٔ ۳۷۲

ما را چو از عدم بوجود اوفتاد راه

پنداشتیم دار فنا را قرارگاه

آغازمان برفت ز خاطر دوصد فسوس

انجاممان به یاد نیاید هزار آه

باری چو هست اول و آخر اله و بس

مائیم از اله روان جانب اله

نک در رهیم و هر نفس ماست یکقدم

طی منازلست شب و روز و سال و ماه

اینره چو منتهی شد و ناگه اجل رسید

هر بنده دمده باز کند بر لقای شاه

آن مردگان زنده بنازم گه در حیات

درک حضور شاه کنند از علو جاه

هان کب مرو که سوی شه ار راسب شد رهت

بینی ورا معاینه بر صدر بارگاه

ای آنکه راه راست طلب میکنی بحق

بایست بردنت بحق از غیر حق پناه

هر فرقه ات بهمرهی خود صلا زنند

گر راه حق همی طلبی جز ز حق مخواه

حالی شبست و روز جزا میشود عیان

راه که راست بوده و راه که اشتباه

سر در هوا مرو بنگر پیش پای خویش

زان پیشتر که در نگری خویش را بچاه

شاه جهان علی است برو در قفای او

راهی که شاه رفته همانست شاهراه

از ما سوی صغیر گذشت و باو رسید

دنبال او گرفت که لا هادیاً سواه

شمارهٔ ۳۷۳

ای در گرانمایه وای یار یگانه

دریای غمت را نبود هیچ کرانه

در فکر دهانت شده‌ام هیچ بدانسان

کز من نبود غیر سخن هیچ نشانه

تو روی متاب از من دلخسته که سهل است

بیداد فلک طعن عدو جور زمانه

گر نیست سر زلف تو مقصود چه حاصل

از سبحه صد دانه و از ورد شبانه

زان پس که جهان گشتم و از پای فتادم

دیدم که توام بوده‌ای ایدوست بخانه

بر تن بدرم جامه شب وصل که ما را

حایل نشود پیرهنی هم به میانه

هر لحظه پریشان شودم خاطر مجموع

زلف تو چو درست صبا بینم و شانه

کی مرغ دل از دام تو آرد بچمن روی

با اینکه در این دام نه آبست و نه دانه

گر قتل صغیر است تو را در نظر ای ترک

مقصد بعمل آر چه حاجت ببهانه

شمارهٔ ۳۷۴

ای یار بکس وفا نکرده

جز جور و جفا بما نکرده

ای درد درون دردمندان

دانسته و اعتنا نکرده

صد درد که‌ آمد و رفتی

درد دل ما دوا نکرده

گفتی که وفا کنی پس از جور

ترسم نکنی خدا نکرده

من کیستم آن بلاکش عشق

اندیشه ز ابتلا نکرده

بر من نگذشته است تا حال

روزی و شبی دعا نکرده

یا رب چه کنم دگر ندارم

تیری ز کمان رها نکرده

بختم که بود بخواب با من

غیریست خود آشنا نکرده

بیدار شود دگر کجا کی

این خفتهٔ دیده وانکرده

رفتند از این دیار یاران

رو هیچ سوی قفا نکرده

مانند صغیر از زمانه

کام دل خود روا نکرده

شمارهٔ ۳۷۵

ای دلارام که اندر دل ما‌ آمده‌ای

اندر این خانه ندانم ز کجا‌ آمده‌ای

به به ای گنج گرانمایه در این ویرانه

جای کس جز تو نباشد چه به جا آمده‌ای

ما کجا دولت وصل تو کجا پندارم

راه گم کرده و در خانهٔ ما‌ آمده‌ای

جان نثار رهت ای خسرو خوبان که ز لطف

بهر پرسیدن احوال گدا‌ آمده‌ای

چه جفاها که ز هجران تو دیدم صد شکر

که کنون بر سرم از راه وفا آمده‌ای

به از این برگ و نوایی نشناسم که ز مهر

به سراغ من بی‌برگ و نوا آمده‌ای

من نه خود در خم چوگان غمت گو شده‌ام

تو به دنبال من بی‌سر و پا آمده‌ای

گر نخواهی که چو من بوسه زنی بر لب او

به لب ای جان من خسته چرا آمده‌ای

گل‌رخی گر نربوده است قرار از تو صغیر

همچو بلبل ز چه در شور و نوا آمده‌ای

شمارهٔ ۳۷۶

ای مقیم دل که‌ام شب شمع این کاشانه‌ای

میهمانت کی توان خواندن که صاحبخانه‌ای

نیست مسکین پادشه را لایق بزم حضور

با گدایان هم‌نشین از همت شاهانه‌ای

آتش شوق است کافی بهر ما پروانگان

تا تو ای شمع فروزان شاهد پروانه‌ای

کشور دل را نه تنها شاهی و ماهی به حسن

در جهان خورشیدوش تابان به هر کاشانه‌ای

جای دارد گر فشاند آشنا جان در رهت

ای که همچون جان مکرم در بر بیگانه‌ای

هست تنها بر تو روشن چشم‌ امید صغیر

اندرین دریا درخشان گوهر یکدانه‌ای

شمارهٔ ۳۷۷

دی گفت زاهد از دو جهان چون گذشته‌ای

گفتم خموش باش تو عاشق نگشته‌ای

تو پای بند آنچه من از وی گذشته‌ام

من در کمند آنکه تو از وی گذشته‌ای

داند یکی سعیدم و خواند یکی شقی

ای کلک صنع تا چه به نامم نوشته‌ای

هل خرقه چاک ماند و سوزن مجو که چون

سوزن رسد هر آینه محتاج رشته‌ای

ای خاک پای پیر خرابات نازمت

خاکی و لیک سرمهٔ چشم فرشته‌ای

هرکس که پا نهد به تو سرخوش برون شود

ای خاک میکده به چه آیی سرشته‌ای

کشت آنگه نفس خود کند احیای عالمی

عیسی وقتی ای که ز خود نفس کشته‌ای

گاه درو رسید و تو در خوابی ای صغیر

پشتت چو داس گشته و تخمی نکشته‌ای

شمارهٔ ۳۷۸

چیست دنیا در ره سیل فنا ویرانه‌ای

دل نبندد بر چنین ویرانه جز دیوانه‌ای

ساده شو تا نقش حکمت درپذیری زان که طفل

درپذیرد چون که مادر خواندش افسانه‌ای

آب و خاک و سعی دهقان محض روپوش است و بس

قدرت حق است کارد دانه‌ها از دانه‌ای

جمع کن افراد را با خود پی انجام کار

اره با دندانه‌ها برد نه با دندانه‌ای

گو ملاف از آشنایی‌ای که با ما می‌کنی

آنچه کمتر می‌کند بیگانه با بیگانه‌ای

جان ز زهد خشک و آه بی‌اثر‌ام د ملول

ای خوشا جام شراب و نالهٔ مستانه‌ای

طایر قدسم ز ترکیب مربع یافتم

همچو زنبوران مقام اندر مسدس لانه‌ای

گر خدا می‌جویی از دل جو صغیر از آنکه نیست

در زمین و آسمان جز دل خدا را خانه‌ای

شمارهٔ ۳۷۹

ساقی از آن دو جرعه که در جام کرده‌ای

هم فارغم ز ننگ و هم از نام کرده‌ای

بایست می ز چشم توام تا شوم خراب

اتمام ده به آنچه که اکرام کرده‌ای

انعام کردنت به من انعام ثانی است

کاول مرا تو لایق انعام کرده‌ای

حسنت بود به دیدهٔ خاصان عیان تو رخ

مستور کرده‌ای ولی از عام کرده‌ای

ای زلف یار تا تو شدی دام دل مرا

آزادم از مشقت هر دام کرده‌ای

ای دل چه شیوه است به کار تو کاینچنین

آهوی چشم یار به خود رام کرده‌ای

ای آه شعله‌بار چه داری به سر مگر

کاین گونه قصد خرمن ایام کرده‌ای

جز پختگی به کار نیاید به راه عشق

با خام طبع‌گو طمع خام کرده‌ای

شهدی که از کلام تو ریزد همی صغیر

بی‌شک ز لعل نوش‌لبی وام کرده‌ای

شمارهٔ ۳۸۰

ستم ار بناتوانان ز ستمگری رسانی

بستم دچار گردی تو بوقت ناتوانی

عجب است اگر ز چشمت نفشاند آسمان خون

چو تو اشک چشم مظلوم بخاک ره فشانی

عجب است اگر نخیزند بکینت اهل عالم

که تو شادمان نشینی دگری بغم نشانی

عمل تو همچو فرزند بدامن تو پیچد

اگرش ز پیش رانی وگرش بخویش خوانی

بنهادت این چه خصمی است که با دل خلایق

نگهت کند خدنگی سخنت کند سنانی

بدلی که از تو لرزد بخدا که می‌نیرزد

همه عمر اگر نشینی بسریر کامرانی

ز چه غره ای ببازو که ز صاحبان نیرو

بشکست پنجه‌ام د چوقضای آسمانی

تو پلنگ خو چه لافی ز مقام آدمیت

که بجز ز نقش و ترکیب بآدمی نمانی

ز معاد برحذر شو صفت سبع رها کن

که بهر صفت فزونی تو بصورت همانی

ز جهان صغیر بگذر غم عاقبت همی خور

که بهر طریق باشد گذرد جهان فانی

شمارهٔ ۳۸۱

صاحب علم و عمل را رتبهٔ والاستی

قامت او در خور تشریف کرمناستی

هر که را علم و عمل حاصل نشد از قول حق

معنی بل هم اضل در حق او برجاستی

فخر در علم و ادب باشد نه در اصل و نسب

وین سخن قولولی خالق یکتاستی

علم باشد نور و تابد هر که را از حق بدل

دیده‌اش در این جهان و آن جهانی بیناستی

هر چه جز علم است‌ام روزت بکار آید ولی

علم همراه تو هم‌ امروز و هم فرداستی

علم را توصیف این بس کز برای بوالبشر

حق معلم گشت و شاهد علم الاسماستی

بهر تعلیم و تعلم هر کجا بنیاد شد

بهترین منزلگه و نیکوترین مأواستی

حل شود از علم هر جا مشکلی باشد صغیر

علم آری در جهان حلال مشکلهاستی

شمارهٔ ۳۸۲

زالعلم حجاب الاکبر‌ام د عقل سودائی

که دانائیست نادانی و نادانیست دانائی

بلی علمیکه بر جهلت بیفزاید از آن باید

کنی پرهیز ورنه میکشد کارت برسوائی

بتحقیق اطلبواالعلم ولو باالصین که گفت احمد

نبودش مقصد از آن علم جز علم شناسائی

بحکم ان بعض الظن اثم ای عالم خودبین

همان بهتر برندان دیدهٔ تحقیر نگشائی

از آن علمی که باد نخوت آرد باده خوردن به

تو و آن باد پیمائی من و این باده پیمائی

بعلم و عقل هرگز درنیایی ذوق عرفانرا

مگر عاشق شوی روزی وزین خوان لقمه بربائی

برو حالی بدست آور که عمری کرده‌ای ضایع

اگر از رنج عقل و قال بیحاصل نیاسائی

توان دیدن صغیر از دل جمال شاهد یکتا

ولی هرگاه زین آئینه زنگ شرک بزدائی

شمارهٔ ۳۸۳

ما بجز عشق ندیدیم صلاح دیگری

غیر از این کار نجستیم فلاح دیگری

آنمباحی که فزونتر بود اجرش ز ثواب

بخدا نیست بجز عشق مباح دیگری

جز از آن باده که ذرات همه مست و بند

در سر ما نبود مستی راح دیگری

ایکه بر خاک بنخفت گذری غره مشو

که تو هم خاک شوی چارصباح دیگری

اینجهان پیره عجوزیست که‌ امروز بود

به نکاح تو وفردا بنکاح دیگری

وه چه خوش دید صلاح و چه نکو گفت صغیر

ما بجز عشق ندیدیم صلاح دگری

شمارهٔ ۳۸۴

بگرفته خواب چشمم غم چشم نیم خوابی

بربوده صبر و تابم رخ به ز آفتابی

چو بره نشینم او را بره دگر خرامد

چو کنم سئوالی از وی ندهد مرا جوابی

در او به لابه کوبم که شدن بکوی آن مه

بجز از در تضرع نتوان بهیچ بابی

بجز از خط نکویان نشوی ز عشق آگه

که رموز عشق را کس ننوشته در کتابی

ز جمال یار دانی چه بود قمر فروغی

ز محیط عشق دانی چه بود فلک حبابی

نرسد بوجد و حالی کسی از حضور زاهد

که نخورده است هرگز کسی از سراب آبی

من و مهر آنکه نبود چو عداوتش گناهی

من و عشق آنکه نبود چو محبتش ثوابی

علی آن سرور جانها علی آن سکون دلها

که به لطف او ندارم ز قیامت اضطرابی

چو زند صغیر ازو دم بودش یقین که هرگز

بهزار گونه عصیان نکند حقش عذابی

شمارهٔ ۳۸۵

غیر خونابه چه خوردی ز می انگوری

راحت روح طلب کن ز می‌منصوری

بخور آن می‌که کند تقویت عقل و روان

مخور آن باده که بر عقل دهد رنجوری

جز که از عقل نگردی بسعادت نزدیک

زانچه دورت کند از عقل از آن کن دوری

ترسمت مست برآیی ز لحد روز جزا

که شب و روز رود عمر تو در مخموری

پیش حق عذر جنایات مدان مستی را

نیست مسموع در آن محکمه این معذوری

بنگر حاصل مغروری مغروران را

بس کن این مستی و اینخودسری و مغروری

عالمی سوخته از آتش این آب صغیر

خود که داده است بدین مایه شر دستوری

شمارهٔ ۳۸۶

بیک خرام دل از من تو دلربا بردی

شکسته کاسهٔ درویش را کجا بردی

بچهره از جریان ای سرشگ افتادی

به پیش خلق چرا آبروی ما بردی

بگو به آنکه دل و دین بعشقبازی داد

بخود بناز که خوش پی بمدعا بردی

بغیر شرک چه داری بدست ای زاهد

از آن نتیجه که یک عمر در ریا بردی

بهم شکستیم ای روزگار زیر سپهر

گرسنه بودی و گندم بآسیا بردی

کجائی ای دل خرسند در تمام جهان

توئی که گوی ز سیمرغ و کیمیا بردی

صغیر بار بمنزل تو را رسید آندم

که رخت خویش به سرمنزل رضا بردی

شمارهٔ ۳۸۷

جان بتنگ آمدم از غصهٔ بی همنفسی

آخر ای همنفس از چیست بدادم نرسی

جمع خلقی بتماشای من انگشت گزان

تو نپرسی که بدین حال پریشان چه کسی

حال آن خستهٔ واماندهٔ افتاده ز پای

تو چه دانی که بصد ناز سوار فرسی

باختم دل بنظر بازی و غافل بودم

که بدین روز کشد عاقبت بوالهوسی

در هوایی که ز پرواز بماند جبریل

بچه منظور رسم من ز عروج مگسی

در محیطی که شود فلک فلک طوفانی

کی در از قعر بدامان کند این خوی خسی

گر بمنزل نرسیدی تو صغیر اینت بس

که در این قافله نالان همه دم چون جرسی

شمارهٔ ۳۸۸

خواهی ارجا به لب آب روان بگزینی

آن به ای سرو که بر دیدهٔ من بنشینی

سخن تلخ شنیدن ز دهانت عجب است

که تو پا تا بسر ایجان چو شکر شیرینی

آفت جان و تن از غمزهٔ چشم بیمار

رهزن دین و دل از خال و خط مشگینی

من تو را عاشق جانبازتر از فرهادم

تو مرا دلبر طنازتر از شیرینی

با چنین شیوهٔ عاشق کشی و دل شکنی

عجب اینست که آرام دل مسکینی

فارغم با تو ز هر مذهب و کیش و آئین

تو مرا مذهب و کیشی تو مرا آئینی

آنچنان عشق تو پر کرده وجودم که اگر

در من ای جان جهان در نگری خودبینی

به صغیر آنچه رواخواه شوی حکم تراست

ز وفا یا ز جفا هر روشی بگزینی

شمارهٔ ۳۸۹

بخیال ماه رویت بودم ز ضعف حالی

که ز ماه نو به خاطر برسد تو را خیالی

حرکات چشم مست و خط سبزت این نماید

که بسبزه زار جنت بچمد همی غزالی

برخت ز خط و خالت بنوشته کلک قدرت

که نیافریده زین به بجهان خدا جمالی

چو بیفکنی به رخ مو ز شکنج مویت ابرو

چو به پشت تیره ابری بنظر رسد هلالی

همه دم کنم تصور که تو در کنارم آیی

عجب اینکه شادمانم بتصور محالی

من و آنمقام کز دل بمیان نهند صحبت

نه کسی دهد جوابی نه کسی کند سئوالی

بوصال دوست سوگند صغیر در زمانه

بتر از فراق یاران نبود دگر ملالی

شمارهٔ ۳۹۰

ای مه ز مهر اگر نظری سوی ما کنی

کام دل شکسته ما را روا کنی

آموختت که این روش دلبری که رخ

بنمائی و بری دل و ترک وفا کنی

هر کس فزوتر از همه شد مبتلای تو

بر او فزونتر از همه جور و جفا کنی

بر آنکه منع عشق تو از من همی کند

بنمای روی تا چو منش مبتلا کنی

چشمت به پشت پرده خورد خون مردمان

فریاد از دمی که ز رخ پرده واکنی

آزادی دو کون بود در کمند تو

روزی مباد آنکه اسیران رها کنی

گاهی ز راه دیده کشی رخت خود بدل

گاهی ز دل برآئی و در دیده حا کنی

ای دیده از صغیر چه خواهی که پیش خلق

راز نهان او همه جا برملا کنی

شمارهٔ ۳۹۱

تا کی ز حرص سیم مس رخ طلا کنی

رو کوش در عمل که نظر کیمیا کنی

ملک جهان و هر چه در آن هست آن تست

لیک آنزمان که خویش تو آن خدا کنی

بالله تو را بقای ابد دست می‌دهد

در راه حق چو هستی خود را فدا کنی

گفتند مار نفس بکش ای عجب که تو

این مار را بپروری و اژدها کنی

خشت است بالش آخر و خاکست بسترت

حالی اگر ز چرخ برین متکا کنی

آخر برهگذر فتدت سیم استخوان

گر صد هزار خانهٔ زرین بنا کنی

زان پیشتر که از تو علایق جدا شود

آن به که خویش دل ز علایق جدا کنی

حق مهربان تر از تو بود بر تو حیف نیست

بیگانه خویش را ز چنین آشنا کنی

او خواندت بخود تو گریزی بسوی دیو

ابلیس را بگیری و حق را رها کنی

با حق تو عهد بستهٔی اندر ازل صغیر

توفیق خواه از او که بعهدت وفا کنی

شمارهٔ ۳۹۲

ای می‌فروش گر نظری سوی ما کنی

از یک نظاره حاجت ما را روا کنی

مائیم دردمند و توئی عیسی زمان

باید که درد خسته دلانرا دوا کنی

چون نیست بر می‌تو بهائی در این جهان

اکرام آن به باده کشان بی بها کنی

وان جان و سر که گیری و آنگاه می‌دهی

منت نهی چرا که فنا را بقا کنی

میخانهٔ تو وقف و بنازم به همتت

کاین کار را برای رضای خدا کنی

هر صبحگاه میرسدم بر مشام جان

آن بوی می‌که همره باد صبا کنی

گر زر مس وجود ز جودت شود رواست

تو خاک را به یمن نظر کیمیا کنی

گر نیستی تو مظهر لطف خدا ز چیست

بینی ز ما خطا و مزید عطا کنی

داری اگر ز لطف نظر جانب صغیر

سلطانی و تفقد حال گدا کنی

شمارهٔ ۳۹۳

الا که از می‌نخوت مدام بیخود و مستی

بخود نگر که چه بودی چه میشوی چه هستی

گرت بچرخ برین جا دهد بلندی طالع

اگر نه تن بتواضع دهی ملاف که پستی

چو در سجود خودستی مگو خدای پرستم

خداپرست شوی آنزمان که خود نپرستی

بغیر دوست بت است آنچه را که در نظر آری

رسی بمنصب خلت چون آن بتان بشکستی

دلت که خانهٔ یار است وقف غیر نمودی

ببین رهش بکه بگشودی و درش بکه بستی

بخلوتی که تو بایست با حبیب نشینی

به بخت خویش زدی پای و با رقیب نشستی

غمین مباش برفتی اگر ز دست صغیرا

که دوست دست تو گیرد چو دید رفته ز دستی

شمارهٔ ۳۹۴

تا کی دلا خموشی یکدم برآر زاری

تا چند پرده پوشی تا چند پرده داری

گر باده ماند باقی از بزم بی نخاقی

جامی بیار ساقی مردیم از خماری

در بزم شاد و خندان بنشسته شهسواران

بردند گوی میدان طفلان به نی سواری

شایستهٔ نمایش هشیاریست و دانش

تا چند جهد و کوشش بر ضد هوشیاری

علم و ادب بباید تا بر شرف فزاید

بی دانشی نزاید الا که طفل خواری

خلق جهان سراسر بیچاره‌اند و مضطر

جز حق، صغیر دیگر از کس مخواه یاری

شمارهٔ ۳۹۵

تا نگردی با خلایق یار بی عز و وقاری

چون الف بی اتفاق نوع خود یک در شماری

همنشین با زیردستان شو مقام خود بیفزا

گز سه صفر از یک دوازده صدو از صد هزاری

کن لباس خیرخواهی دربرت تا خیر بینی

گرگدای ژنده پوشی ور‌ امیر تاجداری

دوش با خاری گلی میگفت در طرف گلستان

تا پی آزار خلق استی بچشم خلق خاری

هان مبادا قدرتت بیقدرتی را رنجه سازد

ای که بهر‌ام تحان یکچند صاحب اقتداری

کی توانی شد حریف مرگ چون از در درآید

گر بقوت رستم زالی تو یا اسفندیاری

گه گهی آهسته ران دلجوئی از واماندگان کن

ایندو روزیرا که بر رخش توانائی سواری

عافیت بادت رفیق راه منزل تا بمنزل

ایکه از پای صفا کوی وفا را رهسپاری

ایفلک بی اعتبار آنست کو دل بر تو بندد

با وجود اینکه میداند تو خود بی اعتباری

ای سخن پرور صغیری گرچه در صورت و لیکن

صدهزارت آفرین گلزار معنی را هزاری

شمارهٔ ۳۹۶

نیست بازار جهانرا به از این سودایی

که دهی جان پی هم صحبتی دانایی

دوش پروانه چنین گفت به پیرامن شمع

سوزم اندر طلب صحبت روشن رایی

بایدت خون جگر خورد بیاد لب یار

نیست در خوان محبت به از این حلوایی

رفرف عشق بنازم که برد عاشق را

تا بجایی که نباشد دگر آنجا جایی

پای لرزان دل حیران ره پر چه شب تار

دست گیرد مگر از کور دلان بینایی

راستی کجروی چرخ فزون گشت کجاست

دست اختر شکنی پای فلک فرسایی

دست بیداد جهان ساخته ویران باید

پا گذارد بمیان عدل جهان آرایی

شادمان باش صغیرا که خدیوی عادل

باز طرح افکند از عدل و عطا دنیایی

شمارهٔ ۳۹۷

گشتیم پی یار نکو هر سر کوئی

مانند تو ای یار ندیدیم نکوئی

شد چاک دل از خنجر ابروی تو ترکا

آنگونه که دیگر نپذیرفت رفوئی

تا سجده گهم طاق دو ابروی تو‌ آمد

جز خون جگر نیست مرا آب وضوئی

گیسو بنما تا زکف شیخ و برهمن

زنار بسوئی فتد و سبحه بسوئی

بیزار ز مشگ ختن و نافهٔ چین شد

آنکو بمشام آمدش از زلف تو بوئی

بگرفته فرو بوی می‌ناب جهانرا

بی شک که بمیخانه شکسته است سبوئی

خوش آب و هوا تر مگر از شهر صفا نیست

کانجا شده منزلگه هر مرحله پوئی

فرقی که میان من و زاهد بود اینست

کو مایل نامی شده من عاشق روئی

از سرزنش غیر مشو رنجه صغیرا

رنجش نبود در سخن بیهده گوئی

شمارهٔ ۳۹۸

ایکه نام آن صنم را در بر من میبری

باخبر شو نام بت پیش برهمن میبری

ایدل افتادی چو در دنبال آن سیمین ذقن

خویش دانستم سوی چاهم چو بیژن میبری

در حقیقت پهلوان عشقست ای دستان سرای

چندنام از گیو و گودرز وتهمتن میبری

غنچهٔی شکرانهٔ دولت بما اکرام کن

ایکه از باغ وصالش گل بدامن میبری

آخر ای بیگانه‌پرور آشنا این شیوه چیست

میدهی کام رقیبان و دل از من میبری

غمزهٔ چشمان کنی با عشوهٔ ابرو قرین

هر کجا باشد دلی آنرا باین فن میبری

گر بری از دوستانت دین و دل نبود عجب

کز لطافت ای پرویش دل ز دشمن میبری

ایکه ما دردی کشانرا دانی از اهل خطا

بی سبب نیست از سوء خود در حق ما ظن میبری

شعر خود بر وزن شعر شیخ میگوئی صغیر

شرم بادت خوشه ئی را پیش خرمن میبری

شمارهٔ ۳۹۹

دنیا زکف گذار چو دعوی دین کنی

آنقدر از آن بخواه که تا صرف این کنی

گر دیو نفس را چو سلیمان کنی اسیر

ملک مراد را همه زیر نگین کنی

ایمرغ قدس دام تعلق ز پا گسل

تا خود هم آشیانهٔ روح الامین کنی

بس دانه ها که هست بظاهر بهم شبیه

هان تا خزف تمیز ز در ثمین کنی

مهر جان مگیر بدل کاین محیل دون

نگذاردت که یاد جهان آفرین کنی

زاهد بهوش باش که دارد بسی قصور

آن طاعتی که در طلب حور عین کنی

سرمنزل وصال گرت باشد آرزو

باید که خویش پیرو اهل یقین کنی

دنیا و آخرت به مکافات برخوری

هشدار تا چه دانه نهان در زمین کنی

عمرت صغیر صرف هوا گشته و هنوز

داری بدل هوس که چنان را چنین کنی

شمارهٔ ۴۰۰

ای برادر چند دل آلودهٔ دنیا کنی

تا بکی خود را اسیر نفس بی پروا کنی

روزی فردای خود‌ام روز میخواهی ز حق

لیک بهر توبه هی‌ام روز را فردا کنی

بی عمل بودن مسلمان میتوان گر میتوان

کام خود شیرین بمحض گفتن حلوا کنی

قطرهٔی از دیده بار و نامهٔ عصیان بشوی

پیش از آن کز اشگ حسرت دیده را دریا کنی

سر برآر از خواب غفلت دیده واکن پیش از آنک

خویشرا درگور بینی دیده را چون واکنی

پرده پوشان تا بعیبت پرده پوشد پرده پوش

ورنه خود رسوا شوی گر دیگران رسوا کنی

عافیت خواه خلایق باش تا از بهر خویش

در صف محشر لوای عافیت برپا کنی

این نصایح را تو هم گر قدر بشناسی صغیر

زیب گوش جان بسان لؤلؤ لالا کنی

شمارهٔ ۴۰۱

چو کسی بعذرخواهی نرود ز بی گناهی

بگنه خوشم که آورد مرا بعذرخواهی

چه غم ای گناهکاران ز گناه ما که هرگز

گنهی نمیشود بیش ز رحمت الهی

بگنه خوشیم و عذرش نه بزهد ونخوت آن

که گنه بسی نکوتر ز غرور بی گناهی

دلی از تو چون شود شاد دل تو شاد گردد

نرسی بخیر الا بطریق خیرخواهی

دل خستهٔی بدست آراگر چه هست وحشی

که سبکتکین رسیده است از آن بپادشاهی

بکس ار پناه گشتی بخدای هر دو عالم

که خدا شود پناه تو بوقت بی پناهی

اگرت صغیر بایست دلی چو صبح روشن

بدعای نیمه شب کوش و بورد صبحگاهی

شمارهٔ ۴۰۲

چشم مستت همه مردم کشد از بی‌باکی

ای عجب مست که دیده است بدین چالاکی

خو از آن کرد دلم با غم عشقت که ندید

عشرتی در دو جهان خوش‌تر از این غمناکی

نه همین تیرگی از بخت من‌ آموخته شام

کز من‌ آموخته هم صبح گریبان چاکی

فلک عربده‌جو رام شود انسان را

غافل از خود مشو ای طرفه طلسم خاکی

معرفت پیشه کن ای آن که مقامی خواهی

که به جایی نرسد مرد ز بی ادراکی

دامنی در کفش البته فتد همچو صغیر

هر که در عشق نهد گام به دامن‌پاکی

شمارهٔ ۴۰۳

چشم تو می‌نماید چون آهوی تتاری

اما به صید دل‌ها شیری بود شکاری

رشک آیدم چه بر خاک ای سروقد نهی پای

خواهم که پای خود را بر چشم من گذاری

ناصح که منع من کرد از عشق روی خوبان

پنداشت عاشقی هم کاری است اختیاری

در خیل نازنینان چون یار ما که دارد

زلفی بدین سیاهی چشمی بدین خماری

گر نیست آسمان را ز ابروی او اشارت

چون پیشه کرده دایم آئین کجمداری

با زور و زر وصالش کس را نگشته حاصل

این در نمی‌توان زد الا به آه و زاری

آن دم که دید چشمم آن زلف بیقرارش

دادم عنان دل را در دست بیقراری

چون غنچه مرادم نشکفت از لبانش

از دیده اشگبارم چون ابر نوبهاری

در دور چشم مستش دیوانگی است الحق

کس از صغیر خواهد گر عقل و هوشیاری

شمارهٔ ۴۰۴

داد از دست تو کاینسان دلربائی میکنی

چوندل از کف میربائی بیوفائی میکنی

کی کند بیگانه با بیگانه در بیگانگی

آنچه با هر آشنا در آشنائی میکنی

هر چه من از درد عشقت میشوم کاهیده تر

حسن خود را دمبدم رونق فزائی میکنی

در نمی آید بچشمم جز تو هر سو بنگرم

بسکه هر جا پیش چشمم خودنمائی میکنی

شدمس رخساره‌ام در بوته عشق تو زر

مرحبا ای عشق در من کیمیائی میکنی

شانه را بر گو مبادت خالی از کف زلف یار

خوش ز کار عاشقان مشکل گشائی میکنی

عمر بگذشت ونبردم ره بدان قد بلند

تا بکی ای بخت کوته نارسائی میکنی

ناله ات ای نی بسی با نالهٔ من آشناست

همچو من گویا تو هم شرح جدائی میکنی

هر درستی را چو میباشد شکستی در قفا

ای شکسته چند فکر مومیائی میکنی

خانهٔ شه یافتی دلرا مگر کاینسان صغیر

بر در این آستان دایم گدایی میکنی

شمارهٔ ۴۰۵

نتوان گفت رخت را قمر آری آری

که تو هستی ز قمر خوبتر آری آری

بهم آویخته زلفین سیاهت نی نی

زنگیان ریخته بر یکدیگر آری آری

جلوه‌ات از در دو دیوار پدیدار اما

نیست هر بی بصر اهل نظر آری آری

جهل بوجهل عجیب است ولی نیست عجب

از نبی معجز شق القمر آری آری

ترک جان تا نکند نگذرد از خود غواص

کی ز دریا بکف آرد گهر آری آری

محتسب سنگ بجامم زد و گردون بسرش

از مکافات نبودش خبر آری آری

آدمی زاده عجب نیست اگر کرد خطا

که خطا باشدش ارث پدر آری آری

تا که دست تو رسد پای ز میخانه مکش

تو ندانی که چه داری بسر آری آری

گر از اینگونه کلامت بزبانست صغیر

بهتر آنست نویسی به زر آری آری

شمارهٔ ۴۰۶

گر نوازی ز کرم یا که کشی یا که به بندی

ما پسندیم بخود آنچه تو بر ما به پسندی

میبری هر که دلی دارد و خواهی دل دیگر

آخر ای ترک پی غارت دل تا کی و چندی

گردن هر که به بینی به کمند است فلکرا

جز تو ای عشق که بر گردن افلاک کمندی

با قد یار همی خلق نمایند مثالت

خوش سرافراز تو ای سرو بدین بخت بلندی

گفتم اول بتو ایدل که مرو در پی خوبان

نشنیدی ز من و آخرم از پای فکندی

این چه حالستکه دیوانه وش از پند گریزی

لایق پند از ا ین پس تو نئی در خور بندی

نه عجب بی لب جانان کنی ار ناله صغیرا

طوطی خوش سخنی شاید اگر در غم قندی

شمارهٔ ۴۰۷

تا زده‌ام خویش به دیوانگی

یافته‌ام راه به فرزانگی

کی رسدم سلسله از زلف یار

گر نزنم خویش به دیوانگی

ریزد اگر خون من آن آشنا

به که دهد نسبت بیگانگی

آه که صیاد مرا در قفس

کشت ز بی آبی و بی دانگی

دام تعلق گسل و چون صبا

ساز جهان خانه به بیخانگی

کام بری گر بگذاری صغیر

کام به عشق از سر مردانگی

شمارهٔ ۴۰۸

گر نه ای دل پای بند طرهٔ طرار یاری

از چه دایم تیره بختی از چه هر شب بیقراری

گر نه عشق آن گل رخساره ات افتاده بر دل

چون دل من از چه رو ای لاله دایم داغداری

گر درآید در چمن آن سرو گل رخسار روزی

با قدش ای سرو پستی با لبش این غنچه خواری

عذر خواهم از خطای رفته ای گیسوی جانان

خوانده‌ام کر عنبرت یا گفته‌ام مشک تتاری

در دو عالم از تو شاد و خرمم ای خط دلبر

کان جهانم را بهشتی این جهانم را بهاری

ای خوش آن دم کاین کدورت از میان خیزد ببینم

من ترا اندر کنارم تو مرا اندر کناری

نیستی گر جان شیرین بی تو من چون تلخ کامم

ور نه ای عمر عزیزم از چه اینسان در گذاری

این سر و جان صغیر آن تیغ ابروی تو جانا

هر چه میخواهی بکن با او که صاحب اختیاری

شمارهٔ ۴۰۹

هر گه بخاطرم تو پریوش گذر کنی

ملک وجود من همه زیر و زبر کنی

آن لعبتی که دیده ببندم چو از رخت

خود را میان خلوت دل جلوه گر کنی

آن دلبری که بیشترت جان فدا کنند

بر عاشقان هر آنچه جفا بیشتر کنی

با این دو ترک مست بهر جا که پا نهی

یغمای عقل و دین و دل و جان و سر کنی

دانی به عاشقان چه ز حسن تو می‌رود

روزی اگر در آینه بر خود نظر کنی

قربان خاک پای تو ما را چه می‌شود

خاک رهت شماری و برما گذر کنی

رستیم در غمت ز جهان زانکه هر که را

از خود خبر کنی ز جهان بی خبر کنی

خوردم ز غمزهٔ تو هزاران خدنگ و باز

خواهم نشانه‌ام به خدنگ دگر کنی

کم شانه زن بزلف دل زار عاشقان

تا کی از این پریش وطن در بدر کنی

آنرا که چون صغیر دهی بوسهٔی ز لب

بیزارش از حلاوت قند و شکر کنی

شمارهٔ ۴۱۰

روی تو هست موسی و چشم تو سامری

کاندل برد بمعجزه و این بساحری

پیش رخ تو ای مه بی مهر مهر را

باشد همان بها که بر مهر مشتری

ما را نمود زلف تو تسخیر ای عجب

از مار کس ندیده بعالم فسونگری

باشی اگر تو با همه خوبان بیکدیار

در آندیار کس نکند جز تو سروری

دیوانه گر ز دیدن رویت شدم رواست

دیوانه گردد آدمی از دیدن پری

هم صورتت بود خوش و هم سیرتت نکو

جمع است در تو سربسر اسباب دلبری

امروز دلبری بتو ختم است و شاهدی

انسان که ختم شد بمحمد پیمبری

شاهی که گشت بعثتش‌ امروز برملا

یعنی ز حق رسید بر او‌ام ر رهبری

مبعوث گشت یکسره بر کل ما خلق

اینگونه داد داورش از لطف داوری

آدم در آب و گل بدو میبود او نبی

خلقی نگشته ظاهر و او داشت مهتری

محکوم حکم او چه ملک چه پری چه انس

زیر نگین او چه ثریا و چه ثری

ای عاقل آنچه را که تو عقلش کنی خطاب

آن لطف اوست شاملت ار نیک بنگری

هر پادشاه تا که نگردد غلام وی

از او ظهور می‌نکند دادگستری

حق داده در دو کون ورا خواجگی و بس

جز او زکس صغیر مجو بنده پروری

شمارهٔ ۴۱۱

به بندگان نکنی لطف چون تو از یاری

چگونه لطف خداوند را طمع داری

به بنده لطف کن و لطف حق طلب ورنه

مجوی حاصل اگر دانه ئی نمی کاری

طمع مدار که غیری تو را شود غمخوار

