معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ سلیم تهرانی

محمدقلی بیگ طرشتی تهرانی متخلص به سلیم (وفات ۱۰۵۷ قمری) شاعر ایرانی و از شاعران فارسی‌زبان دربار مغولان هند در نیمهٔ اول سدهٔ یازدهم هجری قمری بود. محمدقلی طرشتی تهرانی در سالی نامعلوم در تهران زاده شد. او تحصیلات منظمی در مدرسه نگذارند «ولی چنان‌که از شعرش دریافته می‌شود، گذشته از استعداد فطری از دانش‌های زمان خود بی‌اطلاع نبود». نخستین دورهٔ شاعری او در لاهیجان گذشت، آنجا همراه ملا واصبا (واصب قندهاری) و ملا حسینا (متخلص به صبوحی) ملازم میرزاعبدالله وزیر بود. سلیم در دههٔ ۱۰۲۰ق چندسالی در اصفهان بسر برد سپس به شیراز کوچید، آنجا مدتی در خدمت امام‌قلی‌خان ، والی فارس بود. سپس به روزگار شاه‌جهان پیرامون سال ۱۶۳۲م به هندوستان مهاجرت کرد و نزد او و میر عبدالسلام مشهدی جایگاهی یافت. به سبک هندی سرود و سلیم تخلص گرفته. «در سرودن اقسام شعر و آوردن مضامین بکر و تازه دستی داشته‌است.» در هند، نخست نزد اسلام خان وزیر اعظم خدمت نمود، «در مدح او شعر بسیار گفته، اگرچه شهرتی در اخذ معنی مردم دارد اما معانی غریب و لطیف هم زادهٔ طبع خود دارد». در وصف کشمیر یک مثنوی تمام سرود. سلیم تهرانی در سال ۱۰۵۷ق/۱۶۴۷م در کشمیر درگذشت. شعر او را به «نازکی خیال، خلق مضمون‌های دقیق تازه و سعی در ارسال مثل و تمثیل» وصف کرده‌اند. به دیدگاه ذبیح‌الله صفا، زبانش در شعر ساده و گاه (به‌ویژه در قصیده و مثنوی) تا حدی سست و نزدیک به زبان عامیانه است «و این بیشتر از آنجاست که سلیم تحصیل مدرسه‌ای کافی نداشت و گویا تتبع او هم در دیوان‌های استادان گذشته کم بود و بیشتر به نیروی استعداد شاعری می‌کرد.» آثار وی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانه‌ای حوزه علمیه اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.

غزلیات

شمارهٔ ۱ : دلا تویی که به کار خودت گزیده خدا

شمارهٔ ۲ : الهی دور دار از ما غرور بی گناهی را

شمارهٔ ۳ : جهان کهنه چو نو کرد عادت و خو را

شمارهٔ ۴ : ما را سپرده است به ساقی حبیب ما

شمارهٔ ۵ : تا کی بود ز راه خطا، پیچ و تاب ما

شمارهٔ ۶ : خدایا رهنما شو بر دل ما رهنمایی را

شمارهٔ ۷ : به صورت تو بتی کمتر آفریده خدا

شمارهٔ ۸ : تا چند دیر و کعبه، مخوان این فسانه را

شمارهٔ ۹ : ای ز چشمت خفته در چشم غزالان نازها

شمارهٔ ۱۰ : ای ز مژگانت مرا چون خوشه در دل تیرها

شمارهٔ ۱۱ : سخن بست از لبم احرام طوف کعبهٔ دل‌ها

شمارهٔ ۱۲ : شراب نقل نخواهد، بگیر ساغر را

شمارهٔ ۱۳ : به راه عشق خطر نیست بینوایان را

شمارهٔ ۱۴ : مزن به خون من ای پر عتاب، استغنا

شمارهٔ ۱۵ : پیری نشد خزان گل شاخسار ما

شمارهٔ ۱۶ : محبت از دل ما شُسته نقش کینه‌خواهی را

شمارهٔ ۱۷ : در آشوب جهان، کشتی پر از صهباست مستان را

شمارهٔ ۱۸ : یک شب از بخت زبون شمعی نشد هم‌دوش ما

شمارهٔ ۱۹ : ای خامه حرف زن که پس از ما کلام ما

شمارهٔ ۲۰ : تجلی بر نمی تابی، ز بی تابی چه سود اینجا

شمارهٔ ۲۱ : حریم بزم عشق است این، چرایی ناامید اینجا؟

شمارهٔ ۲۲ : هر که از فرقهٔ ما نیست، لئیم است اینجا

شمارهٔ ۲۳ : نمی کشد به چمن، طبع پرغرور مرا

شمارهٔ ۲۴ : چو ماه شعشعهٔ ماست برق خرمن ما

شمارهٔ ۲۵ : فغان که سوخت جهان بهانه گیر مرا

شمارهٔ ۲۶ : ‎تویی که تیغ چو آب تو کشته آتش را

شمارهٔ ۲۷ : چو تیغ نیست محابا ز خصم پیشهٔ ما

شمارهٔ ۲۸ : افروخت از تبسم مینا ایاغ ما

شمارهٔ ۲۹ : ای تازه رو، ز زخم خدنگ تو داغ ما

شمارهٔ ۳۰ : در قفس رفته چو قمری چمن از یاد مرا

شمارهٔ ۳۱ : چه غافلی‌ست ز دور سپهر‌، مردم را

شمارهٔ ۳۲ : شعله دارد ز تو آیین غضبناکی را

شمارهٔ ۳۳ : لب تو کرد پر از می ایاغ آینه را

شمارهٔ ۳۴ : ذوقی ز باغ نیست دل غم پذیر را

شمارهٔ ۳۵ : عشق را در قید دارد پیکر رنجور ما

شمارهٔ ۳۶ : به گوش کس نبود آشنا حکایت ما

شمارهٔ ۳۷ : رهنمایی چون کنم در دیدن او دیده را؟

شمارهٔ ۳۸ : نماید خرمن آزادگان چون رنگ کاهی را

شمارهٔ ۳۹ : چشمت ز ناز بسته به نظاره راه را

شمارهٔ ۴۰ : ما گرفتاریم و غیر از ناله نبود کار ما

شمارهٔ ۴۱ : کند به راه تو پامال، آسمان ما را

شمارهٔ ۴۲ : احتراز از عشق کی باشد دل دیوانه را؟

شمارهٔ ۴۳ : گریه طوفان می کند از نکهت محبوب ما

شمارهٔ ۴۴ : می‌دهد سیل سراغ ره ویرانهٔ ما

شمارهٔ ۴۵ : عشق دیگر در فغان آورده ناقوس مرا

شمارهٔ ۴۶ : آن بلبلم که هرگاه، از دل کشم فغان را

شمارهٔ ۴۷ : تا به کی آن آهوی وحشی نگردد رام ما

شمارهٔ ۴۸ : نتوان گفت به رویش سخن آینه را

شمارهٔ ۴۹ : سینه ریشانیم و دارد آن دهن درمان ما

شمارهٔ ۵۰ : بس است شاهد مستی همین گلستان را

شمارهٔ ۵۱ : ریزد ز بس غبار دل از هر فغان ما

شمارهٔ ۵۲ : خوش آن زمان که سر مهر بود خوبان را

شمارهٔ ۵۳ : آیینه کجا دیده ست، رخسار چو ماهش را

شمارهٔ ۵۴ : نگاه باغبانم، می‌پرستم لاله و گل را

شمارهٔ ۵۵ : فلک نبود به مستی حریف نالهٔ ما

شمارهٔ ۵۶ : می‌جهد برق ز آه دل غم‌پیشهٔ ما

شمارهٔ ۵۷ : چو غنچه نیست نهان از کسی دفینهٔ ما

شمارهٔ ۵۸ : مدعی کو تا چراغ محفلم بیند ترا

شمارهٔ ۵۹ : منم آن مرغ که دل نوحه طراز است مرا

شمارهٔ ۶۰ : نشد درست به هندوستان شکستهٔ ما

شمارهٔ ۶۱ : تماشایش برد از آهوی وحشی تک و دو را

شمارهٔ ۶۲ : ای قناعت مژده‌ای ده شاه هفت اقلیم را

شمارهٔ ۶۳ : دیوانه ایم و وادی عشق است دشت ما

شمارهٔ ۶۴ : برق عشق آمد که سوزد خرمن تدبیر را

شمارهٔ ۶۵ : کی به دل آرم خیال آشیان خویش را

شمارهٔ ۶۶ : سرو چون سایه ز پی آمده رفتار ترا

شمارهٔ ۶۷ : کی ز تیغ آفتاب خویش باشد غم مرا

شمارهٔ ۶۸ : دلم به عشق هلاک است کینه خواهی را

شمارهٔ ۶۹ : گر به گوش خود ز مردم بشنوی گفتار را

شمارهٔ ۷۰ : یارب این چاک گریبان ز چه باشد گل را

شمارهٔ ۷۱ : شکست فتح بود بیدلان جنگ ترا

شمارهٔ ۷۲ : گرفته از علم سروقد او پیش خیلی را

شمارهٔ ۷۳ : تا چند کنی خون دل صاحب نظران را

شمارهٔ ۷۴ : در سر کوی تو شب خاک بود بستر ما

شمارهٔ ۷۵ : ز حریم کعبه کمتر نبود کنشت ما را

شمارهٔ ۷۶ : جهان چه می به قدح ریخت بی خبر ما را

شمارهٔ ۷۷ : ز طوف میکده واجب بود سپاس مرا

شمارهٔ ۷۸ : در دوزخ و بهشت نیاسوده‌ایم ما

شمارهٔ ۷۹ : به غیر میکده زاهد بود شراب کجا

شمارهٔ ۸۰ : گل ز بلبل یاد گیرد مستی جاوید را

شمارهٔ ۸۱ : چو غنچه جمع کن از خار عشق دامان را

شمارهٔ ۸۲ : بیا که سوخت ز شوق تو لاله در صحرا

شمارهٔ ۸۳ : من از میانه برون، یار در کنار مرا

شمارهٔ ۸۴ : درین کشور چه میپرسی غرور حسن سرکش را

شمارهٔ ۸۵ : در دیده ندارم دگر ای عهدشکن آب

شمارهٔ ۸۶ : نیست ممکن جرعه ی آبی نباشد با نصیب

شمارهٔ ۸۷ : سخن ماست سربسر مرغوب

شمارهٔ ۸۸ : خون گل ریزد درین باغ پرافسون آفتاب

شمارهٔ ۸۹ : بر آن سرم که کنم فاش گفتگوی شراب

شمارهٔ ۹۰ : نوبهار است و به جدول می‌رود مستانه آب

شمارهٔ ۹۱ : بهار است و چمن چون روی محبوب

شمارهٔ ۹۲ : خامه را پیدا شد از حرف تو در دل اضطراب

شمارهٔ ۹۳ : دیدم آخر به دست، جام طرب

شمارهٔ ۹۴ : چو احتیاج طلب می شود، نقاب طلب

شمارهٔ ۹۵ : از برای رونق وحدت به کثرت جای ماست

شمارهٔ ۹۶ : گر زمین از جا رود، آزادگان را باک نیست

شمارهٔ ۹۷ : یاد ایامی که حسن اندیشهٔ ناموس داشت

شمارهٔ ۹۸ : بی تو امشب ساغر می، دیدهٔ خونبار داشت

شمارهٔ ۹۹ : مژدهٔ حسن قبولم در سخن از اول است

شمارهٔ ۱۰۰ : عشق او در وادی من فکر‌ها بسیار داشت

شمارهٔ ۱۰۱ : نالهٔ ما چون جرس شایستهٔ تأثیر نیست

شمارهٔ ۱۰۲ : چه ذوق در شب وصل از نظارهٔ صبح است؟

شمارهٔ ۱۰۳ : بخت بد با اخترم هر شب به جنگ افتاده است

شمارهٔ ۱۰۴ : شورش مغز جنون نالهٔ مستانهٔ ماست

شمارهٔ ۱۰۵ : با رسوم جهان دلم جنگی ست

شمارهٔ ۱۰۶ : کسی که قسمت او غیر بینوایی نیست

شمارهٔ ۱۰۷ : مدعی گر نکند بحث سخن دلگیر است

شمارهٔ ۱۰۸ : دلم شکفته نگردد ز بس جهان تنگ است

شمارهٔ ۱۰۹ : لاله را با روی او تاب قدح نوشی کجاست

شمارهٔ ۱۱۰ : شعله ی رسوایی منصور، خس پوش من است

شمارهٔ ۱۱۱ : شد خزان و در چمن رنگ دگر افلاک ریخت

شمارهٔ ۱۱۲ : مغفر و خفتان به میدان محبت ننگ ماست

شمارهٔ ۱۱۳ : به بوی خرقه گلم در چمن عنانگیر است

شمارهٔ ۱۱۴ : گل این باغ را ساغر ز می شام و سحر خالی‌ست

شمارهٔ ۱۱۵ : نظاره ی تو ز بس دلفریب افتاده ست

شمارهٔ ۱۱۶ : ساقی چه دهی پند من این بزم شراب است

شمارهٔ ۱۱۷ : ما را نه سر گل، نه تمنای گلاب است

شمارهٔ ۱۱۸ : چشم تو ز بیماری خود بر سر ناز است

شمارهٔ ۱۱۹ : آتش گل را اگر باشد شراری، خال اوست

شمارهٔ ۱۲۰ : می توان رفتن ز کویش، لیک حسرت در قفاست

شمارهٔ ۱۲۱ : دارد حذر ز فتنه ی او هر که عاقل است

شمارهٔ ۱۲۲ : آمد بهار و ابر هوادار ما شده ست

شمارهٔ ۱۲۳ : تا سحر امشب شراب ناب می‌باید گرفت

شمارهٔ ۱۲۴ : صد نشان خاک مرا از اثر عصیان است

شمارهٔ ۱۲۵ : درین بساط که نقشی به مدعا ننشست

شمارهٔ ۱۲۶ : خزان ببین که چمن را چگونه جان داده ست

شمارهٔ ۱۲۷ : چشم من حلقه‌ای از سلسلهٔ دست من است

شمارهٔ ۱۲۸ : گدای کوی خراباتم و غمم این است

شمارهٔ ۱۲۹ : جهان بر خود مرا واله گرفته ست

شمارهٔ ۱۳۰ : می‌شناسم چشم او را، طرفه مست کافری‌ست

شمارهٔ ۱۳۱ : بیار می که غمم باز در هجوم گرفت

شمارهٔ ۱۳۲ : میخانه ی ما چون طرب آبادِ بهار است

شمارهٔ ۱۳۳ : در چمن چون لاله می بی‌باک می‌باید گرفت

شمارهٔ ۱۳۴ : مهر و کین تو هر دو مطلوب است

شمارهٔ ۱۳۵ : دلم نگاه ترا سخت آشنا دیده ست

شمارهٔ ۱۳۶ : بر من هوای بزم تو بسیار غالب است

شمارهٔ ۱۳۷ : نوبهار است و چمن در پی سامان گل است

شمارهٔ ۱۳۸ : دل از هوای صحبت جانانه پر شده ست

شمارهٔ ۱۳۹ : بی سبب کی دامنم از گریه چون دریا پر است

شمارهٔ ۱۴۰ : در سر کوی تو ما را بینوایی بهتر است

شمارهٔ ۱۴۱ : شعله ی شوقم و از شرم زبانم لال است

شمارهٔ ۱۴۲ : مرا ز راز دو عالم، سخن بلندتر است

شمارهٔ ۱۴۳ : کجا موافق طبع تو ای خردمند است

شمارهٔ ۱۴۴ : ساغر گلی ز گلشن بیهوشی من است

شمارهٔ ۱۴۵ : شمع بر روی تو سرگرم نگاه افتاده ست

شمارهٔ ۱۴۶ : چراغان سینه ام از داغ عشق لاله رویان است

شمارهٔ ۱۴۷ : هر چه گوید ز بقا عمر سبکسر، باد است

شمارهٔ ۱۴۸ : دلم همیشه ز آشوب عشق بی تاب است

شمارهٔ ۱۴۹ : حاجت به گل ندارد، آن سر که کج کلاه است

شمارهٔ ۱۵۰ : شکفتگی به گل رویت آرزومند است

شمارهٔ ۱۵۱ : روی نیکوی ترا تندی خو در کار است

شمارهٔ ۱۵۲ : هنوزم از هوس عشق، خارخاری هست

شمارهٔ ۱۵۳ : آنکه پیغامی به سوی او برد از ما، دل است

شمارهٔ ۱۵۴ : ز بس اشک نیازم خاکسار است

شمارهٔ ۱۵۵ : میان عافیت و روزگار ما جنگ است

شمارهٔ ۱۵۶ : دل به یک زمزمه، چون آینه، پرداز گرفت

شمارهٔ ۱۵۷ : در باغ هر گلی ز تو در خون تازه ای ست

شمارهٔ ۱۵۸ : سروکارم نه به کفر و نه به دین می بایست

شمارهٔ ۱۵۹ : نه در کلاه نمد راحتی، نه در تاج است

شمارهٔ ۱۶۰ : رسید موسم پیری و وقت عجز و نیاز است

شمارهٔ ۱۶۱ : زهی ز شوق لبت زاهدان شراب پرست

شمارهٔ ۱۶۲ : بیا که صحبت مرغان بوستان گرم است

شمارهٔ ۱۶۳ : مرا ز آتش تب مغز استخوان خنک است

شمارهٔ ۱۶۴ : ز من شکایت آن جورپیشه برعکس است

شمارهٔ ۱۶۵ : زاهد همه عمرم به می ناب گذشته ست

شمارهٔ ۱۶۶ : بی‌تو در بزم طرب بس که دلم محزون است

شمارهٔ ۱۶۷ : دلم از یاد چشم گلرخان راه خرابات است

شمارهٔ ۱۶۸ : جهان ز بی خبران چون مکان گله شده ست

شمارهٔ ۱۶۹ : زلف تو رنگ و بوی ز عنبر گرفته است

شمارهٔ ۱۷۰ : فغان که در ره ما بانگی از درایی نیست

شمارهٔ ۱۷۱ : ای گل شکفته شو که به جا می‌فرستمت

شمارهٔ ۱۷۲ : سحر به سوی چمن یار چون شمال گذشت

شمارهٔ ۱۷۳ : دلم از آبلهٔ غم چو کف سوخته است

شمارهٔ ۱۷۴ : پیش رویش مژه را قدرت جنبیدن نیست

شمارهٔ ۱۷۵ : کدام دل که ز تاب حسد گداخته نیست

شمارهٔ ۱۷۶ : سخن ما که بتان را غم کس یک مو نیست

شمارهٔ ۱۷۷ : رنگ سخنت زان لب جان پرور سرخ است

شمارهٔ ۱۷۸ : چو زاهد در دماغم شوری از وسواس پیچیده‌ست

شمارهٔ ۱۷۹ : خاک راهیم و غبار ما چو آب گوهر است

شمارهٔ ۱۸۰ : منم که مایه ی جمعیتم پریشانی ست

شمارهٔ ۱۸۱ : شوق دام زلف او دلگیر باغم کرده است

شمارهٔ ۱۸۲ : دل رمیده ام از خنده ی تو بیزار است

شمارهٔ ۱۸۳ : مگذر ز دوستی که محبت مبارک است

شمارهٔ ۱۸۴ : چند نالم، دل ز طبع ناله پردازم گرفت

شمارهٔ ۱۸۵ : چشم او از دست نرگس، جام مخموری گرفت

شمارهٔ ۱۸۶ : با تو گل را سر و سامان خودآرایی نیست

شمارهٔ ۱۸۷ : بیا که وصل تو گل را بهار دلخواه است

شمارهٔ ۱۸۸ : تا به کی ای خضر خواهی این چنین غافل نشست

شمارهٔ ۱۸۹ : باز برقی را نظر بر خرمنم افتاده است

شمارهٔ ۱۹۰ : سامان شادمانی و برگ طرب کجاست

شمارهٔ ۱۹۱ : سبزهٔ خطش دمید و روزگار عاشقی‌ست

شمارهٔ ۱۹۲ : کدام گل که به دامن ز نوبهارم نیست؟

شمارهٔ ۱۹۳ : بیا که بی لب لعل تو بس که پیر شده ست

شمارهٔ ۱۹۴ : از مشک چین مگو، که در آن زلف چین پر است

شمارهٔ ۱۹۵ : گل نشاط به بزم شراب پامال است

شمارهٔ ۱۹۶ : چون صراحی، خنده‌ام با چشم گریان آشناست

شمارهٔ ۱۹۷ : در وادی وفا ره و رفتار نازک است

شمارهٔ ۱۹۸ : چه منت است اگر شیوه ی وفا آموخت؟

شمارهٔ ۱۹۹ : شوق بی‌حد شد و رسوایی دل نزدیک است

شمارهٔ ۲۰۰ : باغبان را چشم لطف از مصلحت بر سوی ماست

شمارهٔ ۲۰۱ : دلا ز دام صفیری به گلستان بفرست

شمارهٔ ۲۰۲ : آنکه در شور آورد شوریده‌حالان را می است

شمارهٔ ۲۰۳ : دل بی لب او خراب خفته ست

شمارهٔ ۲۰۴ : کی بزم اسیران ترا شمع و چراغ است

شمارهٔ ۲۰۵ : دلم ز نسبت روی تو مهربان گل است

شمارهٔ ۲۰۶ : ای خوش آن آزاده ای کو در به روی کام بست

شمارهٔ ۲۰۷ : به گلشن بی تو سروم دود آه است

شمارهٔ ۲۰۸ : همچو بلبل دلم غمین گل است

شمارهٔ ۲۰۹ : چو شعله گرم درآمد، چو گل به تاب نشست

شمارهٔ ۲۱۰ : با نسیم صبح شمع خلوت من سرکش است

شمارهٔ ۲۱۱ : بر سر عشق تو هرکس هست با من دشمن است

شمارهٔ ۲۱۲ : نارسایی به هنر در همه جا همراه است

شمارهٔ ۲۱۳ : ساقی بیا که فصل بهاران غنیمت است

شمارهٔ ۲۱۴ : دلی که صید بتان گشت فارغ از ستم است

شمارهٔ ۲۱۵ : شد بهار و به بوستان عید است

شمارهٔ ۲۱۶ : پیاله گیر که عذر شراب بی نمک است

شمارهٔ ۲۱۷ : پنجهٔ عشقم دگر قفل فغان پیچیده است

شمارهٔ ۲۱۸ : هرجا نشسته، بی سروسامان نشسته است

شمارهٔ ۲۱۹ : یوسف هندی نژاد من مرا از بر گریخت

شمارهٔ ۲۲۰ : پی شکستن پیمان بهانه بسیار است

شمارهٔ ۲۲۱ : به خاک هند مرا تاب زیستن ز کجاست

شمارهٔ ۲۲۲ : صاف می از دگران، لای ته شیشه ز ماست

شمارهٔ ۲۲۳ : کی دهم دیگر عنان آن بت چین را ز دست

شمارهٔ ۲۲۴ : خشت کوی می‌فروشان سر به سر آیینه است

شمارهٔ ۲۲۵ : شمعیم و زندگانی ما در گداز ماست

شمارهٔ ۲۲۶ : به نقش طالع ما چشم قرعه حیران است

شمارهٔ ۲۲۷ : شعله‌ای چون شمع من در پردهٔ فانوس نیست

شمارهٔ ۲۲۸ : هوای تخت ندارد کسی که گوشه‌نشین است

شمارهٔ ۲۲۹ : هر کجا موج زند جام شرابی دام است

شمارهٔ ۲۳۰ : درین چمن هوس عیش، کیمیا طلبی ست

شمارهٔ ۲۳۱ : گر به ظاهر کسی از قید جهان آزاد است

شمارهٔ ۲۳۲ : ز می ملاحظه زاهد مکن که این عیب است

شمارهٔ ۲۳۳ : بهار آمد و سر تا به سر جهان سبز است

شمارهٔ ۲۳۴ : جدل از خصم هنر باشد و از من عیب است

شمارهٔ ۲۳۵ : خوش وقت آنکه خصمی گردون ندیده است

شمارهٔ ۲۳۶ : خوبرویان را سری با عاشقان پیر نیست

شمارهٔ ۲۳۷ : از سایه ی تو سبز سر خاک من بس است

شمارهٔ ۲۳۸ : بنای توبه ز ابر بهار در خلل است

شمارهٔ ۲۳۹ : هما! نصیب تو از من چنان که خواهی نیست

شمارهٔ ۲۴۰ : خمار وصل، دلم را ز اضطراب شکست

شمارهٔ ۲۴۱ : سینه ریشان ترا تیغ شهادت مرهم است

شمارهٔ ۲۴۲ : همچو لاله روزگارم در قدح نوشی گذشت

شمارهٔ ۲۴۳ : ز جوش ناله به دل اضطراب بسیار است

شمارهٔ ۲۴۴ : غنچه دلتنگ و لاله در خون است

شمارهٔ ۲۴۵ : ز دوری تو مرا خوشدلی میسر نیست

شمارهٔ ۲۴۶ : خوش آن کز فکر بیش و کم گذشته ست

شمارهٔ ۲۴۷ : موسم کسب هوا شد که دگر مهتاب است

شمارهٔ ۲۴۸ : بهار آمد و ما را به باغ راهی نیست

شمارهٔ ۲۴۹ : زان می که باغ را رخ او در پیاله ریخت

شمارهٔ ۲۵۰ : حاصل سوختگان در ره برق خطر است

شمارهٔ ۲۵۱ : پایه ی نعش مرا یار من از جا برداشت

شمارهٔ ۲۵۲ : سوختن از تب سوزان محبت تابی ست

شمارهٔ ۲۵۳ : غیر بدگویی اگر خصم پرآشوب نداشت

شمارهٔ ۲۵۴ : عشق را چندان که مهرش بود هم کینش بد است

شمارهٔ ۲۵۵ : در باغ بی تو خاطر سنبل شکسته است

شمارهٔ ۲۵۶ : از عشق حکایت مکن افسانه بزرگ است

شمارهٔ ۲۵۷ : می بی منت اگر میل کنی، حیرانی ست

شمارهٔ ۲۵۸ : کی توان در عشق، بی سامان حیرانی نشست؟

شمارهٔ ۲۵۹ : خصمی به میان من و غیر از سخن توست

شمارهٔ ۲۶۰ : چنان ز گریه ی من اشک همنشینم ریخت

شمارهٔ ۲۶۱ : امشب که ز بختم به سوی بزم تو راه است

شمارهٔ ۲۶۲ : یار ما مونس بد و نیک است

شمارهٔ ۲۶۳ : دلم چو شمع همه عمر میهمان خود است

شمارهٔ ۲۶۴ : خون دلم چو لاله، آرایش ایاغ است

شمارهٔ ۲۶۵ : من تشنه ی آن چشمه که آبش همه خون است

شمارهٔ ۲۶۶ : خط نیست این به گرد گلت، سبزه ی تری ست

شمارهٔ ۲۶۷ : بازم از زخم خدنگش در دل و جان آتش است

شمارهٔ ۲۶۸ : آن گل که توان حرفی ازان زد گل داغ است

شمارهٔ ۲۶۹ : بیا که فصل خوش روزگار نزدیک است

شمارهٔ ۲۷۰ : به توبه هر که ز یک قطره ی شراب گذشت

شمارهٔ ۲۷۱ : ره بیرون شدنم زین چمن از یاد شده ست

شمارهٔ ۲۷۲ : در گلستان جهان هر مرغ نالان خود است

شمارهٔ ۲۷۳ : شمع از هوای وصلت، در حالت هلاک است

شمارهٔ ۲۷۴ : از بس که تلخکام ازین ناتوان گذشت

شمارهٔ ۲۷۵ : مرا کی از سبوی می گزیر است

شمارهٔ ۲۷۶ : شکسته خاطرم و رغبت نشاطم نیست

شمارهٔ ۲۷۷ : ایام بهار است و گلی در چمنم نیست

شمارهٔ ۲۷۸ : از شوق تو دل همره عمر گذران است

شمارهٔ ۲۷۹ : خطش دمید و به نازش نیاز من باقی ست

شمارهٔ ۲۸۰ : درین حدیقه دل مستمند بسیار است

شمارهٔ ۲۸۱ : در دلم بگذشت و چشمم اشک بی‌تابانه ریخت

شمارهٔ ۲۸۲ : ای دل سفر به لجه ی عمان مبارک است

شمارهٔ ۲۸۳ : چند باشم ز در دیر مغان دور، بس است

شمارهٔ ۲۸۴ : دماغ ساغر می از شراب ما خشک است

شمارهٔ ۲۸۵ : شراب غمزه ی مست تو خون بی گنه است

شمارهٔ ۲۸۶ : حکایت لب او همچو قند مشهور است

شمارهٔ ۲۸۷ : مشرق خورشید را فیض گریبان تو نیست

شمارهٔ ۲۸۸ : غنچه را برگ گل آیا در گریبان از کجاست

شمارهٔ ۲۸۹ : شد عمرها و شورش عشقم ز سر نرفت

شمارهٔ ۲۹۰ : گرمی گریه به سودای تو دامانم سوخت

شمارهٔ ۲۹۱ : نوای مرغ شباهنگ، ناله ی نی ماست

شمارهٔ ۲۹۲ : بیا که دل ز ورق حرف کینه خواهی شست

شمارهٔ ۲۹۳ : سر نهادن به سر کوی غمت تسلیم است

شمارهٔ ۲۹۴ : شد بهار و لاله صحن باغ را میخانه ساخت

شمارهٔ ۲۹۵ : کاروان اشک هرگه بی توام از دل گذشت

شمارهٔ ۲۹۶ : بوالهوس! با عشق خوبان این قدر امساک چیست

شمارهٔ ۲۹۷ : ای گل دگر ز دست کجا می گذارمت

شمارهٔ ۲۹۸ : راحتی ما را اگر می باشد از آزار ماست

شمارهٔ ۲۹۹ : رفتی و از نقش رویت دیده ی خونین پر است

شمارهٔ ۳۰۰ : هر کجا موجی ست، از مژگان ما برخاسته ست

شمارهٔ ۳۰۱ : خونم از دوری می در تن لاغر خشک است

شمارهٔ ۳۰۲ : خضر از لب تشنگان روی آتشناک اوست

شمارهٔ ۳۰۳ : خوش نیست به اهل طلب ایام لئیم است

شمارهٔ ۳۰۴ : آیینه را ز چشم تو تاب نگاه نیست

شمارهٔ ۳۰۵ : واقف کسی ز شیوه ی آن کج کلاه نیست

شمارهٔ ۳۰۶ : دلم به عشق ز آسیب فتنه آزاد است

شمارهٔ ۳۰۷ : شکوه ی احباب را نتوان به خود مشکل گرفت

شمارهٔ ۳۰۸ : بجز نسیم که آن زلف تابدار شکست

شمارهٔ ۳۰۹ : با وجود صد هنر، لافم ز شعر دلکش است

شمارهٔ ۳۱۰ : معنی رنگین به هر اندیشه نیست

شمارهٔ ۳۱۱ : هما به طالع من بال و پر ز بوم گرفت

شمارهٔ ۳۱۲ : شبم این روشنی کز آه دیده ست

شمارهٔ ۳۱۳ : در دشت جز غم تو مرا غمگسار نیست

شمارهٔ ۳۱۴ : کوی عشق است و سعادت را در اینجا کارهاست

شمارهٔ ۳۱۵ : شور عجبی در چمن از بلبل صبح است

شمارهٔ ۳۱۶ : آفت باد خزان را می توان معذور داشت

شمارهٔ ۳۱۷ : مقیم کوی عشق از قید هر تکلیف آزاد است

شمارهٔ ۳۱۸ : به سینه ام ز غمت داغ بر سر داغ است

شمارهٔ ۳۱۹ : همچو مرغان قفس ما را ز گل بویی بس است

شمارهٔ ۳۲۰ : از بهار وصلم امشب جیب و دامان پر گل است

شمارهٔ ۳۲۱ : مژده یاران را که یار از دست ما ساغر گرفت

شمارهٔ ۳۲۲ : دلم بی طره ای آشفته حال است

شمارهٔ ۳۲۳ : ز عشقم به هر محفل افسانه ای ست

شمارهٔ ۳۲۴ : به چشم همت من عرصه ی زمین تنگ است

شمارهٔ ۳۲۵ : در مقام بی خطر، آزادگان را خواب نیست

شمارهٔ ۳۲۶ : حسن با مهر و وفا بیگانه است

شمارهٔ ۳۲۷ : از خم زلفش دلم با آه و افغان بازگشت

شمارهٔ ۳۲۸ : آن قدر سوزی که خواهد شعله با آه من است

شمارهٔ ۳۲۹ : نشان هستی من چون حباب پیرهن است

شمارهٔ ۳۳۰ : قصه ی منصور را سر کرده است

شمارهٔ ۳۳۱ : چو مجنون بر زبانم حرف او افسانهٔ لیلی‌ست

شمارهٔ ۳۳۲ : عاشقانیم، به ما طعنه ی دیگر خود نیست

شمارهٔ ۳۳۳ : گر عاشقی، از گنه چه باک است

شمارهٔ ۳۳۴ : مرا گوش از بهر پیغام اوست

شمارهٔ ۳۳۵ : همه تن خون دل من همچو دهان زخم است

شمارهٔ ۳۳۶ : عشق خونریز که شیر مست است

شمارهٔ ۳۳۷ : چون شحنه مرا پنجه ی تقدیر گرفته ست

شمارهٔ ۳۳۸ : از مصلحت الفت به من پیر گرفته ست

شمارهٔ ۳۳۹ : از عیش دل مرا چه رنگ است

شمارهٔ ۳۴۰ : زین پس سر مینای می ناب سلامت!

شمارهٔ ۳۴۱ : لطف این دلشکنان [در حق] ما معلوم است

شمارهٔ ۳۴۲ : هر کجا حرف تو آید به میان، گل گوش است

شمارهٔ ۳۴۳ : ز دیده اشک چکد روز وصل یار عبث

شمارهٔ ۳۴۴ : با مدعی گذشته ام بر کنار بحث

شمارهٔ ۳۴۵ : زاهد بیا و پرده برافکن ز راز خبث

شمارهٔ ۳۴۶ : به من ز یاد رخ اوست گلستان محتاج

شمارهٔ ۳۴۷ : گلی به رنگ رخش گلستان ندارد هیچ

شمارهٔ ۳۴۸ : شیخ است و خودآرایی بسیار و دگر هیچ

شمارهٔ ۳۴۹ : دارم هوس رخصت آهی و دگر هیچ

شمارهٔ ۳۵۰ : بیخودی از گل روی تو کند بلبل صبح

شمارهٔ ۳۵۱ : خوش آن دمی که لبم گردد آشنای قدح

شمارهٔ ۳۵۲ : ای کشیده می از قرابهٔ صبح

شمارهٔ ۳۵۳ : بر ما دمی نمی گذرد بی شراب تلخ

شمارهٔ ۳۵۴ : حاصل من نیست از شهد سخن جز کام تلخ

شمارهٔ ۳۵۵ : شد باغ از بهار، سفید و سیاه و سرخ

شمارهٔ ۳۵۶ : سودی به ره عشق ز تدبیر نباشد

شمارهٔ ۳۵۷ : زبان که یاد دل بوالفضول می‌آرد

شمارهٔ ۳۵۸ : طالع من شد ضعیف از بس غم افلاک خورد

شمارهٔ ۳۵۹ : چند چون مرغ کسی بادیه پیما باشد؟

شمارهٔ ۳۶۰ : زین چرخ ستمکشان نرستند

شمارهٔ ۳۶۱ : سحر شد و دم تأثیر ناله می‌گذرد

شمارهٔ ۳۶۲ : عمرها رفت و نشد نام زلیخایی بلند

شمارهٔ ۳۶۳ : فصلی چنین که بلبل، از شوق جوش دارد

شمارهٔ ۳۶۴ : امشب گل شکفتگی ما دو رنگ بود

شمارهٔ ۳۶۵ : وجودم را غم عشق تو ای بی‌باک می‌سوزد

شمارهٔ ۳۶۶ : به صحرا آن کمان‌ابرو پی نخجیر می‌آید

شمارهٔ ۳۶۷ : آبروی تیغ را خونگرمی بسمل برد

شمارهٔ ۳۶۸ : ماه چون روی او نمی باشد

شمارهٔ ۳۶۹ : می دو ساله به لب های یار من نرسد

شمارهٔ ۳۷۰ : ای نهاده حسن را برطاق از ابروی بلند

شمارهٔ ۳۷۱ : حمله ی شوق تو غافل را دل آگاه داد

شمارهٔ ۳۷۲ : آمد دی و ز میکده ها شور شد بلند

شمارهٔ ۳۷۳ : در چمن دوش صبا بوی تو سودا می‌کرد

شمارهٔ ۳۷۴ : دامان طرب بهار افشاند

شمارهٔ ۳۷۵ : خوش آن عاشق که خون از دیدهٔ نمناک او ریزد

شمارهٔ ۳۷۶ : به غیر کار جفا آسمان نمی‌داند

شمارهٔ ۳۷۷ : قاصد، دیگر به تو کم می‌رسد

شمارهٔ ۳۷۸ : چشم من ناز توتیا نکشد

شمارهٔ ۳۷۹ : آن کس که ز آسوده دلی رنگ برآرد

شمارهٔ ۳۸۰ : عشق دل‌ها را به آن زلف چو سنبل می‌دهد

شمارهٔ ۳۸۱ : بی قراران گر ز کوی او برون گامی نهند

شمارهٔ ۳۸۲ : مطلب بجز آزار ز مطلوب نباشد

شمارهٔ ۳۸۳ : مرا بر حاصل کس نیست امید

شمارهٔ ۳۸۴ : به من هردم ز روی مهربانی یار می‌پیچد

شمارهٔ ۳۸۵ : نه همین از تو مرا گرد غم از سینه رود

شمارهٔ ۳۸۶ : چشم خویشان را حسد از بس به دولت شور کرد

شمارهٔ ۳۸۷ : تا از قبول عشق، سخن بهره مند شد

شمارهٔ ۳۸۸ : ز دل غبار به چشم پر آب می‌آید

شمارهٔ ۳۸۹ : از دل گله ی ما ره اظهار نداند

شمارهٔ ۳۹۰ : می‌خورم خون که حنا آن کف پا می‌بوسد

شمارهٔ ۳۹۱ : چو حسن سبز تمنای اهل دید بود

شمارهٔ ۳۹۲ : گل به غفلت ز گلستان جهان برخیزد

شمارهٔ ۳۹۳ : عشق در هرجا نقاب از روی زیبا می‌کشد

شمارهٔ ۳۹۴ : ابر چشمم چون به عزم گریه دامان بشکند

شمارهٔ ۳۹۵ : خراب نشئهٔ آن لب، می و مینا نمی‌داند

شمارهٔ ۳۹۶ : به کوی عشق اسیران به بوی یار روند

شمارهٔ ۳۹۷ : ازین حسرت که دور از دامن دلدار می‌ماند

شمارهٔ ۳۹۸ : بی‌لب او باده بر طبع ایاغم می‌خورد

شمارهٔ ۳۹۹ : شد بهار و شمع با گل آشنایی می‌کند

شمارهٔ ۴۰۰ : زاهد امشب تا سحر با ما شراب ناب زد

شمارهٔ ۴۰۱ : سیل ویرانی ز کنج خانهٔ ما می‌برد

شمارهٔ ۴۰۲ : مرا ز بزم خود آن پر عتاب می‌راند

شمارهٔ ۴۰۳ : درد ما خسته دلان تن به مداوا ندهد

شمارهٔ ۴۰۴ : جا به هر دل که گرفت او، دگر از جا نرود

شمارهٔ ۴۰۵ : با لطف ساعدت ید بیضا نمی‌رسد

شمارهٔ ۴۰۶ : می حرام محتسب بادا که بی‌ما می‌خورد!