اگر نکرده ئی از غیر خویش غمخواری

بجز خضوع و خشوع و شکستگی نخرند

بخویش غره مباش از درست کرداری

نداده اند تو را قدرت و زبردستی

که زیر دست دل آزرده را بیازاری

نتیجه ای بکف آور ببر بهمره خویش

ز ثروتی که از آن بگذری و بگذاری

ببین نهایت‌امساک اغنیا که کنند

هم از جواب سلام فقیر خودداری

صغیر رفع گرفتاری از کسان کردن

تو را نجات دهد بی شک از گرفتاری

شمارهٔ ۴۱۲

برو بجو ز عمل مونسی و داد رسی

که مونست نبود جز عمل بگور کسی

عروس دهر گرت یار شد تو غره مشو

که دیده همچو تو داماد این عجوزه بسی

نفس نفس گذرد عمر و سال گردد و مه

تو را به هر نفسی در سر اوفتد هوسی

چگونه منکر حشری بحالتی که خدای

حیات تازه ببخشد ترا به هر نفسی

فریب غول بیابان مخور مرو از راه

بدار گوش دل خود بنالهٔ جرسی

برو ز حق بطلب راه وادی ایمن

که چون کلیم دلیل رهت شود قبسی

مکن ز دست رها دامن علی چو صغیر

که جز علی نبود در دو کون دادرسی

شمارهٔ ۴۱۳

گفت دانا پدری با پسر از آگاهی

آن بیابی که برای دگران میخواهی

راست رو باش چو ماهی که خوری آب زلال

نه چو خرچنگ خوری آب گل از کجراهی

آخر کار اگر چاره نباشد جز مرک

ای برادر چه گدائی و چه شاهنشاهی

عاقبت منزل تو قطعه زمینی است اگر

قاف تا قاف بگیری و ز مه تا ماهی

دست و پا جمع کن و توشهٔ راهی بردار

غافل این قافله رحلت بودش ناگاهی

کی بفردای قیامت شودت قدر بلند

تو که در حق خود‌ امروز کنی کوتاهی

با خدا کار خود انداز مگر نشنیدی

نار نمرودی و گلزار خلیل اللهی

مرگ را وقت چه سالست و چه ماهست و چه روز

هیچکس را بجهان نیست از آن آگاهی

بتو گفتند صغیرا که بدین راه برو

تو بدان راه روی هست مگر دلخواهی

شمارهٔ ۴۱۴

تو مرغ گلشن قدسی نه در خور قفسی

قفس‌شکن که به گلزار قدس بازرسی

تو را که بر سر طوبی است آشیان آخر

در این چمن ز چه پابست مشت خاروخسی

اگر شه زمنی یا گدای گوشه‌نشین

دمی که مرگ درآید نگویدت چه کسی

ز پادشاه توانا به وقت لهو و لعب

نترسی و متزلزل ز ناتوان عسسی

رسید مرکب چوب و ز تازیانهٔ آز

تو روز و شب به تکاپو چو تندرو فرسی

صغیر در پی لذات دنیوی تا کی

همی دو دست به سر میزنی مگر مگسی

شمارهٔ ۴۱۵

قاصد کویش دلا تا نالهٔ شبگیر کردی

دست در گیسوی مشگینش بدین تدبیر کردی

بعد عمری صبح و صلش گشت طالع می‌ندانم

در کدامین شب تو ای آه سحر تاثیر کردی

خسروا خیل غمم در ملک دل بهر چه تازی

خود تو این ویرانه را از غمزه‌ئی تسخیر کردی

پیش از آن کافتد بگیسویت دل من بدفراری

منتت دارم که این دیوانه را زنجیر کردی

عاشقانت را فکندی گه در آب و گه در آتش

بین چها در عالم از این حسن عالمگیر کردی

هم دهم شرح جفایت هم کنم وصف وفایت

خانه‌ها ویران نمودی تا یکی تعمیر کردی

وصف ابرویت صغیر خسته جان میگفت و غافل

قافیه مجهول گشت و دست بر شمشیر کردی

شمارهٔ ۴۱۶

دمی که پرده ز رخسار خود براندازی

ز روی خود مه و خورشید را خجل‌سازی

بپردهٔی و دل از کف بری چه خواهی کرد

دمی که پرده ز رخسار خود براندازی

نه خون دل خورم‌ام روز با خیال لبت

که سالهاست که با جان خود کنم بازی

ز بند بند من آید نوا که در چنگت

فتاده‌ام چو نی و از لبم تو ننوازی

زمانه نسبت قد تو را چو داد بسرو

برای سرو شد این مایهٔ سرافرازی

بناز بر همه عالم که با چنین صورت

رواست هر قدر ای نازنین بخود نازی

هوای وصل تو چون در سر صغیر افتاد

بسوخت بال و پرش زین بلند پروازی

شمارهٔ ۴۱۷

چوبدید خویشتن را همه حسن و دلربائی

به هزار رنگ پوشید لباس خودنمائی

بنمود خویشتن را بخود و ز فرط خوبی

دل خود ربود از کف بنگر بدلربائی

عجب از کمند زلفش که برای عالمی شد

همه رشتهٔ اسیری همه دام مبتلائی

به ازل چو دانهٔ خال نمود تا قیامت

همه مرغهای دل شد به هوای آن هوائی

گرهی نمیشود باز ز کار خلق عالم

اگر او ز زلف پرچین نکند گره‌گشائی

بحقیقت ار ببینی ره بردن دلست این

که بهرکسی گشوده است دری ز آشنائی

نفسی ز غم رهائی نبود برای عاشق

که به گاه وصل هم دل تپد از غم جدایی

چو گدای درگه عشق بود صغیر شاید

به شهنشهان اگر فخر کند از این گدائی

شمارهٔ ۴۱۸

چه غم که رفت ز من در ره تو جان و تنی

فدای همچو توئی صدهزار همچو منی

رخت گلست و قدت سرو و طره‌ات سنبل

نیافریده از این خوبتر خدا چمنی

هر آنکه زلف سیه دید بر عذاز تو گفت

بروی تخت سلیمان نشسته اهرمنی

چه حاجتم به ختا و ختن که طرهٔ تو

پدید کرده ز هر سوختائی و ختنی

برون ز کوی تو حال دل مرا داند

غریب در بدر دور مانده از وطنی

بزیر تیغ تو عریان شوند مشتاقان

بجای آنکه بپوشند خویش را کفنی

به شهر عشق بهر کوچه بگذرم بینم

به ره فتاده سری یا به خون طپیده تنی

تهی ز عشق سری نیست زانکه می‌نگرم

بدست هرکسی از زلف دلبری رسنی

بعشقبازی از آن دل نهاده است صغیر

که به ز عشق ندیده است در زمانه فنی

شمارهٔ ۴۱۹

تا در ره مقصود به تشویش نیفتی

از قافله باید که پس و پیش نیفتی

آزاد توانی شدن از دام دو گیتی

زنهار به دام هوس خویش نیفتی

افتادنت از بام فلک غصه ندارد

هشدار ز بام دل درویش نیفتی

خوی سبعیت بهل ای دوست که چون کلب

در جامهٔ هر خستهٔ دل ریش نیفتی

از سر بنه اندیشهٔ بد تا به مکافات

در دام حریفان بد اندیش نیفتی

بگذر ز کم و بیش که میزان قناعت

این است که در فکر کم و بیش نیفتی

بیگانه گزندت نرساند به حذر باش

در زحمت بیگانگی خویش نیفتی

مانند صغیر از اسد الله مدد جوی

تا در کف گرگان جفا کیش نیفتی

شمارهٔ ۴۲۰

منه به زمرهٔ انعام نام انسانی

که برتر از ملک‌ آمد مقام انسانی

به چشمهٔ حیوان ننگرد بچشم طمع

دو جرعه هرکه بنوشد ز جام انسانی

زهی مرام مقدس که مسلک رسل است

همه مقدمه بهر مرام انسانی

بجای ماند از آن جبرئیل در ره عشق

که دید طی شود این ره بگام انسانی

از آن بسجدهٔ آدم ملک مکلف شد

که تا پدید شود احترام انسانی

که گفت نیست فلکر استون که تا محشر

قیام چرخ بود از قیام انسانی

صغیر جملهٔ اشیاء طفیل انسانند

ببین تو حشمت حق ز احتشام انسانی

شمارهٔ ۴۲۱

غنچه را نیست جز این علت خونین جگری

که کند پردهٔ آن پاره نسیم سحری

ایکه از عیب کسان پرده دری در خود بین

آن چه عیب است که باشد بتر از پرده‌دری

گر زنی لاف هنر عیب کسان کمتر جوی

عیب‌جوئی نبود شیوهٔ مرد هنری

گذر ما همه بر ساعد و دست و سر و پاست

ما بخود باز نیائیم ببین خیره‌سری

نوح را زمزمه این بود بوقت مردن

طول‌ آمال چرا عمر بدین مختصری

بیبخر ها خبر از غیب دهند این عجب است

که خبرها همه پیدا شود از بی‌خبری

مفلس ایمن بود از صدمهٔ ارباب طمع

نخل آسوده ز سنگست گه بی‌ثمری

میدهد پند همی کیفیت قارونم

که بکن خاک بفرق غم بی‌سیم و زری

گر بماند اثر نیک صغیر از تو نکوست

ور نه باشد اثر بد بتر از بی‌اثری

شمارهٔ ۴۲۲

چه باک خار وجودم شد ار فنای گلی

زهی شرافت خاری که شد فدای گلی

به شاخسار جنان بود آشیانهٔ من

مرا در این چمن آورد مدعای گلی

چه جای نغمه در این بوستان پرخس و خار

من این ترانه که دارم بود برای گلی

از اینچمن چو صبا در گذر که آلوده است

هزار سر زنش خار با صفای گلی

مرا بهمره آن گلعذار هرکه بدید

بخنده گفت که خاری بود به پای گلی

هوای باغ بهشت از تو زاهدا که بس است

ز بوستان دو عالم مرا هوای گلی

صغیر را به فغان بلبلی بدید و بگفت

مگر چو من شدهٔی هم تو مبتلای گلی

شمارهٔ ۴۲۳

اگر که لقمه ربایی ز خوان خاموشی

چو لقمه خویش کنی در دهان خاموشی

جهان و هرچه در آنهست حرف خواهی دید

مقام گیری اگر در جهان خاموشی

مکان بکنج خموشی گزین که بتوانی

به لامکان برسی از مکان خاموشی

خموش باش که اسرار انفس و آفاق

بگوش دل رسدت از مکان خاموشی

بتنگ‌ام ده‌ام از بیان ناقص خلق

من و تمامی نطق و بیان خاموشی

فضیلتی نبود دادن‌ امتحان سخن

فضیلت اینکه دهی‌امتحان خاموشی

چه فتنه‌ها که دهد روی مر سخنگو را

خوشا کسیکه بود در‌ امان خاموشی

چه احتیاج به کانت خموش باشد و ببین

که لعل‌ها بدرخشد ز کان خاموشی

صغیر تا به صف حشر ناتمام بود

اگر که شرح دهی داستان خاموشی

مثنویات

شمارهٔ ۱ - ساقی‌نامه : بیا ساقی ای رشگ حور بهشت

شمارهٔ ۲ - بسمه تعالی شانه : ای همه هستی همه هستی توئی

شمارهٔ ۳ - ارسال رسل : زان همه ارسال رسل در سبق

شمارهٔ ۴ - ستایش : سعی بزرگان و مهان یاد باد

شمارهٔ ۵ - سبب نظم کتاب : گر طلبی علت نظم کتاب

شمارهٔ ۶ - چشمه آب حیات : علم بود چشمهٔ آب حیات

شمارهٔ ۷ - آیت کبری : ای بشر ای آیت کبرای حق

شمارهٔ ۸ - رؤیای صادقه : دوش مرا خواب بچشم پر آب

شمارهٔ ۹ - نسخه کیمیا : بود بسی در طمع کیمیا

شمارهٔ ۱۰ - پادشاه رعیت نواز : پادشهی بود رعیت‌نواز

شمارهٔ ۱۱ - قافلهٔ سوداگر : قافله‌ای بست پی سود بار

شمارهٔ ۱۲ - نتیجه راستی : قافله ئی بد برهی رهسپار

شمارهٔ ۱۳ - کار و کارگر در سال ۱۳۰۷ شمسی سروده شد : کار کن و کار کن و کار کن

شمارهٔ ۱۴ - علم و عمل : چون به ازل طرح جهان ریختند

شمارهٔ ۱۵ - پنبهٔ ایران : گوش فرا دار که گوید صریح

شمارهٔ ۱۶ - مس و چینی : دوش رسیدند بخوان نعم

شمارهٔ ۱۷ - اشتر و گله : اشتری از سردی دی گشت‌زار

شمارهٔ ۱۸ - شیر و روباه : گرسنه شیری چو حریصان بدشت

شمارهٔ ۱۹ - حاسد و محسود : بود دو تن را دو درخت کهن

شمارهٔ ۲۰ - سخت و سست : سخت گرانی به درختی نشست

شمارهٔ ۲۱ - گل و خار : گفت گلی از سر نخوت بخار

شمارهٔ ۲۲ - نتیجهٔ ظلم : بود یکی ظالم مردم گداز

شمارهٔ ۲۳ - ماست کش و یخ کش : ماست کشی بود به عهد قدیم

شمارهٔ ۲۴ - خانهٔ تنگ : خانه ما هست بسی تنگ‌تر

شمارهٔ ۲۵ - کیفیت صلحیهٔ اصفهان : گوش فرا دار که سازم بیان

شمارهٔ ۲۶ - مصاحبت دو نادان : بود یکی مرد تهی مغز خام

شمارهٔ ۲۷ - شلتاق پلتاق : صیحگهی پر فن حیلت‌گری

شمارهٔ ۲۸ - قدک و صباغ : داد به صباغ کسی یک قدک

شمارهٔ ۲۹ - پند لقمان : حضرت لقمان که بنوع بشر

شمارهٔ ۳۰ - حکمت افلاطون : دید فلاطون مرضی در مزاج

شمارهٔ ۳۱ - در مذمت نوشابه : بود یکی خانه چو باغ جنان

شمارهٔ ۳۲ - سؤال موسی : موسی عمران به مناجات حق

شمارهٔ ۳۳ - کلام عیسی : عیسی مریم چو علم بر فراخت

شمارهٔ ۳۴ - مرام احمد : احمد خاتم شه اقلیم جود

شمارهٔ ۳۵ - ماهی و صدف : ماهیکی در تک بحر از صدف

شمارهٔ ۳۶ - حسن و مال : دوش ز من کرد عزیزی سئوال

شمارهٔ ۳۷ - سیرچمن : از پی تفریح شدم صبحدم

شمارهٔ ۳۸ - دف و مطرب : دف به کف مطربکی تیز هوش

شمارهٔ ۳۹ - بلبل و پروانه : بلیلی از نالهٔ مستانه‌ای

شمارهٔ ۴۰ - اسباب درویشی : بوالهوس دل به هوا بسته‌ئی

شمارهٔ ۴۱ - خودبینی : اسب سواری لب آبی رسید

شمارهٔ ۴۲ - احمد و محمود : دخترکی سن دهش ناتمام

شمارهٔ ۴۳ - کشف راز : گفت کسی با دگری راز خویش

شمارهٔ ۴۴ - حکایت : خواجهٔ دنیا طلب کاهلی

شمارهٔ ۴۵ - حکایت : عارفی از ضعف به بستر فتاد

شمارهٔ ۴۶ - حکایت : شیر خدا رهبر اهل یقین

شمارهٔ ۴۷ - اعتذار : دفتر جان بخش و داد بشر

شمارهٔ ۴۸ - حکایت : شنیدستم بدیوانه نمائی

شمارهٔ ۴۹ - حکایت : بزشتی کرد تسخر عیب‌جوئی

شمارهٔ ۵۰ - گل و شبنم : گل و شبنم به هم در بوستانی

شمارهٔ ۵۱ - تنبیه : خرد را گفتم ای دانای هر راز

شمارهٔ ۵۲ - حکایت : شنیدستم که لقمان نکو نام

شمارهٔ ۵۳ - نصیحت : بکن پندی سرور آور ز من گوش

شمارهٔ ۵۴ - نصیحت : بخر پند و مکن حکمت فروشی

شمارهٔ ۵۵ - نصیحت : گرت باید به گیتی سر فرازی

شمارهٔ ۵۶ - در محبت : محبت جلوهٔ اول ز حق دان

شمارهٔ ۵۷ - در همین مقام : کسی پرسید از من سر خلقت

شمارهٔ ۵۸ - نصیحت : چنان بایدت زیستن در جهان

شمارهٔ ۵۹ - حکایت : شنیدم که مردی سعادت نصیب

شمارهٔ ۶۰ - حکایت : به رستم چه خوش گفت فرزانه زال

شمارهٔ ۶۱ - حکایت : شنیدم که رستم به مازندران

شمارهٔ ۶۲ - نصیحت : از یاد خدا مباش غافل

شمارهٔ ۶۳ - حکایت : گفت درویشی شبانگه با مرید

شمارهٔ ۶۴ - حکایت : دید مردی را عسس غلتان به خاک

شمارهٔ ۶۵ - حکایت : داد درویشی از ره تمهید

شمارهٔ ۶۶ - نصیحت : ای که آزردن خلقت کار است

شمارهٔ ۱۰۲ - در ستایش و تعریف فردوسی علیه‌الرحمه به الفاظ فارسی

شمارهٔ ۱۰۴ - آقای بهمنی یکی از شعرای گستاخ : اشعاری اعتراض‌آمیز نسبت به خلقت سروده بودند آقای س ...

شمارهٔ ۱۱۴ - غدیریه به بحر جدید : زهی عید همایون سعیدی

شمارهٔ ۱۱۴ - قطعه : شنیدم که کوری به خاک زمین

شمارهٔ ۱۱۵ - قطعه : زبان زندانی و کام تو زندان

شمارهٔ ۱۱۶ - قطعه در میلاد مسعود حضرت خاتم المرسلین (ص)

شمارهٔ ۱۱۷ - وصیت حضرت مولی‌الموالی علی علیه‌السلام

شمارهٔ ۱ - ساقی‌نامه

بیا ساقی ای رشگ حور بهشت

که رشگ بهشتست گلزار و کشت

در این فصل می‌خوردن از دست تو

خوش است ایدل خسته پا بست تو

بیا ساقی ای راحت جان من

فشان گرد هستی ز دامان من

بده ساغری زان می‌خوشگوار

که بیرون کند از سر جان خمار

بیا ساقی ای یار دیرینه‌ام

فروز آتش عشق در سینه‌ام

بمی آگهم کن ز اسرار عشق

مرا مست کن تا کشم بار عشق

بیا ساقی‌ام روز دوران ماست

دهی‌گر مرا کوزهٔ می‌رواست

که فردا شود خاک من سر بسر

گل کوزه اندر کف کوزه‌گر

بیا ساقی ای محرم راز من

بمی باز کن راه پرواز من

بده ساغری زان می‌وحدتم

رهان از هیاهوی این کثرتم

بیا ساقی ای آفت عقل و هوش

چو خم میم از می‌آوربجوش

بده آب انگور آن تاک پاک

که پیچان کند میکشانرا چه تاک

بیا ساقی آن می‌مرا کن بجام

که از جم رساند بمستان پیام

که تا جان بود می‌پرستی کنید

غنیمت شمارید و مستی کنید

بیا ساقی آن باده کن در سبو

که دل را تهی سازد از آرزو

گشاید به رخ باب آزادگی

دهد نفس را میل افتادگی

بیا ساقی اندر سبو کن شراب

که من غم ندارم ز روز حساب

چو لطف خدا شامل حال ماست

برای خطا خوردن غم خطاست

بیا ساقی از خود رها کن مرا

دمی آشنا با خدا کن مرا

به قصد خرابی مرا می‌بیار

دمادم کرم کن پیا پی بیار

بیا ساقی از زاهد اندیشه نیست

بجز می‌کشیدن مرا پیشه نیست

بزاهد بگو از تو زهد و ثواب

من و مستی و عیش و جام شراب

بیا ساقی آن می‌عطا کن بمن

که در نغمه آیم چو مرغ چمن

قدم صد ره از سدره برتر زنم

دم از مدح ساقی کوثر زنم

به شاهان عالم کنم افتخار

ز مداحی شاه دلدل سوار

ز نظمم زنم طعنه بر سلسبیل

به مداحی مرشد جبرئیل

علی بن عم و جانشین رسول

علی شیر حق زوج پاک بتول

اگر کفر باشد خدا خوانمش

ز حق کافرم گر جدا دانمش

به حول خداوند تا زنده‌ام

قبول ار نماید ورا بنده‌ام

چو بیرون از این نشأه خواهم شدن

بدامان او دست خواهم زدن

چنان در دلم آتش افروخته

شرار غمش خرمنم سوخته

که چون در لحد منزل پرملال

نکیرین از من کنند این سئوال

که ای بنده بر گو خدای تو کیست

بآن هر دو شاید بگویم علی است

علی ولی صهر خیرالبشر

خداوند دین حیدر حیه در

کسی گر بذات علی برد راه

تواند برد ره به ذات اله

بیا ساقی از مهر او می‌بیار

مرا مست کن زان می‌خوشگوار

اگرچه مرا جسم و جانمست اوست

ولی هرچه باشد فزونتر نکوست

ز مستی فزونتر مرا مست کن

وزان مستی این نیست راهست کن

بده ساقی از آن شرابم بطی

سبوئی حمی دجله‌ئی یا شطی

کبیرانه می‌ده صغیرم مگیر

که صورت صغیر است و معنی کبیر

شمارهٔ ۲ - بسمه تعالی شانه

ای همه هستی همه هستی توئی

غیر تو کو تا که درآید دوئی

صورت و معنی صفت و ذات تست

نفی که سازم همه اثبات تست

ذات تو را نیست دوئی باصفات

ذات صفاتست و صفاتست ذات

در پیت آن فرقه که بشتافتند

خویش چو گم کرده ترا یافتند

در تو شود منتهی این ما و من

جمله توئی نیست مقام سخن

شمارهٔ ۳ - ارسال رسل

زان همه ارسال رسل در سبق

تربیت نوع بشر خواست حق

کرد عبادات و ریاضات فرض

تا فلکی وصف شوند اهل ارض

نفس بهیمی ملکی خو شود

پس ز خودی رسته خدا جو شود

جلوه کند طلعت اللهیش

آید از این مرتبه آگاهیش

کانچه که خواهد همه در نوع اوست

پس شود از صدق و صفا نوع دوست

جام ولا نوشد و مستی کند

از دل و جان نوع‌پرستی کند

این شودش ماحصل زندگی

این بودش بهر خدا بندگی

ز آدم نیکو سیر پاک جان

تا به محمد شه آخر زمان

بر رسل اکرم ذوالاحتشام

باد ز ما تا به قیمت سلام

شمارهٔ ۴ - ستایش

سعی بزرگان و مهان یاد باد

روح سلاطین جهان شاد باد

فخر بشر حیدر دلدل سوار

گفت چنین در کلمات قصار

کانکه جسور است بسلطان عهد

خویش رساند به هلاکت ز جهد

بنده شهان را همه مدحت گرم

بر همه از شوق ثنا گسترم

پادشهان راست ستایش روا

زانکه گزیند بجهانشان خدا

شوکتشان بخشد و فر و شکوه

سازدشان سرور چندین گروه

هیبتی از خویش بدیشان دهد

نظم جهان در کف ایشان نهد

قوم چو شایستهٔ رحمت شوند

یا که سزاوار بزحمت شوند

لطف و غضب راز دل پادشاه

شامل آن قوم نماید اله

هست دل پادشه کامکار

بارگه سلطنت کردگار

آنچه از او بر تو رسد از خداست

مر عمل نیک و بدت را جزاست

شمارهٔ ۵ - سبب نظم کتاب

گر طلبی علت نظم کتاب

گویمت این نکته ز روی صواب

آنچه مرا در نظر آید همی

این بود و بس که اگر آدمی

خدمتی از نوع کند اختیار

آن شودش مایهٔ هر افتخار

خدمت این دل شدهٔ نانوان

نیست مگر از ره نطق و بیان

پس ز سر شوق گرفتم قلم

وین ادبیات نمودم رقم

هست‌ امید اینکه قبول او فتد

در خور ارباب عقول او فتد

گر که بود سهو و خطائی در آن

عفو‌ امید است ز خوانندگان

شمارهٔ ۶ - چشمه آب حیات

علم بود چشمهٔ آب حیات

علم بود معنی راه نجات

علم و کمال و هنر‌ام وختن

به بود از سیم و زر اندوختن

چون بودت گنج نهانش کنی

چون بودت علم عیانش کنی

آن سبب وحشت و آفات تست

وین همگی فخر و مباهات تست

علم به قیمت ز گهر بیشتر

قدر معلم ز پدر بیشتر

زانکه پدر روح تو را از سماک

آرد و آلوده نماید بخاک

لیک معلم دهدش بال و پر

تا که نماید سوی گردون سفر

ذلت و بیچارگی و سوء حال

سختی و بدبختی و رنج و ملال

اینهمه دان از عدم علم و بس

نیست روا غفلت از آن یکنفس

علم کلیدی است صغیرا کز آن

باز شود قفل مهم جهان

شمارهٔ ۷ - آیت کبری

ای بشر ای آیت کبرای حق

آینهٔ طلعت زیبای حق

ای بشر ای ماحصل ممکنات

ای تو گل سر سبد کاینات

ای در یک دانهٔ دریای دل

ای گهر گمشده در آب و گل

ای فلکی از چه زمینی شدی

شاد به این خاک‌نشینی شد

از چه سبب دیده ز خود دوختی

این همه غفلت ز که آموختی

خرگه تو بوده فراتر ز ماه

حال تو چون است در این قعر چاه

قوس نزول تو بیامد بسر

قوس صعودت نبود در نظر

آن فلکی وصف تو بر باد رفت

آن ملکی خوی تو از یاد رفت

روی ز خوی ملکی تافتی

بین که چه دادی چه عوض یافتی

نیک نظر کن که ز پا تا بسر

چیستی ای گشته ز خود بیخبر

کیدی و تزویری و مکر و حیل

ظلمی و بیدادی و جور و دغل

رنگ تو بی‌رنگی و آن شد ز چنگ

بوقلمون را رشدی رنگ رنگ

از بشرت بهر چه بیزاریست

فکر تو دایم بشر آزاریست

ما ولد هفت اب و چار‌ام

خویشی ما از چه سبب گشت گم

ای بشر خیره سر خودپرست

چند دهی رسم معیت ز دست

تا کی و چند این بهم آویختن

خون برادر به زمین ریختن

چند وفا پشت سر انداختن

با بشر این نرد جفا باختن

از بشریت چه زیان دیده‌ئی

این سبعیت ز چه یگزیده‌ئی

اینهمه با نوع تطاول چرا

غارت و یغما و چپاول چرا

آنکه گشائی بهلاکش تو دست

روی زمین حق حیاتیش هست

همچو تو او هست از این آب و خاک

از چه بمانی تو شود او هلاک

جای تو تنگ است مگر در جهان

یا خورد او قسم تو از آب و نان

یا مگر آن بنده خدائیش نیست

یا که عمل هست و جزائیش نیست

ای که خدا داده زبر دستیت

هان نکند پست ابد مستیت

تا که زبردستیت ای دوست هست

به که تفقد کنی از زیر دست

نی که توانا شوی و پهلوان

در پی آزردن هر ناتوان

در چمن دهر مشو خار بن

گل شو و دلهای حزین شاد کن

ور بودت تیشه فرو زن بجای

جامعه را خار کن از پیش پای

گر ز صغیر است و گر از کبیر

هر سخن نیک بجان در پذیر

شمارهٔ ۸ - رؤیای صادقه

دوش مرا خواب بچشم پر آب

گشت هجوم آور و دیدم بخواب

در لگنی جامه یکی پیرزن

شست و فرو ریخت کف از آن لگن

بر سر کف خواست هزاران حباب

تافت بر آن شعشعهٔ آفتاب

جلوه همی کرد چه بستان ورد

سرخ و بنفش آبی واسپید و زرد

کودک چندی هم از آن پیرزال

کف ز طمع کرده جواهر خیال

بهر خیالی به هم آویختند

خون هم آن بی‌خردان ریختند

دیده از آن خواب نمودم چوباز

باب تحیر به رخم شد فراز

زود شدم پیش معبر دوان

کیفیت خواب نمودم بیان

گفت مگو خواب که بیداریست

دیدن این خواب ز هشیاریست

آن لگن است این فلک واژگون

پیرزن این دنیی مکار دون

جامهٔ وی کهنگی او که او

نو کندش دمبدم از شستشو

فیض الهی بود آن آفتاب

کامده هر ذره از آن کامیاب

کف بود اسباب جهان سر بسر

کان بدو صد رنک شود جلوه‌گر

اهل جهانند همان کودکان

دیده کف و کرده جواهر گمان

بهر کفی فتنه همی سر کنند

سعی به اعدام برادر کنند

وا اسفا نیست کس انباز من

کافکند آواز در آواز من

تا که بگوئیم به بانگ بلند

کی بشر این نوع کشی تا بچند

کاش صبا گفتی از این خسته جان

با دول و با ملل این جهان

کان همه خود بینی و گردن کشی

وان همه خونریزی و آدم‌کشی

کز ملل پیش در این روزگار

خامه همی گشت وقایع نگار

وین همه در عصر کنون دمبدم

جنگ و جدل در عرب و در عجم

خاصه وقوع جدل بی‌بدل

جنگ شگفت آور بین‌الملل

ویژه در این دور که در بحر و بر

جبههٔ جنگ‌ آمده زیر و زبر

حاصلش‌ آمد چه بکف بالمآل

غیر بشر کشتن و تضییع مال

گیرم از اینگونه نزاع و جدل

ملک جهان شد به یکی مستقل

آن یکی آخر چه برد زیر خاک

جز دل پرحسرت اندوهناک

یارب اثر ده به بیان صغیر

باز کن از لطف زبان صغیر

تا کند از نوع پرستی سخن

تازه کند رسم جهان کهن

شمارهٔ ۹ - نسخه کیمیا

بود بسی در طمع کیمیا

چهرهٔ من زرد به رنگ طلا

بوتهٔ دل بود در آتش مرا

حال چو فرار مشوش مرا

در عمل شمس و قمر از خیال

لاغر و کاهیده شدم چون هلال

عمر گرامی که بد اکسیر نقد

صرف نمودم همه در حل و عقد

تن به مثل کاه و غمم کود بود

قرع وجودم پر از اندوه بود

بود ز انبیق عیونم مدام

اشک مقطر به رخ زرد فام

کفش و کله جبه و دستار و دلق

رفت همه در گرو زاج و طلق

از عملیات نحاس و حدید

بهرهٔ من شد زحمات شدید

شد جگر از آتش حسرت کباب

هیچ ز مفتاح نشد فتح باب

زان همه تخم هوس اندر دلم

هیچ به جز رنج نشد حاصلم

لیک از آنجا که چو کوبی دری

آید از آن در بدر آخر سری

چون فلکم کار چنین سخت کرد

صحبت پیریم جوان بخت کرد

وه که چه پیری دل و جانش منیر

رند و جهاندیده و روشن ضمیر

دهر کهن یافته از او نوی

بندهٔ درویشی او خسروی

داد یکی نسخه بمن از وفا

گفت عمل کن بود این کیمیا

درج در آن نسخه کلامی کز آن

از عدم آمد بوجود این جهان

قلب شود ماهیت خاک از آن

دور زند انجم و افلاک از آن

شرح دهم گر صفت آن کلام

تا به صف حشر بود ناتمام

طرفه کلامی که بود چون شجر

عالم‌ امکان بودش برگ و بر

باید اگر آگهیت زان کلام

لفظ محبت بود آن والسلام

ای که روی در طلب کیمیا

من بکف آورده‌ام این سو بیا

کن بمحبت عمل و صد فتوح

بنگر از آن در جسد و نفس و روح

زود عمل کن که عمل کردنیست

هر که عمل کرد دو عالم غنیست

ای که چهل سال تو با نوع خویش

دشمنی آوردی و خصمی بپیش

جز غم و اندوه چه دیدی بگو

غیر مذمت چه شنیدی بگو

هم بمحبت گذران روز چند

به نشد ار روز تو بر من بخند

این صفت نیک چو عادت شود

مایهٔ هر گنج سعادت شود

این عمل نیک کند ز اعتبار

قلب سیه را زر کامل عیار

دم ز محبت زن و همچون صغیر

نقش کن این نام بلوح ضمیر

شمارهٔ ۱۰ - پادشاه رعیت نواز

پادشهی بود رعیت‌نواز

ساز عدالت بجهان کرده ساز

خلق بعهدش همه در اتبساط

باز بدلها شده باب نشاط

در حق آن دافع ظلم و فساد

دست دمی بر شده بس از عباد

خطبه که بر نام وی آراستند

خلق بتعظیم ز جا خاستند

طفل همان دم که گشودی زبان

بود ثنا خوان شه کامران

پیرزنان نیمه شبان از اله

جسته همه رفعت و اقبال شاه

آمده آب و گل آنسر زمین

یکسره با مهر شهنشه عجین

الغرض آنشه چو از این خاکدان

رفت به سوی وطن جاودان

سد ره مرگ نه زر شد نه زور

قصر شهی گشت مبدل بگور

یاد غم آن شه مالک رقاب

آتشی افروخت بر آن خاک و آب

جامه قبا گشت همی در غمش

ملک سیه‌پوش شد از ماتمش

مشعل‌ امید چو خاموش شد

آن در و دیوار سیه‌پوش شد

بعد عزاداری و ماتم‌گری

مر پسرش یافت چو او سروری

از ره دلخواهی و تجدید رای

خواست کند تخت پدر جابجای

کرد در آن سعی زاندازه بیش

وان متحرک نشد از جای خویش

ماند از آن واقعه بس در شگفت

بر دهن انگشت تحیر گرفت

شب شد و‌ آمد پدر او را بخواب

با رخ رخشنده‌تر از آفتاب

شامل او گشته نکو خواهیش

داده خدا در دو جهان شاهیش

گفت که هان ای پسر تیز هوش

تخت پدر را بتحرک مکوش

پایهٔ این تخت نه بر گل بود

محکم از آنست که در دل بود

من بدل خلق ز دم تخت خویش

کام روا‌ آمدم از بخت خویش

هم تو در آن ملک علم بر فراز

تا در اقبال شود بر تو باز

ملک گلت هست مسلم کنون

ملک دل آور بکف ای ذوفنون

خلق ز من دیده بسی خرمی

عادت مردم شده آن مردمی

هم بتو چون من شده‌ امیدوار

زان سبب این تخت بود استوار

به ز دل آنرا بجهان جای نیست

جای بجا کردن آن رای نیست

پایهٔ آن گر ز دل آید برون

خودبخود این تخت شود سرنگون

هم تو صغیراز دردل رخ متاب

وانچه که خواهی همه زین دربیاب

شمارهٔ ۱۱ - قافلهٔ سوداگر

قافله‌ای بست پی سود بار

عزم سفر کرد ز شهر و دیار

لیک بد آن مرحله پرخوف و بیم

دزد در آن بادیه دایم مقیم

مردم آن قافله از بیم مال

هیچ نگشتند تهی از ملال

غیر یکی زان همه کوشاد بود

جان وی از قید غم آزاد بود

پای دلش بود بجا همچو کوه

مایهٔ عبرت شده در آن گروه

شب همه شب آنهمه در اضطراب

وان یکی آسوده همی کرد خواب

روز بدند آن همه تعویذ خوان

وان یکی از هزل گشودی زبان

مدتی آن راه نمودند طی

هیچ ندیدند توحش ز وی

تا شبی آن قافله با اضطرار

در دژ مخروبه‌ئی افکند بار

بود مر آن قلعه ز عهد قدیم

لیک در آنجا نبدی کس مقیم

بار خود افکند و شد آن ذوفنون

در طلب حاجتی از دژ برون

مردم آن قافله را در نظر

آمدی این مکر و فسون جلوه‌گر

کز پی آشفتن احوال او

دست گشایند به‌ اموال او

بهر مزاح‌ امتعهٔ ان جوان

زود نمودند بکنجی نهان

نا گه از آن دشت چو سیلی ز کوه

راهزنان ریخته در آن گروه

هستی آن طایفه تاراج شد

مرد غنی مفلس و محتاج شد

رفت ز کف هستی آن کاروان

ماند بجا ‌امتعهٔ آن جوان

راهزنان چونکه به بستند رخت

باز درآمد بدژ آن نیکبخت

واقعه بشنید و بشکرانه زود

بر زبر خاک همی چهره سود

گشت از آن کیفیت ناگوار

حیرت آن طایفه یک بر هزار

روبجوان کرده که بر گوی راست

در همه بخت از چه مساعدتر است

آنکه دمش بدرقهٔ تست کیست

یا عمل نیک تو بر گو که چیست

گفت خیانت ننمودم به کس

آن عمل نیک من اینست و بس

مال که آید ز خیانت بدست

هم به خیانت برود هرچه هست

در که ز مفتاح خیانت گشود

هم به خیانت شود آن بسته زود

تا کی توانی چو صغیر ای پسر

ز اهل خیانت به جهان کن حذر

شمارهٔ ۱۲ - نتیجه راستی

قافله ئی بد برهی رهسپار

شد بکف رهزن چندی دچار

یکتن از آن قافله ز اندازه بیش

گشت هراسان و فکار و پریش

گفت بوی دیگری اینحال چیست

یا مگرت‌ امتعه و مال چیست

گفت مرا زر بود اندر ببار

با گهر و لعل و در شاهوار

گفت گمان کن ز کفت راهزن

آن بر بوده است عطا کن بمن

تا مگر آنرا بسلامت برم

باز بدستت ز وفا بسپرم

داد ز استر بکف وی عنان

او بملا رفت سوی رهزنان

بانک زدندش که چه داری ببار

گفت زر و لعل و گهر بیشمار

باورشان نامد از آن راست کیش

از چه سبب از کجی طبع خویش

دست نکردند به سویش دراز

او بشعف میشد و میگفت باز

رحمت حق شامل آن طبع راست

کاین سخن راست از آنطبع خاست

«راستی آور که شوی رستگار»

«راستی از تو ظفر از کردگار»

راستی ار هم تو ظفر خواستی

همچو صغیر آن طلب از راستی

شمارهٔ ۱۳ - کار و کارگر در سال ۱۳۰۷ شمسی سروده شد

کار کن و کار کن و کار کن

بار خود ای جامعه خود بار کن

رفته توئی از تو که یادش بخیر

نفی شدستی تو در اثبات غیر

هیکلت ای جامعهٔ ذولجاج

آمده سر تا به قدم احتیاج

خانهٔ تو خانهٔ بی‌مایگان

خود تو گدای در همسایگان

از نمک و ادویه را کبریت و آب

بر در همسایه کنی دق باب

لنگ نئی از چه برندت بدوش

نه به زمین پای و به رفتار گوش

خواریت از علت بی‌کاریست

حاصل بی‌کاریت این خواریست

از اثر صنعت و علم و هنر

تا نشود کشور ما معتبر

قلب وطن شاد نخواهد شدن

مملکت آباد نخواهد شدن

مایهٔ کار است زر و فکر و دست

وین سه بتحقیق در این ملک هست

هست ولی هریکی از آن یک جداست

دست که باشد یکی آن بی‌صداست

گر که کنند این سهم بهم اتفاق

خوش بدر آید مه ملک از محاق

یأس مبر هست صغیرا‌ امید

حق کند این روز سیه‌را سپید

شمارهٔ ۱۴ - علم و عمل

چون به ازل طرح جهان ریختند

عالم و عمل را بهم‌ آمیختند

بهر بشر هست دو پر در مثل

زان دو یکی علم بود یک عمل

زین دو پر آن مرغ بلند آشیان

شاید اگر بگذرد از آسمان

عالم عاری ز عمل ابتر است

مرغ نه بل جانور یک پر است

مقصدم از علم و عمل صنعت است

کان به جان سلم هر ملت است

ملک ز صنعت اگر آباد نیست

خاطر ملت نفسی شاد نیست

بهر تعالی همه خلق جهان

پای نهادند بدین نردبان

علم برای عمل‌ آموختند

ثروت و علم و شرف اندوختند

مدرسهٔ علم و عمل ساختند

مرکب همت به فلک تاختند

مدرسه باید که ز روی اساس

باز نماید ز فنون هم کلاس

تا که محصل به تقاضای ذوق

وارد فنی شود از روی شوق

صنعتی از خویش کند ابتکار

صاحب عنوان شود و افتخار

ماحصل عمر خود آرد بکف

نام نکو یابد و جاه و شرف

نی که شود زحمت بی‌حاصلش

مایهٔ درد سر و رنج دلش

یا که ز تحصیل چو یابد فراغ

پر شودش از می‌شهوت ایاغ

میز دوائر طلبد بهر کار

رشوه دهد تا که شود رشوه خوار

مغلطه در‌ امر محقق کند

ناحق و حق را حق و ناحق کند

خود نه همین خفت و ذلت برد

کآبروی دولت و ملث برد

هست موظف بشر اندر جهان

کار کند بهر خود و دیگران

از ره پیوستگی و‌ امتزاج

نوع بشر راست به هم احتیاج

علم و عمل باید و کسب و هنر

تا که دهد دست رفاه بشر

علم طلب بهر وطن پروری

نی پی خود خواهی و تن پروری

علم طلب کاسب بازار باش

مسگر و آهنگر و نجار باش

علم طلب واقف اسرار شو

تاجر و داروگر و عطار شو

جان برادر ز صغیر این نیوش

بهر عمل در طلب علم کوش

خواهی اگر عاقبت خود بخیر

راحت خود کم طلب از رنج غیر

شمارهٔ ۱۵ - پنبهٔ ایران

گوش فرا دار که گوید صریح

پنبهٔ ایران به زبان فصیح

کی بسیه روزی و محنت قرین

ملت بیچارهٔ ایران زمین

من همه نفعم که خداوند پاک

کرده مرا خلق در این آب و خاک

من همه سود و ز شما یک نفر

نیست کز آن سود شود بهره‌ور

من همه خودکارم و در این دیار

عدهٔ بی‌کار ندارد شمار

نیک ببینید که همسایه‌ها

کرده زمین جمع چه سرمایه‌ها

بهر شما ملت بی‌اعتبار

جز که پس از مرگ نیایم بکار

لیک بر ندم چو بسوی فرنک

اقمشه بافند ز من رنگ رنگ

پارچه‌ها گردم و جنس نفیس

بهر شما ملت ته کاسه لیس

در همه جا بر دول و بر ملل

نفع رسانم مگر اندر محل

مدت چندیست که ایرانیان

هیچ نه بینند ز من جز زیان

زانکه ز کرباس و قدکهای خویش

جامه نپوشند چو ایام پیش

ساخته بی قدر و محل خویش را

کرده گرفتار ملل خویش را

راستی ای جامعه مستی بس است

این روش غیرپرستی بس است

گیرم از این گونه صلاح شماست

قاعدهٔ نوع‌پرستی کجاست

کار به نساج وطن گشته سخت

مکنتشان رفته و برگشته بخت

خورده بهم دستگه و پود و تار

جز چکنم هیچ ندارند کار

هموطنان یاری ایشان کنید

رحم باین جمع پریشان کنید

هست خدا شاهد حالم که من

بهر خدا درج کنم این سخن

ایکه توانی تو شوی یارشان

باز نمائی گره از کارشان

بهر خدا هم تو قدم پیش نه

مرهمشان بر جگر ریش نه

نوع پرستا دل تو شاد باد

پند صغیرت همه دم یاد باد

شمارهٔ ۱۶ - مس و چینی

دوش رسیدند بخوان نعم

ظرف مس و کاسهٔ چینی بهم

بانگی از آن هر دو درآمد بگوش

کآمد از آن دیگ دل من بجوش

داشت در آواز خود از روی لاف

کاسهٔ چینی سخنان گزاف

کز تو من ای ظرف مس اعلاترم

خوان شهان راز شرف در خورم

گاه شوم مشربهٔ مهوشان

گاه شوم ساغر دردی کشان

پیکر من در نظر دور بین

آینهٔ فکرت نقاش چین

یافته‌ام این همه نقش و نگار

تا شده‌ام لایق دست نگار

لب بلب نوش لبان می‌نهم

وز لبشان قوت روان میدهم

من همه لطف و تو کدورت تمام

من بمثل خواجه تو همچون غلام

قلع همی در بر عالی و دون

روی سفیدت کند و سیم گون

ور نه سیه‌روئی و بی‌اعتبار

خلق جهان را نبود با تو کار

صحبت چینی چو بدینجا رسید

ظرف مس آواز ز دل برکشید

گفت که هان بس کن از این خودسری

ترک کن این لاف و زبان آوری

هر دو در افتیم ز بالا به پست

روسیه آنست که بیند شکست

عیب تو این بس که چو افتی ز کف

هیچ نماند ز تو غیر از اسف

حادثه سنگیت اگر بر زند

آن همه وصف تو به هم بشکند

لیک من ار سنگ خورم از قضا

می نشود چون تو وجودم فنا

سست نیم محکمم و دیر پای

حادثه زودم نر باید ز جای

در بشر آنکس که چو من محکمست

محکم از او قاعدهٔ عالم است

وانکه بود عنصر او چون تو سست

سخت هم آغوش فنا همچو تست

من چو دل اهل حقم با ثبات

می‌نشوم دستخوش ترهات

تو چو دل مردم دنیا پرست

می‌روی از لغزش پائی ز دست

ظرفیتی بایدت آری صغیر

تا نشوی در کف محنت اسیر

شمارهٔ ۱۷ - اشتر و گله

اشتری از سردی دی گشت‌زار

رفت سوی آغلی از کشت‌زار

آن گله‌دان را بد از عجز خفت

وز پس در با گلهٔ خام گفت

کی منتان بنده بر این خسته جان

در بگشائید که تا یک زمان

گوش و سر اندر گله‌دان آورم

وارهد از صدمهٔ سرما سرم

آن گله این کار شمردند سهل

بیم نکردند از آن غیر اهل

در بگشودند پس آن حیله‌گر

در گله‌دان بود درون گوش و سر

گفت سر خویش کنم گرم لیک

گرم سر آن گله را کرد نیک

آن گله غافل که شتر بی‌گزاف

در گله دان رفت درون تا بناف

لرزه در افتاد به جان گله

بسته شد از بیم زبان گله

یافت شتر کان گلهٔ سست پی

سخت شدستند هراسان ز وی

زان کله دان از ره خشم و نبرد

عزم برون کردن آن گله کرد

برد درون پای چپ و پای راست

بانگ ز دل برزد و از جای خاست

زد لگد از اینطرف و آن طرف

کرد بز و میش فراوان تلف

آن گله در ناله و زاری شدند

از گله‌دان جمله فراری شدند

رفت بصحرا بز و میش و دبر

وان گله دان ماند بکام شتر

یافت شتر بر گله دان دست مفت

وان گله را بر سر آذوقه خفت

آن گله مائیم و شتر اجنبی

وان گله‌دان کشور ما ای صبی

صنعت ما‌ آمده آذوقه‌ها

کان شده اکنون ز کف ما رها

ما متفرق به بیابان فقر

خرد و کلان مرحله پویان فقر

او شده از ثروت ما معتبر

می‌خورد آذوقه ما سر بسر

هست‌ امید اینکه شبان عطوف

شاه زبردست به ملت رؤف

قطع ز وی حاجت ملت کند

چارهٔ این فقر و مذلت کند

این مرض فقر ندارد علاج

جز که شود قطع ز غیر احتیاج

نظم صغیر است ثمین تر ز در

گرچه بیان گله است و شتر

شمارهٔ ۱۸ - شیر و روباه

گرسنه شیری چو حریصان بدشت

در طلب طعمه بهر سوی گشت

روبهی افتادیش اندر به چنگ

خواست درد پیکر آن بیدرنگ

گفت که ای بر تو سراسر سباع

عبد مطیع و تو ‌امیر متاع

کام روا از من آزرده گیر

روزی یک روزهٔ خود خورده گیر

باز شوی گرسنه روز دگر

در طلب طعمه شوی در بدر

به که نشینی تو بجا خواجه‌وار

من چو یکی بندهٔ خدمتگذار

بهر تو هر روز شکار آورم

طعمه‌ات از جان بکنار آورم

خورد فریب وی و گفتا که هان

زود در این کار بده‌ امتحان

ور بگریزی تو دچار منی

روز دگر باز شکار منی

رو به مکار دوان گشت و زود

بره‌ئی از گله بمرتع ربود

آمد و اندر بر شیرش نهاد

چاک زدش پیکر و دور ایستاد

گفت بدو شیر که ای باوفا

هم تو بیا باش مرا هم غذا

گفت مرا قدرت این کار نیست

بهر من این کار سزاوار نیست

گفت چرا گفت مباد از دو تن

طعمه کم آید تو کنی قصد من

چون کمی طعمه کند رنجه‌ات

در شکمم جای کند پنجه‌ات

گفت مکن بیم بگفت ای‌ امیر

پس ز کرم خواهش من در پذیر

دست بنه روی هم اندر قفا

تا که به بندم گه اکل غذا

گر که شوی سیر گشایم رسن

ورنه که صید دگر آرم بفن

شیر پذیرفت ز وی از غرور

گفت بیاور رسنی در حضور

جست و بامعاء بره برملا

دست فرو بست ز شیر از قفا

دست چو بر بست ز شیر عرین

رقص همی کرد در آنسر زمین

مردم صحرا پی تسخیر آن

روی بوی کرده ز خرد و کلان

دید شدش کام میسر گریخت

خاک هلاکت بسر شیر ریخت

ماند بجا شیر بحال پریش

شست دگر دست و دل از جان خویش

کرد برون موشکی از خانه سر

جست پریشانی وی را خبر

گفت مرا روبهکی بسته دست

گفت مخور غم که گشاینده هست

آمد و بگسست بدندان رسن

شیردوان گشت بکوه و دمن

پرد چو از جنک اجل جان بدر

گفت بخود فهم کن ای خیره‌سر

غره بسر پنجه و بازوی خویش

بودی و این مهلکه‌ام د بپیش

پنجه و بازوی تو بر جای بود

بست تو را رو به و موشت گشود

تا که توانی چو صغیر از غرور

بگذر وزین ره مکن ایجان عبور

شمارهٔ ۱۹ - حاسد و محسود

بود دو تن را دو درخت کهن

حاسد و محسود بدند آن دو تن

خواست شبی حاسد شوریده بخت

قطع ز محسود نماید درخت

جست یکی اره کش تیشه زن

گفت درختی است فلانجا زمن

زود برو قطع کن از ریشه‌اش

ریشه بر آور ز دم تیشه‌اش

آن شجر پیر فکن ای جوان

باز بیا اُجرت زحمت ستان

داد نویدش بسی و ره نمود

سوی درختی که ز محسود بود

او بشب تیره روان شد براه

راه غلط کرد و برفت اشتباه

مقترن‌ آمد به درخت حسود

قافیه را باخت که این آن نبود

الغرض افکند ز پا آن شجر

با کشش اره و ضرب تبر

باز بیامد بر حاسد چو باد

گفت کرم کن که درخت اوفتاد

داد بوی اجرت و دلشاد شد

ساعتی از قید غم آزاد شد

رفت شب و روز پدیدار گشت

خفته بدان فتنه و بیدار گشت

یک تنش‌ آمد ز محبان ببر

داد از آن واقعه بر وی خبر

گفت درخت تو بریدند دوش

زین سخنش رفت ز سر عقل و هوش

بافت چه رخ داده از آن مات شد

مات همانا ز مکافات شد

کفت ملامت به خود و این سخن

ورد زبان ساخت بهر انجمن

ای که ستم بر دگران میکنی

تیشه تو بر ریشه خود می‌زنی

آری اگر راه به وحدت بریم

ما همه در اصل ز یک گوهریم

با هم اگر نیک و اگر بد کنیم

هرچه کنیم آن همه با خود کنیم

پند صغیر است در شاهوار

ساز بگوش دل خود گوشوار

شمارهٔ ۲۰ - سخت و سست

سخت گرانی به درختی نشست

سست بدآن شاخ و بهم درشکست

چونکه بدان شاخ شکست اوفتاد

مرد از آن اوج به پشت اوفتاد

خورد شد اندر تن وی استخوان

بانگ بر آورد و خروش و فغان

مرد حکیمی به وی آندم گذشت

واقعه پرسید و خبر دار گشت

گفت چه نالی که همینت سزاست

همچو توئی در خور این ابتلاست

می نتوان داشتن آخر نگاه

پارهٔ کوهی بسر پر کاه

فهم نکردی شکند شاخ سست

نیست بر این شاخ نشستن درست

آن بشکستی تو ز بار گران

هم ز تو بشکست قضا استخوان

راستی از گفتهٔ مرد حکیم

پند توان یافت چو در یتیم

ای که به دوش ضعفا در جهان

می‌نهی از خویش تو بار گران

گفتمت‌ آمادهٔ آفات باش

منتظر حکم مکافات باش

گر نه ترحم تو به ایشان کنی

در حق خود بایدت احسان کنی

بار کشت جان بره ار بسپرد

بار تو را گو که بمنزل برد

حال که بار تو کشد او به دوش

این همه آخر به گرانی مکوش

بیهده‌گوئی نبود این مقال

یاوه‌سرائی نبود این مثال

قصد صغیر ار ز تو پرسید کس

گو غرضش خدمت نوع است و بس

شمارهٔ ۲۱ - گل و خار

گفت گلی از سر نخوت بخار

کی ز تو هر خاطر خرم فکار

میکنی از جلوه ناخوش مدام

عیش تماشائی بستان حرام

نقص کمالات چمن گشته‌ای

مایهٔ بدنامی من گشته‌ئی

خار بگفت اینهمه ای گل مناز

دار نگه عزت و خارم مساز

خاری من قدر تو کی کاسته

قدر تو از خاری من خاسته

مشتری ار هست به بازار تو

دیده مرا گشته خریدار تو

در حق من نخوت خود کن رها

تعرف الاشیاء به اضدادها

هر دو ز یک معدن و یک مخزنیم

گر گل و گر خار ز یک گلشنیم

هستی ما آنکه پدیدار کرد

نقش تو گل صورت من خار کرد

ای که گلی در چمن روزگار

هان به حقارت منگر سوی خار

نیست چو ظلمت چو بود روشنی

نیست چو مسکین بکه نازد غنی

نیست چو بیچاره شود چاره‌ساز

از صفت خویش کجا سر فراز

نیست چو عاشق چه کنی حسن روی

با که دهی عرضه همی رنگ و بوی

نیست چو سامع چه کنی با بیان

با که نهی صحبت خود در میان

حاصل مطلب منگر چون صغیر

هیچیک از خلق جهانرا حقیر

شمارهٔ ۲۲ - نتیجهٔ ظلم

بود یکی ظالم مردم گداز

مردم از او در حذر و احتراز

روز و شبان بود به پیکار خلق

کار نبودش مگر آزار خلق

کم‌کمش این خصمی و بیگانگی

شد سبب علت دیوانگی

رفع نشد خوی بدش از جنون

بلکه دل‌آزاری او شد فزون

روز و شبان فتنه برانگیختی

با خودی و غیر درآویختی

بهر وی از آن روش ناپسند

چاره ندیدند بجز کند و بند

جست یکی روز ز بند گران

گشت چو مجنون سوی صحرا روان

مر اجلش بر لب دریا کشید

عکس خود از آب مصفا بدید

کرد گمان کانکه بآب اندر است

نیز چو او آدمی دیگر است

تازه شد آن کینهٔ دیرینه‌اش

آتش کین شعله زد از سینه‌اش

از پی آزردن صورت در آب

جست بگرداب بلا با شتاب

آب مکافات گذشت از سرش

رفت بغرقاب فنا پیکرش

ای که به همنوع خودی در عتاب

عکس تو است اینکه نماید در آب

بحرویم و دجله شط و جو یکیست

نیک ببین ما و تو و او یکیست

با دگران هرچه کنی آن تست

چنگ مکافات بدامان تست

نیک و بدی از تو نگردد جدا

کت نرساند بجزایش خدا

تا که توانی مکن آزار کس

این بتو اندرز صغیر است و بس

شمارهٔ ۲۳ - ماست کش و یخ کش

ماست کشی بود به عهد قدیم

در هنر ماست کشی مستقیم

بود همی ماست کشی پیشه‌اش

ماست‌کشی روز و شب اندیشه‌اش

ماست همی ساخت به غایت نکو

ماست خوران را بوی افتاد خوی

گفت هر آنکس که از او برد ماست

به به از این ماست که در خوان ماست

بودی از آن ماست‌کشی ماستکش

روی سفید همه جا ماست وش

ماست همی برد بهر کوی و جای

خاصه که هر روز بدیوان سرای

روزی از آنجمله که او ماست برد

بر سر خوان قاضی از آن ماست خورد

داشت ز کامی بره و خورد ماست

ماست فروشد بگلو سرفه خواست

تا زندش چوب بگفتا که هان

ماست‌کش آرید بمن کش‌کشان

زود دویدند غلامان چند

در طلب ماست‌کش مستمند

پای طلبکاری آن جمله خست

نامدشان هیچ سراغی بدست

یخ‌کش بیچاره که یخ می‌کشید

از اثر بخت بد آنجا رسید

چنگ فکندند بدامان وی

سخت گرفتند گریبان وی

نه خبر از آتیه نه ماضیش

زود کشیدند بر قاضیش

سرفه نمی‌داد به قاضی‌ امان

کز پی تهدید گشاید زبان

کرد اشارت سوی ایشان بدست

چوب زدند آنقدر آو را که خست

گفت که ای وای گناهم چه بود

علت این روز سیاهم چه بود

گفت کسی جرم تو این بس که ماست

ماستکش آورد و از آنسرفه خواست

گفت چه نسبت بمن آن غل و غش

من بجهان یخ‌کشم او ماست‌کش

ماست‌کش آلوده به آلایش است

گفت خمش باش و برو کش‌کش است

شکر خدا را که در ایام ما

نیست صغیر این روش ناروا

شمارهٔ ۲۴ - خانهٔ تنگ

خانه ما هست بسی تنگ‌تر

از رحم مادر و صلب پدر

هست همانا مثل ما در آن

همچو جنین در رحم مادران

حجره و صحنش همه بر روی هم

پنج دو ذرع است زده ذرع کم

بر حجراتش کند ار کس عبور

فاتحه خواند به خیال قبور

باد ز بیجائی و بیم فشار

هیچ در آن خانه ندارد گذار

دورهٔ هر سال در آن غم سرا

میگذرد سخت دوشش مه به ما

سختی آن خانهٔ بد چار فصل

گردد از این فصل بدان فصل وصل

فصل زمستان نکند آفتاب

هیچ در آن خانه ایاب و ذهاب

واقعه بر عکس بود در بهار

مه نشود دیده به شبهای تار

لیک چو خورشید نماید طلوع

تافتن اول کند آنجا شروع

تا به شب آن خانه چو نیران کند

گوئی ادا دین زمستان کند

الغرض آن خانه که باشد بدهر

تنگتر از چشم خسیسان شهر

پر شده‌ امسال ز انبوه برف

گشته پدیدار در آن کوه برف

تنگ ز بس گشته بما آن قفس

می نتوانیم کشیدن نفس

گویدمان برف که جای دگر

زود گزینید برای مقر

زود به بندید از این خانه بار

زانکه در این خانه منم خانه‌دار

حادثه بنگر که در این انقلاب

هم شده دیوار وی از بن خراب

حاصل این قصه بود بی‌درنگ

این که چو گردد به کسی کار تنگ

بایدش از شکوه به بندد دهان

ورنه به تنگی بفزاید جهان

ما که شکایت به زبان داشتیم

شکوه ز تنگی مکان داشتیم

هیچ نبخشید شکایت اثر

جز که شد آن تنگ بسی تنگتر

چشم صغیر است به لطف خدای

در طلب وسعت و تبدیل جای

شمارهٔ ۲۵ - کیفیت صلحیهٔ اصفهان

گوش فرا دار که سازم بیان

کیفیت صلحیهٔ اصفهان

بودم از این اسم بسی در شگفت

کش به چه منظور توانم گرفت

مصلح این عالم اضداد کیست

معنی این اسم بلا رسم چیست

دهر پر از شرک و نفاق و جفاست

صلحیه یعنی چه و صلح از کجاست

صلحیه بیرون بود از چار طبع

نیست در این جامعهٔ مار طبع

صلحیه چندان نبود دست رس

صلحیه در محضر حق است و بس

الغرض این سر شودم تا پدید

کار به صلحیهٔ شهرم کشید

در پی جزئی‌طلبی عرض حال

دادم و عاید نشدم جز ملال

بس به ره صلحیه پویان شدم

جان تو از کرده پشیمان شدم

بعد ثبوت و سند معتبر

از طلب خویش به بستم نظر

شد ضرر فرع چو از اصل بیش

صلح نمودم به طرف حق خویش

رو ز در صلحیه بر تافتم

معنی صلحیه همین یافتم

کانکه بدین‌جا سر وکارش فتاد

حق و طلب بایدش از دست داد

هرچه طلبکار بود آن طلب

صلح کند تا برهد از تعب

زین سببش صلحیه کردند نام

جان عمو قصه ما شد تمام

گر که یجوز است و گر لایجور

بر نخورد بنده صغیرم هنوز

شمارهٔ ۲۶ - مصاحبت دو نادان

بود یکی مرد تهی مغز خام

با زن خود خفته شبی روی بام

کرد به حیرت سوی گردون نظر

وز زن خود جست ز انجم خبر

زن ز کسان آنچه که بشنیده بود

گفت و در آن مرد تحیر فزود

داد از آن جمله خط کهکشان

با سر انگشت به شوهر نشان

گفت که این جادهٔ بیت‌الله است

قافلهٔ حاج روان زین ره است

مرد چو این مسئله از زن شنید

سخت غمین گشت و زبان در کشید

گفت مباد اشتری از حاجیان

بر سر من اوفتد از آسمان

بود در این فکر که از بخت بد

اشتر همسایه ز دل بانگ زد

گفت همانا شتر‌ آمد فرود

به که گریزم من بیچاره زود

جست شتابان و به ره رو نهاد

از زبر بام به زیر اوفتاد

چونکه در افتاد ز بالا به پست

دل شده را دست و سر و پا شکست

ابله از ابله سخنی کرد گوش

نیم چراغ خردش شد خموش

نامده اشتر ز سما بر سرش

گشت لگد کوب بلا پیکرش

زین مثل ار با خردی بی‌سخن

کشف شود بهر تو مقصود من

بین دو نادان ز جواب و سئوال

فایده چبود؟ غم و رنج و ملال

روی دل از صحبت نادان بتاب

چونکه ندانی، بر دانا شتاب

صحبت دانا چه بود؟ کیمیا

میشود از آن مس قلبت طلا

صحبت دانات معظم کند

کعبه وشت قبله عالم کند

هرکه به هر رتبه و هرجا رسید

از اثر صحبت دانا رسید

همدم دانا شوی ار یک نفس

حاصل عمر تو همانست و بس

مردم دانا که جهان دیده‌اند

نیک چو بینی بجهان دیده‌اند

دیده چو بینا بود و برقرار

هست یقین باقی اعصار بکار

رونق هر ملت و هر کشوری

نیست جز از همت دانشوری

حاصل مطلب چو صغیر حزین

در همه جا همدم دانا گزین

شمارهٔ ۲۷ - شلتاق پلتاق

صیحگهی پر فن حیلت‌گری

از همه در مکر و حیل برتری

چابک و طرار و ره‌ آموخته

حیله و تزویر و فن اندوخته

برد سوی دکهٔ صراف رخت

گفت بآن بیدل برگشته بخت

دیر حسابم من و زود اشتباه

مانده خر فکرت من نیم راه

کشف کن این مسئله‌ای هوشمند

گوی که تومان چهل و شصت چند

خنده زد آنمرد و بگفت از غرور

تا بچه حد ابلهی و بی‌شعور

شصت و چهل صد شود این هست فاش

گفت تو هم ابلهی آهسته باش

بازبزن جمع و ببین چون شود

شصت و چهل ده ز صد افزون شود

حوصله کردید بصراف تنگ

بانگ برآورد و همی کرد جنگ

خلق بوی جمع شدند از دو سو

جمله شنیدند مر آن گفت‌وگو

مرد حیل پیشه بآواز نرم

گفت مرا آید از این خلق شرم

من صد و ده از تو طلب داشتم

ده بتو بخشیده صد انگاشتم

گر صد و ده می‌ندهی صد بده

آنچه که اقرار کنی خود بده

خواست بانکار سراید سخن

مشت زدندش همگی بر دهن

کاین چه لجاج است تو در نزد ما

داشتی اقرار بصد کن ادا

داد بناچار صدش آن گریخت

خاک الم بر سر صراف بیخت

مدتی از زاویهٔ انزوا

پا ننهادی بدر آن بینوا

هیچ نمیگفت مبادا که باز

در رسد آن حیله‌گر حبله‌باز

از پس سالی بدکان کرد روی

تا مگر آن دکه کند رفت و روی

کامدش از گرد ره آن اوستاد

کرد سلامی و برش ایستاد

گفت کجا‌ آمده‌ئی ای رفیق

گفت بدیدار تو یار شفیق

گفت چه باشد که ز روی صفا

شرح دهی بهر من این ماجرا

کان چه حبل بود و چه مکروفسون

یا که بدان مکر شدت رهنمون

گفت مرا کرده وصیت پدر

گفته ز سرمایه مخور ای پسر

هرچه خوری از ره شلتاق خور

چون ندهد دست ز پلتاق خور

بود همان واقعه شلتاق من

حال بود نوبت پلتاق من

غمزده صراف به عجز اوفتاد

درهم چندیش به کف بر نهاد

دکه فرو بست و بگفت ار که باز

دیدیم اینجا کنمت صد نیاز

ای که تحیر بری از این مقال

تا نگری دیدهٔ خود را بمال

این نه از آن یکتن تنهاستی

بلکه کنون در خور تنهاستی

ما همه شلتاق بود کارمان

نیست جز این پیشه و کردارمان

جامعه فاسد ز خیانت شده

مسخره عنوان دیانت شده

خانهٔ ما کرده خیانت خراب

نیست جز این باعث این انقلاب

تا که چنین است چنین است حال

به شدن حالت ما دادن محال

هست صغیر این روش و این مرام

علت بدبختی ما والسلام

شمارهٔ ۲۸ - قدک و صباغ

داد به صباغ کسی یک قدک

گفت که ای خم تو رشگ فلک

این قدک من فلکی رنگ کن

رود به انجام وی آهنگ کن

هرچه که خواهی دهم ای بی‌عدیل

زود مر این جامه فروکش به نیل

گفت بچشم ای تو مرا تاج سر

روز دگر آی و قدک را ببر

بر حسب وعده دکر روز مرد

جا به در دکهٔ صباغ کرد

خواست قدک کفت ببخشا که آن

زرد شد از غفلت و خواهم‌ امان

روز دگر در خم نیلش زنم

مزد بگیرم به تو اش رد کنم

روز دگر‌ام د و آن جامه خواست

وعدهٔ صباغ نیفتاد راست

گفت که آن سبز شد از اشتباه

روز دگر آی و ببخش این گناه

روز دگر‌ آمد و صباغ باز

دفتر عذری ببرش کرد باز

گفت که آن سرخ شدای ذوالکرم

روز دگر رنجه بفرما قدم

روز دگر‌ آمد و کرد آن طلب

گفت که گردیده بنفش ای عجب

بخت تو افکنده مرا در عنا

روز دگر کام تو سازم روا

الغرض آن دل شدهٔ مستمند

بهر قدک‌ آمد و شد روز چند

رنگ ز صباغ فراوان شنید

لیک یکی زان همه چشمش ندید

عاقبت این رنگ بر‌ام د زخم

گفت برادر قد کت گشتم گم

مرد بر آشفت که ای اوستاد

آن همه رنگ از تو قبول اوفتاد

لیک از این رنگ مسازم ملول

کز تو نخواهم کنم آنرا قبول

رنگ چه صباغ که این گفتگو

هست بر ادیان مثلی بس نکو

خلق چو صباغ بتلوین نگر

رنگ برنگ آن قدک دین نگر

لیک هر آن رنگ برآید زدن

به بود از رنگ قدک گمشدن

آه ز لا قیدی و لامذهبی

داد ز بی‌دینی و بی‌مشربی

کون به خود هرچه پذیرد فساد

نیست جز از مردم بی‌اعتقاد

قید دیانت چو بپای دل است

کام دل و نظم جهان حاصل است

طایفه بی‌چون که به یک مذهبند

در پی یک مقصد و یک مطلبند

نیست در آن طایفه چون اختلاف

نظم پدید آیدشان بی‌خلاف

نظم نخیزد مگر از اتحاد

وان ندهد دست جز از اعتقاد

جز بقوانین بزرگان دین

نظم صغیرا نبود در زمین

شمارهٔ ۲۹ - پند لقمان

حضرت لقمان که بنوع بشر

هست ز حکمت به حقیقت پدر

با پسر خویش برای رشاد

گفت سخنها ز طریق و داد

لاجرم از آن درر آبدار

گویمت این چار در شاهوار

گفت پسر را که دو حرف از ضمیر

محو مکن پند پدر در پذیر

زان دو یکی مرگ بود یک خدا

باشد از این هر دو تغافل خطا

هر دو دگر هست فراموش کن

جان پدر پند مرا گوش کن

زان دو یکی اینکه اگر در جهان

کس بتو بد کرد تو بگذر از آن

وان یکش این کز تو ز راه وفا

رفت چو نیکی بکسی کن رها

نیست مر این چار سخن را نظیر

آن دو بگیر این دو رها کن صغیر

شمارهٔ ۳۰ - حکمت افلاطون

دید فلاطون مرضی در مزاج

جست ز شاگرد خود آنرا علاج

گفت ز روی ادب ای ذوفنون

صد چومنی را تو بره رهنمون

ما ز تو علم و هنر‌ آموختیم

نزد تو اندوخته اندوختیم

گفت بلی لیک گه اعتدال

نی گه بیماری و نقص کمال

عقل که رنچور شد اندر بدن

موجد صحت نتواند شدن

آنکه مریض است نباشد طبیب

پیچ و خم کوچه نداند غریب

ای بشر ای گشته ز سر تا بپا

عضو بعضوت به مرض مبتلا

روز بروزت مرض افزون شود

خود بنگر عاقبتت چون شود

با مرض مهلکی اینسان مخوف

چاره خود چون کنی ای بی‌وقوف

نبض یسار تو و نبض یمین

هر دو مریضند ز روی یقین

از پی تشخیص مرض این بآن

چند سپاری و کنی‌امتحان

چند به تجویز خود ای خیره سر

ز هر خوری در عوض گل شکر

نسخه نما پاره و بشکن قلم

تجریهٔ خود بهل از بیش و کم

نسخه از آن گیر که خود سالم است

هم بمرض هم بدوا عالم است

تا نشوی بندهٔ فرمان او

تا نروی در پی درمان او

بهر تو آسایش و یهبود نیست

هیچ تو را غیر زیان سود نیست

ماحصل این است که دستور حق

بهر بشر باید و نظم و نسق

بایدمان آنچه که از بهر ما

عقل کل آورده ز نزد خدا

تا که از این تیه ضلالت رهیم

ور نه که تا شام ابد گمرهیم

راهبران ره ز حق‌ آموختند

شمع از آن مشعله افروختند

دل بندا داده منادی شدند

خویش هدایت شده هادی شدند

ما همه نفسیم و هوی و هوس

نفس خود از نفس بر آرد نفس

در کرهٔ خاک بجز خاک نیست

خاک از آلایش خود پاک نیست

خلقت آن تیره و ظلمانی است

روشنی‌اش ز اختر نورانی است

کس نتواند که در این شام داج

راه سلامت سپرد بی‌سراج

کس نتواند که به ظن و گمان

ره بسلامت برد اندر جهان

نور یقین باید ر آنهم بدل

جز که ز قرآن نشود متصل

هرکه در این راه مؤید رود

همچو صغیر از پی احمد رود

شمارهٔ ۳۱ - در مذمت نوشابه

بود یکی خانه چو باغ جنان

سر بسر اسباب تجمل در آن

سیم و زر و لعل و در شاهوار

نیز در آن خانه بدی بی‌شمار

خانه خدا داشت ز دزدان هراس

شب همه شب داد بدان خانه پاس

خوش ز بد اندیش بداور افراغ

زانکه به شب هیچ نکشتی چراغ

بهر وی و خانه‌اش آن روشنی

بود به شبها سبب ایمنی

کهنه حریفی شبی از سارقین

سنگ زد او را به چراغ از کمین

گشت چو مستغرق ظلمت فضا

دزد فرو جست ز بام سرا

وقت خود آن لحظه غنیمت شمرد

هرچه که میخواست از آن خانه برد

نیک چو بینی بر اهل کمال

صورت حال بشر است این مقال

خانه کدام است وجود بشر

کامده خود مخزن در و گهر

سربسر اسباب تجمل در اوست

جزء وجود است ولی کل در اوست

چیست چراغ آنچه تو خوانیش عقل

کش نتوان قدر و بها کرد نقل

دزد که ابلیس رجیم لعین

آنکه حقش خوانده عدوی مبین

سنگ چه نوشابه که آن دزد هوش

شمع خرد را کند از آن خموش

و آنچه که خواهد ز بشر آن برد

شرم و حیا عفت و وجدان برد

رحم برد تا شود از سرکشی

خیره برادر به برادرکشی

حق اخوت که بود از ازل

امر طبیعی به میان ملل

گرد و تن از نوع بشر در جهان

گوی زمین باشدشان در میان

آن دو چو از یک پدر و مادرند

بلکه ز یک نفس و ز یک گوهرند

باشدشان حق اخوت به جا

بایدشان کرد مر آن حق ادا

گرنه ز مستی است چرا تا بحال

گشته چنین حق بجهان پایمال

خاصیت می‌بود این کز بشر

روز و شبان سر زند انواع شر

غفلت مستی است که حایل شود

بنده ز حق این همه غافل شود

بلکه جهان را کند آن سنگدل

ز آتش بیداد و ستم مشتعل

هیچ نگوید که جهان آفرین

داشت چه منظور ز طرحی چنین

بهرچه این ارض و سما آفرید

از پی بازیچه ما آفرید

مست می‌آگه ز جنایات نیست

با خبر از روز مکافات نیست

شد چو به تاثیر می‌از عقل فرد

هیچ نداند که چه گفت و چه کرد

نیست صغیر از ره کذب و عناد

گر بنهی نام می‌ ام‌الفساد

شمارهٔ ۳۲ - سؤال موسی

موسی عمران به مناجات حق

گفت که ای هست کن ما خلق

ای همه ذرات تو را در سجود

ذاکر ذکر تو لسان وجود

انفس و آفاق ستاینده‌ات

پیر و جوان شاه و گدا بنده‌ات

گرچه روا نیست ز من این مقال

شرم همی آیدم از این سؤال

لیک چو آن از پی دانستن است

جرئت اظهار وی اندرمن است

گر که تو را بود خدایی چسان

بندگیش را تو به بستی میان

در همه اعمال کدامین عمل

سرزدی افزون ز تو ای بی‌بدل

گفت حقش شاهد حال توام

باخبر از سر سؤال توام

گر که خدا بود مرا بی‌گمان

خدمت خلقش بگزیدم ز جان

بندگی آوردمش اینسان به جا

کردم از این خدمتش از خود رضا

زین سخن موسی عمران به طور

و آنچه که فرمود خدای غفور

گشت محقق که بود در جهان

بندگیش بندگی بندگان

بندگی حق به حقیقت صغیر

خدمت خلق است بجان در پذیر

شمارهٔ ۳۳ - کلام عیسی

عیسی مریم چو علم بر فراخت

بر به جهان کوس نبوت نواخت

باب عطایش به جهان باز شد

دم به دم آمادهٔ اعجاز شد

اکمه و ابرص فلج اعور عمی

جمله شفا یافت از آن مقتدی

نوع بشر زانشه فرخنده اسم

یافت شفا از مرض روح و حسم

هیکل پاکش که در آن دلق بو

چارهٔ بیچارگی خلق بود

فعل وی ار در نگری سربسر

نیست به جز خدمت نوع بشر