شمارهٔ ۴۰۷ : دلم آشفتگی در کار هرکس دید، می‌لرزد

شمارهٔ ۴۰۸ : شد بهار و باغبان دیگر در دکان گشود

شمارهٔ ۴۰۹ : باغبان خُلد از گلزار ما گل می‌برد

شمارهٔ ۴۱۰ : دلم چو غنچه ز گلگشت باغ می‌گیرد

شمارهٔ ۴۱۱ : رونق ناموس را چون عشق رسوا بشکند

شمارهٔ ۴۱۲ : درین ره کعبه سنگ راه باشد

شمارهٔ ۴۱۳ : دل آشفته از نام شراب ناب می سوزد

شمارهٔ ۴۱۴ : کسی کز عاشقی دم زد، چه باک از دشمنی دارد

شمارهٔ ۴۱۵ : چه پروای گلستان و سر و برگ چمن دارد

شمارهٔ ۴۱۶ : مرا به کوی تو دلگرمی شراب آورد

شمارهٔ ۴۱۷ : نوبهار است و جنونم سوی هامون می‌کشد

شمارهٔ ۴۱۸ : شمع، برقع ز پی پاس تجلی دارد

شمارهٔ ۴۱۹ : زین چمن گر لاله ذوق از تاج شاهی می‌برد

شمارهٔ ۴۲۰ : تا مرا تعلیم عشق او نواپرداز کرد

شمارهٔ ۴۲۱ : آنکه در پیری می عشرت به ساغر می‌کند

شمارهٔ ۴۲۲ : اسیر عشق تو سود و زیان چه می‌داند

شمارهٔ ۴۲۳ : از نفس آنچه دلم دید، ز زنجیر ندید

شمارهٔ ۴۲۴ : اهل شیراز، بهشتی صفتان دهرند

شمارهٔ ۴۲۵ : غریبی را به من عشقت وطن کرد

شمارهٔ ۴۲۶ : رسید آن مست و از گردن صراحی در بغل دارد

شمارهٔ ۴۲۷ : روزگار از چمن وصل توام دور افکند

شمارهٔ ۴۲۸ : خورشید از نمود رخت بی نمود شد

شمارهٔ ۴۲۹ : چون در دلش ز لعل تو اندیشه بگذرد

شمارهٔ ۴۳۰ : خراب لعل لبت کی شراب می‌گیرد

شمارهٔ ۴۳۱ : کامم ز جهان گوهر نایاب برآمد

شمارهٔ ۴۳۲ : در گدایی همت ما پادشاهی می‌کند

شمارهٔ ۴۳۳ : می‌گریزد خوابم از جایی که مخمل می‌برند

شمارهٔ ۴۳۴ : به کوی عشق، دل دادخواه می‌خواهند

شمارهٔ ۴۳۵ : قفس ترا چو خوش افتاد به ز باغ بود

شمارهٔ ۴۳۶ : دیگر بهار شد که هوا گلفشان شود

شمارهٔ ۴۳۷ : به عشق باده ز خون امید و بیم خورند

شمارهٔ ۴۳۸ : گل ز بویت در گلستان لاف شاهی می‌زند

شمارهٔ ۴۳۹ : کاروانی دگر از مصر هوس می‌آید

شمارهٔ ۴۴۰ : عنان شکوه را در بزم او دست ادب پیچد

شمارهٔ ۴۴۱ : از عکس رخش که تاب دارد

شمارهٔ ۴۴۲ : چشم خود بگشا حدیث خوش نگاهی می‌رود

شمارهٔ ۴۴۳ : در ره شوق، دل از بیم خطر می‌لرزد

شمارهٔ ۴۴۴ : چنان به عشق تو دل با زمانه شک دارد

شمارهٔ ۴۴۵ : به راه شوق، خضر جستجو چه می داند

شمارهٔ ۴۴۶ : مژگان من وظیفهٔ خوناب می‌خورد

شمارهٔ ۴۴۷ : ز خنده آب بقا را به تشنه شور کند

شمارهٔ ۴۴۸ : خوش آنکه خسته دلان می ز جام ژرف کشند

شمارهٔ ۴۴۹ : شد بناگوش، چو صبحم همه یکبار سفید

شمارهٔ ۴۵۰ : قدح بر چشمهٔ خورشید در جوهر شرف دارد

شمارهٔ ۴۵۱ : اضطراب شعله را داغم به گلخن می‌دهد

شمارهٔ ۴۵۲ : ز بس اندیشه از آشوب ملک جم، نگین دارد

شمارهٔ ۴۵۳ : بلبل ما ناله بر آهنگ غربت ساز کرد

شمارهٔ ۴۵۴ : عاشق پرشِکوه خاموش از تغافل می‌شود

شمارهٔ ۴۵۵ : تنها من ضعیف ندارم بدن کبود

شمارهٔ ۴۵۶ : ز می به آب فتادن مرا زیان دارد

شمارهٔ ۴۵۷ : همچو مرغ از دست من پیمانهٔ مل می‌پرد

شمارهٔ ۴۵۸ : چو شعله آن گل رویم به روی خار کشید

شمارهٔ ۴۵۹ : ساقی ما که بسی چشم و دل از پی دارد

شمارهٔ ۴۶۰ : عشق آشوب دل و جوش درون می‌آرد

شمارهٔ ۴۶۱ : از دیر و کعبه تا به دو جانب دو خانه ماند

شمارهٔ ۴۶۲ : دلم به سینه ز ننگ سخنوری خون شد

شمارهٔ ۴۶۳ : چشم پرافسون او سحرآفرینی می‌کند

شمارهٔ ۴۶۴ : همای شوق من بر قاف همت آشیان دارد

شمارهٔ ۴۶۵ : دلم آسوده شد تا در خم زلفش مکان دارد

شمارهٔ ۴۶۶ : وقت آن شد که جنون رخت به صحرا ببرد

شمارهٔ ۴۶۷ : ای به خورشید سیاهی زده از روی سفید

شمارهٔ ۴۶۸ : ز گریه گشت مرا دیده ی خراب سفید

شمارهٔ ۴۶۹ : چشم توام ز هوش تهیدست می کند

شمارهٔ ۴۷۰ : شورش منصور را آخر سرم معراج شد

شمارهٔ ۴۷۱ : دلم در باغ نتوانست امشب خواب راحت کرد

شمارهٔ ۴۷۲ : دلم چو لاله در اطراف باغ می‌رقصد

شمارهٔ ۴۷۳ : از گریبان سر نیاوردم برون تا چاک شد

شمارهٔ ۴۷۴ : به دست آیینه از عکس رخش گلدسته را ماند

شمارهٔ ۴۷۵ : چو آیینه خیالش در دلم بسیار می‌گردد

شمارهٔ ۴۷۶ : خون بی تابان به محشر نیست بی گفت و شنید

شمارهٔ ۴۷۷ : نوبهار آمد که روی باغ را گلگون کند

شمارهٔ ۴۷۸ : چه غم دارد مرا از خویش اگر محروم می‌سازد

شمارهٔ ۴۷۹ : نکته سنجان! صفحه را از وصف می گلگون کنید

شمارهٔ ۴۸۰ : دوستان می‌روم از خود که صبا می‌آید

شمارهٔ ۴۸۱ : حریر شعله ی ما را در آب می بافند

شمارهٔ ۴۸۲ : در چمن ای گلرخان تا چند منزل خوش کنید

شمارهٔ ۴۸۳ : خوش آنکه دوستی از دوست باخبر گردد

شمارهٔ ۴۸۴ : برگ عیشی قسمت ما نیست در بستان هند

شمارهٔ ۴۸۵ : نگاه از شوق دیدارت به چشم من نمی‌گنجد

شمارهٔ ۴۸۶ : رفت اشکم که سری بر گذر یار کشد

شمارهٔ ۴۸۷ : دارم دلی که پای ز هر گلشنی کشید

شمارهٔ ۴۸۸ : دل حزین عجبی نیست کز نوا افتد

شمارهٔ ۴۸۹ : همچو شمعم آتش از مژگان به دامن می‌چکد

شمارهٔ ۴۹۰ : چون مست من سوار به عزم شکار شد

شمارهٔ ۴۹۱ : ز دام عشق کی آزادی‌ام هوس باشد

شمارهٔ ۴۹۲ : دلم چون هاله دامی از پی صید مهی دارد

شمارهٔ ۴۹۳ : هیچ کس یک قطره آبم غیر چشم تر نداد

شمارهٔ ۴۹۴ : جلوه را زیور نباید چون به آیین می‌رود

شمارهٔ ۴۹۵ : تیغ ما آلوده ی خون کسی از کین نشد

شمارهٔ ۴۹۶ : اگر دریا ز اشکم دم زند، آشوب می‌خواهد

شمارهٔ ۴۹۷ : کسی را در فغان ناله چون محبوب می‌خواهد

شمارهٔ ۴۹۸ : نسیم صبحدم از موسمی نوید دهد

شمارهٔ ۴۹۹ : لاله و گل چهره از شرم تو رنگین کرده اند

شمارهٔ ۵۰۰ : فلک انجام کاروبار ما داند چه خواهد شد

شمارهٔ ۵۰۱ : روز بی‌معشوق و شب بی‌جام گلگون می‌رود

شمارهٔ ۵۰۲ : یک تن به جهان خاطر وارسته ندارد

شمارهٔ ۵۰۳ : یاد ایامی که بلبل چون من محزون نبود

شمارهٔ ۵۰۴ : لب تو ساغر می را نمک به کار کند

شمارهٔ ۵۰۵ : چو می فروش به مینا شراب ناب کند

شمارهٔ ۵۰۶ : هرکه دلتنگ است کی در عشق چون من می‌شود

شمارهٔ ۵۰۷ : چو حسن پرده گشا از پی نظاره شود

شمارهٔ ۵۰۸ : کار من خراب ندانم کجا رسد

شمارهٔ ۵۰۹ : فلک دایم به قصد مردم وارسته می‌گردد

شمارهٔ ۵۱۰ : مشکل که یاد ما به قدح نوشی آورد

شمارهٔ ۵۱۱ : بهار رفته ز بس دل‌پذیر می‌آید

شمارهٔ ۵۱۲ : کجاست عشق که آتش فروز آه شود

شمارهٔ ۵۱۳ : خودپرستند بتان، خیل خدا نشناسند

شمارهٔ ۵۱۴ : باده در جام خمار من دلگیر کنید

شمارهٔ ۵۱۵ : بازم از ابر قدح برقی به خرمن ریختند

شمارهٔ ۵۱۶ : خرم آن روزی که یاری جانب یاری رود

شمارهٔ ۵۱۷ : رشکم ز گفتگوی تو خاموش می کند

شمارهٔ ۵۱۸ : ساقی دلگشای ما آمد

شمارهٔ ۵۱۹ : از نکهت تو باده ره هوش می زند

شمارهٔ ۵۲۰ : دل به تدبیر رهایی چو به سویم بیند

شمارهٔ ۵۲۱ : نه همین نازش مرا منع از رخ او می‌کند

شمارهٔ ۵۲۲ : مشاطه خم گیسوی جانانه نسازد

شمارهٔ ۵۲۳ : ز دست رفت دل و در پی شراب افتاد

شمارهٔ ۵۲۴ : غبار خط نوخیزت ز سوی مشک می‌آید

شمارهٔ ۵۲۵ : فغان کز دِیْر، زاهد سبحه را بگسسته می‌آرد

شمارهٔ ۵۲۶ : هرکه شوق طایر وصل تو صیادش کند

شمارهٔ ۵۲۷ : لاله ای هرجا که بیند، داغ ما روشن شود

شمارهٔ ۵۲۸ : بر رخت راه نگاه از گلستان بیرون رود

شمارهٔ ۵۲۹ : کرده ام در گوشه ی ایران قناعت کار خود

شمارهٔ ۵۳۰ : خنده ی شوخ تو فرصت به تغافل ندهد

شمارهٔ ۵۳۱ : صبرم از درد تو تکلیف مداوا می‌کند

شمارهٔ ۵۳۲ : دل بی‌لبت شکفته به ساغر نمی‌شود

شمارهٔ ۵۳۳ : نهال ما که چو نی پر ز بند می‌روید

شمارهٔ ۵۳۴ : دگر عشق بر جان غم پرورم زد

شمارهٔ ۵۳۵ : کرشمهٔ تو اگر دست از شراب کشد

شمارهٔ ۵۳۶ : آیینه از خیال رخش آفتاب شد

شمارهٔ ۵۳۷ : بعد ازین از باغ در گلخن وطن خواهیم کرد

شمارهٔ ۵۳۸ : بس که بر من چشم او افسون سودا می دمد

شمارهٔ ۵۳۹ : گل از هوای تو در رنگ و بو نمی‌گنجد

شمارهٔ ۵۴۰ : از بزم می چو آن قد رعنا بلند شد

شمارهٔ ۵۴۱ : چون گل ز پاره ی دلم اسباب داده اند

شمارهٔ ۵۴۲ : گلستان را سرو نوخیز قدش آباد کرد

شمارهٔ ۵۴۳ : زلفت ز من حزین گریزد

شمارهٔ ۵۴۴ : ز مرگم گر غبار غم که در دل بود، برخیزد

شمارهٔ ۵۴۵ : بی‌نیازی عارفان را کارسازی می‌کند

شمارهٔ ۵۴۶ : از فروغ چهره، گلخن را چو گلشن می‌کند

شمارهٔ ۵۴۷ : سرشک شوق تو آبی به جوی ما آورد

شمارهٔ ۵۴۸ : با عشق، کی مراتب امید شد بلند؟

شمارهٔ ۵۴۹ : دلم آن زلف سیه برد و تغافل دارد

شمارهٔ ۵۵۰ : دود از جگرم زمزمه ی چنگ برآورد

شمارهٔ ۵۵۱ : در چمن شمشاد من گر شانه بر کاکل زند

شمارهٔ ۵۵۲ : قلم من که سخن با ورق دل دارد

شمارهٔ ۵۵۳ : می کشان در انجمن چون حرف لعل او زنند

شمارهٔ ۵۵۴ : به هر چمن که دلم با فغان درون آید

شمارهٔ ۵۵۵ : به بزم وصل، دل من ز جا نمی جنبد

شمارهٔ ۵۵۶ : من این دردی که دارم چاره‌اش آن سیمتن باشد

شمارهٔ ۵۵۷ : به عمر خضر تغافل ز بی نیازی کرد

شمارهٔ ۵۵۸ : لبت چون غنچه دلتنگی ندارد

شمارهٔ ۵۵۹ : به دل هر چیز بیند عشق آتشخو بسوزاند

شمارهٔ ۵۶۰ : در عشق دلم را به جبین نقش وفا بود

شمارهٔ ۵۶۱ : چو آهم گرم گردد، دوست از دشمن نمی‌داند

شمارهٔ ۵۶۲ : نماند باده و آن تندخو نمی‌آید

شمارهٔ ۵۶۳ : از خون خویش می به ایاغ تو می کنند

شمارهٔ ۵۶۴ : گل ز رخسار تو رنگ و بو به دامن می کشد

شمارهٔ ۵۶۵ : آنکه چون گل غیر جام لعل دورانش نداد

شمارهٔ ۵۶۶ : یاد روی او کتانم را لباس ماه کرد

شمارهٔ ۵۶۷ : اسیر عشق از کف ساغر خوناب نگذارد

شمارهٔ ۵۶۸ : اهل عالم که ز اقبال هما می گویند

شمارهٔ ۵۶۹ : نه جا در باغ و بستانی، نه ره در گلشنی دارند

شمارهٔ ۵۷۰ : مطرب این مجلس امشب راه دل‌ها می‌زند

شمارهٔ ۵۷۱ : عشق از سرم چو شور ز میخانه کم نشد

شمارهٔ ۵۷۲ : چون خم می امشب از مستی دلم در جوش بود

شمارهٔ ۵۷۳ : خطش به تازه باعث ناز و نیاز شد

شمارهٔ ۵۷۴ : سرم چو گوی به میخانه بی درنگ دود

شمارهٔ ۵۷۵ : کسی کو تا ز کار اهل همت سر برون آرد

شمارهٔ ۵۷۶ : جز خم می کو کسی تا چاره ی پیری کند

شمارهٔ ۵۷۷ : چه رنگ ها که ازین سیمتن شکسته شود

شمارهٔ ۵۷۸ : ننگ مستی تا به کی قدر کمالم بشکند

شمارهٔ ۵۷۹ : ای دریده ز تو گل پیرهن خون آلود

شمارهٔ ۵۸۰ : از قفای زلف مشکین تو عنبر می‌دود

شمارهٔ ۵۸۱ : اضطراب دلم از شوق تو دیدن دارد

شمارهٔ ۵۸۲ : گل پی نکهت او دست دعا کرد بلند

شمارهٔ ۵۸۳ : در ره عشق بتان جان ز بلا نتوان برد

شمارهٔ ۵۸۴ : ز بالین همنشینم هر نفس غمناک برخیزد

شمارهٔ ۵۸۵ : چه عیش ها که اسیران به وصل ساز کنند

شمارهٔ ۵۸۶ : شکفته گل ز بر خار ما همیشه رود

شمارهٔ ۵۸۷ : اهل میخانه گلاب از گل صهبا گیرند

شمارهٔ ۵۸۸ : جان فراوان است اگر جانانه‌ای پیدا شود

شمارهٔ ۵۸۹ : می تا به کی ز رنگم، در زیر ننگ باشد

شمارهٔ ۵۹۰ : از جهان هرکه چو ما خرقه بدوشان گذرد

شمارهٔ ۵۹۱ : در گلستانی که هر زاغی خوش آوازی کند

شمارهٔ ۵۹۲ : رهنمای مقصد هرکس توکل می‌شود

شمارهٔ ۵۹۳ : نگذرد فتنه ز راهی که پی او باشد

شمارهٔ ۵۹۴ : مرا معانی کوتاه، دلپسند نباشد

شمارهٔ ۵۹۵ : برای طعنه ی ما این همه چه در جوشند

شمارهٔ ۵۹۶ : در سر کوی تو جمعند پریشانی چند

شمارهٔ ۵۹۷ : جرعه ای تا می خورد، خون در ایاغم می کند

شمارهٔ ۵۹۸ : زین گلستان تا قیامت، جوش بلبل کم مباد

شمارهٔ ۵۹۹ : بی تو معموره ی دل رو به خرابی دارد

شمارهٔ ۶۰۰ : خروش فتنه‌ای از روزگار می‌آید

شمارهٔ ۶۰۱ : پرتوی هردم به دل فیض الهی افکند

شمارهٔ ۶۰۲ : دلم امشب ز جنون چون خم می جوشان بود

شمارهٔ ۶۰۳ : سری دارم چو مغزش در میان درد

شمارهٔ ۶۰۴ : می‌کشان روی تمنا کی به زمزم می‌نهند

شمارهٔ ۶۰۵ : از چشم من خیال تو بیرون نمی‌رود

شمارهٔ ۶۰۶ : می بده ساقی که حسن باغ و بستان می‌رود

شمارهٔ ۶۰۷ : چو گل به آب روان شد، چو می به تاب آمد

شمارهٔ ۶۰۸ : آیینه را چو نوبت دیدار می‌رسد

شمارهٔ ۶۰۹ : ای خوش آن روز که آن سیب ذقن سبز شود

شمارهٔ ۶۱۰ : آهم چو جوش زد، دل ناشاد بشکند

شمارهٔ ۶۱۱ : تیغ بردار که چون حوصله بی تاب شود

شمارهٔ ۶۱۲ : نه همین تنها مرا چون شمع، آتش قوت کرد

شمارهٔ ۶۱۳ : دل من ناله ز شوق تو پر آشوب کند

شمارهٔ ۶۱۴ : پیاله چون به من از دست او حواله شود

شمارهٔ ۶۱۵ : ز فیض شمع رخت ذره آفتاب شود

شمارهٔ ۶۱۶ : دل در طلب چه گوش به صوت درا کند

شمارهٔ ۶۱۷ : هر طرف جلوه کند، روی به ما بنماید

شمارهٔ ۶۱۸ : هم‌نشین از گریهٔ من کاشکی دامان کشد

شمارهٔ ۶۱۹ : در عشق، دل چه ناله ی مستانه می کشد

شمارهٔ ۶۲۰ : از بس که مرا بخت زبون شور برآمد

شمارهٔ ۶۲۱ : هر سنگ ریزه، طور تجلی نمی شود

شمارهٔ ۶۲۲ : به یاد زلفت از هر سینه بوی مشک می‌آید

شمارهٔ ۶۲۳ : خوش آن نسیم کزان زلف مشکسود آید

شمارهٔ ۶۲۴ : قدم هرکس به راه او نهد منزل نمی‌خواهد

شمارهٔ ۶۲۵ : سایه ی بخت، مرا افسر شاهی باشد

شمارهٔ ۶۲۶ : بی توام ذوق کی از بستر راحت باشد

شمارهٔ ۶۲۷ : غبار غم ز ابر نوبهاری در جهان گم شد

شمارهٔ ۶۲۸ : سحر که ناله مرا گرم چون جرس گیرد

شمارهٔ ۶۲۹ : قلم دگر به زبان حرف آشنا دارد

شمارهٔ ۶۳۰ : دل پی لاله‌رخان همچو صبا می‌گردد

شمارهٔ ۶۳۱ : چندروزه زندگی بر ما گرانی می‌کند

شمارهٔ ۶۳۲ : دلم از رهگذر فقر، حکایت نکند

شمارهٔ ۶۳۳ : معشوق ما به جلوه چو آهنگ می‌کند

شمارهٔ ۶۳۴ : لطف ساقی، خار از پهلوی آتش می کشد

شمارهٔ ۶۳۵ : مستان تواند خسته ای چند

شمارهٔ ۶۳۶ : شراب صحبت اهل جهان صداع آرد

شمارهٔ ۶۳۷ : به بی‌پروایی ما غافلان، تقدیر می‌خندد

شمارهٔ ۶۳۸ : به عشق، کار جز از دست من نمی آید

شمارهٔ ۶۳۹ : چه شد نگاه تو گر شرم ما نگه دارد

شمارهٔ ۶۴۰ : از غم هرکسی این سوخته تن می لرزد

شمارهٔ ۶۴۱ : سوی وطن ز ناله ام آشوب می برد

شمارهٔ ۶۴۲ : چو در غمخانهٔ ما آید آن دلبر نمی‌ماند

شمارهٔ ۶۴۳ : کینهٔ ما را از او صبر و تحمل می‌کشد

شمارهٔ ۶۴۴ : دو روز عمر که خواه و نخواه می گذرد

شمارهٔ ۶۴۵ : بهار رفت و دل از ابر کامیاب نشد

شمارهٔ ۶۴۶ : دل در سواد زلف تو بیهوش می شود

شمارهٔ ۶۴۷ : مشاطه را جمال تو دیوانه می کند

شمارهٔ ۶۴۸ : در قید محبت دل ناشاد نباشد

شمارهٔ ۶۴۹ : در بیابان هرکه یاد آن خم کاکل کند

شمارهٔ ۶۵۰ : بی‌سبب مردم به قید نام و ننگ افتاده‌اند

شمارهٔ ۶۵۱ : در آزار دلم طفلی که از گردون سبق دارد

شمارهٔ ۶۵۲ : سر کن سخنی تا دل بدحال گشاید

شمارهٔ ۶۵۳ : خرم آنان که به دل راه تمنا بستند

شمارهٔ ۶۵۴ : آنچه در پرده ی گل بود نهان، روی تو بود

شمارهٔ ۶۵۵ : دلم آن پر عتاب می طلبد

شمارهٔ ۶۵۶ : ماند ای شیخ، که مانی به ابابیل سفید

شمارهٔ ۶۵۷ : شد موی خضر در طلبت جابه جا سفید

شمارهٔ ۶۵۸ : در کوی تو دیوانه مرا نام نهادند

شمارهٔ ۶۵۹ : ای نغمه سرای چمنت بلبل کاغذ

شمارهٔ ۶۶۰ : به خون خود کنم آلوده، ای صبا کاغذ

شمارهٔ ۶۶۱ : آمد بهار و شد می چون ارغوان لذیذ

شمارهٔ ۶۶۲ : شد بهار و بوستان را داد آب و تاب ابر

شمارهٔ ۶۶۳ : پر شکوه مکن، خاطر آن ماه نگه دار

شمارهٔ ۶۶۴ : زخم ناسورم من و از لطف مرهم شرمسار

شمارهٔ ۶۶۵ : حسن، شیرین را ازان می پرورد دایم به شیر

شمارهٔ ۶۶۶ : آمد بهار و باغ شکفت از سرور ابر

شمارهٔ ۶۶۷ : زاهد بنای سست ورع را خراب گیر

شمارهٔ ۶۶۸ : ای خطت سرمایه ی عنبرفروشان بهار

شمارهٔ ۶۶۹ : مست گر نیستی از شیوهٔ مستان مگذر

شمارهٔ ۶۷۰ : ای دل ز آیینه تعلیم تن آسانی بگیر

شمارهٔ ۶۷۱ : صبا دعای مرا سوی می گساران بر

شمارهٔ ۶۷۲ : دارد از داغ دل من خاطر مرهم غبار

شمارهٔ ۶۷۳ : گلرخان بینند هرگه بر اسیر یکدگر

شمارهٔ ۶۷۴ : نیستی عیش و طرب، بیگانگی کم یاد گیر

شمارهٔ ۶۷۵ : ای که همچون آب خواهد خورد خاکت غم مخور

شمارهٔ ۶۷۶ : از دل برون نکرده خیال جفا هنوز

شمارهٔ ۶۷۷ : از فیض ابر شد به چمن هر نهال سبز

شمارهٔ ۶۷۸ : ز شوق وصل چو پروانه در سراغ مسوز

شمارهٔ ۶۷۹ : دهد مرغ دلم را عزم پرواز

شمارهٔ ۶۸۰ : مردم و زخم از دم شمشیر می‌آید هنوز

شمارهٔ ۶۸۱ : چنین کز من بود نخل سخن سبز

شمارهٔ ۶۸۲ : بهار در قدح گل می غریب مریز

شمارهٔ ۶۸۳ : همچو گل پرده ی دل در خس و خاشاک انداز

شمارهٔ ۶۸۴ : صبحدم چون صاحبان غیب بر اهل نیاز

شمارهٔ ۶۸۵ : چو موج، موسم گل سبحه را در آب انداز

شمارهٔ ۶۸۶ : چون گلم از جامه بر تن مانده دامانی و بس

شمارهٔ ۶۸۷ : ای خوش آن سروری که از ناموس

شمارهٔ ۶۸۸ : مگذر ز می، ز باطن اهل صفا بترس

شمارهٔ ۶۸۹ : از دل آشفتگان شرح پریشانی بپرس

شمارهٔ ۶۹۰ : راه شوقی نسپردم افسوس

شمارهٔ ۶۹۱ : همچو عنقاست مرا گوشه ای از دنیا بس

شمارهٔ ۶۹۲ : ای به غیر از من ناکام، به کام همه کس

شمارهٔ ۶۹۳ : زاهد از رشک این قدر گرم عتاب ما مباش

شمارهٔ ۶۹۴ : قدم برون نگذارم ز آستانهٔ خویش

شمارهٔ ۶۹۵ : هر کجا گرم است بازار ادب، محجوب باش

شمارهٔ ۶۹۶ : باده، ای عیسی لقا از دست نامحرم مکش

شمارهٔ ۶۹۷ : در وادی محبت، چون خضر راهبر باش

شمارهٔ ۶۹۸ : عاشقی، دیگر به فکر منزل و مسکن مباش

شمارهٔ ۶۹۹ : کار عاشق واژگون باشد ز سیر اخترش

شمارهٔ ۷۰۰ : چمنی را که بود خرمی از رخسارش

شمارهٔ ۷۰۱ : چو گل کسی که هوای تو برده آرامش

شمارهٔ ۷۰۲ : خوش آنکه باده ی ناب است مایه ی هوشش

شمارهٔ ۷۰۳ : هرکه را ساز بود زمزمه ی زنجیرش

شمارهٔ ۷۰۴ : خبر بگیر ز احوال خضر در کویش

شمارهٔ ۷۰۵ : از روی دل ز عاجزی خود خجل مباش

شمارهٔ ۷۰۶ : درون کاسه ی سر دارم از جنون آتش

شمارهٔ ۷۰۷ : زخم دل کم نیست، سامان گر نباشد گو مباش

شمارهٔ ۷۰۸ : شراب همچو گل و لاله خور ز ساغر خویش

شمارهٔ ۷۰۹ : ز مژگان آب چشمم می زند جوش

شمارهٔ ۷۱۰ : هلاک تاج نه چون شمع صبحگاهی باش

شمارهٔ ۷۱۱ : ای دل ز گرد کلفت عالم غمین مباش

شمارهٔ ۷۱۲ : هرکه سرگرم کند شوق تو چون خورشیدش

شمارهٔ ۷۱۳ : سر تا به پا چو شمع همه اشک و آه باش

شمارهٔ ۷۱۴ : خرم آن گلشن که امید بهاری باشدش

شمارهٔ ۷۱۵ : چو گل که گفت درین باغ شاد و خندان باش

شمارهٔ ۷۱۶ : عقل نگذارد مرا یک دم ز دردسر خلاص

شمارهٔ ۷۱۷ : سرو شد باز با صبا رقاص

شمارهٔ ۷۱۸ : نیست همچون گل مرا از باده بیهوشی غرض

شمارهٔ ۷۱۹ : کنم برای جنون یارب از که سامان قرض

شمارهٔ ۷۲۰ : بهار شد که کند شیخ جلوه‌گاه غلط

شمارهٔ ۷۲۱ : منم که ساخته ام سور با عزا مربوط

شمارهٔ ۷۲۲ : ای گل روی تو بهار نشاط

شمارهٔ ۷۲۳ : به قدر جرم برد هرکسی ز رحمت حظ

شمارهٔ ۷۲۴ : نه می به جام و نه معشوق در کنار، چه حظ

شمارهٔ ۷۲۵ : زده گل دست بر دامان حافظ

شمارهٔ ۷۲۶ : زهی نهال خزان دیده ای ز باغ تو شمع

شمارهٔ ۷۲۷ : ای شوق رخت سوخته مغز قلم شمع

شمارهٔ ۷۲۸ : هرکه را بینی، بود در فکر سامان طمع

شمارهٔ ۷۲۹ : زهی ز نور جبین تو در حجاب چراغ

شمارهٔ ۷۳۰ : از سرم کی می رود هرگز برون سودای داغ

شمارهٔ ۷۳۱ : ز تاب گل ز بس افروخت آشیانهٔ مرغ

شمارهٔ ۷۳۲ : چون کند در انجمن تاب رخش روشن چراغ

شمارهٔ ۷۳۳ : حرف گل و حدیث بهار و خزان دروغ

شمارهٔ ۷۳۴ : آهم اثر نیافت ز فریاد بی وقوف

شمارهٔ ۷۳۵ : کنم به جام می اوقات عمر چون جم صرف

شمارهٔ ۷۳۶ : دایم از بخت سیه بر خویش پیچانم چو زلف

شمارهٔ ۷۳۷ : چو غنچه در گرهی بند، نقد خود ز تلف

شمارهٔ ۷۳۸ : آتش به باغ زد ز خزان روزگار حیف

شمارهٔ ۷۳۹ : شب چو وصف رخش کنم به رفیق

شمارهٔ ۷۴۰ : کدام سر که نشد خاک آستانهٔ عشق؟

شمارهٔ ۷۴۱ : شد چو گلبن سبز در پیراهن من خار عشق

شمارهٔ ۷۴۲ : بس است، این همه زاهد مکن ادای خنک

شمارهٔ ۷۴۳ : چند باشد ز گلشن افلاک

شمارهٔ ۷۴۴ : رفت آن شمع و ز حسرت شد لب پیمانه خشک

شمارهٔ ۷۴۵ : لاله ام، در داغ دل بسیار دارم من شریک

شمارهٔ ۷۴۶ : می آیدم به تحفه ز میخانه جام خشک

شمارهٔ ۷۴۷ : همچو آتش داردم ایام در زندان سنگ

شمارهٔ ۷۴۸ : از سخن آن به که کس خاموش گردد همچو گل

شمارهٔ ۷۴۹ : دارم دلی همچون جرس، پیوسته نالان در بغل

شمارهٔ ۷۵۰ : ز باغ رفتی و گشتم کباب خندهٔ گل

شمارهٔ ۷۵۱ : هر قطره ی شبنم رخ گل

شمارهٔ ۷۵۲ : در محبت بس که خواری دیدم از پهلوی دل

شمارهٔ ۷۵۳ : پروانه را چو مرغ چمن نیست تاب گل

شمارهٔ ۷۵۴ : مگر افتد گذارش سوی آن گل

شمارهٔ ۷۵۵ : شب ز مستی شور در بزم شراب انداختیم

شمارهٔ ۷۵۶ : بر راه وعده، ای گل رعنا نشسته ام

شمارهٔ ۷۵۷ : جام می در کف ز کوی او جدایی می‌کنم

شمارهٔ ۷۵۸ : خم می هست، چه اندیشه ی محشر دارم

شمارهٔ ۷۵۹ : ز مستی بر دم تیغ شهادت هر زمان غلتم

شمارهٔ ۷۶۰ : منم که غیر سفر نیست پیشه ی دگرم

شمارهٔ ۷۶۱ : روم چو از سر کویش، نمی‌رود پایم

شمارهٔ ۷۶۲ : به دل، آشفتگی از زلف خوبان بیشتر دارم

شمارهٔ ۷۶۳ : گهی با وصل و گه با حسرت دیدار می‌سازم

شمارهٔ ۷۶۴ : سوی خم می این دل مخمور فرستیم

شمارهٔ ۷۶۵ : عشق کو تا مژه در خون جگر غوطه دهم

شمارهٔ ۷۶۶ : ز سنگ رهگذر اندیشه ای کجا دارم

شمارهٔ ۷۶۷ : دمید صبح و به باغ از پی هوا رفتم

شمارهٔ ۷۶۸ : چون تنک‌ظرفان کجا من می ز ساغر می‌کشم

شمارهٔ ۷۶۹ : ای خوش آن ساعت که روی خنجری رنگین کنم

شمارهٔ ۷۷۰ : چو عندلیب نه از باده ی کهن مستم

شمارهٔ ۷۷۱ : به دل شکست تمنای یاری چمنم

شمارهٔ ۷۷۲ : در چمن چون گفتگویی از لب او واکنم

شمارهٔ ۷۷۳ : تکلیف شراب است نمک ریزی داغم

شمارهٔ ۷۷۴ : ز لاله و گل این باغ، کی خبر داریم

شمارهٔ ۷۷۵ : بیا که چتر سعادت ز برگ تاک کنیم

شمارهٔ ۷۷۶ : صوفیان را شده ز آهنگم

شمارهٔ ۷۷۷ : داغ نتواند گرفتن در دل ما جای زخم

شمارهٔ ۷۷۸ : ما در چمن بساط تمنا فکنده ایم

شمارهٔ ۷۷۹ : اثر در عالم از دارا و اسکندر نمی‌بینم

شمارهٔ ۷۸۰ : نیم بلبل که فصل گل به گلشن آشیان گیرم

شمارهٔ ۷۸۱ : قطرهٔ خونابه‌ای تا سوی مژگان می‌کشم

شمارهٔ ۷۸۲ : خوش آن که بینم روی او، وز اضطراب از خود روم

شمارهٔ ۷۸۳ : آنم که می به نغمه ی زنجیر می خورم

شمارهٔ ۷۸۴ : نقش ابروش به دل، روز فراقی بستیم

شمارهٔ ۷۸۵ : به کوی عشق خوبان تا گذشتم

شمارهٔ ۷۸۶ : مگذار ز دستم که گل باغ وفایم

شمارهٔ ۷۸۷ : خوش آن روزی که می در هر چمن بی‌باک می‌خوردم

شمارهٔ ۷۸۸ : کی بود در چمن که سرودی نداشتیم

شمارهٔ ۷۸۹ : سر از کجاست که چون لاله فکر تاج کنیم

شمارهٔ ۷۹۰ : ز تنهایی چو مینا راز با پیمانه می‌گویم

شمارهٔ ۷۹۱ : خویش را بر محرمان آن بت چین بسته‌ایم

شمارهٔ ۷۹۲ : در سخن سنجی هرکس بتر از غمازیم

شمارهٔ ۷۹۳ : هلال عیدم و ترک کلاه خورشیدم

شمارهٔ ۷۹۴ : ما چو مرغان قفس، زمزمه در دل داریم

شمارهٔ ۷۹۵ : لب مبند از ناله، می دانم جفا داری سلیم

شمارهٔ ۷۹۶ : هزار خانه خرابی به شهر و ده دارم

شمارهٔ ۷۹۷ : ما به گلزار معانی آب گوهر بسته‌ایم

شمارهٔ ۷۹۸ : افروخت رخ از باده و بگداخته بودم

شمارهٔ ۷۹۹ : ز شوقت گاه در دنبال گل همچون صبا افتم

شمارهٔ ۸۰۰ : ز فیض عشق تو چون حسن دلپذیر شدیم

شمارهٔ ۸۰۱ : در قفس از هر نسیمی عیش گلشن می‌کنم

شمارهٔ ۸۰۲ : چگونه زمزمه ای در چمن به کام کنم

شمارهٔ ۸۰۳ : صبح چون میل تماشای گلستان می‌کنیم

شمارهٔ ۸۰۴ : به افسون محبت دست آتش را به مو بندم

شمارهٔ ۸۰۵ : خوش آن روزی که بر آن طره‌های مشک‌بو پیچم

شمارهٔ ۸۰۶ : ما راه فغان بر دل ناشاد گرفتیم

شمارهٔ ۸۰۷ : چو بلبل باعث شوریده‌گفتاری نمی‌دانم

شمارهٔ ۸۰۸ : از زمین آزرده ام، وز آسمان رنجیده ام

شمارهٔ ۸۰۹ : به دیده چند ز نقش تو گل بر آب زنم

شمارهٔ ۸۱۰ : به جامم بادهٔ ناب است و خون دل هوس دارم

شمارهٔ ۸۱۱ : هوای توست در سر، سایهٔ گل را نمی‌دانم

شمارهٔ ۸۱۲ : ز بی‌پروایی چشمت دل آزرده‌ای دارم

شمارهٔ ۸۱۳ : منم که با می و مطرب همیشه در جنگم

شمارهٔ ۸۱۴ : ما همچو گل به چاک گریبان نشسته‌ایم

شمارهٔ ۸۱۵ : چو سوسن از حدیث آرزوی دل زبان بستم

شمارهٔ ۸۱۶ : به کویت چون توانم من به این حال خراب آیم؟

شمارهٔ ۸۱۷ : گر امید رحمی از فریادرس می‌داشتم

شمارهٔ ۸۱۸ : از جنون عاشقی هرگز وطن نشناختم

شمارهٔ ۸۱۹ : چو گل از هر طرف چاک دگر دارد گریبانم

شمارهٔ ۸۲۰ : جرعه‌ای ریز که تا چارهٔ خمیازه کنیم

شمارهٔ ۸۲۱ : بس که گشتم ناتوان، هرگه صفیری می‌کشم

شمارهٔ ۸۲۲ : ز من مپرس چه از روزگار می‌خواهم

شمارهٔ ۸۲۳ : گه ز شوق او در آتش، گاه در خون می‌رویم

شمارهٔ ۸۲۴ : عاشقم، از ناله نتوانم زمانی تن زنم

شمارهٔ ۸۲۵ : خویش را از بس به تیغ موج این دریا زدم

شمارهٔ ۸۲۶ : چون گره جا در خم آن زلف دلکش کرده‌ایم

شمارهٔ ۸۲۷ : هردم غمی آید ز حریفان لئیمم

شمارهٔ ۸۲۸ : کرشمه سنج نگاه ستیزه جویانیم

شمارهٔ ۸۲۹ : چو جای در صف طفلان کنم، ندیم شوم

شمارهٔ ۸۳۰ : فصل گل رفت و به جام می دمی نگذاشتم

شمارهٔ ۸۳۱ : یاد ایامی که دامی همچو بلبل داشتیم

شمارهٔ ۸۳۲ : ای در ایام تو تیغ غمزه را الماس نام

شمارهٔ ۸۳۳ : به حیرتم که ز گلشن چه چیز می‌خواهم

شمارهٔ ۸۳۴ : ما خس و خار از ره خوبان به دامن می‌کشیم

شمارهٔ ۸۳۵ : بیا که ساغر عشرت پر از شراب کنیم

شمارهٔ ۸۳۶ : گرفته با برو دوش تو الفتی دوشم

شمارهٔ ۸۳۷ : دل خود ز شوق زیان می‌فروشم

شمارهٔ ۸۳۸ : در ورطهٔ کشاکشِ دوران فتاده‌ایم

شمارهٔ ۸۳۹ : ساغری کو تا به دل از عیش اسبابی دهم

شمارهٔ ۸۴۰ : تنم ز ضعف بود رشته ای ز پیرهنم

شمارهٔ ۸۴۱ : از دو جانب سرگرانی را تحمل می‌کنیم

شمارهٔ ۸۴۲ : ای شبنم وجود مرا آفتاب گرم

شمارهٔ ۸۴۳ : ما چشم به لطف جم و کاوس نداریم

شمارهٔ ۸۴۴ : هرکه افتاد ز پا، خاک نشین من بودم

شمارهٔ ۸۴۵ : تقدیر خدا را چه علاج است، گداییم

شمارهٔ ۸۴۶ : اختیار گوشه درمان است، همت می‌کنم

شمارهٔ ۸۴۷ : گه مستم و گاه در خمارم

شمارهٔ ۸۴۸ : نوبهار است، چو گل فکر قدح نوشی کن

شمارهٔ ۸۴۹ : دهد به ذره چو خورشید آب و تاب، سخن

شمارهٔ ۸۵۰ : تا به کی بر من شکست آید چو مینا از زمین

شمارهٔ ۸۵۱ : مطرب از دستت گر آید، ناخنی بر چنگ زن

شمارهٔ ۸۵۲ : ترک من کز بزم می گلرنگ می‌آید برون

شمارهٔ ۸۵۳ : سرم از داغ سودا، باغ زاغان

شمارهٔ ۸۵۴ : نیست در حشر محبت گفتگوی کشتگان

شمارهٔ ۸۵۵ : فصل گل شد، نالهٔ عیشی ز بلبل قرض کن

شمارهٔ ۸۵۶ : چه آب و خاک و چه نیکویی سرشت است این

شمارهٔ ۸۵۷ : از کوی عشقت ای بت دلجوی دیگران

شمارهٔ ۸۵۸ : دشمن خود گر نه‌ای، ما را به خود دشمن مکن

شمارهٔ ۸۵۹ : زهی بر چهره خطت سایهٔ جان

شمارهٔ ۸۶۰ : ای چو برگ غنچه در عهدت پر از جان آستین

شمارهٔ ۸۶۱ : انجمن شد ز یار آبادان

شمارهٔ ۸۶۲ : چون توان با غیر دل را خالی از کین ساختن

شمارهٔ ۸۶۳ : به مردم عرض جمعیت کن از ایشان دگر بستان

شمارهٔ ۸۶۴ : آینه در دست گیر و یاد حیرانی بکن

شمارهٔ ۸۶۵ : عجب مدار ز زاهد شراب ما خوردن

شمارهٔ ۸۶۶ : ساقی ز کار من گره توبه باز کن

شمارهٔ ۸۶۷ : زهی حدیث غمت چون می طرب شیرین

شمارهٔ ۸۶۸ : رسیده ایم به بزم تو، مهربانی کن

شمارهٔ ۸۶۹ : زهی ز نرگس تو آهوی ختن مجنون

شمارهٔ ۸۷۰ : خاطر من نشکفد از وصل یار خویشتن

شمارهٔ ۸۷۱ : صفای گلشن کشمیر را تماشا کن

شمارهٔ ۸۷۲ : ز دست ساقی، تا کی پیاله نوشیدن؟

شمارهٔ ۸۷۳ : بهار شد که رود هرکسی به راه چمن

شمارهٔ ۸۷۴ : در غمت ناله ز مرغ چمن آید بیرون

شمارهٔ ۸۷۵ : ای جرس، سوی سفر هر لحظه آوازم مکن

شمارهٔ ۸۷۶ : ز عمر رفته چه نقصان به کامرانی من

شمارهٔ ۸۷۷ : از پی اسرار خود، کم با کسی پرخاش کن

شمارهٔ ۸۷۸ : بگذر ز عقل و فیض محبت نگاه کن

شمارهٔ ۸۷۹ : من راز جهانم، بود افسانه به از من

شمارهٔ ۸۸۰ : نخورند در گلستان، گل و لاله آب بی‌تو

شمارهٔ ۸۸۱ : ای سرو همچو سایه دوان در قفای تو

شمارهٔ ۸۸۲ : بیا و وصف زلف یار بشنو

شمارهٔ ۸۸۳ : بس که چین دارد خم ابروی او

شمارهٔ ۸۸۴ : بسته کمر کینم، از قبضه کمان او

شمارهٔ ۸۸۵ : نتوان یافت دلی خوش به جهان ای کاکو

شمارهٔ ۸۸۶ : کنم نهفته برین عالم دو رنگ نگاه

شمارهٔ ۸۸۷ : بیا که باغ شد از لاله کوی میخانه

شمارهٔ ۸۸۸ : در دل تنگم شراب ناب می‌گردد گره

شمارهٔ ۸۸۹ : ای شعلهٔ حسنت را، جان ها شده پروانه

شمارهٔ ۸۹۰ : دل چو می رفت سوی زلف تو، شد جان همراه

شمارهٔ ۸۹۱ : روی ننمایی، نباشد تا رخت پرداخته

شمارهٔ ۸۹۲ : گل شود گر پنجهٔ من، زر نمی‌دارد نگاه

شمارهٔ ۸۹۳ : فغان که موی سفیدم نمود آیینه

شمارهٔ ۸۹۴ : ساقی خمار دارم، یک ساغر دگر ده

شمارهٔ ۸۹۵ : جهان تنگ چو چاه است و ما کبوتر چاه

شمارهٔ ۸۹۶ : روز و شبم اگر به حضوری چه فایده

شمارهٔ ۸۹۷ : هرکه می‌خواهد ترا، سامان نمی‌دارد نگاه

شمارهٔ ۸۹۸ : گلی دارم ز رنگ و بو برهنه

شمارهٔ ۸۹۹ : رو به آزار دل خصم دل آزار منه

شمارهٔ ۹۰۰ : صد خطر دارد بیابان محبت، آه آه

شمارهٔ ۹۰۱ : سحر زان شمع باشد تاب خورده

شمارهٔ ۹۰۲ : یک نفس چون لاله جام از کف ز هشیاری منه

شمارهٔ ۹۰۳ : ناله ای از من به کام دل نشد انگیخته

شمارهٔ ۹۰۴ : چه غم ز حادثه آن را که شد شراب زده

شمارهٔ ۹۰۵ : ما و دل دیگر به کوی تندخوی تازه‌ای

شمارهٔ ۹۰۶ : در چمن ای بلبل از برگ و نوا افتاده‌ای

شمارهٔ ۹۰۷ : به چهره خنده به گل‌های باصفا زده‌ای

شمارهٔ ۹۰۸ : خدایا چون مرا در عاشقی ارشاد می‌دادی

شمارهٔ ۹۰۹ : دل درین بادیه سویی دود و من سویی

شمارهٔ ۹۱۰ : چون نگه دارد مرا زنجیر زلف سنبلی؟

شمارهٔ ۹۱۱ : ای بت، متاع اهل ریا را چه می کنی

شمارهٔ ۹۱۲ : شراب ای گل رعنا نهفته چند کشی

شمارهٔ ۹۱۳ : بعد مرگ از خاک ما مست تغافل نگذری

شمارهٔ ۹۱۴ : درین ره ای خضر از خار پا نمی‌میری

شمارهٔ ۹۱۵ : مباد آن دم که از ما رنجه گردد آشنارویی

شمارهٔ ۹۱۶ : چنان از رهروان فیض شد روی زمین خالی

شمارهٔ ۹۱۷ : چمن ز لاله برافروخت شمع زیبایی

شمارهٔ ۹۱۸ : جامه ی قد اوست زیبایی

شمارهٔ ۹۱۹ : من کیستم، آشفته تر از طره ی آهی

شمارهٔ ۹۲۰ : در دلی دایم مرا، در سینه پیدا نیستی

شمارهٔ ۹۲۱ : با کسی کی می‌کنم در عشقبازی همرهی

شمارهٔ ۹۲۲ : دارم عیشی به وصل ماهی

شمارهٔ ۹۲۳ : به بزم می کشان لاابالی

شمارهٔ ۹۲۴ : ز روی دل چه بر اهل هوس آیینه می‌داری

شمارهٔ ۹۲۵ : به ناله فاش مکن راز دل ز غمازی

شمارهٔ ۹۲۶ : در دعوی عشق تو نه آهی، نه فغانی

شمارهٔ ۹۲۷ : در کوی می‌فروشان، گردم ز بی‌نوایی

شمارهٔ ۹۲۸ : بود در گشت باغ آشنایی

شمارهٔ ۹۲۹ : هر انگشت من از داغ جدایی

شمارهٔ ۹۳۰ : نه ذوق باغ به دل، نه هوای پروازی

شمارهٔ ۹۳۱ : در ره آوارگی بختم فکند از دشمنی

شمارهٔ ۹۳۲ : من کیستم درین دشت، آوارهٔ حزینی

شمارهٔ ۹۳۳ : برنمی خیزد نوای بلبلی از گلشنی

شمارهٔ ۹۳۴ : ای کاش زخم سینه ی ما واکند کسی

شمارهٔ ۹۳۵ : خوش بود گر ز سر هر هوسی برخیزی

شمارهٔ ۹۳۶ : دلم را این چمن زندان دلگیر است پنداری

شمارهٔ ۹۳۷ : به روی جوهر ذاتی چه پرده می پوشی

شمارهٔ ۹۳۸ : دلم چون لاله افروزد ز داغی

شمارهٔ ۹۳۹ : در کوی عشق نیست ز اهل وفا کسی

شمارهٔ ۹۴۰ : آهم به درون دل ز تنگی

شمارهٔ ۹۴۱ : چیست دانی داغ دل، جام شراب زندگی

شمارهٔ ۹۴۲ : صورت پذیر نیست ز ما کار زندگی

شمارهٔ ۹۴۳ : تو آن گلی که ز چشم و دلم چمن داری

شمارهٔ ۹۴۴ : ساقی ار خواهی کنی احباب را گردآوری

شمارهٔ ۹۴۵ : کاسهٔ ما ز سفال است، خوش این مسکینی

شمارهٔ ۹۴۶ : لب لعلش ز میگونی لب جام است پنداری

شمارهٔ ۹۴۷ : صراحی را منه ساقی به پیش چشم من خالی

شمارهٔ ۹۴۸ : آب آتش تلاش یعنی می

شمارهٔ ۱

دلا تویی که به کار خودت گزیده خدا

برای عشق بتانت نیافریده خدا

ازین عزیزی خود را قیاس کن که جهان

ترا فروخته چون یوسف و خریده خدا

وجود خاکی ما مهر سجده ملک است

به حیرتم که درین مشت گل چه دیده خدا

به تنگنای حبابی محیط چون گنجد؟

به دل ز قدرت خویش است آرمیده خدا

هوای وصل بتان است عیب دل چو حباب

براو ز لطف، ازآن پرده ای کشیده خدا

ز حرف وصل بتان آنچه گفته ایم به دل

شنیده و ز کرم کرده ناشنیده خدا

چو گل، سلیم همه پرده گر شود، رسواست

کسی که پرده ی ناموس او دریده خدا

شمارهٔ ۲

الهی دور دار از ما غرور بی گناهی را

به سوی خویش خضر ما کن این گم کرده راهی را

به ما جنس دگر از نقد لطف خود کرامت کن

گدایان توایم، اما نمی خواهیم شاهی را

تمام عمر نتوان داشت پاس افسر دولت

ازان خوش کرده ام بر سر، کلاه گاه گاهی را

درین پیری به زیر دامن پاکان پناهم ده

که فانوسی ضرور است این چراغ صبحگاهی را

برافروزان چراغم را به دست لطف، آسان است

که از داغ دلم چون صبح برداری سیاهی را

گر از لطف تو گیرد موج، تعلیم سبکدستی

چو خار پیرهن از تن برآرد خار ماهی را

سلیم از رحمت عام تو چشم مغفرت دارد

الهی از سر او کم مکن لطف الهی را

شمارهٔ ۳

جهان کهنه چو نو کرد عادت و خو را

به قبله ی عربی آورد عجم رو را

شفیع روز قیامت، محمد مرسل

که قبله گاه جهان کرده طاق ابرو را

شهی که کرده ز درویشی و تهیدستی

کمند وحدت خود همچو موج، بازو را

چنان ز مقدم او گشت مضطرب کسری

که بوی شیر رسد بر مشام آهو را

به دور او فلک خودفروش چند زند؟

ز مهر و ماه عبث بر زمین ترازو را

به حشر، دشمنش از سیلی پشیمانی

کند چو لاله سیه، کاسه های زانو را

غبار رشک که در دل ز شوکت او داشت

ز خاک کرده لبالب دهان بدگو را

حریف شاهسواری که می تواند شد؟

که هست شیر فلک، گربه ی براق او را

اگر حمایت لطفش بود، زیان نرسد

چو داغ لاله در آتش وجود هندو را

به دور نکهت خلقش، ز شرم در گلشن

چو رنگ، پرده نشین کرده است گل بو را

ز شوق خاک در اوست کز پی پرواز

جبین چو مرغ گشوده ست بال ابرو را

مرا چه باک ز عمر گذشته در عشقش

ز آب رفته غمی نیست سبزه ی جو را

مجردان چه غم از فتنه ی جهان دارند

غمی ز باد خزان نیست شاخ آهو را

سلیم نامه سیاه است یا رسول الله

تو روز حشر شفاعت کن این سیه رو را

شمارهٔ ۴

ما را سپرده است به ساقی حبیب ما

نیکو خلیفه ای ست که دارد ادیب ما

مخمور شوق را می وصل است سازگار

ما خسته ایم و ساقی کوثر طبیب ما

معشوق ماست ساقی گلچهره ای که هست

در عشق او خدا و پیمبر رقیب ما

ناقوس بت پرستی ما زنگ حیدری ست

از شوق اوست در پی گل عندلیب ما

یارب سلیم لعل و گهر را چه می کند

یک پاره ای ز درّ نجف کن نصیب ما

شمارهٔ ۵

تا کی بود ز راه خطا، پیچ و تاب ما

یارب کجاست هادی راه صواب ما

آتش زدیم و چون پر پروانه سوختیم

حرف خطا، به آب نرفت از کتاب ما

عالم ز کفر همچو دل شب سیاه شد

کی باشد آنکه تیغ کشد آفتاب ما

جان انتظار مقدم خورشید می کشد

چون شمع صبح نیست عبث اضطراب ما

عذر گنه به حشر بود لطف او سلیم

عاجز نمی شود دل حاضر جواب ما

شمارهٔ ۶

خدایا رهنما شو بر دل ما رهنمایی را

که بنماید به ما خوشتر ازین گلزار، جایی را

دگر از بیم هرگز چشم نگذارد به هم گندم

اگر در خواب بیند همچو گردون آسیایی را

جهان آمیزشی با ذات حق دارد ولی فانی ست

بقا تا کی بود پیچیده بر کوهی صدایی را؟

تو خود ای دل چه خواهی کرد کز فرمان چو سرپیچد

برون کردند از جنت چو آدم کدخدایی را

سلیم از رشک همچون نقش پا از پای می‌افتم

به خاک آستان او چو بینم نقش پایی را

شمارهٔ ۷

به صورت تو بتی کمتر آفریده خدا

ترا کشیده و دست از قلم کشیده خدا

چو کرده نقش تو بر صفحهٔ وجود رقم

صد آفرین ز زبان قلم شنیده خدا

متاب روی ز همصحبتان که تنهایی

لطیفه ای ست که از بهر خود گزیده خدا

زمانه کیست که منصور را به دار کشد

به این وسیله به سوی خودش کشیده خدا

مرا چه کار به بال هماست، پندارم

چو مرغ عیسی، او را نیافریده خدا

لباس فقر برازنده ی من است سلیم

که جامه‌ای‌ست که بر قد من بریده خدا

شمارهٔ ۸

تا چند دیر و کعبه، مخوان این فسانه را

همچون کمان حلقه، یکی کن دو خانه را

معشوق، پاسبانی ما عاشقان کند

بلبل ز غنچه قفل زند آشیانه را

در سینه هرچه بود، سپردم به دست عشق

آری همین علاج بود دزد خانه را

سرسبزی از جهان چه تمنا کنی که هست

دندان مور ریشه درین خاک دانه را

دست تهی دلالت دیوانگی کند

بهتر ز ما ندیده کسی فال شانه را

ما را چه جای شکوه، که شب پاسبان سلیم

زنجیر می کند در زنجیرخانه را

شمارهٔ ۹

ای ز چشمت خفته در چشم غزالان نازها

بسته رفتار خوشت از کبک، چشم بازها

شعله گردد آشیان ها را گل روی سبد

چون ز شوقت عندلیبان برکشند آوازها

با ملایک ناله ام در شوخی و لرزد سپهر

همچو بام خانه از پای کبوتر بازها

بیخودی از نغمه در محفل مرا بیهوده نیست

می رسد بر گوش، آواز توام از سازها

در هوای نخل قدت می تپد در خون دلم

همچو مرغ بسمل از کوتاهی پروازها

از درون سینه باشد ساده لوحان ترا

همچو خیل ماهیان از آب پیدا رازها

از سرود دل به یاد قامتت گردد بلند

چون صنوبر از سراپایم صدای سازها

می گساران صولتی دارند، ازان گردیده زرد

کز تذرو مست ترسیده ست چشم بازها

غیر خود را چون به من سنجد، که نتوانند زد

با سلیمان لاف همچشمی کبوتربازها

سهل باشد مرده را گر زنده می‌سازد سلیم

همچو عیسی از لب او دیده‌ام اعجازها

شمارهٔ ۱۰

ای ز مژگانت مرا چون خوشه در دل تیرها

بر سرم چون برگ بید از غمزه ات شمشیرها

خفته در راه تو از عجز ای غزال شیرگیر

دست بر بالای یکدیگر نهاده شیرها

گرچه در راه تو عمرم صرف شد چون گردباد

دارم از ریگ بیابان بیشتر تقصیرها

صیدگاه کیست این صحرا که از زخم خدنگ

سایه پنداری پلنگ است از پی نخجیرها

فکر اسباب تعلق کردن از دیوانگی ست

موج دریای جنون ماست این زنجیرها

سایه ی تیغ است عاشق را مقام عافیت

برگ نی باشد حصاری از برای شیرها

کفر و دین را عشق صلحی داد کز اندام خود

چون زره کردند جوهر را برون شمشیرها

نیست آزادی سلیم از حلقهٔ فتراک عشق

صیدگاه اوست عالم، ما همه نخجیرها

شمارهٔ ۱۱

سخن بست از لبم احرام طوف کعبهٔ دل‌ها

تماشا کن در او چون کاروان کعبه محمل‌ها

ز زهد و توبه در کار دلم صد عقده افتاده‌ست

بیا ساقی مرا آزاد کن از قید مشکل‌ها

بود سیب ذقن نقل می تحقیق، عارف را

بیابان حرم را بر سر چاه است منزل‌ها

ز نی آموز در صحرا سماع بی‌خودی کردن

کمانچه‌وار باشی چند، کون‌جنبان محفل‌ها؟

درین صحرا که بیش از دانه دهقان خفته در خاکش

به خود اندیشه‌ای کن تا چه خواهد بود حاصل‌ها

به دریایی که همچون نوح، من افکنده‌ام لنگر

سفینه بر سر موجش بود تابوت ساحل‌ها

قیاس مهر و کین هر کسی از خاطر خود کن

به هم چون دانه‌های سبحه راهی هست از دل‌ها

سلیم امشب به یاد تربت حافظ قدح‌نوش است

الا یا ایها الساقی ادر کأسا و ناولها

شمارهٔ ۱۲

شراب نقل نخواهد، بگیر ساغر را

که احتیاج شکر نیست شیر مادر را

درین محیط، قناعت به آب تلخی کن

همان به جام صدف ریز آب گوهر را

به راه عشق قدم چون نهی مجرد شو

برهنگی بود اسباب ره شناور را

مباد کم ز سرت سایه ی کلاه نمد

ببوس و بر سر شاهان گذار افسر را

سر برهنه ی خورشید را زوالی نیست

ز شمع پرس که چون تاج می خورد سر را

سلیم آینه در دیده آب می آرد

کند چو یاد، لب تشنه ی سکندر را

درین محیط ز من باخت نوح لنگر را

به ناخدا نبود نسبتی شناور را

چنان زمانه کمر در شکست پاکان بست

که در صدف چو سفیداب کرد گوهر را

چو شمع موم، نسب از پدر شود روشن

بری چو دختر رز چند نام مادر را؟

کسی که سیر خزان کرده است، می داند

که چیست نوحه گری در چمن صنوبر را

به یارنامه چو سازم رقم، کنم قراض

به جای نامه ز غیرت پر کبوتر را

سلیم، کفر ازان زلف بس که رونق یافت

بود به خواری اسلام رحم، کافر را

شمارهٔ ۱۳

به راه عشق خطر نیست بینوایان را

گل است هر سر خاری برهنه پایان را

به چشم خلق نیایند، کز کلاه نمد

بود کلاه سلیمان به سر گدایان را

چه شد که خاک در دوست مومیایی شد

ز چاره نیست نصیبی شکسته پایان را

خدا به باطن روشندلان سری دارد

گزیر نیست ز آیینه خودنمایان را

صدای سرو چمن گوش کن ز جنبش باد

اگر به جلوه ندیدی قصب قبایان را

چه فرق از وطن و غربت این چنین کز من

غم تو ساخته بیگانه آشنایان را

مشو سلیم طرف با جهان عربده جوی

جواب حرف، خموشی ست ناسزایان را

شمارهٔ ۱۴

مزن به خون من ای پر عتاب، استغنا

که می پرست نزد بر شراب، استغنا

دلی که در چمن محفل تو ره دارد

زند به باغ چو مرغ کباب استغنا

به خوان فقر بود هر که سیر چشم، زند

به قرص پنجه کش آفتاب استغنا

خوشا دیار قناعت که می زنند اطفال

به شیر دایه، شب ماهتاب استغنا

مکن تواضع اهل زمانه را تقصیر

که کرد خانه ی ما را خراب استغنا

سلیم سوخت مرا تشنگی و بر لب جوی

زند چو موج، لب من به آب استغنا

شمارهٔ ۱۵

پیری نشد خزان گل شاخسار ما

موی سفید ماست چو عنبر بهار ما

خواهد به کار آمد اگر خاک هم شویم

افلاک را چو شیشه ی ساعت غبار ما

مردیم و گفتگوی بزرگانه کم نشد

آید صدای کوه ز سنگ مزار ما

گرمی ندیده ایم به عمر خود از کسی

جام شراب ما بود آب خمار ما

خویشی ست در میانه ی ما و گل دورنگ

یک پشت می رسد به خزان نوبهار ما

افلاک و انجمند به کاری، ولی سلیم

کاری نمی کنند که آید به کار ما

شمارهٔ ۱۶

محبت از دل ما شُسته نقش کینه‌خواهی را

زیارت می‌کند چون کعبه برق ما سیاهی را

ز فیض پرتو دل شکرها دارم درین گلشن

که گلچین چراغم کرده باد صبحگاهی را

شهان را چشم بر عالم گشودن عیب می‌باشد

بیاموزند کاش از باز خود، صاحب‌کلاهی را

سیاهی کعبه چند از جامهٔ خود می‌زند بر ما؟

همه کس دارد از عشق این لباس دادخواهی را

نیم در عشق او چون دیگران، آری کجا دارد

خس و خاشاک دریا آبروی خارماهی را

سلیم آن گل، گذاری کاشکی سوی چمن آرد

که از سر لاله بگذارد هوای کج‌کلاهی را

شمارهٔ ۱۷

در آشوب جهان، کشتی پر از صهباست مستان را

دریغا نوح کو، تا بنگرد سامان طوفان را

ز خم خسروی مگذر کزو گل می توان چیدن

به فرق خسروان زن، لاله ی کوه بدخشان را

صدف نبود که از گرداب در چشم تو می آید

که دریا از بخیلی می خورد در آستین نان را

ندارد شیر در پستان ز پیری دایه ی دولت

که خاتم می مکد چون طفل انگشت سلیمان را

ستیزه با فلک کم کن که نتواند کند هرگز

به زهر چشم گندم تلخ، نان آسیابان را

چه خون ها در دل ارباب همت می توان کردن

در استغنا بود گر اتفاقی بینوایان را

نمی داند حساب غم سلامت پیشه، پندارد

که مجنون می شمارد بی سبب ریگ بیابان را

خدایا حکم کن در گوشه ی افلاک بنشینند

چه داری بر سر ما این چنین این کدخدایان را

قیاس اعتبار مفلس از این کن که در عالم

نمی خواهد ببیند هیچ کس خواب پریشان را

سلیم از چشم عبرت بر فلک خورشید را بنگر

که همچون مدخلان بر شیشه می مالد چه سان نان را

به سر سوزم همیشه داغ عشق کج کلاهان را

نهادن بر سر از تعظیم باشد مهر شاهان را

به ملک هند همچون تخم ریحان آدم آورده ست

ز خال شاهدان خلد، تخم این سیاهان را

به گرد کعبه ی کوی تو گردد خضر همچون شمع

به انگشت شهادت رهنمون، گم کرده راهان را

نمی بیند به قدر سرمه ای فیض از سواد هند

درودی باد از چشم ترم خاک صفاهان را

بود هر شاخ گل را آشیان بلبلی بر سر

تماشا کن در اطراف چمن صاحب کلاهان را

ز خرسندی نپنداری اگر از شکوه خاموشم

به سرمه می کند خاموش، چشمش دادخواهان را

سلیم از عقل بگذر گر سر عشق بتان داری

که با دیوانه باشد الفتی آهونگاهان را

شمارهٔ ۱۸

یک شب از بخت زبون شمعی نشد هم‌دوش ما

برنخیزد صبح جز خمیازه از آغوش ما

در محبت تا حدیث پندگویان نشنود

مغز سر چون شیشهٔ می پنبه شد در گوش ما

نکهت گل بی‌خودی می‌آورد دیوانه را

بوی او آورد باد و برد عقل و هوش ما

خامی از کار جهان، مستان چو آتش می‌برند

باده گردد پخته در میخانه‌ها از جوش ما

لب به دشواری گشاید در سخن آشفته‌دل

چشم خواب‌آلوده را ماند لب خاموش ما

عشق پنهان فاش خواهد گشت از آهم سلیم

سخت دودی می‌کند این آتش خس‌پوش ما

شمارهٔ ۱۹

ای خامه حرف زن که پس از ما کلام ما

شاید به اهل راز رساند سلام ما

آن صید پیشه ایم که تا بگذرد همای

چون مسطر از غرور دهد کوچه، دام ما

از زنده رود آب بقا، خضر همچو موج

پهلو تهی کند ز تمنای خام ما

ای باغبان به جان تو ما آزموده ایم

از نکهت گل است علاج زکام ما

ای فقر، از لباس تو گر شکوه ای کنیم

همچون حریر، شال تو باشد حرام ما!