قول وی ار نیک ببینی تمام

امر به رفق است و مداوای عام

از سخنانش که ز در و گهر

هست ثمین تر بر اهل نظر

یک سخن این است که با دشمنان

هم بنمائید محبت ز جان

یک سخنش اینکه به روی شما

کس بزند سیلی اگر از جفا

آن طرفش باز به پیش آورید

تا که از او سیلی دیگر خورید

فرقه‌ئی‌ امروز بر آن ذوالعفاف

نسبت خود داده ولی برخلاف

آنچه که او گفته رها کرده‌اند

وضع قوانین ز هوی کرده‌اند

گشته چنان حرس و طمع را اسیر

کامده در نوع کشی بس دلیر

جای محبت که به دشمن کنند

با همه از حرص و طمع دشمنند

دمبدم از بهر جدال و نزاع

آلب حربیه کنند اختراع

راستی ای جامعهٔ عیسوی

به که مر این نکته ز من بشنوی

یا که مکن این حرکات قبیح

یا که مده نسبت خود بر مسیح

بی‌غرضست آنچه که گوید صغیر

گر بود انصاف از او در پذیر

شمارهٔ ۳۴ - مرام احمد

احمد خاتم شه اقلیم جود

جان جهان مهر سپهر وجود

عقل که آئینهٔ ایزد نما

ختم رسل مهبط وحی خدا

گشت چو مأمور رسالت ز حق

برد سراسر ز رسولان سبق

مذهبی آورد برای عباد

جمع در آن علم معاش و معاد

داد دو تیغش احد بی‌شریک

کان دو بود یک چو ببینیم نیک

زان دو یکی تیغ لسان بلیغ

دافع شرک خفی آنطرفه تیغ

وان دگرش شرک جلی را بکار

قاتل هر شرک منش ذوالفقار

گفت حقش کای دو جهان آن تو

خلق جهان طفل دبستان تو

چون به دبستان وجود ای حبیب

شخص شریفت بود آخر ادیب

از تو هر آن طفل نه تعلیم یافت

بایدش اندر بر مادر شتافت

مادرشان هست عدم بی‌دریغ

سوی عدم ساز روانشان به تیغ

آمده باغی بمثل این جهان

خلق درختان و رسل باغبان

آن همه در باغ جهان‌ آمدند

خدمت خود کرده و بیرون شدند

حال مربی توئی ای مؤتمن

با تو بود تربیت این چمن

بعد تو چون نیست دگر باغبان

کار تو اینست بباغ جهان

کان شجر خشک بر آری ز جای

وان شجر تر بگذاری بپای

آن شجر خشگ چو ندهد ثمر

باغ به پیرای دگر زان شجر

باغ به پیرای که پیراستن

نیک چو بینی بود آراستن

آن شجر تر بنما تربیت

تا برد از تربیتت تقویت

حاصل اصلی به کنار آورد

میوهٔ توحید به بار آورد

زین شجرستان بودای خوش نفس

مقصد ما میوهٔ توحید و بس

زین سبب آن قائد راه خدا

داد به توحید در اول ندا

گفت بیابید به توحید بار

تا همه گردید از آن رستگار

ای که به احمد بودت انتساب

ای که کنی پیروی از آنجناب

ای که به تهلیل بر آری ندا

صورت‌ امر است مکن اکتفا

معنی توحید همی بایدت

تا که ز توحید فلاح آیدت

وان بود این مرتبه کز خشک و تر

جلوهٔ حق آیدت اندر نظر

ز آینهٔ کون به چشم صفا

روی یکی بینی و آنهم خدا

صلح کنی با همهٔ کاینات

اینت بود اصل فلاح و نجات

خشم چو آید تو ز خود رانیش

اینت بود دوزخ و بنشانیش

با همه در نیک سرشتی شوی

اینت بهشت است بهشتی شوی

خنده بر این ‌امتم آید که خویش

بسته بدان پادشه پاک کیش

در طبقات آنچه نظر می‌کنم

حالتشان زیر و زبر می‌کنم

مینگرم در ره دین خامشان

نیست بجز اسمی از اسلامشان

غیر قلیلی دگران خود سرند

مایه بد نامی پیغمبرند

مذهب اسلام همه نور دان

لیک کنون از همه مستوردان

مذهب اسلام صفا در صفاست

لیک نه اینست که در دست ماست

ای روش حضرت خیر الانام

ای تو بهین مذهب و بهتر مرام

ای علم قدر تو بالای عرش

قدر تو نشناخته‌اند اهل فرش

جان صغیر است ثنا خوان تو

جذب کن او را که بود آن تو

شمارهٔ ۳۵ - ماهی و صدف

ماهیکی در تک بحر از صدف

کرد سئوالی پی کسب شرف

گفت که ما هر دو ببحر اندریم

فیض بر از آب روان پروریم

زانچه تو یک قطره ننوشی فزون

من خورم از حد تصور برون

لیک از آنجمله که من میخورم

دانه بدل هیچ نمی‌پرورم

تو به یکی قطره که در دل بری

گوهری از آن به درون پروری

کشف کن این راز و مرا بازگوی

آنچه نهفته است در این راز گوی

گفت کنی آب محیط ار تو نوش

آنهمه بیرون کنی از راه گوش

لیک من آن قطره چو نوشم دهان

بندم و سازم بدل آنرا نهان

حفظ وی از آفت نقصان کنم

در دل خود تربیت از آن کنم

لاجرم آن دانهٔ روشن شود

مایهٔ فخر و شرف من شود

کم ز صدف نیستی ای هوشیار

پند صدف گوش کن و هوشدار

این همه آیات و کتاب مدل

این همه تحقیق ز ارباب دل

این همه اندرز برون از عدد

کش نبود راه به پایان و حد

در تو از آن رو ننماید اثر

کت بدل از گوش ندارد گذر

هرچه از این گوش تو آید درون

می‌رود از آن ز تغافل برون

پند و نصیحت به تو ز اهل خرد

آب محیط است که ماهی خورد

از ره گوش ار به دلت یک سخن

ز اهل دلی آید و گیرد وطن

بی سخن آن دانهٔ گوهر شود

کام دو گیتیت میسر شود

آری اگر سامعه در کس بود

یک سخنش در دو جهان بس بود

هر صفت نیک صغیر آزمود

هیچ به از راز نهفتن نبود

شمارهٔ ۳۶ - حسن و مال

دوش ز من کرد عزیزی سئوال

از بهی و برتری حسن و مال

گفتمش ارمال بدست سخی است

بهر سخی ماحصلش فرخی است

خاصه چو اکرام کند او به جا

هست معزز بر خلق خدا

در اثر بخشش و بذل نعم

خلق پرستند ورا چون صنم

یابد از این مال چو حسن مآل

به بود این مال ز حسن جمال

ور که شود حسن به عصمت قرین

نعمت خاصی است بنعمت قرین

زر بر این حسن ندارد بها

حسن چو خورشید بود زر سها

یوسف از اینحسن چو رأیت فراشت

داد زلیخا به رهش هرچه داشت

ایندو گه از عام و گه از خاص بین

برتری هر دو در اشخاص بین

مختصر ار گفت صغیر این جواب

فکر کن و باقی مطلب بیاب

شمارهٔ ۳۷ - سیرچمن

از پی تفریح شدم صبحدم

در چمنی غیرت باغ ارم

دلکش و جان پرور خاطرنشین

روح فزا همچو بهشت برین

سرو ز موزونی قامت در آن

طعنه زن قامت نسرین بر آن

بسکه کل افروخته از خاک چهر

پر ز کواکب شده همچون سپهر

آب به هر جدول آن موج زن

همچو ضمیر من و موج سخن

لاله بر افروخته هر سو عذار

دلبری‌ آموخته از روی یار

نرگس شهلا چو تماشائیان

دیدهٔ خود دوخته بر ارغوان

گل ننهادی که نهد نیم دم

دیدهٔ خود بلبل شیدا بهم

قهقهٔ کبک و نوای هزار

هوش ز سر بردی و از دل قرار

زیر و بم قبره و فاخته

غلغله در آن چمن انداخته

حاصل مطلب من از آن دلگشا

در دل خود هیچ ندیدم صفا

سیر گلم شاد نسازد چرا

از غمم آزاد نسازد چرا

یافتم آْخر که در آن بوستان

نسبت مرا همدمی از دوستان

نیست ز یاران چو مرا همنفس

گلشن از آنروز شده بر من قفس

مسکن اگر طرف گلستان بود

همدمی ار نیست چو زندان بود

ور که مکان گوشهٔ زندان بود

همدمی ار هست گلستان بود

راستی اندر بر اهل نظر

نیست گلی به ز جمال بشر

گلشن و باغ و چمن و بوستان

سنبل و سوسن سمن و ارغوان

این همه فرع بشر‌ام د صغیر

فرع بنه کام دل از اصل گیر

شمارهٔ ۳۸ - دف و مطرب

دف به کف مطربکی تیز هوش

داشت چنین از ره معنی خروش

کی عجب این جور و جفا تا بکی

جور به این بی سروپا تا بکی

خلق به یک حلقه غلامی کنند

خود به بر خواجه گرامی کنند

من که به صد حلقه غلام‌ آمدم

دایرهٔ عشرت عام‌ام دم

چند خورم از کف مطرب قفا

چند بر آرم گه و بی‌گه نوا

این سخن از سوز چو آنساز گفت

مطرب شیرین سخنش باز گفت

نالی از این کت ز چه بنواختم

من پی بنواختنت ساختم

ناله‌ات‌ام د سبب و جد و حال

من بهمین مایلم ای دف بنال

ای دل دانا مکن از ناله بس

دم مکش از ناله دمی چون جرس

همچو دف از دوست خوری گر قفا

آن ز وفا دان نه ز راه جفا

چنگ وشت گر که دهد گو شمال

همچو نی از بهر دل او بنال

دل که به دلدار ننالد صغیر

مشت گلش بیش مخوان دل‌مگیر

شمارهٔ ۳۹ - بلبل و پروانه

بلیلی از نالهٔ مستانه‌ای

کرد مباهات به پروانه‌ای

گفت اگر عاشقی ای بی نوا

همچو من از سینه برآور نوا

این همه اسرار نهفتن چرا

در دل خویش نگفتن چرا

لحظهٔی از سینه بر آور خروش

چند همی سوزی و باشی خموش

بین که ز من شهر پر از غلغل است

در همه جا شرح گل و بلبل است

رفت به پروانه بسی ناگوار

گفت که ای بی‌خبر از عشق یار

خامشی و سوختن و ساختن

نیست شدن هستی خود باختن

این زمن آن نغمه سرودن ز تو

دعوی بیهوده نمودن ز تو

گل بتو ارزان و تو ارزان بگل

گل بتو خندان و تو نالان بگل

عشق تو شایستهٔ آن رنگ و بوست

حسن گل اندر خور این های و هوست

هر دو از این ره بدر افتاده‌اید

رسم و ره عشق ز کف داده‌اید

لاف مزن عشق تو خام است خام

جذبهٔ معشوق تو هم ناتمام

جذبه معشوق مرا بین که چون

همچو منی آیدش از در درون

تنگ بگیرد بوی آنگونه راه

کان نتواند کشد از سینه آه

خیره بدان سان کندش از عذار

کان نتواند کند از وی گذار

عشق مرا بین که به بزم حضور

چونکه به معشوق رسم ناصبور

گرد سرش گردم و قربان شوم

سوخته‌ای جلوهٔ جانان شوم

رسم دوئی بر فکنم از میان

جسم رها کرده شوم جمله جان

هم تو صغیر از پی جانانه باش

فانی آن شمع چو پروانه باش

شمارهٔ ۴۰ - اسباب درویشی

بوالهوس دل به هوا بسته‌ئی

گفت بدرویش ز خود رسته‌ئی

کاین دل من مایل درویشی است

در طلب مصلحت‌اندیشی است

خضر ره من شو و بنما رهم

کن ز ره فقر و فنا آگهم

تا که رسانیم بدین افتخار

گو که فراهم کنم اسباب کار

گفت که ای مانده به اسباب در

باید از این مرحله کردن گذر

آنچه که اسیاب بدین فن بود

از سر اسباب گذشتن بود

آنچه که سرمایه درویشی است

مایه ز کف دادن و بی‌خویشی است

این ره هربوالهوس خام نیست

راه حق است این ره حمام نیست

گر طلبی حق ز خودی شو جدا

می‌نشود جمع خودی با خدا

هم تو صغیر از خودی آزاد باش

بیخودی آور بکف و شاد باش

شمارهٔ ۴۱ - خودبینی

اسب سواری لب آبی رسید

مرکبش از پویه بماند و رمید

زجر همی کردش و همت گماشت

اسب بجا مانده و سودی نداشت

صاف ضمیری که بدش جان پاک

آب بیالود به یک مشت خاک

اسب گذر کرد و سوار از شگفت

دامن آن مرد چو گردی گرفت

گفت که این پرده چه اسرار داشت

مرد چنین بهر وی اظهار داشت

گفت که اسب تو در این آب دید

عکس خود و از تو عنان در کشید

نخوت خود بینیش از راه برد

پای پی سرکشی اینسان فشرد

حیلتی از بهر وی انگیختم

عکس ورا خاک به سر ریختم

آب شد آلوده بخاک و دگر

عکس نشد در نظرش جلوه‌گر

در ره خود مانع و حایل نیافت

رست از آن دام برفتن شتافت

راستی اندر ره رهرو خطر

نیست ز خود بینی و نخوت بتر

طالب حق صاحب تمکین شود

هرکه ز خود رست خدابین شود

کار بتوفیق بر آید صغیر

دامن بخشندهٔ توفیق گیر

شمارهٔ ۴۲ - احمد و محمود

دخترکی سن دهش ناتمام

ناشده در خانهٔ شویش مقام

بود یکی روز به طی طریق

کش گذر افتاد بچاهی عمیق

کرد در آن چاه نگاه و نشست

موی کنان زد بسر و روی دست

اشگ همی ریخت چو ابر بهار

ناله همی زد ز درون رعدوار

زمزمه سر کرد بصوت حزین

گفت در آن زمزمه هر دم چنین

آه دو نو باوهٔ مفقود من

وا اسفا احمد و محمود من

گفت کسی دخترک اینحال چیست

گو که بود احمد و محمود کیست

گفت مرا درنظر آید که شوی

چونکه مرا گیرد و آرد بکوی

نخل وجودم بشود بار ور

زایم از آن شوی دو زیبا پسر

بوسه زنم بر رخ گلفا مشان

احمد و محمود نهم نامشان

افترشان روزی از این سوی راه

هر دو در افتند ز غفلت بچاه

من شوم آگاه و در این سرزمین

آیم و اینگونه بر آرم حنین

جان من آن دختر شوریده حال

نفس من و تست بگاه مثال

احمد و محمود هم آمال ماست

کان غم و اندوه مه و سال ماست

ما شده را خون ندم می‌خوریم

ناشده را بیهده غم می‌خوریم

حال ندانیم و ز خود غافلیم

غمزدهٔ ماضی و مستقبلیم

مردم دانا نه چو ما غافلند

فارغ از اندیشهٔ بی‌حاصلند

بی‌خیر از گردش مانده‌اند و سال

ماضی و مستقبلشان هست حال

هم تو صغیر از پی آن حال باش

فارغ از اندوه مه و سال باش

شمارهٔ ۴۳ - کشف راز

گفت کسی با دگری راز خویش

کرد در آن مطلبش انباز خویش

لیک بگفت این سخن انشامکن

پیش کسی راز من افشا مکن

روز دگر آنچه بدو گفته بود

از دگری فاش و مبرهن شنود

روی ترش کرد و به هر سو شتافت

تا به ره آن محرم دیرینه یافت

گفت نگفتم مکن ای قلتبان

راز مرا فاش به نزد کسان

گفت توئی آنچه که گوئی بمن

زانکه خودی پرده در خویشتن

آنچه تو از دوش دل انداختی

بار دل زار منش ساختی

من همش از دوش دل انداختم

دوش دل خویش سبک ساختم

آنچه نیاری تو نگهداریش

بر دگری بهر چهه بسپاریش

خواهی اگر راز نگردد عیان

کن چو صغیرش بدل خودنهان

شمارهٔ ۴۴ - حکایت

خواجهٔ دنیا طلب کاهلی

مست خرافت ز خدا غافلی

ز اهل خساست به جهان طاق بود

منکر بخشایش و انفاق بود

داشت غلامی که ز خوبی تمام

عاقل و فرزانه و شیرین کلام

هرچه بدان خواجه نصیحت نمود

در دل او هیچ مؤثر نبود

قائل این بود که وقت رحیل

امر نمایم به وصی و وکیل

بعد من اندر پی خمس و زکوه

سعی نمایند چون صوم و صلوه

مال فراوان به فقیران دهند

اطمعه بر خیل اسیران دهند

تا شبی آن خواجه بکبر تمام

بود بیک کوچه روان با غلام

خواجه ز پی بود و غلامش به پیش

داشت چراغی بکف آن پاک کیش

کم کمک آورد چراغ از قفا

خواجه نشد آگه از این ماجرا

راه غلط کرد و نمود اشتباه

رفت بناگه ز تغافل به چاه

بانگ بر آورد ز دل کی غلام

عمر تو ایزد بنماید تمام

خود تو فکندی بچهم بی‌گناه

زود مرا برکش از این قعر چاه

الغرض آن خواجه بزجر فزون

از دل آن چاه چو‌ام د برون

کرد تغیر به غلام حزین

گفت بود شرط وفا کی چنین

شمع ز پی آوری ای کینه خواه

تا من غمدیده بیفتم به چاه

گفت بلی خواجه بود گر چنین

حالت تاریکی گورت به بین

زودتر از آنکه بیفتی به چاه

پیش روان ساز چراغی براه

بعد تو انفاق ز‌اموال تو

گرچه مفید است بر احوال تو

لیک چواغی استکه آن از قفاست

یارنکوئی است ولی بی‌وفاست

خواجه از این واقعه بیدار شد

داد ز کف مستی و هوشیار شد

از دل و جان گشت غلام غلام

عذر همی خواست ز قبح کلام

خواجه تو هم پند شنو از صغیر

پند غلامت که منم در پذیر

تا که بود نور چراغت به جا

یاد ز تاریکی گورت نما

شمارهٔ ۴۵ - حکایت

عارفی از ضعف به بستر فتاد

مرگ برویش در محنت گشاد

موسم آن شد که از این خاکدان

روی کند در وطن جاودان

خویش و اقارب همه غمگین او

نوحه سرا جمله ببالین او

اشگ فشان شعله‌زنان همچو شمع

بر سر او گشته چو پروانه جمع

ساعتی آن غمزده مدهوش بود

غنچه لب بسته و خاموش بود

نرگس بیمار ز هم باز کرد

باز چو بلبل سخن آغاز کرد

گفت بیاران ز چه گریان شدید

بهر که در ناله و افغان شدید

گفت پدر کی گل گلزار من

عارض تو شمع شب تار من

حاصل عمری و درخت‌امید

پای تو شد موی سیاهم سفید

مادر او گفت توئی جان من

میوهٔ دل نور دو چشمان من

چو تو روی هجر تو سوزد دلم

داغ تو بر باد دهد حاصلم

گفت برادر تو مرا یاوری

پشت و پناه من غم‌پروری

چون تو روی پشت مرا بشکنی

ریشه‌ام از تیشه غم بر کنی

خواهر او گفت تو دلجوی من

از تو بود قوت زانوی من

جان برادر چو روی از جهان

بعد تو‌ام دل نشود شادمان

گفت زن او را توئی اقبال من

شخص تو نان آور اطفال من

چون توروی بخت رود از سرم

مردن تو تیره کند معجرم

آمدش اولاد بشور و نوا

کی تو به هرحال پرستار ما

بعد تو ما را ز الم دل دو نیم

مرگ تو ما را بنماید یتیم

صحبت ایشان چو سراسر شنید

عارف محزون ز دل آهی کشید

گفت که ای وای بر احوال من

نیست شما را غمی از حال من

گریه نمایید بر احوال خویش

در غم نومیدی‌ آمال خویش

هیچ نگفتید من خون جگر

در سفر مرگ چه دارم بسر

حال که مرگم گسلد تار و پود

با ملک‌الموت چه خواهم نمود

یا چو شود روز قیامت پدید

بر من غمدیده چه خواهد رسید

جان برادر تو اگر عارفی

بی‌سخن از صحبت من واقفی

خود بنما گریه بر احوال خویش

کار پس آن به که بیفتد بپیش

تجربه کردیم در این روزگار

هرکه از این دار فنا بست بار

گر نبدش مال کسی را نداشت

هیچ‌کسش تخم عزائی نکاشت

وانکه غنی بود هزاران هزار

گریه نمودند بر او زار زار

نیک چو دیدیم نه بر حال اوست

بلکه پی بردن‌ اموال اوست

شمارهٔ ۴۶ - حکایت

شیر خدا رهبر اهل یقین

حیدر صفدر شه دنیا و دین

سوی قبورش بفتادی گذار

گفت که ای معتکفان مزار

باغ و سرا سیم و زر و خانمان

آنچه نهادید شد از دیگران

این خبر خانه و مال شما

چیست در آن مرحله حال شما

بهر اجابت ز شه ارجمند

از طرفی گشت ندائی بلند

کانچه که خوردیم از آن خورده بیش

سود نبردیم ز‌ اموال خویش

و انچه نهادیم به ملک جهان

حاصل ما زان نشد الا زیان

و انچه از آن روی طمع تافتیم

پیش فرستاده کنون یافتیم

شمارهٔ ۴۷ - اعتذار

دفتر جان بخش و داد بشر

عیب مدان باشد اگر مختصر

شهد شکر در کمی افزونتر است

سنگ همانا ز کمی گوهر است

باری از این بحر که شد اقتباس

نیستم از طعن کسی در هراس

چون رهی خواجهٔ نامی شدم

ریزه خور خوان نظامی شدم

با رخ زرد و دل آزرم ناک

عذر همی خواهم از آن روح پاک

هم ز اساتید نظامی روان

میطلبم عذر قصور بیان

گر به تمامی نتوانسته‌ام

گفته‌ام انقدر که دانسته‌ام

شمارهٔ ۴۸ - حکایت

شنیدستم بدیوانه نمائی

ترحم کرد شخصی کفش پائی

شد آن ژولیدهٔ حق بر لب رود

بزیر سر نهاد آن کفش و بغنود

ز جاجست و در آبش کرد پرتاب

که نگذارد روم این کفش در خواب

بلی بهر دلی کان جای یار است

به کفشی هم تعلق ناگوار است

شمارهٔ ۴۹ - حکایت

بزشتی کرد تسخر عیب‌جوئی

که از خوبی نداری آبروئی

تو را حق کرده محروم از ملاحت

ز اعضای تو میریزید قباحت

بهر عضو نو عیبی آشکار است

ز دیدارت نگاه اندر فرار است

ملاقات تو افزاید کدورت

گریز از چون توئی باشد ضرورت

نگفت ار من همه عیبم سراپا

در این صورت نباشم چون تو رسوا

ترا یک عضو بد در کار باشد

کزان کارت بسی دشوار باشد

بخوبی گر سرا پا همچو جانی

پسند کس نئی چون بد زبانی

چو عیب نقش می‌گویی به هُش باش

که گویی در حقیقت عیب نقاش

صغیر از عیب جوئیها حذر کن

گرت چشمی بود در خود نظر کن

شمارهٔ ۵۰ - گل و شبنم

گل و شبنم به هم در بوستانی

خوش افکندند طرح داستانی

به شبنم گفت گل از روی نخوت

تو را با من نباشد حد صحبت

چمن زیبا ز گل باشد گلم من

شرر بخش نوای بلبلم من

چو شاعر وصف دلداری سراید

بمن تشبیه روی وی نماید

ز رنگ خویش زیب بزم عامم

ز بوی خوش عبیر هر مشامم

بگردم خار اگر بینی نه خار است

به پاسم پاسبان نیزه دار است

کند گلچین گلچیدن چو آهنگ

همی این پاسبان با وی کند جنگ

فرح‌بخش درون مستمندم

ضیاء دیدهٔ زیبا پسندم

سخن کوته جمال روزگارم

سرورم بهجتم عیدم بهارم

چو گل خاموش شد شبنم درخشید

بر وی گل بسان غنچه خندید

بگفت اینها که گفتی راست گفتی

حقیقت را در تحقیق سفتی

ولی هر قدر وصف خود نمودی

ز وصف خویش قدر من فزودی

من از بالا به پستی چون گرایم

نخستین دم به فرق تست پایم

بکن تعریف خود هر قدر خواهی

که مانند منی را خوابگاهی

بکار خویشتن خود کن قضاوت

ز من باشد اگر داری طراوت

از اینها بگذرم چون آب و رنگ است

ز آب و رنگ صحبت بار ننگ است

نباشد به ز بیرنگی دگر رنگ

که بر میدارد این رنگ از میان جنگ

مرا زین رنگ برخوردار کردند

خلاصم از غم پیکار کردند

دورنگی در من از روی و ریا نیست

سراپایم بجز صلح و صفا نیست

ببین از پاکی و صافی که چونم

بود پیدا درونم از برونم

از این هم بگذرم فخر من این بس

که وصل اصل خود یابد چو هرکس

تو از خاکی و من از عالم پاک

تو بر گردی بخاک و من بافلاک

سخن بس کن صغیر از شبنم و گل

که می‌ترسم شود آزرده بلبل

شمارهٔ ۵۱ - تنبیه

خرد را گفتم ای دانای هر راز

مرا از کار دل کن عقده‌ای باز

کند با هرکس این دل آشنائی

همی سوزد بهنگام جدائی

بگفتا دوستی کاریست مشکل

چه بندی رایگان بر این و آن دل

محبت بهر یار جاودانی است

کجا در خور بهر محبوب فانی است

ببین با کیستت آخر سروکار

همان را اول و آخر نگه‌دار

شمارهٔ ۵۲ - حکایت

شنیدستم که لقمان نکو نام

بمردم بی‌طمع دادی همی وام

کسی صد درهم از وی وام کردی

به پیش خود خیال آن خام کردی

که رهن و حجتهی چون نیست در کار

به لقمان باز ندهم نیم دینار

چو این اندیشه کرد از ناتمامی

زوی گم گشت درهم های وامی

بیامد بار دیگر نزد لقمان

که بازم وام ده از روی احسان

ز راه لطف لقمان دل آگاه

دگر ره دادش آندر هم بدلخواه

خیال اولین بار دوم کرد

دراهم را چو اول بار گم کرد

ز کار آگه شد و با صد ندامت

بخود گفت از خیال بد ملامت

بیامد در بر لقمان سوم بار

ستد صددرهم و شد عازم کار

بخود گفت ار برم از کار خود سود

سراسر وام لقمان را دهم زود

قضا را یافتی سود فراوان

سه‌صد درهم ببردی نزد لقمان

یکی بگرفت لقمان و بدو گفت

مده نقد درستی را ز کف مفت

مکن کج بعد از این اندیشهٔ راست

دوصددرهم که گم کردی بر ماست

صغیر این درس عبرت هرکه خواند

عجب گر بهر نادادن ستاند

شمارهٔ ۵۳ - نصیحت

بکن پندی سرور آور ز من گوش

گرت فرسود غم بر دفع آن کوش

ظهور غم بود از نارضائی

رضا شو تا زغم یابی رهائی

حقیقت نارضائی خود ملال است

چرا گفتن بکار ذوالجلال است

چرا گفتن بکار حق فضولی است

سزای آن فضولی این ملولی است

شمارهٔ ۵۴ - نصیحت

بخر پند و مکن حکمت فروشی

خموشی کن خموشی کن خموشی

چو دهقانر است پنهان دانه در گل

در آخر یابد از آندانه حاصل

و گر بگشود خاک و وانمودش

بغیر از ناامیدی نیست سودش

تو را حکمت چو حرفی در دل آرد

گرش پوشیده داری حاصل آرد

شود آن حرف فعل و از تو زاید

جهانی را چو خور روشن نماید

گر آوردی بلب جزء هوا شد

گهر رفت از کف و جانت گدا شد

شمارهٔ ۵۵ - نصیحت

گرت باید به گیتی سر فرازی

بکن در خویش کسب بی نیازی

که هر قدر از کسانچیزی بخواهی

ز قدر خویشتن قدری بکاهی

علی گفت ار کرم کردی‌امیری

چو اکرام از کسی خواهی اسیری

امیری از اسیری به تو ای جان

بده تا میتوانی لیک مستان

پیمبر گفت گر باید جنانت

مخواه از کس بجز یزدان اعانت

بلی جنت حقیقت بی‌نیازی است

بهشتی گشتن اصل سرفرازی است

شمارهٔ ۵۶ - در محبت

محبت جلوهٔ اول ز حق دان

ز بعد کنت کنزا حببت برخوان

مرادم این بود ای یار جانی

که اسرار محبت را بدانی

چو ما بین دو کس بینی محبت

تفحص میکن و دریاب علت

محبت‌ها سه علت دارد و بس

تو پیش خویشتن می‌سنج از این پس

همی دان آن سه علت را محقق

یکی نفع و یکی شهوت یکی حق

چو علت نفع و شهوت شد محبت

شود نابود چون برخاست علت

چو علت حق بود حق بی‌زوالست

محبت را زوال اینجا محال است

شمارهٔ ۵۷ - در همین مقام

کسی پرسید از من سر خلقت

بگفتم نیستم آگه ز حکمت

من این دانم که حق با بی‌نیازی

کند با مشت خاکی عشقبازی

شمارهٔ ۵۸ - نصیحت

چنان بایدت زیستن در جهان

که بعد از تو گویند حیف از فلان

نه چون مدت عمرت آید به سر

بگویند ای کاش از این زودتر

به دنیا مشو غره کاین پیره زال

گهی زال گشت و گهی پورزال

دلیران نام او را جنگجو

امیران گردن‌کش تند خو

حریف اجل‌شان چو شد هم مصاف

نمودند شمشیر خود در غلاف

ندیدند دستی برای ستیز

نجستند پائی برای گریز

کمند قضاشان چنان تنک بست

که در جسشمان استخوانها شکست

ببین خاک ره سروران را سریر

مقام دبیر و مکان وزیر

سر فیلسوفان ز حکمت تهی

پر از خاک و گل خالی از آگهی

ز هر کان و معدن ز هر بار و برگ

دوائی نجستند از بهر مرگ

گمان کن که از مال قارون شدی

بحکمت فزون از فلاطون شدی

گمان کن سلیمانی و آن حشم

بدست تو افتاده از بیش و کم

گمان کن خود اسکندری در جهان

جهان را گرفتی کران تا کران

گمان کن که خود رستمی در مصاف

ز بیمت گریزند دیوان قاف

اجل بر تو آنی نبخشد‌ امان

نگوید که هستی فلان یا فلان

چو آنان که از غیر بشنیده‌ئی

چو اینان که از چشم خود دیده‌ئی

برفتند و آثارشان شد عدیم

بجز مشت عظمی که آنهم رمیم

مشو غره بر جاه و بر مال خویش

بکن فکری‌ام روز بر حال خویش

که فردا تو را نیست دیگر مجال

نداری بجز حسرت و انفعال

غرض بهر رفتن تدارک بگیر

بغفلت مکن عمر طی چون صغیر

شمارهٔ ۵۹ - حکایت

شنیدم که مردی سعادت نصیب

به شهری درآمد وحید و غریب

قضا باز دولت بد اندر هوا

که تا خود نمایند سلطان که را

غریبانه آن مرد در فکر بود

که ناگه بسر بازش‌ام د فرود

نشاندند مردم به تخت زرش

نهادند تاج شهی بر سرش

از این وقعه او را تحیر فزود

ز شخصی سئوال آن حکایت نمود

بگفتا در این شهر ای شهریار

چنین است رسم و بود این قرار

که هر سال سلطان خود را ز تخت

فرود آورند ارچه هموار و سخت

به جایش نشانند شاهی دگر

بگیرند کشور پناهی دگر

تو را نیز سال دگر این چنین

به خواری دوانند از این سرزمین

چو آن شاه از این قصه آگاه شد

همانا به ملک خرد شاه شد

در آنسال فرصت غنیمت شمرد

به یک ساله کام دوصد ساله برد

ز لعل و ز یاقوت و در و گهر

ز گنج فراوان ز سیم و ز زر

فرستاد در شهر خود بی‌شمار

که سال دگر آید او را بکار

چو شد سال نو خود بشوق تمام

رها کرد شاهی بدون کلام

زبان خالی از شکوه دلی بی‌محن

به شادی روان شد به سوی وطن

توهم ای برادر بکن فکر خویش

که اینجا نمانی ز یک عمر بیش

وطن جای دیگر بود ای عجیب

تو اینجا غریبی غریبی غریب

دو روزی که شاهی به اقلیم تن

فرست از عمل گوهری در وطن

شمارهٔ ۶۰ - حکایت

به رستم چه خوش گفت فرزانه زال

که ای پور نام آور بی‌همال

مترس از دوصد مرد شمشیرزن

بپرهیز از آه یک پیرزن

که تیغ یلان را سپر حایل است

وزان تیر پنهان شدن مشکل است

ز قد کمان وار بس تیر آه

که در یک نفس رفته صد میل راه

هدف جسته و بر نشان‌ آمده

ز دل گشته پران به جان‌ آمده

شمارهٔ ۶۱ - حکایت

شنیدم که رستم به مازندران

چو بر کشتن دیو بستی میان

بدیدی کهن اهرمن را به خواب

به خود کردی از روی مردی خطاب

که در خوابش ار لخت بران زنم

چه سان دم ز مردی به دوران زنم

خود آن فتنهٔ خفته بیدار کرد

پس آنگه بوی عزم پیکار کرد

دلیران ‌امروز شب‌های تار

ستیزند با کودک شیرخوار

به خوابست در دامن مادرش

که ریزند بمب گران بر سرش

کجایند مردان که عبرت برند

به مردانگی‌هایشان بنگرند

شمارهٔ ۶۲ - نصیحت

از یاد خدا مباش غافل

طاعت به ریا مساز باطل

از دست و زبان دلی میازار

رفعت طلبی دلی بدست آر

پرداز به لطف و مهربانی

کن خدمت خلق تا توانی

بگذر ز غرور و خودپرستی

بنگر که چه می‌شوی چه هستی

خود میدروی هر آنچه کاری

جز کشتهٔ خویش بر نداری

شمارهٔ ۶۳ - حکایت

گفت درویشی شبانگه با مرید

خیز و رو از حجره بیرون ای سعید

بارش ار می‌بارد از ابر مطیر

خار و خس از ناودانها بازگیر

گربه‌ئی ناگه ز در‌ آمد درون

آن مریدک گفت هان ای ذوفنون

گربه گر بارید باران تر بدی

کی چو زاهد خشک پا تا سربدی

لحظه‌ئی بگذشت گفتش ای فقیر

خیز و از همسایگان مقیاس گیر

کاورم کرباس‌های خود بذرع

یابم آگاهی از آن در اصل و فرع

گفت دم گربه را خالی ز شک

من همی از ذرع دانم چار یک

خیز و دم گربه را مقیاس کن

ذرع زین مقیاس آن کرباس کن

لحظهٔ دیگر بگفت از همجوار

سنگ میزان‌گیر و در نزد من آر

تا بسنجم پنبه‌های رشته را

کار کرد مدت بگذشته را

گفت من این گربه را سنجیده‌ام

بارها هم سنگ سنگش دیده‌ام

رشته را با گربه در میزان نهیم

تا تمیز وزن این از آن دهیم

لحظهٔ دیگر بگفتش ای جوان

سفرهٔ نان را بیاور در میان

بی‌سخن بر جست از جا چون سپند

سفره بی‌نان یافت گشت از غم نژند

گفت نان ما فقیران را که برد

پیر گفتش نیز آن را گربه خورد

ای نکرده خدمت و نابرده رنج

رایگان آخر چه داری چشم گنج

پیر عقلت هرچه گفت از کاملی

در ادای آن تو کردی کاهلی

نور چشم و قدرت بست و گشود

در تو نانی بود کاندر سفره بود

کاهلی شد گربه و نان تو خورد

کار کن بی‌کار کس مزدی نبرد

در عمل باری صغیر آنقدر کوش

که مراتب گربه گردد بهرموش

شمارهٔ ۶۴ - حکایت

دید مردی را عسس غلتان به خاک

نی ز خلق و نی زر سوائیش باک

زد بدو پائی که بر خیز و بیا

همره من جانب دیوان سرا

گفت اگر من پای رفتن داشتم

در ره مقصود خود بگذاشتم

کی چنین در نیمهٔ ره خفتمی

رو به سوی خانهٔ خود رفتمی

شمارهٔ ۶۵ - حکایت

داد درویشی از ره تمهید

سر قلیان خویش را به مرید

گفت از دوزخ ای نکو کردار

قدری آتش بروی آن بگذار

بگرفت و ببرد و باز آورد

عقد گوهر ز درج راز آورد

گفت در دوزخ آنچه گردیدم

درکات جحیم را دیدم

آتش و هیزم و ذغال نبود

اخگری بهر اشتعال نبود

هیچکس آتشی نمی‌افروخت

ز آتش خویش هر کسی می‌سوخت

شمارهٔ ۶۶ - نصیحت

ای که آزردن خلقت کار است

هم مکافات تو آن آزار است

هرچه خواهی تو برای دگران

میرسد بهر تو از غیب همان

گر توانی به خلایق ز وفا

باز کن راه کرم باب عطا

زر بده نان برسان یاری کن

مهربان باش و وفاداری کن

گاه اندرز بهم ساز قرین

سخن تلخ و بیان شیرین

تلخ اگر فرع محبت باشد

سر بسر شهد و حلاوت باشد

تو اگر شاه و اگر درویشی

دان که پا بست صفات خویشی

صفت نیک عزیزت سازد

خوی بد از نظرت اندازد

شمارهٔ ۱۰۲ - در ستایش و تعریف فردوسی علیه‌الرحمه به الفاظ فارسی

دو تن پهلوان سخن در میان

سخن بودشان از تن و از روان

یکی گفت بایست نیروی تن

که گفتار فردوسی است این سخن

«ز نیرو بود مرد را راستی»

«ز سستی کژی زاید و کاستی»

یکی گفت پرورد باید روان

که فرموده آن شاعر پاک جان

«توانا بود هرکه دانا بود»

«ز دانش دل پیر برنا بود»

سخن بس به پیرایه آراستند

خود از بنده سنجیدنش خواستند

بگفتم که در این ره رهروان

بسی ره سپردند اندر جهان

دورهروکه مانند ایشان کم است

همانا که فردوسی و رستم است

به بینیم از این دو در روزگار

چه ماند از هنر سالها یادگار

به بینیم باشد که را برتری

ز تن پروری و ز روان‌پروری

بر مرد دانا روان دانش است

تن ار پروری بهر دانش خوشست

نگویم مپرور تن ای پهلوان

بپرور ولی هم تن و هم روان

بود تن چو اسب و روان چونسوار

چو نبود سوار اسب ناید بکار

سوار اسب را چون کشد زیرران

خود این رام گردد به نیروی آن

زهی خاوری اوستاد سخن

که خورشیدوش گشت پرتوفکن

بسبک خوش و گفتهٔ دلفروز

شب تار ایرانیان کرد روز

نبود ار که فردوسی نیک‌خوی

چه نامی بد از رستم جنگجوی

اگر بود رستم در آن روزگار

که فردوسی از خامه شد مشکبار

چو پیکارش بنوشت با اشکبوس

به دستش همی‌داد با اشک بوس

زرزمش به پران خدنگ گزین

به میدان اسفندیار گزین

سخن گفت آنسان که گویندگان

نیارند گفتن بگیتی چو آن

بدیوانش ار یاز بینی درست

یکی پهن میدان بود کز نخست

در آن کرده‌ آماده نیروی جنگ

به دشمن سر راه بر بسته تنگ

خدنک از الف کرده و زنون کمان

ز را تیغ وز میم گرز گران

سنان کرده از لام آن ارجمند

ز تشدید ترکش هم از مد کمند

کشیده ز دشمن شب و روز کین

به نام دلیران ایران زمین

فرامرز و برزو فریبرز و گیو

کز ایشان جهانی بود پر غریو

همه سایه پرورد آن پرچمند

همه زندهٔ آن مسیحا مند

یکی خوان به پهنای روی زمین

بگسترده آن اوستاد مهین

جهانی بدان خوان شده میهمان

زهی خوان رنگین زهی میزبان

پی حق گذاری ز مهمانیش

ستاید صغیر سپاهانیش

روان بخشیش بر عجم یاد باد

روان روان پرورش شاد باد

شمارهٔ ۱۰۴ - آقای بهمنی یکی از شعرای گستاخ

اشعاری اعتراض‌آمیز نسبت به خلقت سروده بودند آقای سرهنگ اخگر به جواب آن مبادرت و اشعاری سروده به اسم بی‌چون‌نامه به چاپ رساندند مدیر روزنامهٔ کانون شعرا آقای حسین مطیعی آن دو منظومه را در دسترس نویسندگان و شعرای دور و نزدیک گذاردند و از آنان نظریه خواستند و آنها را در کتابی به اسم اسرار حقیقت به چاپ رساندند اشعار ذیل نظریه حقیر است که در آن کتاب به چاپ رسیده.

مدیرنامهٔ نامی کانون

به بیچون نامه‌ام چون ساخت ممنون

نخست آوردمش تحسین ‌بسیار

که همت میگمارد خوش بدینکار

هزاران همچو من شرمنده دارد

که نام شاعران را زنده دارد

غرض خواندم به بیچون نامه اندر

جواب بهمنی از طبع اخگر

به یزدان بهمنی گستاخ بوده

جوابی اخگرش نیکو سروده

باخگر افرین وین نظم دلکش

که الحق آب میریزد بر آتش

جواب بهمنی نظمش نه تنهاست

که این پاسخ برای بهمنی‌هاست

روانچون آب و سوزان همچو آذر

عجب دارم ز ریزشهای اخگر

یکی پرسید از من این چه حالست

که با حق بهمنی در این مقالست

بدو گفتم بود این حال آنحال

که نسبت با پدر دارند اطفال

ندید استی مگر آن طفلک خام

پدر را میدهد بی‌پرده دشنام

به بخشاید پدر بر او ز رحمت

نخواهد بهروی آسیب و زحمت

گرش دستی بصورت زدنه کین است

که تادیب است و عین رحمت اینست

من این دانم که حق با بی‌نیازی

کند با مشت خاکی عشقبازی

الا ای بهمنی جان برادر

مکن از این چرا و چون سخن سر

ادب را پیشه کن نسبت بخالق

که تا گردد بتو کشف این حقایق

یقین دانم تو را این‌گونه آهنگ

بگاه غم بر‌ام د از دل تنگ

بکن پندی سرورآور ز من گوش

گرت فرسوده غم بر دفع آن کوش

ظهور غم بود از نارضائی

رضا شو تا زغم یابی رهائی

حقیقت نارضائی خود ملالست

چرا گفتن به کار ذوالجلال است

چرا گفتن به کار حق فضولیست

سزای آن فضولی این ملولیست

شمارهٔ ۱۱۴ - غدیریه به بحر جدید

زهی عید همایون سعیدی

که چون او بجهان نامده عیدی

خهی روز نشاط آور فیروز

که نادیده چو آن چشم جهان روز

طفیلند بدین روز نکو فال

همه روز و شب و هفته مه و سال

همش وقت شریف اشرف اوقات

همش ساعت سعد اسعد ساعات

ازل منبسط از صبح صبیحش

ابد منعکس از شام ملیحش

چه عیدی که بر اعیاد مقدم

فرح‌بخش همه عالم و آدم

ورودش در دولت بگشاید

ظهورش غم دلها بزداید

نسیمش چو دم زنده دلانست

به رقص آور ذرات جهانست

چه عیدی که مهین رایت اجلال

چه روزی که بهین آیت اقبال

چه عیدی که چو آن کس نشنیده است

چه روزی که چو آن دیده ندیده است

ز بس آمده میمون و مبارک

بود تهنیتش ذکر ملایک

بدین عید نه شبه و نه نظیر است

ندانی اگرش عید غدیر است

در این روز نکو سید ابرار

رسول مدنی احمد مختار

خدیو دو جهان صادر اول

بر افراد رسل افضل و اکمل

نگارنده ابلاغیه دین

نماینده حق واضع آئین

برازنده و زیبنده شاهی

بزرگ آینهٔ وجه الهی

نبی قرشی حامل قرآن

محمد (ص) سروسر خیل رسولان

پس از طوف حرم عزم وطن داشت

زمین فخر از آن شاه ز من داشت

که شد روح الامین نازل و آورد

سلامش ز خداوند و بیان کرد

که فرموده حق ای کان شرافت

بکن نصب علی را به خلافت

به مردم ز من احکام کماهی

رساندی چه اوامر چه نواهی

ولی آن همه از ظاهر شرع است

به اصل غرض آنها همه فرع است

به پرده است رخ شاهد منظور

از آن روی نکو پرده‌نما دور

عبث نیست ز من خلقت ارکان

بر انگیختن صورت انسان

چو او در خور الطاف چنین است

ز انسان غرض من همه اینست

که خود در نظرش پرده گشایم

بلا پرده به او رخ بنمایم

کنون من همه را در نظر استم

سرا پا ز علی جلوه‌گر استم

بگو خلق علی را بشناسند

ز نشناختن آن بهراسند

علی را بده امروز وصایت

کز این بعد بود دور ولایت

ور این امر بجا ناوری ای شاه

ار این سر نکنی امتت آگاه

نباشد به جز از رنج و ملالت

تو را بهره ز تبلیغ رسالت

همان دم پی این امر مؤکد

فرود آمدی از ناقه محمد (ص)

به یاران همه فرمود به یک بار

گشائید در این طرفه مکان بار

پس آندم ز قطب منبری آراست

که از رفعت آن قدر فلک کاست

چه منبر که یکی پایه از آن عرش

به پیرامن آن بال ملک فرش

برآمد شه دین بر سر منبر

چو بر چرخ برین مهر منور

خلایق همه در حیرت از آن شاه

که اینک چه سراید نبی الله

پس از حمد خداوند جهاندار

چنین ریخت در از لعل گهربار

که فرمان بودم از بر داور

خلافت دهم امروز به حیدر

مر این دین که برنج ز حد افزون

بدین پایه رسانیده‌ام اکنون

بحق ز امر حقش بازگذارم

بدست علی آن را بسپارم

پس آن بیخود یکسر ز خدامست

بر آورد علی را بسر دست

بفرمود به امت که بدانید

هم این قصه در اطراف بخوانید

هر آنرا که به من هست تولا

مر او راست علی سید و مولا

به جایش مگزینید دگر کس

که او هادی بالحق بود و بس

پس از من به شما هادی و رهبر

کسی نیست به جز حیدر صفدر

علی صاحب آن شأن عظیم است

که خود قاسم جنات و نعیم است

ز دامان علی دست مدارید

جز اندر پی او ره مسپارید

بلی جز به وی امید نباید

که از غیر علی کار نیاید

علی حجت یکتائی ذاتست

علی مظهر اسماء صفاتست

عزیز است و حکیم است و قدیر است

علیم است و سمیع است و بصیر است

از او کار گه کن فیکون راست

از او این فلک بوقلمون راست

از او مهر و مه و ثابت و سیار

پی نظم جهان گشته پدیدار

علی مرشد جبریل امین شد

که از فرط شرف سدره نشین شد

هم او کرده مخمر گل آدم

هم او بوده به وی مونس و همدم

از او نوح نجی رسته ز طوفان

از او کامروا گشته سلیمان

از او یافت ضیا دیده یعقوب

از او یافت شفا علت ایوب

از او بهر خلیل آتش سوزان

بدل شد به گل و لاله و ریحان

کلیم الله از او گشته سرافراز

مسیحا ز وی آموخته اعجاز

به احمد چو مدد کار و معین شد

از او راست چنین رایت دین شد

نمی‌کرد بدین گر علی اقدام

نبد نام و نشان هیچ ز اسلام

پیمبر چو به معراج روان گشت

در آیات الهی نگران گشت

هر آن سر که خفی بود جلی دید

به هر سو که نظر کرد علی دید

علی نور بصر روح روانست

علی همدم دل مونس جانست

علی در همه جا با تو قرین است

تو را در دو جهان یار و معین است

کس ار یار طلب می‌کند این یار

که چون او نبود یار وفادار

دوصد شکر کز الطاف خداوند

بریده است صغیر از همه پیوند

بکس غیر علی کار ندارد

جز او در دو جهان یار ندارد

ندارد بکسی چشم عنایت

به جز شیر خدا شاه ولایت

شمارهٔ ۱۱۴ - قطعه

شنیدم که کوری به خاک زمین

به شکرانه هر لحظه سودی جبین

که این فیض عظمی ز کوریم بس

که چشمم نیفتد به ناموس کس

بلی دیده‌ای کان خیانت‌گر است

اگر کور باشد بسی بهتر است

گرت هست گوش نصیحت پذیر

شوی بهره ور از بیان صغیر

شمارهٔ ۱۱۵ - قطعه

زبان زندانی و کام تو زندان

مقفل گشته این زندان به دندان

چو باز این قفل زان زندان نمائی

بزندانی در زندان گشائی

بسوی ناروائیها گراید

کند هر کار از دستش برآید

شمارهٔ ۱۱۶ - قطعه در میلاد مسعود حضرت خاتم المرسلین (ص)

یکی ز اتباع عبسی پور مریم

به استعلا همی زد زین بیان دم

که عیسی را خدا پیغمبری داد

به هر پیغمبر او را برتری داد

همینم بس دلیل این معما

که عیسی بی‌پدر‌ آمد به دنیا

مسلمانی ندا کردش که هی‌هی

نبرد ستی به سر علتش پی

مسیحا داشت از احمد بشارت

به تبلیغ از حقش آمد اشارت

ره خود طی به وقت اندکی کرد

ز تعجیل آن دو منزل را یکی کرد

سلام بی‌عدد صلوات بی‌حد

زما بر طاق ابروی محمد

شمارهٔ ۱۱۷ - وصیت حضرت مولی‌الموالی علی علیه‌السلام

شیر یزدان شاه مردان با پسر

گفت جان بردم اگر از زخم سر

از خطای دشمن خود بگذرم

وز جوانمردی به جرمش ننگرم

ور نبردم جان و می‌جوئی قصاص

کن بیگ ضربت زغم جانش خلاص

این بود درس جوانمردی بلی

خواست‌ آموزد به ما آنرا علی

او بود استاد جبریل‌امین

عالمی قربان استادی چنین

عفو و بخشش را از آن شه یادگیر

این هنر را یاد از آن استاد گیر

جان من شاگرد آن استاد باش

در دو کون از قید غم آزاد باش

ماده تاریخ‌ها و قطعات مناسبتی

شمارهٔ ۶۷ - تاریخ سنهٔ مجاعه : ورود عید که غم میزدود از دلها

شمارهٔ ۶۸ - تاریخ کتاب مصیبت‌نامهٔ شعرای انجمن دانشکدهٔ اصفهان

شمارهٔ ۶۹ - تاریخ وفات والد ماجد حقیر مرحوم آقا اسداله

شمارهٔ ۷۰ - تاریخ فوت مرحوم میرزا حسن المتخلص بآتش : دریغا ز آتش که بر خرمن جان

شمارهٔ ۷۱ - تاریخ : که اندر جهان مرگ مغلوب وی شد

شمارهٔ ۷۲ - تاریخ فاجعه عظیمه رحلت قطب الفلک الحقیقه

شمارهٔ ۷۳ - تاریخ رحلت شمس الفلک الحقیقه جامع الشریعه

شمارهٔ ۷۴ - تاریخ وفات شاعر فاضل : سرچشمهٔ عرفان بود الحق دل سودائی

شمارهٔ ۷۵ - تاریخ فوت مرحوم حاج محمدکاظم المتخلص بغمگین

شمارهٔ ۷۶ - تاریخ وفات محروم میرزا محمد جعفر شیرازی

شمارهٔ ۷۷ - تاریخ رحلت پیر روشن ضمیر شمس فلک آگاهی هادی

شمارهٔ ۷۸ - تاریخ فوت مرحوم حاج عبدالحسین المتخلص بمشفق

شمارهٔ ۷۹ - تاریخ تعمیر مقبره حضرت شاه خلیل الله : خانقاه و مدفن پیر اجل سید خلیل

شمارهٔ ۸۰ - تاریخ درب آستان ملایک پاسبان خامس آل‌عبا حضرت اباعبدالله علیه‌السلام

شمارهٔ ۸۱ - تاریخ : شیخ اسمعیل تاج الواعظین آنکسکه بود

شمارهٔ ۸۲ - تاریخ : باقر عالی مقام سید‌ امجد

شمارهٔ ۸۳ - تاریخ : باقر کامل وفا آنکه به عشق علی

شمارهٔ ۸۴ - تاریخ : دوش در خانقه ز درویشی

شمارهٔ ۸۵ - تاریخ اتمام مسجد جامع چالوس : شکر کز لطف خدای احد بنده نواز

شمارهٔ ۸۶ - تاریخ : سید عالی نسب آن حامد محمود نام

شمارهٔ ۸۷ - تاریخ : سیه چرده حاجی بشیر آنکه بود

شمارهٔ ۸۸ - تاریخ : زهی آزاد آن مرد هنرور

شمارهٔ ۸۹ - تاریخ تعمیر استانهٔ مرحوم حاج سیدمحمد باقر

شمارهٔ ۹۰ - تاریخ جنگ بین‌الملل دوم : دو لفظ بی‌جا معمول خلق در هر جاست

شمارهٔ ۹۱ - تاریخ فوت شاعر شیرین سخن مرحوم رنجی : رفت از کفم مصاحب با جان برابری

شمارهٔ ۹۲ - تاریخ مدرسه مرحوم حجته در قم : حجه آن حجه شریعت ودین

شمارهٔ ۹۳ - تاریخ مسجد ستاری : ساخت ستاری این عبادتگاه

شمارهٔ ۹۴ - تاریخ : سصید و سی و سه ز بعد هزار

شمارهٔ ۹۵ - تاریخ پل آهنین که در قصبهٔ ریز روی رودخانه زاینده رود ساختند

شمارهٔ ۹۶ - تاریخ درب مجلل حرم مطهر مقدس کاظمیین علیهماالسلام

شمارهٔ ۹۷ - تاریخ : حیف رضای جنانی آنکه وجودش

شمارهٔ ۹۸ - در تعریف ادب : بدین دلیل ادب جان جان انسانست

شمارهٔ ۹۹ - بمناسبت مراجعت جناب آقای‌ام یرعباس نعمت‌اللهی

شمارهٔ ۱۰۰ - در تشرف سیدالعارفین ملاذالسالکین میرزا زین‌العابدین نعمت‌علیشاه

شمارهٔ ۱۰۱ - در طلب صلح حقیقی : کی شود در نغمه آید بلبل بستان صلح

شمارهٔ ۱۰۳ - در تعریف خط پارسی : ای خطِ ایرانی ای خالِ جمالِ روزگار

شمارهٔ ۱۰۵ - قطعه در تجلیل روزی که آنرا روز شعر نامیده‌اند

شمارهٔ ۱۰۶ - در تعریف سخن و اهل سخن : از سخن اهل سخن کار مسیحا کردند

شمارهٔ ۱۰۷ - در تعریف زنده رود اصفهان در سال ۱۳۱۵ شمسی سروده شد

شمارهٔ ۱۰۸ - در تعریف شیراز و فضلای آن : تو ای شیراز گلهای ادب را بوستانستی

شمارهٔ ۱۰۹ - این اشعار شیوا اثر طبع شاعر گرانمایه اقا احمد حشمت‌زاده شیرازیست

شمارهٔ ۱۱۰ - در اثبات معاد جسمانی : ای بشر ایکه جهان شرف و شوکت و شانی

شمارهٔ ۱۱۱ - بیان حقیقت : ترا چشم گل بین چو در کار نیست

شمارهٔ ۱۱۲ - اندرز در جلوگیری از انتحار : بسکه کاهیده ز بار غم و اندوه تنم

شمارهٔ ۱۱۳ - در تعریف ایران : ایران چه وقت مردم صاحب‌هنر نداشت

شمارهٔ ۶۷ - تاریخ سنهٔ مجاعه

ورود عید که غم میزدود از دلها

کنون فزاید ما را بغم غم دیگر

چگونه عیدی عیدی که جای جامهٔ عید

نمود دست اجل خلق را کفن در بر

چگونه عیدی عیدی چنان گران مقدم

که هیچ نیست ز یاران عید پار اثر

خلاصه آمدن عید در چنین ایام

همی به درد سرافزاید و بخون جگر

بدان نماید این عید‌ آمدن که تو خود

گرسنه باشی و مهمان درآیدت از در

گذشت و میگذرد سالی آنچنان بر خلق

که نیست چرخ کهن سال را چو آن بنظر

چگونه سالی سالی که گوئیا گندم

شده است نهی بر اولاد بوالبشر چو پدر

و یا که خورد چو او در بهشت گندم را

کنون کشند بدنیا ز نسل او کیفر

چگونه قحطی نحطی که لاله رویان را

قرین برک خزان گشت عارض احمر

چگونه قحطی قحطی که مجمع عشاق

زهم نموده پریشان چو طرهٔ دلبر

چگونه قحطی قحطی که از تهی دستی

برهن می‌بنهادند می‌کشان ساغر

هزار و سیصد و سی بود و شش پس از هجرت

صغیر کرد رقم این قضیه بر دفتر

شمارهٔ ۶۸ - تاریخ کتاب مصیبت‌نامهٔ شعرای انجمن دانشکدهٔ اصفهان

نازم اقدام جناب میرزا عباس خان

کانجمن شد مستدام از او به شهر اصفهان

همت والای او بنگر که در عهدی چنین

کز کمال و فضل بیزارند ابنای زمان

شعر را خوانند مهمل طعنه بر شاعر زنند

گرچه نگشایند خود الا که بر مهمل دهان

چون نمیفهمند معنی منکر صورت شوند

غافلند از اینکه در این جسم پنهانست جان

گاه می‌گویند این بی‌ذوق مردم تابکی

از گل رخسار میگوئید و از موی میان

گاه میگویند آخر کیست یار و چیست عشق

تا به‌کی زینسان تکلم تا به‌کی زینسان بیان

هفتصد سال است سعدی شاه اقلیم سخن

ملک عالم را مسخر دارد از تیغ زبان

همچنین حافظ که اندر شاعری پیغمبر است

شعر فهمان را بحق میخواند آن قدسی لسان

باز فردوسی نظامی هم سنائی مولوی

شیخ عطار آنکه دارد داروی جان در دکان

ناصر خسرو کمال اصفهانی اوحدی

شاعران نکته‌سنج و عارفان نکته‌دان

برده‌اند از شعر گوی نام نیک از هرکسی

داده‌اند از نظم داد معرفت اندر جهان

محتشم عمان وصال اینان که تا محشر کنند

در مراثی خون دل از دیدهٔ مردم روان

بهر هر دولت زوالی هست در عالم یقین

دولت شعر است کان تا حشر ماند جاودان

باری این رونق ده عرفان مدیر انجمن

کز جناب حق مؤید باد در کون و مکان

قرب ده سال است کز خود می‌نماید صرف مال

و استعانت نیستش جز از خدای مستعان

زین صفت می‌کن صفات دیگرش را هم قیاس

زانکه باشد گل ز باغ و دانه از خرمن نشان

دُرّ نظم شاعران را گشته از جان مشتری

با وجود اینکه خود لعل معانی راست کان

گر خبر جوئی ز سبک شاعران انجمن

در ادب گویند و در وصف رسول و خاندان

باد ارزانی بدیشان داده ایزد جمله را

فکر بکر و لفظ خوش طبع کهن بخت جوان

این مصیبت‌نامه را‌ امسال گفتند و مدیر

بهر ضبطش کرد اقدام و پی تاریخ آن

خاک اقدام سخن‌سنجان صغیر از شوق گفت

نازم اقدام جناب میرزا عباس‌خان

۱۳۴۲ هجری‌قمری

شمارهٔ ۶۹ - تاریخ وفات والد ماجد حقیر مرحوم آقا اسداله

بابم چو وداع این جهان گفت

جمعیت خاطر من آشفت

شد طاقت جان ز مرگ او طاق

گردید دل حزین بغم جفت

بس باب غمم بروی شد باز

بابم چو ز دیده روی بنهفت

روحش بفرح قرین که تا بود

از خواطر من غبار غم رفت

الحق ز نسیم شفقت اوست

این گلشن طبع من که بشکفت

گنج گهرم نمود از بس

در تربیتم ز لعل در سفت

القصه چو او به بستر خاک

با مهر علی و آل او خفت

تاریخ وفات او سرودم

تا جان بسپرد یا علی گفت

۱۳۴۴

شمارهٔ ۷۰ - تاریخ فوت مرحوم میرزا حسن المتخلص بآتش

دریغا ز آتش که بر خرمن جان

بیفروخت ما را فراق وی آتش

دریغا ز طبع چو آبش که از آن

به جای سخن ریخت پی در پی آتش

صغیرش به تاریخ رحلت بگفتا

بیفشرد ناگه به فصل دی آتش

۱۳۴۶

شمارهٔ ۷۱ - تاریخ

که اندر جهان مرگ مغلوب وی شد

چه کس بود آنکس کجا بود و کی شد

کی از مرگ ایمن توانشد که ممکن

نه از بهر جمشید و نه بهر کی شد

کدامین نهال اندر این باغ سر زد

که آخر نه از تیشه‌اش ریشهٔی شد

کدامین گلستان ز باد بهاری

شکفت و نه پژمرده ز آسیب دی شد

مکن اعتمادی بگردون که باید

فراری از این گنبد سست پی شد

سعید آنکسی کز دم نیک مردان

پر از دوست و ز خود تهی همچو نی شد

چو فخر زنان مام صابر علی شه

که او را بعشق علی عمر طی شد

نه چون دیگران جوانمش مرده آری

هر آنکسکه پیش از اجل مرد حی شد

چه آن نفس مرضیهٔ مطئنه

ز پیمانهٔ ارجعی مست می‌شد

صغیرش به تاریخ رحلت رقم زد

که با روح زهرا قرین روح وی شد

۱۳۴۹

شمارهٔ ۷۲ - تاریخ فاجعه عظیمه رحلت قطب الفلک الحقیقه

دریغ از شاه صابر آن وجود باذل فاضل

که آساندرگذشت و کرد کار دوستان مشکل

سزد گر جاهل و کامل کنند از دیده خونجاری

ز داغ و ماتم آن دستگیر جاهل و کامل

گر اوصافش همی خواهی بگویم شمه از آن

ز خود وارسته و روشن ضمیر ورند صاحبدل

سخاوت پیشهٔ بخشندهٔی کاندر گه و بیگه

هر آنکس هرچه از او خواست بر مقصود شد نائل

بخوان نعمت خود داشتی بیگانه مردم را

مقدم بر خود و خویشان زهی بخشندهٔ باذل

که تا باشند راحت در پناهش دیگران بودی

ز ضعف تن چو کاه و کوه محنت را بجان حامل

صفات و رسم و خوی و خصلت و کردار و آئینش

بپیش خلق و خالق سر بسر مستحسن و قابل

ز سودای تعلق کرده مغز جان خودخالی

ز دریای طبیعت کشتی جان برده بر ساحل

طریق بندگی را روز و شب طی کرده تا مولی

سبیل عافیت را سربسر پیموده تا منزل

چنان دانا که بودی بر ضمایر بی سخن آگه

چنانعالم که کردی صحبت از ماضی و مستقبل

بهر محفل که بود آنشمع بزم جان نبد دیگر

بجز نقل علی جد شریفش نقل آن محفل

شریعت را بجان تابع طریقت را بره رهبر

حقیقت گر همی خواهی بحق و اصل بلاحایل

چو او گر کس شود از عمر برخوردار می‌زیبد

زید اندر جهان ورنه چه حاصل عمر بیحاصل

صغیرش خواست تاریخ وفات آرد خرد گفتا

بقطب سالکین حیدر شدی صابر علی واصل

۱۳۵۰

شمارهٔ ۷۳ - تاریخ رحلت شمس الفلک الحقیقه جامع الشریعه

گر کرد سفر روح سبکبار موافق

بر جاست یقین تا ابد آثار موافق

بیرون نبد از شرع و طریقت بحقیقت

هرگز روش و پیشه و کردار موافق

انکار وی ار کرد منامق عجبی نیست

البته منافق کند انکار موافق

بر گل رود از شرم فرو چشمهٔ حیوان

از خضر اگر بشنود اشعار موافق

ره یافت به سر دم جانبخش مسیحا

برد آنکه دمی فیض ز گفتار موافق

نور علی و آل علی اهل نظر را

در دیده همی تافت ز رخسار موافق

از دیدهٔ دل آنکه نظر کرد برویش

مشتاق علی گشت ز دیدار موافق

منصور و مظفر به هوا داری حق بود

هرکس بجهان بود هوادار موافق

مجذوب علی آمد و مست علی آنکو

سرمست شد از ساغر سرشار موافق

از رحمت حق مرقد او باد منور

چون پاس وفا بود همی کار موافق

مونس علی آن رونق دلهای پریشان

بنمود بسی فاتحه ایثار موافق

شک نیست که بیدار شد از خواب ضلالت

شد هادی هرکس دل بیدار موافق

بد منتظر مقدم او مدت چندی

صابر علی آن والد غمخوار موافق

تا چون دل ارباب صفا مقترن‌ آمد

با مرقد او قبر پر انوار موافق

بنوشت صغیر از پی تاریخ وفاتش

شد مونس صابر علی آن یار موافق

۱۳۵۲

شمارهٔ ۷۴ - تاریخ وفات شاعر فاضل

سرچشمهٔ عرفان بود الحق دل سودائی

میرست گل حکمت ز آب و گل سودائی

انوار سهیلی را شد نازم وزین عالم

تحصیل چنین نامی شد حاصل سودائی

حق خواست نماید طی این راه سعادت را

بر بختی همت بست خوش محمل سودائی

اینجا بدرستی زیست آنجا بود آسوده

پیدا بود از ماضی مستقبل سودائی

افکند تن و جان کرد ایثار ره جانان

بد در ره وصل آری تن حایل سودائی

میخواست صغیر از وی تاریخ کند عنوان

چون رحمت یزدانی شد شامل سودائی

آورد ادیبی سر از جمع برون گفتا

شد مست لقای یار اینک دل سودائی

۱۳۵۲

شمارهٔ ۷۵ - تاریخ فوت مرحوم حاج محمدکاظم المتخلص بغمگین

اوستاد سخن سرا غمگین

آنکه داد سخن سرائی داد

نور الله مضجعه عمری

زیست چون سرو در جهان آزاد

پای بند عجوز دهر نشد

گرچه سنش فزود از هفتاد

بی فریب عروس شب تا صبح

انزوا حجله بود و او داماد

جای زلف بتان به ناخن فکر

گره از طرهٔ سخن بگشاد

الغرض چون به جنت المأوی

کرد مأوی از این خراب آباد

رحلتش را صغیر جست از ذوق

تا که هر لحظه زان نماید یاد

عارفی سر ز جمع کرد برون

بهر تاریخ گفت (غمگین شاد)