در نامه های او که پر از نام هر کسی است

خالی ست همچو نقش نگین جای نام ما

تا چند چون سلیم نشینیم در کمین؟

مرغان رمیده اند چو عنقا ز دام ما

شمارهٔ ۲۰

تجلی بر نمی تابی، ز بی تابی چه سود اینجا

که موسی هم تمنا کرد و خود را آزمود اینجا

درین مجلس چه طرفی کس ز عشرت می تواند بست

که در پیمانه می شور است از چشم حسود اینجا

غمش را از عدم با خود دل ما در وجود آورد

در آنجا زخم را بستیم و خون او گشود اینجا

بود در ماتم لب تشنگان، دریای نیل است این

که چون فیروزه گوهر از صدف خیزد کبود اینجا

سبکروحان شوق او گرانجانی نمی دانند

رود بر باد پیش از شعله خاکستر چو دود اینجا

سلیم آخر ازین دارالشفا نومید برگشتم

به امید دوا تا چند بتوان خسته بود اینجا؟

شمارهٔ ۲۱

حریم بزم عشق است این، چرایی ناامید اینجا؟

بود شمع و چراغ کشته را اجر شهید اینجا

متاع مصر ارزان است در بازار حسن او

زلیخا می تواند مفت یوسف را خرید اینجا

ره آمد شد باد صبا را زین قفس بستند

خوش آن روزی که گاهی بویی از گل می رسید اینجا

به عیش آباد هندستان، غم پیری نمی باشد

که مو نتواند از شرم کمرها شد سفید اینجا

سلیم از خرمی رنگی ندارد کس درین گلشن

نداند غنچه خندیدن چو قفل بی کلید اینجا

شمارهٔ ۲۲

هر که از فرقهٔ ما نیست، لئیم است اینجا

کوی عشق است، که محتاج کریم است اینجا؟

محتسب را به مقیمان حرم دستی نیست

می دلیرانه بنوشید، چه بیم است اینجا

چاره ی درد کسی نیست که ساقی نکند

مژده ده خسته دلان را که حکیم است اینجا

کفر و دین را نتوان پی به حقیقت بردن

هر که بینی، دلش از فکر دونیم است اینجا

بر جهان عیب خود از عرض هنر فاش مکن

ید بیضا برص دست کلیم است اینجا

قصد پای خم می کرد فلک، پیر مغان

گفت اینجا منشین، جای سلیم است اینجا!

شمارهٔ ۲۳

نمی کشد به چمن، طبع پرغرور مرا

شراب می کشد آنجا گهی به زور مرا

بگیر خاتم جم می فروش از دستم

شده ست یک دوسه پیمانه می ضرور مرا

ز حال مجلسیان باخبر نیم، اما

کباب بی نمک است و شراب شور مرا

چو دل بجاست، اگر سر رود چه غم دارم

گل کدو بود این ساغر بلور مرا

سلیم از اثر پرتو محبت اوست

که همچو صبح نفس دم زند ز نور مرا

شمارهٔ ۲۴

چو ماه شعشعهٔ ماست برق خرمن ما

چو خوشه هیکل عمر است داس گردن ما

ز دست و پنجهٔ خورشید بر‌نمی‌آید

که همچو داغ، سیاهی برد ز روزن ما

هوای تاج که دارد به سر، که همچون باز

به زور بسته کلاهی جهان به گردن ما

ز دست شوق ز بس چاک گشته، پنداری

که همچو غنچه گریبان ماست دامن ما

چو موج آب که دارد حباب در آغوش

به جای سنگ بود شیشه در فلاخن ما

چه مشکل است که هر گام از سیاهی بخت

چراغپا نشود همچو برق، توسن ما

سلیم، کینهٔ دشمن ز ما محبت شد

خزان بهار شود چون رسد به گلشن ما

شمارهٔ ۲۵

فغان که سوخت جهان بهانه گیر مرا

چو صبح کرد به فصل شباب، پیر مرا

ز موج خیزی دریای عشق، پنداری

که مورم و گذر افتاده بر حصیر مرا

درین چمن نه چنان خفته ام که از غفلت

چو سبزه سردهد آب این جهان به زیر مرا

نداشت حوصله منصور، جام عشق به من

اشاره کرد که از دست او بگیر مرا!

چو شیشه ام به پیاله سری ست، پنداری

که داده دایه ی من با پیاله شیر مرا

به سر فتیله ی داغم چو شمع روشن شد

گذشت یاد تو هرگاه در ضمیر مرا

سلیم، یار فروشی عشق را نازم

که خاک بودم و بفروخت چون عبیر مرا

شمارهٔ ۲۶

‎تویی که تیغ چو آب تو کشته آتش را

به زهر چشم، عتاب تو کشته آتش را

ز باد، آتش اگرچه همیشه زنده شود

نسیم طرف نقاب تو کشته آتش را

به خون گرم گر آلوده است نیست عجب

به تیغ موجب شراب تو کشته آتش را

به سوختن بردم عشق، خوش تماشایی ست

به جرم این که کباب تو کشته آتش را

مجال لاف زبان آوری به شعله نداد

سلیم، طبع چو آب تو کشته آتش را

شمارهٔ ۲۷

چو تیغ نیست محابا ز خصم پیشهٔ ما

به روی سنگ دود همچو آب شیشهٔ ما

ز شور عشق بود هرکه باخبر، داند

که هست نالهٔ ما بانگ شیر بیشهٔ ما

ز فیض ابر بهاری ز بس تهیدستیم

سلام خشک فرستد به شاخ، ریشهٔ ما

نمانده قدر هنر، ورنه دادی از انصاف

زمانه چون مه نو، آب زر به تیشهٔ ما

شراب بی‌لب معشوق زهر باشد، ازان

چو زهر خورده بود سبز، رنگ شیشهٔ ما

چه گل سلیم تواند کسی ز ما چیدن؟

چو شمع می‌خورد از آتش آب، ریشهٔ ما

شمارهٔ ۲۸

افروخت از تبسم مینا ایاغ ما

تر شد ز خنده های صراحی دماغ ما

تا جام می به دست رسیده ست سرخوشیم

از آستین رهی ست به سوی دماغ ما

ما را به برگ لاله چه نسبت، که روزگار

هرگز نسوخته ست کسی را به داغ ما

از پای تا به سر چو شفق شعله درگرفت

آن ابر خون گرفته که آمد به باغ ما

داریم شعله ای که ملایم تر از گل است

پروانه ای نسوخته است از چراغ ما

هرگز تهی نگشت ز خون جگر سلیم

هرچند همچو لاله شکسته ست ایاغ ما

شمارهٔ ۲۹

ای تازه رو، ز زخم خدنگ تو داغ ما

از روغن کمان تو روشن چراغ ما

با نکهت تو صحبت ما درگرفته است

ای کاش بوی گل نخورد بر دماغ ما

راضی جنون ما به گریبان پاره نیست

از چاک سینه شد گل صد برگ، داغ ما

در عشق هرگز از دل ما آه سر نزد

آیینه ایم و دود ندارد چراغ ما

آگاه نیست خضر ز احوال ما سلیم

عنقا کجاست تا به تو گوید سراغ ما

شمارهٔ ۳۰

در قفس رفته چو قمری چمن از یاد مرا

بهتر از سرو بود سایهٔ صیاد مرا

همنشین، ضعف من افزون شود از سیر چمن

باخبر باش که ناگه نبرد باد مرا!

به عیادت نرود بر سر بیمار‌، اجل

دوستی نیست اگر یار کند یاد مرا

سرنوشتم چه به کار است چو می‌دانم کار

نیستم طفل که سرخط دهد استاد مرا

نیست افسوس چراغی که نماید روشن

که درین خانهٔ تاریک چه افتاد مرا

دم آبی که جهان قسمت من کرد سلیم

گه به بنگاله برد، گاه به بغداد مرا

شمارهٔ ۳۱

چه غافلی‌ست ز دور سپهر‌، مردم را

در آسیا بنگر خواب ناز گندم را

هزار همچو تو رفتند و آسمان برجاست

بسا سبو که شکسته‌ست در قدم خم را

سپهر را خطر از رهگذار حادثه نیست

زیان نمی‌رسد از سنگ‌، کاسهٔ سم را

به دفع چشم بد هر کسی سپند‌ی هست

کسی چه چاره کند چشم زخم انجم را

به جلوه‌گاه تو ای شاخ گل ز شرم چو کبک

به خویش دزدد طاووس بوستان دم را

کسی که بر حذر است از زبان مار، سلیم

به خود دراز ندیده زبان مردم را

شمارهٔ ۳۲

شعله دارد ز تو آیین غضبناکی را

اجل از طرز تو آموخته بی باکی را

ای جوانان، هنر از پیر بباید آموخت

یاد گیرید ز ما مستی و بی باکی را

مرکز دایره ی موج محیط است زمین

به حقارت منگر این بدن خاکی را

بهر جانی چه کشی این همه تلخی ز جهان

باد شیرینی جان زهر، تو تریاکی را!

چند برهم زند اوراق خود از بیم خزان

گل این باغ که گم کرده خط پاکی را

چرک دنیا همه در جیب تو زاهد جمع است

از کجا یافتی این کیسه ی دلاکی را؟

عیبجویی من از خصم چنان است سلیم

که می نیشکری طعنه زند تاکی را

شمارهٔ ۳۳

لب تو کرد پر از می ایاغ آینه را

نمود زلف تو دود چراغ آینه را

به صبر چاره ی درد دلم حواله مکن

مبند مرهم زنگار، داغ آینه را

به راه عشق ز غم روی دل متاب که هست

صفا ز سبزه ی زنگار، باغ آینه را

ز لطف پیر مغان یافتم ز دل خبری

گرفته ام ز سکندر سراغ آینه را

چه غم سلیم دلم را ز طعنه ی دشمن

ز باد نیست زیانی چراغ آینه را

شمارهٔ ۳۴

ذوقی ز باغ نیست دل غم پذیر را

کوته کنید رشته ی مرغ اسیر را

برهیچ کس به غیر وجود ضعیف من

حیرت قفس نساخته نقش حصیر را

شیرین اگر اشاره به مژگان خود کند

سازد روان ز ناف گهر، جوی شیر را

اصلاح دوستان سخنم را به کار نیست

رخت قصب قبول ندارد عبیر را

شمشیر را ز جوهر تندی زوال نیست

افتادگی به خاک نشانیده تیر را

دشمن شود دلیر چو بیند ملایمت

کردند ازان حرام به مردان حریر را

آن کز مآل دولت دنیاست باخبر

کرسی زیر دار شمارد سریر را

با اختران چه کار ترا ای غزال مست

بگذار این شمردن دندان شیر را!

عنقا سلیم همدم و همراز من بس است

کاری به خلق نیست من گوشه گیر را

شمارهٔ ۳۵

عشق را در قید دارد پیکر رنجور ما

گشت زنجیر سلیمان، نقش پای مور ما

پوست تخت فقر ما را مسند آزادگی ست

پادشاه وقت خویشیم و جنون دستور ما

بر سر خوان محبت هر چه خواهی حاضر است

نغمه سیر آهنگ شد از کاسه ی طنبور ما

خاطر از آسایش عالم مکن خرم که نیست

سودی از نزدیکی منزل به راه دور ما

بس که در تعمیر ما دارد تغافل روزگار

خشت، ترسم خاک گردد بر سر مزدور ما

آب می گفت آتش و می مرد از لب تشنگی

در مزاجش کار کرد از بس کباب شور ما

معبد عاشق شهادتگاه خود باشد سلیم

دار را محراب طاعت می‌کند منصور ما

شمارهٔ ۳۶

به گوش کس نبود آشنا حکایت ما

رموز عشق بود سر بسر روایت ما

خوشم به صحبت عنقا، که غیر ازو عمری ست

کسی نیامده از جانب ولایت ما

به کینه جویی خصم از میانه ی احباب

کسی نکرد جز افتادگی حمایت ما

دو گوشواره ی عرشند بر هم ارزانی

فغان بی اثر و آه بی سرایت ما

سلیم شکوه چه حاصل ازو که گوهر گوش

شده ست پنبه ی آن گوش از شکایت ما

شمارهٔ ۳۷

رهنمایی چون کنم در دیدن او دیده را؟

حاجت تعلیم نبود مردم فهمیده را

هر کسی بیرون نمی آرد سری از زلف او

شانه داند معنی این مصرع پیچیده را

گفتم از اشکم مگر گردون بپرهیزد، ولی

نیست بیم از گریه ام این گرگ باران دیده را

در زمان طالع ما تیره روزان بس نشد

فتنه زاییدن شب گیسو به خون غلتیده را

التفات و مهربانی را عبث ضایع مکن

مشکل است اصلاح کردن خاطر رنجیده را

دیده را از دیدن رویت تسلی ساختم

چون دهم تسکین نمی دانم دل نادیده را؟

عیب شاکر کی شود ظاهر سلیم از شعر فهم؟

با محک نشناخت هرگز کس زر دزدیده را

شمارهٔ ۳۸

نماید خرمن آزادگان چون رنگ کاهی را

ز چشم برق همچون داغ اندازد سیاهی را

جهان از می‌پرستی چون خرابم می‌تواند کرد؟

چه نقصان است اگر راند کسی در آب ماهی را؟

بلندی پست فطرت را به اندک مایهٔ دنیاست

که معراجی‌ست هر شاخ گیا، مرغان چاهی را

الهی آتشی در خانهٔ مرغ چمن افتد!

که شاخ گل ز سر بگذارد این صاحب‌کلاهی را

دلم تا خفتگان انجمن را دید، می‌داند

که گریه از برای چیست شمع صبحگاهی را

به مهر آسمان ایمن مشو کاین شحنه در آخر

کند کرسی زیر دار، تخت پادشاهی را

به طرف جویبار از رقص نتوان منع او کردن

که معشوق خوش‌آوازی به دست افتاده ماهی را

سلیم اهل سخن را بی‌زبانی عیب می‌باشد

که واجب‌تر ز هر چیز است شمشیری، سپاهی را

شمارهٔ ۳۹

چشمت ز ناز بسته به نظاره راه را

زنجیر کرده است ز مژگان نگاه را

کرد از حجاب حسن تو یوسف ز بس عرق

از سرگذشت آب چو فواره چاه را

در هند سوخت شوق کمرهای نازکم

پیران خورند حسرت موی سیاه را

کارم چو گردباد بود خاک بیختن

گم کرده ام به بادیه ی شوق، راه را

در راه شوقم از مه کنعان خبر کجاست

مجنون او نه چاه شناسد نه ماه را

چون ترک سر کنند کسانی که بسته اند

زیر گلوی خویش چون شاهین کلاه را؟

اندیشه روز حشر ز مستی مکن سلیم

عذری بس است پیش کریمان گناه را

شمارهٔ ۴۰

ما گرفتاریم و غیر از ناله نبود کار ما

بیضهٔ بلبل بود هر غنچهٔ گلزار ما

دست بر سر می‌زند همچون مگس شکرفروش

زهر خود را بس که شیرین کرد در بازار ما

عشق کار خویش را کی می گذارد ناتمام

چارسویی می کند یک خشت را معمار ما

بر سر ما گر رسد دستی، ز بس آشفته ایم

مغز سر چون گرد خیزد از سر دستار ما

ما اسیران بس که در کوی محبت عاجزیم

پیش هر شبنم کند افتادگی دیوار ما

یاد زلف خوبرویان موج کفر باطن است

در درون ماست چون نال قلم زنار ما

عشق دایم عشقبازان را به کشتن می دهد

لشکر ما در شکست است از سپهسالار ما

کو توانایی که پا از آستان بیرون نهیم

هند اگر چون سایه آید در پس دیوار ما

داغ سودا سوختیم از عشق تا بر سر سلیم

مهر شد دیگر ز دیوان جنون طومار ما

شمارهٔ ۴۱

کند به راه تو پامال، آسمان ما را

حباب آبله ی پاست موج دریا را

هوای کعبه ی کوی تو مضطرب دارد

چو خیل مور سراسیمه، ریگ صحرا را

به گریه، دیده ای از دل کریم تر دارم

به خاک ریخته ابر آبروی دریا را

ز پای راهروان تو تا قیامت ماند

نشان آبله بر روی، سنگ سودا را

همین هما نخورد ز استخوان من روزی

که آب و دانه ز اشک من است عنقا را

تلاش آب بقا ای سکندر این همه چیست

نمی دهند به کس خود دوبار دنیا را

گریزپاست نشاط جهان، درین گلشن

ز دست خود نگذاری تذرو مینا را

برای فتنه جهان را بهانه بسیار است

نسیمی از پی طوفان بس است دریا را

صدا چگونه برآید، که این سیه چشمان

به سنگ سرمه شکستند شیشه ی ما را

سلیم، خوابت اگر شب نمی برد در عشق

چو شمع چرب کن از مغز سر، کف پا را

شمارهٔ ۴۲

احتراز از عشق کی باشد دل دیوانه را؟

شعله، از مستی بود مهتاب، این پروانه را

دل چو دارد مایه ای از عشق، یک داغش بس است

گرم سازد فصل تابستان چراغی خانه را

ناله ی دل در سر زلف سیاهش دور نیست

گر چو موسیقار در فریاد آرد شانه را

کار بر قانون ساقی کن در ایام بهار

ترجمان داری، نهی گر بر زمین پیمانه را

چرخ کج رفتار کی دارد غم افتادگان

از پریشانی نقش پا، چه غم دیوانه را

دلفریبی را تماشا کن که مرغ نامه بر

دام پندارد ز شوق او کبوترخانه را

آنکه بر من گل نمی زد پیش ازین از دوستی

می زند اکنون به چوب گل من دیوانه را

هیچ کس از کاروبار خویش ناخشنود نیست

هدهد قواده تاج سر شمارد شانه را

بی‌فغان در حلقهٔ ما بیدلان نتوان نشست

منصب بلبل بود در بزم ما پروانه را

گرچه گستاخی ست با پیر مغان، اما سلیم

نقلدان بایست باشد طاق‌ها میخانه را

شمارهٔ ۴۳

گریه طوفان می کند از نکهت محبوب ما

همچو دریا باد باشد باعث آشوب ما

کو جنونی تا همه عالم ز ما چینند گل

باغبان تا کی گل خود را کند سرکوب ما

همچو دل ویرانه ای داریم پر گرد و غبار

وز برای خاک رفتن، دست ما جاروب ما

رفته ایم از یاد یاران، گرچه دارد در وطن

کاغذ بادی به کف هر طفل از مکتوب ما

ملک هند از آه ما تاریک شد، زان رو سلیم

درنمی‌آید به چشم خلق، زشت و خوب ما

شمارهٔ ۴۴

می‌دهد سیل سراغ ره ویرانهٔ ما

چون صدف در بغل موج بود خانهٔ ما

چوب گل بهر دوا در همه گلزار نماند

بلبلان را چه بلایی شده دیوانهٔ ما!

در میان دل و او نسبت نزدیکی هست

شمع از موم خود انگیخته پروانهٔ ما

بی‌قراران تو در خاک نگیرند آرام

در طلب توشه کش مور بود دانهٔ ما

چیست این مستی منصور، ندانیم سلیم

جرعه‌ای بیش نخورده‌ست ز پیمانهٔ ما

شمارهٔ ۴۵

عشق دیگر در فغان آورده ناقوس مرا

غنچهٔ گلبرگ آتش کرده فانوس مرا

کاشکی اندیشه ای از باطن عصمت کند

عشق بر گردن نگیرد خون ناموس مرا

در حریم آستانش، چند منع پاسبان

همچو تبخاله گره سازد به لب بوس مرا؟

خامه ام را کار با معنی خود باشد، که هست

در گلستان پر خود جلوه طاووس مرا

شد نظاره روشناس گلرخان، ترسم سلیم

در دیار حسن بشناسند جاسوس مرا

شمارهٔ ۴۶

آن بلبلم که هرگاه، از دل کشم فغان را

از خون چو ساغر می، پر سازم آشیان را

نه الفتی به مرغان، نه رغبتی به افغان

من بلبل غریبم این باغ و بوستان را

هر دم بهار خود را صد رنگ می نماید

آفت مباد هرگز، یکرنگی خزان را

جز چشم او که دارد مسکن به زیر ابرو

مردم نشین ندیده کس خانه ی کمان را

بگذر ای همایم کآورده خنجر او

در قبضه ی تصرف این مشت استخوان را

کردم سلیم آخر، قطع نظر ز خوبان

چون لاله داغ کردم، این چشم خون فشان را

شمارهٔ ۴۷

تا به کی آن آهوی وحشی نگردد رام ما

ز انتظار او غبار آورد چشم دام ما

عمر رفت و روزگار هجر او آخر نشد

انتظار صبح محشر می کشد این شام ما

در محبت بیش ازین خواری نمی باشد که دل

می کند پهلو تهی همچون نگین از نام ما

جسم زار ما ز بس بالید از غم های او

شد لباس زندگانی تنگ بر اندام ما

آسمان از سبحه ی پروین، دمی صد بار بیش

استخاره می کند تا می دهد یک کام ما

داد ما لب تشنگان را جرعه ای کی می دهد

چون حباب از آب دریا پر نگردد جام ما

عشق او مشهور عالم کرد ما را چون سلیم

شد بلند از گفتگوی قامت او نام ما

شمارهٔ ۴۸

نتوان گفت به رویش سخن آینه را

نسبتی با تن او نیست تن آینه را

شوق رویش همه کس را به غریبی دارد

سبب این است جلای وطن آینه را

هیچ کس نیست که در وصل تو نقشش ننشست

خوب دارد گل روی تو فن آینه را

چرب نرمی ست در اصلاح دلم کار غمت

موم روغن شده این سنگ، تن آینه را

رونق انجمن از صحبت اهل سخن است

سبز دارد پر طوطی، چمن آینه را

حسن چون پرده گشاید پی تاراج، سلیم

به در آرد ز بدن پیرهن آینه را

شمارهٔ ۴۹

سینه ریشانیم و دارد آن دهن درمان ما

ای نمکدان لب لعل تو مرهم دان ما

دامن ما ز انتظار لخت دل چون لاله سوخت

خار راه گریه باشد تا به کی مژگان ما

شعله می لرزد ز غیرت همچو شاخ سرخ بید

هر کجا در جلوه آید پیکر عریان ما

با چنین عمری که ما با حال خود درمانده ایم

کس نمی داند چه می خواهد اجل از جان ما

طبع ناهموار را اصلاح نتوانست کرد

همچو موج از شرمساری آب شد سوهان ما

نیست تنها جلوه گاهش روی دریا همچو خضر

در بیابان بیشتر پیدا شود طوفان ما

گرچه عریانیم، خالی از رعونت نیستیم

پوست بر اندام باشد جامهٔ چسبان ما

چون کهنسالان برون آرد مگر دندان نو

تا کلید بخت بگشاید در زندان ما

بر سر خوان وصال از حسرت دوشین سلیم

در دهن چون شبنم گل آب شد دندان ما

شمارهٔ ۵۰

بس است شاهد مستی همین گلستان را

که فاش کرده همه رازهای پنهان را

ز جوش لاله و گل در چمن چراغان است

ببین ز ابر سیه، دود آن چراغان را

چه صحبت است ندانم که جمع کرده بهار

ز سرو و گل به چمن راستان و پاکان را

سحاب، طفل در آب اوفتاده را ماند

که گه فشار دهد دیده، گاه دامان را

برای چیست دگر تنگ عیشی مرغان؟

که غنچه کرد چو گلچین فراخ، دامان را

سلیم بر حذر از تیر فتنه باش که باز

بلند ساخت زمانه کمان شیطان را

شمارهٔ ۵۱

ریزد ز بس غبار دل از هر فغان ما

پر خاک شد چو حلقه ی دام آشیان ما

ترسان ز هجر یار ز بس جان سپرده ایم

منقار زاغ زرد شد از استخوان ما

با قامت خمیده ره راست می رویم

هرگز نجسته تیر خطا از کمان ما

ارباب هوش پی به معانی نمی برند

دیوانه ذوق می کند از داستان ما

از ننگ خضر بس که نهفتیم راز خویش

شد خاک، حرف تشنه لبی در دهان ما

هرگز کسی سلیم ندیده ست آفتی

چون تیغ آفتاب ز تیغ زبان ما

شمارهٔ ۵۲

خوش آن زمان که سر مهر بود خوبان را

کرشمه منع نمی کرد آه و افغان را

چنین نبود در وصل بسته بر دل ها

نداشت قفل حرم، پره ی بیابان را

ز ضعف، بند قبا آستین من شده است

نشانه ای به ازین نیست عشق پنهان را

به پیش باده فروش آن قدر گرو جمع است

که نام نیست در آن خاتم سلیمان را

ز قید، کیست که آزادی آرزو نکند؟

ز کاهلی ست ثبات قدم غلامان را

به نوبهار جوانی ز کف پیاله منه

که می ز موج کند ریشخند، پیران را

ز فوت گشتن دندان چه غم، سلامت باد

زبان ما که ولی نعمت است دندان را!

ازو هزار کرامات دیده ایم سلیم

شراب کهنه بود پیر جام، مستان را

شمارهٔ ۵۳

آیینه کجا دیده ست، رخسار چو ماهش را

با سرمه چه آمیزش، مژگان سیاهش را

گاهی نظری از لطف می کرد به سوی من

بخت سیهم رم داد آهوی نگاهش را

ای مور به این اندام، سرخیل سلیمانی

دیگر چه ازو خواهی، بردار کلاهش را

سنجیده کسی بیند گر جانب این گلشن

برقی به کمین باشد هر برگ گیاهش را

از چشم سلیم ای غیر، پیدا صف مژگان نیست

برداشته با دیده، خار و خس راهش را

شمارهٔ ۵۴

نگاه باغبانم، می‌پرستم لاله و گل را

کنم چون موی پیغمبر زیارت شاخ سنبل را

پر از گل دامن خود را ز فیض خرقه می‌بینم

چو طاووسان کنم چتر خود این دامان پرگل را

به گلشن دام زلف و سرمهٔ چشمش ز صیادی

یکی بلبل گرفت و دیگری آواز بلبل را

عنان پایداری چون ز کف شوق فنا گیرد

کند چون موج با سیل بهاری همسفر پل را

سلیم از لاعلاجی خویش را باید به دریا زد

گرفته موج همچون رهزنان از ما سر پل را

شمارهٔ ۵۵

فلک نبود به مستی حریف نالهٔ ما

چو لاله ریخت از آن سرمه در پیالهٔ ما

به جز چراغ نداریم مجلس‌افروزی

به غیر شیشه کسی نیست هم پیالهٔ ما

ز بخت ما مددی غیر ازین نمی‌آید

که از سیاهی او رم کند غزالهٔ ما

نمی‌توان به دل گرم ما به سر بردن

چو سایه داغ گریزان بود ز لالهٔ ما

شود سلیم همه صرف شاهد و مطرب

اگر جهان زر گل را کند حوالهٔ ما

شمارهٔ ۵۶

می‌جهد برق ز آه دل غم‌پیشهٔ ما

شعله دارد حذر از تیر نی بیشهٔ ما

سبزهٔ دانهٔ نخجیرگه عنقاییم

همه از چشمهٔ دام آب خورد ریشهٔ ما

اثر توبه ز هرجا که نمودار شود

همچو دیوانه پی سنگ دود شیشهٔ ما!

کار ما تشنه‌لب مزد کسی نیست، که هست

موج زن چون مه نو، آب زر از تیشهٔ ما

در خصومت نه سپهریم و نه سیاره سلیم

از چه اندیشه کسی را بود اندیشهٔ ما؟

شمارهٔ ۵۷

چو غنچه نیست نهان از کسی دفینهٔ ما

کف گشاده بود همچو گل خزینهٔ ما

به هرکجا که به سنگی رسید، همچون موج

بغل گشاده دود سویش آبگینهٔ ما

شدیم خاک و فلک را چو شیشهٔ ساعت

برون نمی‌رود از دل غبار کینهٔ ما

چهار موجه بود یک رباعی مشهور

که بحر یاد گرفته‌ست از سفینهٔ ما!

ز بس نرفت برون هرکه جا گرفت در او

بود چو صفحهٔ تصویر، لوح سینهٔ ما

چون این در آینه صورت‌پذیر نیست سلیم

زمانه کیست که پیدا کند قرینهٔ ما؟

شمارهٔ ۵۸

مدعی کو تا چراغ محفلم بیند ترا

غافل از راه آید و در منزلم بیند ترا

از ترحم سنگ را دل خون شود هر گه چو موج

خنده زن بر گریه ی بی حاصلم بیند ترا

در غم سامان به راه کعبه، ای بت نیستم

راهزن ترسم درون محملم بیند ترا

کاش سوزن بخیه ی اول به چشم خود زند

کز شکاف سینه ترسم در دلم بیند ترا

صحبت ما و تو ای طوفان نگردد برطرف

ناخدا کو تا حریف ساحلم بیند ترا

دست کوته کن سلیم از من، که ترسم روزگار

عاجز از اصلاح کار مشکلم بیند ترا

شمارهٔ ۵۹

منم آن مرغ که دل نوحه طراز است مرا

قفسی تنگ تر از چنگل باز است مرا

نوبهار است و چو گلبن ز جنون در جوشم

که دگر موسم گل کردن راز است مرا

نیست چون شاخ گلم مانع طاعت مستی

ناله ی مرغ سحر، بانگ نماز است مرا

منت یک گلم از باغ جهان بر سر نیست

دست کوتاه به از عمر دراز است مرا

گل گل از داغ می ناب همین نیست سلیم

بخیه ی خرقه ز ابریشم ساز است مرا

شمارهٔ ۶۰

نشد درست به هندوستان شکستهٔ ما

نماز بود در او، کار دست بستهٔ ما

جدا شدیم ز هم‌صحبتان، خوش آن روزی

که بود دستهٔ گل را حسد به دستهٔ ما

به خانه نیست که بتوان نمودنش به طبیب

درون سینه بود همچو میوه خستهٔ ما

فغان که از پی ساغر کشیدن یاران

بساط سبزه بود شیشهٔ شکستهٔ ما

سلیم کاسهٔ چوبین به سوی میکده بر

که تحفه است در آنجا شکسته بستهٔ ما

شمارهٔ ۶۱

تماشایش برد از آهوی وحشی تک و دو را

ز رفتن بازدارد حیرتش عمر سبکرو را

نخواهد همچو فرهادی به دست روزگار افتاد

زند بر هم اگر صدبار تاج و تخت خسرو را

کمال اهل دنیا حاصل از آب و علف آید

خر عیسی اتاقه کرد بر سر خوشهٔ جو را

قدم در راه نه، تا کی به قید کاروان باشی

به از توفیق، در عالم رفیقی نیست رهرو را

غم کم عمری مهتاب مستان را نباید خورد

که بوی شیر می آید هنوز از لب مه نو را

صبوحی کرده هر گه از چمن آمد سلیم آن گل

ز شرم روی او خورشید دور انداخت پرتو را

شمارهٔ ۶۲

ای قناعت مژده‌ای ده شاه هفت اقلیم را

از کلاه فقر و بردارش ز سر دیهیم را

می‌دود گر جانب گرداب دایم همچو موج

از معلم کشتی ما دارد این تعلیم را

جان فدای آن رسولی کآورد پیغام دوست

بت برای این به پا افتاد ابراهیم را

از سبک‌روحی ز جا خیزم برای هر نسیم

چون غبار آموز از من شیوهٔ تعظیم را

هرکه چشم او ز نیش اختران ترسیده است

خانهٔ زنبور داند صفحهٔ تقویم را

نغمهٔ آزادگی زان کس بود خارج سلیم

کز طمع دارد چو مطرب در کشاکش سیم را

شمارهٔ ۶۳

دیوانه ایم و وادی عشق است دشت ما

آید پیاده گل ز گلستان به گشت ما

از کس مپرس آنچه به ما رفته زین محیط

از سطرهای موج بخوان سرگذشت ما

آسان بود شکست صف بیدلان عشق

یک ناوک از نگاه تو و هفت و هشت ما

رسوای کوی عشق چو خورشید محشریم

از بام آسمان، فلک افکنده طشت ما

نازد به اشک و آه دلم کوی او سلیم

چون ملک ری به آب و هوای طرشت ما

شمارهٔ ۶۴

برق عشق آمد که سوزد خرمن تدبیر را

با گریبان کار افتد دست دامنگیر را

نام من در دفتر اهل شهادت داخل است

کرده ام روشن سواد جوهر شمشیر را

پاسبان مستی ما نیست غیر از تیغ عشق

برگ نی باشد مگس ران وقت خفتن شیر را

از طلسم هند آزادی تجرد می دهد

چاره عریانی بود این خاک دامنگیر را

چون منی را طاقت چندین علایق از کجاست

فیل نتواند کشیدن این قدر زنجیر را

همچو شاهینی که مرغی را کمین سازد سلیم

تا هوا گیرد دل من می‌رباید تیر را

شمارهٔ ۶۵

کی به دل آرم خیال آشیان خویش را

کز قفس بیرون نمی خواهم فغان خویش را

همچو مجنون ناتوانی از کجا، عشق از کجا

یافت در صحرا مگر دیوانه جان خویش را؟!

در گلستان محبت، عاقبت چون فاخته

بر سر سروی نهادم خان و مان خویش را

نام آن لب بردم و شد عمرها کز ذوق آن

می مکم چون غنچه اطراف دهان خویش را

ای هما، از پهلوی خود کن قناعت همچو من

آخر از بهر که داری استخوان خویش را

آب و نان دیگر نمی خواهم سلیم از روزگار

همچو ساغر وقف می کردم دهان خویش را

شمارهٔ ۶۶

سرو چون سایه ز پی آمده رفتار ترا

نرگس زن شده گل، گوشه ی دستار ترا

پای مجنون تو در سلسله کی بند شود

طوق و زنجیر رکاب است طلبکار ترا

عهد کردم که گر این بار به کوی تو رسم

سرمه ی دیده کنم سایه ی دیوار ترا

ای برهمن، شود از صدق تو گر شیخ آگاه

تار تسبیح کند رشته ی زنار ترا

قیمت خاک ز جنس تو بود بیش سلیم

خاک بادا به سر این رونق بازار ترا

شمارهٔ ۶۷

کی ز تیغ آفتاب خویش باشد غم مرا

سر بود در راه او چون قطرهٔ شبنم مرا

من که همچون سبزه‌ام هر شبنم آب زندگی ست

از چه دارد ابر بر سر منت عالم مرا

معجز عیسی ز زخم سینهٔ من عاجز است

کی چو داغ آینه سودی دهد مرهم مرا

تا به کی از آتش هر کس گدازم همچو موم

کاشکی بردی دلی از سنگ چون خاتم مرا

در قیامت ساقی کوثر اگر جامی دهد

کافرم گر باشد از آشوب محشر غم مرا

ای که دست قدرتت، هم پنجه ی صنع خداست

مشت خاکی قابلم، گر می کنی آدم مرا

سوخته گر آتش غم شاخسارم را سلیم

می‌تواند کرد ابر دست او خرم مرا

شمارهٔ ۶۸

دلم به عشق هلاک است کینه خواهی را

که دام عیش بود موج بحر ماهی را

کسی که باخته نقد شباب را، داند

که گریه نیست عبث شمع صبحگاهی را

گدای میکده آرد فرو چو شیشه ز طاق

به زیر پای نهد تخت پادشاهی را

ز نسبت خط و خال تو برق چون لاله

درون دیده ی خود جا دهد سیاهی را

خراب آنکه مرا خواهد از شراب کند

چو ابلهی ست که راند به آب ماهی را

فغان ز چشم تو، آری پدر مرا می گفت

که ره به خانه مده چون کمان سپاهی را

سلیم، قاتل ما صلح چون کند در حشر

چگونه ما نگذاریم دادخواهی را؟

شمارهٔ ۶۹

گر به گوش خود ز مردم بشنوی گفتار را

از خوی خجلت بشویی نسخهٔ اشعار را

شعر خود را گر به از هر شعر دانی دور نیست

بهتر از آب بقا باشد عرق بیمار را

در بلندی همچو آن، دیگر نداری مصرعی

زینت دیوان خود کن طرهٔ دستار را

در سواد نامه‌ات هر لفظ معنی می‌خورد

چاره‌ای کن آخر این موران معنی‌خوار را

تا بداند رتبهٔ طبع بلندت را، سلیم

بر سر راه حسود انداز این طومار را

شمارهٔ ۷۰

یارب این چاک گریبان ز چه باشد گل را

چیست آیا سبب آشفتگی سنبل را

خویش را بس که دلیرانه زدم بر دریا

لرزه چون موج بر اندام فکندم پل را

گل فرستاده به من تا کند آزار مرا

می روم تا که زنم بر سر دشمن گل را

از گرفتاری من خاطر آن گل جمع است

رشته، مغز قلم پا بود این بلبل را

در پی کسب هنر باش که خورشید سلیم

بوسه بر دست زند شانه ی آن کاکل را

شمارهٔ ۷۱

شکست فتح بود بیدلان جنگ ترا

چو بت پرست کند سجده، شیشه سنگ ترا

بود ز تنگی جا گر به سینه ام دلگیر

به دیده چون مژه جا می دهم خدنگ ترا

هزار رنگ برآمد به پیش روی تو گل

ولی نشد که تواند نمود رنگ ترا

ز حرف کشتن ما روزگار می خواهد

کند چو غنچه پر از زر دهان تنگ ترا

برای وعده خلافی عبث مخور سوگند

که احتیاج عصا نیست عذر لنگ ترا

سلیم چند ز دل حرف می زنی، خاموش!

که دل به باد فنا داد نام و ننگ ترا

شمارهٔ ۷۲

گرفته از علم سروقد او پیش خیلی را

ز سبزی داغ دارد چهرهٔ او خال لیلی را

به باغ ای گل نزاکت را به پیش روی او بگذار

که چندان اعتباری نیست مهمان طفیلی را

ازان مجنون شود از دیدن ماه نو آشفته

که می بیند به دست دیگری خلخال لیلی را

ز بس افسانه ی لعلش جهان را دلنشین افتاد

عقیق آسا در آب انداخت انوار سهیلی را

سلیم آشوب محشر را به چشم خویشتن دیده‌ست

ز مظلومان او هر کس شنیده وای ویلی را

شمارهٔ ۷۳

تا چند کنی خون دل صاحب نظران را

بر سنگ زنی شیشه ی خونین جگران را

از یاری اختر مطلب کام در افلاک

با سنگ در خانه مزن شیشه گران را

با غارت عشق تو چه از داغ دل آید

از مهر سر کیسه چه غم، کیسه بران را

ما را غم خود نیست، ولی چند توان دید

چون ریگ روان، تشنگی همسفران را

بگذر چو قیامت به سر خاک شهیدان

از خویش خبردار کن این بی خبران را

دل را غم خود بس، که جز آسیب نبیند

بر سینه زند شیشه چو سنگ دگران را

جز عیب سلیم اهل حسد کار ندارند

نبود هنری بهتر ازین بی هنران را

شمارهٔ ۷۴

در سر کوی تو شب خاک بود بستر ما

چون شهیدان سر ما بالش زیر سر ما

در تماشاگه دیدار تو ما سوخته ایم

سرمه ی دیده کند آینه خاکستر ما

ما ترقی بجز از راه تنزل نکنیم

خاک چون دانه کند تربیت اختر ما

آنچه گویند درین قصه، مرصع خوانی ست

جام جمشید نبوده ست به از ساغر ما

از هوای می گلرنگ ندارد آرام

چون گدایان نفسی کشتی بی لنگر ما

همچو آیینه ی دیوار، درین دیر خراب

ریشه ی سبزه ی زنگار بود جوهر ما

پی آگاهی عیب و هنر خویش سلیم

همچو طاووس شد آیینه ی ما هر پر ما

شمارهٔ ۷۵

ز حریم کعبه کمتر نبود کنشت ما را

که ز شوق او نمانده، سر خوب و زشت ما را

ز کجا شنیده یارب که غبار کوی یاریم

کند آن کسی که نسبت به گل بهشت ما را

به اسیری ام برد خط چو شوم ز زلف آزاد

خط بندگی برآمد، خط سرنوشت ما را

به بهار باغبانم مسپار گو به دهقان

نتوان چو مرغ راندن ز چمن به کشت ما را

نه سر نوای بلبل، نه دماغ نکهت گل

دل خوش جهان نبیند که چنین سرشت ما را!

مطلب سلیم از ما، خبری ز دین و دنیا

که به حال خود زمانی غم او نهشت ما را

شمارهٔ ۷۶

جهان چه می به قدح ریخت بی خبر ما را

که خاک شد سر و نگذاشت درد سر ما را

محبت عجبی در میانه ی من و اوست

زمانه گر بگذارد به یکدگر ما را

چنان کرشمه به ما می کند، که پنداری

خریده است گل این چمن به زر ما را!

چگونه دل ز غم روزگار برداریم؟

همین رسیده به میراث از پدر ما را

ز بلبلان گلستان سلیم صد فریاد

که از بهار نکردند باخبر ما را

شمارهٔ ۷۷

ز طوف میکده واجب بود سپاس مرا

که کرد شوق برهمن خداشناس مرا

چنان که سایه ی ابر بهاری از خورشید

ز جلوه ی تو پریشان شود حواس مرا

مگر ز دست تو ای بوالهوس قدح گیرد

هزار مرتبه ضایع شد التماس مرا

نمی کنم به گل و لاله دست، پنداری

که باغبان به چمن برده بهر پاس مرا

مرا به رد و قبول زمانه کاری نیست

اگر کسی نشناسد، تو می شناس مرا

ز بس به جام شراب است الفتم، چون ماه

برد گرفتگی دل، صدای طاس مرا

به چشم پاک بنازم، که هر نفس بلبل

برد به سیر گلستان به التماس مرا!

چنان به سیر چمن بی تکلفانه روم

که عندلیب کند باغبان قیاس مرا

ازان به کشت امل همچو خوشه می لرزم

که موج آب خبر می دهد ز داس مرا

به عزم سیر چمن چون روم ز خانه برون؟

که خارهاست به پا از گل پلاس مرا

ز بس گزند چو یوسف کشیده ام از چاه

چو مار می شود از ریسمان هراس مرا

ز بس که جامه دریدم به عشق و رسوایی

ز تن کناره کند چون علم لباس مرا

چگونه دامن وصل ترا نگه دارم؟

ز کار رفته چو سرپنجه ی حواس مرا

سلیم همچو مسیحا روم به سوی فلک

چه کار مانده درین دیر بی اساس مرا؟

شمارهٔ ۷۸

در دوزخ و بهشت نیاسوده‌ایم ما

هرجا که بوده‌ایم چنین بوده‌ایم ما

ما را به مدعای غمت آفریده‌اند

عشق ترا چو جامهٔ فرموده‌ایم ما

از خصم انتقام به نرمی توان گرفت

بر داغ مدعی نمک سوده‌ایم ما

از گفتگوی ناصح بیگانه سود نیست

پند پدر به عشق چو نشنوده‌ایم ما

ما را همین ز قاتل ما بس بود سلیم

کو اضطراب دارد و آسوده‌ایم ما

شمارهٔ ۷۹

به غیر میکده زاهد بود شراب کجا

کجا روم دگر ای خان و مان خراب کجا

اشاره ای ست که از باده سیر نتوان شد

وگرنه مست کجا، رغبت کباب کجا

در آن دلی که غم عشق نیست راحت نیست

عبث فسانه مخوان، ما کجا و خواب کجا

ز شوق کرده ام از بس که دست و پا را گم

عنان کجاست نمی دانم و رکاب کجا

بهار بر صفت سبزه پاچناری باش

سلیم می روی از باغ همچو آب کجا

شمارهٔ ۸۰

گل ز بلبل یاد گیرد مستی جاوید را

ذره آموزد سماع بیخودی خورشید را

بعد مردن گر تهیدستی ندارد حاصلی

چیست آمیزش به یکدیگر نبات و بید را

راه آمد شد اگر اینجا ندارد دور نیست

روزن ما از نظر انداخته خورشید را

بخت چون برگشت، در دفع کلاه سروری

هیأت وارون شود نقش نگین جمشید را

بزم وصل او مرا ماتمسرا باشد سلیم

صید قربانی چه می‌داند نشاط عید را

شمارهٔ ۸۱

چو غنچه جمع کن از خار عشق دامان را

به دست چاک مده همچو گل گریبان را

به فکر عشق بنازم که خوب پیدا کرد

برای قفل جنون، پره ی بیابان را

بهشت به ز سر کوی او نخواهد بود

کسی که یافته این را، چه می کند آن را

ازو مپرس حدیث سیاه بختی ما

که سرمه دان نکند هیچ کس نمکدان را

سلیم تا به کی از شوق دوستان عراق

چو ابر، گل کنم از گریه خاک گیلان را

شمارهٔ ۸۲

بیا که سوخت ز شوق تو لاله در صحرا

بود به راه تو چشم غزاله در صحرا

خورد ز لاله چو مستان انجمن هر دم

به یاد چشم تو آهو پیاله در صحرا

روم ز شوق تو بیرون ز شهر، تا چو جرس

کنم به کام دل خویش ناله در صحرا

اثر نبود ز مجنون، که دشت پیمایی

چو گردباد به من شد حواله در صحرا

کسی که شورش دریا ندیده، پندارد

که ریخته ست گهر همچو ژاله در صحرا

زگل بپرس که مرغ چمن چه می گوید

که من برآمده ام همچو لاله در صحرا

گریزپاست نشاط زمانه، واقف باش

ز دست خود نگذاری غزاله در صحرا

چو خسته ای که به منزل ز کاروان ماند

سلیم رفته و پیچیده ناله در صحرا

شمارهٔ ۸۳

من از میانه برون، یار در کنار مرا

حجاب عشق چه شد، پرده ای بیار مرا

غرور صف شکنی داشتم، چه دانستم

شکست می دهد این گونه یک سوار مرا

فروگرفته ز بس جوش گریه ام بی تو

برآمد ابر ز دامن چو کوهسار مرا

چه سود چوب گل ای دوستان که شور جنون

ز هر بهار فزون است این بهار مرا

ز پاره های دل از بس پر است، پنداری

که آبگینه شکسته ست در کنار مرا

خوشم که کرد به مستی زمانه مشهورم

نیم غلام که خوانند هوشیار مرا

چو رفتم، آمدنم نیست، آفتاب نیم

فغان که خوب ندانسته روزگار مرا

نمی خورم غم خود تا غم تو هست ای دوست

سر تو باد سلامت، به خود چه کار مرا

سپرده ام به تو خود را، تو هم پس از مردن

به خاک رهگذر خویشتن سپار مرا

چو خاک گرچه ندارد وجود من قدری

برای کوری دشمن نگاه دار مرا

کسی ز گمشدگان غیر من سلیم نماند

زمانه داشت ز عنقا به یادگار مرا

شمارهٔ ۸۴

درین کشور چه میپرسی غرور حسن سرکش را

که با شمشیر چوبین می کشند اطفال آتش را

ز گلشن می رسم چون خسته ای کز جنگ برگردد

که گلبن بر دلم از تیر خالی کرده ترکش را

درین گلشن من آن نخل کهن پرورده ی خشکم

که گل گل بشکفد، پیشش بری چون نام آتش را

نباشد جای مو در کف، ولی گر خط او بیند

سلیمان جای در کف می دهد آن موی دلکش را

نگه را غمزه بیرون از صف مژگان نمی آرد

به هر صیدی نیندازند تیر روی ترکش را

سلیم افلاک و انجم را ندیدم نشئه فیضی

ز کیفیت نصیبی نیست این جام منقش را

شمارهٔ ۸۵

در دیده ندارم دگر ای عهدشکن آب

تا چند به عالم تو زنی آتش و من آب

تا کی به تمنای گل روی تو باشم

سرگشته ی عالم چو بر اطراف چمن آب

هرگاه گذشتی به دل، از اشک سبک خیز

یک نیزه چو فواره گذشت از سر من آب

سرچشمه ی حیوان به سکندر بگذارد

یک بار خورد خضر گر از چاه ذقن آب

در خاک غریبی جگرم تشنه لبی سوخت

چون ابر عبث برنگرفتم ز وطن آب

دریابد اگر چاشنی تلخی عمرم

از آب بقا خضر کشد دست و دهن آب

همچشم حبابم که اگر چاک نباشد

پیراهن من می شود از شرم به تن آب

از عیب کسی هر که به رویش سخنی گفت

از خجلت آن می شود آیینه ی من آب

سوی چمن عشق، سلیم از پی تسلیم

از موج و حباب آمده با تیغ و کفن آب

شمارهٔ ۸۶

نیست ممکن جرعه ی آبی نباشد با نصیب

تشنگان یاخضر می گویند و عارف یانصیب

بر سر یک خوان، جهانی روزی خود می خورد

می برند از شربت آبی همه اعضا نصیب

هر کسی را روزی از جایی مقرر کرده اند

قطره ی آبی صدف را نیست از دریا نصیب

خار و خس را اختیاری بر سر سیلاب نیست

می روم سرگشته و حیران، برد هر جا نصیب

گردن مینا و ساق ساقی و ران شکار

نعمتی باشد، شود این هر سه چون یک جا نصیب

شکوه ی آوارگی ما را سلیم از عشق نیست

از ازل ما را غریبی بود چون عنقا نصیب

شمارهٔ ۸۷

سخن ماست سربسر مرغوب

گرچه پیچیده است چون مکتوب

چشم از جلوه های قامت دوست

همچو دریا پر است از آشوب

خاک از بس که رفتم از دل، شد

پنجه ام ریشه ریشه چون جاروب

دوستی نیست رحم بر کاهل

آتش مرده زنده گشت به چوب

خصم، بدگوی شد سلیم چنان

که به تهدید هم نگوید خوب

شمارهٔ ۸۸

خون گل ریزد درین باغ پرافسون آفتاب

می‌زند چون ماه بر شبنم شبیخون آفتاب

عمرها رفت و همان بیگانه‌ای با ما، مگر

در قیامت گرم خواهی شد به ما چون آفتاب؟

از بتان هند هرشب محفلم بتخانه است

می‌رود از خانهٔ من صبح بیرون آفتاب

چند از بیم نم طوفان چشم تر، دهم

پیکر شوریدهٔ خود را چو مجنون آفتاب

هیچ کس را سینه در عشق تو با من صاف نیست

تیغ بر من می‌کشد آیینه همچون آفتاب

در شب وصلم شبیخون زد بس بر دل سلیم

صبح می‌آید برون با تیغ پرخون آفتاب

شمارهٔ ۸۹

بر آن سرم که کنم فاش گفتگوی شراب

گواه مستی زاهد شوم چه بوی شراب

رسانده ایم به جایی شراب خوردن را

که پشت دست نهد پیش ما سبوی شراب

به محفلی که نباشی چو موج می خندان

حباب هم نگشاید نظر به روی شراب

رسید فصل بهار و ضرور شد دیگر

دماغ خشک مرا روغن کدوی شراب

چه زور و قوت مردافکنی ست، پنداری

که خاک رستم یک دست شد سبوی شراب!

سلیم چیز دگر جای می نمی گیرد

به خاک برد خم گنج، آرزوی شراب

شمارهٔ ۹۰

نوبهار است و به جدول می‌رود مستانه آب

دارد از یاد گلستان در دهن پیمانه آب

بس که سیراب است از ابر بهاری، دور نیست

چوب گل گر می‌زند بر آتش دیوانه آب

گلستان عشق را کاوش همه بر آتش است

برگ گل هرگز ندیده چون پر پروانه آب

از ضرورت آب اکنون می‌پرستند اهل کفر

می‌شود از بس بت از شرم تو در بتخانه آب

در به در افتادهٔ رزق پریشانی سلیم

از در مسجد طلب نان، از در میخانه آب

شمارهٔ ۹۱

بهار است و چمن چون روی محبوب

چو قد یار، هر سروی دل آشوب

دل از موج و دم ماهی گشاید

صفای خانه از آب است و جاروب

کبوتر را فرستادم به سویش

خط آزادی اش دادم ز مکتوب

گروهی نیستند ابنای عالم

که بگذارند یوسف را به یعقوب

به خونخواری جهانی اوفتاده

مرا در پوست، همچون کرم ایوب

قفس از شعله ی آواز ما سوخت

چنین می باشد آتشخانه ی چوب

سخن کردن نمی آید ز هر کس

تو می دانی سلیم این شیوه را خوب

شمارهٔ ۹۲

خامه را پیدا شد از حرف تو در دل اضطراب

نامه هم دارد چو بال مرغ بسمل اضطراب

از سر کوی تو چون آید صبا، پیدا شود

همچو برگ گل مرا در پرده ی دل اضطراب

چون تو بزم آرا شوی، باشد به دور دایره

آفتاب و ماه را همچون جلاجل اضطراب

می توان دیدن ز شوق کشتن ما بیدلان

همچو موج از جوهر شمشیر قاتل اضطراب

مانع عمر سبکرو کی شود فریاد ما

چون جرس از رفتن محمل چه حاصل اضطراب

نیست بی تابی برای وصل او ما را سلیم

موج دریا را نباشد بهر ساحل اضطراب

شمارهٔ ۹۳

دیدم آخر به دست، جام طرب

عجب ای دور روزگار، عجب

دامن همتی بود خم را

به فراخی چو آستین عرب

از که نالم، که سوخت عشق مرا

خانه زاد است آتشم چون تب

بود از درد استخوان به تنم

پوست در ناله چون قبای قصب

از جنون این خرابه را همه روز

می‌کنم همچو آفتاب وجب

امشبم درد دل تمام نشد

باقی داستان به فردا شب!

شد اناالحق‌سرا سلیم، آری

مست را مشکل است پاس ادب

شمارهٔ ۹۴

چو احتیاج طلب می شود، نقاب طلب

که از خدا نتوان کرد بی جواب طلب

خبر ز خضر نداری و زندگانی او

بمیر تشنه، مکن از زمانه آب طلب

مرید پیر مغانم که این نصیحت اوست

طلب مکن ز کسی، ور کنی شراب طلب

نکرده ام ز قناعت به کودکی هرگز

ز دایه شیر به شب های ماهتاب طلب!

به زیر چرخ مجو کام خویش ای درویش

چه می کنی ز در خانه ی خراب طلب؟

درین محیط که دست تهی ست مخزن فیض

طلب مکن ز صدف گوهر، از حباب طلب

حدیث منع شراب است در کجا زاهد

چو غنچه بر سر زانو نشین، کتاب طلب

درین خرابه، عزیزان رفته را از خاک

به پنجه چند کنم همچو آفتاب طلب؟

کشد به جذبه ز هندم به سوی خاک نجف

بود سلیم همینم ز بوتراب طلب

شمارهٔ ۹۵

از برای رونق وحدت به کثرت جای ماست

عالم صورت به معنی جامهٔ دیبای ماست

از حریم قرب، عمری شد که دور افتاده‌ایم

هر کجا در بزم او خالی ست، آنجا جای ماست

در تلاش مدعا، گر برنخیزد دور نیست

خواب همچون دست مخمل باف، کار پای ماست

این که می خندند [و] می گویند مستان در چمن

جای می خالی ست، مطلب ساغر و مینای ماست

از گرانباری حسرت بس که سنگین می رود

در ره او کوه پنداری به پشت پای ماست

عشق را بی چشم گریان، رتبه ای نبود سلیم

آب چون گوهر فروشان رونق کالای ماست

شمارهٔ ۹۶

گر زمین از جا رود، آزادگان را باک نیست

همچو نخل موم، ما را ریشه‌ای در خاک نیست

نیست حرف آرزو بر گفتگوی ما سوار

همچو باد انفاس عیسی مرکب خاشاک نیست

طایر همت نمی‌گنجد در این تنگ‌آشیان

همچو عنقا جای ما در بیضهٔ افلاک نیست

شمع معذور است اگر در پردهٔ فانوس رفت

چون حباب باده، چشم اهل مجلس پاک نیست

باغبان داند که گل را خندهٔ مستانه چیست

نیست یک گلبن که در پایش خمی در خاک نیست

ای گل باغ لطافت، در کدامین مجمع است

کز غم عشقت چو یوسف صد گریبان‌چاک نیست

باد دستان گرچه بسیارند در گلشن سلیم

هیچ کس را دست بر بالای دست تاک نیست

شمارهٔ ۹۷

یاد ایامی که حسن اندیشهٔ ناموس داشت

شمع را شرم از پر پروانه در فانوس داشت

باده تنها کی توان خوردن، که بی‌هم‌صحبتان

خضر بر لب آب و در زیر زبان افسوس داشت

دوش مشغول خیالت بود در محفل دلم

خلوتی در انجمن چون صورت فانوس داشت

حاصل دنیا نبود آن سان که ما می‌خواستیم

طفل، چشم بیضهٔ رنگینی از طاووس داشت

دوش می‌بالید از خاک درش بر خود سلیم

تکیه پنداری مگر بر مسند کاوس داشت

شمارهٔ ۹۸

بی تو امشب ساغر می، دیدهٔ خونبار داشت

مرغ نغمه سر به زیر بال موسیقار داشت

زهر از گوشم چکد چون شبنم از دامان گل

ناصح من در دهن گویا زبان مار داشت

هرکسی جوید خریدار متاع خویش را

سوی آتش رفت ازان ماهی که مشت خار داشت

در مسلمانی نمی‌دانم طریق کار خود

وقت کافر خوش که او سررشتهٔ زنار داشت

شمع من امشب به گرد خویش از اهل هوس

جای پروانه، همه مرغان آتشخوار داشت

هر نشاطی را غمی پنهان به زیر دامن است

بر سر هر کس گلی دیدیم، در پا خار داشت

گفت حافظ، دید چون کلک و بیانم را سلیم

«بلبلی برگ گلی خوشرنگ در منقار داشت»

شمارهٔ ۹۹

مژدهٔ حسن قبولم در سخن از اول است

وصل گل پیراهنان تعبیر خواب مخمل است

نشئه‌ی دولت ندارد کبریای علم را

نخوت دود چراغ افزون ز دود مشعل است

چون فلک یک چشم دارد در هنر سنجی حسود

از برای عیب مردم دیدن اما احول است

بس که از معموره کلفت همچو مجنون برده‌ام

از برای خاطر من خاک در صحرا تل است

یک گره هرگز ز کار تیره‌بختان وانکرد

آسمان را ماه نو چون ناخن دست شل است

مُردم و آسوده از دردسر عالم شدم

تختهٔ تابوت پندار‌ی ز چوب صندل است

عشق را آغاز و انجامی نمی‌باشد سلیم

روز آخر یار با ما همچو روز اول است

شمارهٔ ۱۰۰

عشق او در وادی من فکر‌ها بسیار داشت

سوخت خاشاکم‌، وگرنه شعله با او کار داشت

در بساط این گلستان یک گل بی‌خار نیست

بر گل دیبا اگر پهلو نهادم، خار داشت

هرچه دیدم، در ره شوقش سماع انگیز بود

نعرهٔ شیر از نیستان‌، شور موسیقار داشت

عقل نتوانست منع عشق غارتگر کند

خانهٔ ما پاسبان از صورت دیوار داشت

آنکه کاری غیر گلچینی به عمر خود نکرد

دیدم او را کز چمن می‌رفت و مشتی خار داشت

رفت تخت او به باد حادثات آخر سلیم

گرچه از ایام‌، جم انگشتر زنهار داشت

شمارهٔ ۱۰۱

نالهٔ ما چون جرس شایستهٔ تأثیر نیست

همچو مخمل خواب ما را طالع تعبیر نیست

روی دل هرگز نمی‌بیند ز ما آشفتگان

همچو داغ آینه‌، داغی که ناخن گیر نیست

شعله‌ایم و این خزان ما بهار عمر ماست

همچو می هر‌چند عاشق کهنه گردد، پیر نیست

دامن گلچین فراخ است ای اسیران قفس

گر گلی خواهید، او را از شما تقصیر نیست

چوب گل کی می‌کند اصلاح من، چون کرده است

بوی گل دیوانه‌ام، خود کرده را تدبیر نیست

در طلسم حیرتم دارد جنون دل سلیم

راه بیرون رفتنم از کوچهٔ زنجیر نیست

شمارهٔ ۱۰۲

چه ذوق در شب وصل از نظارهٔ صبح است؟

که همچو غنچه دلم پاره‌پارهٔ صبح است

شب وصالی اگر روز کرده‌ای، دانی

که آفتاب قیامت ستارهٔ صبح است

به ماهتاب وصال آنکه شب پیاله کشد

چو شمع، کوس رحیلش نقارهٔ صبح است

فسون وصل به دل ناله را دلیر کند

به شمع شوخی باد از اشارهٔ صبح است

ز بیم او نتواند سفید شد هرگز

به حیرتم که شب من چه کارهٔ صبح است

بود به ماتم ما آسمان، ولیک چه سود

چراغ را ز گریبان پارهٔ صبح است؟

گرفتم آنکه جوان هم شوی پس از پیری

چه اعتبار به عمر دوبارهٔ صبح است؟

سلیم هیکل شب شد ز هجر او، ورنه

سرشک من گهر گوشوارهٔ صبح است

شمارهٔ ۱۰۳

بخت بد با اخترم هر شب به جنگ افتاده است

این سیاهی گویی از داغ پلنگ افتاده است

یاد این صحرا ز بازیگاه طفلان می دهد

هر کجا پا می نهد دیوانه، سنگ افتاده است

چاک های سینه ام هر یک در بتخانه ای ست

از دل من کار بر اسلام تنگ افتاده است

نغمه ای از مجلس مستان نمی گردد بلند

ناخن مطرب مگر امشب ز چنگ افتاده است؟

در شکست شیشه ی دل ها به او فرصت نداد

آتش از رشک دلش در جان سنگ افتاده است

تحفه ی دل کی به چشم آید که در بزم بتان

گل ز بی قدری چو مصحف در فرنگ افتاده است

تهمت وسعت چه می بندی برین عالم سلیم

نیست او را در وسعتی، چشم تو تنگ افتاده است

شمارهٔ ۱۰۴

شورش مغز جنون نالهٔ مستانهٔ ماست

شانهٔ طرهٔ آشفتگی افسانهٔ ماست

بال و پر نیست که خود را برساند جایی

گریهٔ شمع به نومیدی پروانهٔ ماست

اختیار سر ما تیغ محبت دارد

موج سیلاب، کلید در ویرانهٔ ماست

باده جز در دل شب فیض نبخشد ما را

گل شب‌بو که شنیدی، گل پیمانهٔ ماست

خط خوبان همه دلجوی بود، آه سلیم

چشم صد مور گرسنه پی یک دانهٔ ماست

شمارهٔ ۱۰۵

با رسوم جهان دلم جنگی ست

خارج ساز من خوش آهنگی ست

ماتم و سور این جهان خراب

گریه ی مست و خنده ی بنگی ست

شعله با آه من اگر خود را

نسبتی می کند، ز یکرنگی ست

عجز و زاری ست کار اهل نیاز

که درین ره، حنای پا، لنگی ست

چرخ را طبع روشن تو سلیم

همچو آیینه در کف زنگی ست

شمارهٔ ۱۰۶

کسی که قسمت او غیر بینوایی نیست

گلش به دست، کم از کاسه ی گدایی نیست

بیا شکسته ی خود را درست کن اینجا

که خاک میکده کمتر ز مومیایی نیست

دراز دستی مژگان به طاق ازان ابروست

کمند طره ی مشکین به این رسایی نیست

به هر کدام نمک لطف می کنی خوب است

که داغ های دلم را ز هم جدایی نیست

توان شناخت ازان دست هر چه می آید

نشان نامه بجز کاغذ حنایی نیست

سلیم، تیرگی از شمع انجمن چه عجب

ز آفتاب مرا چشم روشنایی نیست

شمارهٔ ۱۰۷

مدعی گر نکند بحث سخن دلگیر است

در جدل گوش و زبانش سپر و شمشیر است

باغبان گو مشو از صحبت ایشان غافل

گل جوان است، اگر مرغ گلستان پیر است!

نیست در عشق همین بند به پای مجنون

طوق خلخال هم از سلسله ی زنجیر است

رهنمایی کند و مانع رهزن گردد

شوق در راه طلب همچو عصا شمشیر است

گلرخان را سخنم کرد به من رام سلیم

که غزال غزلم آهوی آهوگیر است

شمارهٔ ۱۰۸

دلم شکفته نگردد ز بس جهان تنگ است

چگونه گل نشود غنچه، گلستان تنگ است

به کام خود پر و بالی نمی توانم زد

چو مرغ بیضه به من زیر آسمان تنگ است

به غیر این که دوم در پی هما چه کنم

ز تیر او به تنم جای استخوان تنگ است

شکوه حسن تو در دل مرا نمی گنجد

به ماهتاب تو پیراهن کتان تنگ است

جرس ز یوسف ما می کند مگر سخنی؟

که جای شکر مصری به کاروان تنگ است

سلیم، وسعت صحن چمن چه سود دهد

مرا که همچو دل غنچه آشیان تنگ است

شمارهٔ ۱۰۹

لاله را با روی او تاب قدح نوشی کجاست

سرو را با قد او سامان همدوشی کجاست

منع ناصح پرده ی رسوایی ما کی شود

شعله ی عریان ما را تاب خس پوشی کجاست

شعله ی شوقش چو مومم در گداز آورده است

سازگارم نیست یاد او، فراموشی کجاست

چون خر طنبور نتوان زیر بار نغمه رفت

مطربی ما بی دماغان [را] چو خاموشی کجاست

من خس و خارم سلیم، او شعله ی هستی گداز

گر درآید در برم، تاب هم آغوشی کجاست

شمارهٔ ۱۱۰

شعله ی رسوایی منصور، خس پوش من است

مایه ی حلاجی او پنبه ی گوش من است

گر به دست من رسد پیمانه جام جم شود

همچو پیر دیر، معراج سبو دوش من است

انجمن از می تهی گشت و دماغم تر نشد

خون صد مینای می در گردن هوش من است

از پی شوخی که از من می گریزد همچو تیر

چون کمان خمیازه ی خشکی در آغوش من است

شورش مستان سماع بیخودی آرد سلیم

باده در میخانه گر می جوشد از جوش من است

شمارهٔ ۱۱۱

شد خزان و در چمن رنگ دگر افلاک ریخت

برگ جمعیت فراهم کن که برگ تاک ریخت

بر مشامم بوی او هرگاه آمد از نسیم

همچو غنچه از گریبانم به دامن چاک ریخت

بر بساط این چمن تا همتم دامن فشاند

هر گلی کز خون به دامن داشتم هم پاک ریخت

رشته همچون موج لرزد بر سر آب گهر

بس که آب روی پاکان را جهان بر خاک ریخت

کیسه ی صد پاره ی گل، زر نمی دارد نگاه

هر کجا داغی نهادم، بر دل صد چاک ریخت

مانده از آشفتگی دستم ز هر کاری سلیم

خاک بر فرقم غبار این دل غمناک ریخت

شمارهٔ ۱۱۲

مغفر و خفتان به میدان محبت ننگ ماست

همچو کشتی گیر، عریانی سلاح جنگ ماست

گر به راه شوق گردد مرغ با ما همسفر

از پریدن باز می ماند همه گر رنگ ماست

کار سازد هر که ما همدست کار او شویم

نغمه آن ناخن که بر دل می زند از چنگ ماست

برگ گل در غنچه می باشد، ولی در این چمن

غنچه ها پر خار و خس چون آشیان تنگ ماست

عاشقان را غم بود پیرایهٔ خاطر سلیم

گلشن آیینه‌ایم و سبزهٔ ما زنگ ماست

شمارهٔ ۱۱۳

به بوی خرقه گلم در چمن عنانگیر است

ز شوق شال سرم را هوای کشمیر است

خزان به گلشن آزادگان ندارد راه

نشاط اهل قناعت، بهار تصویر است

در آن دیار همان به که پرسشت نکنند

که مرغ نامه بر دوستان به هم، تیر است

به خان و مان نبرد ره کسی درین وادی

که آشیانه ی مرغش به شاخ نخجیر است

فریب عقل مخور، ایمن از گزند مباش

که ریشه ی نی این بیشه پنجه ی شیر است

ز جنبش سر زلف تو دل به رقص آمد

که ساز صحبت مجنون، صدای زنجیر است

هلاک زخم تو گردم که رسم جانبازی

ز کشته ی تو به طاق بلند شمشیر است

سلیم درد دل خود نمی توانم گفت

سخن چو گریه مرا پیش او گلوگیر است

شمارهٔ ۱۱۴

گل این باغ را ساغر ز می شام و سحر خالی‌ست

چو بیند تاج خود را لاله، گوید جای سر خالی‌ست

به غیر از باد همچون سرو چیزی نیست در دستم

همیشه کیسهٔ آزادگان چون جای زر خالی‌ست

تماشای تو بی‌خود کرده هرکس را که می‌بینم

نشسته هرکه در بزم تو، جایش بیشتر خالی‌ست

من آن مخمور بی‌برگم که هرجا شیشه‌ای بینی

به طاق خانه‌ام، همچون دکان شیشه‌گر خالی‌ست

نخواهد بهله هرکس صید از باز نظر گیرد

ندانم جای دست کیست کو را در کمر خالی‌ست

سلیم از من چه می‌پرسی که زنجیرت به پا از چیست

تو هم دیوانه‌ای، بنشین که زنجیر دگر خالی‌ست

شمارهٔ ۱۱۵

نظاره ی تو ز بس دلفریب افتاده ست

شکست در صف صبر و شکیب افتاده ست

به حیرتم که ازین مشت پر چه می خواهد؟

چه باغبان ز پی عندلیب افتاده ست؟

زبان دعوی ام از شرم بسته است، افسوس

که ذوالفقار به دست خطیب افتاده ست

کند ز چهچهه بلبل، فغان به یاد وطن

کبوتری که به گلشن غریب افتاده ست

شده ست زینت دیهیم آفتاب، سلیم

ز بس که گوهر اشکم نجیب افتاده ست

شمارهٔ ۱۱۶

ساقی چه دهی پند من این بزم شراب است

از گریه مرا منع مکن، عالم آب است

از عشق تو آسان نتوان جست، که دارد

دستی که گلوگیرتر از پای حساب است

از آینه ی ناصیه در حلقه ی مستان

معلوم تنک ظرفی ما همچو حباب است

آن نامه که ما راز دل خویش نویسیم

هر نقطه درو ترجمه ی چارکتاب است

بس خام که شد پخته ز آمیزش مستان

در انجمن این زمزمه ی مرغ کباب است

از بخت زبون ناله ی ما صرفه ندارد

خاموش نشستیم که دیوانه به خواب است

تا چند شماری ورق و هیچ ندانی

زاهد به خدا این چه حساب و چه کتاب است

مجنون ترا سلسله از پا ننشاند

در راه تو هر حلقه ی زنجیر، رکاب است

هر گاه به موری رسم، از بیم مکافات

گویی به سر رهگذرم شیر به خواب است

هر قاصد و هر نامه بری رفت به مقصد

مکتوب سلیم است که در بند جواب است

شمارهٔ ۱۱۷

ما را نه سر گل، نه تمنای گلاب است

در مجلس مستان، عرق فتنه شراب است

ویرانه ی ما رونق میخانه شکسته ست

تا صورت دیوار درو مست و خراب است

در هند عجب نیست گر از باده گذشتیم

یاران همه رنجش طلب و می شکراب است

در میکده کس خرقه ی سالوس نگیرد

این جنس تو صوفی به در صومعه باب است

واعظ به بهار از صفت باده میندیش

کز سبزه چو مخمل در و دیوار به خواب است

مستان چمن را به خزان حال چه پرسی

گل رفته و می هم ز قدح پا به رکاب است

هرگز به کسی آفتی از من نرسیده ست

همچون گل و می آتشم از عالم آب است

معذروی اگر قدر دل خویش ندانی

گل را چه خبر زین که به دستش چه کتاب است

مشکل که رسد در ره شوق تو به جایی

آن پای که در حلقه ی زنجیر رکاب است

پیمودن کشت امل ما چه ضرور است

از برق بپرسید که این چند طناب است

امشب چو سلیمم سر پیمانه کشی نیست

بر زخم دلم بی لب او، می نمک آب است

شمارهٔ ۱۱۸

چشم تو ز بیماری خود بر سر ناز است

مژگان تو همچون شب بیمار دراز است

راهی چو سوی کعبهٔ دل نیست، چه حاصل

کز جاده این بادیه چون سینهٔ باز است

از سلسلهٔ بندگی آزاد کسی نیست

در طاعت افلاک، زمین مهر نماز است

آهنگ شکست بت و بتخانه بهانه ست

از هند همین مطلب محمود، ایاز است

تکلیف به آتش نتوان کرد کسی را

چون شمع، زبانم به سر خویش دراز است

بی‌نغمهٔ سلیم از گل و می دست کشیدیم

شیرازهٔ هنگامهٔ ما رشتهٔ ساز است

شمارهٔ ۱۱۹

آتش گل را اگر باشد شراری، خال اوست

گر چراغ آیینه ای دارد، گل تمثال اوست

سرو را این جلوه و سامان رعنایی کجاست

طوق قمری کی به حسن نغمه چون خلخال اوست

بستر راحت مرا پهلوست در راه طلب

مرغ را چون خواب آید، بالش پر، بال اوست

نیست پاکان را بجز در کار دنیا اعتبار

خلق را تعظیم مصحف از برای فال اوست

عاجزیم، اما نه چندان کز کسی عاجز شویم

هر که از ما می تواند صرفه بردن، مال اوست

کشتی ما شد بیابان مرگ همچون گردباد

موج این دریا همان از کینه در دنبال اوست

چون توانم دیگری دیدن طلبکارش سلیم؟

رشک دارم من به چشم خود که در دنبال اوست

شمارهٔ ۱۲۰

می توان رفتن ز کویش، لیک حسرت در قفاست

خار خار آرزو ما را درین ره خار پاست

زینت آشفتگان باشد پریشانی چو زلف

این تهیدستی برای دست ما رنگ حناست

از پریشانگردی او خاطر من جمع نیست

با من است، اما نمی دانم دل او در کجاست

در جهاد آرزو، آزاد مردان را بس است

ترکش تیری که بر پهلو ز نقش بوریاست

راحت مردان، هم از سرپنجه ی مردانگی ست

شیر را در وقت خفتن دست و بازو متکاست

جز خم می، می کند هر کس خم دیگر به خاک

گر چو قارون، زنده در خاکش کند دوران، رواست

کشتن خود خواستم هر جا که تیغی شد بلند

بهر طوفان ماندگان، هر موج محراب دعاست

کم مباد از دیدهٔ من خاک راه او سلیم

آنچه هرگز درنمی‌آید به چشمم، توتیاست

شمارهٔ ۱۲۱

دارد حذر ز فتنه ی او هر که عاقل است

همچون شراب کهنه، جهان پیر جاهل است

هر چیز شد حجاب تماشای او مرا

آتش زنم بر آن، همه گر پرده ی دل است

از بس که با غبار دل آلوده می رود

دایم ز آب دیده ی خود راه من گل است

در ورطه ای که قسمتم افکنده، موج را

بر سر سفینه نیست، که تابوت ساحل است

در سنگلاخ کام و هوس تاختن دلیر

بر توسن برهنه ی تجرید مشکل است

از خاطرم سلیم برد باده زنگ غم

موج شراب، صیقل آیینه ی دل است

شمارهٔ ۱۲۲

آمد بهار و ابر هوادار ما شده ست

تا رفته می ز شیشه به ساغر، هوا شده ست

بلبل سواد خوان گلستان شد و هنوز

قمری همین به حرف الف آشنا شده ست

دشوار بود عزم فلک پیش ازین، ولی

آسان به دور ما چو ره آسیا شده ست

خون می چکد ز ناله ی بی اختیار او

مرغ چمن ز دامگه آیا رها شده ست؟

عشقم سلیم می برد از ورطه برکنار

طوفان درین محیط، مرا ناخدا شده ست

شمارهٔ ۱۲۳

تا سحر امشب شراب ناب می‌باید گرفت

خون‌بهای شمع از مهتاب می‌باید گرفت

عمر صرف باده کردی، روی در میخانه کن

هرچه آبش برده، در گرداب می‌باید گرفت

تا دم کشتن مکن در عشق ترک اضطراب

این روش را یاد از سیماب می‌باید گرفت

نوحه بر خود می‌کند همچون صنوبر نخل موم

در گلستانی کز آتش آب می‌باید گرفت

سعی در تحصیل می‌کن، زان که از دوران سلیم

نان گرفتن سهل باشد، آب می‌باید گرفت

شمارهٔ ۱۲۴

صد نشان خاک مرا از اثر عصیان است

یکی از جمله ی آنها گل نافرمان است

زان درین بحر خموشند حقایق دانان

که حبابی چو برآورد نفس، طوفان است

ذوقی از دیدن معشوق به دلگیری نیست

غنچه در چاک قفس، قفل در زندان است

باخبر باش فریبت ندهد ای زاهد

می دود در رگ و پی، دختر رز شیطان است!

کام دل جلوه گر و دست تصرف کوتاه

نفس ما همچو سگ خانه ی آهوبان است

چهره گلگون نکند جز می انگور، سلیم

رگ تاک است که در هند خطابش پان است

شمارهٔ ۱۲۵

درین بساط که نقشی به مدعا ننشست

کسی به پیش نیامد که بر قفا ننشست

کدام تخت نشین یک سبق ز عشق تو خواند

که همچو طفل دبستان به بوریا ننشست

ازان چو شعله درین ره به خاروخس غلتم

که خارخار دل من ز خار پا ننشست

به رنگ و بوی مقید مشو چو لاله و گل

به راه سیل، کسی پای در حنا ننشست

به گوشه ای بنشین و ز نفس ایمن شو

ز سگ خلاص نگردید تا گدا ننشست

به راه شوق چو برخاستی، دگر منشین

نشد به خاک برابر، غبار تا ننشست

به دل هزار تمنا ز وصل او داریم

کسی به راه بتان در ره خدا ننشست

کدام روز مرا سایه ای به سر انداخت

که همچو تیغ به فرقم پر هما ننشست

شکسته پایی ازو در طریق عشق آموز

به راه شوق کسی همچو نقش پا ننشست

فضای هند ز بس تنگ عرصه بود سلیم

نشست نقش من، اما به مدعا ننشست

شمارهٔ ۱۲۶

خزان ببین که چمن را چگونه جان داده ست

بهار رفته و جا را به این خزان داده ست

ز برگ های خزان هر نهال شاخ زری ست

چه کیمیاست که طالع به باغبان داده ست

شده ست ساقی هنگامه ی چمن، بلبل

به شاخسار، می از جام آشیان داده ست

خزان شکفتگی از حد ببرد، پنداری

که باغبان به چمن آب زعفران داده ست

سلیم پا نگذارم برون ز گوشه ی دیر

چه فیض ها که مرا رو درین مکان داده ست

شمارهٔ ۱۲۷

چشم من حلقه‌ای از سلسلهٔ دست من است

دانهٔ مرغ دلم آبلهٔ دست من است

وادی چاک که از جیب بود تا دامن

در ره شوق تو یک مرحلهٔ دست من است

دست بر گل نکند غیر ز اندیشهٔ خار

سپر تیغ شدن حوصلهٔ دست من است

سرنوشت من حسرت‌زده را در غم عشق

گر بخوانند، سراسر گلهٔ دست من است

صدفم من، که درین بحر پرآشوب سلیم

چشم عالم همه بر آبلهٔ دست من است

شمارهٔ ۱۲۸

گدای کوی خراباتم و غمم این است

که باده آتش سوزان و کاسه چوبین است

مزاج باده پرستان گرفته ام در عشق

به جان ازان نبود رغبتم که شیرین است

ز بخت تیره به غیر از زیان مرا چه رسد

هزار زخم بر اعضا و جامه مشکین است

خبر ز ناله ی جانسوز کوهکن دارد

چه شد که صورت شیرین به خواب سنگین است

عجب مدار به زیر فلک ز کثرت خلق

هجوم کرده مگس، بس که خانه شیرین است

سر کسی که بجنبد به دهر، نیست سلیم

دگر ز خواندن شعرم چه چشم تحسین است؟

شمارهٔ ۱۲۹

جهان بر خود مرا واله گرفته ست

مرا خود دل ز شهر و ده گرفته ست

به خاک این چمن، تهمت چه بندم

غبار از خود دلم چون به گرفته ست

کمندم با وجود لاغری ها

همیشه آهوی فربه گرفته ست

نگردد گریه ی مستانه ام کم

که این باران شب شنبه گرفته ست

سلیم از اعتقاد حسن طبع است

که عالم را به خود واله گرفته ست

شمارهٔ ۱۳۰

می‌شناسم چشم او را، طرفه مست کافری‌ست

دیده‌ام مژگان شوخش را، عجب تیرآوری‌ست

قوت بازوی غم را بین کزو عاجز شده‌ست

می که هر برگی ز تاکش پنجهٔ زورآوری‌ست

از تهیدستی به مقصد ره نیابد ناله‌ام

نخل چون بی‌برگ شد، هر شاخ تیر بی‌پری‌ست

از پریشانی چه پروا آن سعادت‌پیشه را

کز هنرمندی هر انگشتش به کف شاخ زری‌ست

یک سر مو حق نداری در وجود خود سلیم

هرچه از اسباب هستی داری، آن از دیگری‌ست

شمارهٔ ۱۳۱

بیار می که غمم باز در هجوم گرفت

دل شکسته ام از عادت و رسوم گرفت

به نامه هرچه رقم می کنم پریشان است

حساب کار مرا عقل ازین رقوم گرفت

هما ز بیم نیارد برو گذار کند

به خویش مقدم جغدی کسی که شوم گرفت

ملایمت دل بی تاب را چه سود دهد

نشاید آینه ی آب را به موم گرفت

سلیم داشت سر عشق و از هوس غافل

نهاد دام به راه هما و بوم گرفت

شمارهٔ ۱۳۲

میخانه ی ما چون طرب آبادِ بهار است

از برگ گلش خشت چو بنیادِ بهار است

گل کرد جنونم ز رگ و ریشه به صد رنگ

اینها همه از لطف تو ای باد بهار است!

آن مرغ که از صحبت گل خوی گرفته ست

کارش همه در فصل خزان، یاد بهار است

خواهی که درین باغ کنی کسب شکفتن

شاگرد خزان باش که استاد بهار است

لیلی چمن: بید، که مجنون لقب اوست

گویی که مگر بال پریزاد بهار است

دارند خروشی به چمن سرو و صنوبر

از شوق تو اینها همه فریاد بهار است

کس باخبر از کار خود و سستی آن نیست

هر برگ گل آیینه ی فولاد بهار است

دیروزه ند اطفال گل و لاله ی نوخیز

در باغ، خزان است که همزاد بهار است

فریاد سلیم از جگرم دود برآورد

چون مرغ گرفتار که در یاد بهار است

شمارهٔ ۱۳۳

در چمن چون لاله می بی‌باک می‌باید گرفت

سایهٔ دستی ولی از تاک می‌باید گرفت

گر گلابی لایق پیراهنم خواهد کسی

گل ندارد، از خس و خاشاک می‌باید گرفت

با جهان سفله افتاده‌ست کار و بار من

همچو دهقان نان مرا از خاک می‌باید گرفت

عشق می‌خواهی، برافشان آستین بر هرچه هست

دامن پاکان به دست پاک می‌باید گرفت

گر سراغ بوی او خواهی ازین گلشن سلیم

همچو گل از سینهٔ صد چاک می‌باید گرفت

شمارهٔ ۱۳۴

مهر و کین تو هر دو مطلوب است

خوب هر کار می کند خوب است

حرف عشق است نقش جبهه ی ما

این چه مضمون و این چه مکتوب است

ما و بی طاقتی، که شیوه ی صبر

کار ما نیست، کار ایوب است

عافیت خواهی، از جنون مگذر

گل این باغ بر سر چوب است

عنکبوت جهان اسبابیم

خانه ی ما به کام جاروب است

داغ سودا مرا بس است سلیم

بر سرم گل مزن که سرکوب است

شمارهٔ ۱۳۵

دلم نگاه ترا سخت آشنا دیده ست

ولی نمانده به یادش که در کجا دیده ست

به چشم من چه عجب گر ز ناز ننشیند

غبار کوی تو چون سرمه چشم ها دیده ست

به من هر آنچه کند، پیش می تواند برد

جهان ز خون دلم دست در حنا دیده ست

فغان ز تربیت آسمان که دانه ی ما

به کشت پرورش از آب آسیا دیده ست

شکست توبه ی زاهد ز شوق ابر بهار

چرا پیاله گذارد ز کف، هوا دیده ست

ز چشم خویش سیاهی مزن به ما بسیار

که چشم خسته دلان تو چشم ها دیده ست

سلیم خاک شد و فرش راه اوست هنوز

به حیرتم که چه زان شوخ بی وفا دیده ست

شمارهٔ ۱۳۶

بر من هوای بزم تو بسیار غالب است

با طالعی که از می توفیق تایب است

خوبان به خاطر آنچه رسانند، می رسد

بت را ز دعویی که کند حق به جانب است

نتوان نمود نقش ترا آنچنان که هست

آیینه پیش روی تو چون صبح کاذب است

ای دل نمانده خیر به کالای عاشقی

جز در متاع آبله کان مال کاسب است

بر گرد خرمن دگران خوشه چین نیم

دزدیده نیست گرچه متاعم مناسب است

دیوان کیست از سخنانم تهی سلیم؟

تنها نه بر من این ستم از دست صائب است

شمارهٔ ۱۳۷

نوبهار است و چمن در پی سامان گل است

ابر بر روی هوا، دود چراغان گل است

بس که گل سر زده از هر سر خار ماهی

کوچه ی موج به دریا چو خیابان گل است

مستی از لاله سر شحنه چراغان کرده ست

می دلیرانه بنوشید که دوران گل است

باغبان خار عبث بر سر دیوار نهد

رخنه ی این چمن از چاک گریبان گل است

ترسم آخر همه اطراف چمن درگیرد

از چراغی که نهان در ته دامان گل است

گل چو ما نیست که از قصه ی عشاق سلیم

نکته ای چند بر اوراق پریشان گل است

شمارهٔ ۱۳۸

دل از هوای صحبت جانانه پر شده ست

یک کس درون نیامده و خانه پر شده ست

هر کس برای خود سر زلفی گرفته است

زنجیر ازان کم است که دیوانه پر شده ست

مست از کجا و مرگ، وگرنه همین مرا

روزی هزار مرتبه پیمانه پر شده ست!

مستی به کعبه ما و تو تنها نکرده ایم

هنگامه ای ست این که درین خانه پر شده ست

در خواب صبح، بالش نرم است شمع را

فانوس بس که از پر پروانه پر شده ست

در مجلسی که چهره برافروخت او سلیم

صحبت میان بلبل و پروانه پر شده ست

شمارهٔ ۱۳۹

بی سبب کی دامنم از گریه چون دریا پر است

دل مرا چون کاسه ی دریوزه از صد جا پر است

در دلم خوناب حسرت هست اگر در دیده نیست

گر تهی گردیده از می ساغرم، مینا پر است

چون حریفان نیستم گلچین گلزار کسی

از گل خود دامنم چون جامه ی دیبا پر است

رشک دارد بر بساط مستی ما آسمان

شیشه های او سراسر خالی و از ما پر است

بخیه نتوان زد، گر از دشمن به من زخمی رسد

جای سوزن نیست، از مهرم ز بس اعضا پر است

در ره افتادگی کی می روم از جا سلیم

ورنه از بانگ درای کاروان صحرا پر است

شمارهٔ ۱۴۰

در سر کوی تو ما را بینوایی بهتر است

گر نباشد در حنا دست گدایی بهتر است

مشرب ما ترک شمع از خاطر پروانه کرد

آشنایی پیش ما از روشنایی بهتر است

باید از یک سو بود پای حجابی در میان

عشق اگر شهری ست، حسن روستایی بهتر است

چون شکستی آیدت از خصم، در نرمی گریز

سایه ی این نخل موم از مومیایی بهتر است

مصلحت در صحبت خونین دلان شوق نیست

همچو داغ از یکدگر ما را جدایی بهتر است

نامه را رنگین به خوناب جگر کردم سلیم

می‌رود بر دست او، کاغذ حنایی بهتر است

شمارهٔ ۱۴۱

شعله ی شوقم و از شرم زبانم لال است

صد شکایت به لبم از گره تبخال است

نشود دور سرم از قدم جلوه ی او

حلقه ی گوش من از سلسله ی خلخال است

بهر هر کار به ما مشورتی می باید

سخن مردم دیوانه سراسر فال است

از پی هر نگهم اشک روان می آید

گرد این بادیه را قافله در دنبال است

گل توفیق به گلزار صبوحی ست سلیم

صبح پیمانه به کف داشتن از اقبال است

شمارهٔ ۱۴۲

مرا ز راز دو عالم، سخن بلندتر است

حدیث اهل محبت ز عالم دگر است

بیا که موسم گل چون نسیم در گذر است

بط شراب چو طاووس مست جلوه گر است

ز رفتن شب و وقت گل چراغ چه غم

پیاله گیر که فصل شکوفه ی سحر است

حریف کاسه ی چشم سیاه مست تو نیست

دلم که از گل رعنا تنک شراب تر است

ازان همیشه سر من به زیر بال خود است

که از هما به خودم اعتقاد بیشتر است

برای رفتن دوزخ بهانه می خواهم

بهشت ورنه مرا جای خانه ی پدر است

کجاست خرقه که خاشاک خشک پیکر ما

ز برق ابر سیاه سمور در خطر است

ره نسیم چمن بس که از قفس بستند

گذشت فصل گل و عندلیب بی خبر است

بهشت باده پرستان سلیم پای خم است

به این دلیل که میخانه عالم دگر است

شمارهٔ ۱۴۳

کجا موافق طبع تو ای خردمند است

شراب ما که به تلخی چو خون فرزند است

چه نسبت است به لاف بلندپروازی

مرا که بال و پرم همچو تیر پیوند است

درازی شب هجران ز حد گذشت، مگر

گلوی مرغ سحر همچو نی پر از بند است؟

ببین چه بر سر یعقوب آمد از یوسف

وفا مجوی ز معشوق اگرچه فرزند است

برای داغ نخواهد فتیله تا ز کسی

چو بید، جامه ی مجنون او همه بند است

زبان موافق دل کن سلیم وقت سخن

که شاخ، میوه نکوتر دهد چو پیوند است

شمارهٔ ۱۴۴

ساغر گلی ز گلشن بیهوشی من است

سرمه غبار کوچه ی خاموشی من است

من شعله ام، نهان نتوان داشت شعله را

ایام بی سبب پی خس پوشی من است

فصل بهار و مستی مرغان تمام شد

آمد خزان و وقت قدح نوشی من است

نازم به رازداری خود چون صدف که بحر

از موج، جمله لب پی سرگوشی من است

پیراهنم ز یاد لبش بوی می گرفت

خمیازه سینه چاک هم آغوشی من است

در هر لباس، جوهر زیبندگی خوش است

آیینه داغ طرز نمدپوشی من است

ساغر سلیم من به حریفان نمی دهم

موقوف مستی تو به بیهوشی من است

شمارهٔ ۱۴۵

شمع بر روی تو سرگرم نگاه افتاده ست

کار آیینه ز شوق تو به آه افتاده ست

در سرشت همه کس شوق تو مادرزاد است

از رحم در طلبت طفل به راه افتاده ست

لاله زار است سر کوی تو گویی که درو

رفته سرها همه بر باد و کلاه افتاده ست

گل دگر خنده ای از چهچه بلبل دارد

در ره این چمن آیا که به چاه افتاده ست

کرده نفرین جهان هر که گذشته ست سلیم

که بت راهزنی بر سر راه افتاده ست

شمارهٔ ۱۴۶

چراغان سینه ام از داغ عشق لاله رویان است

ز دل آهی که می خیزد مرا، دود چراغان است

سرشک آتشین می جوشدم از چشم همچون شمع

درین مکتب پر پروانه طفلان را گلستان است

حصار عافیت جز کنج تنهایی نمی باشد

که فانوس چراغ لاله دامان بیابان است

متاعی هر که دارد، رو به این بازار می آرد

محبت شهر و بر اطراف او عالم دهستان است

به گلشن می توان تحقیق کار این جهان کردن

که گل مجموعه ی تعبیر این خواب پریشان است

به غیر از خنده ی آن لب، علاجی نیست دردم را

که مرهمدان این زخمی که من دارم نمکدان است

سیاهی می زند هندوستان از حسن بر عالم

یکی از جمله ی سبزان ته گلگون او پان است

درین گلشن اگر جمعیتی بینی، تعجب کن

پریشانی فراوان است اینجا سنبلستان است

سلیم از رهگذار خوش‌خرامی چون توان رفتن؟

که چون از خانه می‌آید به مکتب، عید طفلان است

شمارهٔ ۱۴۷

هر چه گوید ز بقا عمر سبکسر، باد است

کشتیی را چه ثبات است که لنگر باد است

دهر را مرکز خاکش همه نقشی ست بر آب

تا ببینی فلکش هم گرهی بر باد است

بلبلان پای کشیدند ز اطراف چمن

می رود آنکه درین باغ سراسر، باد است

ناله غم می برد از دل، که گر از مهر کسی

می کند پاک غبار از رخ اخگر، باد است

نامه چون شعله به بال و پر او پیچیده ست

آنکه دارد خبر از حال کبوتر، باد است

مانده در ورطه ی عشقم نفس سوخته ای

توشه ی راه در انبان شناور باد است

در پس و پیش خطرهاست درین بحر سلیم

از پی کشتی ام آتش، ز برابر باد است

شمارهٔ ۱۴۸

دلم همیشه ز آشوب عشق بی تاب است

درین محیط، گهر مضطرب چو سیماب است

چو می به پیش نهم، قسمتم ز غیب رسد

کلید روزی من موج باده ی ناب است

چه سود کوشش غافل، که در طریق طلب

رود به راه چو آب روان و در خواب است

ز برشکال دگر ملک هند خرم شد

ز فیض ابر جهان خوش چو عالم آب است

درین هوا بشنو از من و نگاه مدار

به خانه کاغذ ابری، که بیم سیلاب است

ز جوش شوق که پروای نیک و بد دارد؟

برای مستی پروانه، شعله مهتاب است

به توبه از می احباب آفتی نرسد

که چون شراب گل و لاله سربسر آب است

میانه ی من و او همچنین نخواهد ماند

سلیم، بخت من آخر نمرده، در خواب است

شمارهٔ ۱۴۹

حاجت به گل ندارد، آن سر که کج کلاه است

در خواب حیف باشد، چشمی که خوش نگاه است

از کوی عشق نتوان غافل گذشت، کانجا

چون آفتاب، سرها بسیار بی کلاه است

گر رو نهد به گلشن، ور جا کند به گلخن

چیزی نمی توان گفت، دیوانه پادشاه است

دربسته نیست دل را بر روی دشمن و دوست

از هر طرف که آیی سوی خرابه، راه است

تا جام می نباشد، نتوان سوی چمن رفت

بی می نظاره ی گل، دیدار قرض خواه است

محضر سلیم نبود در دوستی کسی را

در دعوی محبت، ما را خدا گواه است

شمارهٔ ۱۵۰

شکفتگی به گل رویت آرزومند است

نهال حسن ترا با بهار پیوند است

ز رشک عشق خورم خون عندلیبان را

که دوست نیست گل، اما به دوست مانند است

ز شغل گریه زمانی نمی شود فارغ

مژه به دیده ی من پنجه ی هنرمند است

به یک نگاه برد صدهزار دل از دست

ببین معامله ی عشق، چند در چند است

ز ضبط گریه چه خصمی به جان خود داری؟

که جو خراب شود پیش آب چون بند است

خطای یکدگر از دوستی نمی بینند

گناه اهل محبت چو عیب فرزند است

ترا چه کار به صورت، نظر به معنی کن

شکسته است دل اما درست پیوند است

ترا ز پاس دل خستگان چه عار آید

که بنده ای تو و این خانه ی خداوند است

چه می شود که ازان آیتی بیاموزی

همین نه مصحف تنها برای سوگند است

سلیم را نبری نام پیش او قاصد

بگو کسی به تو بسیار آرزمند است!

شمارهٔ ۱۵۱

روی نیکوی ترا تندی خو در کار است

در چمن ایمنی از خار سر دیوار است

تارهای کفنم ریشه ی گل شد در خاک

از هوای تو سر تربت من گلزار است

با تو خوش بود طرب، تا تو ز محفل رفتی

جام می بی مزه همچون دهن بیمار است

خنده بر سرو مکن این همه در محفل خویش

جامه ی کوتهش اولی ست که خدمتگار است

باغبان چند به ما منت بیهوده نهد

وعده ی ما و تو ای گل به سر بازار است

از کدورت، به کف اهل صفا، پنداری

برگ سبزی ست، ز بس آینه در زنگار است

از وطن عربده جو را به غریبی بفرست

سیل از کوه به صحرا چو رود، هموار است

هردم آید ز ته چاه دگر فریادش

ناله ی یوسف ما نغمه ی موسیقار است

بس که بی برگ و نوا شد ز خزان باغ، سلیم

باغبان را گل کاغذ به سر دستار است

شمارهٔ ۱۵۲

هنوزم از هوس عشق، خارخاری هست

به سینه ام ز دل تنگ، غنچه واری هست

جهان همیشه مرا رهگذار معشوق است

ز بس که در پی هر گامم انتظاری هست

چه غم ز فتنه ی خیل سکندر و داراست

به کوچه ای که درو طفل نی سواری هست

عبث به تربت فرهاد نگذرد شیرین

گمان من، که به آن خسته باز کاری هست

به دست، خاتم جم داشتن گرانجانی ست

مرا که چون لب خاموش مهرداری هست

چه منت این همه ای آسمان به من داری

مرا به غیر تو هم آفریدگاری هست

سلیم از دل من داستان وصل مپرس

که نخل موم چه داند که نوبهاری هست

شمارهٔ ۱۵۳

آنکه پیغامی به سوی او برد از ما، دل است

نامهٔ بی‌طاقتان بر بال مرغ بسمل است

بر کمر دامن زدم بر عزم رفتن همچو سرو

نیستم از بیخودی آگه که پایم در گل است

در وداعش گر نرفتم، احتیاج عذر نیست

دوست می داند که استقبال هجران مشکل است

در جهان از من ندیده هیچ کس مظلوم تر

می کنم این دعوی و کسری گواه عادل است

گر سلیم از ما گریزند آشنایان، دور نیست

کی شود همصحبت دیوانه، هر کس عاقل است

شمارهٔ ۱۵۴

ز بس اشک نیازم خاکسار است

شود چون خشک، در چشمم غبار است

تنم می بالد از هر زخم خوردن

به طبعم آب تیغش سازگار است

به غیر از زهر حسرت روزی ام نیست

کلید رزق من دندان مار است

همین گل نیست از شوقش پریشان

ز شبنم گریه بر مژگان خار است

سلیم آن گونه افزاید جنون را

که گویی روی او روی بهار است

شمارهٔ ۱۵۵

میان عافیت و روزگار ما جنگ است

مدار شیشهٔ ما همچو آب بر سنگ است

ز رازداری ما جمع دار خاطر را

ز گوش تا به لب ما هزار فرسنگ است

غبار، آینه ام را حصار عافیت است

غلاف خنجر ما همچو سوسن از زنگ است

به غمزه کرده چنین جای در دلم، چه عجب

اگر چو تیغ، صلاحش همیشه در جنگ است

به بوستان محبت سلیم مرغ دلم

ز شوق طرهٔ او طایر شباهنگ است

شمارهٔ ۱۵۶

دل به یک زمزمه، چون آینه، پرداز گرفت

شمع ما روشنی از شعله ی آواز گرفت

چه عجب گر نشناسند حریفان آهنگ

نغمه بر چهره ی خود پرده ی اعجاز گرفت

می کند همچو حنا گل به کف دست خزان

هر کجا شاهد ما پرده ز رخ باز گرفت

نیک و بد هر چه بود، شهرت خود می خواهد

عیب ما دست زد و دامن غماز گرفت

مکش آزار که از قید تو ای شوخ، سلیم

نه چنان جسته که او را بتوان باز گرفت

شمارهٔ ۱۵۷

در باغ هر گلی ز تو در خون تازه ای ست

هر بید در هوای تو مجنون تازه ای ست

از زلف تا به چند کسی گفتگو کند

وصف خطش کنیم که مضمون تازه ای ست

چون مصرعی ز من شنوی، عزتش بدار

از راه دور آمده، موزون تازه ای ست

آشفته ایم ازان خط مشکین، که هر غبار

بر لشکر شکسته شبیخون تازه ای ست

آن لب سلیم آب بقا را شهید کرد

خون های خلق کهنه شد، این خون تازه ای ست

شمارهٔ ۱۵۸

سروکارم نه به کفر و نه به دین می بایست

رقمی خوشتر ازین نقش جبین می بایست

آنچه بایست در آیین وفا، من کردم

این قدر هست که بختم به ازین می بایست

دل ز سودای تو دیوانه شد و خشنودم

بی جنون عشق نکو نیست، چنین می بایست

در خیال تو مرا از هوس تنهایی

خلوتی تنگتر از خانه ی زین می بایست

در جهان گر کسی از عیب خود آگه می بود

پای طاووس چو بط پرده نشین می بایست

دوست همصحبت دشمن شده، برخیز سلیم

همه اسباب جنون بود، همین می بایست!