۱۳۵۵

شمارهٔ ۷۶ - تاریخ وفات محروم میرزا محمد جعفر شیرازی

جعفر آن کز بادهٔ وصل خدا سرشار شد

نور بود و از ریاضت مطلع الانوار شد

با وفا فرزند دلبند وفا سلطان فقر

کز وفای عهد نائل بر وصال یار شد

روز تاسوعا ز حق بشنید‌ام ر ارجعی

رهرو داد بقا زین دار بی‌مقدار شد

خواست تاریخ وفاتش را به نظم آرد صغیر

تا توان از خدمتی بر دوست برخوردار شد

ناگهان روشن دلی هو زد میان جمع و گفت

باز جعفر در هوای وصل حق طیار شد

۱۳۵۷

شمارهٔ ۷۷ - تاریخ رحلت پیر روشن ضمیر شمس فلک آگاهی هادی

آه کز رحلت ناصر علی آن لمعهٔ نور

روز اخوان صفا گشت چو شام دیجور

زیست عمری همه با یاد خدا ذکر علی

رفت و شد با علی و‌ آل‌گرامی محشور

بخدا غیر علی هیچ نبودش مقصود

بعلی غیر خدا هیچ نبودش منظور

دوستان را همه بنواختی از خوی نکو

فقرا را همه خوش داشتی از فیض حضور

نام نامیش حسین و لقبش شه ناصر

هم بدرویشی معروف و برندی مشهور

الغرض خرقه تهی کرد و بعشق مولا

رفت از این منزل پرغم بسوی دار سرور

بهر تاریخ وفاتش بأسف گفت صغیر

از حسین‌ آمد ناصر بدوگیتی منصور

۱۳۶۰

شمارهٔ ۷۸ - تاریخ فوت مرحوم حاج عبدالحسین المتخلص بمشفق

مشفق آنکو با ولای هشت و چار

از ازل آب و گلش بودی عجین

در مدیح و در مراثی ز اهل بیت

نظم او زد طعنه بر در ثمین

ماند از او باقیات الصالحات

نظم روح افزا و شعر دلنشین

گفت تاریخ وفاتش را صغیر

کرده مشفق جا بفردوس برین

۱۳۶۲

شمارهٔ ۷۹ - تاریخ تعمیر مقبره حضرت شاه خلیل الله

خانقاه و مدفن پیر اجل سید خلیل

شد ز نو تعمیر از اقدام مردان جلیل

اهتمام شاه مونس خضر راه فقر گشت

در ره خیری چنین بس خیرخواهانرا دلیل

حضرت مولا بداردشان دو گیتی سرفراز

حق باقداماتشان یکیک دهد اجر جزیل

نسل پاک نعمت‌لله شه خلیل پاک جان

آنکه حیدر راست شبل و باشد احمد را سلیل

خود بجرم اینکه میخوانده است هر دمرا بحق

در هرات‌ آمد ز جور دشمنان حق قتیل

بعد نهصد چون دوده با پنج شد بگرفت جای

آن شهید فی‌سیب‌الله کنار سلسبیل

در گهش دادی عطا زوار را از هر کنار

حضرتش کردی رواحا جاترا از هر قبیل

تا در این ایام کز سعی بزرگان جهان

یافت خوش تعمیر این عالی بنای بیعدیل

ای پی تاریخ آن شد مستعد ذوق صغیر

پیر خود را پس بروح پرفتوح آمد دخیل

ناگهان گفتش سروش غیب اندر گوش دل

قبله‌گاه جان و دل شد کوی نیکوی خلیل

۱۳۶۳

شمارهٔ ۸۰ - تاریخ درب آستان ملایک پاسبان خامس آل‌عبا حضرت اباعبدالله علیه‌السلام

این بارگه که مدفن مظلوم نینواست

برتر هزار مرتبه از عرش کبریاست

خون خدا و کشتهٔ راه خدا حسین

کورا خدا ز مرتبت و جاه خونبهاست

پوشیده چشم ز اکبر و اصغر براه دوست

عاشق بر او جهانی و او عاشق خداست

صالح به عشق او شده نایل بدین عمل

مانند این عمل عمل صالحی کجاست

بر آن زد از خلوص محمد علی قلم

لطف محمد و علیش شامل از وفاست

تاریخ آن ز شوق بشمسی صغیر گفت

جبریل حاجب در سلطان کربلاست

۱۳۲۶

شمارهٔ ۸۱ - تاریخ

شیخ اسمعیل تاج الواعظین آنکسکه بود

بلبل آسا نغمه زن یکعمر در بستان دوست

عشق بی پایان اوبا دوست محکم بود و شد

شامل او در دو عالم لطف بی‌پایان دوست

نازم آن ثابت قدم عاشق که تیغ مرگ هم

دست او نتوان کند کوتاه از دامان دوست

ارجعی از دوست بشنید و بسوی او شتافت

دوست لذت میبرد از بردن فرمان دوست

بهر تاریخ وفاتش زد رقم کلک صغیر

کرد اسمعیل جان از جلوهٔی قربان دوست

شمارهٔ ۸۲ - تاریخ

باقر عالی مقام سید‌ امجد

زادهٔ هادی ستوده پیر دل آگاه

نزد پدر رفت و سال رحلت او را

یافت مطابق صغیر باغفر الله

شمارهٔ ۸۳ - تاریخ

باقر کامل وفا آنکه به عشق علی

قلب منور نمود آینه سان صیقلی

رحمت حق شاملش چون بهمه عمر بود

گاه به ذکر خفی گاه بذکر جلی

عادت نفسش ورع ورد زبانش خدا

راحت روحش نبی مونس جانش ولی

بود معطر علی به فقر او را لقب

وین لقبش داده بود پیر ز روشن دلی

چو‌ آمدش ارجعی ز دوست بر گوش جان

گشت به نور حضور روان او منجلی

جست بشمسی صغیر رحلت او از خرد

تا شودش رهنمون به مقصد از کاملی

یکی درآمد به جمع گفت بتاریخ او

مزار باقر به لطف کرد معطر علی

۱۳۲۶

شمارهٔ ۸۴ - تاریخ

دوش در خانقه ز درویشی

بگرفتم سراغ انشائی

گفت ای یادهٔ تجلی پیر

دوش پر شد ایاغ انشائی

گشت تا صبح حشر زیر لحد

دل روشن چراغ انشائی

کوی پیر بزرگوار‌ آمد

جنت و باغ و راغ انشائی

بری از ماسوی بجلوهٔ دوست

شد چو حاصل فراغ انشائی

جست تاریخ او صغیر از دل

دل نشان داد داغ انشائی

شمارهٔ ۸۵ - تاریخ اتمام مسجد جامع چالوس

شکر کز لطف خدای احد بنده نواز

این بنا روی به انجام نهاد از آغاز

مسجد جامعی از پاکدلان شد تاسیس

که بیارند نیاز و بگذارند نماز

کرد بس همت خود صرف در اینطرفه بنا

حجه موسوی آن فاضل فرد ممتاز

باری از آب و گل صدق و صفا در چالوس

گشت بنیاد چو این معبد فردوس طراز

جست تاریخ وی از غیب خرد گفت صغیر

که به چالوس در از رحمت یزدان شده باز

۱۳۷۸

شمارهٔ ۸۶ - تاریخ

سید عالی نسب آن حامد محمود نام

کز عبادت گشت نائل رحمت معبود را

رفت مسعود آنچنان کامد سعید از بطن‌ام

اختر فیروز بین و طالع مسعود را

هفدهم روز از ربیع و عید مولود نبی

کز همه ذرات صلوات آن بهین مولود را

ارجعی بشنید و کرد از اینجهان نقل مکان

نزد جد خود مکین شد جنت موعود را

شد صغیر اندریم فکرت شناور کاورد

بهر تاریخش بکف این لؤلؤ منضود را

ناگهان‌ آمد یکی از جمع بیرون و بگفت

عاقبت محمود شد از بندگی محمود را

شمارهٔ ۸۷ - تاریخ

سیه چرده حاجی بشیر آنکه بود

دلش از ریاضت سفید و منیر

نه جز ذکر محبوبش اندر زبان

نه جز یاد مولایش اندر ضمیر

همش خوی نیک و همش خلق خوش

همش موی مشگ و همش بوعبیر

عرض رفت چون ناگهان زین سرای

بدان سو که هرکس رود ناگزیر

به تعیین تاریخ فوتش همی

ز یک جمع مستفسر‌ آمد صغیر

بشیری سر آورد بیرون و گفت

که جا در جنان یافت حاجی بشیر

شمارهٔ ۸۸ - تاریخ

زهی آزاد آن مرد هنرور

که خود نخل سعادت را بود بر

بکاری کرد سعی و داد انجام

که بهر هرکس آن نبود میسر

ز چندین رشته سادات مکرم

که یک روحند در بسیار پیکر

ز اولاد حسین و نسل سجاد

ز هر شهر و ز هر سامان و کشور

زمان جست و مکان فهمید و بنوشت

ز هر یک شرح مبسوطی بدفتر

نه دفتر بلکه میشاید بگویم

گلستانی پر از گلهای احمر

نه دفتر بلکه می‌زیبد نویسم

که دریائی پر از رخشنده گوهر

نه دفتر بلکه جا دارد بخوانم

مر آن را آسمانی پر ز اختر

بدفع چشم بد زین کثرت نسل

همی جبریل گفت الله اکبر

عرض پر شد چو آن دفتر سراپا

ز اسم و رسم اولاد پیمبر

صغیرش از پی تاریخ گفتا

در او بین راز اعطیناک کوثر

۱۳۶۸

شمارهٔ ۸۹ - تاریخ تعمیر استانهٔ مرحوم حاج سیدمحمد باقر

آنکه این مسجد زیمن همتش بر پا بود

تا قیامت آستانش قبلهٔ دلها بود

زین بنا باشد صفای باطن بانی پدید

باطن جنت بلی از ظاهرش پیدا بود

کرده آباد اینجهان و آن جهان را زین بنآ

مسجد أینجا و بهشت جاودان آنجا بود

حوض آبش میدهد گوئی خبر از سلسبیل

صحن آن چونساخت فردوس روح افزا بود

گنبد پر نقش و ایوان رفیعش بین چسان

از بلندی طعنه زن بر گنبد مینا بود

گر گشائی کوش جان روز و شبان گلدسته‌اش

خلق را داعی بسوی خالق یکتا بود

همچو طرف گلشن از هر صفه‌اش نقشی بدیع

میکند جلب‌نظر بس دلکش و زیبا بود

هر بنا باشد برای حق گر از حق نگذری

بهر بانی بهتر از دنیا و مافیها بود

حبذا بر همت این سید عالی نسب

کز شرافت افتخار دودهٔ طاها بود

نام نیکش باقر و کنز علوم شرع و دین

شرح احوالش رقم بر صفحهٔ دنیا بود

تا قیامت گشت اندر مسجد خود معتکف

بندگی را باید اینسان بنده پا برجا بود

جلوهٔ حق کرده مدهوشش تو گوئی تا ابد

او بود موسی و این بیت‌الشرف سینا بود

مجری احکام جدش مصطفی بی‌خوف و بیم

پورموسی شبل حیدر زاده زهرا بود

گفت این تاریخ در تعمیر درگاهش صغیر

حکم سید نشر شرع سید بطحا بود

۱۳۶۸

شمارهٔ ۹۰ - تاریخ جنگ بین‌الملل دوم

دو لفظ بی‌جا معمول خلق در هر جاست

از آندو لفظ یکی خود من است و دیگر ماست

از این دو لفظ تهی عالمی پر است عجب

چو سهو یا چو غلط یا چه خبط یا چه خطاست

ندانم این من و ماباقی است است روی چه اصل

بنا که پی ننهادند سقف روی کجاست

بر این دو اصل بخند و به فرع آن گیتی

که اصل و فرع روان از عدم بسوی فناست

یکی به خویش بنازد که خانه خانهٔ من

بسی نرفته نه او باقی و نه خانه بپاست

یکی به تخت ببالد چو نیک درنگری

نه او نه تخت و نه تاج و نه مملکت برجاست

غرض از این من و ما جان من زبان درکش

که دعوی من و ما از زبان نفس دغاست

ببین وخامت‌ امروز و جنگ عالم سوز

که آتش من و ما برق خرمن دنیاست

دهد فریب بشر را کسی به آزادی

که در اسارت او نسل آدم و حواست

به عالمی کند از حیله دعوی پدری

کسی که با همه افراد خصم مادرزاست

به میل یک دو زیانکار خلق را شب و روز

فراز سر اجل ناگهان هواپیماست

کنند فخر که آتش به خانمان کسان

زدیم و دیدیم آنجا چه شعله‌ها برخاست

به هرکجا نگری جنگ و فتنه و آشوب

بهر طرف که دهی گوش ضجه و غوغاست

زهی به نوع پرستی بشر ز ظلم بشر

خوراک ماهی دریا و وحشی صحراست

زهی بروز شجاعت که حمله ورگشتند

بملک بی‌طرف و بی‌دفاع از چپ و راست

فقیر جورکش خرج خاندان غنی است

ضعیف دستخوش ظلم صاحبان قواست

بدین رویهٔ زشت ای بشر بجان خودت

سر تو در خور تشریف تاج کرمناست

چه دست‌ها به ستم بر فراشته است ولی

فراز دست همه دست انتقام خداست

اگرچه ابر سیاهی گرفته روی جهان

ولی زرخنهٔ این ابر جلوه‌گر بیضاست

گذشته است ز هجرت هزار و سیصد و شصت

قضیه این بود‌ام روز تا چسان فرداست

صغیر قصه رها کن بقول نصرالدین

نزاع خلق برای لحاف کهنه ماست

شمارهٔ ۹۱ - تاریخ فوت شاعر شیرین سخن مرحوم رنجی

رفت از کفم مصاحب با جان برابری

دانا دلی لطیفه سرائی سخنوری

میگیریم از فشار غم اندوز عقده‌ئی

میسوزم از شرار جگر سوز آذری

مستغرق است زورق صبرم ببحر غم

چون کشتی شکستهٔ بگسسته لنگری

حال مرا بمرگ تو ای رنجی عزیز

داند کسی که رفته ز دستش برادری

گویند دل بمهر رفیق دگر به بند

در من دلی نمانده که بندم بدیگری

با این همه چه چاره توانم که بنده را

تدبیر نیست در بر ‌امر مقدری

صد حیف از آن وجود سراپا ادب که بود

فضل مجسمی و کمال مصوری

او را بگاه نطق و بیان هرکه دید گفت

از صائب و کلیم عیان گشته مظهری

مدح کسی نگفت ز روی طمع که بود

قانع بدسترنجی و رزق مقرری

پیموده راه حق و بمقصد رسید و گشت

واصل بحق که همچو علی داشت رهبری

زو ماند شعر نغز فراوان و هریکی

رخشان در آسمان ادب همچو اختری

رفت و صغیر از پی تاریخ وی سرود

رنجی چو رفت مانده ز او گنج گوهری

۱۳۸۰

شمارهٔ ۹۲ - تاریخ مدرسه مرحوم حجته در قم

حجه آن حجه شریعت ودین

که مؤبد شد از خدای علیم

آن وجد یگانه کز مثلش

مادر روزگار مانده عقیم

ساخت او بهر طالبان علوم

مدرسی درنهایت تحکیم

جست تاریخ سال اتمامش

عقل عالی گهر ز ذوق سلیم

پس به شمسی رقم نمود صغیر

هی قد اسست علی التعلیم

شمارهٔ ۹۳ - تاریخ مسجد ستاری

ساخت ستاری این عبادتگاه

بافت الحق حیات بعد از موت

داعی حق در آن همی خواند

خلق را سوی حق به اعلی صوت

با ندا گو صغیر تاریخش

عجلوا بالصوه قبل الفوت

شمارهٔ ۹۴ - تاریخ

سصید و سی و سه ز بعد هزار

شب ز وحشت کسی نمیخوابد

در ده و شهر و قریه از باران

کاخ معمول کس نمی یابد

آفتاب ار شود پدید از ابر

همه جا بر خرابه می‌تابد

شمارهٔ ۹۵ - تاریخ پل آهنین که در قصبهٔ ریز روی رودخانه زاینده رود ساختند

به عهد پهلوی ثانی آن شاه

که شاد از لطف دل‌های غمین ساخت

جناب شهردار ریز در ریز

پلی بهر رفاه عابرین ساخت

مهندس نازم و آهنگرش را

که آن دستور فنی داد و این ساخت

پلی سی در سه روی رودخانه

ز آهن بس ظریف و بس متین ساخت

مرا بود این سخن با خود که شاید

پل اهواز را نتوان قرین ساخت

کنون بینم که شخصی بی‌وسایل

ز فکر بکر و عقل دوربین ساخت

مرا خود گفته کاندر نظم گویم

به استمداد اربابان دین ساخت

علی را با علی باشد سر و کار

به یاری امیرالمومنین ساخت

صغیر از اصفهان بهر تماشا

در آنجا رفت و تاریخش چنین ساخت

که پا بر روی پل بنهاد و گفتا

پلی زیبا ز عزمی آهنین ساخت

۱۳۷۶

شمارهٔ ۹۶ - تاریخ درب مجلل حرم مطهر مقدس کاظمیین علیهماالسلام

چون شد تراب مدفن اولاد بوتراب

عرش عظیم گفت که یا لیتنی تراب

صد بار بارک الله از این بارگاه قدس

کزیمن آن بپا بود این نیلگون قباب

زین آستان کنند مگر چشم جانکحیل

دایم فرشتگان به ایابند یا ذهاب

نبود عجب در این حرم از فرط احترام

پیش از سئوال‌گر که دعا گشت مستجاب

پهلو به عرش میزند این مرقد شریف

زین رو که با دو سبط نبی دارد انتساب

یک روح در دو پیکر و یک شخص با دو اسم

یک نور در دو دیده و یک شرح در دو باب

اول جناب موسی کاظم که گشته است

موسی به طور مقتبس از نور آن جناب

در ذات او نهفته صفات محمدی

آنسانکه بوی گل بود‌ آماده در گلاب

دوم نهم‌ امام بحق حضرت جواد

کز ذکر نام او برهد دل ز التهاب

فرزند مرتضی و جگر گوشهٔ رضا

مقصود چهار مادر و منظور هفت باب

بانی برای این حرم این در تهیه کرد

نائل شد از عنایت یزدان بدین ثواب

تاریخ آن صغیر به مدح دوشه نوشت

در این فلک بود متجلی دو آفتاب

شمارهٔ ۹۷ - تاریخ

حیف رضای جنانی آنکه وجودش

بود یکی گلبن از ریاض معانی

اهل هنر بود از علوم غریبه

داشت در این کار اشتهار جهانی

گرچه به تهران فکند رحل اقامت

آن همه دان در نژاد بد همدانی

اهل ادب بود و مرد مهر و محبت

حل شد از او مشکلات عالی و دانی

الغرض او را اجل رسید بناگاه

رفت به دار بقا ز عالم فانی

گفت صغیرش بشمسی از پی تاریخ

جای به باغ جنان نمود جنانی

۱۳۳۷

شمارهٔ ۹۸ - در تعریف ادب

بدین دلیل ادب جان جان انسانست

که هرکه بی‌ادب افتاد کم ز حیوانست

ادب مده ز کف و باش ایمن از خسران

که بی‌ادب بدو گیتی دچار خسرانست

مراد از ادب اینجا ستوده آدابیست

که آن وظایف شخص شریف انسانست

به نظم و نثر نشان داد هرکس آن آداب

ادیب با هنر و ناصح و سخن دانست

رقم شود ادبیات چون ز کلک ادیب

به نقد جان بخر از وی که باز ارزانست

نگویمت که به هر گفته جان‌فشانی کن

سخن کم است اگرچه سخن فراوانست

سخن که بر ادب مستمع نیفزاید

نباشد آن ادبیات بلکه هذیانست

سعادت ار طلبی همدم ادیبان باش

کلید گنج سعادت به بدست ایشانست

ببین به دیده‌ی انصاف در خلایق کیست

که بر سعادت نوع بشر نگهبانست

همیشه گرمی بازار از ادیبانیست

که طبعشان به مثل کوه آتش افشانست

بزرگواری اهل ادب به خلق جهان

مسلم است چه جای دلیل و برهانست

هر آن دیار رهین ادیب و آدابست

بود هر آینه آباد ور نه ویرآنست

چه افتخار از این به برای ایرانی

که تربیت شدهٔ آب و خاک ایرانست

از این افق شده طالع بس آفتاب ادب

که تا بحشر بر اقطاع ارض تابانست

چرا بنوع بشر میدهد حیات ابد

اگر نه گفت ادیبانش آب حیوانست

هزار سال شد و کاخ نظم فردوسی

مصون ز تابش خورشید و باد و بارانست

ببین به مولوی و حافظ و دگر سعدی

که عالم از ادبیاتشان گلستانست

بسا ادیب دگر کز فضیلت آنان

من آنچه شرح دهم صدهزار چندانست

چه سالهاست به پاداش خدمت ایشان

روان جامعه بر روحشان ثنا خوانست

برای جامعه گسترده‌اند خوان ادب

صغیر هم بجهان ریزه‌خوار آن خوانست

شمارهٔ ۹۹ - بمناسبت مراجعت جناب آقای‌ام یرعباس نعمت‌اللهی

باد این بوی خوش از دشت ختا آورده است

نی ختا گفتم از آن زلف دوتا آورده است

چشم ما را سرمه‌ئی آورده از خاک درش

راستی شرط محبت را بجا آورده است

درد و رنج و محنت و غم از بر ما بسته رخت

دولت و اقبال و عزت روبما آورده است

جان نمی‌گنجد بتن از شادمانی گوئیا

مژده رحمت پیمبر از خدا آورده است

باب شادی شد بدل مفتوح گوئی جبرئیل

آیهٔ انا فتحنا از سما آورده است

فاشگویم یک جهان فضل و شرف در اصفهان

میرعباس از در شاه رضا آورده است

نور چشم حضرت نعمت علی شه کز جمال

چشم ما را یک فلک نور و ضیا آورده است

دیده اهل صفا روشن که آن روشن روان

یک بهشت جاودان با خود صفا آورده است

این گل گلزار زهرا سروبستان علی است

کس نگوید اینصفا را از کجا آورده است

چون صغیر بینوا را تحفه‌ئی لایق نبود

چند شعری هدیهٔ آن خاک پا آورده است

شمارهٔ ۱۰۰ - در تشرف سیدالعارفین ملاذالسالکین میرزا زین‌العابدین نعمت‌علیشاه

گفتم برندی آیا دیدن توان خدا را

گرمی توان خبر ده از روی لطف ما را

گفتا توان ولیکن با دیده‌ئی که بیند

در موقع زیارت سلطان دین رضا را

گفتم مگر توان دید شه را بدیده گفتا

اصل زیارت اینست در باب مدعا را

صاحب‌سرا اگر نیست اندر سراچه حاصل

هر روز اگر تو صد بار کوبی و در سرا را

ور هست و رؤیت وی بهر تو شد میسر

آنگه توان زیارت بشمرد آن لقا را

قسم دگر نباشد جز آستانه بوسی

در بزم خاص شاهان ره نیست هر گدا را

گفتم اگر نبودیم ما اهل آن زیارت

یزدان نخواست محروم یک مشت بینوا را

نعمتعلی شه آنجاست مشمول لطف مولاست

البته میکند یاد یاران آشنا را

گشتند چون رسولان مشمول رحمت حق

بودند‌ امتان نیز مشمول آن عطا را

خرم دمی که ناگاه آید بجلوه چون ماه

تا اهل دل به بینند آن روی دلربا را

آن حامی شریعت آن رهبر طریقت

آنکوست درحقیقت شه کشور صفا را

دارد صغیر‌ امید کز لطف بی‌نهایت

مولی به پای دارد همواره این لوا را

شمارهٔ ۱۰۱ - در طلب صلح حقیقی

کی شود در نغمه آید بلبل بستان صلح

خستگان جنک را شادان کند ز اعلان صلح

عمر ما بگذشت چون مریخ در دوران جنک

خرم آنکو مشتر یوش زیست در دوران صلح

زانزمان کز دامن ما در کشیدستیم پای

دست ما را کرده کوته چرخ از دامان صلح

تاکنون دیده است بس فاتح بخود میدان جنگ

پهلوانی کو که گردد فاتح میدان صلح

جنگ روز عالمی را چون شب دیجور کرد

ای خدا کی می‌درخشد اختر تابان صلح

قحط آرامش بشر را قالب بیجان نمود

کو کریمی تا بگیتی گستراند خوان صلح

خضر راهی کو در این ظلمتسرا کز همتش

تشنگان یابند ره بر چشمهٔ حیوان صلح

شد مشام عالمی آشفته از بوی نفاق

از کدامین سو و زد تا باد مشگ افشان صلح

تا که را گردد وصال صلح بعد از ما نصیب

روزگار ما که طی گردید در هجران صلح

گر شمارا اوفتاد آن شاهد زیبا بدست

باری ای نوع بشر جان شما و جان صلح

لاف انسانیت و آنگاه پشتیبان جنگ

جان من آنسان کامل هست پشتیبان صلح

جنگ تا دوزخ کشاند صلح تا جنت برد

آن بود پایان جنگ و این بود پایان صلح

مادران و خواهران را مسئلت باید ز حق

تا مقدر گردد از بهر بشر‌ام کان صلح

راستی جنگ جهانی نیست غیر از قهر حق

گردد از سیل معاصی منهدم ارکان صلح

بندگانرا باید اول صلح کردن با خدای

آری آری ترک عصیان خود بود بنیان صلح

گرچه از جنگست عالم بی‌سروسامان صغیر

هست‌ امید اینکه یزدانش دهد سامان صلح

شمارهٔ ۱۰۳ - در تعریف خط پارسی

ای خطِ ایرانی ای خالِ جمالِ روزگار

وَه چه زیبایی و جان‌پرور چو خطّ و خالِ یار

به به ای آیینهٔ روشن که می‌سازی عیان

از ادیبانِ جهان چهرِ عروسِ ابتکار

حافظ و سعدی و فردوسی، نظامی، مولوی

سر به سر کردند از فیضِ تو کسبِ افتخار

ای بسا خَطّاط کز یُمنِ تو صاحب‌شهرتند

میر را تنها ندادستی به عالم اشتهار

هرکه محظوظ از صفای توست الحق فارغ است

از تماشای گلستان وز صفای لاله‌زار

هرکه را بینا نسازی دیده‌اش کور است کور

هرکه را عزّت نبخشی در جهان خوار است خوار

تا تو ننمایی حکایت کس نمی‌داند ز کیست

گر بُوَد کاخِ مجلّل ور بُوَد سنگ مزار

دولتِ شخصیتِ ما از تو باشد مستدام

پایهٔ ملیتِ ما بر تو باشد استوار

اعتبارِ مُلکِ مایی چون تویی ما را سند

مُلک آری بی‌سند هرگز ندارد اعتبار

از اساتید گرامی و از نیاکان عظام

نیست ما ایرانیان را از تو بهتر یادگار

با تو از نقش گل و تفریح گلشن فارغیم

صفحهٔ تاریخ ما هست از تو پرنقش و نگار

جیب و دامانت ز غوّاصانِ بحرِ معرفت

پر بُوَد از گوهرِ رخشنده دُرِّ شاهوار

حکمت و علم و کمال و رفعت و فضل و هنر

آن به دست آرد که اندرز تو را بندد به کار

بی‌تو ای خط کی تواند عاشق دلداده‌ای

راز دل در نامهٔ معشوق سازد آشکار

کی ز حال هم شوند آگاه بی‌امداد تو

مردم هر مرز و بوم و اهل هر شهر و دیار

بس‌ امانت‌های ذی‌قیمت که بسپارند خلق

بر تو چون گردند از دنیا به عقبی رهسپار

از تو باشد در دوائر ثابت اجرای امور

با تو نظم ملک را در دست گیرد شهریار

با تو تاجر از تجارت می‌شود نائل به سود

با تو مفتی می‌دهد فتوای خود را انتشار

خط بسی بوده است در ایران ولیکن حُسنِ تو

جملگی را کرد منسوخ و تو ماندی برقرار

خطِّ دیگر نیز خواهد با تو گر پهلو زند

در برِ زیبایی‌ات زشت است و پست و شرمسار

از خدا خواهد صغیر ای افتخار باستان

تا بُوَد ایران بیا در آن تو باشی پایدار

شمارهٔ ۱۰۵ - قطعه در تجلیل روزی که آنرا روز شعر نامیده‌اند

بهر تجلیل روز شعر‌ امروز

جشنی‌ آماده در صفاهانست

مرحبا اهل ذوق و شعر و ادب

که نشاط جهان از ایشانست

نیست حاجت بسیر گلشنشان

جسمشانرا طراوت از جانست

خود ضمیر منیرشان دایم

در بهار و خزان گلستانست

وز گلستانشان جهانی را

گل فضل و ادب بدامانست

نتوان گفت روزی از هر سال

ویژهٔ شعر و خاص عرفانست

کز ضمیر سخنوران جهان

دایم این آفتاب تابانست

میتوان گفت در جهان‌امروز

مجمع روحی ادیبانست

حاصل مطلب اینکه در نزد خرد

آنچه در آن نه جای برهانست

سیصدوشصت و پنج روز از سال

روز شعر و ادب در ایرانست

شمارهٔ ۱۰۶ - در تعریف سخن و اهل سخن

از سخن اهل سخن کار مسیحا کردند

بس دل مرده کزین معجزه احیا کردند

از طبیبان بدن علت تن شد زایل

وین طبیبان مرض روح مداوا کردند

تا بفکر تو رسانند سخن‌های دقیق

فکرها کرده پس آنگه سخن انشا کردند

خسروان ملک گرفتند به نیروی سیاه

شاعران فتح جهان با تن تنها کردند

در همه دور زمان رهبر مردم گشتند

از همه کار جهان حل معما کردند

این چه سحر است و چه اعجاز که از روزن گوش

همره گفتهٔ خود جای به دلها کردند

عمر خود را به محلی گذراندند ولی

جا پس از رحمت خود در همه دنیا کردند

تا نگرداندشان چشمهٔ خورشید تباه

قطرهٔ هستی خود وصل بدریا کردند

نیست این وصف زهر یاوه سر از انقوم است

که تکلم ز زبان دل دانا کردند

افتخاری چوندیدند از این بیش صغیر

با تخلص رقم خود همه‌امضا کردند

شمارهٔ ۱۰۷ - در تعریف زنده رود اصفهان در سال ۱۳۱۵ شمسی سروده شد

بر خلیج فارس زیبد افتخار زنده رود

زانکه شد منچستر ایران کنار زنده رود

ای صفاهان بر خود از این آبرومندی ببال

زانکه افزود اعتبارات ز اعتبار زنده‌رود

بس چراغ برق می‌گردد بشب پرتوفکن

هست یکسان در نظر لیل و نهار زنده رود

چون نسیم صبح بگذر صبحدم زانسو ببین

صدهزاران کارگر در رهگذار زنده رود

روز و شب از برق همت چرخ اقبال و شرف

بین بگردش در یمین و در یسار زنده‌رود

بهر تکمیل قلمکار صفاهان لازم است

قطعه‌ئی شایسته همچون ریگزار زنده رود

در تمام ربع مسکون گر بدقت بنگری

باشد این صنعت به تنها انحصار زنده‌رود

نیست جائی بی‌قلمکار صفاهان درنگر

صفحهٔ عالم پر از نقش و نگار زنده‌رود

هر عذاری از خط و خال است زیبا فی‌المثل

هست این صنعت خط و خال عذار زنده‌رود

بر مقام روح شاید پی‌برد هرکس که دید

روح بخشیهای طرف جویبار زنده‌رود

سهل باشد گر بدامان گل برند از باغها

باغ کل دارد بدامان کوهسار زنده‌رود

بحر اخضر میدهد تشکیل در مدنظر

انعکاس بیشه‌های بی‌شمار زنده‌رود

حافظ ار آب حیاتش خواند در دیوان خویش

زین مثل افزون نگردید اشتهار زنده‌رود

زانکه در ظلمات پنهان گشتن آب حیات

میکند روشن که هست آنشرمسار زنده‌رود

از طراوت میکند ترکام خشک ذوق را

بر زبان آری چو لفظ آبدار زنده‌رود

کشت و زرع آن کند تامین حیات ملتی

جوهر جانست آب خوشگوار زنده‌رود

هم زمستان فیض بخشد بر اهالی هم بهار

شکر گوییم از زمستان و بهار زنده رود

گر نشان از باغ فردوس برین جوئی ببین

چهارباغ و باغ جنت در جوار زنده‌رود

ور بهشت نقد خواهی در مه اردیبهشت

رو بدالان بهشت و آبشار زنده رود

میدهد فکر متین اصفهانی را نشان

وضع پلهای ظریف استوار زنده‌رود

از پی تجلیل الحق جای آن دارد صغیر

هرچه در دارد کند عمان نثار زنده‌رود

شمارهٔ ۱۰۸ - در تعریف شیراز و فضلای آن

تو ای شیراز گلهای ادب را بوستانستی

گلستانی بود گر فضل و دانش را تو آنستی

جهانی را پر از لعل و گهر داری تعالی الله

بخود میبال از یندولت که رشک بحر کانستی

ز طبع شاعرانت سلسبیل و کوثر از هر سو

روان گردیده طوبی لک تو گلزار جنانستی

شدی آرامگاه سعدی و حافظ همینت بس

کزین حرمت زیارتگاه رندان جهانستی

ز روی حافظ و سعدی درخشان مهر و مه داری

معاذ الله نمی‌خوانم زمینت آسمانستی

جهانی میستایندت به نام سعدی و حافظ

قرین نیکنامی با چنین نام و نشانستی

حکیمان عارفان اقطاب عالی رتبه را بینم

که هریک را مزاراستی مقام استی مکانستی

جوان بختا تو را نازم که پیران طریقت را

در آغوشت بسی پرورده‌ئی و خود جوانستی

هوایت دلکش و خاکت خوش و آبت روان زین رو

همه تفریح جسم استی همه ترویج جانستی

رساند زردروئیها خزان هر سال بستانرا

تو آنسرسبز بستانی که ایمن از خزانستی

زبانت را زبانها ترجمان شد در همه عالم

فکندی شور در گیتی عجب شیرین زبانستی

ادیبان چونوصال و نکته‌پردازان چو قاآنی

مران ابناء لایق را تو مام مهربانستی

فضا دایم پر است از نغمهٔ جانپرورت زیرا

هزاران مرغ قدسی را بهر دور آشیانستی

صغیر از اهل دانش میکنی توصیف اینت بس

که بر لایقترین افراد گیتی مدح خوانستی

شمارهٔ ۱۰۹ - این اشعار شیوا اثر طبع شاعر گرانمایه اقا احمد حشمت‌زاده شیرازیست

که پس از ملاحظه و استماع اشعار صفحه قبل سروده و باصفهان فرستاده‌اند آقای حشمت‌زاده یکی از شعرای نامی شیراز فرزند برومند استاد شعر و ادب مرحوم میرزا عبدالرحیم متخلص به حشمت شیرازیست که استاد فقید مرحوم ملک‌الشعرای بهار در توصیف او فرموده:

هشتند از آن روز که بنیاد سخن

دادند سخنوران بسی داد سخن

بودند بدور خویش هر یک استاد

در دورهٔ ماست حشمت استاد سخن

خود آقای حشمت‌زاده هم در قصیده‌ئی میگویند:

تنها نباشد از ادب و شعر فخر من

هم فخر از پدر بود و هم پسر مرا

فرزندهای من همه دانشور و ادیب

بوده است اوستاد مسلم پدر مرا

معظم له اکنون که سال ۱۳۴۲ شمسی است شصت و سه سال از عمر شریفشان گذشته و تا حال مانند مرحوم پدر جز مدح محمد و آل صلواه‌‌الله علیهم اجمعین مدح کسی را نسروده خدایش موفق دارد که الحق گوینده‌ئی دانا و شاعری تواناست