شمارهٔ ۱۵۹

نه در کلاه نمد راحتی، نه در تاج است

که پادشاه و گدا، هر که هست، محتاج است

همه ز کاسه ی سر خیزدم جنون، آری

حباب، بیضه ی مرغابیان امواج است

ز جان به رغبت خود می توان گذشت، ولی

عطا به زور چو خواهند از کسی، باج است

اگر به میکده منصور بگذرد، داند

که هر که هست درو چند مرده حلاج است

ببین به کینه ی افلاک و رحم کن به سلیم

که تیر هفت کماندار را یک آماج است

شمارهٔ ۱۶۰

رسید موسم پیری و وقت عجز و نیاز است

چو شمع صبح، وجودم تمام سوز و گداز است

سرم گرفته به دل الفت از خمیدن قامت

به سجده گاه صراحی، پیاله مهر نماز است

ز طول عمر نیابد کسی ز مرگ رهایی

چه سود مرغ گرفتار را که رشته دراز است

ز توبه کردن من، می کشان دیر مغان را

نه رغبت می گلگون، نه ذوق نغمهٔ ساز است

دل پیاله پر از ناله همچو سینهٔ کبک است

دهان هر بط می بسته همچو دیدهٔ باز است

سلیم لایق چنگ خمیده قامتم اکنون

نوای گریه و زاری و پنج گاه نماز است

شمارهٔ ۱۶۱

زهی ز شوق لبت زاهدان شراب پرست

چو گل به دور رخت شبنم آفتاب پرست

چه قاتلی تو ندانم که خضر بر لب جوی

به یاد تیغ تو شد همچو سبزه آب پرست

طواف چشم بتان واجب است بر دل ما

شرابخانه بود کعبه ی شراب پرست

چنان ز مقدم قاصد خوشم به مژده ی وصل

که از ستاره ی صبح است آفتاب پرست

قدم نمی نهد از ننگ شمع در محفل

بود به کوی تو پروانه ماهتاب پرست

ز پیچ و تاب چو افتد سلیم می میرد

کسی مباد چو زلف تو پیچ و تاب پرست

شمارهٔ ۱۶۲

بیا که صحبت مرغان بوستان گرم است

شکفته شد گل و بازار باغبان گرم است

فریب چون گل رعنا نمی خورم ز بهار

درین چمن که مرا پشت بر خزان گرم است

نفس چگونه زنم پیش او، چنین که مرا

چو شعله از ته دل تا سر زبان گرم است

به رهگذار تو رحم است دادخواهان را

که همچو برق، سمند ترا عنان گرم است

ز غارت چمن آمد نشان به مجلس تو

گل چراغ تو در چشم بلبلان گرم است

چه زود رفت ز خاطر ترا نصیحت ما

هنوز جای سخن بر سر زبان گرم است

برای سوختنم نغمه آتشی دارد

که پشت چون دف مطرب مرا به آن گرم است

هما ز دور به من می کند نظربازی

پس از وفات مرا بس که استخوان گرم است

به سرد و گرم جهان خاطرات چو راضی شد

تمام عمر ترا آب سرد و نان گرم است

برون ز خانه مرو، وضع روزگار ببین

چمن خنک شده و کنج آشیان گرم است

علاج خود مطلب از طبیب عشق ای دل

تب تو گرم و دواهای این دکان گرم است

سلیم محفل عشق است این، که از مستان

کسی نمانده و هنگامه همچنان گرم است

شمارهٔ ۱۶۳

مرا ز آتش تب مغز استخوان خنک است

قبای شعله چو پیراهن کتان خنک است

چو شعله سرکشی گلرخان همه گرمی ست

به مشرب دل من یار مهربان خنک است

هزار حیف که صوفی به صد پیاله شراب

نشد به باده کشان گرم و همچنان خنک است

به باغ ز آمدن خویشتن پشیمانم

چه سود گرمی بلبل که باغبان خنک است

به سایه ی گل و سنبل چه کار مرغان را

درین چمن که چو خس خانه، آشیان خنک است

نشاط انجمن از صحبت عزیزان است

چمن برای همین، موسم خزان خنک است

همین ز صحبت واعظ نه مجلس افسرده ست

چو صبح از نفس سرد او جهان خنک است

سلیم بس که دلم از نفاق رنجیده ست

چو تیغ در نظرم روی دوستان خنک است

شمارهٔ ۱۶۴

ز من شکایت آن جورپیشه برعکس است

فغان سنگ ز بیداد شیشه برعکس است

صدای سنگ کند رخنه در دل فرهاد

به بیستون وفا، کار تیشه برعکس است

نهال خشک وجود مرا ز موی سفید

چو نخل شمع، درین باغ ریشه برعکس است

ز دیدن رخ او آتشم فتد در دل

چو آب و آینه، کارم همیشه برعکس است

ره گریز به خاک است از فلک ما را

جز این چه چاره پری را، که شیشه برعکس است

سلیم، ناله ز راحت کند دلم، آری

به هند زلف بتان، کار و پیشه برعکس است

شمارهٔ ۱۶۵

زاهد همه عمرم به می ناب گذشته ست

چون سبزه ی جو از سر من آب گذشته ست

تا دامن دل رفته مرا چاک گریبان

کارم ز رفوکاری احباب گذشته ست

هر جرعه ی آبم به گلو تیغ گذارد

تا باز چه در خاطر قصاب گذشته ست

گردید تر آن چشم چو افتاد به اشکم

چون آهوی صحرا که ز سیلاب گذشته ست

بر غیر، غم عشق تو آسان ز وصال است

این بادیه را در شب مهتاب گذشته ست

داند که به کوشش نرود کار کسی پیش

هر کس که به سروقت رسن تاب گذشته ست

بی ناله و بی اشک سلیم از غم دل نیست

عمرش به همین طور چو دولاب گذشته ست

شمارهٔ ۱۶۶

بی‌تو در بزم طرب بس که دلم محزون است

ساغر می به کفم آبلهٔ پرخون است

هرکه بیند به کفش، دستهٔ گل پندارد

بس که آیینه ز عکس رخ او گلگون است

قسمت ما به جهان غیر پریشانی نیست

سرنوشت من و زلف تو به یک مضمون است

اثر عشق ز سیمای اسیران پیداست

شمع در انجمن و پرتو او بیرون است

دل آوارهٔ ما شکوه ز غربت نکند

سایهٔ خویش، سِیَه‌ْخانهٔ این مجنون است

کام عاشق چو درآید به بغل، می‌میرد

غنچه بر شاخ گل ما گره طاعون است

دل که در پای خُم افتاده سلیم از مستی

حکمتی یافته، همسایهٔ افلاطون است

شمارهٔ ۱۶۷

دلم از یاد چشم گلرخان راه خرابات است

سرم از شور و غوغا چون گذرگاه خرابات است

ز فیض عام باشد گر فلک راهی درو دارد

نپنداری که از دیوار کوتاه خرابات است

ز خاطر رفت عزم کعبه تا میخانه را دیدم

رهی کز راه دل را می برد، راه خرابات است

بود اعجاز در اصلاح دل ها دختر رز را

ولی چون نوبت ما می رسد داه خرابات است

تفاوت از سلیم لاابالی تا تو بسیار است

تو ای زاهد گدای مسجد، او شاه خرابات است

شمارهٔ ۱۶۸

جهان ز بی خبران چون مکان گله شده ست

غنیمت است که غم پاسبان گله شده ست

فغان ز پرورش آسمان که این قصاب

برای مصلحتی مهربان گله شده ست

فغان من ز رکاب هلال پای کشید

که از ستاره رهش در میان گله شده ست

بتان فتاده همه مست و پاسبان ساقی ست

کجاست گرگ، که یوسف شبان گله شده ست

سلیم این قدر از گرگ غم خبر دارم

که روی دشت پر از استخوان گله شده ست

شمارهٔ ۱۶۹

زلف تو رنگ و بوی ز عنبر گرفته است

لعل لب تو شیر ز شکر گرفته است

با ما چنان که بود دلت، نیست این زمان

آیینه ی تو صورت دیگر گرفته است

مکتوب وصل را دلم از شوق همچو طفل

صد بار خوانده و دگر از سر گرفته است

سرو از برای خویش در ایام قد او

تعلیم نوحه را ز صنوبر گرفته است

آیینه می کند ز جهان آبرو طلب

با آنکه عبرتی ز سکندر گرفته است

بر من ترحم است نه بر گل، که عمر را

من مفت دادم از کف و او زر گرفته است

تنها نه اعتراض کند موج این محیط

هر قطره نکته ای به شناور گرفته است

دارند نسبتی، که ز ناهید، آسمان

دختر به تاک داده و دختر گرفته است

واعظ ز بس که عاشق منبر بود، دلش

در سینه شکل بار صنوبر گرفته است

یارب چه گل شکفته ز مکتوب ما، که باز

باد صبا ملول و کبوتر گرفته است

چون لشکر شکسته بر اطراف عارضش

هر تار زلف او ره دیگر گرفته است

هرگز کسی نیافته ره در حریم وصل

بیهوده چند حلقه زنی، در گرفته است

باز از هوای شعله ی رخساره ای، سلیم

چون شمع کشته، سوختن از سر گرفته است

شمارهٔ ۱۷۰

فغان که در ره ما بانگی از درایی نیست

هزار قافله رفت و نشان پایی نیست

ز کجروی نبرد هیچ کس به مقصد راه

که تیر را بجز از راستی عصایی نیست

شراب، حوصله ی هر کسی کند ظاهر

که همچو دختر رز، مردآزمایی نیست

سلام چیست، ندارم چو از کسی طمعی

دعا برای چه گویم چو مدعایی نیست

سلیم، هر چمنی را که بود گردیدم

به بینوایی من، مرغ بینوایی نیست

شمارهٔ ۱۷۱

ای گل شکفته شو که به جا می‌فرستمت

یعنی به یار سست‌وفا می‌فرستمت

قاصد بگیر نامه و دست مرا ببوس

آگاه نیستی که کجا می‌فرستمت

بگذار تا تمام شود نامه، ای صبا

بی‌طاقتی مکن، به خدا می‌فرستمت!

قاصد ز رشک، سایهٔ خود را نمی‌برد

ای گریه صبر کن ز قفا می‌فرستمت

بی‌پیشه خوب نیست کسی در جهان سلیم

سوی چمن به کسب هوا می‌فرستمت

شمارهٔ ۱۷۲

سحر به سوی چمن یار چون شمال گذشت

ز لطف جلوه اش آب از سر نهال گذشت

مدار مجلس افتادگان به او افتاد

ستم به جام جم از ساغر سفال گذشت

چنان نمود محبت به من صف آرایی

که شیر در نظرم خوشتر از غزال گذشت

به زندگی ز غمت دیده بودم آشوبی

که روز حشر به من چون شب وصال گذشت

درین زمانه ز آدم نشان مجوی سلیم

ز دور آدم، چندین هزار سال گذشت

شمارهٔ ۱۷۳

دلم از آبلهٔ غم چو کف سوخته است

جگر از تشنگی‌ام چون صدف سوخته است

عشق را رغبت آمیزش من نیست عجب

میل آتش همه جا بر طرف سوخته است

ناوک آه من از شعله بود همچو شهاب

پیکر چرخ ازان چون هدف سوخته است

آه ازین شعلهٔ آواز تو مطرب که ازو

هر طرف می‌نگرم چنگ و دف سوخته است

دلم از آتش تب آمده در سینه به جوش

نیست تبخال لبم را که کف سوخته است

اثر نالهٔ سلیم از دل پر داغ بپرس

شاهد شعلهٔ آواز‌، دف سوخته است

شمارهٔ ۱۷۴

پیش رویش مژه را قدرت جنبیدن نیست

دیده داریم، ولی حوصلهٔ دیدن نیست

هر‌که زین باغ گذشته‌ست اما می‌فهمد

بر میان دامن سرو از پی گل‌چیدن نیست

وای بر آنکه کند توبه در ایام بهار

این گناهی‌ست که مستوجب بخشیدن نیست

شاید این طور توان یک دو قدم پیش افتاد

هیچ بهتر به ره شوق ز لغزیدن نیست

کعبهٔ اهل نیاز است در دوست سلیم

حاجت مرحله و بادیه گردیدن نیست

شمارهٔ ۱۷۵

کدام دل که ز تاب حسد گداخته نیست

که عندلیب بجز در شکست فاخته نیست

نوای تازه ز مرغان این چمن مطلب

که هیچ نغمه درین پرده نانواخته نیست

کدام جام و صراحی‌، چه شیشه و ساغر

همین کدو‌ست درین انجمن که ساخته نیست

صفا‌ی دل همه از فیض آتش عشق است

که موم صاف نباشد اگر گداخته نیست

جدا ز ابرو‌ی او در نظر سلیم مرا

هلال عید‌، کم از تیغ برفراخته نیست

شمارهٔ ۱۷۶

سخن ما که بتان را غم کس یک مو نیست

با همه سنگدلان است، همین با او نیست

شرح مخموری آن چشم چه سان بنویسم

قلم نرگس مست و ورق آهو نیست

مستی از چهره برافروختن ما گل کرد

ورنه چون لاله، می ساغر ما را بو نیست

مطلب کام که در کشور هند ای درویش

تن مردم همه چرب است، ولی پهلو نیست

زین حریفان فرومایه، کسی قابل آن

که نهم سر به سر او، بجز از زانو نیست

می کشیدن به سر کوچه و بازار، سلیم

از حریفان همه نیکوست، ز ما نیکو نیست

شمارهٔ ۱۷۷

رنگ سخنت زان لب جان پرور سرخ است

رنگین بود آن نقل که از شکر سرخ است

آن لعل که در گوش تو ای زهره جبین است

بر خرمن ما سوختگان اخگر سرخ است

از موج سرشکم چو پر طایر بسمل

مرغان هوا را همه بال و پر سرخ است

از سوختنم دامان آفاق لبالب

چون سوده ی شنجرف ز خاکستر سرخ است

احسان جهان هر چه بود شکوه ندارد

هر زر که برآرند ز آتش، زر سرخ است

پرهیز سلیم از دل افروخته ی ما

دوزخ شرری ز آتش این مجمر سرخ است

شمارهٔ ۱۷۸

چو زاهد در دماغم شوری از وسواس پیچیده‌ست

جنون در کاسهٔ سر چون صدا در طاس پیچیده‌ست

ز پیچ و تاب انگشتم به شاخ آهوان ماند

ز بس عشق تو دستم ای خدانشناس پیچیده‌ست

فلک را نیست جز آزار از پهلوی من حاصل

نمی‌دانم که این کاغذ چه برالماس پیچیده‌ست

وجود ما شتابان قاصدی بر توسن عمر است

از آن خود را چنین از جامه در کرباس پیچیده‌ست

سلیم از دعوی بی‌جای آب زندگی دایم

سکندر خضر را گم کرده بر الیاس پیچیده‌ست

شمارهٔ ۱۷۹

خاک راهیم و غبار ما چو آب گوهر است

نخل مومیم و خزان ما بهار عنبر است

از برای کینه ی ما آسمان پیدا شده ست

اختر ما تیره بختان تخم این نیلوفر است

در دیار هند، حالم را مپرس ای همنشین

بر سر من موی سرگردان چو دود مجمر است

احتیاجم کاشکی می بود بر همچون خودی

ای خوش آن ماهی که کار او به آب خنجر است

در تنم پیراهن ماتم نه تنها رنگ داد

دست من در نیل از فیروزه ی انگشتر است

نغمه ی ناخوش کسی تا چند بتواند شنید

تا خر طنبور این مجلس ز چوب عرعر است

گرد و دودی در سواد هند می باشد، ولی

صبح و شام این دیار از گرد و دودش بدتر است

بی نیازان را سخن از طبع خیزد بی نیاز

خاک حرفی را به سر کو تشنه ی آب زر است

عقل باشد باعث هر غم، که چون لرزد زمین

طفل پندارد مگر گهواره جنبان مادر است

حور چون غلمان ندارد پیش زاهد اعتبار

بیشتر صیاد در دنبال طاووس نر است

نیست جز خواب پریشان، قسمت مرد حریص

بالش او گرچه همچون مار از خشت زر است

چون ننالد در چمن قمری، که از شرم قدت

سرو پنهان از نظر چون سایه ی پیغمبر است

همت ما دارد این ویرانه را برپا سلیم

آسمان ها را دو دست ما چو جلد دفتر است

شمارهٔ ۱۸۰

منم که مایه ی جمعیتم پریشانی ست

چو شعله زینت من در لباس عریانی ست

چو آینه همه عمرم به یک نگاه گذشت

چه حالت است، نمی دانم این چه حیرانی ست

ز ما نمانده به غیر از بنای عشق اثری

عمارتی که بماند ز سیل، ویرانی ست

به دل شکسته ی تقدیر، ازو چه نفع رسد

که مومیایی تدبیر عقل، انسانی ست

ز بخت حادثه انگیز خود مرا دایم

چو گردباد به خشکی سفینه طوفانی ست

گهر ز شرم گدا بس که آب شد، گویی

که تاج بر سر شاهان کلاه بارانی ست

سلیم منت خلعت ز آفتاب مکش

که جامه ای که به اندام ماست، عریانی ست

شمارهٔ ۱۸۱

شوق دام زلف او دلگیر باغم کرده است

بی رخ او، صحبت گل بی دماغم کرده است

بلبل و پروانه می جوشد به هم در محفلم

عشق گویی روغن گل در چراغم کرده است

داغ دل از مستی ام افزود، گویی روزگار

لاله را افشرده و می در ایاغم کرده است

چون فتیله هیچ کس بر مدعای خود نسوخت

عیش این آتش به جان افتاده، داغم کرده است!

پیش ازین، مژگان چشم دوستان بودم سلیم

ضعف طالع این زمان موی دماغم کرده است

شمارهٔ ۱۸۲

دل رمیده ام از خنده ی تو بیزار است

به دیده موج قدح، می گزیده را مار است

فزود زردی رخسارم از می گلگون

که باده رنگ مرا آب زعفران زار است

مسیح را نگذارد برون ز خانه ی خویش

که آفتاب ز عشقت همیشه بیمار است

به سر نمانده ز پیری مرا هوای لباس

به فرق، موی سفیدم چو شمع دستار است

ز گفتگوی لب او مپرس حال مرا

که پا پر آبله و راه در نمکزار است

دل شکسته ام از جور پاجیان خون شد

چو هند، هر نفر هند هم جگرخوار است

سلیم از بد و نیک جهان همین دانم

که هر چه هست درین کارخانه در کار است

شمارهٔ ۱۸۳

مگذر ز دوستی که محبت مبارک است

ترک وفا مکن که حقیقت مبارک است

چندین مباش در پی آزار اهل دل

بشنو ز من سخن که نصیحت مبارک است

ای دل، تب فراق چو گرمت گرفته است

درد دلی بگوی، وصیت مبارک است

مگذر چو گل ز چاک گریبان درین چمن

بر عاشقان لباس مصیبت مبارک است

بر لب ز خامشی ست درین انجمن مرا

مهری که همچو مهر نبوت مبارک است

دریا به جای قطره گهر گیرد از سحاب

در این چه شک سلیم که همت مبارک است

شمارهٔ ۱۸۴

چند نالم، دل ز طبع ناله پردازم گرفت

در قفای سرمه از فریاد، آوازم گرفت

همچو مرغ رشته بر پا می گذشتم زین چمن

هر خس و خاری سر راهی به پروازم گرفت

من نه آن مرغم که با افسون کسی صیدم کند

غمزه ی سحرآفرین او به اعجازم گرفت

در کدام آتش کبابم تا کند آن ترک مست

از ترحم نیست گر از چنگ شهبازم گرفت

برگرفت انگشت از حرف من و بر لب گذاشت

خوب این دیوانگی از دست غمازم گرفت

تازه شد عشقم پس از وارستگی با او سلیم

جسته بودم خوش ز دام زلف او، بازم گرفت

شمارهٔ ۱۸۵

چشم او از دست نرگس، جام مخموری گرفت

کاکلش از زلف سنبل، چین مغروری گرفت

شوخی آتش نمی دانست آن کز بیم آب

نامه را در موم همچون شمع کافوری گرفت

خامه ی نقاش را ماند سرانگشت گدا

بس که مو از لقمه ی چینی فغفوری گرفت

دل به اقلیم عدم نزدیکتر شد از وجود

همچو عنقا بس که از اهل جهان دوری گرفت

از جفای اهل عالم یک نفس فارغ نه ایم

وای بر دیوانه ای کو جا به معموری گرفت

کوهکن شد کامیاب از صحبت شیرین سلیم

در محبت هر که کاری کرد، مزدوری گرفت

شمارهٔ ۱۸۶

با تو گل را سر و سامان خودآرایی نیست

سرو را پیش تو سرمایه ی رعنایی نیست

مرو ای شمع و مرا بر سر فریاد میار

همچو اطفال، مرا طاقت تنهایی نیست

گرچه زنجیر به پا از رگ خارا دارد

نفس شیرین نتوان گفت که هر جایی نیست

ما و این خرقه ی پشمینه که درویشان را

چون سکندر هوس جامه ی دارایی نیست

دل ز وحدت چو به کثرت رود از عرفان است

کعبه شهری ست، سیه خانه ی صحرایی نیست

من گرفتم که شدی شبلی ایام سلیم

حاصل این همه هیچ است چو دنیایی نیست

شمارهٔ ۱۸۷

بیا که وصل تو گل را بهار دلخواه است

چمن ز رخنهٔ دیوار، چشم بر راه است

به هرکجا روم از کوی او، دلم آنجاست

گدا به خانه، ولی کاسه بر سر راه است

مبین حقیر کسی را، که شمع در شب تار

به از عصای بلند است، گرچه کوتاه است

به پنجه شانه‌ام از تارهای موی سفید

چو شانه‌ای‌ست که در کارگاه جولاه است

مپرس حال مقیمان خانهٔ افلاک

که نان به طاق بلند است و آب در چاه است

سلیم از مه نو حال آسمان پیداست

نشان مرکب طفلان رکاب کوتاه است

شمارهٔ ۱۸۸

تا به کی ای خضر خواهی این چنین غافل نشست

کشتی دریا کشان از لای خم در گل نشست

می شود نزدیکتر، غم را کنم از خود چو دور

گرد اگر برخاست از دامن مرا بر دل نشست

خویش را چون موج بی باکانه بر دریا زدیم

می توان تا چند همچون گرد بر ساحل نشست؟

چون تذروی کآشیان تبدیل سازد، می شود

قالب مجنون تهی، لیلی چو در محمل نشست

آشنایی از دیار ما نمی آید سلیم

بر سر ره می توان تا چند چون منزل نشست؟

شمارهٔ ۱۸۹

باز برقی را نظر بر خرمنم افتاده است

اشک خونین را رهی بر دامنم افتاده است

یک سر مویم ز آسیب جنون آسوده نیست

چاک بر هر رشته ی پیراهنم افتاده است

آخر از کوتاهی خود، بخیه ی زخمی نشد

رشته ی گوهر ز چشم سوزنم افتاده است

طوطی ام، وز بینوایی همچو طوق فاخته

رفتن هندوستان بر گردنم افتاده است

خواهد از کوی وصال او کند دورم سلیم

آسمان گویا به فکر کشتنم افتاده است

شمارهٔ ۱۹۰

سامان شادمانی و برگ طرب کجاست

دارم دلی که پاکتر از خانه ی خداست

گر صد بهار آمده، بیرون نمی رود

فصل خزان به گلشن ما پای در حناست

افتادگی به وصل مرا سربلند کرد

بخت سیاه بر سر من سایه ی هماست

منصور هرچه هست خود اقرار می کند

از چوب و ریسمان دگر آیا چه مدعاست

شب های وصل، مضطرب از غمزه می شویم

نادیدنی ست روی عسس، گرچه آشناست

ای وای اگر به شکوه زبان آشنا کنیم

مهر خموشی لب ما مهر کربلاست

عمرم چو گردباد به سرگشتگی گذشت

خاک وجود من مگر از گرد آسیاست

مجنون عشق در ره آوارگی سلیم

چون سنگ آسیا به سماع از صدای ماست

شمارهٔ ۱۹۱

سبزهٔ خطش دمید و روزگار عاشقی‌ست

فصل گلریزان داغ و نوبهار عاشقی‌ست

از دلم چون کاوکاو شوق را بیرون کنم؟

نیست این خار کف پا، خارخار عاشقی‌ست

آسمان با خاکساران در مقام کبر نیست

این غبار خاطرم از رهگذار عاشقی‌ست

حیف اوقاتی که صرف کار دیگر می‌شود

فکر فکر می‌پرستی، کار کار عاشقی‌ست

گر بقای جاودان خواهی سلیم از عشق جوی

زان که آب زندگی در جویبار عاشقی‌ست

شمارهٔ ۱۹۲

کدام گل که به دامن ز نوبهارم نیست؟

ولی چه سود که دستی به آن نگارم نیست

به راه وعده مرا سوخت، گر لبش امشب

هزار بوسه دهد، مزد انتظارم نیست

شهید عشقم و از سوز دل چو خاکستر

به غیر شعله گلی بر سر مزارم نیست

گل پیاده ام و شادم از سبکباری

که چون نسیم چمن، هر خسی سوارم نیست

ز بی دلی به اسیران عشق رشک برم

حریف باخته ام، مایه ی قمارم نیست

سلیم منفعل از باغبان خویشتنم

که برگ سبزی در دست شاخسارم نیست

شمارهٔ ۱۹۳

بیا که بی لب لعل تو بس که پیر شده ست

شراب کهنه به ساغر به رنگ شیر شده ست

وجود من به جراحت سرشته همچون گل

به آب تیغ مگر خاک من خمیر شده ست؟

ببین به شانه که دعوی شبروی می کرد

که چون به کوچه ی آن زلف دستگیر شده ست

ز شوق غنچه ی پیکان او خدا داند

کدام شاخ گل است این که چوب تیر شده ست

چمن ز مجلس شیرین خبر دهد امشب

ز ماهتاب، خیابان چو جوی شیر شده ست

سلیم صبح دمید و هنوز مخمورم

پیاله زود بنوش و بده، که دیر شده ست

شمارهٔ ۱۹۴

از مشک چین مگو، که در آن زلف چین پر است

برچین بساط سرمه که چشمش ازین پر است

کردم اشاره ای به تو، عمری شد و هنوز

از برگ گل چو غنچه مرا آستین پر است

آوازه ی جمال تو عالم گرفته است

همچون نگین ز نام تو روی زمین پر است

بر دانه ای که مور برد، رشک می برند

در خرمنی که دامن صد خوشه چین پر است

گرم ملامت است، سلیم آه و ناله چیست

یک دم خموش باش، دل همنشین پر است

شمارهٔ ۱۹۵

گل نشاط به بزم شراب پامال است

پیاله در کف مستان چراغ اقبال است

به اشک چشم اسیران کجا نگاه کند

چو موج در ره او آب خضر پامال است

عیان بود به تو پروانه آخر کارت

که سرنوشت تو بر صفحه ی پر و بال است

اگر به چشم حقیقت نظر کنی، دانی

که طوق فاخته بر پای سرو خلخال است

بهوش باش فریب سخن دلت نبرد

سواد نامه ی ما از سیاهی خال است

نکرد فتح مرادی سلیم در همه عمر

که گفته است که همت بلنداقبال است؟

شمارهٔ ۱۹۶

چون صراحی، خنده‌ام با چشم گریان آشناست

همچو گل چاک گریبانم به دامان آشناست

در گلستان محبت غنچه‌ای کم دیده‌ایم

همچو زخم تیر، چشم ما به پیکان آشناست

هرچه از چشم تو دیدم، می‌کشم از دست دل

شیوهٔ دیوانگان با طرز مستان آشناست

کوه و صحرا بس که آب از دیدهٔ من خورده‌اند

هرکجا خاری‌ست، با چشم چو مژگان آشناست

داده گل گوشی به فریادم درین گلشن سلیم

ناله‌ام گویا به طرز عندلیبان آشناست

شمارهٔ ۱۹۷

در وادی وفا ره و رفتار نازک است

چون رنگ گل، طبیعت هر خار نازک است

شرم تو کرده با همه کس آشنا ترا

چون برگ لاله، روی تو بسیار نازک است

می بایدم ز کوچه ی سنگین دلان گذشت

با شیشه ای که چون دل بیمار نازک است

خود را به پیری از غم عالم نگاه دار

از گل رسد قصور چو دستار نازک است

وصف متاع خویش مکن هر نفس سلیم

خاموش باش، طبع خریدار نازک است

شمارهٔ ۱۹۸

چه منت است اگر شیوه ی وفا آموخت؟

محبتی که به ما می کند، ز ما آموخت

به راه شوق ندانم کدام جلوه ی او

شکسته پایی ما را به نقش پا آموخت

ز دیده آب رود بی غبار کوی توام

بلاست، چشم کسی چون به توتیا آموخت

چو غیر گریه درین باغ رسم دیگر نیست

به حیرتم که گل این خنده از کجا آموخت

سلیم سر مکش از آستان پیر مغان

که هر که خاک درش یافت کیمیا آموخت

شمارهٔ ۱۹۹

شوق بی‌حد شد و رسوایی دل نزدیک است

جامه‌ام بس که دراز است، به گل نزدیک است

داغ من هر که ببیند، جگرش می‌سوزد

آتش وادی من دور [و] به دل نزدیک است

دیده و دل همه پر نقش رخ اوست مرا

راه بتخانه ی کشمیر و چگل نزدیک است

دارد از جنبش مژگان سیاه تو خبر

دلم از بس به تو ای عهدگسل نزدیک است

ترسم از بی خبری قتل مرا فاش کنی

دامنت سخت به این خون بحل نزدیک است

صدق در طوف چو باشد، حرم و دیر یکی ست

کعبه دور است [و] خرابات به دل نزدیک است

در محیط غم ایام شدی پیر سلیم

واقف از کشتی خود باش که گل نزدیک است

شمارهٔ ۲۰۰

باغبان را چشم لطف از مصلحت بر سوی ماست

احتیاج زعفران زارش به آب روی ماست

قوت رفتار می خواهیم و توفیق طلب

کاسهٔ دریوزهٔ ما کاسهٔ زانوی ماست

کارهای کوهکن را فرصت شهرت نداد

باطل السحری که از عشق تو بر بازوی ماست

هر که بر صاحبدلان بگذشت، فیضی می برد

ما سبوی باده ایم و جام در پهلوی ماست

عمر جاویدی ز هر مصرع شود حاصل سلیم

آبروی چشمهٔ حیوان روان در جوی ماست

شمارهٔ ۲۰۱

دلا ز دام صفیری به گلستان بفرست

به دست ناله دعایی به بلبلان بفرست

کسی قبول ندارد که در قفس هستی

پری برای نشانی به آشیان بفرست

تهی مدار چمن را ز گلشن آرایی

اگر بهار نیاید، پی خزان بفرست

شبی به خلوت خود آفتاب را بطلب

پی سفارش من پیش آسمان بفرست

به هر کجا که بود دلخوشی، بهشت آنجاست

گلی سلیم ز گلخن به باغبان بفرست

شمارهٔ ۲۰۲

آنکه در شور آورد شوریده‌حالان را می است

نالهٔ نی بر دل آشفتگان تیر نی است

گر غمی داری، میی دارم که زنگ از دل برد

صیقل آیینه ی آشفتگان موج می است

وعده ی وصل آن گل رعنا به فردا می دهد

هیچ کس اما نمی داند که آن فردا کی است

ای جرس غافل مشو از خود که همچون رهزنان

کاروان مصر را چشم زلیخا در پی است

پای در گل مانده در گیلان مرا، ورنه سلیم

در فراق ری دلم ویران‌تر از شهر ری است

شمارهٔ ۲۰۳

دل بی لب او خراب خفته ست

مستی ز غم شراب خفته ست

در خاک، دلم به یاد تیغش

چون تشنه به یاد آب خفته ست

زلف تو همیشه از نزاکت

در دامن پیچ و تاب خفته ست

چشم سیه تو چون غریبان

بیمار در آفتاب خفته است

از گریه سلیم بی تو امشب

چون موج به روی آب خفته ست

شمارهٔ ۲۰۴

کی بزم اسیران ترا شمع و چراغ است

اینجا پر پروانه سیه چون پر زاغ است

دارم هوس نکهتی از سنبل زلفش

افسوس که بخت سیهم موی دماغ است

از محفل حسن تو رسد فیض به خوبان

خورشید کمر بسته ی این پای چراغ است

یک دم ز غم و درد من آسوده نباشد

هسمایه، چو آن عضو که نزدیک به داغ است

بگشود سلیم از تو درگلشن معنی

سین سر نام تو کلید در باغ است

شمارهٔ ۲۰۵

دلم ز نسبت روی تو مهربان گل است

چو عندلیب همه عمر مدح خوان گل است

شکسته رنگ شود گل چو بیندش به چمن

بهار عارض او باعث خزان گل است

ز دیدن تو درآید به ناله مرغ چمن

چراغ حسن تو گویا ز دودمان گل است

ز فیض گریه ی مجنون، همیشه لیلی را

چو داغ لاله، سیه خانه در میان گل است

به باغ می رود آن شاخ گل سلیم، دگر

بهار در چمن امروز میهمان گل است

شمارهٔ ۲۰۶

ای خوش آن آزاده ای کو در به روی کام بست

دیده از نظارهٔ این باغ، چون بادام بست

از ضعیفی، قوت بی طاقتی با من نماند

ناتوانی بر من آخر تهمت آرام بست

با وجود آنکه لبریز شرابم، از خمار

یک دم از خمیازه نتوانم دهن چون جام بست

صید صیادی نگردیدیم، تا کی می توان

خویش را همچون گره بر حلقه ی هر دام بست

ما کجا و خوشدلی، هرگز نیاساید سلیم

آنکه بر ما تهمت این آرزوی خام بست

شمارهٔ ۲۰۷

به گلشن بی تو سروم دود آه است

به چشمم سبزه چون مژگان سیاه است

دلم را یاد تیغش تازه دارد

چو آن آبی که در برگ گیاه است

به خاک راه او از سنگ طفلان

تنم چون سایه سر تا پا سیاه است

چه سان خورشید گویم روی او را

که مصحف را غلط خواندن گناه است

سلیم از راه خوبان برنخیزد

چو نقش پا کسی کو سر به راه است

شمارهٔ ۲۰۸

همچو بلبل دلم غمین گل است

غنچه گردیده در کمین گل است

در دلم درد، نایب عیش است

بر سرم داغ، جانشین گل است

از نسیمی شکفته می گردد

خنده گویا در آستین گل است

شادی دهر را شگونی نیست

خندهٔ گل، دم پسین گل است

داد بستان ز جام باده سلیم

که خزان سخت در کمین گل است

شمارهٔ ۲۰۹

چو شعله گرم درآمد، چو گل به تاب نشست

چراغ باده بیارید کآفتاب نشست

چو ناامید ازو گشت، دل قرار گرفت

سپند سوخته چون شد ز اضطراب نشست

به شمع انجمن ما نسیم محرم نیست

ازان ز پرده ی فانوس در نقاب نشست

به بزم باده مرو بی صحیفه ی غزلی

سفینه ای بطلب تا توان به آب نشست

نشست یار چو پیشت، نماز چیست سلیم

نماز خویش قضا کن که آفتاب نشست

شمارهٔ ۲۱۰

با نسیم صبح شمع خلوت من سرکش است

خار و خاشاک مرا گر سوخت آتش، آتش است

از غبار کینه یک آیینه ی دل صاف نیست

در میان دوستان ما همین می بی غش است

آن خط مشکین نه تنها شد بلای جان ما

از همه کس می برد دل، طرفه موری دلکش است

با دل ما صحبت تیغ تو تا چون رو دهد

اختیاری نیست کس را، کار آب و آتش است

حسن را در دل اثر دارد کلام من سلیم

عشق را هر مطلع من، تیر روی ترکش است

شمارهٔ ۲۱۱

بر سر عشق تو هرکس هست با من دشمن است

آنکه اشکی پاک می‌سازد ز چشمم دامن است

در کف او می به رنگ شبنم روی گل است

بر میانش تیغ چون آب میان گلشن است

برنمی‌خیزیم از جای خود و آواره‌ایم

دامن صحرای مجنون تو طرف دامن است

همچو من منصور را سامان رسوایی کجاست

مایهٔ حلاجی او پنبهٔ داغ من است

کوچهٔ زنجیر را ماند به عهدش روزگار

بس که از بیداد او هر خانه‌ای پر شیون است

دشمن جان است دل اهل محبت را سلیم

یوسف ما را همیشه گرگ در پیراهن است

شمارهٔ ۲۱۲

نارسایی به هنر در همه جا همراه است

جامهٔ سرو ز موزونی او کوتاه است

قسمتم نیست که از بند غم آزاد شوم

رفت صد قافله و یوسف من در چاه است

هر که برخاست ز شوق تو، دگر ننشیند

پا درین بادیه گر ماند، سرم در راه است

عقل ما در طلب وصل به جایی نرسد

میوه بر شاخ بلند است و عصا کوتاه است

از چه رو ریخته و حمزه لقب یافته است

می چون لعل مگر خون زمرد شاه است؟

در محبت گله از ما نتوان کرد سلیم

خبر از خویش نداریم، خدا آگاه است

شمارهٔ ۲۱۳

ساقی بیا که فصل بهاران غنیمت است

جامی بده که صحبت یاران غنیمت است

مستند بلبلان و گلستان شکفته است

نی یک غنیمت است، هزاران غنیمت است

ابر کرم ز وادی ما تند می رود

ای سبزه سر برآر که باران غنیمت است

افتاده ای ز گردش افلاک اگر ز خاک

برخاست همچو گرد سواران، غنیمت است

از زخم دل منال درین صیدگه سلیم

جان برده ای ز شیرشکاران، غنیمت است

شمارهٔ ۲۱۴

دلی که صید بتان گشت فارغ از ستم است

چو مرغ در قفس افتد، کبوتر حرم است

من از کجا و سر و برگ زندگی ز کجا

زمانه هرچه به من می کند، هنوز کم است

ز بس گرفته کناری ز خلق چون عنقا

به خاطر آنچه کسی را نمی رسد، کرم است

هر استخوان به تنش نقش تیر برگیرد

کسی که جوشن او همچو ماهی از درم است

به تلخکامی من مرده هیچ کس هرگز؟

ترا به زندگی خضر، ای جهان قسم است

به قصد کینهٔ ایام سر چه جنبانی؟

ز شاخ شانهٔ شمشاد، اره را چه غم است؟

نظر به جلوه ی یار است کفر و ایمان را

دو صف به جنگ، ولی چشم ها به یک علم است

سلیم بی سببی نیست شورش ایام

اگر غلط نکنم، وقت کوچ این حشم است

شمارهٔ ۲۱۵

شد بهار و به بوستان عید است

لاله با گل به دید و وادید است

جام گیتی نماست ساغر گل

باغبان جانشین جمشید است

هر طرف غلتد از نسیم بهار

فصل مستی گربهٔ بید است

خندهٔ گل گرفت عالم را

مستی او ز جام خورشید است

آسمان به رقص آورده‌ست

صورت بلبل، نوای ناهید است

از گل آموخت کبک خندیدن

کار اهل جهان به تقلید است

ناشکفته گلی نماند سلیم

غنچهٔ ما ز خنده نومید است

شمارهٔ ۲۱۶

پیاله گیر که عذر شراب بی نمک است

حدیث توبه به عهد شباب بی نمک است

به مجلسی که درو جام می نمی رقصد

سرود مطرب و شور رباب بی نمک است

فغان که لذت ازین بزم، رفتگان بردند

شراب بی مزه است و کباب بی نمک است

همین نه حق به تو دارد کسی که نان دهدت

درین محیط نپنداری آب بی نمک است

به عضو عضو تو چون بنگرم، دلم گوید

که در سفینه ی گل، انتخاب بی نمک است

سلیم، خبث فلک در کنار خوانش کن

مترس، نان مه و آفتاب بی نمک است

شمارهٔ ۲۱۷

پنجهٔ عشقم دگر قفل فغان پیچیده است

همچو شمعم شعله‌ای بر استخوان پیچیده است

گر نمی خواهد کند گل آتش خس پوش ما

باز این دود از کجا در آشیان پیچیده است

ترک چشمت می برد مرغ دلی بهر کباب

باز تا دست کدامین ناتوان پیچیده است

همچو لعل از سنگ خیزد گوهر نایاب وصل

کوهکن همچون صدا بر کوه ازان پیچیده است

بود هر چه بر زمین، خود کرد خاکستر سلیم

دود آهم این زمان بر آسمان پیچیده است

شمارهٔ ۲۱۸

هرجا نشسته، بی سروسامان نشسته است

نقش دلم به عشق، پریشان نشسته است

رفت از برم چو یار، تماشای گریه کن

دریا بود خموش چو طوفان نشسته است

از دل اثر نماند [و] غم او همان به جاست

بر باد رفت خانه و مهمان نشسته است

از بس فشرده ام به هم از جور روزگار

دندان من چو بخیه به دندان نشسته است

موری ز قید سلسله ی غم خلاص نیست

این گرد بر سریر سلیمان نشسته است

ای گل بیا که بی تو به طرف چمن سلیم

دلگیر همچو طفل دبستان نشسته است

شمارهٔ ۲۱۹

یوسف هندی نژاد من مرا از بر گریخت

دل کجا ماند به جای خویش چون دلبر گریخت

بود هندستانی و از روی خود مهتاب دید

زان به شبگیر بلند آن شوخ مه پیکر گریخت

آنکه پروردم به صد خون جگر در دیده اش

عاقبت چون قطره ی اشکم ز چشم تر گریخت

اعتمادی بر غلامان سیاه ای خواجه نیست

سایه از همرنگی ایشان ز پیغمبر گریخت

طاقت سوز فراق او دلم با خود ندید

آتشی دارم کزو چون دود خاکستر گریخت

صد تمنا بود دل را از وصال او سلیم

کارها بسیار با او داشتم، کافر گریخت

شمارهٔ ۲۲۰

پی شکستن پیمان بهانه بسیار است

گرم خموش نسازی فسانه بسیار است

به هند، شعلهٔ آه ضعیف من چه کند

که چون قلمرو تقویم، خانه بسیار است

ستارگان همه غارتگران سامانند

بهوش باش که موش خزانه بسیار است

ز حرفم آنچه نفهمی به لطف خود بگذر

زبان موی شکافان چو شانه بسیار است

سری به حرف محبت سلیم اگر داری

به خاطرم غزل عاشقانه بسیار است

شمارهٔ ۲۲۱

به خاک هند مرا تاب زیستن ز کجاست

که چون حباب مرا زندگی به آب و هواست

چنان مدار معاشم ز پهلوی خویش است

که تا فتیله ی داغم ز بندهای قباست

گریختن ز جفای زمانه ممکن نیست

کجا رویم که خورشید گردنامه ی ماست

به چشم اهل کمال آسمان و خورشیدش

به دست طفل دبستان، کتاب شاه و گداست

ز ننگ خدمت مخلوق همچو سایه به خاک

فتاده ام، که نگویند پیش خود برپاست

نهاده شوق رهی پیش پای من که درو

ز چوب تیر، پر مرغ را به دست عصاست

ز حسن داده ترا روزگار سامانی

که احتیاج تو ای بت همین به نام خداست

کسی سلیم سلامت نرفت در ره عشق

چه خارها که درین راه شعله را در پاست

شمارهٔ ۲۲۲

صاف می از دگران، لای ته شیشه ز ماست

اول کاسه و دردی که شنیدی اینجاست

نیست از قید غم امید خلاصی ما را

خط آزادی ما بر ورق صبح فناست

زور بازو به چه کار کسی آید اینجا

قوت مرد ره عشق تو در پنجه ی پاست

نتوان دفع غمم کرد کز آیینه ی من

ریشه ی سبزه ی زنگار ز جوهر پیداست

جهد بی شوق به جایی نرسد در ره عشق

بال چون نیست چه حاصل که کبوتر پر پاست

خرقه گر در گرو باده کنم، منع مکن

نیست چیزی دگرم، عالم درویشی هاست

زاهدان به که نباشند دعاگوی کسی

از لب اهل ریا، فاتحه تکبیر فناست

نیست در شهر به ما حاجت احباب، سلیم

گذری کن به سوی دشت که مجنون تنهاست

شمارهٔ ۲۲۳

کی دهم دیگر عنان آن بت چین را ز دست

چون رکابش کی گذارم دامن زین را ز دست

ای بهار عیش، می ریزد خزان از جلوه ات

چون حنا مگذار این رفتار رنگین را ز دست

حال درویشی چه می پرسی که گردد بینوا

همچو طنبور افکند گر کاسه چوبین را ز دست

بس که از برق تجلی سوخت گلشن را ز حسن

بوی دود آید چو آتشباز، گلچین را ز دست

می کند عیب و هنر شهرت ز غمازان سلیم

چون سخن داری، مده گوش سخن‌چین را ز دست

شمارهٔ ۲۲۴

خشت کوی می‌فروشان سر به سر آیینه است

رو برین ره کن که فرش رهگذر آیینه است

چشم و دل از پرتو دیدار روشن می‌شود

تخته ی تعلیم ارباب نظر آیینه است

در دل هر ذره چون خورشید دارد جلوه ای

از خیال او گلی در آب هر آیینه است

پنجه ی خورشید تابان بی نیاز است از نگار

پشت دستش را حنا چون زنگ بر آیینه است

جوهر خود را ز عکس خط سبز ای بی وفا

بر تو ظاهر می کند آیینه گر آیینه است

خوبی خود بین، ترا با زشتی مردم چه کار

شاهدان را تیغ در پیش نظر آیینه است

هر که قصد ما کند، شمشیر بر خود می کشد

سینه صافان محبت را سپر آیینه است

سینه صافی پرتو فیض ازل باشد سلیم

آنچه مردم می‌خرند آن را به زر، آیینه است

شمارهٔ ۲۲۵

شمعیم و زندگانی ما در گداز ماست

پروانه ایم و سوختن خود نیاز ماست

رسوا گذشته ایم ازین باغ چون بهار

هر جا گلی شکفته ببینید، راز ماست

گر می کنی به مذهب آزادگان عمل

بگشای دست بسته که شرط نماز ماست

مهمان به خانه دیر چو ماند، عزیز نیست

کوتاهی زمانه ز عمر دراز ماست

ما را گریز نیست ز ناز تو چون سلیم

هر حلقه ای ز زلف تو دام نیاز ماست

شمارهٔ ۲۲۶

به نقش طالع ما چشم قرعه حیران است

کتاب همچو گل از فال ما پریشان است

به خط رسانده بسی عشق ما نکویان را

بیاض دیده ی ما پر ز خط خوبان است

به وادیی که من از شوق گم شدم، کعبه

سیاه خانه نشینی ازان بیابان است

هزار نامه ام از بیم غیر، قاصد را

به زیرپوست چو جلد کتاب پنهان است

محبتی که بود در میان اهل جهان

چو آشنایی دهقان و آسیابان است

خوشم که پیر خرابات خوانده فرزندم

که همچنین پدری باب ما یتیمان است

خدنگ غمزه بجز قصد اهل دل نکند

حذر که ابروی خوبان کمان شیطان است

ز بس که بی رخت افسرده است، پنداری

که اول گل ما آخر چراغان است

سلیم سرو سراسر روی هوس دارد

خیال کرده که لاهور هم صفاهان است

شمارهٔ ۲۲۷

شعله‌ای چون شمع من در پردهٔ فانوس نیست

چون رخش یک گل به گلزار پر طاووس نیست

گاه بر گل می‌زنم خود را، گهی بر خار و خس

طایر شوقم، به پایم رشتهٔ ناموس نیست

این سخن را در کجا خود می‌توان گفتن که ما

خاک ره گردیده‌ایم و رخصت پابوس نیست

راهبر کی جانب رهزن گذارد، کافرم

خضر ما گر در میان کاروان جاسوس نیست

جز نوای یا علی بن ابی طالب، سلیم

از دلم مطلب که زنگ حیدری ناقوس نیست

شمارهٔ ۲۲۸

هوای تخت ندارد کسی که گوشه‌نشین است

سر و دلی که به ما داده‌اند تاج و نگین است

به غیر عیب جهان بر زبانشان سخنی نیست

مدار صحبت آزادگان عشق برین است

به سر رویم همه شب به کوی یار و عبث نیست

کلاه ما که چو پاپوش شبروان نمدین است

گمان زر چو ندارد دل حریص ملول است

که خنده رویی هندو ز زعفران جبین است

ز اعتماد سمند تو داغم ای شه خوبان

که هرچه هست ترا در رکاب خانه ی زین است

دل سلیم کند هر کجا اراده ی طاعت

اشاره می کند ابروی او که قبله چنین است

شمارهٔ ۲۲۹

هر کجا موج زند جام شرابی دام است

ساغر باده، گل صبح و چراغ شام است

روشنایی ز فروغ می گلگون داریم

روزن خانه ی ما باده پرستان جام است

قلعه ی قهقهه ی کبک بود دامن کوه

پای خم هست، چه پروای غم ایام است

از محبت کسی آسیب نبیند هرگز

عشق آهوست، همین است که شیراندام است

نیست در دوستی خلق بجز بیم خطر

طفل را دامن مادر چو کنار بام است

هر که زین باغ نظر بست، فراغت دارد

چشم پوشیده، ز آفت، زره بادام است

ره و رسم کرم از دور برافتاده سلیم

می‌دهند آنچه کریمان به گدا، دشنام است!