این مختصر شرح حال و اشعار ذیل با اجازه خودشان در این دیوان درج شد

صغیرا از ادب امروز فخر اصفهانستی

بجسم اصفهان از علم و دانش همچو جانستی

صغیر استی تو در نام و کبیر استی تو در دانش

ز بس شیوابیانستی ز بس شیرین زبانستی

ز رنگ و بوی و شیرینی، ادیبا، شعر شیرینت

برای مردم شیراز سیب اصفهانستی

صفاهان قلب ایرانست و تو قلب صفاهانی

ز بس دانش پژوه‌هستی ز بس دلکش بیانستی

«زمانی» داد از گلزار طبعت نوگلی دستم

بگفت این گل نشانی زان دلاراگلسِتانستی

زیارت کردم و دیدم ز شیراز است توصیفی

ز طبع نکته پردازت که چون آب روانستی

ز مهد سعدی و حافظ نمودی وصف بی‌پایان

که نیکو سیرت و نیکو سرشت و نکته دانستی

تشکر میکنم از شخص تو، ای منبع دانش

که دارالعلم ما را مدح گور و مدح خوانستی

اگر شیراز باشد مهد دانش ای ادب‌پرور

صفاهان هم ز اهل علم بحری بی‌کرانستی

اگر شیراز باشد جایگاه سعدی و حافظ

صفاهان هم خداوندان دانش را مکانستی

مقام ناصر خسرو، جمال‌الدین کمال‌الدین

که اصفاهان از آنان صاحب نام و نشانستی

فریدالدین ضیاء‌ و جنتی دیگر مصاحب‌دان

که هریک در فنون شاعری فخر زمانستی

کنم کوته سخن را زانکه در گلزار اصفاهان

هزاران عندلیب و طوطی شکر فشانستی

صبا در اصفهان نزد صغیر از گفته احمد

ببر این چامه کز کانون دانش ارمغانستی

شمارهٔ ۱۱۰ - در اثبات معاد جسمانی

ای بشر ایکه جهان شرف و شوکت و شانی

قدر خود هیچ ندانی و ندانی که ندانی

بر و بحر و جبل و انجم و افلاک و عناصر

روز و شب گرد تو گردند همه عالی و دانی

از سپهری ز چه نالان که تو مخدوم سپهری

بجهانی ز چه بدبین که تو خود اصل جهانی

چارسوقی بود این عالم و با علوی و سفلی

همه در داد و گرفتی همه در سود و زیانی

چیست مرگ اینکه ز‌امکان شودت قطع روابط

نخری و نفروشی ندهی و نستانی

زندگی را به حقیقت ابدی دان نه موقت

روح باقیست شود چندی اگر جسم توفانی

منکر حشر مشو از در انصاف درون آی

این بیان را بشنو تا که در انکار نمانی

محشر یعنی شود اجزاء پراکندهٔ هرکس

مجتمع سربسر و زنده شود دفعهٔ ثانی

وین عجب نیست که در خویش اگر نیک ببینی

حشر فردای خود‌ام روز هم ادراک توانی

شد وجود تو ز اجزاء پراکنده مجسم

تو همین جوهر آبی تو همین شیره نانی

هر طعامی و شرابی و غذائی و دوائی

که ز اطراف جهان سوی تو آید تو همانی

اندر این مرحله حشریست تو را فاش و مبرهن

تو از آن مرحله افسانهٔ انکار چه خوانی

بدل ما یتحلل نرسد گر به تو روزی

روز را تا شب و شب را بسحرگه نرسانی

حق حیات دگری هر نفست بخشد و باشد

بس شگفت اینکه از اینمسئله در شک و گمانی

ایکه گوئی نشود عظم رمیمی دگر انسان

منکر قدرت حقی سخن کفر چه رانی

باش تا اشگ ندامت بفشانی گه خرمن

ایکه در موسم خود تخم‌ امیدی نفشانی

از تو یارب طلبد جان صغیر اینکه ز احسان

همه را جرعه‌ئی از شربت ایمان بچشانی

شمارهٔ ۱۱۱ - بیان حقیقت

ترا چشم گل بین چو در کار نیست

بچشمت جهان جز خس و خار نیست

بلی پیش نا بخردان از جهان

به غیر از نکوهش سزاوار نیست

جهانرا چو دانا نکوهش کند

روا باشد و جای انکار نیست

که نادان اگر مدح آن بشنود

دگر از جهان دست بردار نیست

نهان راز به پیش اهل مجاز

که او از حقیقت خبردار نیست

ز صورت اگر پی بمعنی بری

بجز حق در این دار دیار نیست

گر از دیده‌ات محو شد ماسوی

به بینی که جز حق پدیدار نیست

گر از نقش بردی به نقاش پی

نزاعیت با سیر پرگار نیست

گر از رنگ رستی دگر مختلف

بچشم تو شنگرف و زنگار نیست

غرض دیده تبدیل کن گر تو را

مؤثر هویدا در آثار نیست

گرت بهره از معرفت نیست فرق

میان تو و نقش دیوار نیست

دلترا مخوان دل که مشتی گلست

گر آیینهٔ روی دلدار نیست

کس ار نیست مست می‌معرفت

بپرهیز از وی که هشیار نیست

در این دار بانگ انا الحق زدن

همین کار منصور بردار نیست

بداری اگر گوش دل ذره‌ئی

خموش از انا الحق در این دار نیست

چو حقت پی معرفت خلق کرد

چرا همتت صرف اینکار نیست

به بیند خدا را به چشم یقین

کسی کو گرفتار پندار نیست

بخواب گرانست فردای حشر

هر آنکس که‌ امروز بیدار نیست

بر هرچه خواهی در اینچار سوق

که دیگر گذارت ببازار نیست

برو دیده‌ئی وام کن ز اهل دل

گرت دیده قابل بدیدار نیست

کنشت و کلیسا و دیر و حرم

اگرچه بجز خانهٔ یار نیست

ولی باید از جمله رستن که کام

میسر ز تسبیح و زنار نیست

بدریاری دل غور کن چون برون

از این بحر آن در شهوار نیست

صغیرا سخن مختصر کن که هیچ

بر خلقش‌امروز مقدار نیست

اگر در ملاحت چو یوسف بود

کسش با کلافی خریدار نیست

شمارهٔ ۱۱۲ - اندرز در جلوگیری از انتحار

بسکه کاهیده ز بار غم و اندوه تنم

خود چو در آینه بینم نشناسم که منم

دوش با خویشتنم بود همی گفت و شنود

که عجب بی‌خبر از کیفیت خویشتنم

گاه گفتم بجهان‌ آمدنم بهرچه بود

من که یعقوب نیم از چه به بیت الحزنم

گاه گفتم که کنم صحبت یارانرا ترک

بلبلم من ز چه رو همدم زاغ و زغنم

گاه گفتم که ز تحصیل چه شد حاصل من

جز که افسرد روان جز که بفرسود تنم

گاه گفتم چه ضرور است حیاطی که در آن

من شب و روز دچار غم و رنج و محنم

محبسی یافتم القصه جهانرا گفتم

انتحار است از اینجا ره بیرون شدنم

خواب بربود مرا صبح ز جا برجستم

مرتعش بود ز اندیشه دوشین بدنم

گاه گفتم که خود از بام بزیر اندازم

گاه گفتم که روم خویش به چه در فکنم

عاقبت رفتم و سمی بکف آوردم و بود

همه در پیش نظر مردن و گور و کفنم

کاغذی را که در آن مایهٔ نومیدی بود

بگشودم که بریزم به ملا در دهنم

روی آن این نمکین شعر خوش مولانا

جلوه‌گر پیش نظر گشت چو در عدنم

من بخود نامدم اینجا که بخود بازروم

آنکه آورده مرا باز برد در وطنم

کرد این نکته دلم را متوجه بخدای

ساخت از یأس بامید و رجا مقترنم

مطمئن میشود البته دل از یاد خدا

بعد از این جز ز توکل بخدا دم نزنم

مستمع‌گوی مگو بیهوده‌گوئیست صغیر

که جز اندرز و نصیحت نبود درسخنم

شمارهٔ ۱۱۳ - در تعریف ایران

ایران چه وقت مردم صاحب‌هنر نداشت

کی اسم و رسم از همه‌جا بیشتر نداشت

این کوهسار بود چه هنگام بی‌پلنگ

این بیشه در کدام زمان شیر نر نداشت

این زال سال‌خورده به هر دور کی هزار

پور دلیر چون پسر زال زر نداشت

سیمرغ قاف دولتش از همت بلند

کی قاف تا به قاف جهان زیر پر نداشت

کی بر سر سپاهی‌اش از شیر و آفتاب

گردون به دست پرچم فتح و ظفر نداشت

چندی هم ار خراب شد از خویش شد نه غیر

غیر از پی خرابی ایران جگر نداشت

این مُلک از نفاق و دورویی خراب شد

نقص دگر نبودش و عیب دگر نداشت

ای هم‌وطن نفاق بدل کن به اتفاق

هرگز نفاق سود به غیر از ضرر نداشت

آن کس که پیشرفت خود اندر عناد دید

گویا ز پیشرفت محبت خبر نداشت

بنگر خدای خانهٔ او چون خراب کرد

آن کس که جز خرابی ایران به سر نداشت

هر بدکننده بد به حق خویش می‌کند

آری صغیر کس به جز از کشته برنداشت

قطعات

شمارهٔ ۱ - قطعه : شنیدم پشه‌‌ای بر پشت پیلی

شمارهٔ ۲ - قطعه در تعریف شاعر نامی شیرین‌سخن صائب : در خواب گشت صائب ظاهر بچشم جانم

شمارهٔ ۳ - قطعه : غنی را بین که از مال فقیران

شمارهٔ ۴ - قطعه در تعریف و توصیف بزرگان عرفان و ادب

شمارهٔ ۵ - قطعه : شنیده‌ام که شبانی به گوسفندان گفت

شمارهٔ ۷ - قطعه : چند گوئی کنم انفاق اگر یابم مال

شمارهٔ ۸ - قطعه : هرجا که بپاست طرفه کاخی مردم

شمارهٔ ۹ - قطعه : توان بچار صفت بود مفتخر کان چار

شمارهٔ ۱۰ - قطعه : ز تبدیل خزانی و بهاری

شمارهٔ ۱۱ - قطعه : شنیدم که هارون به بهلول گفت

شمارهٔ ۱۲ - قطعه : چو باید عاقبت رفتن ز دنیا

شمارهٔ ۱۳ - قطعه : اگر دانائی اندر کار باشد

شمارهٔ ۱۴ - قطعه : راستی آنچه تصور رود از بهر بشر

شمارهٔ ۱۵ - قطعه ذیل بجهه تمثال مبارک حضرت قطب العارفین

شمارهٔ ۱۶ - قطعه : جناب خواجه محیت حقش بیامرزد

شمارهٔ ۱۷ - قطعه : هرچه در عالم خرابی رخ دهد

شمارهٔ ۱۸ - قطعه : پرورد بهر خدمت خلق آنکه خویش را

شمارهٔ ۲۰ - قطعه : دهان بسته قفس و اندر آن سخن مرغیست

شمارهٔ ۲۲ - قطعه : اگر نه نفس محیلت مطیع فرمانست

شمارهٔ ۲۳ - قطعه : شنیدم که از مال داری لئیم

شمارهٔ ۲۴ - قطعه : جبرئیل‌ آمد بامر حضرت پروردگار

شمارهٔ ۲۵ - قطعه : یک بنده تمام عمر خود را

شمارهٔ ۲۶ - قطعه : این قدر ای توانگر مفشارنای مسکین

شمارهٔ ۲۷ - قطعه : بر این سرا چه فانی مبند دل زنهار

شمارهٔ ۲۸ - قطعه : مبر رشک بر آنکه او را ملک

شمارهٔ ۲۹ - قطعه : این شنیدی که نکته پردازی

شمارهٔ ۳۰ - قطعه : بود قرآن کتابی پای تا سر

شمارهٔ ۳۱ - قطعه : دریغ کان هنر اوستاد ما شیدا

شمارهٔ ۳۲ - قطعه : یکی را گه و بی گه اندر سرای

شمارهٔ ۳۳ - قطعه : اگر بکار تو افتد گره ز بازی چرخ

شمارهٔ ۳۴ - قطعه : حرمت دهقان بود لازم اگرچه بنده را

شمارهٔ ۳۵ - قطعه : گهی بفقر شوی‌امتحان گهی به غنا

شمارهٔ ۳۶ - قطعه : به هر چیز مهرت فزونتر بود

شمارهٔ ۳۷ - قطعه : آنکوست به شط چو بط شناور

شمارهٔ ۳۸ - قطعه : عمارتی که بنا کرد خواجه همچو بهشت

شمارهٔ ۳۹ - قطعه : همیشه رسم جهانست اینکه نعمت را

شمارهٔ ۴۰ - قطعه : هست ثابت که اهل عرفان نیست

شمارهٔ ۴۱ - قطعه : ای همه باد و خاک و آتش و آب

شمارهٔ ۴۲ - قطعه : خون که افسرد چه نفعش ز عناب رسد

شمارهٔ ۴۳ - قطعه : گر ندانی چیست تمثال حرام اندوختن

شمارهٔ ۴۴ - قطعه : گنج منست نیروی من بهر کسب و کار

شمارهٔ ۴۵ - قطعه : هزار شکر که هرچند خامه فرسودم

شمارهٔ ۴۶ - قطعه : مرا صغیر تخلص به‌جا بود که سه چیز

شمارهٔ ۴۷ - قطعه : پرسید سائلی ز من آن آب خشگ چیست

شمارهٔ ۱ - قطعه

شنیدم پشه‌‌ای بر پشت پیلی

نشست و خواست برخیزد دگر بار

بگفت ای پیل چو نخیزم من از جای

ملرز و خویش را محکم نگه دار

بگفت از‌ آمدن دادی چه رنجم

که تا از رفتنت باشم در آزار

نفهمیدم چو گشتی بار دوشم

ز بس ناچیز و خردی و سبک‌بار

ز جا جست و به مغز وی درون شد

برآوردش دمار از جان افکار

ز پا افکند ویرا و چنین گفت

بزرگا دشمنت را خُرد مشمار

مبین بر خصم خود از چشم تحقیر

که گاهی مور بینی و بود مار

شمارهٔ ۲ - قطعه در تعریف شاعر نامی شیرین‌سخن صائب

در خواب گشت صائب ظاهر بچشم جانم

با طلعتی که وصفش گفتن نمیتوانم

گفتم که اهل تبریز یا اهل اصفهانی

خود حل این معما فرمای تا بدانم

گفتا که زادگاهم هست اصفهان بتحقیق

و اکنون چو گنج مدفون در خاک اصفهانم

اما به آب و خاکم نسبت مده که دیگر

من نیستم زمینی خورشید آسمانم

اندر جهان نباشد جائی که من نباشم

تبریز و اصفهان چیست من صائب جهانم

شمارهٔ ۳ - قطعه

غنی را بین که از مال فقیران

چسان پر میکند گنج زرخویش

چه پیکرها ز درد و رنج کاهد

که تا فربه نماید پیکر خویش

ببین دست زبردست مکافات

که چو نمیگیرد از وی کیفر خویش

به حکم دادگاه غیب ناگاه

بدست خویش میبرد سر خویش

شمارهٔ ۴ - قطعه در تعریف و توصیف بزرگان عرفان و ادب

هست عرفان و ادب ملکی که در آن مولوی

بر فراز تخت عزت پادشاهی می‌کند

سعدی‌اش باشد وزیر در‌ امور مملکت

فکر و تدبیر از طریق خیرخواهی می‌کند

با سری پرشور فردوسی سپهسالار ملک

تیغ بر کف حفظ کشور از تباهی می‌کند

خود نظامی مجلس‌آرایی‌ست در این بارگاه

بزم را خوان‌گستری از مرغ و ماهی می‌کند

بر فراز بام حافظ رونق این ملک را

مسئلت دایم ز درگاه الهی می‌کند

دیگران گل‌های رنگارنگ باغند و صغیر

در زمین سبز این بستان گیاهی می‌کند

شمارهٔ ۵ - قطعه

شنیده‌ام که شبانی به گوسفندان گفت

که از حراست من بر شما چه منتهاست

جواب داد یک از جمله گوسفندانش

که راست گویی و منت نهادن تو به جاست

ولی ز جادهٔ انصاف پا برون مگذار

ببین ریاست خود را همین حراست ماست

و گر نه با عدم ما وجود حضرت تو

امیر بر چه گروه و ریاستش به کجاست

تو با زمانی و یک چوبدست و یک کفنک

همان حکایت بهلول و آن عصا و رداست

شمارهٔ ۷ - قطعه

چند گوئی کنم انفاق اگر یابم مال

ای سخی طبع که دستت تهی از مال بود

مال اگر یافتی و دادی و ممسک نشدی

باز بیمالی و حال تو همین حال بود

ور ندادی نبری سود بجز وزرو و بال

زانکه آن مال تو را مایه اغفال بود

نیت خیر تو را بس که پیمبر (ص) فرمود

نیت مرد خدا بهتر از اعمال بود

شمارهٔ ۸ - قطعه

هرجا که بپاست طرفه کاخی مردم

پرسند ز یکدگر که این منزل کیست

من نیز در آن خیره بمانم‌ام ا

حیرانم از اینکه خشتش آیا گل کیست

شمارهٔ ۹ - قطعه

توان بچار صفت بود مفتخر کان چار

چو کیمیا و چو عنقا بود ز کیمیابی

یک از چهار تواضع باختیار که آن

برون ز شیوهٔ خودداری است و بیتابی

دوم سخا که برای سخی عنان گیرد

ز طبع خاکی و بادی و ناری و آبی

سیم محبت نوعی که هرکه زین دریا

نخورد آب نبیند بخویش شادابی

چهارم است ترحم بزیر دست که آن

سبب شود به عنایات رب‌الاربابی

صغیر کام دو گیتی میسر است تو را

اگر که در طلب این چهار بشتابی

شمارهٔ ۱۰ - قطعه

ز تبدیل خزانی و بهاری

فزاید عاقلان را هوشیاری

که دارد زندگانی مرک در پی

اگرچه مردمند از آن فراری

فلک با کس نیابد یک قدم راست

که او را پیشه باشد کجمداری

چه گیری سخت دنیا را که دارد

کمال سستی و بی‌اعتباری

گرت فرصت بود در دست بگذار

به عالم نام نیکی یادگاری

شمارهٔ ۱۱ - قطعه

شنیدم که هارون به بهلول گفت

ز دنیا گذشتی و این نادر است

بگفتا گذشت تو از من فزود

که دادی نعیم ابد را ز دست

شمارهٔ ۱۲ - قطعه

چو باید عاقبت رفتن ز دنیا

به دنیا دل نبندد مرد دانا

جهان باشد رباطی کهنه باید

از اینجا بهر منزل شد مهیا

به دنیا بهر عقبی کار می‌کن

که اینجا هرچه کردی داری آنجا

شمارهٔ ۱۳ - قطعه

اگر دانائی اندر کار باشد

کمال مرد در نطق و بیانست

ولی گر نیست دانائی مسلم

تکلم آفت ایمان و جانست

خلاصه بهر هر دانا و نادان

نجات و‌امن در حفظ اللسانست

شمارهٔ ۱۴ - قطعه

راستی آنچه تصور رود از بهر بشر

هیچ ز اخلاق نکو نیست بعالم بهتر

فی‌المثل همچو درختیست وجود من و تو

ثمرش مهر و وفا و ادب و علم و هنر

آنشجر زین ثمر ار بارور آید ریبر

که همی بالد و ماند بجهان تازه و تر

ورنه گر بی‌ثمر افتاد همان به که ز پای

اره‌اش افکند و بشکندش ضرب تبر

حاصل اینست کز اخلاق نکو روی متاب

تا شود نام نکوی تو بآفاق ثمر

شمارهٔ ۱۵ - قطعه ذیل بجهه تمثال مبارک حضرت قطب العارفین

بیا تمثال قطب عارفان بین

ز چشم سرمبین از چشم جان بین

حدیث آدم و اسما شنیدی

بیا آن آدم با عزوشان بین

بکن از اهل معنی دیده‌ئی وام

دو عالم را در این صورت نهان بین

جمال حسن را بنگر هویدا

کمال عشق را فاش و عیان بین

وجود اقدسش را آفتابی

میان جمله ذرات جهان بین

الا مونس علی شه را نظر کن

بملک فقر شاهی کامران بین

شمارهٔ ۱۶ - قطعه

جناب خواجه محیت حقش بیامرزد

ببین چه گوهر ذیقیمتی ز دنیا رفت

وفا مجوی ز خلق زمانه کاین اکسیر

به اسم بدرقه اندر قفای عنقا رفت

شمارهٔ ۱۷ - قطعه

هرچه در عالم خرابی رخ دهد

چون به بینی از نفاق است از نفاق

وانچه تعمیر خرابیها کند

درحقیقت اتفاق است اتفاق

شمارهٔ ۱۸ - قطعه

پرورد بهر خدمت خلق آنکه خویش را

حاصل رضای حضرت پروردگار کرد

با نام نیک زنده بود خیرخواه خلق

کی میرد آنکه خدمت مردم شعار کرد

شمارهٔ ۲۰ - قطعه

دهان بسته قفس و اندر آن سخن مرغیست

که پرگشوده و دارد همی سر پرواز

پرد ز بام تو ناگه ببام خاطر خلق

کنی چو بهر ضرورت در قفس را باز

سخن چو بوم و چه بلبل شوند هر دو قبول

بذوق اهل حقیقت بطبع اهل مجاز

رود بجانب ویران اگر که باشد بوم

چمد بگلشن اگر بلبلی است دستانساز

شمارهٔ ۲۲ - قطعه

اگر نه نفس محیلت مطیع فرمانست

چه سود از اینکه جهانی بود بفرمانت

اگر نه سایه فکن گشته بی‌سرائی را

چه حاصل اینکه بگردو نکشیده ایوانت

تراست گر کنی احسان که حق نوید دهد

به (هل جزاءالاحسان الا احسانت)