شمارهٔ ۲۳۰

درین چمن هوس عیش، کیمیا طلبی ست

که خنده در دهن غنچه، موج تشنه لبی ست

شکنجه ای بتر از خارخار همت نیست

کرم به دست تهی چون جوانی و عزبی ست

ز فکر حشر عبث نیست گریه ی زاهد

که خوف طفل ز مکتب، دلیل بی ادبی ست

چو من بتان عجم را نبوده مجنونی

به طاق ابروی لیلی که قبله ی عربی ست

قدم ز راه طلب زان کشیده ایم که هست

طلب به مذهب ما کفر، اگر خداطلبی ست

به پیش آنکه ندارد سواد عشق، سلیم

کتاب لیلی و مجنون رساله ی عربی ست

شمارهٔ ۲۳۱

گر به ظاهر کسی از قید جهان آزاد است

نیست بی مصلحتی، این روش صیاد است

چه توان کرد، هنر قسمت ما شد ز جهان

برطرف کی شود آن عیب که مادرزاد است

گر نمیرم، همه شب شمع صفت می میرم

مرگ چون خواب، من سوخته را معتاد است

سست بنیاد بود ظلم، ز هم خواهد ریخت

چون زره، خانه ی زنبور گر از فولاد است

از کسانی که به باغ آمد و رفتی دارند

خانه خواهی که مرا هست، همین صیاد است

ترک شغل هوس از عشق دلم کرد سلیم

نکند بی ادبی طفل چو با استاد است

شمارهٔ ۲۳۲

ز می ملاحظه زاهد مکن که این عیب است

چو غنچه دست تو در قید آستین عیب است

هوس ز وصل تو طرفی نمی تواند بست

به گرد خرمن گل طوف خوشه چین عیب است

ز حسن ساخته نتوان فریب بلبل داد

سریش غنچه ی گل های کاغذین عیب است

چو بخت نیست کسی را، چه کار آید عقل

سوار پا چو ندارد رکاب زین عیب است

چو برق رفت به جاروب خوشه خرمن را

دگر منازعت مور و خوشه چین عیب است

سلیم رفته ز کف اختیار من بیرون

نصیحت من دیوانه بعد ازین عیب است

شمارهٔ ۲۳۳

بهار آمد و سر تا به سر جهان سبز است

ز فیض ابر، زمین تا به آسمان سبز است

ز خانه بهر چه بیرون رود، که بلبل را

ز یاد رفته چمن، بس که آشیان سبز است

غبار کو که نشیند به دامن صحرا؟

ز بس چو آب چمن، راه کاروان سبز است

برو چگونه توان طعن زردرویی زد؟

که همچو ریشه ی گل، رنگ زعفران سبز است

نه چوب تیر همین سبز شد، که پنداری

نهاده وسمه بر ابرو ز بس کمان سبز است

ز لطف جوهر آتش به حشر هندو را

هنوز چون قلم سوسن استخوان سبز است

مرا ز خرمی نوبهار رنگی نیست

چه سود دسته ی گل را که ریسمان سبز است

ز لطف ابر بهار است هرچه هست، ولی

چمن ز آبله ی دست باغبان سبز است

خنک تر است ز خس خانه آشیانه ی ما

درین چمن که به دلگرمی خزان سبز است

خزان رسید و حریفان نشسته اند به خاک

بجز شراب که جایش به بوستان سبز است

زمانه زهرفروش است ازان شکر مطلب

که زهر خورده، از ان رنگ طوطیان سبز است

به نوبهار خط سبز نازم و اثرش

که تا رسیده سخن بر سر زبان، سبز است

سلیم جام می از کف منه چو لاله که باز

شکفته شد گل و اطراف بوستان سبز است

شمارهٔ ۲۳۴

جدل از خصم هنر باشد و از من عیب است

چون رگ لعل ز دانا رگ گردن عیب است

طعنه خوش نیست به دشمن، که به هم مردان را

جنگ کردن چو زنان همره سوزن عیب است

گر کنم شکوه ز بی مهری او عیبی نیست

گله از دوست توان کرد، ز دشمن عیب است

خانه ای را که بود بخت سیه فرش درو

آفتابش چو گل چشم به روزن عیب است

در دیاری که درو رسم قناعت باشد

رفتن مور پی دانه به خرمن عیب است

کسوت سرمه ی ما ماتمیان است دلیل

که پی کشته ی مژگان تو شیون عیب است

منع می می کندم شیخ، ندانم کز چیست

که به مسجد هنر است این و به گلشن عیب است

خلق سرگشته ی چرخند، نه تقدیر خدا

همچو دهقان به کف شاه، فلاخن عیب است

کاشکی گل نگذارد به خس و خار سلیم

چمنی را که درو پاکی دامن عیب است

شمارهٔ ۲۳۵

خوش وقت آنکه خصمی گردون ندیده است

هر شب ز خیل فتنه شبیخون ندیده است

با من مگو که داغ جدایی ندیده ای

صدبار بیش دیده دلم، چون ندیده است؟

ما پستی و بلندی صحرای عشق را

بسیار دیده ایم که مجنون ندیده است

فصل خزان مجوی رعونت ز شاخ گل

هرگز کسی قلندر موزون ندیده است

هر سو دود سلیم ازان طفل اشک من

کز خانه کم برآمده، بیرون ندیده است

شمارهٔ ۲۳۶

خوبرویان را سری با عاشقان پیر نیست

ماهیان تشنه را ذوقی ز جوی شیر نیست

باعث محرومی ما طالع نااهل ماست

ورنه در اهلیت معشوق ما تقصیر نیست

تا ز آزادی کشیدم دست از کار جهان

خاتم جم بی فغان چون حلقه ی زنجیر نیست

جامه همچون پوست دایم در تنم بی دامن است

بس که ایمن خاطرم زین خاک دامنگیر نیست

سرنوشت خویش را دانسته‌ایم، از ما مپرس

خواب چون آشفته باشد، صرفه در تعبیر نیست

کی توان اصلاح کردن کار عاشق را سلیم

خانهٔ ما از خرابی قابل تعمیر نیست

شمارهٔ ۲۳۷

از سایه ی تو سبز سر خاک من بس است

لوح مزار فاخته، سرو چمن بس است

شیرین! ز غیرت شکر این پیچ و تاب چیست

پرویز گو مباش، ترا کوهکن بس است

میلم دگر به حسن سیاه و سفید نیست

شوق بنفشه و هوس یاسمن بس است

خلوت چه احتیاج بود عزلت مرا؟

فانوس وار، خلوت من پیرهن بس است

در غربت از وجود خود آزار می کشیم

ما را همین نمونه ز خاک وطن بس است

بیگانه باش گو همه عالم به من سلیم

چون خامه آشنایی من با سخن بس است

شمارهٔ ۲۳۸

بنای توبه ز ابر بهار در خلل است

می دوآتشه عمر دوباره را بدل است

ز شام تا دم صبح است وقت می خوردن

میان روز، بط می خروس بی محل است

کجاست ساغر می تا مرا کند بلبل

برای مرغ چمن، گل سفینه ی غزل است

به سوی دیر و حرم خضر گو دلیل مباش

مرا که همچو کمان این دو خانه در بغل است

ز نفس خود مشو ایمن، که اعتمادی نیست

به خانه زادی آن توسنی که بدعمل است

کرم ز غیرت هم می کنند اهل جهان

که رعشه سلسله جنبان پنجه های شل است

کدام راز که از دل نمی شود معلوم

کتابخانه ی صاحبدلان چو گل بغل است

چو احتیاج عصا شد، مشو ز خود غافل

ستون بنای کهن را علامت خلل است

به اقتضای قضا، کار خویش را بگذار

که «سعی بیهده پاپوش می درد» مثل است

سلیم پیش اجل برد شکوه ی هجران

خبر نداشت که او خود مصاحب اجل است

شمارهٔ ۲۳۹

هما! نصیب تو از من چنان که خواهی نیست

که استخوان مرا مغز همچو ماهی نیست

اگر به خاک شهیدان گذار خواهی کرد

کسی که کشته نمی گردد او سپاهی نیست

هلاک قاعده ی جنگ و صلح طفلانم

که در میانه ره و رسم عذرخواهی نیست

به نام درد دل از خون خود رقم سازیم

چو برق، خامه ی ما در پی سیاهی نیست

کسی که کسب هوایی نموده، می داند

که سربرهنگی ما ز بی کلاهی نیست

چو لاله ساخته با صاف و درد خویش سلیم

گدای میکده را ذوق پادشاهی نیست

شمارهٔ ۲۴۰

خمار وصل، دلم را ز اضطراب شکست

ز موج رعشه به کف ساغر شراب شکست

پیاله از کف دشمن مگیر، رحمی کن

که استخوان به تن من ز پیچ و تاب شکست

مباش در پی نخوت، نگاه کن که چه دید

چو از غرور، کله گوشه را حباب شکست

شکستگی زرهی داده شبنم ما را

که از سرایت آن، تیغ آفتاب شکست

ز جای رفت دل من ز نام گریه سلیم

بنای خانهٔ ما از صدای آب شکست

شمارهٔ ۲۴۱

سینه ریشان ترا تیغ شهادت مرهم است

بر گل زخم شهیدان تو طوفان شبنم است

دل درون سینه ی من کعبه ی ویرانه ای ست

آستینم از سرشک دیده چاه زمزم است

در کمین صد چشم از هر چشم دارد آسمان

زین مشو ایمن که چون بادام چشمت برهم است

نوحه ی سرو و صنوبر در چمن بیهوده نیست

یعنی این باغ ملال انگیز، جای ماتم است

از دم شمشیر او ای خضر مگذر زینهار

نیست چندان اعتباری عمر را، دم این دم است

گر جهان را کس به ما بخشد سخاوت پیشه نیست

هر که می گیرد به جامی دست ما را حاتم است

نیست مستان را به اسباب تنعم احتیاج

در بط می، باده شیر مرغ و جان آدم است

گر پدر را هست سامانی، پسر در راحت است

ریشه ی گلبن چو سیراب است، شاخش خرم است

در تواضع مصلحت ها هست غیر از عاجری

نیست از پیری، اگر شمشیر را قامت خم است

از اثر باشد بقای نام در عالم سلیم

هر که جامی می کشد بر طاق ابروی جم است

شمارهٔ ۲۴۲

همچو لاله روزگارم در قدح نوشی گذشت

حیف ایامی که همچون گل به بیهوشی گذشت

بعد ازین آتش زبانی را تماشا کن که چیست

سوختم چون شمع، کار من ز خاموشی گذشت

بی مروت! این که یاد ما ز یادت رفته است

چون فراموشی توان گفت، از فراموشی گذشت!

جز زمین و آسمان کس رتبه ی ما را نیافت

همچو آن حرف بلندی کو به سرگوشی گذشت

جوهر شمشیر ظاهر شد ز عریانی سلیم

نیستم آیینه، عمرم در نمدپوشی گذشت

شمارهٔ ۲۴۳

ز جوش ناله به دل اضطراب بسیار است

چو باد تند شود، موج آب بسیار است

کدام دل که ز شوق لبت در آتش نیست

شراب نیست، وگرنه کباب بسیار است

یکی حقیقت دنیا ز عارفی پرسید

جواب داد که تعبیر خواب بسیار است

برای بخل بود عذرها بزرگان را

به کوهسار سخن را جواب بسیار است

چه رازها که بر اوراق هر گلی رقم است

سواد نیست، وگرنه کتاب بسیار است

سلیم یار اگر ترک ما کند چه غم است

برای شبنم ما آفتاب بسیار است

شمارهٔ ۲۴۴

غنچه دلتنگ و لاله در خون است

زین چمن برگ عیش بیرون است

ز آشنایان ما درین گلشن

سرو موزون و بید مجنون است

نوحه بر حال خویش دارد سرو

این چنین است هر که موزون است

آسمانش به خاک زنده کند

هر که مغرور زر چو قارون است

راه از پای ما به خون خفته ست

نیست شبگیر، این شبیخون است!

پر به فکر جهان سلیم مپیچ

کس چه داند که این جهان چون است

شمارهٔ ۲۴۵

ز دوری تو مرا خوشدلی میسر نیست

به غیر خون جگر بی توام به ساغر نیست

دلم به سوی تو پرواز می کند از شوق

که گفته است که مرغ کباب را پر نیست؟

فغان که از پی مکتوب خود به دام امید

هزار مرغ گرفتم، یکی کبوتر نیست!

چو دید حال مرا، گفت پیر کنعانی

که داغ دوری فرزند چون برادر نیست

چه می، که آب حرام است بی برادر خویش

برین حدیث گواهی چو شیر مادر نیست

درین محیط، تفاوت به چشم معنی بین

ز دست و پا زدن بسته و شناور نیست

بلند و پست جهان هرچه هست در کار است

ز حکمت است که انگشت ها برابر نیست

ز کینه نیست به هنگام گریه آه مرا

که گرد قافله است این، غبار لشکر نیست

ز جور دوست شکایت سلیم نتوان کرد

چه شد که خون مرا ریخت، آب کوثر نیست

شمارهٔ ۲۴۶

خوش آن کز فکر بیش و کم گذشته ست

چو خورشید از سر عالم گذشته ست

نظر تا می کنی در مجلس عمر

چو دورجام، عهد جم گذشته ست

گل از خورشید کام خویشتن یافت

چه می داند چه بر شبنم گذشته ست

بپرس از دیگران ذوق طرب را

که عمر ما همه در غم گذشته ست

جنون تا پیرهن را می کند چاک

گریبان قبا از هم گذشته ست

به درد خود سلیم آن به که سازم

که کار زخمم از مرهم گذشته ست

شمارهٔ ۲۴۷

موسم کسب هوا شد که دگر مهتاب است

دور افکن کله ای شمع ز سر، مهتاب است

مژه چون خامه ی نقاش طلاکار امشب

هر طرف جلوه کند، تا به کمر مهتاب است

عالم از نور تجلی ست چراغان امشب

برگ گل را به چمن آینه در مهتاب است

جوی شیر است خیابان به چمن پنداری

سرو دامن ز چه برچیده اگر مهتاب است؟

بازم امشب به سر افتاده هوای صحرا

آن غلامم که مرا خضر سفر مهتاب است

آنکه چون برق ز ویرانه ی ما می گذرد

شب به بزم دگران تا به سحر مهتاب است

روشنی دیده ی ما را ز سواد زلف است

دود در خانه ی ارباب نظر مهتاب است

پرتو حسن ترا شعله ی هستی سوز است

خرمن شوق مرا برق خطر مهتاب است

شده در هند مرا شمع طرب اختر خویش

مور ظلمتکده را نور شرر مهتاب است

بس که اجزای من از عشق تو نورانی شد

روزن چشم مرا لخت جگر مهتاب است

لاله را داغ تو خوشتر بود از سایه ی ابر

شمع را شعله ی شوق تو به سر مهتاب است

شب مهتاب مکن منع من از باده سلیم

چون گلم باعث این دامن تر مهتاب است

شمارهٔ ۲۴۸

بهار آمد و ما را به باغ راهی نیست

شکفته شد چمن و رخصت نگاهی نیست

چو لاله در ته باران نشسته آن مستم

که غیر سایه ی ابرم دگر پناهی نیست

شراب با رخ زردم چه کارها که نکرد

به روزگار چنین آب زیرکاهی نیست

چو مور بر سر غربال در جهان خراب

به هیچ جا نگذاریم پا که چاهی نیست

امید فیض اگر هست از گدایان است

بجز کلاه نمد، پشم در کلاهی نیست

رسیده کار به جان، گر سلیم ازان بدخو

گناه خویش بپرسد کسی گناهی نیست

شمارهٔ ۲۴۹

زان می که باغ را رخ او در پیاله ریخت

چون گرد سرمه، داغ ز دامان لاله ریخت

پیچیده است بس که ازان زلف تابدار

بر خاک مشک سوده ز ناف غزاله ریخت

در محفلی که بود درو ساقی آفتاب

درد شراب حسن تو در جام هاله ریخت

خوبان شهید او شده اند، این شراب نیست

ساقی ز شیشه خون پری در پیاله ریخت

فریاد خود ز دست خموشی کجا بریم؟

تا کی درون سینه توان خون ناله ریخت؟

دندان نماند در دهن از جنبش لبم

دامان خویش ابر برافشاند و ژاله ریخت

هفتاد ساله آب رخ خویش را سلیم

بر خاک از برای شراب دوساله ریخت

شمارهٔ ۲۵۰

حاصل سوختگان در ره برق خطر است

لشکری آفتش از مور و ملخ بیشتر است

مگذران نوبت ما ساقی اگر شیفته ایم

نیست این بیخودی از باده، ز جای دگر است

داغ بر پیکرم افزون بود از جوهر تیغ

زخم بر سینه ی من بیش ز موج سپر است

مکن اظهار پریشانی خود پیش کسی

بخیه پیدا چو نباشد ز رفوگر هنر است

بر در کعبه سراغ حرم دل کردم

از درون گفت کسی خانه ی دل پیشتر است

مگذر از مستی اگر دور جوانی بگذشت

پیری و باده ی گلرنگ چو شیر و شکر است

می کنم خدمت او را به سر و چشم، سلیم

که مرا پیر خرابات به جای پدر است

شمارهٔ ۲۵۱

پایه ی نعش مرا یار من از جا برداشت

آخر از خاک مرا آن گل رعنا برداشت

در رهش هیچ کس از خاک مرا برنگرفت

نقش پا را نتواند کسی از جا برداشت

بگذر از هستی و خود را به مقامی برسان

تا درین ره ننهی سر، نتوان پا برداشت

کوه و صحرا همه گلزار شد از گریه ی من

مژه ام منت ابر از سر دنیا برداشت

ساقی از بزم برون رفت و دلم با خود برد

از پی باده مگر رفت که مینا برداشت؟

رفت آن سرو روان چون سوی گلزار سلیم

بلبل از دامن گل دست تمنا برداشت

شمارهٔ ۲۵۲

سوختن از تب سوزان محبت تابی ست

تشنگی از چمن عشق، گل سیرابی ست

انتظار غمی از هر طرفی دارد دل

چشم ویرانه ز هر سو به ره سیلابی ست

کعبه هرچند که محراب ندارد، اما

بر سر کوی تو هر نقش قدم محرابی ست

از جهان دل به غم عشق تو الفت دارد

همچو دیوانه که همصحبت گلخن تابی ست

زاهد امشب سر پیمانه کشیدن داریم

قیمت شمع به می ده، که عجب مهتابی ست!

در غم عشق ز مردن مکن اندیشه سلیم

مرگ با زندگی تلخ تو شکرخوابی ست

شمارهٔ ۲۵۳

غیر بدگویی اگر خصم پرآشوب نداشت

چه کند، دسترسی بر سخن خوب نداشت

استخوانهای من از سنگ ملامت به همای

داشت چندان سخن از درد که مکتوب نداشت

گاه می داد به دست من دیوانه گلی

یاد آن روز که دربان چمن چوب نداشت

تن یوسف ز کجا، پیرهن تن ز کجا

گرگ ذوقی ز بغل گیری یعقوب نداشت

سربسر پرده نشینان چمن را دیدیم

چون تو ای تاک کسی دختر محجوب نداشت

به دل آزردنم افتاده جهانی در پوست

این قدر کرم، تن خسته ی ایوب نداشت

هر که برخاست، نهد برسر من پای، سلیم

خانهٔ نقش قدم این همه سرکوب نداشت

شمارهٔ ۲۵۴

عشق را چندان که مهرش بود هم کینش بد است

گرچه خوبی ها بسی دارد، ولی اینش بد است

صورت شیرین ز خون کوهکن خوش غافل است

دشمنی هر کس که دارد خواب سنگینش بد است

هرچه پیشت می نهد از خوان قسمت روزگار

چون شراب کهنه تلخش خوب و شیرینش بد است

فتنه ها در زیر سر داری، ازان سرگشته ای

خواب راحت کی برد آن را که بالینش بد است

می توان گل چید چون شاخ گل از هرجای او

خوش کمر می گویی او را، ساق سیمینش بد است؟!

ننگ کشتی گر نباشد، نیست عیبی در محیط

بادپای موج دریا را همین زینش بد است

در کلامم هر چه خواهد گو بگو دشمن سلیم

حرف انکارش همه خوب است تحسینش بد است

شمارهٔ ۲۵۵

در باغ بی تو خاطر سنبل شکسته است

آیینه ی گل و دل بلبل شکسته است

ساقی ز مومیایی می، می کند درست

گر شیشه ی دلی ز تغافل شکسته است

چون برگ های غنچه که از شاخ سر زند

از تنگی چمن، بر بلبل شکسته است

کی تاب کبریایی تو دارد طریق فقر

بر پشت فیل مستی و این پل شکسته است

گر گوش او به ناله ی من نیست در چمن

ناخن که این قدر به دل گل شکسته است؟

هر کس درست دیده به سوی رخ و لبش

همچون سلیم، عهد گل و مل شکسته است

شمارهٔ ۲۵۶

از عشق حکایت مکن افسانه بزرگ است

هشدار که کم ظرفی و پیمانه بزرگ است

بگذر ز سر عشق [و] تمنای دگر کن

ای مور، ضعیفی تو و این دانه بزرگ است

طفلان همه خندند بر آن پیر که گوید

گستاخ مباشید که دیوانه بزرگ است

در عشق اگر یک نفس آرام ندارد

معذور بود، مطلب پروانه بزرگ است

از چاک دلم مرتبه ی دوست توان یافت

آن را که بزرگ است، در خانه بزرگ است

دیوانه بسی هست به عالم چو سلیما

معلوم ازان نیست که ویرانه بزرگ است

شمارهٔ ۲۵۷

می بی منت اگر میل کنی، حیرانی ست

جامه ی مفت اگر می طلبی، عریانی ست

قصه ی افسر کیخسرو و تاج جمشید

به سر خاک نشینان که مرصع خوانی ست

آشنایی همه جا از ره نسبت خیزد

مست را دوستی ابر ز تر دامانی ست

با چنین کوتهی عمر، بیان نتوان کرد

قصه ی طول امل را، که سخن طولانی ست

می دوند از پس و پیشم به تماشا خلقی

عشق را شور جنون، کوکبه ی سلطانی ست

در تمنای سجود در او کاسته ام

چون هلال آنچه ز من مانده به جا، پیشانی ست

نتوان گفت می کوثر و آب زمزم

شرح کیفیت لعل لب او وجدانی ست

چشم مستی که ربوده ست ز سر هوش مرا

شیر از نسبت او در پی آهوبانی ست

چاره ی زخم دلم مرهم عیسی نکند

خنجری نیست مرا چاک جگر، مژگانی ست

صحبت عشق و جنون گرم چو گردید سلیم

کشتی حوصله از شبنم می طوفانی ست

شمارهٔ ۲۵۸

کی توان در عشق، بی سامان حیرانی نشست؟

آنچنان در گوشه ای بنشین که بتوانی نشست

خاک خلعت خانه ی عالم اگر بر باد رفت

گرد کی بر گوشه ی دامان عریانی نشست؟

کاروان عیش را زین خاکدان ره بسته شد

چند همچون رهزنان بتوان به ویرانی نشست؟

از قفس پهلو تهی گر می کند دل، دور نیست

چند روزی همره مرغان بستانی نشست

بلبلی چون من برون آمد ز گلزار عراق

شور و غوغای حریفان خراسانی نشست

از تماشای رخش شد دیده را حاجت روا

در سجود آستانش نقش پیشانی نشست

گاه سرو و گل ترا گوید، گهی خورشید و ماه

عقل چون دفتر گشود و در غلط خوانی نشست

عشق چند اوقات صرف صحبت عاشق کند؟

پاسبان دلگیر شد از بس به زندانی نشست

از هجوم مرغ دل ها نیست ره در کوی عشق

آخر این صیاد بر تخت سلیمانی نشست

از گلستان بس که بلبل داشت بر خاطر غبار

در قفس بر خاک از بال و پر افشانی نشست

شد بهار و رفت هرکس بر سر کاری سلیم

محتسب هم در پی کاری که می‌دانی نشست

شمارهٔ ۲۵۹

خصمی به میان من و غیر از سخن توست

بادام دو مغزی، دو زبان در دهن توست

چشمی به ره نکهت خود داشته دایم

پیراهن یوسف که کنون پیرهن توست

افسانه ی یوسف که گرفته ست جهان را

دانم سخن است آن همه، اما سخن توست

ایمن مشو از خضر که از سادگی او را

رهبر تو گمان می بری و راهزن توست

این گرد و غباری که برد باد به هر سوی

ای دل بگشا دیده که خاک وطن توست

فریاد سلیم از جگرم دود برآورد

رحم است بر آن مرغ که دور از چمن توست

شمارهٔ ۲۶۰

چنان ز گریه ی من اشک همنشینم ریخت

که گریه شد عرق شرم و از جبینم ریخت

فلک موافق هر طبع دید صاف مرا

ازان چو ساغر خورشید بر زمینم ریخت

به من ز عشق تو گردید زندگانی تلخ

چه زهر بود که دوران در انگبینم ریخت

گذشتم از تو چنان آستین فشان آخر

که داغ عشق تو چون گل ز آستینم ریخت

چنان سلیم به ننگ است نامم آلوده

که همچو قطره ی خون، آب از نگینم ریخت

شمارهٔ ۲۶۱

امشب که ز بختم به سوی بزم تو راه است

چون شمع، سراپای تنم وقف نگاه است

بی ابروی او بس که شب عید ملولم

در دیده هلالم چو پر زاغ سیاه است

جز نرمی خویشم ز کسی نیست حمایت

آیینه ام و موم مرا پشت و پناه است

آنجا که به یک شعله بسوزند جهان را

درویش اگر آه کشد، دشمن شاه است

حاجت چو سلیمم به گلستان کسی نیست

چون شمع مرا شعله گل طرف کلاه است

شمارهٔ ۲۶۲

یار ما مونس بد و نیک است

ما چه دوریم و او چه نزدیک است

دل من از خیال طره ی او

همچو پای چراغ، تاریک است

در سر کوی او یقینم شد

که فلک نیز از مفالیک است

کشت قسمت مرا که بر دهقان

آب باریک، رنج باریک است

الفت دل به چشم مست بتان

آشنایی ترک و تاجیک است

کمرش را سلیم تنگ مگیر

باخبر باش، رشته باریک است

شمارهٔ ۲۶۳

دلم چو شمع همه عمر میهمان خود است

چو قرعه چشم همایم بر استخوان خود است

ز نسبت دگری نیست سربلندی ما

سر شهید تو چون لاله بر سنان خود است

قرینه نیست در آوارگی مرا که مدام

مسافرم من و عنقا در آشیان خود است

قبول نیست فلک، برگرفته ی او را

غبار چون ز زمین خاست، آسمان خود است

ز دیگری چه کنی شکوه بی سبب منصور!

طناب دار تو از پنبه ی دکان خود است

به عشق دم ز علایق مزن، چه نادانی

که با اجل همه سوگند او به جان خود است

چه غم ز فتنه ی محشر شهید عشق ترا

چو شیر مست که در خواب، پاسبان خود است

سلیم را که فلک بود در عنان، اکنون

دوان به راه تو چون برق در عنان خود است

شمارهٔ ۲۶۴

خون دلم چو لاله، آرایش ایاغ است

بوی گل جنونم، مشاطه ی دماغ است

خسرو خبر ندارد از درد عشق شیرین

معلوم می توان کرد فرهاد سنگداغ است

ز آشفتگی دلم را سودای ناصحان نیست

طفلان خموش باشید، دیوانه بی دماغ است

گر خوب گشت خود هیچ، ور بد شود بسی طعن

شغل سخن گزاری چون خدمت چراغ است

نتوان سلیم در عشق همچشم خویش را دید

سوزم که شمع سوزد، داغم که لاله داغ است

شمارهٔ ۲۶۵

من تشنه ی آن چشمه که آبش همه خون است

سرگرم سبویی که شرابش همه خون است

مستی که کند عیش ز پهلوی دل ما

تنها نه شرابش، که کبابش همه خون است

ساقی بده آن جام که چون شهد محبت

از لب چو فرورفت شرابش، همه خون است

در راه تو بر هر لب جویی که رسیدم

چون جدول زخم دلم آبش همه خون است

بر اسب حنا بسته ز نخجیر فکندن

صیاد مرا تا به رکابش همه خون است

چون موج، سلیم است در انداز کناری

زین بحر که در جام حبابش همه خون است

شمارهٔ ۲۶۶

خط نیست این به گرد گلت، سبزه ی تری ست

این خط برای دعوی حسن تو محضری ست

از خضر، رهروان تو منت نمی کشند

هر موج ریگ بادیه بر چشمه رهبری ست

ناموس برده پرده نشینان باغ را

ای تاک، دختر تو چه محجوب دختری ست

بر رهگذار جلوه ات ای ابر نوبهار

هر دانه بر زمین چمن، خاک بر سری ست

سر نیست ای حریف، وگرنه درین چمن

هر لاله است تاجی و هر غنچه افسری ست

ای ناخدا، ز صحبت او احتراز کن

طوفان ندیده ای که چه دیوانه ی تری ست

روزم سیاه گشته ز شوخی که هر زمان

چون آفتاب گنجفه در دست دیگری ست

از بس چمن سلیم برافروخت از بهار

هر غنچه ای به شاخ، درخشنده اختری ست

شمارهٔ ۲۶۷

بازم از زخم خدنگش در دل و جان آتش است

ناوک او را مگر چون شمع، پیکان آتش است

خاک را از اشک من پرخون بود دایم کنار

چرخ را از آه من در زیر دامان آتش است

از فروغ او به گرداب خطر افتاده است

کشتی آیینه از موم است و طوفان آتش است

برق آه از حال ما سازد بتان را باخبر

نامه ی آشفتگان همچون نگهبان آتش است

از گلستان تو هر کس گل به دامن می برد

جای گل چون شمع ما را در گریبان آتش است

در جهان پنهان نماند هیچ کاری در لباس

عشق در تجرید همچون در بیابان آتش است

عاشقان را در بساط دل به غیر از آه نیست

این چنین باشد، در آتشخانه سامان آتش است

چون جوانی رفت، مگذر از می گلگون سلیم

باده در پیری چو در وقت زمستان آتش است

شمارهٔ ۲۶۸

آن گل که توان حرفی ازان زد گل داغ است

تا کی سخن لاله و گل، این چه دماغ است

از داغ دلم فیض رسد سوختگان را

پروانه کمربسته ی این پای چراغ است

تندی مزاجم اثر عشق نهانی ست

خار سر دیوار، نشان گل باغ است

با لاله سخن زان رخ گلرنگ مگویید

بر حال خود او را بگذارید که داغ است

در باغ ز سامان گل و لاله کمی نیست

چیزی که درین فصل ضرور است، دماغ است

بر حال سلیم است مرا رشک که از شوق

در کعبه ی وصل است و همان گرم سراغ است

شمارهٔ ۲۶۹

بیا که فصل خوش روزگار نزدیک است

زمان سیر گل و لاله زار نزدیک است

فتاده ام به طلسم قفس، چه چاره کنم

ز باغ دورم و فصل بهار نزدیک است

به حرف عشق، همین کوهکن بود امروز

که پاره ای سخن او به کار نزدیک است

نوید دولت دنیا چنان بود کز مهر

دهند مژده به مجرم که دار نزدیک است

چو نیست قوت یک گام رفتنم از ضعف

چه سود ازین که ره کوی یار نزدیک است

حدیث قرب وطن پیش من مگوی، چه سود

که سیل بادیه را کوهسار نزدیک است

به خانه می نتوان خورد در بهار سلیم

کنار کشت و لب جویبار نزدیک است

شمارهٔ ۲۷۰

به توبه هر که ز یک قطره ی شراب گذشت

تواند از سر عالم چو آفتاب گذشت

ز فیض باده پرستی، غم جهان بر ما

سبک رکاب تر از موج روی آب گذشت

چه دیدی از چمن روزگار چون بادام؟

چنین که عمر تو از غافلی به خواب گذشت

دلم ز ترک علایق خلاص شد از غم

به هیچ و پوچ ازین بحر چون حباب گذشت

خبر ندارم ازین ورطه، این قدر دانم

که موج ریگ بیابانم از رکاب گذشت

چو دید حال من، از کشتنم پشیمان شد

چو آتش آمد و از شرم همچو آب گذشت

سلیم هیچ نشد در جهان به من روشن

چو برق عمر من از بس به اضطراب گذشت

شمارهٔ ۲۷۱

ره بیرون شدنم زین چمن از یاد شده ست

سبزه در رهگذرم رشته ی صیاد شده ست

در ره مرغ دلم آنکه نهد دام فریب

خبرش نیست که از دام که آزاد شده ست

نکهت او چو نسیم آورد، از هوش رویم

آتش خرمن ما سوختگان باد شده ست

همچو می لطف و غضب را به هم آمیخته است

آن جفا پیشه ببینید چه استاد شده‌ست!

کم نشد زمزمه ی جغد ز ویرانه ی ما

در چه روز خوشی این غمکده بنیاد شده ست!

دل چون شیشه ام از بس به جفا خوی گرفت

این زمان سخت تر از بیضه ی فولاد شده ست

رفت بر باد فنا، تاج و نگین خسرو

این همه از اثر کشتن فرهاد شده ست

می برد تشنه لبم جانب بغداد، سلیم

دم آبی که نصیب از شط بغداد شده ست

شمارهٔ ۲۷۲

در گلستان جهان هر مرغ نالان خود است

هر گلی درمانده ی حال پریشان خود است

آسمان را خوش نمی آید، غم ما را مخور

هر که با ما دوست گردد، دشمن جان خود است

نیست از روی طرب چون موج می خندیدنم

خنده ام چون غنچه بر چاک گریبان خود است

پادشاهان را اگر باشد غروری، دور نیست

هر که را موری برد فرمان، سلیمان خود است

رزق همچون توشه ی ره هر کسی را همره است

بر سر خوان شهان درویش مهمان خود است

در تجرد نیست دل را حاجت تکلیف عشق

زحمت ای رهزن مکش، دیوانه عریان خود است

جام می در کف، نگاهی می کند بر لاله زار

می توان دانست در فکر شهیدان خود است

عاشق از پهلوی دل دایم کشد زحمت سلیم

همچو غنچه زخم های ما ز پیکان خود است

شمارهٔ ۲۷۳

شمع از هوای وصلت، در حالت هلاک است

گل تا شنیده بویت، از شوق سینه چاک است

شستم غبار خود را با گریه از دل خلق

در عشق او حسابم با کاینات پاک است

از بس که بی رخ او چشمم غبار دارد

چون دانه های سبحه، اشکم تمام خاک است!

تا چند بخیه بتوان بر زخم های خود زد؟

چون موج سینه ام را چاک از قفای چاک است

دل را سلیم بی قدر در عاشقی، وفا کرد

کم قیمت است آری جنسی که عیب ناک است

شمارهٔ ۲۷۴

از بس که تلخکام ازین ناتوان گذشت

آخر همای تیر تو از استخوان گذشت

پایم ز کوی او چه عجب گر بریده شد

تا کی به روی شیشه ی دل ها توان گذشت؟

گفتم حذر ز ناله ی من کن، فلک نکرد

اکنون دگر چه سود که تیر از کمان گذشت

امشب ز شیونی که کشیدند بلبلان

پنداشتم به باغ مگر باغبان گذشت

از بس که خورد خون شهیدان عشق را

کار زمین کوی تو از آسمان گذشت

از شغل عشق نیست سر کفر و دین مرا

دیگر سلیم کار من از این و آن گذشت

شمارهٔ ۲۷۵

مرا کی از سبوی می گزیر است

که در روز خمارم دستگیر است

به نامه چون نویسم راز دل را

حدیثم شعله و کاغذ حریر است

دل دیوانه ای در بند دارم

نفس در سینه ام زنجیر شیر است

ز سودای دلم او را زیان نیست

ندانم از چه زلفش شانه گیر است

غنی خوشدل شود از مرگ محتاج

چو میرد تشنه ای، عید غدیر است

سلیم انفاس او تأثیر دارد

نسیم صبح، فرزند دو پیر است

شمارهٔ ۲۷۶

شکسته خاطرم و رغبت نشاطم نیست

دماغ صحبت و سودای اختلاطم نیست

زنم بر آتش و از سوختن نیندیشم

به کار خویش چو پروانه احتیاطم نیست

کشم برون ز جهان انتظار راهروان

غبار قافله ام، کار در رباطم نیست

رهی نمود به صحرای حشر، عشق مرا

که همچو سیل گذر بر پل صراطم نیست

ز عیب خویش چو طاووس چون شوم غافل؟

درین چمن که جز آیینه در بساطم نیست

چه طالع است درین بوستان سلیم مرا

که زعفران شدم و رنگی از نشاطم نیست

شمارهٔ ۲۷۷

ایام بهار است و گلی در چمنم نیست

عشرت همه جا هست، در آنجا که منم نیست

آتش به بساط افکندم گرمی آهی

غیر از پر پروانه گل انجمنم نیست

در کشور ما حادثه را دست دراز است

شادم که به غربت خبری از وطنم نیست

بر روی کسی در مگشا خانه ی خود را

صدبار اگر دوست بگوید که منم، نیست!

اعضای من از داغ تو با مهر و نشان است

هر عضو که بی داغ تو باشد ز تنم نیست

آشفته بیان همچو سلیمم، اگر احباب

دارند سخن بر سخن من، سخنم نیست

شمارهٔ ۲۷۸

از شوق تو دل همره عمر گذران است

چون ریگ روان همسفر آب روان است

در موسم پیری مطلب کام ز خوبان

خمیازه به صد زور در آغوش کمان است

ای غم به ادب پای نه اینجا که دل ما

چون خانه ی آیینه، مقام پریان است

گر سرو بود کج کله و برزده دامان

منعش نتوان کرد ازینها که جوان است

بر شعشعه ی حسن تو موسی چو نظر کرد

فریاد برآورد که این شعله همان است

در پیش غم عشق سلیم آفت مردن

همچون شب آدینه و ماه رمضان است

شمارهٔ ۲۷۹

خطش دمید و به نازش نیاز من باقی ست

هزار بوسه مرا پیش آن دهن باقی ست

گل همیشه بهار پیاله می گوید

خزان رسید و همان آب و رنگ من باقی ست

ادای حق محبت تمام نتوان کرد

هزار جان دگر پیش کوهکن باقی ست

حدیث درد دل من نمی شود آخر

سخن نماند و مرا با تو صدسخن باقی ست

هزار سال ز مرگم گذشته است و هنوز

ز حسرت تو مرا آب در دهن باقی ست

خزان کشید ز گل انتقام بلبل را

هنوز دعوی مرغان این چمن باقی ست

چو شمع کشته برونم ز انجمن مبرید

هنوز در سر من شوق سوختن باقی ست

به غیر جسم ضعیفی جنون به من نگذاشت

مرا ز عشق تو یک تار پیرهن باقی ست

غبار من به غریبی سلیم رفت به باد

هنوز در دل من حسرت وطن باقی ست

شمارهٔ ۲۸۰

درین حدیقه دل مستمند بسیار است

که دست کوته و شاخ بلند بسیار است

هنوز از تو مرا چشم التفاتی هست

وگرنه شکوه ی دشمن پسند بسیار است

قرار صید شدن چون دهد به خویش کسی

شکارپیشه فراوان، کمند بسیار است

ندیده چین جبین از بتان هند کسی

کم است سرکه درین ملک و قند بسیار است

خوش است آنکه نیفتد به چاره کار کسی

مباد چشم بد، ارنه سپند بسیار است

فغان من همه از بند هستی خویش است

چو نی اسیر ترا ورنه بند بسیار است

حدیث راز اناالحق ز دل توان دانست

درین ورق، سخنان بلند بسیار است

چو لاله می ز چه تنها خورد سلیم کسی

به کوی میکده رند و لوند بسیار است

شمارهٔ ۲۸۱

در دلم بگذشت و چشمم اشک بی‌تابانه ریخت

زاهدی را گویی از کف سبحهٔ صد دانه ریخت

خانه ام با سوختن خو کرده، گویا روزگار

رنگ این ویرانه از خاکستر پروانه ریخت

دست عقل از حلقه‌ی آشفتگانم دور کرد

همچو مویی کز سر زلف بتان از شانه ریخت

از سر دنیا دل من خوش به آسانی گذشت

مشت خاکی گویی از دامان این دیوانه ریخت

نیست ممکن کز سرشک دیده، دل رامم شود

چند بتوان در ره مرغ هوایی دانه ریخت

چشم مست او نگاهی کرد سوی من سلیم

در بن هر موی من پنداشتی پیمانه ریخت

شمارهٔ ۲۸۲

ای دل سفر به لجه ی عمان مبارک است

دریا به ما چو چشمه ی حیوان مبارک است

کارت اگر چو ابر به دریا فتاده است

غمگین مباش، روی کریمان مبارک است

چون گردباد، چند به خشکی سفر کنم

رفتن چو موج بر سر طوفان مبارک است

آن را که از محیط طلبکار گوهر است

هر موج همچو کوه بدخشان مبارک است

بر دوش باد، سیر جهان کرده می رویم

کشتی به ما چو تخت سلیمان مبارک است

هر چند از تو ابر کرم تند بگذرد

چون گل ترا گشودن دامان مبارک است

عاشق کفن چو یافت، اجل احتیاج نیست

هر وقت هست، جامه به عریان مبارک است

دلگیر نیست عشق ز آه دلم سلیم

گرد سپاه خویش به سلطان مبارک است

شمارهٔ ۲۸۳

چند باشم ز در دیر مغان دور، بس است

این قدر صبر که کردم من مخمور بس است

ای سلیمان، چه به خیل و حشمت می نازی

در شکست تو کمر بستن یک مور بس است

توشه ی راه گلستان می گلگون کافی ست

باربردار دل ما خر طنبور بس است!

رحمی ای اختر طالع که دگر تاب نماند

بر دلم چند زنی نیش چو زنبور بس است

کیمیایی به از افیون نبود پیران را

شاهد این سخنم فلفل و کافور بس است

گوشه ای گیر به کشمیر سلیم و بنشین

رفتن و آمدن اگره و لاهور بس است

شمارهٔ ۲۸۴

دماغ ساغر می از شراب ما خشک است

چونان خانه ی درویش، آب ما خشک است

مگر به سنگ تواند نسیم بشکندش

ز بس چو شیشه ی خالی حباب ما خشک است

ز تشنگی چمن ما به کربلا ماند

که همچو دست لئیمان سحاب ما خشک است

دلم که سوخته، او را قبول کی گردد

مزاج مست لطیف و کباب ما خشک است

اگر شکفته نگردد سلیم معذور است

دماغ غنچه ی دل ز آفتاب ما خشک است

شمارهٔ ۲۸۵

شراب غمزه ی مست تو خون بی گنه است

ز فتنه آنچه به عاشق نمی کند، نگه است

چو کاغذی که بر آن مد کشند از پی مشق

ز تازیانه ی او پای تا سرم سیه است

گذشت آنکه نهد باغبان به ما منت

بهار آمد و عالم تمام سیرگه است

شمار لشکر غم را همین قدر دانم

که چشم حوصله تا کار می کند، سپه است

دل شکسته ی ما مهر و کین نمی داند

ز هر دری که درآیی سوی خرابه ره است

تو حسن کعبه چه دانی که نیستی محرم

ز دور، جامه ی هر کس، گمان بری، سیه است

سلیم، یوسف دل را خبر چه می پرسی

بجز خدای که داند که در کدام چه است

شمارهٔ ۲۸۶

حکایت لب او همچو قند مشهور است

حدیث غمزه ی مشکل پسند مشهور است

هلال، مصرع خود را به او چه می سنجد

که ابروی تو چو بیت بلند مشهور است

به دشت صید نگردیده، یک شکار نماند

که صیدپیشه به تیغ و کمند مشهور است

خراب محفل عشقم که چون شرار درو

به خانه زادی آتش، سپند مشهور است

سلیم چشم وفا داشتن ز عمر خطاست

که بی وفایی این نالوند مشهور است

شمارهٔ ۲۸۷

مشرق خورشید را فیض گریبان تو نیست

دامن گل پاک اگر باشد، چو دامان تو نیست

هر کسی را در طریق دلنشینی پایه ای ست

غنچه ی گل دلکش است اما چو پیکان تو نیست

می توان دانست پیش خودپسندان چمن

چهچه بلبل بجز وصف زنخدان تو نیست

کشتگان عشق را اعضا نمی ریزد ز هم

لاله زین داغ است کز خیل شهیدان تو نیست

در تماشای تو داغ حیرت آیینه ام

خاک جای سرمه در چشمی که حیران تو نیست

همچو گل بر خود بناز ای دل، که از اهل جهان

منت یک بخیه بر چاک گریبان تو نیست

این همه معنی رنگین نیست در جایی سلیم

بلبلان را دفتر گل همچو دیوان تو نیست

شمارهٔ ۲۸۸

غنچه را برگ گل آیا در گریبان از کجاست

لاله را داغ می گلگون به دامان از کجاست

خاطر ما چون کند ضبط دل از آشفتگی؟

گل چه می داند ره چاک گریبان از کجاست

رهزنی چون عشق دارد دل، ز حال او مپرس

عاقلان دانند این دیوانه عریان از کجاست

کارها فرهاد کرد و عاقبت کاری نساخت

عشق پندارند آسان است، آسان از کجاست

در محبت چشم نتوانم به یکدیگر نهاد

من ندانم این همه خواب پریشان از کجاست

هست تا سرمایه ی خست، مترس از احتیاج

کشتی خودبسته ای بر خشک، طوفان از کجاست

شکوه در پیری مناسب نیست از قسمت سلیم

نان خشکی چون صدف داریم، دندان از کجاست

شمارهٔ ۲۸۹

شد عمرها و شورش عشقم ز سر نرفت

بوی گل جنون ز دماغم به در نرفت

هر کس به راه شوق تو چون شعله گرم خاست

همچون شرار، یک دو قدم بیشتر نرفت

گفتم ز ضعف عشق تو دستی به سر زنم

چندان که سعی بیش نمودم به سر نرفت

آن مرغ عاجزم که مرا در تمام عمر

چون زلف او شکستگی از بال و پر نرفت

از بس به حرص دامن دنیا گرفته ای

چون غنچه رفت مشت تو برباد و زر نرفت

راه عدم چو عاقبت کار رفتنی ست

آسوده آن کسی که ز پشت پدر نرفت

رونق ز کعبه بس که خرابات برده است

یک بار هر که رفت در آنجا، دگر نرفت

بر من سلیم آنچه ز عشق بتان گذشت

بر شمع انجمن ز نسیم سحر نرفت

شمارهٔ ۲۹۰

گرمی گریه به سودای تو دامانم سوخت

همچو صبح از اثر داغ، گریبانم سوخت

هیچ جایی اثری نیست ز خاکستر من

آتش عشق تو از بس که پریشانم سوخت

کیست این شعله ی بی باک ندانم، کآمد

آنچنان در نظرم گرم که مژگانم سوخت

از سموم چمن عشق چو شاخ سنبل

استخوان ها همه در پیکر عریانم سوخت

کم ز پروانه نیم، لیک ندیدم هرگز

آن قدر گرمی ازان شمع که بتوانم سوخت

قاتلم را نشناسند درین بزم، که عشق

همچو پروانه به شب های چراغانم سوخت

سبزه ی دامن جویم، ولی از شوق سلیم

حسرت تشنگی ریگ بیابانم سوخت

شمارهٔ ۲۹۱

نوای مرغ شباهنگ، ناله ی نی ماست

ستاره ی سحر ما پیاله ی می ماست

نمانده قاعده ی تازه ای، پیاله بگیر

که آنچه کهنه به عالم نمی شود می ماست

چه شد اگر به غریبی کنیم یاد وطن

که در قبیله سماع از نوای یاحی ماست

ستاره نیست همین خصم ما، که همچون صبح

همیشه تیغ به کف آفتاب در پی ماست

سلیم، تی تی مستان هند آخر شد

پیاله گیر که اکنون زمان هی هی ماست

شمارهٔ ۲۹۲

بیا که دل ز ورق حرف کینه خواهی شست

سرشک بی تو ز مژگان من سیاهی شست

حدیث کوثر آن لب به خضر رخصت نیست

زبان اگرچه به صد آب همچو ماهی شست

سرشک دیده ی پیران نشان نومیدی ست

به گریه دست ز خود شمع صبحگاهی شست

ز پاس رنگ حنا، دست خود نمی شویی

به حیرتم که ز دنیا چگونه خواهی شست

سلیم پای غباری چو در میان آید

نمی توان ز دل آن را به عذرخواهی شست

شمارهٔ ۲۹۳

سر نهادن به سر کوی غمت تسلیم است

خاستن از سر جان عشق ترا تعظیم است

شوق دیدار به هرجا که شود حوصله سوز

تیشه ی بتگری از ناخن ابراهیم است

مطلب کسوت سلطان و گدا خرسندی ست

هر کلاهی که سری گرم کند دیهیم است

نیک و بد آنچه ز طفلان دبستان شنود

طفل را هوشی اگر هست، همه تعلیم است

نه همین گل به سر از عزت زر جا دارد

دلنشین همه کس نغمه ی ساز از سیم است

این سرشکی که تو داری به ره شوق، سلیم

در یبابان مشو ایمن که ز طوفان بیم است

شمارهٔ ۲۹۴

شد بهار و لاله صحن باغ را میخانه ساخت

از طرب چون صبح صوفی سبحه را پیمانه ساخت

گلشن از بلبل، من و بزمی که گر حاجت شود

می توان صد رنگ گل از یک پر پروانه ساخت

بی ادای آشنایی کی دل از جا می رود

دام را صیاد ازان همچون کبوترخانه ساخت

الفت اهل جهان را باعثی در کار نیست

عاقلی نبود اگر دیوانه با دیوانه ساخت

در حصار عافیت ایمن مباش از حادثات

تا به کی از موم چون زنبور بتوان خانه ساخت

قصهٔ رسوایی او نقل هر مجلس شده ست

گفتگوی خویش را آخر سلیم افسانه ساخت

شمارهٔ ۲۹۵

کاروان اشک هرگه بی توام از دل گذشت

تا به مژگان از غبار خاطرم در گل گذشت

انتقام خویش خون بی گناهان می کشد

نیستم آگه که بعد از من چه بر قاتل گذشت

در غم عشق بتان راز جهان از من مپرس

غرقه ی دریا، چه می داند چه بر ساحل گذشت

رهرو عشق ترا مقصد نمی دانم کجاست

این قدر دانم که همچون راه از منزل گذشت

برق دامن می کشد از خرمن امید ما

حیف اوقاتی که در تحصیل این حاصل گذشت

بس که از بیم عطا کفران نعمت می کنند

از سرشک منعمان آب از سر سایل گذشت

لذت آسودگی در خاک و خون غلتیدن است

بعد آسایش نمی دانم چه بر بسمل گذشت

از گران خیزی بیابان را به تنگ آورده ام

کاروان نقش پا هم از من کاهل گذشت

شمع را فانوس حاجت نیست کز منع غرور

باد نتواند به پیرامون این محفل گذشت

شمارهٔ ۲۹۶

بوالهوس! با عشق خوبان این قدر امساک چیست

گر ز جان نتوان گذشتن، می توان از دل گذشت

مگذر از مستی که در این وادی پرانقلاب

آفت رهزن نبیند هر که او غافل گذشت

ناخنت از کار رفت و وانشد از زر گره

زحمت بیهوده، ای منعم مکش سایل گذشت

عشقم از بس بسته راه جلوه ی او را سلیم

عزم هرجا کرد آن بدخو، مرا از دل گذشت

سیر و دورم بر مراد از طالع ناساز نیست

مرغ بسمل گر پر و بالی زند پرواز نیست

هرچه در دل پرتو اندازد، ظهوری می کند

گر به معنی بنگری، آیینه صورت باز نیست

پنبه در گوش است ما را از حدیث انجمن

نشنود حرف کسی را هر که او غماز نیست

برنمی آید ز دست هرکسی رسم کرم

شیوه ی همت درین دوران، کم از اعجاز نیست

مطلب از بیش و کم دنیا اگر خرسندی است

از سلیمان هیچ فرقی تا کبوترباز نیست

پیش گل نتوان حدیث روی او گفتن سلیم

هر که گوشی پهن سازد، محرم این راز نیست

شمارهٔ ۲۹۷

ای گل دگر ز دست کجا می گذارمت

نتوان فریب داد مرا، خوب دارمت

از تو ندیده ام به جهان بی وفاتری

باور مکن گر اهل وفا می‌شمارمت

در روزگار نیست مرا چون تو دشمنی

در حیرتم که این همه چون دوست دارمت؟

کاری نکرده ای که نصیبم مباد، اگر

از پیش دیده دور شوی یاد دارمت

ذوقی چنان به صحبت وقت وداع نیست

جان عزیز من، به خدا می سپارمت

چشم سرایت از تو مرا ای سرشک نیست

تخمی نه ای که از پی حاصل بکارمت

خوش آن زمان سلیم که پرسد چو نام من

گویم فلان غلام وفادار خوارمت

شمارهٔ ۲۹۸

راحتی ما را اگر می باشد از آزار ماست

بوی گل در خانه از خار سر دیوار ماست

حال مرغان قفس را پیش گل خواهیم گفت

رشته ی انگشت ما انگشتر زنهار ماست

غیر مژگانم سحاب دجله افشان کس ندید

این روش در دودمان ابر دریابار ماست

هیچ کس حال سر ما را نمی داند که چیست

عالمی را چشم همچون صبح بر دستار ماست

عیب دیگر گر گمان داری سلیم آن را بگوی

طعنهٔ مستی مزن بر ما که آن خود کار ماست

شمارهٔ ۲۹۹

رفتی و از نقش رویت دیده ی خونین پر است

گر چمن از گل تهی شد، دامن گلچین پر است

جای ما صحراست، ای مجنون در اینجا رحم نیست

دامن طفلان این شهر از دل سنگین پر است

خنده ای دارد که از منقار او خون می چکد

کبک را از بس که دل از ناخن شاهین پر است

درد دل گفتن مرا سودی ندارد با طبیب

گوش او از پنبه همچون صورت بالین پر است

گر تمنای شراب عافیت داری سلیم

جام زر خالی‌ست، اما کاسهٔ چوبین پر است

شمارهٔ ۳۰۰

هر کجا موجی ست، از مژگان ما برخاسته ست

ابر تر گردی ست کز دامان ما برخاسته ست

همت ما ذره را از خاک تنها برنداشت

گوی خورشید از خم چوگان ما برخاسته ست

سینه را دشمن سپر کرده ست پنداری که باز

موی جوهر بر تن پیکان ما برخاسته ست

ای فلک تا نیم جانی هست، سامانی بده

تا تو فکر نان کنی، مهمان ما برخاسته ست

هر کسی را از پی کاری سلیم انگیختند

آسمان بر پا برای جان ما برخاسته ست

شمارهٔ ۳۰۱

خونم از دوری می در تن لاغر خشک است

چون گل آینه ام ریشه ی جوهر خشک است

حیرت از این همه سامان سرشک است مرا

که به چشمم مژه چون دست توانگر خشک است

عشق بحری ست کز آلودگی کام درو

چون پر و بال بط اندام شناور خشک است

چه عجب گر خبر ما به عزیزان نرسد

نامه چون خشک بود، بال کبوتر خشک است

نیست بر پیکر ما آفتی از عشق سلیم

چه غم از آتش اگر بال سمندر خشک است

شمارهٔ ۳۰۲

خضر از لب تشنگان روی آتشناک اوست

یوسف از خیل اسیران گریبان چاک اوست

گر سری دارم به زلف خوبرویان دور نیست

کز پریشان خاطری پندارم آن فتراک اوست

بخت آنم کو، که گوید چون رسد بر تربتم

داشتم بی خان و مانی، کشته شد، این خاک اوست

چشم سوزن گریه آلود است از چاک دلم

این سخن را شاهد من رشته ی نمناک اوست

در نگیرد صحبت ما با شقایق در خزان

اول مستی ما و آخر تریاک اوست

نیست آزادی کسی را در جهان غیر از سلیم

هرچه دارد روزگار از بهر جان پاک اوست

شمارهٔ ۳۰۳

خوش نیست به اهل طلب ایام لئیم است

هرگاه که امیدی ازو نیست چه بیم است

زان شعله که از طور دلم کرد تجلی

یک اخگر افروخته در دست کلیم است

از پهلوی ما جای به مجنون نشود تنگ

صحرا به گشادی چو کف دست کریم است

بر مور میفکن نظر از چشم حقارت

مو گرچه ضعیف است ولی جزو گلیم است

در عشق تو مردن چو شکر خواب صبوحی

موقوف اجل نیست، که آن رسم قدیم است

با همنفسان گفت شب از شور فغانم

دانید که این هرزه درا کیست؟ سلیم است!