شمارهٔ ۲۳ - قطعه

شنیدم که از مال داری لئیم

یکی بی‌نوا خواست چندین درم

بگفتا مرا دار معذور و کن

روا حاجت خود ز اهل کرم

ولی کم کن از خواهش خویش گفت

برای ندادن چه بیش و چه کم

شمارهٔ ۲۴ - قطعه

جبرئیل‌ آمد بامر حضرت پروردگار

ذوالفقار آورد بهر حیدر دلدل سوار

گفت بهر تهنیت بین زمین و آسمان

لافتی الا علی لا سیف الا ذوالفقار

شمارهٔ ۲۵ - قطعه

یک بنده تمام عمر خود را

ره با قدم غنای پوید

وز خالق و خلق بهر‌ام ساک

پیوسته ره فرار جوید

یک بنده ز فرط احتیاجات

در هر نفسی خدای گوید

زین فقر و غنا به گلشن دهر

بر گو که گل مراد بوید

چون در گذرند آب رحمت

از روی چه کس غبار شوید

شمارهٔ ۲۶ - قطعه

این قدر ای توانگر مفشارنای مسکین

میترس از آنکه زین نای ناگه نوا برآید

دوران اگر بکامت باشد مباش غره

بس دورها بسر شد این دور هم سرآید

از پاره آستینا بنما حذر که روزی

زین استین پاره دست خدا برآید

شمارهٔ ۲۷ - قطعه

بر این سرا چه فانی مبند دل زنهار

که پل برای عبور است نی برای قرار

براستی که فلک راست کجروی عادت

که دیده راستی از این سپهر کجرفتار

نیامده است و نیاید کسی در این عالم

کزین سرای دو در عاقبت نبندد بار

شمارهٔ ۲۸ - قطعه

مبر رشک بر آنکه او را ملک

پی‌امتحان کرد روزی بلند

چه بسیار کس را که این گنج نهاد

فرا برد‌ام روز و فردا فکند

شمارهٔ ۲۹ - قطعه

این شنیدی که نکته پردازی

پی تحقیق با ظریفی گفت

چیست شیرین‌تر از عسل گفتا

اگر آید بدست سرکهٔ مفت

شمارهٔ ۳۰ - قطعه

بود قرآن کتابی پای تا سر

کلام ایزد علام ذوالمن

دو عالم یک ورق کانرا دورویست

همه معنای آن آیات متقن

چو این یکرو که خواندی صدق دیدی

بکذب روی دیگر هم مبر ظن

اگر‌امروز از فهم تو دور است

شود فردا تو را فاش و مُبَرهَن

شمارهٔ ۳۱ - قطعه

دریغ کان هنر اوستاد ما شیدا

که در فضائل او عقل مات و حیرانست

جدا شد آن گل باغ ادب ز ماورواست

چو زلف سنبل اگر حال ما پریشانست

بصورت ار چه ز ما رخ نهفت در معنی

خطا بود که بگویم زدیده پنهانست

هزار آینه ز اوراق نظم و نثر از او

بماند و طلعتش از هریکی نمایانست

نجوم راست افول و از این سپهر ادب

ستاره‌های سخن تا ابد درخشانست

شمارهٔ ۳۲ - قطعه

یکی را گه و بی گه اندر سرای

بسرقت همی رفت مال و منال

بر آورد دیوار خانه به ابر

نبود ایمن از دزد در عین حال

کسی گفتش این دزد در خانه است

تو بندی ره بام چشمت بمال

سخن فهم کن زین مثل ای عزیز

چو نفست زند ره ز شیطان منال

شمارهٔ ۳۳ - قطعه

اگر بکار تو افتد گره ز بازی چرخ

غمین مشو که گشایش ز بعد بستگی است

دل شکسته بیار و ببین درستی کار

که هرچه هست درستی در این شکستگی است

شمارهٔ ۳۴ - قطعه

حرمت دهقان بود لازم اگرچه بنده را

آنکه جانش میدهد البته نانش می‌دهد

لیک دهقان در میان خلق دست اول است

از خدا می‌گیرد و بر بندگانش می‌دهد

شمارهٔ ۳۵ - قطعه

گهی بفقر شوی‌امتحان گهی به غنا

در این دو مرحله بیم زوال ایمانست

مباد آنکه ز احوال خود شوی غافل

که این دو وقت زمان خروج شیطانست

شمارهٔ ۳۶ - قطعه

به هر چیز مهرت فزونتر بود

همان را پرستش کنی هرچه هست

چو مهرت به دنیا ز حق بیش شد

تو دنیاپرستی نئی حق‌پرست

شمارهٔ ۳۷ - قطعه

آنکوست به شط چو بط شناور

وانکس که بدست و پای غرق است

این هر دو زنند دست و پا لیک

یک زندگی و هلاک فرق است

شمارهٔ ۳۸ - قطعه

عمارتی که بنا کرد خواجه همچو بهشت

ز کف بهشت و مکان در دل مغاک گرفت

چو نیک بنگری او نیز همچو قارون شد

خود و دراهم او را تمام خاک گرفت

شمارهٔ ۳۹ - قطعه

همیشه رسم جهانست اینکه نعمت را

قدر دهد بتو آنکه قضاش برباید

تو پیش از آنکه ز دستت رود بر آن زن پای

که چون رود ز کفت بر تو سخت ننماید

شمارهٔ ۴۰ - قطعه

هست ثابت که اهل عرفان نیست

هرکه ثابت به عهد و پیمان نیست

شرط ایمان درستی قول است

هرکه را قول نیست ایمان نیست

شمارهٔ ۴۱ - قطعه

ای همه باد و خاک و آتش و آب

چه عجب‌گر تو را تعب باشد

تو که از پای تا سر اضدادی

بی‌تعب بودنت عجب باشد

شمارهٔ ۴۲ - قطعه

خون که افسرد چه نفعش ز عناب رسد

تشنه چو نمرد چه حاصل که بدو آبرسد

موقعیت مده از دست که سودی ندهد

نوش دارو که پس از مرک بسهراب رسد

شمارهٔ ۴۳ - قطعه

گر ندانی چیست تمثال حرام اندوختن

بایدت از شغل شماعی مثال‌ آموختن

گر هزاران سال شماعی نماید شمع جمع

عاقبت آن شمع‌ها باشد برای سوختن

شمارهٔ ۴۴ - قطعه

گنج منست نیروی من بهر کسب و کار

بر گنج پادشاه دهد مایه گنج من

ونجی ز دست من بکسان کی رسد که حق

گسترده است خوان من از دسترنج من

شمارهٔ ۴۵ - قطعه

هزار شکر که هرچند خامه فرسودم

دهان به مدح و به ذم کسی نیالودم

مرا نبود طمع خلق را کرم زین رو

من از معاملهٔ هجو و مدح آسودم

به هیچ قیمت نفروختم جواهر خویش

به کس برای صلت هیچ مدح نسرودم

خلاف آنکه بانده زید ز طالع بد

من از مساعدت بخت خویش خوشنودم

شمارهٔ ۴۶ - قطعه

مرا صغیر تخلص به‌جا بود که سه چیز

مراد دارم و هستم از این تخلص شاد

در اول اینکه به عهد صغارتم ایزد

زبان به گفتن اشعار جان‌فَزا بگشاد

به دوم اینکه نگیرند اکابرم خرده

اگر ز خامهٔ من نقطه‌ای خطا افتاد

به سوم اینکه چو روز حساب پیش آید

مسلم است که آنجا بود صغیر آزاد

شمارهٔ ۴۷ - قطعه

پرسید سائلی ز من آن آب خشگ چیست

کز چشمه کشت جاری و آن چشمه تر نکرد

گفتم که هست آن ادبیات بی‌فروغ

کاندر وجود قائل خود هم اثر نکرد

رباعیات

شمارهٔ ۲ : ای لطف تو بگشوده بمن باب عطا

شمارهٔ ۷ : با شانه شبی بگفتم ای عقده گشا

شمارهٔ ۱ : شد دور چو از نظر غبار من و ما

شمارهٔ ۳ : یا شاه نجف ببین من حیران را

شمارهٔ ۴ : ای مظهر کل هویت یزدان را

شمارهٔ ۹ : گر وعده بهشت یا جحیم است تو را

شمارهٔ ۱۰ : ای آنکه به هر نفس هوائیست تو را

شمارهٔ ۸ : ای دوست بجان مایلم اکرام تو را

شمارهٔ ۶ : ای مهر تو کیش و عشق تو مذهب ما

شمارهٔ ۱۱ : ای نفْس من ای همیشه مایل به ذنوب

شمارهٔ ۱۲ : بیماری خود دوش نمودم به طبیب

شمارهٔ ۲۴ : دانی چه بود حاصل اخبار روات

شمارهٔ ۱۸ : از مطلع هستی و ظهور ذرات

شمارهٔ ۱۹ : حقا که علی بحق بود مظهر ذات

شمارهٔ ۱۶ : ای نام تو جان بخش‌تر از آب حیات

شمارهٔ ۳۶ : میآمد و شهد از لب خندان میریخت

شمارهٔ ۳۷ : از شمع بشب آتش سوزان میریخت

شمارهٔ ۲۵ : نه چرخ که بر فراز هم نه طبق است

شمارهٔ ۳۴ : ای مرده دلان مردهٔ مرده‌پرست

شمارهٔ ۳۱ : گفتم به خرد کی به همه بالا دست

شمارهٔ ۵ : گفتم بخرد کی بهمه بالا دست

شمارهٔ ۱۵ : روزی به وطن‌پرست دل داده ز دست

شمارهٔ ۳۲ : هر چیز ز تحت ارض تا فوق سماست

شمارهٔ ۱۰۱ - این رباعی اثر طبع رضا صغیر متخلص به سعید میباشد

شمارهٔ ۲۹ : زین نور ولایت که بقم جلوه نماست

شمارهٔ ۲۸ : میلاد سعید مهدی موعود است

شمارهٔ ۳۳ : مغرور مباش نکته دانی این است

شمارهٔ ۱۳ : خرم دل آنکس که ز خود آگاه است

شمارهٔ ۲۰ : از خلقت ما خلق که‌ امر ازلی است

شمارهٔ ۱۷ : در خوش چو بر مغز رسیدم از پوست

شمارهٔ ۱۴ : افلاک نه مست ماست مست دگری است

شمارهٔ ۲۱ : هرکس ز محبان شهنشاه ولی است

شمارهٔ ۲۳ : در کعبه و در کنشت موجود علی است

شمارهٔ ۲۲ : در مخزن لایموت دردانه علیست

شمارهٔ ۳۵ : بی اهل دلی مرا سربستان نیست

شمارهٔ ۲۷ : از ذات خداوند کسی آگه نیست

شمارهٔ ۲۶ : ای آنکه ز علم تو برون هستی نیست

شمارهٔ ۳۰ : ای سجده‌گه اهل وفا ابرویت

شمارهٔ ۳۸ : چندت بطریق ناصوابست بسیچ

شمارهٔ ۳۹ : عشق من دلسوخته و حسن تو شوخ

شمارهٔ ۴۲ : هر قدر برای تو میسر گردد

شمارهٔ ۴۱ : هر دل که اسیر عشق دلبر گردد

شمارهٔ ۴ : دانی ز چه عید باستان می‌خندد

شمارهٔ ۲ : آن استر بارکش که خود باری برد

شمارهٔ ۶ : خود بد بود آنکس که بدم نام برد

شمارهٔ ۵۰ : خورشید که عالمی مزین دارد

شمارهٔ ۵ : امروز که هرکه حال زاری دارد

شمارهٔ ۴۳ : بالای تو هرگه که ز جا برخیزد

شمارهٔ ۵۱ : سعیت نه بس اینکه قوت بر حلق رسد

شمارهٔ ۴۴ : چون بهر وجود موج زن ز اسما شد

شمارهٔ ۴۷ : اسلام چو از نصب علی کامل شد

شمارهٔ ۱ : خفت بکسان مده کسان محترمند

شمارهٔ ۴۸ : شاهی که به اسرار جهان دانا بود

شمارهٔ ۴۶ : ای داده مرا بقدرت خویش وجود

شمارهٔ ۴۰ : ای آنکه تو را بر آستان خوانده شود

شمارهٔ ۴۵ : گوئی که چسان جهان نوردیده شود

شمارهٔ ۴۹ : حرفی که نه چون مویز هوش افزاید

شمارهٔ ۳ : صد شکر که از لطف خداوند مجید

شمارهٔ ۱۰ : زان داده دو شانه‌ات خدای اکبر

شمارهٔ ۸ : یارب به رسالت رسولان کبار

شمارهٔ ۷ : از روز ازل هماره تا یوم نشور

شمارهٔ ۹ : چونراحت خویش خواهی از زحمت غیر

شمارهٔ ۱ - این رباعی اثر طبع رضا صغیر متخلص به سعید میباشد

شمارهٔ ۱ : جان عشق و محبت است جانرا بشناس

شمارهٔ ۱۱ : من دیده به احسان علی دارم و بس

شمارهٔ ۱ - در مسافرت بمشهد گفته شد : از دیدن آفتاب در خطهٔ طوس

شمارهٔ ۱۲ : ای میر حجازی ای شه خطهٔ طوس

شمارهٔ ۲ : گر مهر علی بسینه داری خوشباش

شمارهٔ ۳ : چون گنج نهان کن غم پنهانی خویش

شمارهٔ ۴ : ای سر و قدت بدلربائی مخصوص

شمارهٔ ۵ : قومی به جهان ز حب دینی محظوظ

شمارهٔ ۶ : کردیم اگرچه عمر بیهوده تلف

شمارهٔ ۸ : اسلام که شد بر همه عالم شامل

شمارهٔ ۷ : ای کرده به درگه تو جبریل نزول

شمارهٔ ۲۳ : ای داده مرا وجود از کتم عدم

شمارهٔ ۱۷ : فخر عجم این بس که به نوروز عجم

شمارهٔ ۲۴ : امروز به فرمان خدای علام

شمارهٔ ۹ : ای ساقی ماه وش در این ماه صیام

شمارهٔ ۲۲ : نی‌نیک و نه بد نه عالی و نی پستم

شمارهٔ ۱۴ : ای وای بمن که هرچه عصیان کردم

شمارهٔ ۱۳ : یا شاه نجف مخواه مضطر گردم

شمارهٔ ۱۹ : ایدوست ز لطف خویش کن خرسندم

شمارهٔ ۱۱ : خلقی به صد احترام می‌خوانندم

شمارهٔ ۱۸ : هرچند طریق تجربت پیمودم

شمارهٔ ۲۵ : یا پیر مکن ز درگه خود دورم

شمارهٔ ۲۱ : گر غرق گناه است ز سر تا قدمم

شمارهٔ ۱۵ : هرچند من از سم گنه مسمومم

شمارهٔ ۱۰ : رفتم بدر خدای خود توبه کنم

شمارهٔ ۲۰ : عمرم همه صرف شد بغفلت چه کنم

شمارهٔ ۲۸ : ای آنکه منت کمنیهٔ درگاهم

شمارهٔ ۳۰ : یاد تو دمی به ملکت جم ندهم

شمارهٔ ۲۷ : ای خسرو طوس ای‌امام مسموم

شمارهٔ ۱۲ : خواهی که ز توحید نمانی محروم

شمارهٔ ۲۹ : یکچند به دنیای دنی دل بستیم

شمارهٔ ۱۶ : شاها به توما دیده احسان داریم

شمارهٔ ۲۶ : عمریست که دم بدم علی میگویم

شمارهٔ ۳۲ : خورشید ازل سیم ماه شعبان

شمارهٔ ۳۳ : خاکی که بکفش بودت از اصفاهان

شمارهٔ ۳۴ : در عشق توام همین بس ای روح روان

شمارهٔ ۳۱ : در راه خدا چو نیست شد هست حسین

شمارهٔ ۳۶ : در نیمهٔ شعبان به رخی همچون ماه

شمارهٔ ۳۷ : ای زائر قبر شاه بی خیل و سپاه

شمارهٔ ۳۹ : یارب ز خطای خودپرستی توبه

شمارهٔ ۳۸ : ای ریشه بد بکشت زار آورده

شمارهٔ ۳۵ : ای غیر علی‌پرست ای دیوانه

شمارهٔ ۴ : ای آنکه به ارباب عطا دل بستی

شمارهٔ ۴۷ : ای شیر خدا شاه ولایت مددی

شمارهٔ ۴۱ : ای آنکه بمن ز من تو نزدیکتری

شمارهٔ ۶ : جز صلح و صفا نباشدم کرداری

شمارهٔ ۳ : گر تابع‌ امر و نهی قرآن باشی

شمارهٔ ۴۲ : در خم غدیر کز خدای ازلی

شمارهٔ ۴۴ : سلطان سریر لامکانست علی

شمارهٔ ۴۰ : ای آنکه خداوند حدوث و قدمی

شمارهٔ ۷ : بر منتظران ورود یار جانی

شمارهٔ ۴۵ : ای سر خفی نور جلی ادرکنی

شمارهٔ ۴۶ : ای نفس نبی شخص ولی ادرکنی

شمارهٔ ۱ - رباعی بجهت پرده درب حرم حضرت ثامن‌الائمه علیه‌السلام سروده شده

شمارهٔ ۱ : تا کی به زمان نیک و بد می‌بینی

شمارهٔ ۴۳ : زد روز ازل مشیت اللهی

شمارهٔ ۲ : زنهار مکن به حق خود کوتاهی

شمارهٔ ۵ : تا اهل ثبات و حلم و تمکین نشوی

شمارهٔ ۸ : ای حجه حق بملک حق شاه توئی

شمارهٔ ۲

ای لطف تو بگشوده بمن باب عطا

ناگفته و گفته حاجتم کرده روا

حاجات دگر کنون مرا در نظر است

بنمای روا به حرمت آل عبا

شمارهٔ ۷

با شانه شبی بگفتم ای عقده گشا

چون شد که شدی ز قید آن طره رها

گفتا که به کار غیرهمت کردم

یعنی که گره گشودم از کار صبا

شمارهٔ ۱

شد دور چو از نظر غبار من و ما

آن یکه سوار ناگهان شد پیدا

یعنی که شدیم نیست و اندر همه جا

دیدیم خدا هست خدا هست خدا

شمارهٔ ۳

یا شاه نجف ببین من حیران را

محروم مران ز درگهت مهمان را

این شاه تو میزبان خوان ملکی

اطعام کن این گدای سرگردان را

شمارهٔ ۴

ای مظهر کل هویت یزدان را

ای مهر تو گوهر صدف ایمان را

از چنگ سگ نفس رها ساز مرا

آنسان که ز شیر حضرت سلمان را

شمارهٔ ۹

گر وعده بهشت یا جحیم است تو را

از روز جزا نه جای بیم است تو را

چون خلقت خلق روی اصل کرم است

خوش باش که کار با کریمست تو را

شمارهٔ ۱۰

ای آنکه به هر نفس هوائیست تو را

بر کردهٔ نیک و بد جزائیست تو را

هریک نفس افزوده شود بر عمرت

هشدار که آن عمر جدائیست تو را

شمارهٔ ۸

ای دوست بجان مایلم اکرام تو را

احسان شمرم دعا و دشنام تو را

ناکامی من اگر که کام دل تست

ناکامی خویش خواهم و کام تو را

شمارهٔ ۶

ای مهر تو کیش و عشق تو مذهب ما

در راه طلب تو آخرین مطلب ما

بی‌روی تو خورشید نهان گشته بابر

باز آی که یکسان شده روز و شب ما

شمارهٔ ۱۱

ای نفْس من ای همیشه مایل به ذنوب

تا چند کنی ز مردمان ستر عیوب

گر زیرک و صاحب‌فن و صاحب‌هنری

رو ستر عیوب کن ز علام غیوب

شمارهٔ ۱۲

بیماری خود دوش نمودم به طبیب

گفتا بود این درد ز هجران حبیب

گفتم که علاج آن چه باشد گفتا

یا وصل حبیب توست یا خون رقیب

شمارهٔ ۲۴

دانی چه بود حاصل اخبار روات

آید چه بکف ز عقل و نقل و آیات

ایمان که تو را میدهد از کفر نجات

و آن مهر علیست بر محمد صلوات

شمارهٔ ۱۸

از مطلع هستی و ظهور ذرات

تا مقطع عالم و قیام عرصات

یک یک ز لسان جمله موجودات

بر عارض پر نور محمد صلوات

شمارهٔ ۱۹

حقا که علی بحق بود مظهر ذات

زیرا که ز حق ظاهر از او گشت صفات

چون ذات و صفات عین یکدیگر شد

اظهار صفات ذات را کرد اثبات

شمارهٔ ۱۶

ای نام تو جان بخش‌تر از آب حیات

محتاج تو خلقی به حیات و به ممات

از بعثت انبیا و ارسال رسل

مقصود تو بودی به محمد (ص) صلوات

شمارهٔ ۳۶

میآمد و شهد از لب خندان میریخت

میرفت و بدل تیر ز مژگان میریخت

از حسرت موی و روی خود خونجگر

از دیدهٔ کافر و مسلمان میریخت

شمارهٔ ۳۷

از شمع بشب آتش سوزان میریخت

پروانه به پیش قدمش جان میریخت

وین طرفه که شمع عاشق خود میسوخت

وز غصهٔ او اشک بدامان میریخت

شمارهٔ ۲۵

نه چرخ که بر فراز هم نه طبق است

از دفتر مدح مرتضی یک ورق است

دیدار حق ار طلب نمائی حق را

در شخص علی ببین که مرآت حقست

شمارهٔ ۳۴

ای مرده دلان مردهٔ مرده‌پرست

وقعی ننهد بر بزرگی تا هست

از گرسنگی چو او درافتاد ز پای

آنگاه به گور می‌برندش سردست

شمارهٔ ۳۱

گفتم به خرد کی به همه بالا دست

بر گوی که هستی بچه باشد پابست

او صفحه و خامه یی‌طلب کرد از من

بنوشت محبت و قلم را بشکست

شمارهٔ ۵

گفتم بخرد کی بهمه بالا دست

بر گوی که هستی بچه باشد پابست

او صفحه و خامه‌ئی طلب کرد از من

بنوشت محبت و قلم را بشکست

شمارهٔ ۱۵

روزی به وطن‌پرست دل داده ز دست

گفتیم که بجز خدای چیزی مپرست

زد خنده بحرف من و گفتا بخود آی

بیچاره مگر بجز خدا چیزی هست

شمارهٔ ۳۲

هر چیز ز تحت ارض تا فوق سماست

در کشتی علم مردمان داناست

وان کشتی علم روی بحر حلم است

زنهار به حلم کوش مقصود اینجاست

شمارهٔ ۱۰۱ - این رباعی اثر طبع رضا صغیر متخلص به سعید میباشد

پرسید کسی ز من بگو عرش کجاست

گفتم که فراز این سپهر میناست

گفتا که ز عرش اعظمت هست خبر

گفتم دل با صفای مردان خداست

شمارهٔ ۲۹

زین نور ولایت که بقم جلوه نماست

دل غرق تحیر است کاینروضه کجاست

این ارض قم است یا بود خطهٔ طوس

این مرقد فاطمه است یا قبر رضاست

شمارهٔ ۲۸

میلاد سعید مهدی موعود است

آفاق پر از نشاط زین مولود است

از مکمن غیب در شهود‌ آمده است

آن ذات که عین شاهد و مشهود است

شمارهٔ ۳۳

مغرور مباش نکته دانی این است

با خلق بساز مهربانی این است

بی‌خوف و طمع بخدمت مردم کوش

کیفیت دور زندگانی این است

شمارهٔ ۱۳

خرم دل آنکس که ز خود آگاه است

نفیش سوی اثبات دلیل راه است

بر هرچه نظر کند خدا بیند و بس

این معنی لااله الا الله است

شمارهٔ ۲۰

از خلقت ما خلق که‌ امر ازلی است

مقصود خدا چهارده نور جلی است

وان چار محمد دو حسن یک موسی

زهر او حسین و جعفر و چار علی است

شمارهٔ ۱۷

در خوش چو بر مغز رسیدم از پوست

گفتم بود این مقام جای من و دوست

چون نیک نظر نمودم از دیدهٔ دل

دیدم بمیان منی نباشد همه اوست

شمارهٔ ۱۴

افلاک نه مست ماست مست دگری است

وین خاک نه پست ماست پست دگریست

زان کارگره خورد بدست من و تو

تا کشف شود که کار دست دگریست

شمارهٔ ۲۱

هرکس ز محبان شهنشاه ولی است

ز اصحاب یمین بحکم برهان جلیست

باشد علی و یمین مطابق بعدد

اصحاب یمین محقق اصحاب علیست

شمارهٔ ۲۳

در کعبه و در کنشت موجود علی است

عالم همه طالبند و مقصود علیست

نیک ار نگری حقیقت اشیا را

ز آئینهٔ کاینات مشهود علیست

شمارهٔ ۲۲

در مخزن لایموت دردانه علیست

در کون و مکان‌ امیر فرزانه علیست

در کعبه ظهور کرد تا بر همه کس

معلوم شود که صاحبِ خانه علیست

شمارهٔ ۳۵

بی اهل دلی مرا سربستان نیست

میلم به کنار لاله و ریحان نیست

با بودن اهل حال اندر نظرم

فرقی به میان گلشن و زندان نیست

شمارهٔ ۲۷

از ذات خداوند کسی آگه نیست

بر کنه کمال او خرد را ره نیست

فرمود علی ز آنچه آری بتمیز

مخلوق خیال تست آن الله نیست

شمارهٔ ۲۶

ای آنکه ز علم تو برون هستی نیست

محو از نظرات بلندی و پستی نیست

در ملک وجود از ازل تا به ابد

جز دست تو ایدست خدا دستی نیست

شمارهٔ ۳۰

ای سجده‌گه اهل وفا ابرویت

وی قبله جان حق‌پرستان کویت

هرسو که کنم روی و بهرجا که روم

باشد به خدا روی دل من سویت

شمارهٔ ۳۸

چندت بطریق ناصوابست بسیچ

اینقدر ببحث جبر و تفویض مپیچ

از حادث و از قدیم کم گوهستی

حق است و تجلیات حق دیگر هیچ

شمارهٔ ۳۹

عشق من دلسوخته و حسن تو شوخ

شد باعث حیرانی صبیان و شیوخ

من ساخته‌ام قصه مجنون متروک

تو کرده‌ای افسانه لیلی منسوخ

شمارهٔ ۴۲

هر قدر برای تو میسر گردد

آن کن دل زاری از تو بهتر گردد

ور شاد نمی‌کنی دلی را زنهار

مگذار دلی از تو مکدر گردد

شمارهٔ ۴۱

هر دل که اسیر عشق دلبر گردد

هر دم گذرد غمش فزونتر گردد

هر غم بزمانه کاهد‌ اما غم عشق

هر روز فزون ز روز دیگر گردد

شمارهٔ ۴

دانی ز چه عید باستان می‌خندد

بر روی جهانیان جهان می‌خندد

بنشسته علی جای نبی در نوروز

زین مژده زمین و آسمان می‌خندد

شمارهٔ ۲

آن استر بارکش که خود باری برد

وان اشتر بی‌زبان که خودخاری خورد

صد ره به از آدمی که از مادر خویش

زاد آدم و ظالم شد و چون ماری مرد

شمارهٔ ۶

خود بد بود آنکس که بدم نام برد

خود نیک بود هر آنکه نیکم شمرد

از صاف دلی من بمثل آینه‌ام

در آینه هرکه روی خود می‌نگرد

شمارهٔ ۵۰

خورشید که عالمی مزین دارد

دانی چه بیان با تو و با من دارد

گوید که شوید روشنی بخش کسان

تا چون منتان خدای روشن دارد

شمارهٔ ۵

امروز که هرکه حال زاری دارد

بر پای دلش ز غصه خاری دارد

روز کمک است هر قدر بتوانی

دریاب که هر گلی بهاری دارد

شمارهٔ ۴۳

بالای تو هرگه که ز جا برخیزد

صدگونه بلا به یکدیگر آمیزد

در حالت راستی چه خون‌ها ریزد

اینجاست که راست فتنه می‌انگیزد

شمارهٔ ۵۱

سعیت نه بس اینکه قوت بر حلق رسد

یا دخل تو افزاید و بر دلق رسد

تا عاقبتت به خیر گردد آن کن

کز سعی و عمل خیر تو بر خلق رسد

شمارهٔ ۴۴

چون بهر وجود موج زن ز اسما شد

زان موج حباب آدمی پیدا شد

پس باد اجل وزید از سمت قضا

بشکست حباب و محو در دریا شد

شمارهٔ ۴۷

اسلام چو از نصب علی کامل شد

اکملت ز حق به مصطفی نازل شد

واضح ز رضیت گشت این کز اسلام

در نصب علی رضای حق حاصل شد

شمارهٔ ۱

خفت بکسان مده کسان محترمند

از خرد و کلان پیر و جوان محترمند

گر راه به توحید بیابی دانی

کافراد بشر یکان‌یکان محترمند

شمارهٔ ۴۸

شاهی که به اسرار جهان دانا بود

از رتبه به کل ما خلق مولا بود

شب‌ها به خرابه‌ها ز روی شفقت

همدم به جذامیان نابینا بود

شمارهٔ ۴۶

ای داده مرا بقدرت خویش وجود

ننموده دمی قطع ز من رشتهٔ جود

در هر نفس آن جود مضاعف طلبم

دارد طمعی چنین به موجد موجود

شمارهٔ ۴۰

ای آنکه تو را بر آستان خوانده شود

هرکس که ز هر پناهگه رانده شود

ای پیر طریق خضر ای شاه شهید

مگذار صغیر خسته وامانده شود

شمارهٔ ۴۵

گوئی که چسان جهان نوردیده شود

رودیده بدست آر که آن دیده شود

این بزم به پیش دیدهٔ اهل نظر

در هر نفسی چیده و برچیده شود

شمارهٔ ۴۹

حرفی که نه چون مویز هوش افزاید

بادام صفت پرده بر آن میباید

این شیوه ز پسته باید‌ آموخت که آن

تا مغز نباشدش دهان نگشاید

شمارهٔ ۳

صد شکر که از لطف خداوند مجید

با سبزه و گل ز راه باز‌ آمده  عید

ای یار تو را بکام دل این نوروز

ای دوست ترا مبارک این عید سعید

شمارهٔ ۱۰

زان داده دو شانه‌ات خدای اکبر

تا بار پدر کشتی و بار مادر

گر این دو نباشند رضا از تو مجوی

اندر دو جهان رضای خود از داور

شمارهٔ ۸

یارب به رسالت رسولان کبار

یارب به مقام و رتبهٔ هشت و چهار

یارب به شهیدان صف کرببلا

ما را نفسی به خویشتن وامگذار

شمارهٔ ۷

از روز ازل هماره تا یوم نشور

از آنچه که دور میزند چرخ یدور

یکدور غرض ز آن همه دور است آنهم

دوری که در آن دور علی کرد ظهور

شمارهٔ ۹

چونراحت خویش خواهی از زحمت غیر

هشدار که کافری تو در کعبه و دیر

چونراحت غیرخواهی از زحمت خویش

مسلم شدی و عاقبتت گشت بخیر

شمارهٔ ۱ - این رباعی اثر طبع رضا صغیر متخلص به سعید میباشد

روسوی حقیقت کن و بگذر ز مجاز

یعنی که مبر بسوی کس دست نیاز

با غیر خدا مگوی راز دل خویش

چون نیست بغیر او کسی محرم راز

شمارهٔ ۱

جان عشق و محبت است جانرا بشناس

حق بیخودی است این بیانرا بشناس

هرجا من و ما ز در درآید نفس است

با این دو نشان خاص آنرا بشناس

شمارهٔ ۱۱

من دیده به احسان علی دارم و بس

سر در خط فرمان علی دارم و بس

هرکس زده دست خود بدامان کسی

من دست بدامان علی دارم و بس

شمارهٔ ۱ - در مسافرت بمشهد گفته شد

از دیدن آفتاب در خطهٔ طوس

چندیست که گشته‌اند مردم مأیوس

خورشید به ابر گشته پنهان گوئی

گردیده خجل ز طلعت شمس شموس

شمارهٔ ۱۲

ای میر حجازی ای شه خطهٔ طوس

ای روی تو در سپهر دین شمس شموس

خواهم که ز راه لطف دستم گیری

یعنی ز کرم بخوانیم بر پا بوس

شمارهٔ ۲

گر مهر علی بسینه داری خوشباش

ویرانه صفت دفینه داری خوشباش

روزی که شوند غرق یم ناخلفان

تو نوح صفت سفینه داری خوشباش

شمارهٔ ۳

چون گنج نهان کن غم پنهانی خویش

منما بکسی بی سروسامانی خویش

جمعیت خاطر خود ار می‌طلبی

با غیر خدا مگو پریشانی خویش

شمارهٔ ۴

ای سر و قدت بدلربائی مخصوص

پنداشتمت به آشنائی مخصوص

دل بردی و ترک آشنائی کردی

هستی بخدا به بی‌وفائی مخصوص

شمارهٔ ۵

قومی به جهان ز حب دینی محظوظ

خلقی بخیال خلد و طوبی محظوظ

ارزانی آن دو فرقه باد این دو مقام

مائیم فقط به عشق مولی محظوظ

شمارهٔ ۶

کردیم اگرچه عمر بیهوده تلف

جز نامهٔ معصیت نداریم بکف

از محشرمان هیچ غمی نیست که ما

هستیم غلام درگه شاه نجف

شمارهٔ ۸

اسلام که شد بر همه عالم شامل

بی‌مهر علی نیز بد آن دین عاطل

اکملت ز حق رسید چون روز غدیر

تا شام ابد دین بشر شد کامل

شمارهٔ ۷

ای کرده به درگه تو جبریل نزول

وی بر همه ما خلق ز خالق تو رسول

تو عقل کلی و مهر گردون صلاح

اجزاء تواند و ذره‌های تو عقول

شمارهٔ ۲۳

ای داده مرا وجود از کتم عدم

پرورده بصد هزارگون ناز و نعم

باور نکنم بحق خود قهر تو را

چون از تو ندیده‌ام بجز لطف و کرم

شمارهٔ ۱۷

فخر عجم این بس که به نوروز عجم

شد بعثت عقل کل رسول اکرم

امسال هم این دو عید میمون سعید

با هم به دو چشم ما نهادند قدم

شمارهٔ ۲۴

امروز به فرمان خدای علام

بنشست علی به مسند خیرانام

اتممت بود شاهد قولم ز علی

بر خلق جهان نعمت حق گشته تمام

شمارهٔ ۹

ای ساقی ماه وش در این ماه صیام

ده باده که روزه بهر من گشت حرام

افطار کن که دیده ز ابرو ورخت

هم شکل هلال دید و هم ماه تمام

شمارهٔ ۲۲

نی‌نیک و نه بد نه عالی و نی پستم

در حیرتم از جهان چه طرفی بستم

هرکس نگری بدست دارد هنری

من نیست بجز بی‌هنری در دستم

شمارهٔ ۱۴

ای وای بمن که هرچه عصیان کردم

در توبه گناه بدتر از آن کردم

خود را به نظر گرفته مشرک گشتم

کردم گنه و به شرک جبران کردم

شمارهٔ ۱۳

یا شاه نجف مخواه مضطر گردم

محروم ز فیض عام این در گردم

با دست تهی نزد کریم‌ آمده ام

مپسند که با دست تهی برگردم

شمارهٔ ۱۹

ایدوست ز لطف خویش کن خرسندم

کز غیر تو دیده بسته دل برکندم

از درگه تو کجا برم حاجت خویش

تو شاهی و من بنده حاجتمندم

شمارهٔ ۱۱

خلقی به صد احترام می‌خوانندم

ز اخلاق رذیله پاک می‌دانندم

شک نیست که گر چنان که هستم دانند

از دیر و کنشت و کعبه می‌رانندم

شمارهٔ ۱۸

هرچند طریق تجربت پیمودم

در نیک و بد خلق نظر بنمودم

کس را بگناه خود ندیدم یعنی

از جمله گناه کار تر من بودم

شمارهٔ ۲۵

یا پیر مکن ز درگه خود دورم

میدار به لطف دائمت مسرورم

من کلب در تو هستم ای شیر خدای

مگذار سگ نفس کند مقهورم

شمارهٔ ۲۱

گر غرق گناه است ز سر تا قدمم

با چون تو کریمی از گنه نیست غمم

هر چیز به مستحق آن چیز رسد

من عاصی و مستحق ترا بر کرمم

شمارهٔ ۱۵

هرچند من از سم گنه مسمومم

بر درگه دوست ز آبرو محرومم

دانم که شود لطف حقم شامل حال

چون کلب در چهارده معصومم

شمارهٔ ۱۰

رفتم بدر خدای خود توبه کنم

وز هر گنه و خطای خود توبه کنم

تحقیق گناه می‌نمودم دیدم

باید ز ثوابهای خود توبه کنم

شمارهٔ ۲۰

عمرم همه صرف شد بغفلت چه کنم

شد حاصل عمرم گل حسرت چه کنم

من آن کف خاکم که تو گفتی یارب

با این کف خاک غیررحمت چه کنم

شمارهٔ ۲۸

ای آنکه منت کمنیهٔ درگاهم

وی آنکه به حق شدی دلیل راهم

بر آنچه نمودی آگهم ثابت دار

وز آنچه نه آگهم بکن آگاهم

شمارهٔ ۳۰

یاد تو دمی به ملکت جم ندهم

نی ملکت جم به ملک عالم ندهم

یک لحظه غمت به بوستان‌های جهان

نی‌نی که به بستان جنان هم ندهم

شمارهٔ ۲۷

ای خسرو طوس ای‌امام مسموم

ای همچو قضا قدر بحکمت محکوم

خواهم ز تو آنچه خویشتن میدانی

ای شاه مکن گدای خود را محروم

شمارهٔ ۱۲

خواهی که ز توحید نمانی محروم

میکوش به درک فیض و تحصیل علوم

آنگاه رسی به کام دل کاندر تو

گردید یکی عالم و علم و معلوم

شمارهٔ ۲۹

یکچند به دنیای دنی دل بستیم

یکچند به‌ام ید جنان جان خستیم

دیدیم دو عالم شده بار دل ما

رستیم ز خویش و از دو عالم رستیم

شمارهٔ ۱۶

شاها به توما دیده احسان داریم

مهر تو سرشته در دل و جان داریم

غیر از تو نداریم به کس روی نیاز

موریم و نظر سوی سلیمان داریم

شمارهٔ ۲۶

عمریست که دم بدم علی میگویم

درحال نشاط و غم علی می‌گویم

تا حال علی گفته‌ام انشاءالله

در باقی عمر هم علی می‌گویم

شمارهٔ ۳۲

خورشید ازل سیم ماه شعبان

چون خواست شود ز برج عصمت تابان

مأمور به خدمتش بفرمان خدای

جبریل ز سد ره گشت و لعیا ز جنان

شمارهٔ ۳۳

خاکی که بکفش بودت از اصفاهان

همراه ببردی ای مرا راحت جان

من خویش بدان خاک مثل میکردم

معلومم شد که بوده‌ام کمتر از آن

شمارهٔ ۳۴

در عشق توام همین بس ای روح روان

کز غیر تو فارغم من سوخته جان

یک دل دارم تو هستی آن را دلبر

یک جان دارم تو هستی آن را جانان

شمارهٔ ۳۱

در راه خدا چو نیست شد هست حسین

شد عالم هستی همه پا بست حسین

حق داد به خونبهای او در دو جهان

ترتیب خدائی همه در دست حسین

شمارهٔ ۳۶

در نیمهٔ شعبان به رخی همچون ماه

شد جلوه‌گر انوار الهی ناگاه

در تهنیتش خیل ملایک گفتند

لاحول ولا قوه الا باالله

شمارهٔ ۳۷

ای زائر قبر شاه بی خیل و سپاه

اندر دو جهان تو را بس این رتبه و جاه

تو زائر آن کسی که با معرفتش

من زار مزاره کمن زار الله

شمارهٔ ۳۹

یارب ز خطای خودپرستی توبه

وز حالت هوشیاری و مستی توبه

چون غیرخیالی نبود هستی من

یارب هم از این خیال هستی توبه

شمارهٔ ۳۸

ای ریشه بد بکشت زار آورده

وز حاصل آن رو به فرار آورده

دیروز خود این درخت را بنشاندی

امروز بخور برش که بار آورده

شمارهٔ ۳۵

ای غیر علی‌پرست ای دیوانه

از خویش چه دیدی که شدی بیگانه

گر کعبه طلب‌کنی علی رهبر تست

راه در خانه جو ز صاحب خانه

شمارهٔ ۴

ای آنکه به ارباب عطا دل بستی

نائل نشدی خاطر خود را خستی

غم چند خوری که کرد او ترک عطا

خود ترک طمع نما که از غم رستی

شمارهٔ ۴۷

ای شیر خدا شاه ولایت مددی

ای بحر سخا کان عنایت مددی

در وادی بی‌کفایتی حیرانم

ای صاحب رتبهٔ کفایت مددی

شمارهٔ ۴۱

ای آنکه بمن ز من تو نزدیکتری

تا کرده بیان ز حالتم باخبری

قلب و بصرم بنور خود روشن کن

ای آنکه مرا خالق قلب و بصری

شمارهٔ ۶

جز صلح و صفا نباشدم کرداری

با رد قبول کس ندارم کاری

آزار جهانی ار کشم آن خواهم

کز من نرسد به هیچ‌کس آزاری

شمارهٔ ۳

گر تابع‌ امر و نهی قرآن باشی

آسوده ز انقلاب دوران باشی

امنیت جسم و روح در ایمانست

ایمن باشی گر اهل ایمان باشی

شمارهٔ ۴۲

در خم غدیر کز خدای ازلی

رفت آن همه تاکید بتعیین ولی

دانی چه نتیجه کشف شد از اسلام

مقصود علی بود و تولای علی

شمارهٔ ۴۴

سلطان سریر لامکانست علی

مولا و ‌امیر انس و جان است علی

آگه ز علوم کن فکان شیر خدا

ممدوح همه خلق جهان است علی

شمارهٔ ۴۰

ای آنکه خداوند حدوث و قدمی

فرمانده عرش و فرش و لوح و قلمی

من جمله خطا و سهو و جرم و گنهم

تو صاحب لطف و عفو وجود و کرمی

شمارهٔ ۷

بر منتظران ورود یار جانی

ماند بدو ‌امر گویمت تا دانی

یا مرده دوباره زندگانی یابد

یا زنده رسد به عمر جاویدانی

شمارهٔ ۴۵

ای سر خفی نور جلی ادرکنی

ای دست خدای ازلی ادرکنی

تو دست خدائی و من افتاده ز پای

یا حضرت مرتضی علی ادرکنی

شمارهٔ ۴۶

ای نفس نبی شخص ولی ادرکنی

سر صمد لم یزلی ادرکنی

مولای فقیران شه مردان الغوث

یا پیر دخیل یا علی ادرکنی

شمارهٔ ۱ - رباعی بجهت پرده درب حرم حضرت ثامن‌الائمه علیه‌السلام سروده شده

از دیدهٔ دل اگر رضا را بینی

مرآت جمال کبریا را بینی

گر پرده اوهام به یکسو فکنی

اندر پس این پرده خدا را بینی

شمارهٔ ۱

تا کی به زمان نیک و بد می‌بینی

از چشم قبول و چشم رد می‌بینی

اینها همه پرتو جمال ازلی است

کز صبح ازل تا به ابد می‌بینی

شمارهٔ ۴۳

زد روز ازل مشیت اللهی

بر نام حسین کوس شاهنشاهی

زان سرکه میانهٔ حسین است و خدا

کس را نبود غیرخدا آگاهی

شمارهٔ ۲

زنهار مکن به حق خود کوتاهی

خوش خواه برای خلق از آگاهی

زیرا که برای خویشتن خواسته‌ئی

آنرا که برای دیگران میخواهی

شمارهٔ ۵

تا اهل ثبات و حلم و تمکین نشوی

آسوده دل از نفاق و تلوین نشوی

بد میگذرد به آنکه بد بین باشد

هشدار بنوع خویش بد بین نشوی

شمارهٔ ۸

ای حجه حق بملک حق شاه توئی

امروز به خلق هادی راه توئی

درد دل ما ز لطف خود درمان کن

از درددل هرکسی آگاه توئی

مفردات

شمارهٔ ۱ : گر کنی خاک را زر از حکمت

شمارهٔ ۲ : قصهٔ روز جزا دانی که چون

شمارهٔ ۳ : افتادگی نکو بود‌ اما بجای خویش

شمارهٔ ۴ : همان به بد و نیک مردم نگویی

شمارهٔ ۵ : صافی از آینه‌ آموز و بهرحال بساز

شمارهٔ ۶ : حاجت بدان بود که کند رفع احتیاج

شمارهٔ ۷ : مکن از بی‌هنری عیب من دلشده را

شمارهٔ ۸ : گر من از جام می مست و خرابم نه عجب

شمارهٔ ۹ : مرگِ غنی مقدمهٔ جنگ وارث است

شمارهٔ ۱۰ : عمری ار شکر بر زبان رانی

شمارهٔ ۱

گر کنی خاک را زر از حکمت

ندهندت زیاده از قسمت

شمارهٔ ۲

قصهٔ روز جزا دانی که چون

هرکه بامش بیشتر برفش فزون

شمارهٔ ۳

افتادگی نکو بود‌ اما بجای خویش

چوبی که نرم گشت خورد موریانه‌اش

شمارهٔ ۴

همان به بد و نیک مردم نگویی

که بد را بدی بس نکو را نکویی

شمارهٔ ۵

صافی از آینه‌ آموز و بهرحال بساز

تا همه خلق جهان خویش بتو بنمایند

شمارهٔ ۶

حاجت بدان بود که کند رفع احتیاج

ورنه به غیر رافع حاجت چه حاجتست

شمارهٔ ۷

مکن از بی‌هنری عیب من دلشده را

عشق نگذاشت که تا من هنری‌ آموزم

شمارهٔ ۸

گر من از جام می مست و خرابم نه عجب

خانهٔ مور ز یک قطرهٔ باران دریاست

شمارهٔ ۹

مرگِ غنی مقدمهٔ جنگ وارث است

رحمت به روح آنکه بمرد و کفن نداشت

شمارهٔ ۱۰

عمری ار شکر بر زبان رانی

شکر توفیق شکر نتوانی

دیوان اشعار

قصاید

ترکیبات

ترجیعات

غزلیات

مثنویات

ماده تاریخ‌ها و قطعات مناسبتی

قطعات

رباعیات

مفردات

بحر طویل غدیریه : حمد بیرون ز حد آن قادر فرد احدی را که بیک لفظ کن ا ...

بحر طویل غدیریه

حمد بیرون ز حد آن قادر فرد احدی را که بیک لفظ کن افراخت ز هستی علم انگیخت وجود از عدم‌ آمیخت عناصر بهم آورد پدید ارض و سما نور و ضیاء شمس و قمر ابر و مطر رمل و حجر بحر و بر و چشمه و کوه و دره اشجار و نباتات و جمادات و تر و خشک و شب و روز و مه سال چه پیدا و چه پنهان نعم نامتناهی که در این باب دهد خویش گواهی بود این قول الهی که شمردن نتوانید شما نعمت ما را (وان تعدو نعمت‌الله لاتحصوها) زهی رفعت و اقبال خهی شوکت و اجلال که کرد آن همه یکبار نثار قدم حضرت انسان و پس او را سوی خود خواند و همی کرد بوی صنع خود اظهار که از دیدن آثار برد ره بمؤثر کند اقرار پس از دیدن قدرت بمقدر نگرد صورت و دردل فتدش عشق مصور شودش معرفتی حاصل و از شوق ستایش کند آن پاک خدائی که پی بندگی خویش بپوشاند چنین خلعت هستی ببر مرد و زن و پیر و جوان شاه و گدا باز در این باب شنو قول خداوند جهان عز علا را (وما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون) باری ای آدم خاکی تو گل سرسبد عالم ایجادی و عالم همه آن تو بود بیشتر از جن و ملک رفعت و شان تو بود جنت فردوس بتحقیق مکان تو بود نیک نظر کن سوی اشیاء که ز علوی و ز سفلی ره عشق تو سپارند و همه رو بتو دارند بر آنند که خود بر تو رسانند تو رو سوی خدا کن برهش خویش فنا کن بدر خالق یکتا زادب پشت دوتا کن بنگر از تو چه حق خواسته آن دین ادا کن تو مپندار عبث خلق شده بیهده از نیست بهست‌ آمدی آیا نشنیدی ز خداوند که فرمود عبث خلق نکردیم شما را (افحسبتم انما خلقناکم عبثا) عالم از بهر تو شد خلق و تو از بهر عبادت که بری ره بسعادت رهی از قید شقاوت چه بمعنی چه بصورت بزنی دامن همت بکمر از پی طاعت بهوای دل خود ره نسپاری شنوی حکم حق و در عمل آری ز صلوه و ز صیامش ز حلال و ز حرامش نکنی غفلت و کامل کنی اسلام خود آنگه بتولای‌ امیری که بود فرض ولایش بستوده است خدایش همه عالم بفدایش که نشد بعث رسل جز که شود عالم انسانیت آباد که آن معنی انسان شود از پرده نمایان بشناسند خلایق حق از آن مظهر یزدان تیر اربعث رسل بهروی‌ آمد ز چه در خم غدیر‌ امر مؤکد ز خداوند بختم رسل احمد (ص) که بگو آنچه که دانی و کر آنرا نرسانی نرسانیده‌ئی ای شاه بمخلوق تو پیغام خدا را (یا ایه الرسول بلغ ما انزل الیک من ربک و ان لم تفعل فما بلغت رسالته والله یعصمک من الناس) شد چو مأمور بدین‌ امر شه کشور دین حامل فرقان مبین ماه سما شاه زمین ختم رسل عقل کل آئینهٔ وجه احد احمد (ص) گهر افشاند ز لعل لب جانبخش که بایست مرا منبری آنگه ز جهاز شتر آن قوم نمودند بپا منبر و بنشست بر آن سید عالم نبی‌امی اکرم برخی همچو گل افروخته نی‌نی که رخش لطف و ملاحت به گل‌ آموخته مردم همگی دیده بر او دوخته خلقی شده سرگرم تماشای جمالش بفلک نورروان از رخ خورشید مثالش نه همین خلق زمین گشته بر اومات که حیران شده بروی همه سکان سماوات پس آن مظهر آیات و کرامات پس از بسمله بنهاد بدین خطبه بنا حمد و ثنا را (الحمدالله الذی علا فی توحده و دنی فی تفرده و جل فی سلطانه و عظم فی ارکانه و احاط بکل شیئی و هو فی مکانه و قهر جمیع الخلق بقدرته و برهانه مجیداً لم یزل محموداً لایزال) از پس حمد حق آن شمع شبستان هدایت شه اقلیم رسالت قمر برج نبوت بملا گفت بامت که رساندم بشما آنچه که بر من برسید از حق و تقصیر نکردم بخلایق در رحمت بگشودم همه را راه سلامت بنمودم بشما آنچه که گفتم همه از قول خدا بود و مبرا ز هوی بود کنون هست مرا در نظر‌ امری که در آن‌امر سه نوبت شده جبریل بمن نازل و تاکید بتبلیغ همی کرده در این منزل و آن نیست مگر اینکه بگویم به سفید و به سیه تا همه دانند علی هست وصی من و از بعد من او راست خلافت بود او در خور تشریف‌ امامت بر من رتبه او رتبه هرون بر موسی است نبی نیست دگر بعد من و او بشما سید و مولی است برد تا که شما را بره راست مسازید رها دامن این راهنما را (فاعلم کل ابیض و اسودان علی بن ابیطالب اخی و وصی و خلیفتی من بعدی الذی محله منی محل هرون من موسی الا انه لانبی بعدی و هو ولیکم) ایها الناس ز کف دین خدا را مگذارید ره کفر و ضلالت مسپارید کتابی که خداوند فرستاده محقر مشمارید بیابید رموزش ببر حیدر کرار که او هست بآیات خدا کاشف اسرار بجوئید تمسک بوی و جان خود آزاد کنید از غم محشر دل خود شاد کنید این سخن ای قوم بدانید که بی‌مهر علی (علیه‌السلام) راه بمقصود نیابید بکوشید به حبّش که نعیم است و بترسید ز بغضش که جحیم است پس آنشاه بر آورد علی را بمکان و رفعناه و بگفتا بهر آنکس که منم سید و مولی علی او راست یقین سید و مولی و رسانید بگوش همه تا شام ابد این سخن روح فزا را‌ (من کنت مولاه فهذا علی مولاه و هو علی بن ابیطالب اخی و وصی) باز فرمود که ای قوم بدانید پس از من علم دین بکف حیدر صفدر بود و بعد وی اندر کف اولاد کرامش بهمه فرض بود طاعتشان هست همه خصلت من خصلتشان بر همه خلقند چو من هادی و رهبر همه پاکند و مطهر همه پویند ره دین من افزاید از آنها بجهان رونق آئین من از جمله آنهاست یکی مهدی قائم که بود دوره او باقی و دائم کند او حکم بحق یعنی از او نیست که بر صورت ظاهر نگرد دست تصرف سوی باطن نبرد بلکه بباطن کند او حکم و فرازد علم عدل و نگونسار کند رأیت بیداد غرض داد نشان بعد علی سلسله پاک‌ امامان عظام نقباء نجبا را (ائمه قائمه فیهم المهدی الی یوم القیامه الذی یقضی باالحق) کرد پس‌ امر به بیعت همه را با شه مردان پی بیعت همه گشتند سوی شاه شتابان ولی از مکر گروهی و گروه دگری از ره ایقان خنک آنانگه از آنشاه گرفتند در آن مرحله دامان نبد ار قسمت من اینکه در آنروز زنم چنک بدامان علی شکر که از لطف خدای ازلی‌ آمدم ‌امروز بکف دامن صابر علی آن زادهٔ آزاده حیدر گل گلزار پیمبر بدلم نور علی تافته از روی نکویش بلی این شاخ بتحقیق از آن اصل بود بی‌سخن این جوی بدان بحر کرم وصل بود فخر من این بس که بگویند صغیر است غلامی ز وی الحاصل از آن قوم چو بگرفت نبی بهر علی بیعت و آن‌ امر باتمام رسانید بیاورد بر او حضرت جبریل به فرمان خدا آیهٔ تکمیل و فرو خواند بر‌ امت نبی ابطحی آن آیه سر تا بسر احسان و عطا را (الیوم اکملت دینکم و اتممت علیکم نعمتی و رضیت لکم الاسلام...)

صغیر اصفهانی

دیوان اشعار