شمارهٔ ۳۰۴

آیینه را ز چشم تو تاب نگاه نیست

جز من کسی حریف تو ای کج کلاه نیست

ای پادشاه حسن، به جنگ شکستگان

تنها بیا، که حاجت خیل و سپاه نیست

گر صد نگاه چشم ترا، عاشقان تو

سازند جمع بر سر هم، یک نگاه نیست!

حرفم نماند تا سخن دوست منع شد

راهم تمام شد که در آن کوی راه نیست

شادم ازین که نیست به روز جزا سلیم

رویی کز آفتاب قیامت سیاه نیست

شمارهٔ ۳۰۵

واقف کسی ز شیوه ی آن کج کلاه نیست

چون صورت فرنگ، نگاهش نگاه نیست

دل ها ز راز یکدگر آگاه نیستند

آیینه را به خانه ی آیینه راه نیست

دایم چو آفتاب سفید است روی من

چشمی مرا به سرمه ی مردم سیاه نیست

بی برگی جهان همه معلوم من شده ست

گل چون طلب کنم که به باغش گیاه نیست

غافل مشو که مردم درویش را سلیم

در خرقه هست پشمی، اگر در کلاه نیست

شمارهٔ ۳۰۶

دلم به عشق ز آسیب فتنه آزاد است

چراغ بزم سلیمان مصاحب باد است

دماغ نکهت گل نیست ما خموشان را

به عندلیب بگویید این چه فریاد است

کسی نمانده که گیرد خبر ز حال کسی

به باغ نوحه ی قمری ز فوت صیاد است

به کار خویش همه محکم اند اهل جهان

برای مخزن خود غنچه قفل فولاد است

غبار گشت و ز سرگشتگی خلاص نشد

چه شورش است که در خاک آدمیزاد است؟

کسی ندیده ز خوبان وفا، مکش آزار

ببین چه قهقهه ای کبک را به فرهاد است

به حسن بت چو برهمن تعجب من دید

به خنده گفت که این رتبه ای خداداد است

به کوی او که رساند سلیم خاک مرا؟

اگر کسی زند آبی بر آتشم، باد است

شمارهٔ ۳۰۷

شکوه ی احباب را نتوان به خود مشکل گرفت

تا زبان باشد، نمی باید سخن در دل گرفت

بیخودی در وصل از من انتقام خود کشید

داد دل از کشتی ما موج در ساحل گرفت

عشق از قید گرانجانی مرا آزاد کرد

همچو برق از جا جهد، آتش چو در کاهل گرفت

زان بود در حشر از اجر شهادت بی نصیب

کز تپیدن خونبهای خویش را بسمل گرفت

در سراغ کوی او از کعبه خواهم همتی

از برای راه باید توشه در منزل گرفت

دل کجا ماند، سراپای مرا چون عشق سوخت

حال پروانه مپرس آتش چو در محفل گرفت

هستی ما کی حریف عشق می گردد سلیم

پیش راه سیل را نتوان به مشتی گل گرفت

شمارهٔ ۳۰۸

بجز نسیم که آن زلف تابدار شکست

نخورده است سپاهی ز یک سوار، شکست

نمی شود به شکست کسی دلم راضی

شکست رنگ به رویم، اگر خمار شکست

به سوی باغ اگر پا گذاشتم بی تو

ز سرگرانی هر غنچه، شاخسار شکست

ز مومیایی می کی درست می گردد؟

که همچو غنچه دلی دارم و هزار شکست

ز بس که گریه برد لخت دل به دامانم

گمان بری که مرا شیشه در کنار شکست

به پیش زاهد و می خواره انفعالی نیست

مرا که داد خزان توبه و بهار شکست

حریف نیست دلم اضطراب عشق ترا

ز تاب زلزله افتد به کوهسار شکست

سلیم، حیف ز آیینه ی دلی کز مهر

به دوست دادم و گفتم نگاه دار، شکست!

شمارهٔ ۳۰۹

با وجود صد هنر، لافم ز شعر دلکش است

خامه در دست هنرور، تیر روی ترکش است

روزی کس کی خورد هرگز کسی، زان چوب را

آب نتواند فرو بردن که رزق آتش است

در چمن ترسم رود آخر به تاراج خزان

آنچه اسباب تعلق غنچه را در مفرش است

نفس را تحریک نتوان کرد در لهو و لعب

تازیانه آفتی باشد چو توسن سرکش است

قسمت ما نیست آبی در جهان، ورنه سلیم

آنچه بسیار است در غمخانه ی ما، آتش است

شمارهٔ ۳۱۰

معنی رنگین به هر اندیشه نیست

نقش شیرین جوهر هر تیشه نیست

غیر او در دل نمی گنجد مرا

ای پری، جای تو در این شیشه نیست

نیست پاکان را تعلق در جهان

عقد دندان گهر را ریشه نیست

در جنون از سنگ طفلانم چه باک

این حصار آهن است، از شیشه نیست

از گرفتاری چرا نالم سلیم؟

فکر آزادی چو در اندیشه نیست

شمارهٔ ۳۱۱

هما به طالع من بال و پر ز بوم گرفت

نسیم گل به رهم عادت سموم گرفت

به روز حشر ترا دادخواه چندان نیست

که دامن تو توانم در آن هجوم گرفت

چو عزم غارت من کرد، اول از دستم

جنون عشق تو سررشته ی رسوم گرفت

فروغ حسن تو هرجا که زور پنجه نمود

ز سنگ، آینه ی آب را به موم گرفت

سلیم، مانع آه دلم نشد ناصح

چگونه روزن مجمر توان به موم گرفت؟

شمارهٔ ۳۱۲

شبم این روشنی کز آه دیده ست

کجا از شمع مهر و ماه دیده ست

خزان رو بر در باغ که آرد؟

که دیوار مرا کوتاه دیده ست

غم از ویرانی عالم ندارد

گدا این شیوه را از شاه دیده ست

نشد بر تخت شیرین کام یوسف

ز بس تلخی ز آب چاه دیده ست

ز شادی نیست در منزل قرارم

که قاصد یار را در راه دیده ست

سلیم از آن چراغش گشت روشن

که آیینه به آن رو، ماه دیده ست

شمارهٔ ۳۱۳

در دشت جز غم تو مرا غمگسار نیست

در کوه جز خیال توام یار غار نیست

هر ریشه رشته ای ست که از پا برآمده ست

آب و هوای این چمنم سازگار نیست

با تشنگی بساز که چون می درین چمن

یک جرعه آب نیست که آن را خمار نیست

واقف کسی ز راز جهان نیست، کز محیط

خاشاک ظاهر است و گهر آشکار نیست

راز برهنگان جنون بی نهایت است

دریا کنار دارد و ما را کنار نیست

شاهان برو سلیم چرا رشک می برند؟

ملک سخن چو بیش ز یک گوشوار نیست

شمارهٔ ۳۱۴

کوی عشق است و سعادت را در اینجا کارهاست

سایه ی بال هما با طره ی دستارهاست

پرتو صبح جبین او شود هرجا بلند

شام همچون سایه آنجا در پس دیوارهاست

با نیازی رو به ساقی کن اگر دلخسته ای

کآب دست او شفابخش همه بیمارهاست

در بیابان جنون چون تارهای عنکبوت

تارهای دامنم پیدا ز نوک خارهاست

عمر صرف آشنایی ها شد و با ما سلیم

یار ما بیگانه همچون ابتدای کارهاست

شمارهٔ ۳۱۵

شور عجبی در چمن از بلبل صبح است

از دست منه جام که فصل گل صبح است

از زلف شبم پنجه ی مژگان چه گشاید

این شانه سزاوار خم کاکل صبح است

از بس که طراوت چکد از حسن تو، گویی

رخسار تو شبنم زده همچون گل صبح است

نومیدی من می کشد آخر به امیدی

زلف شبم از سلسله ی سنبل صبح است

درمان دماغ و دل مخمور سلیم است

آن نشأه ی فیضی که به جام مل صبح است

شمارهٔ ۳۱۶

آفت باد خزان را می توان معذور داشت

در گلستانی که هر بادام، چشم شور داشت

صفحه ی رنگین خوان خود سلیمان جلوه داد

از سرشک عاجزان، افشان چشم مور داشت

دوش مستی پرده از راز نهان افکنده بود

هر سر مویم به کف پیمانه ی منصور داشت

از توانایی می رطل گران را در شباب

می کشیدم، گر کمان موج صد من زور داشت(؟)

چون حباب اکنون به پیش قطره اندازم سپر

موسم پیری ست ساقی، می توان معذور داشت

از پر پروانه زن دامان همت بر میان

دست بر آتش توان تا کی سلیم از دور داشت

شمارهٔ ۳۱۷

مقیم کوی عشق از قید هر تکلیف آزاد است

به دست طفل، فرمان سلیمان کاغذ باد است

به دولت چون غلامان اهل صورت این لقب دادند

وگرنه نام او در عالم منی خداداد است

برای دلخراشی در محبت ناخنی دارم

ز اسباب دو عالم، تیشه ای در دست فرهاد است

پس از مردن مگر بر خاک من افتد گذار او

مرا صد مصلحت در مرگ همچون خواب صیاد است

چنانم خاک این گلزار دامنگیر گردیده ست

که موج سبزه بر پای دلم زنجیر فولاد است

سلیم از دوری او آنچنان در باغ دلگیرم

که برگ بید پنداری به فرقم تیغ جلاد است

شمارهٔ ۳۱۸

به سینه ام ز غمت داغ بر سر داغ است

وجود من چو پلنگ از تو مجمر داغ است

زری که همره خود بعد مرگ از عالم

به زیر خاک برد کس، همین زر داغ است

جنون عشق، جلوریز تاخت بر سر من

سواد موی، سیاهی لشکر داغ است

کدام جنس محبت ز من به رونق ماند

که از غبار دلم خاک بر سر داغ است

سلیم هیچ کس از عیش نیست در آزار

منم که گل به سر من برابر داغ است

شمارهٔ ۳۱۹

همچو مرغان قفس ما را ز گل بویی بس است

بوسه ای ما تشنگان را از لب جویی بس است

آن گروهی را که رو بر قبله باشد، دیگرند

قبله ی ما بت پرستان طاق ابرویی بس است

حسرت چشم سیاهی کشت در وادی مرا

از برای شمع خاکم چشم آهویی بس است!

ظرف چینی ناله از دست گدایان می کند

از سر فغفور با او هست اگر مویی بس است

عاشق دیگر ترا ای بی وفا در کار نیست

چون سلیم خسته دل داری دعاگویی بس است

شمارهٔ ۳۲۰

از بهار وصلم امشب جیب و دامان پر گل است

از رخش چون غنچه چشمم تا به مژگان پر گل است

ما به چشم و خضر با پا می رود ره را، ولی

پای او پر خار و چشم ما اسیران پر گل است

چار فصل این گلستان را ندانم نام چیست

این قدر دانم که باز اطراف بستان پر گل است

ساکن بیت الحزن را موسم گلگشت شد

کز نسیم پیرهن صحرای کنعان پر گل است

خارخار دل درین موسم فزون باشد سلیم

هر که را چون غنچه دامن تا گریبان پر گل است

شمارهٔ ۳۲۱

مژده یاران را که یار از دست ما ساغر گرفت

در میان شعله و خاشاک، صحبت درگرفت

جوهر پاکان کجا آلوده ی زینت شود؟

همچو آب آیینه ام را کی توان در زر گرفت

کوهکن افشرد هرگه دامن مژگان خویش

بیستون را آب همچون سنگ سودا برگرفت

با کرم هرکس که سودا کرد نقصانی ندید

ابر جای قطره ی آب از صدف گوهر گرفت

پند ناصح مانع آهم نمی گردد سلیم

کی توان با موم هرگز روزن مجمر گرفت

شمارهٔ ۳۲۲

دلم بی طره ای آشفته حال است

جدا از ماه خویشم، چند سال است

ز خامه راز ما نتوان شنیدن

زبان ترجمان شوق، لال است

کند چون دختر رز جلوه، زاهد

تماشا کن که یک دیدن حلال است!

ببین آن چشم و ابروی گرهگیر

که پنداری مگر شاخ غزال است

هر انگشتم برای دلخراشی

همه ناخن چو انگشت هلال است

به پیری عشق کیفیت پذیرد

که صافی باده را در درد سال است

نمی دانم فلک را مدعا چیست

که سرگردان چو فانوس خیال است

گهرافشانی لعل تو تا دید

صدف غرق عرق از انفعال است

گزیری پادشاهان را ازو نیست

سخن درویش را آب سفال است

نه با گل سازگار و نی به خاشاک

هوای این چمن بی اعتدال است

شکفته رویی ظاهر چه بینی؟

که گل را گوش سرخ از گوشمال است

سلیم اشکم نوید وصل او داد

که طفلان هرچه می گویند فال است

شمارهٔ ۳۲۳

ز عشقم به هر محفل افسانه ای ست

ز اشکم به هر گوشه ویرانه ای ست

ز شمعی چمن را صبا مژده داد

که هر برگ گل، بال پروانه ای ست

به صیادی افتاده کار دلم

که در دام او هر گره دانه ای ست

به میخانه ای راهم افتاده است

که هر شیشه ی او پریخانه ای ست

جنونم به زنجیر شوقی فکند

که هر حلقه اش چشم دیوانه ای ست

سلیم از کسی رسم همت مجوی

که چون کیمیا این هم افسانه ای ست

شمارهٔ ۳۲۴

به چشم همت من عرصه ی زمین تنگ است

گشاده است مرا دست و آستین تنگ است

به جان رسیده ام از محرمان طره ی دوست

که عیش مور ز پهلوی خوشه چین تنگ است

زبان ز عهده ی شکر تو چون برون آید؟

که بر بزرگی نام تو این نگین تنگ است

در آستان تو عرض نیاز خواهم کرد

بساط سجده گشاد و مرا جبین تنگ است

ز جوش سبزه ی خط شد تبسمش دلگیر

فغان که جای ز موران بر انگبین تنگ است

چو موج آب روان گشت سوی پیشانی

در آستین تو از بس که جای چین تنگ است!

به آن امید که گیرم سراغ طره ی او

همیشه خانه ام از جوش شانه بین تنگ است

چو بارگاه سلیمان، بساط طبع سلیم

گشاده است، چه حاصل که این زمین تنگ است

شمارهٔ ۳۲۵

در مقام بی خطر، آزادگان را خواب نیست

جوهر آیینه را دلگیری از گرداب نیست

واصلان عشق را نبود به غیری احتیاج

طاعت اهل حرم را قبله و محراب نیست

دل درون سینه ام می رقصد از حرف وطن

هیچ سازی ماهیان را چون صدای آب نیست

فیض بر قدر عمل باشد که از باغ بهشت

جز نشان خون گلی در دامن قصاب نیست

عاشقان را نیست بیم از فتنه ی دور جهان

ماهیان بحر را اندیشه از سیلاب نیست

سایه ی یار از سر عاشق مبادا کم سلیم

بر سر مستان گلی به از گل مهتاب نیست

شمارهٔ ۳۲۶

حسن با مهر و وفا بیگانه است

هر که عاشق می شود، دیوانه است

نیست بی یاران هوای گلشنم

باغبان فصل خزان در خانه است

بی لب میگون او در انجمن

شیشه سرگردان تر از پیمانه است

حسن بهر عشقبازان قحط نیست

هر که شمعی دارد از پروانه است

راز عالم را به پایان کس نبرد

گوش ما بر آخر افسانه است

در محبت مهر خاموشی سلیم

بر لب من قفل آتشخانه است

شمارهٔ ۳۲۷

از خم زلفش دلم با آه و افغان بازگشت

مدتی در هند بود، آخر پریشان بازگشت

از غضب هرگاه زد بر گوشه ی ابرو گره

آهم از نزدیک لب، اشکم ز مژگان بازگشت

از غریبی، دولتی باشد، اگر سوی وطن

بار دیگر همچو عمر رفته بتوان بازگشت

همچو مجنون کو رود از کوی لیلی ناامید

دستم از دامان او سوی گریبان بازگشت

جستجوی ماه نو نظاره ات بسیار کرد

سوی ابروی تو آخر همچو مژگان بازگشت

من مقیم وصل و یاران رانده ی محفل سلیم

هرچه بر من خواستند آن بر حریفان بازگشت

شمارهٔ ۳۲۸

آن قدر سوزی که خواهد شعله با آه من است

هر زر داغی که دارد عشق، تنخواه من است

در جگر آبم نمانده، گریه را سامان کجاست

آستینم تر ز ننگ دست کوتاه من است

نرگسی بر رهگذار خویش دیدم، سوختم

نوغزال من همانا چشم بر راه من است

نیست آزادی نصیب من، که هرجا می روم

بند و زنجیرم چو فیل مست همراه من است

بس که اخوانند چون یوسف به من نامهربان

گرگ همچون پاسبانان بر سر چاه من است

احتیاجم نیست بر شاهان عالم چون سلیم

در جهان هرجا که درویشی بود، شاه من است

شمارهٔ ۳۲۹

نشان هستی من چون حباب پیرهن است

ز ضعف، بند قبای من آستین من است

مکن ز سایه ی دیوار خویش ما را دور

که آشیانه ی ما چشم زخم این چمن است

دلم به سینه ز آسیب نفس ایمن نیست

که گرگ یوسف ما را درون پیرهن است

چگونه در صف مردان عشق پای نهی

که جان عزیز ترا چون چراغ بیوه زن است

همیشه چشم بدی در قفای خود داریم

غبار قافله ی ما ز خاک راهزن است

چو نیست نغمه ی سازی، شراب نتوان خورد

که نان خشک به از آب خشک حرف من است

چه گنج ها که نثار سخن شهان کردند

اگر زمانه دگر شد، سخن همان سخن است

سلیم، ذوق خموشی مرا ز کار انداخت

دلم ز قطع نفس همچو دلو بی رسن است

شمارهٔ ۳۳۰

قصه ی منصور را سر کرده است

باز صوفی از کجا بر کرده است

خار در دعوی زبان را تیز کرد

گوش خود را گل ازان کر کرده است

شد دگر ارزان متاع بیخودی

کاروان بوی گل سر کرده است

شوخ چشمی های خوبان هم بلاست

خنده ی گل ابر را تر کرده است

پیش زاهد توبه کردم از شراب

ساده لوحی بین که باور کرده است

صحبت پاکان نباشد بی اثر

رشته را هموار، گوهر کرده است

شکوه ی من نیست از رهزن سلیم

آنچه با من کرده، رهبر کرده است

شمارهٔ ۳۳۱

چو مجنون بر زبانم حرف او افسانهٔ لیلی‌ست

کسی کو آشنای او بود، بیگانهٔ لیلی‌ست

عجب دارم که مجنون، تر کند لب از می کوثر

به محشر گر نگویندش که این پیمانهٔ لیلی‌ست

ز عشق پاک خود مشاطهٔ حسن نکویانم

دلم آیینهٔ شیرین و دستم شانهٔ لیلی‌ست

ز تأثیر محبت این قدر کافی‌ست مجنون را

که هرکس بیند او را، گوید این دیوانهٔ لیلی‌ست

اجل مشکل که بتواند شکار خود کند او را

که مرغ روح مجنون صید دام و دانهٔ لیلی‌ست

نظر بر روی او دارم، ولی بی‌طاقتی برجاست

دلم سرمنزل مجنون و چشمم خانهٔ لیلی‌ست

حدیث دین و دنیا را سلیم از وی چه می‌پرسی

که مجنون را همیشه گوش بر افسانهٔ لیلی‌ست

شمارهٔ ۳۳۲

عاشقانیم، به ما طعنه ی دیگر خود نیست

گر بود دامن ما پاره، ولی تر خود نیست

نتوانیم ز انصاف گذشت ای زاهد

سبحه هرچند عزیز است، چو ساغر خود نیست

همره نامه فرستم دل خود را سویش

خون او سرختر از خون کبوتر خود نیست

تنگدستان محبت ز کجا، زر ز کجا

سر و جان در ره یار است ولی زر خود نیست

ز آشنایان تو ای آب بقا در عالم

خبر از خضر نداریم [و] سکندر خود نیست

وصل معشوق کسی را چو دهد دست سلیم

چه زیان است در اسلام، برادر خود نیست

شمارهٔ ۳۳۳

گر عاشقی، از گنه چه باک است

خورشید به هرچه تافت پاک است

داغ دلم از غبار خاطر

چون حلقه ی دام، زیر خاک است

هرجا برخاست صرصر عشق

آنجا دو جهان، دو مشت خاک است

نسبت ازلی اگر نباشد

چون نخل کدو شبیه تاک است؟

تا چند گره زنیم چون دام

بر پرده ی دل که چاک چاک است

لیلی هر چند آن قدر نیست

مجنون ز برای او هلاک است

صد جامه اگر چو گل بپوشم

در نیم نفس، تمام چاک است

ناخن همه کس سلیم دارد

گر سینه نمی کند چه باک است

شمارهٔ ۳۳۴

مرا گوش از بهر پیغام اوست

زبان در دهن از پی نام اوست

کسی کز فغان من از خواب ناز

نگردیده بیدار، بادام اوست

ز غیرت هلاکم که شب تا به روز

لب ماه نو بر لب بام اوست

جنون بیش گردد در ایام گل

چه دل ها که رسوا در ایام اوست

بلند است اقبال صیاد ما

مه از هاله در حلقه ی دام اوست

نه تنها سلیم است ممنون او

که خلقی دعاگوی دشنام اوست

شمارهٔ ۳۳۵

همه تن خون دل من همچو دهان زخم است

همه اندام من از درد، مکان زخم است

چاره ی درد دلم کاوش مژگان تو کرد

این غلط بوده که الماس زیان زخم است

زخم از بس به سر زخم بود بر دل من

تا جگر تیر تو آنجا به میان زخم است

باورم نیست که تا روز قیامت برود

حسرت روی تو در دل چو نشان زخم است

مرهم از زخم دلم می کشد آزار سلیم

بی سبب نیست اگر دشمن جان زخم است

شمارهٔ ۳۳۶

عشق خونریز که شیر مست است

به دل از تیر تو در نی بست است

هر کجا راهزنی برخیزد

با تو چون دزد حنا همدست است

حذر از فتنه ی آن چشم سیاه!

تیغ دارد به کف و بدمست است

این چه بالاست، که در طرف چمن

سرو چون سبزه به پیشش پست است

جای زر در کف آزاده سلیم

چون زر داغ به پشت دست است

شمارهٔ ۳۳۷

چون شحنه مرا پنجه ی تقدیر گرفته ست

کو آنکه بپرسد به چه تقصیر گرفته ست

هرجا که به جوش آمده دیوانه ای، از رشک

اعضای مرا رعشه چو زنجیر گرفته ست

ای مرغ چمن، از اثر باد خزان است

کآواز تو چون بلبل تصویر گرفته ست

چون خضر تواند کند اصلاح دل ما؟

ویرانه ی ما را ره تعمیر گرفته ست

مشاطه پی منع سلیم از دل روشن

آیینه ی خود داده و شمشیر گرفته ست

شمارهٔ ۳۳۸

از مصلحت الفت به من پیر گرفته ست

این تجربه را از شکر و شیر گرفته ست

دل در طلبت بر ره دریوزه قدم زد

اول ز سر کوچه ی زنجیر گرفته ست

از دام و قفس باک ندارم، بگذارید

صیاد اگر اوست مرا دیر گرفته ست

افسوس که شد از ستم آینه ویران

ملک دل ما را که به شمشیر گرفته ست

از راست روی راه به مقصود توان برد

این تجربه را عقل من از تیر گرفته ست

خاموش ازان همچو سلیمم که درین بزم

راه نفسم اشک گلوگیر گرفته ست

شمارهٔ ۳۳۹

از عیش دل مرا چه رنگ است

این آینه در طلسم زنگ است

کارم چو صبا همه شتاب است

کاری که نمی کنم درنگ است

گشتم پی کام دل جهان را

جایی که نرفته ام فرنگ است

عیش دنیا و قسمت من

صحرای فراخ و کفش تنگ است

از وجد نرفت کس به معراج

صوفی! اینها خیال بنگ است

شوق تو گداخت پیکرش را

هرچند سرشت بت ز سنگ است

از عشق مشو سلیم ایمن

هر موج محیط او نهنگ است

شمارهٔ ۳۴۰

زین پس سر مینای می ناب سلامت!

تا چند توان گفت که نواب سلامت!

اندیشه فرو رفت به دریای خم می

مشکل که برآرد سر ازین آب سلامت

بگذار مرا در خطر میکده زاهد

بنشین تو در آن گوشه ی محراب سلامت

چون شمع ندیدیم کسی را که درین بزم

بیرون رود از صحبت احباب سلامت

از هند سفر می کنم و شکر ضرور است

کشتی چو برون رفت ز گرداب سلامت

نابود شد اندام شهیدان و چو گلچین

سرها همه در دامن قصاب سلامت

از سنگ حوادث خطری نیست فلک را

تا کی بود این کوزه ی سیماب سلامت

بی باده محال است سلیم ایمنی دل

کشتی نرود جز به سر آب سلامت

شمارهٔ ۳۴۱

لطف این دلشکنان [در حق] ما معلوم است

هر که دارد کرمی، آن به گدا معلوم است

می برد حسرت کوی تو ز دنیا خورشید

دارد از بهر همین رو به قفا، معلوم است

مرد بی برگ و نوا را ز جهان رنگی نیست

حال دست تهی از رنگ حنا معلوم است

شاهد پاکی طینت، سخن ما کافی ست

جوهر ذاتی چینی ز صدا معلوم است

می دهد ظاهر هر کس خبر از باطن او

رتبه ی پیرهن آری ز قبا معلوم است

زین گلستان به سرت هست تمنای گلی

می توان یافت، ز خار کف پا معلوم است

راستی شاهد ناسازی طالع باشد

سرگرانی ضعیفان به عصا معلوم است

ناله ی سوخته حال دل ما پرسی

حال این قافله از بانگ درا معلوم است

موج می، خط نجات است قدح نوشان را

نیست زاهد به تو معلوم، به ما معلوم است

رقم جبهه خط بندگی ماست سلیم

گر ندانند بتان این، به خدا معلوم است

شمارهٔ ۳۴۲

هر کجا حرف تو آید به میان، گل گوش است

همه تن شمع زبان است، ولی خاموش است

صبحدم بلبل شوریده کجا، خواب کجا

بگذارید که از نکهت گل بیهوش است

نیست چشمی که ز آهم نبود اشک آلود

دود غمخانه ی ما نوحه گر خاموش است

در کفم گر درمی هست چه دانم ز کجاست

رقم سکه ی انعام جهان مغشوش است

هیچ کس نیست که از حرص نخورده ست فریب

همچو نرگس همه را حلقه ی زر در گوش است

بهترین گوهر گنجینه ی هستی سخن است

گر سخن جان نبود، مرده چرا خاموش است؟

قدردانی ز حریفان چو نمانده ست سلیم

به نوازش چو سبو دست خودم بر دوش است

شمارهٔ ۳۴۳

ز دیده اشک چکد روز وصل یار عبث

که آب جوی رود موسم بهار عبث

کنون که فصل خوشی های روزگار آمد

پیاله گیر و مکن فکر روزگار عبث

دهن چو غنچه ز خمیازه ات به گوش رسید

شراب هست، چرا می کشی خمار عبث

به از پیاله کشیدن چه کار خواهی کرد

تمام کار جهان است در بهار عبث

خوش آنکه مست رود سوی باغ چون بلبل

نمی توان به چمن رفت هوشیار عبث

درین چمن که گلی بر مراد کس نشکفت

چه لازم است کشیدن جفای خار عبث

قرار گیر به یک جا چو نقش پا، تا چند

توان دوید سراسیمه چون غبار عبث

درین محیط که هر قطره ای ست گردابی

چه موج بسته میان از پی کنار عبث؟

کسی گرفت نگیرد حدیث مستان را

جهان کشید چه منصور را به دار عبث؟

هوس به راه تمنا ز عینک پیری

چهار چشم ترا داده هر چهار عبث

جفا مکن که ترا از کسی جفا نرسد

گمان مبر که کسی را گزیده مار عبث

شنیده ای که به منصور راز عشق چه کرد

خموش باش و مزن حرف زینهار عبث

گذاشت رشته ی کار جهان ز کف مجنون

ترا که گفت که آن را نگاه دار عبث

پیاله می کشد آن بی وفا به غیر، سلیم

تو می کشی به سر راه انتظار عبث

شمارهٔ ۳۴۴

با مدعی گذشته ام بر کنار بحث

در کوی عشق شعله ندارد به خار بحث

از بهر حل مسئله ی دین اگر بود

با اهل این زمانه مکن زینهار بحث

مستند اهل مدرسه، زان بحث می کنند

ورنه چرا کند به کسی هوشیار بحث

در گلشنی که حاصلش از برق و شعله است

بیهوده می کنند خزان و بهار بحث

مستان کنند در سرمستی به هر نزاع

من می کنم همیشه به وقت خمار بحث

میخانه نیست مدرسه، این گفتگو بس است

زاهد بگیر جام می و واگذار بحث

ما صلح کل سلیم به هر فرقه کرده ایم

با کس کند کسی چه درین روزگار بحث؟

شمارهٔ ۳۴۵

زاهد بیا و پرده برافکن ز راز خبث

ما دمکش توایم به آهنگ ساز خبث

عمرت دراز باد که در دورت اژدها

حسرت برد همیشه به عمر دراز خبث

نزدیک تو فرشته نگردد که زیر خاک

می آید از دهان تو بوی پیاز خبث

بعد از طعام هر که بشویی تو دست را

باشد ترا وضو ز برای نماز خبث

حرفی بگو سلیم ز اوضاع روزگار

ما اهل بخیه ایم، مکن احتراز خبث

شمارهٔ ۳۴۶

به من ز یاد رخ اوست گلستان محتاج

چو گل فروش نیم من به باغبان محتاج

گر آبرو بفروشی به دشمنان، صد بار

نکوتر است که باشی به دوستان محتاج

به یکدگر همه ی کاینات را کار است

کمان به تیر بود، تیر بر کمان محتاج

گمان سودی اگر هست در تهیدستی ست

ببین چه می طلبد بر در دکان محتاج

به قصد اختر خود گر کشم سلیم آهی

به یک ستاره شود هفت آسمان محتاج

شمارهٔ ۳۴۷

گلی به رنگ رخش گلستان ندارد هیچ

بهار گلشن حسنش خزان ندارد هیچ

چه دست بر کمرش بردن و چه خمیازه

که چون میان دو مصرع، میان ندارد هیچ

کسی که رفته چو نور نظر مرا از چشم

نشانش از که بجویم، نشان ندارد هیچ

نتیجه ای که دهد راستی، تهیدستی ست

الف همیشه برای همان ندارد هیچ

بریز خون سلیم و برو فراغت کن

کسی به همچو تویی این گمان ندارد هیچ

شمارهٔ ۳۴۸

شیخ است و خودآرایی بسیار و دگر هیچ

چون صبح، همین شانه و دستار و دگر هیچ

رهزن به تو تعلیم دهد شیوه ی تجرید

در دست همین رشته نگه دار و دگر هیچ

یوسف نه متاعی ست که او را بگذارند

ما را برسان بر سر بازار و دگر هیچ

در عشق شد افسانه ی منصور فراموش

غوغا به سر ماست درین دار و دگر هیچ

انصاف مگو راهزن عشق ندارد

هر چیز که داری همه بسپار و دگر هیچ

فکر سر و جان است همه راهروان را

پایی تو ازین بادیه بردار و دگر هیچ

در مذهب ما طاعت شب ها نه نماز است

کافی ست همین دیده ی بیدار و دگر هیچ

معشوق چو مست است نصیحت نپذیرد

در نامه نوشتیم که هشیار و دگر هیچ

در باغ سلیم آنچه ز تاراج خزان ماند

خاری ست همین بر سر دیوار و دگر هیچ

شمارهٔ ۳۴۹

دارم هوس رخصت آهی و دگر هیچ

چون صورت چین از تو نگاهی و دگر هیچ

در کشتنم از بس که طلبکار بهانه ست

کافی ست همین نام گناهی و دگر هیچ

صد ره به دل خویش چو ویرانه گشودیم

خواهیم درآیی تو ز راهی و دگر هیچ

ای خضر، کسی از تو ره چشمه نخواهد

ما را برسان بر سر چاهی و دگر هیچ

از حاصل دنیاست قلندرصفتان را

چون شمع، همین ... رو کلاهی و دگر هیچ

گتیم سلیم این همه در هند و ز عصیان

داریم همین روی سیاهی و دگر هیچ

شمارهٔ ۳۵۰

بیخودی از گل روی تو کند بلبل صبح

گل شب بو شود از نکهت زلفت گل صبح

چمن حسن تو از آب لطافت سبز است

بر رخت زلف بود تازه تر از سنبل صبح

عمر ما صرف هواداری شمع و گل شد

گاه پروانه شامیم [و] گهی بلبل صبح

جام عشرت منه از کف که خزان زود کند

نوبهار چمن عمر تو فصل گل صبح

زلف شام غمم از بس بود آشفته سلیم

شانه گیر است ز آمیزش او کاکل صبح

شمارهٔ ۳۵۱

خوش آن دمی که لبم گردد آشنای قدح

به پای خم سر خود را نهم به جای قدح

بنوش می که سری در جهان نمی بینم

که چون حباب بود خالی از هوای قدح

به غیر حرف می از می کشان چه می خواهی

که در نماز نخوانند جز دعای قدح

ز دل جفای ترا وصل عذرخواهی کرد

که بوسه ی لب ساقی ست خونبهای قدح

کنم سلیم وصیت که ساقی از پس مرگ

کند چو توبه به خاکم به زیر پای قدح

شمارهٔ ۳۵۲

ای کشیده می از قرابهٔ صبح

خفته بر مخمل دوخوابهٔ صبح

در هوای تو چاک‌ها دارد

جامهٔ شیر در قرابهٔ صبح

چین زلف تو حلقه‌ای در شام

بیت ابروی تو کتابهٔ صبح

از امیدی که شب به وصلم بود

دست شستم به آفتابهٔ صبح

مژه را تیشه کن که پنهان است

گنج خورشید در خرابهٔ صبح

ریخت ساقی چو می به جام سلیم

شام را کرد بر مثابهٔ صبح

شمارهٔ ۳۵۳

بر ما دمی نمی گذرد بی شراب تلخ

تا چند همچو ابر توان خورد آب تلخ

شیرینی زلال طرب را ز گل بپرس

روزی ما چو سبزه ی میناست آب تلخ

آنجا که عشق غارت آسودگی کند

بادام تلخ را نگذارد به خواب تلخ

با یکدگر خوش است نشاط و غم جهان

ریزند ازان به شربت شیرین گلاب تلخ

فرهاد را به عشق ز حرف وفا سلیم

در کوه داده صورت شیرین جواب تلخ

شمارهٔ ۳۵۴

حاصل من نیست از شهد سخن جز کام تلخ

د دهن من زبان تلخ است چون بادام تلخ

گفته اند از نام آتش لب نمی سوزد، ولی

تلخ می گردد دهان من، برم چون نام تلخ

گرچه آب زندگانی می چکد از لب مرا

یک نفس همچون صراحی نیستم بی کام تلخ

زان لب شیرین عجب دارم که اینها سر زند

قاصد آیا از کجا آورده این پیغام تلخ

بوسه ای هم کاشکی می شد نصیب من سلیم

بشنوم تا چند از شیرین لبان دشنام تلخ؟

شمارهٔ ۳۵۵

شد باغ از بهار، سفید و سیاه و سرخ

مرغان شاخسار، سفید و سیاه و سرخ

دارم ز گریه در ره شوق تو دیده ای

چون ابر نوبهار، سفید و سیاه و سرخ

صد رنگ موج جلوه درین بحر می کند

چون نقش پشت مار، سفید و سیاه و سرخ

گردیده داغ کهنه و نو جمع در دلم

همچون زر قمار، سفید و سیاه و سرخ

هر گه سلیم جام ز دشمن گرفت یار

گشتم هزار بار سفید و سیاه و سرخ

شمارهٔ ۳۵۶

سودی به ره عشق ز تدبیر نباشد

یک کار نکردیم که تقصیر نباشد

بی زلف تو آرام به فردوس ندارم

جایی نتوان بود که زنجیر نباشد

در هر نفسی رنگ دگر برکند این باغ

با غنچه بگویید که دلگیر نباشد

آیینه به کف گیر که از رشک بمیریم

در کشتن ما حاجت شمشیر نباشد

افسوس جوانی، که خرد هر که ستوری

پرسد ز فروشنده که این پیر نباشد!

معشوق جوان را چه غم عاشق پیر است

نقصان شکر نیست اگر شیر نباشد

فریاد سلیم از ستم او که ندارم

یک شکوه که چون گریه گلوگیر نباشد

شمارهٔ ۳۵۷

زبان که یاد دل بوالفضول می‌آرد

سند به دعوی ملک نزول می‌آرد

نصیب نیست مرا از شکفتگی که جهان

چو غنچه‌ام ز گلستان ملول می‌آرد

ز باغبان چو کسی شاخ سنبلی طلبد

به صد عزیزی موی رسول می‌آرد

ز دست مطرب مجلس چو دف کنم فریاد

برای نغمه‌ای از بس اصول می‌آرد!

ز کارسازی همت سلیم شکوه مکن

که هرچه می‌کنی آن را قبول می‌آرد

شمارهٔ ۳۵۸

طالع من شد ضعیف از بس غم افلاک خورد

رنگ و روی اخترم زرد است از بس خاک خورد

در تمام عمر، زاهد روزه نتوان داشتن

روزی خود را چرا باید بدین امساک خورد

جرعه ای گفتم مگر صوفی ازان خواهد کشید

از کفم پیمانه را کافر گرفت و پاک خورد!

آسمان گر قرص خورشیدم دهد، دور افکنم

گر همه چون شعله ام باید خس و خاشاک خورد

هرکه را جام شرابی دسترس باشد سلیم

چون شقایق از چه می باید دگر تریاک خورد؟

شمارهٔ ۳۵۹

چند چون مرغ کسی بادیه پیما باشد؟

زر ماهی ز سفر کردن دریا باشد

سایه ی بال هما بستر آسایش نیست

ای خوش آن خواب که در سایه ی عنقا باشد

محتسب چون به در میکده آید، گوید

پیر میخانه که: خوش باشد، اگر جا باشد!

شیخ حیف است که در حلقه ی مستان آید

بگذارید که در صومعه تنها باشد

شست و شویی بده ای باطن می زاهد را

که دگر طعنه به مستان نزند، تا باشد

دوستی نیست خصومت که ترقی نکند

در دلش کینه ی من روغن و دیبا باشد

عقل و دین و دل و جان را همه از ما بردی

ای بت عهدشکن، پیش تو اینها باشد

آفتابی تو و عالم به وجود تو خوش است

حیف باشد که نباشی تو و دنیا باشد

جام می گیر سلیم این همه آشفته مباش

غم عالم نخورد مرد چو دانا باشد

شمارهٔ ۳۶۰

زین چرخ ستمکشان نرستند

هرچند که همچو برق جستند

حرفی ز گشاد، قفل ما زد

دندان کلید را شکستند

منگر به حقارت اهل دل را

باری اینند هرچه هستند

با رفعت قصر همت ما

افلاک چو سقف خاک پستند

دزدیده نگاه کن سلیما

هشدار که آن دوچشم مستند

شمارهٔ ۳۶۱

سحر شد و دم تأثیر ناله می‌گذرد

تو خفته ای به کمین و غزاله می‌گذرد

ز چیست این همه تعجیل عمر، حیرانم

که تند و تلخ چو دور پیاله می‌گذرد

به رخصت تو که خواهم به آب می شستن

نه صفحه را، که سخن در رساله می‌گذرد

ز باد صبح سبک‌خیزتر بود، آری

نگه به روی تو بر برگ لاله می‌گذرد

صبا ز حلقهٔ زلف تو بوی مشک گرفت

گمان بری که ز ناف غزاله می‌گذرد

خوش آنکه دختر رز در نقاب عصمت بود

بیا سلیم که حرف دوساله می‌گذرد

شمارهٔ ۳۶۲

عمرها رفت و نشد نام زلیخایی بلند

یوسفی کو تا شود در مصر غوغایی بلند

جان فشانی در هوای سروقد او خوش است

خاک اگر بر سر کند کس، باری از جایی بلند

بی نیازی بین که گر صد خلد از پیشم گذشت

گردنم هرگز نشد بهر تماشایی بلند

هر طرف دیوانه ای زنجیر خود را بگسلد

گر چو ماه نو کند ابرو به ایمایی بلند

مردم از سرگشتگی در وادی عشق و نکرد

گردبادی دست از دامان صحرایی بلند

شهرت ار خواهی سلیم از کوی خوبان پا مکش

هر کسی را می شود آوازه از جایی بلند

شمارهٔ ۳۶۳

فصلی چنین که بلبل، از شوق جوش دارد

ننهد پیاله از کف، هرکس که هوش دارد

از عاقلی نباشد الفت به عشق کردن

تابوت ناخدا را دریا به دوش دارد

از یار مصلحت نیست آهنگ شکوه کردن

چون دف به حلقه ما دیوار گوش دارد

دیوانه را غباری بر خاطر از جهان نیست

داند که من چه گفتم هرکس که هوش دارد

سیارگان افلاک، خصمند منعمان را

از کیسه باخبر باش، این خانه موش دارد

راحت سلیم خواهی، کوتاه کن زبان را

آسودگی به محفل، شمع خموش دارد

شمارهٔ ۳۶۴

امشب گل شکفتگی ما دو رنگ بود

نقل شراب، پسته ی خندان تنگ بود

ساقی ز چهره آینه بر روی بزم داشت

مطرب ز پنجه، شانه کش زلف چنگ بود

گل از حجاب لاله رخان حال غنچه داشت

شکر ز خنده ی لب خوبان به تنگ بود

می کرد مدعی به من اظهار دوستی

امشب ستاره پنبه ی داغ پلنگ بود

هر موج کز محیط پرآشوب روزگار

برخاست، چون ملاحظه کردم نهنگ بود

ننمود مرگ هیچ کس از بیم جان مرا

اوقات عمر من همه چون روز جنگ بود

گردد دلم شکسته ز تندی بوی گل

آن روزگار رفت که این شیشه سنگ بود

چون صورت فرنگ، نگاه تو عام شد

رفت آن زمان که عرصه بر احباب تنگ بود

موج شراب، صیقل آن تا نشد سلیم

چون برگ تاک، آینه ام زیر زنگ بود

شمارهٔ ۳۶۵

وجودم را غم عشق تو ای بی‌باک می‌سوزد

کجا این را توان گفتن کز آتش خاک می‌سوزد

میی در ساغر دل دارم از شوق سیه‌مستی

که موج از گرمی آن چون خس و خاشاک می‌سوزد

حدیث خوبی او از من حیران چه می‌پرسی

که برق حسن خوبان خرمن ادراک می‌سوزد

قدمگاه قدح‌نوشان سرمست است، ازان دایم

چراغ لاله در شب‌ها به پای تاک می‌سوزد

به زیر لب سلیم افغان خود را می‌کنم پنهان

که این آتش اگر گردد بلند، افلاک می‌سوزد

شمارهٔ ۳۶۶

به صحرا آن کمان‌ابرو پی نخجیر می‌آید

غزالان مژده! آن آهوی آهوگیر می‌آید

چو سوی صیدگاه آید، ز ذوق او غزالان را

صدای خندهٔ زخم از سر یک تیر می‌آید

درآ در حلقهٔ دیوانگان گر عافیت خواهی

به گوشم این صدا از حلقهٔ زنجیر می‌آید

محبت می‌نماید از طلسم خود مرا راهی

که بوی خون ازان چون رخنهٔ شمشیر می‌آید

به عریانی زدم در هند، بعد از این نمی‌دانم

چه کار دیگر از این خاک دامنگیر می‌آید

ز بس لبریز دردم، گر کسی دستی زند بر من

همه اعضای من در ناله چون زنجیر می‌آید

هوس در جلوه‌گاه عشق دایم پیش رو باشد

مشو مشغول این آهو که از پی شیر می‌آید

فغان از اختر طالع که ممکن نیست اصلاحش

درین عقده چه کار از ناخن تدبیر می‌آید

محبت با علایق جمع چون گردد بلا باشد

مهابت بیش فیلی را که با زنجیر می‌آید

درین پیری، به کوی عشقبازی‌ها من آن طفلم

که از چاک دلم، چون صبح، بوی شیر می‌آید

سلیم از عشق نوعی محرم راز خموشانم

که در گوشم صدای بلبل تصویر می‌آید

شمارهٔ ۳۶۷

آبروی تیغ را خونگرمی بسمل برد

کی تواند صرفه ای از قتل ما قاتل برد

چشم همراهی مدار از کی که موج از جوش بحر

کی تواند کشتی خود را سوی ساحل برد

خضر را هم آگهی از کعبه ی توفیق نیست

چون کسی از جستجو راهی به این منزل برد؟

مژده بادا مرغ دل ها را که می بینم دگر

بر سر آن دست شهبازی که زنگ از دل برد

خضر دایم در سر کوی مغان چون روزگار

جاهلان را آورد در مجلس و کامل برد

از شرافت هرکه با ما دم زند، تر می شود

خاک هرکس در ره سیلاب آرد، گل برد

لذت دشنام او دل می برد از کف سلیم

همچو شیرینی ندیدم من که تلخی دل برد

شمارهٔ ۳۶۸

ماه چون روی او نمی باشد

به ازان روی، رو نمی باشد

یار ما با همه جهان یکروست

شمع را پشت و رو نمی باشد

عاشقان در جهان نمی گنجند

جای سیلاب، جو نمی باشد

بدن او کجا و موی کجا

در تن شعله مو نمی باشد

چند اغیار را نکو دانی؟

از تو اینها نکو نمی باشد

صحبت عمر را غنیمت دان

آب دایم به جو نمی باشد

چند گویم شکفته باش ای دل

چه کنم من، چو او نمی باشد

درد دل را علاج نیست سلیم

زخم گل را رفو نمی باشد

شمارهٔ ۳۶۹

می دو ساله به لب های یار من نرسد

گل پیاده به گرد سوار من نرسد

چها نوشته ام از بیخودی به نامه ی شوق

خدا کند که به دست نگار من نرسد!

دلم همیشه ازان همچو بید می لرزد

که چشم زخم خزان بر بهار من نرسد

ز شوق وصل تو خمیازه در دهان دارم

چو گل، شراب به داد خمار من نرسد

مگر به شیشه ی ساعت کنند بعد از مرگ

که دست صرصر غم بر غبار من نرسد

حدیث شوق به مکتوب، تا به چند سلیم

نویسم و به فراموشکار من نرسد

شمارهٔ ۳۷۰

ای نهاده حسن را برطاق از ابروی بلند

بسته دست عالمی را با دو گیسوی بلند

جذبه ی کوی خراباتم اگر گشتی رفیق

چون کبوتر می زدم از کعبه یاهوی بلند

گفتگوی زلف او ای دل چو خواهی سر کنی

نام بردن احتیاجی نیست: هندوی بلند!

بی نصیبم کرده همت از مراد روزگار

در کمندم کوتهی آمد ز بازوی بلند

حاصل دنیا به همت درنیامیزد سلیم

می رود آب روان دشوار در جوی بلند

شمارهٔ ۳۷۱

حمله ی شوق تو غافل را دل آگاه داد

غارت عشق تو درویشی به یاد شاه داد

غیر داغ از حاصل دنیا نصیب ما نشد

همچو ماهی خوش زری ما را جهان تنخواه داد

بگذر از پستی، اگر داری بلندی در نظر

راه بر معراج یوسف را جهان از چاه داد

در میان ابیات را کی فاصله از مصرع است

فال شیراز مرا دیوان حافظ راه داد

در مقام عشق، دل را از علایق پاک کن

با نمد آیینه را نتوان به دست شاه داد

فرصت اصلاح کار خود نشد ما را سلیم

عمر، ما را همچو سوزن رشته ی کوتاه داد

شمارهٔ ۳۷۲

آمد دی و ز میکده ها شور شد بلند

شب های عیش چون مژه ی حور شد بلند

ساقی گشود تا سر خم را، چو لاله زار

چندین هزار کاسه ی مخمور شد بلند

هر ناخنی که مطرب مجلسی به تار زد

فریاد ما ز پرده ی طنبور شد بلند

بدخواه کس نه ایم، به نوعی که سوختیم

دودی اگر ز خانه ی زنبور شد بلند

ما را ازان به وادی حیرت چه فایده

دستی چو گردباد گر از دور شد بلند

گل همچو غنچه سر به گریبان خویش برد

بر چوب دار تا سر منصور شد بلند

هر گه خیال روی تو در خاطرم گذشت

از فرق، همچو شمع مرا نور شد بلند

آمد به رقص شوق، زلیخا چو رهزنان

هر گاه گرد قافله از دور شد بلند

عشق آتش است و عقل حصاری بود سلیم

کز موم همچو خانه ی زنبور شد بلند

شمارهٔ ۳۷۳

در چمن دوش صبا بوی تو سودا می‌کرد

گل به کف داشت زر و غنچه گره وامی‌کرد

سرو قد تو ز بیرون چو خرامان بگذشت

چمن از رخنهٔ دیوار تماشا می‌کرد

نتوان کام به زور از لب معشوق گرفت

گر میسر شدی این کار، زلیخا می‌کرد

گوشه‌گیری چو من ایام ندیده‌ست، کجاست

آنکه دایم هوس دیدن عنقا می‌کرد

رخصت گریه مرا نیست، وگرنه مژه‌ام

خندهٔ موج، گره بر لب دریا می‌کرد

آنچه در حوصله گنجد به طلب، گر موسی

زود بیهوش نمی‌گشت تماشا می‌کرد

نتوانم که کشم منت بیگانه سلیم

چارهٔ درد دلم ورنه مسیحا می‌کرد

شمارهٔ ۳۷۴

دامان طرب بهار افشاند

گل بر سر روزگار افشاند

داغ از دل من نسیم برچید

بر دامن لاله زار افشاند

گردید عبیر جامه ی حور

گر باد ز گل غبار افشاند

بر جامه ی شاهدان بستان

شبنم، عرق بهار افشاند

چون باز سفید، ابر خفته

پر بر سر کوهسار افشاند

برداشت سلیم باز ساغر

دست از همه کار و بار افشاند

شمارهٔ ۳۷۵

خوش آن عاشق که خون از دیدهٔ نمناک او ریزد

چو لاله داغ دل از سینهٔ صد چاک او ریزد

به زاهد جام می را چون توان دادن، ستم باشد

که بعد از مرگ هم کس جرعه ای بر خاک او ریزد

من آن صحرای آتش خیز را مانم که از خشکی

شرر چون شبنم از جنبیدن خاشاک او ریزد

بیا زاهد که در ساغر شرابی هست مستان را

که کوثر آب نتواند به دست تاک او ریزد

به دعوی با جهان گر عشق برخیزد، چه دشوار است؟

که طرح تازه ای نیکوتر از افلاک او ریزد

دل عاشق نصیبی دارد از ناخن که چون میرد

همه کس ناخن خود چیند و بر خاک او ریزد

بهار است و سلیم از بی کسان این گلستان است

مگر گاهی صبا مشت گلی بر خاک او ریزد

شمارهٔ ۳۷۶

به غیر کار جفا آسمان نمی‌داند

خموش باش که گردون زبان نمی‌داند

به تنگنای جهانم ملال و عیش یکی‌ست

که مرغ بیضه بهار و خزان نمی‌داند

ز لطف نیست مرا گر گذاشته‌ست به باغ

که آشیان مرا باغبان نمی‌داند

هما سلیم مرا خشک و ناتوان دیده‌ست

هنوز لذت این استخوان نمی‌داند

شمارهٔ ۳۷۷

قاصد، دیگر به تو کم می‌رسد

نامه به مرغان حرم می‌رسد

هر سخنانی که مرا در دل است

بعضی از آن‌ها به قلم می‌رسد

در ره شوقت ز پی رهروان

نقش قدم در دو قدم می‌رسد

ما و سفالین قدح خویشتن

دست که بر ساغر جم می‌رسد؟

جام می محفل خونین‌دلان

ز آبلهٔ دست، به هم می‌رسد

دست شهان چون ز کرم کوته است

دست که دیگر به کرم می‌رسد؟

دست به یاران نرسد گر سلیم

ما و ترا دست به هم می‌رسد

شمارهٔ ۳۷۸

چشم من ناز توتیا نکشد

غنچه ام منت صبا نکشد

آنچه من می کشم به زیر فلک

دانه در زیر آسیا نکشد

نوبهار است، در چمن زاهد

جام می می کشد، چرا نکشد

از سر کوی او کسی به بهشت

نرود چون قلم که پا نکشد

سر ازان زیر بال خود دارم

که هما منت هما نکشد

رو به بیگانگان سلیم آریم

کآشنا ناز آشنا نکشد

شمارهٔ ۳۷۹

آن کس که ز آسوده دلی رنگ برآرد

گر شیشه گذارد به بغل، سنگ برآرد

نقصان ز نم اشک نباشد دل ما را

از آب خود آیینه کجا زنگ برآرد؟

چون لاله، سیه خانه شود چشمه ی آتش

زان آه که مجنون ز دل تنگ برآرد

فریاد ز محرومی بلبل که رخ او

نگذاشت که یک گل به چمن رنگ برآرد

مشکل که کسی زنده بماند به دو عالم

مژگان تو چون تیغ پی جنگ برآرد

آسان نتوان برد سلیم از کف ما دل

دیوانه نخواهد ز بغل سنگ برآرد

شمارهٔ ۳۸۰

عشق دل‌ها را به آن زلف چو سنبل می‌دهد

زلف چون دلگیر می‌گردد، به کاکل می‌دهد

گل شکفت و در چمن بازار سودا گرم شد

باغبان ساغر ز ما می‌گیرد و گل می‌دهد

همچو مستان هر نفس جامی ز روی دوستی

گل ز گل می‌گیرد و بلبل به بلبل می‌دهد

عشق گوید با تو دارم کارها در وقت مرگ

موج دریا وعده ما را بر سر پل می‌دهد

صورت چین است پنداری نگار ما سلیم

هر نگاه گرم او یاد از تغافل می‌دهد

شمارهٔ ۳۸۱

بی قراران گر ز کوی او برون گامی نهند

پیش پای خویشتن از نقش پا دامی نهند

بیدلان را طاقت بوسیدن معشوق نیست

می روند از خود اگر لب بر لب جامی نهند

گلرخان صدبوسه می بخشند و آن را نام نیست

این قدر منت چرا بر ما ز دشنامی نهند

زاهدان صافی دلم گویند و رندان دردنوش

چون غلامان هر کجا رفتم مرا نامی نهند

عشقبازان را نشان افسر شاهی سلیم

آن قدر نبود که سر بر پای خودکامی نهند

شمارهٔ ۳۸۲

مطلب بجز آزار ز مطلوب نباشد

خوب است که معشوق به کس خوب نباشد

آورد صبا غنچه ای از باغ به کویش

احباب ببینید که مکتوب نباشد!

چشم همه خوبان چمن بر طرف اوست

با غنچه بگویید که محجوب نباشد

آزار جهان باعث عیش و طرب ماست

آتش نکند رقص اگر چوب نباشد

معذورم اگر داغ جنون بر سر من نیست

گل بر سر ماتم زدگان خوب نباشد

او یوسف حسن است سلیم و ز فراقش

کمتر غم من از غم یعقوب نباشد

شمارهٔ ۳۸۳

مرا بر حاصل کس نیست امید

از آنم دل کشد بر سایهٔ بید

کریمش چون توان گفتن، لئیم است

گنه را هرکه نتوانست بخشید

تلاش منصب پروانه کم کن

که نتوان سوختن خود را به تقلید

میان عاشقان در عهد حسنش

کفن عام است همچون جامه ی عید

فتاده هر طرف خالی به رویش

به رنگ نقطه ها بر شکل خورشید

سفال ما سلیم از سنگ دشمن

مرصع گشت همچون جام جمشید

شمارهٔ ۳۸۴

به من هردم ز روی مهربانی یار می‌پیچد

به آن گرمی که گویی شعله‌ای بر خار می‌پیچد

به دستی جام و در دست دگر سیب ذقن دارم

فلک از رشک من امشب به خود چون مار می‌پیچد

سروکاری دلم با جلوهٔ مستانه‌ای دارد

که گل بر خویش می‌پیچد، چو او دستار می‌پیچد

ازان بر هر طرف افتند در معمورهٔ عشقت

که موج سیل بر پای در و دیوار می‌پیچد

شکر را خندهٔ شیرین او هرگه به یاد آید

فغانش در نیستان همچو موسیقار می‌پیچد

ز عکس ماه و موج آب در شب‌ها به جوش آیم

که پندارم بت من چیرهٔ زرتار می‌پیچد

به عجز خویش کردم اعتراف از هیبت عشقت

جهان دست حریفان را به روز کار می‌پیچد

برهمن از برای آنکه اخلاصش به یاد آرد

به جای رشته بر انگشت بت زنار می‌پیچد

گریزی نیست از هم‌صحبت خوش، اهل عالم را

گهر همچون گره بر رشتهٔ هموار می‌پیچد

به یکدیگر سر و تن جذبهٔ آمیزشی دارند

تن منصور چون نخل کدو بر دار می‌پیچد

به زیر آسمان هر مصرعم آوازه‌ای دارد

سلیم آری صدای تند در کهسار می‌پیچد

شمارهٔ ۳۸۵

نه همین از تو مرا گرد غم از سینه رود

از تماشای تو زنگ از دل آیینه رود

رشکم آید به گدایی که به دریوزه ی می

بر در میکده ها در شب آدینه رود

گر در آتش فکنم همنفسان، ممکن نیست

که مرا داغ می از خرقه ی پشمینه رود

طور از شعله ی دیدار تو همچون طفلان

پی آتش به در خانه ی آیینه رود

غیر را مصلحتی هست ز دیوان سلیم

دزد، کی بهر تماشا سوی گنجینه رود؟

شمارهٔ ۳۸۶

چشم خویشان را حسد از بس به دولت شور کرد

شد چو یوسف پادشاه، اول پدر را کور کرد!

هر کجا دیوانه ای برداشت سنگی در ختا

آرزوی سیر چینی خانه ی فغفور کرد

آسمان این بزم پر آشوب را آن مطرب است

کز سر بهرام چوبین، کاسه ی طنبور کرد

خصم ما گر عاجز افتاده ست، ما هم عاجزیم

دانه نتواند نگاه از بیم سوی مور کرد

کوچه و بازار از جوش تماشایی پر است

این همه غوغا محبت بر سر منصور کرد

می زنم آتش بر آن از آه تا فارغ شوم

نوک مژگان تو دل را خانه ی زنبور کرد

از گل و سنبل به کارم نیست این آشفتگی

با دل من هرچه کرد، آن نرگس مخمور کرد

نیست چندان خاک در عالم که من برسر کنم

در خرابی بس که طوفان سرشکم شور کرد

خوشدلی هرگز به نزدیکم نمی آید سلیم

گردش ایامم از هم‌صحبتان تا دور کرد

شمارهٔ ۳۸۷

تا از قبول عشق، سخن بهره مند شد

هر بیت ما کتابه ی طاق بلند شد

دستی که بود شکوه ز کوتاهی اش مرا

آخر به صید چون تو غزالی کمند شد

از چشم زخم فقر که عمرش دراز باد

کاشانه ام سیاه ز دود سپند شد

ابر بهار بست ز سرچشمه آب را

زخمی که داشت جوی چمن، خشک بند شد

همچون سپند، دانه ی ما آه می کشد

هرجا حدیث ابر بهاری بلند شد

زخمی که عمر گشت مرا صرف آن سلیم

گفتم که دردمند شود، هرزه خند شد

شمارهٔ ۳۸۸

ز دل غبار به چشم پر آب می‌آید

همین متاع ز ملک خراب می‌آید

مپرس مرغ چمن را که سوخته‌ست ای گل؟

ز آتش تو چو بوی کباب می‌آید

ز فوت تشنه‌لبان ره تو در گوشم

صدای گریه ز آواز آب می‌آید

به روز حشر ترا دادخواه چندان است

که خون ما ز کجا در حساب می‌آید

سوار چون شوی از باغ تا سر بازار

گل پیاده ترا در رکاب می‌آید

چراغ داغ ز عشق تو می‌شود روشن

به جوی زخم ز تیغ تو آب می‌آید

علاج درد دل ما ز توست ای ساقی

کز آب دست تو بوی گلاب می‌آید

ز شوق مرگ، نشاط از ملال نشناسم

که هوش نیست کسی را که خواب می‌آید

سلیم این قدر از توبهٔ تو می‌دانم

که از دهان تو بوی شراب می‌آید!

شمارهٔ ۳۸۹

از دل گله ی ما ره اظهار نداند

عاشق بود آن طفل که گفتار نداند

تعلیم ازان گیر که گفتار نداند

شاگرد کسی باش که بسیار نداند

آن خسته دلانیم که ویرانی ما را

همسایه ی دیوار به دیوار نداند

در عشق، کسی را خبر از راز دلم نیست

آتش به سرم سوزد و دستار نداند

رحم است به حیرانی آن کز چمن وصل

چون سرو به پا خیزد و رفتار نداند

با یار سلیم این همه اظهار وفا چیست

عیب گهر آن به که خریدار نداند

شمارهٔ ۳۹۰

می‌خورم خون که حنا آن کف پا می‌بوسد

لب من تشنهٔ آن است و حنا می‌بوسد

دست بوس تو کسی را که میسر باشد

یارب آن را ز کجا تا به کجا می‌بوسد

گر شفاعت نکند خون گرفتاران را

پای او را ز چه آن زلف دو تا می‌بوسد

خضر را ما نشناسیم، بیا ای ساقی

که لب تشنهٔ ما دست ترا می‌بوسد

دوش می‌گفت به یاران که ببینید سلیم

که لب جام می و گه لب ما می‌بوسد!

شمارهٔ ۳۹۱

چو حسن سبز تمنای اهل دید بود

مباش گو به چمن گل چو سرو و بید بود

به بزم شوق، پی آب خوردن دل ما

سفال سبز به از چینی سفید بود

فلک چگونه گشاید دری به روی کسی

که هر ستاره ی او قفل بی کلید بود

کدام فیض که در محفل محبت نیست

چراغ کشته ی این انجمن شهید بود

ترا که فصل شباب است جام می مگذار

که می به دست جوانان حنای عید بود

سلیم را ز جنون نیست بیم کشته شدن

که مست عشق ترا تیغ، برگ بید بود

شمارهٔ ۳۹۲

گل به غفلت ز گلستان جهان برخیزد

غنچه از خواب در ایام خزان برخیزد

گر سبک می روم از بزم تو بیرون چه عجب

گرد هر طور که بنشست چنان برخیزد

جسم خاکی ست غباری که میان من و اوست

ای خوش آن لحظه که آن هم ز میان برخیزد

گر لب تشنه ی خود را به لب جوی نهم

دود چون اشک من از آب روان برخیزد

دارد ای دوست ز تو شکوه ی بسیار سلیم

وای اگر مهر خموشی ز دهان برخیزد

شمارهٔ ۳۹۳

عشق در هرجا نقاب از روی زیبا می‌کشد

سرمهٔ یعقوب در چشم زلیخا می‌کشد

خواب مستی هر دمش تکلیف بالین می‌کند

خوش بهاری بر رخ مرغان دیبا می‌کشد

هرکسی را از مقامی پایه می‌گردد بلند

در هوای قامت او، سرو بالا می‌کشد

وادی افشاند به مجنون آستین از گردباد

چون به راه شوق خاری از کف پا می‌کشد

زر کسی با خود به زیر خاک جز قارون نبرد

این سخن را گل به گوش اهل دنیا می‌کشد

هرکه امید مداوا دارد از آن لب سلیم

دامن چاک دل از دست مسیحا می‌کشد

شمارهٔ ۳۹۴

ابر چشمم چون به عزم گریه دامان بشکند

خنده در زیر لب گل های خندان بشکند

خانه زاد عشقم، از آشوب دورانم چه باک

موج را کشتی کی از آسیب طوفان بشکند

عشق تأثیری ندارد در تو ای راحت پرست

از دل سخت تو ترسم تیغ مژگان بشکند

این گلستان را ز بس آب لطافت داده اند

رنگ گل از آفتاب روی خوبان بشکند

جان بده اول سلیم، آن گه قبول عشق کن

عهد را هرکس که آسان بست، آسان بشکند

شمارهٔ ۳۹۵

خراب نشئهٔ آن لب، می و مینا نمی‌داند

به راه شوق او خورشید سر از پا نمی‌داند

گهی در کعبه مجنون، گاه در بتخانه می‌گردد

مگر دیوانه راه خانهٔ لیلا نمی‌داند؟!

حدیث ما به گوش عاقلان بیگانه می‌آید

که تا دیوانه نبود کس زبان ما نمی‌داند

محبت در طلسم حیرتی دارد وجودم را

که مویم راه بیرون رفتن از اعضا نمی‌داند

سلیم از چرخ اگر بی‌مهریی بینی، مشو غمگین

که قدر مردم دانا به جز دانا نمی‌داند

شمارهٔ ۳۹۶

به کوی عشق اسیران به بوی یار روند

که بلبلان به چمن از پی بهار روند

به پای خم چو نشینند می کشان به نشاط

به فکر کار نیفتند تا ز کار روند

هلاک شیوه ی تمکین بی قرارانم

که همچو کوه نشینند و چون غبار روند

چو در برون چمن بگذری، همه گل ها

پی نظاره به بالای شاخسار روند

چو مومیایی لطفی امید نیست سلیم

شکستگان به سر کوی او چه کار روند

شمارهٔ ۳۹۷

ازین حسرت که دور از دامن دلدار می‌ماند

ز شیون پنجهٔ دستم به موسیقار می‌ماند

درین گلشن کسی را چون امید عافیت باشد؟

که رنگ گل به رنگ مردم بیمار می‌ماند

بهای باده را پیر مغان گر جنس می‌گیرد

نه سر چون صبح مستان را و نه دستار می‌ماند

سخن در وصف زلفش خیزد از روی سخن، آری

حدیث طرهٔ خوبان به حرف مار می‌ماند

تماشای گلم بی‌او سلیم از بس خلد بر دل

نگه در چشم خونبارم به نوک خار می‌ماند

شمارهٔ ۳۹۸

بی‌لب او باده بر طبع ایاغم می‌خورد

نکهت گل بی‌رخ او بر دماغم می‌خورد

در طریق عشقبازی هرکجا پروانه‌ای‌ست

سرمهٔ خاموشی از دود چراغم می‌خورد

مست می خواهد که گل بر بار باشد صبح و شام

لاله خون از دست گلچینان باغم می‌خورد

جور بخت تیره را از من درین وادی مپرس

در زمان زندگی دیدم که زاغم می‌خورد

دشمنی دارد مداوا با جراحت‌های من

گر به دست پنبه افتد، خون داغم می‌خورد

تا قیامت روی هشیاری نمی‌بیند سلیم

هرکه چون منصور، رشحی از ایاغم می‌خورد

شمارهٔ ۳۹۹

شد بهار و شمع با گل آشنایی می‌کند

آشنایی از برای روشنایی می‌کند

با تپانچه می‌توان تا چند رو را سرخ داشت؟

چهره را لعلی شراب کهربایی می‌کند

با کسی الفت مکن هرگز که یاران را فلک

آشنا با یکدگر بهر جدایی می‌کند

هیچ صید از پنجهٔ خونین صیادی ندید

با دل من آنچه آن دست حنایی می‌کند

آنکه دل بر صحبت عمر سبکرو بسته است

خواب خوش در سایهٔ مرغ هوایی می‌کند

هرکه می‌خواهد به تنهایی کند شهرت سلیم

همچو عنقا دخل در کار خدایی می‌کند

شمارهٔ ۴۰۰

زاهد امشب تا سحر با ما شراب ناب زد

ساغری هر دم به طاق ابروی محراب زد

آنکه از عقل است جایش بر سر مسند، چرا

تکیه چون دیوانه بر خاکستر سنجاب زد؟

خاک بادا بر سرش، نام قناعت گر برد

چون صدف آن کس که نان خشک خود بر آب زد

همچو جام مجلس مستان سرم در گردش است

کشتی ام از بس ز شادی چرخ در گرداب زد

شد بهشت و جوی شیر او را درین عالم نصیب

در خیابان چمن، می هرکه در مهتاب زد

در غمت روزی که افکندم دو عالم را ز چشم

بار اول پشت پا مژگان من بر خواب زد

تیغ او پیش از اجل می سازدم از غم خلاص

راه پل دور است، می باید مرا بر آب زد

بس که شب بگریستم دور از گل آن رو سلیم

هر که صبحم بر سر آمد، غوطه در خوناب زد

شمارهٔ ۴۰۱

سیل ویرانی ز کنج خانهٔ ما می‌برد

برق فیض خرمن از یک دانهٔ ما می‌برد

همچو شمع ما گلی از هیچ گلشن برنخاست

مرغ گلشن رشک بر پروانهٔ ما می‌برد

فیض طبع روشن ما بین، که سوی بزم خویش

هر سحر خورشید شمع از خانهٔ ما می‌برد

نالهٔ بلبل به طرز نالهٔ ما آشناست

گویی او هم باده از میخانهٔ ما می‌برد

شرح درد ما برد آرام از دل‌ها سلیم

کی کسی را خواب از افسانهٔ ما می‌برد

شمارهٔ ۴۰۲

مرا ز بزم خود آن پر عتاب می‌راند

چو سایه کز بر خود آفتاب می‌راند

چنان به راه تو صید فریب گشته دلم

که هر نسیم چو موجم به آب می‌راند

چه دشمنی‌ست ندانم که باز گردش چرخ

مرا ز کوی تو چون آفتاب می‌راند

مریض عشقم و دایم اجل به بالینم

نشسته و مگس از من به خواب می‌راند

سلیم توبه‌شکن شد دگر هوای بهار

نسیم کشتی ما در شراب می‌راند

شمارهٔ ۴۰۳

درد ما خسته دلان تن به مداوا ندهد

صندل آن به که دگر دردسر ما ندهد

دلم از نقش تو در سینه تسلی نشود

کام مرغان قفس را گل دیبا ندهد

سخت کاری ست به سر بردن مجنون در شهر

به که دیوانه ز کف دامن صحرا ندهد

هر کجا حسن تو از چهره نقاب اندازد

فرصت دیدن یوسف به زلیخا ندهد

در چمن بیند اگر جلوه ی بالای ترا

ریشه سرو دگر آب به بالا ندهد

گر دو رنگی نکند در چمن دهر سلیم

باغبان آب به شاخ گل رعنا ندهد

شمارهٔ ۴۰۴

جا به هر دل که گرفت او، دگر از جا نرود

عکسش از آینه چون صورت دیبا نرود

با حریفان ز تو عیب است سواری کردن

به که آهوی حرم جانب صحرا نرود

در سرایی که تویی، گر همه محشر خیزد

طفل از خانه برون بهر تماشا نرود

نیست ممکن که صبا پیش مقیمان چمن

نام کویت چو برد، بوی گل از جا نرود

جلوه ای کز قد او دیده ای امروز سلیم

نیست ممکن که دماغ تو به بالا نرود

شمارهٔ ۴۰۵

با لطف ساعدت ید بیضا نمی‌رسد

پیش لبت سخن به مسیحا نمی‌رسد

پای برهنه، گرم سراغم که شعله را

از خار زحمتی به کف پا نمی‌رسد

دایم شریک عشرت این باغ بوده‌ایم

گلشن کنون به بلبل تنها نمی‌رسد

ما را ز عیش نیست نصیبی که دست ما

از کوتهی به گردن مینا نمی‌رسد

خاک ار شویم در ره شوق تو چون سلیم

گردی ز ما به دامن صحرا نمی‌رسد

شمارهٔ ۴۰۶

می حرام محتسب بادا که بی‌ما می‌خورد!

دارد آب زندگی چون خضر و تنها می‌خورد

گر نسیمی بر بساط عشرت ما بگذرد

شیشه‌ها بر یکدگر چون موج دریا می‌خورد

می‌شوم مست از در میخانه هرگه بگذرم

همچو شاخ گل، دلم آب از کف پا می‌خورد

از پریشانی نباشد اضطراب عاشقان

شعله گر لرزد، نپنداری که سرما می‌خورد!

حرف با حرف آشنا گر شد، جدل در کار نیست

دست‌بوسی کن به یاران، پا چو بر پا می‌خورد

دیده بودی هرگز ای زاهد می گلگون به خواب؟

هرکه با ما می‌شود همراه، این‌ها می‌خورد

بس که افتاده‌ست در کار جهان کاهل سلیم

می‌کند امروز می در جام و فردا می‌خورد

شمارهٔ ۴۰۷

دلم آشفتگی در کار هرکس دید، می‌لرزد

چو شمع صبح می‌میرد، دل خورشید می‌لرزد

گدای عشق خون دل چو در پیمانه می‌ریزد

ز موج رشک، می در ساغر جمشید می‌لرزد

شکوهی ناتوانان را به چشم خصم می‌باشد

ز بیم سینه‌ام خنجر چو برگ بید می‌لرزد

ز بوی پیرهن بردن زلیخا آنچنان داغ است

که چون برگ گل از هرجا نسیمی دید می‌لرزد

سلیم از وصل او آسایشی حاصل نشد ما را

درون سینه دل نوعی که می‌لرزید، می‌لرزد

شمارهٔ ۴۰۸

شد بهار و باغبان دیگر در دکان گشود

مایه ی خود گلفروش از گوشه ی دامان گشود

گل چنان آیینه ای افروخت کز شوق سخن

بیضه ی طوطی دهن چون پسته ی خندان گشود

جز به دریابار چشم من نشیمن کی کند

بال موج از هر کجا مرغابی طوفان گشود

آسمان و اخترانش بین، ولی از کار من

کافرم گر یک گره با این همه دندان گشود

حیرتم بر عشق پر نیرنگ می آید سلیم

کز کلید باغ بر رویم در زندان گشود

شمارهٔ ۴۰۹

باغبان خُلد از گلزار ما گل می‌برد

همچو تخم گل به تحفه تخم بلبل می‌برد

موج نگذارد کسی نزدیک این دریا رود

ابر اگر آبی برد، از چشمهٔ پل می‌برد

او تغافل می‌کند، من هم تغافل می‌کنم

صرفه‌ای پندارد از من در تغافل می‌برد

ای کبوتر، محرم راز محبت نیستی

نامهٔ ما را به سوی یار، بلبل می‌برد

این غبار خاطری کز هند من دارم سلیم

آبروی گلشن کشمیر و کابل می‌برد

شمارهٔ ۴۱۰

دلم چو غنچه ز گلگشت باغ می‌گیرد

چو لاله دامنم از آب، داغ می‌گیرد

چو شمع کشته، ز دود فتیلهٔ عنبر

فریب‌خوردهٔ زلفش دماغ می‌گیرد

نشان عیش و طرب آنکه در جهان جوید

چو ابلهی‌ست که عنقا سراغ می‌گیرد

چو عندلیب، مرا سوخت حسرت خاری

که جای بر سر دیوار باغ می‌گیرد

دلم به هند سلیم از غم بتان عراق

تَذَرْوْ داده ز دست و کلاغ می‌گیرد

شمارهٔ ۴۱۱

رونق ناموس را چون عشق رسوا بشکند

نام یوسف چون بری، رنگ زلیخا بشکند

پیش ساقی لب ز حرف زهد و تقوی بسته ایم

کاسه ی زاهد مبادا بر سر ما بشکند!

بر من از بس منت بال هما آید گران

سایه ی او استخوانم را در اعضا بشکند

از نشاطم صحبت احباب برهم می خورد

بشکند گر توبه ی من، جام و مینا بشکند

دل چو الفت کرد با عشق نکورویان بلاست

کشتی ما چون برون آید ز دریا بشکند

ترسم از بس دست او می لرزد از شرم لبت

شیشه ی اعجاز در دست مسیحا بشکند

با دف و نی جانب میخانه می آید سلیم

کس ندیدیم توبه با این شور و غوغا بشکند

شمارهٔ ۴۱۲

درین ره کعبه سنگ راه باشد

همان به راهرو آگاه باشد

بگو توفیق را ای خواجه ی خضر

که با ما یک قدم همراه باشد

بلندی بایدت، بگذر ز پستی

ره معراج یوسف، چاه باشد

چو جان داری، چرا می ترسی از مرگ

چه باک از قرض، چون تنخواه باشد

به راهش سر نهادیم و گذشتیم

نماز رهروان کوتاه باشد

جنون عاشقان باید سلیما

اگر دایم نباشد، گاه باشد

شمارهٔ ۴۱۳

دل آشفته از نام شراب ناب می سوزد

گیاه خشک ما را همچو آتش آب می سوزد

چنان از آتش دل دود آهم مضطرب خیزد

که پنداری درون سینه ام سیماب می سوزد

به بسملگاه شوق کینه پردازان من آن صیدم

که از خونگرمی من دامن قصاب می سوزد

جنون از داغ های تن چنانم بی خبر دارد

که گویی جامه ی هستی مگر در خواب می سوزد

ز تاب شمع رویی محفل ما روشن است امشب

که چون پیراهن فانوس ازو مهتاب می سوزد

سلیم از بس دلم سرگرم استغفار عصیان است

اگر اشکی ز مژگانم چکد، محراب می سوزد

شمارهٔ ۴۱۴

کسی کز عاشقی دم زد، چه باک از دشمنی دارد

که مور این بیابان دعوی شیرافکنی دارد

به اهل عشق، آفت می رسد از دور او دایم

فلک چون آسیا با سینه چاکان دشمنی دارد

کرم، صد عیب اگر باشد کسی را، باز می پوشد

ز همت ابر نیسان پرده ی تر دامنی دارد

غلط انداز شو در عاشقی، تحصیل این معنی

ز قمری کن که در گلشن لباس گلخنی دارد

توانگر آشنای عشق چون شد، دشمن خویش است

حذر ز آتش به آن را کو لباس روغنی دارد

خدا از نیش آن شاعر، عزیزان را نگه دارد

که بر اندام او هر مو تخلص سوزنی دارد!

حریم خلوت ما شب سلیم از شمع مستغنی‌ست

که آب خانهٔ مستان چو آتش روشنی دارد

شمارهٔ ۴۱۵

چه پروای گلستان و سر و برگ چمن دارد

چو غنچه آنکه گلشن در درون پیرهن دارد

چنان از حلقه ی زلف تو باد صبح مشکین است

که پنداری گذر بر ناف آهوی ختن دارد

اسیر عشق را بر زندگانی اعتمادی نیست

که هر جامه که پوشد، تار چندی از کفن دارد

ندارد مومیایی سود، پیر ناتوانی را

که در هر عضو همچون زلف خوبان صد شکن دارد

چنان هنگامه ی رسوایی از عشق بتان گرم است

که از دامان ناصح آتش من بادزن دارد

سلیم از ناخن حسرت مبادا دست من خالی

که هرکس تیشه ای در کار خود چون کوهکن دارد

شمارهٔ ۴۱۶

مرا به کوی تو دلگرمی شراب آورد

که ریگ بادیه را سوی باغ، آب آورد

شکست رنگ به جای خمار گل ها را

که لاله آمد و یک سرمه دان شراب آورد

ز ناله یار رمید و به گریه رامم شد

گلی که باد ز من برده بود، آب آورد

به حیرتم که چه مشاطگی ست عشق ترا

که مرگ را به نظر خوبتر ز خواب آورد

لب تو در پی بیهوشی من است چنان

که آب اگر طلبیدم ازو، شراب آورد

به ترکتاز کجا می رود ندانم حسن

که پا ز حلقه ی گوش تو در رکاب آورد

ز خط به گرد گل او سلیم سبزه دمید

فغان که سایه شبیخون بر آفتاب آورد

شمارهٔ ۴۱۷

نوبهار است و جنونم سوی هامون می‌کشد

شور رسوایی مرا بر روی مجنون می‌کشد

زین بیابان، باد دایم کشته بیرون می‌کشد

زاغ همچون خامهٔ نقاش، مجنون می‌کشد

بس که گرد غم به خاطر دارم از دور جهان

اشک چون مور از دل من خاک بیرون می‌کشد

از ترازو حال ما را می‌توان معلوم کرد

در جهان هرجا که باری هست، موزون می‌کشد

باخبر گردد گر از ذوق نوای بیدلان

پنبه را گوش تو همچون داغ در خون می‌کشد

سرو اگر همچون تذروش بر سر خود جا دهد

خاطر لیلی به پای بید مجنون می‌کشد

صد نزاکت می‌کند در شربت کوثر سلیم

جام می اما به دستش ده، ببین چون می‌کشد

شمارهٔ ۴۱۸

شمع، برقع ز پی پاس تجلی دارد

پرده ی صورت فانوس چه معنی دارد

کار در عشق رسانده ست به جایی مجنون

که سیه خانه ز پیراهن لیلی دارد

خانه ای نیست که بی سایه ی قدش باشد

گرچه سرو است، ولی عادت طوبی دارد

دیگر از بهر رفوکاری چاک دل کیست

که گل از خار به کف سوزن عیسی دارد

طالب آملی ای کاش شود زنده سلیم

تا بداند سخن تازه چه معنی دارد

شمارهٔ ۴۱۹

زین چمن گر لاله ذوق از تاج شاهی می‌برد

غنچه سر در جیب خویش از بی‌کلاهی می‌برد

حاصل کردار خود دارد به دامن هرکه هست

می‌رود برق و ز خرمن رنگ کاهی می‌برد

کاش بخت تیره از سر سایه بردارد مرا

برق ره بر خرمن من زین سیاهی می‌برد

رهرو عشق تو آسایش چه می‌داند که چیست

پای در آب از برای خار ماهی می‌برد

پاک نتواند کند کین مرا زان دل سلیم

آب چشم من که از مژگان سیاهی می‌برد

شمارهٔ ۴۲۰

تا مرا تعلیم عشق او نواپرداز کرد

هر سر مو کز تنم سر زد، صدای ساز کرد

مدعای عندلیب ما نمی دانیم چیست

در گلستانی که مرغ بیضه هم پرواز کرد

گرم عاشق پروری کرد از وفا او را دلم

قمری ما سرو را آخر کبوترباز کرد

باغبان! فکر نسیمی کن برای این چمن

غنچه را بلبل به ناخن چند خواهد باز کرد؟

بی تکلف من نمی رفتم به بزم او سلیم

سرمه ی چشم پر افسونش مرا آواز کرد

شمارهٔ ۴۲۱

آنکه در پیری می عشرت به ساغر می‌کند

در کنار بام، مستی چون کبوتر می‌کند

گفتگوی مردم دیوانه دارد تازگی

تا سخن سر می‌کند، صد کس قلم سر می‌کند

از حقارت ننگرند اهل نظر سوی کسی

مور را آیینه‌ام نسبت به جوهر می‌کند

همچو نیکان می‌توان شد، بخت اگر یاری کند

قطره را امیدوار از خویش، گوهر می‌کند

خود به خود گردد مهیا حسن را اسباب ناز

مرغ دیبا بالش او را پر از پر می‌کند

وادی سرگشتگی هم خالی از همچشم نیست

گردباد از رشک مجنون خاک بر سر می‌کند

آسمان همچون حباب از جوش اشک من سلیم

برده سر در آب، تا باز از کجا برمی‌کند

شمارهٔ ۴۲۲

اسیر عشق تو سود و زیان چه می‌داند

گل چراغ، بهار و خزان چه می‌داند

اگر ز لطف، تو فکری به حال من نکنی

علاج درد مرا آسمان چه می‌داند

قدم به ره چو نهد طالب تو، ننشیند

چو سیل بادیه نقل مکان چه می‌داند

مزن چو ناخن مطرب به پیش خر طنبور

نوای سوختگان را جهان چه می‌داند

سلیم گفتم دارم به طره‌ات سخنی

به خنده گفت که هندو زبان چه می‌داند

شمارهٔ ۴۲۳

از نفس آنچه دلم دید، ز زنجیر ندید

گریه را چون سخن عشق گلوگیر ندید

چون صبا پای سبک نه، که درین ره مجنون

آنچه از نقش قدم دید ز زنجیر ندید

پیش ما رسم تواضع ز تواضع خیزد

خم نشد گردن ما تا خم شمشیر ندید!

تا خیال تو به جاسوسی دل ها برخاست

هیچ کس را بجز از من ز تو دلگیر ندید

کرده معشوق خود آن را، عجبی نیست اگر

روی نان را به همه عمر، گدا سیر ندید

غافل از جلوه ی سبزان نتوان بود سلیم

آنچه در هند دلم دید، به کشمیر ندید

شمارهٔ ۴۲۴

اهل شیراز، بهشتی صفتان دهرند

هرکه را مار غمی زهر زند، پازهرند

در صفاهان نتوان بی می شیرازی بود

اهل دریا همه محتاج به آب نهرند

هرکس خوب که بینی به جهان، شیرازی ست

راست گفتند که نیکان همه از یک شهرند

شیوه ی صلح کل از بس که در ایشان عام است

نتوان گفت که از دشمن خود در قهرند

از صفات خوش و اخلاق پسندیده سلیم

نتوان گفت که این طایفه اهل دهرند

شمارهٔ ۴۲۵

غریبی را به من عشقت وطن کرد

بیابان را به چشم من چمن کرد

چرا ای شمع خاموشی به بزمش

زبانت هست، می باید سخن کرد

چه حاصل شمع را از تاج زرین

که فانوسش پس از مردن کفن کرد

کجا اندیشه ای از مرگ دارد

کفن را آنکه چون گل پیرهن کرد

سلیم از ذوق غربت بی نصیب است

چو داغ آن کس که در یک جا وطن کرد

شمارهٔ ۴۲۶

رسید آن مست و از گردن صراحی در بغل دارد

سوار است و گلستان را سمندش بر کفل دارد

ز دست چشم مست او عجب گر جان توان بردن

که مژگانی به خونریزی چو شمشیر اجل دارد

مرا از اهل مجلس رشک بر فانوس می آید

که هر شب تا به وقت صبح، شمعی در بغل دارد

اگر از می خمی یا شیشه ای یابد چه خواهد شد

دماغ ما که از پیمانه ای بیم خلل دارد

به مخموران ز جام عشرت خود جرعه ای افشان

بنازم آن حریفی را که نقش او شتل دارد

مرا لب تشنه مردن در ره آوارگی خوشتر

که موج آب حیوان نقشی از طول امل دارد

می دولت همه از ساقی ایام می گیرند

سر اسلام خان این نشأه از فیض ازل دارد

چه صرفه می برد دشمن اگر با او در افتاده ست

که آب تیغ او با جوهر آتش جدل دارد

عجب نبود اگر بر حسن لیلی دامن افشاند

که طبع او چو حرف خود عروسی در بغل دارد

اگر صحرا ز همواری چو خلق عارفان باشد

ز خیل و اسب، راه لشکرش کوه و کتل دارد

ز خوان او که عالم زله بند آن بود دایم

گدا چون هاله قرص شیرمالی در بغل دارد

به شعر عاشقانه طبع او چون مایل افتاده ست

سلیم از ذوق آن کلکم سر و برگ غزل دارد

شمارهٔ ۴۲۷

روزگار از چمن وصل توام دور افکند

آن سرشکم که مرا از مژه ی حور افکند

چون صبوحی زده از خانه برآمد، خورشید

روشنی را ز حجاب رخ او دور افکند

حسن مغرور چو شمشیر جفا کرد بلند

خویش را شور جنون بر سر منصور افکند

تاب سرپنجه ی اقبال سلیمان داری

دست بتوانی اگر در کمر مور افکند

شب که سر داد دلم آه به سیاره سلیم

آتشی بود که در خانه ی زنبور افکند

شمارهٔ ۴۲۸

خورشید از نمود رخت بی نمود شد

آتش زبس که سوخت ز شوق تو، دود شد

از بس که منع دیدن یاران کند مرا

چشم من از تپانچه ی مژگان کبود شد

در طالعم نبود، ازان وصل رو نداد

دوری که قسمت من آواره بود، شد

تأثیر چشم زخم به افسون نمی رود

دود سپند، سرمه ی چشم حسود شد

بر کشتی شکسته ام از بس تپانچه زد

انگشت موج در کف دریا کبود شد

کاری نکرد کوشش و تدبیر ما سلیم

اوقات عمر صرف به گفت و شنود شد

شمارهٔ ۴۲۹

چون در دلش ز لعل تو اندیشه بگذرد

می چون عرق ز پیرهن شیشه بگذرد

فرهاد را بگو که ز جرم وفای تو

پرویز خود گذشت، اگر تیشه بگذرد

در عشق، موج گریه ام از آسمان گذشت

چون باده جوش زد ز سر شیشه بگذرد

از برق عشق، خشک و تر ما تمام سوخت

گریان همیشه ابر ازین بیشه بگذرد

بگذر ز پستی و به بلندی برآ، که آب

گل می شود به شاخ، چو از ریشه بگذرد

از آه، خفته در دل من اژدها سلیم

سیلاب ازین خرابه به اندیشه بگذرد

شمارهٔ ۴۳۰

خراب لعل لبت کی شراب می‌گیرد

که چشم را نمک او چو خواب می‌گیرد

خروش سیل سرشک مرا علاجی نیست

ز سنگ سرمه کی آواز آب می‌گیرد؟

صبا چو وصف می و می‌فروش با گل کرد

به خنده گفت که آیا کتاب می‌گیرد؟

چو گل ز پرورشم باغبان زیان نکند

که آب می‌دهد، از من گلاب می‌گیرد

سلیم آنکه چو موسی به حرف گستاخ است

ز کوه مطلب خود را جواب می‌گیرد

شمارهٔ ۴۳۱

کامم ز جهان گوهر نایاب برآمد

نانم ز صدف خشکتر از آب برآمد

بر کشتی صد پاره ی من بس که دلش سوخت

چون ابر سیه، دود ز گرداب برآمد

از میکده بگذر که به گرداب خم می

هرکس که فرو رفت ز محراب برآمد

از بس که مرا رشک به بی تابی او بود

کام دلم از کشتن سیماب برآمد!

چون دود که خیزد از سر شمع، شبم را

این تیرگی از گوهر شب تاب برآمد

در شعله خرامان رود آن گونه که گویی

پروانه به سیر شب مهتاب برآمد

موقوف صفیری ست سلیم آگهی ما

از ناله ی بلبل دلم از خواب برآمد

شمارهٔ ۴۳۲

در گدایی همت ما پادشاهی می‌کند

هرچه می‌خواهد به توفیق الهی می‌کند

پابرهنه می‌دوم بر روی نیش دوستان

آب کی اندیشه‌ای از خار ماهی می‌کند

آسمان از بس به زیر منتم خواهد، به من

می‌شمارد سرمه، گر چشمم سیاهی می‌کند

همچو من دیوانه‌ای در کوچهٔ زنجیر نیست

از محبت سیل با من خانه‌خواهی می‌کند

عافیت خواهی سلیم از فقر روگردان مباش

مرد درویش از قناعت پادشاهی می‌کند

شمارهٔ ۴۳۳

می‌گریزد خوابم از جایی که مخمل می‌برند

دردسر می‌گیردم تا نام صندل می‌برند

از خراش ناخن غم سینه‌ام دارد صفا

آینه چون زنگ می‌گیرد به صیقل می‌برند

آتش سودا ز بس در مغز من جا کرده است

از سرم در پیش پیش عقل، مشعل می‌برند

هیچ لذت چون مکرر دیدن معشوق نیست

رشک یک‌بینان او بر چشم احول می‌برند!

عیب‌پوشی چشم نتوان داشت از اهل جهان

بیشتر دستار اینجا از سر کل می‌برند

طرفه صحرایی‌ست این کز حسن بی‌پروا سلیم

ناخن شیر آهوانش بهر هیکل می‌برند

شمارهٔ ۴۳۴

به کوی عشق، دل دادخواه می‌خواهند

چو آفتاب، سر بی‌کلاه می‌خواهند

به چشمه خضر سراغم دهد، نمی‌داند

که تشنگان ذقن، آب چاه می‌خواهند

ز ناز و غمزه در آن چشم هرچه خواهی هست

ولی چه سود، اسیران نگاه می‌خواهند

به حال خضر ازین رهروانم آید رحم

که آب می‌دهد و نان راه می‌خواهند

دلی چو زاغ طلب کن به عزم گلشن هند

که رونما ز تو مرغ سیاه می‌خواهند

سلیم داغ نهان فاش کن به دعوی عشق

که منکران محبت گواه می‌خواهند

شمارهٔ ۴۳۵

قفس ترا چو خوش افتاد به ز باغ بود

گل است شعله کسی را اگر دماغ بود

درین چمن به گلم ذوق آشنایی نیست

به لاله گرمی من از برای داغ بود

دلم گداخت چو از باده روی او افروخت

بهار صبح، خزان گل چراغ بود

عجب به صحبت گل گر سرش فرود آید

هوای وصل تو آن را که در دماغ بود

کجا شکفته شود دل سلیم بی رخ او

چه شد که گل به کف و باده در ایاغ بود

شمارهٔ ۴۳۶

دیگر بهار شد که هوا گلفشان شود

دامن ز خون دیده پر از ارغوان شود

صد برگ شد ز فیض هوا هر گل زمین

سیر چمن نصیب همه دوستان شود!

چون سبزه، پاشکسته ی این باغ دلکشیم

چندان نشسته ایم که فصل خزان شود

در هر مقام، خضر ره ما به صورتی ست

گه می فروش گردد و گه باغبان شود

حاسد فسرده است ز پیری خود سلیم

شاید ز فیض این غزل ما جوان شود

شمارهٔ ۴۳۷

به عشق باده ز خون امید و بیم خورند

کباب پخته و خام از دل دو نیم خورند

به زور باده به مخمور می دهد ساقی

چو خستگان که دوا از کف حکیم خورند

کشیده اند صفی بیدلان عشق، ولی

شکست همچو گل و لاله از نسیم خورند

به کعبه باعث صد فیض گشت مستی ما

خوش آن شراب که در خانه ی کریم خورند

پیاله گیر چو آیی به بزم ما زاهد

حرام نیست شرابی که با سلیم خورند

شمارهٔ ۴۳۸

گل ز بویت در گلستان لاف شاهی می‌زند

لاله از داغ تو بر گل‌ها سیاهی می‌زند

بس که بازار گرفتاری ز عشقت گرم شد

مخرغ خود را مضطرب بر دام ماهی می‌زند

با وجود ناتوانی، عاجز کس نیستیم

شمع ما سیلی به باد صبحگاهی می‌زند

گوید از سرو چمن، بالای من موزون‌تر است

حرف‌های راست با این کج‌کلاهی می‌زند

عشق را با تیره‌بختان التفات دیگر است

برق دایم خویشتن را بر سیاهی می‌زند

اختیاری نیست کار عشق آن بدخو سلیم

راه دل را چشم او خواهی نخواهی می‌زند

شمارهٔ ۴۳۹

کاروانی دگر از مصر هوس می‌آید

مژدهٔ یوسفی از بانگ جرس می‌آید

طالع شهرت پروانه بلا شد در عشق

ورنه بی‌تابی او از همه‌کس می‌آید

چون صبا بوی سر زلف تو آرد گستاخ

سرزده تا به دلم همچو نفس می‌آید

کرده محرومی باغم به اسیری خشنود

زان که بوی چمن از چوب قفس می‌آید

ناامیدی روش اهل طلب نیست سلیم

از هما آنچه نیاید، از مگس می‌آید

شمارهٔ ۴۴۰

عنان شکوه را در بزم او دست ادب پیچد

ز خاموشی زبانم پای در دامان لب پیچد

درازی سر افسانه ی کلکم همان باقی ست

سخن را گرچه برهم، همچو دستار عرب پیچد

نمی دانم که کار [دل] کجا خواهد رسید آخر

به خودتاکی [چنین] چون زلف خوبان روز و شب پیچد؟

تن رنجورم از بیم فراموشی دم مردن

ز هر رگ رشته ای چون شمع بر انگشت تب پیچد

عجب دارم که روی لطف از آیینه هم بیند

ز هرکس آن نگار تندخو روی غضب پیچد

ز آزادی سلیم از خود برآور نام چون عنقا

چه پرواز آید از مرغی که در دام نسب پیچد

شمارهٔ ۴۴۱

از عکس رخش که تاب دارد

آیینه گلی در آب دارد

از خال، بیاض گردن او

صد نقطه ی انتخاب دارد

خواهد گردید کشته در عشق

سیماب چه اضطراب دارد؟

گنجایش یک نگه درو نیست

چشم تو ز بس که خواب دارد

از صبح چه غم چراغ ما را

پروانه ی آفتاب دارد

زنهار که از دکان ایام

آتش نخری که آب دارد!

هر چیز ازو سلیم پرسند

کلکم به زبان جواب دارد

شمارهٔ ۴۴۲

چشم خود بگشا حدیث خوش نگاهی می‌رود

گردنی برکش که حرف کج‌کلاهی می‌رود

در دلش از من غباری هست، پنداری که باز

آب چشمم از برای عذرخواهی می‌رود

رهروان رفتند و چون از کاروان واماندگان

برق ایشان را ز دنبال سیاهی می‌رود

آنچه در راه کسی باشد، ازان نتوان گریخت

گر روم بر آب، در پا خار ماهی می‌رود

وادی عشق است اینجا، نیست نومیدی سلیم

کاروان در منزل از گم کرده راهی می‌رود

شمارهٔ ۴۴۳

در ره شوق، دل از بیم خطر می‌لرزد

می‌نهم پا چون درین بادیه، سر می‌لرزد

که خبر داد ز لب‌تشنگی‌ام دریا را؟

که چو سیماب در او آب گهر می‌لرزد

نگذارد که ز کارم گرهی باز کند

ضعف طالع که از او دست هنر می‌لرزد

چه هوایی‌ست که اقلیم محبت دارد

که پسر تب کند آنجا و پدر می‌لرزد

نفس باد خزان در تو اثر کرده مگر؟

سخت آواز تو ای مرغ سحر می‌لرزد

کاش می‌بود دلش هم به ضعیفان چو سرین

که به باریکی آن موی کمر می‌لرزد

در هوای تو جوانان نه همین بیمارند

دل پیران همه تب دارد و سر می‌لرزد

در ره عشق، دلیری به جگر نیست سلیم

داغ او تا به دلم دید، جگر می‌لرزد

شمارهٔ ۴۴۴

چنان به عشق تو دل با زمانه شک دارد

که جنگ بر سر کوی تو با فلک دارد

چه غم ز صافی آواز خویش مطرب را

ز سنگ سرمه اگر مدعی محک دارد

حدیث هند و سیاهان دلفریب مپرس

که داغ لاله درین بوستان نمک دارد

زمانه مکتب اطفال گشته پنداری

که هرکه هست درو، شکوه از فلک دارد!

سلیم بر سر حرفی که وصف آل علی ست

چو نقطه باد سیه روی، هرکه شک دارد

شمارهٔ ۴۴۵

به راه شوق، خضر جستجو چه می داند

نشان چشمه ز من پرس، او چه می داند

سواد جوهر آیینه بلبلش کرده ست

وگرنه طوطی ما گفتگو چه می داند

ز شوق خاک در دوست، می کند عاشق

نماز را به تیمم، وضو چه می داند

ببین مسیح ز مردن چه غافل افتاده ست

ندیده مرگ پدر، ای عمو چه می داند

کمندافکنی از هر طرف درین باغ است

کسی سلیم به غیر از کدو چه می کند

شمارهٔ ۴۴۶

مژگان من وظیفهٔ خوناب می‌خورد

غواض نان ز سفرهٔ گرداب می‌خورد

داغم ز دست لاله که در موسم بهار

دارد شراب در قدح و آب می‌خورد

بی‌نغمه‌ای شکفته نگردد دل از شراب

خرم دلی که آب ز دولاب می‌خورد

زاهد به خانه جام بلورم به طاق دید

گفت این گل کدو ز کجا آب می‌خورد؟!

منعش مکن که در نظرش طاق ابرویی‌ست

آن کس که می به گوشهٔ محراب می‌خورد

حیران اضطراب گل و لاله‌ام، مگر

آب این چمن ز شبنم سیماب می‌خورد؟

آسایشی نمانده ز عقل و جنون مرا

در عشق رشته‌ام ز دو سر تاب می‌خورد

مرغی نیم که دانه‌خور بوستان شوم

از چشمه‌سار دام، دلم آب می‌خورد

زنجیر را کشاکش دیوانه بگسلد

زلف تو تاب از دل بی‌تاب می‌خورد

مستی سلیم باد حلال کسی که می

در روز ابر و در شب مهتاب می‌خورد

شمارهٔ ۴۴۷

ز خنده آب بقا را به تشنه شور کند

به زهر چشم، مگس را ز شهد دور کند

شکست کار دل من ازوست، کآینه را

خدا چو چشم بد از چهره ی تو دور کند!

به غیر باده ی گلگون ندیده ام هرگز

که جای در دل مردم کسی به زور کند!

می از سفال کشیدن صلاح کار من است

کدوی باده گل از ساغر بلور کند

سلیم آنچه ز وضع تو با تو می گویم

چو غیبتی ست که آیینه در حضور کند

شمارهٔ ۴۴۸

خوش آنکه خسته دلان می ز جام ژرف کشند

چو نقطه از دهن تنگ یار، حرف کشند

نمی‌کشند خجالت ز دوستان هرگز

چو تنگ‌حوصلگان می به قدر ظرف کشند

به طاق دار کمانی که مانده از منصور

کشند خسته دلان تو و شگرف کشند

خیال حسن سیاهان هند در ایران

چو سرمه‌ای‌ست که در چشم، روز برف کشند

چو گل ز شبنم می آن کسان که مست شوند

شراب عشق ترا با کدام ظرف کشند؟

مجوی صرفه ز آزادگان عشق، سلیم

که بار ننگ درم از برای صرف کشند

شمارهٔ ۴۴۹

شد بناگوش، چو صبحم همه یکبار سفید

موی سر بر سر من گشت چو دستار سفید

عجبی نیست درین دور که خط خوبان

در ته زلف شود چون شکم مار سفید

ای گل از چاک گریبان تو حیرت دارم

من که مویم شده چون صبح درین کار سفید

نازم ای رشته ی تسبیح که در حلقه ی کفر

نتواند شود از شرم تو زنار سفید

چشم یعقوب همین بر رهت ای یوسف نیست

چشم ها کرده چنین شوق تو بسیار سفید

تا بود رنگ حنا خون مرا، در ره شوق

نگذارم که شود ناخن یک خار سفید

ترسم از قحط خریدار به عهدت یوسف

موی چون شمع کند بر سر بازار سفید

سبز باید در و دیوار به بنگاله سلیم

چه کنی خانه ی خود را در و دیوار سفید؟

شمارهٔ ۴۵۰

قدح بر چشمهٔ خورشید در جوهر شرف دارد

چرا خرم نباشد تاک، فرزند خلف دارد

نظر گر بر تو باشد آسمان را، زان مشو خوشدل

خدنگ افکن نه چشم از مهر بر سوی هدف دارد

کسی از سیلی ایام، داد گوش من نگرفت

کجا خواهد رسید این شور و فریادی که دف دارد

اگر غواصی از دستت برآید، بحر هم از تو

نمی دارد دریغ آن نان خشکی کز صدف دارد

سلیم از دامن هرکس کشیده دست خود، اکنون

ز شاهان جهان، امید بر شاه نجف دارد

شمارهٔ ۴۵۱

اضطراب شعله را داغم به گلخن می‌دهد

پیچ و تاب رشته را زخمم به سوزن می‌دهد

آسمان را سوخت برق آه من، اینش سزاست

شعله را هرکس که جا در زیر دامن می‌دهد

در دیار ماست از بس بدشگون اسباب کین

هرکه دارد تیر و شمشیری، به دشمن می‌دهد

بس که با تاریکی این خانه عادت کرده‌ام

چشم نگشایم که آن یادی ز روزن می‌دهد

باغبان بر رغم بلبل، از صف نامحرمان

هرکه چشم زاغ دارد ره به گلشن می‌دهد!

معنی تسلیم بر هرکس شود روشن سلیم

همچو شمع از هر نسیمی تن به مردن می‌دهد

شمارهٔ ۴۵۲

ز بس اندیشه از آشوب ملک جم، نگین دارد

همیشه نقره خنگ خویش را در زیر زین دارد

جهان سامان خود را عیب پوش ناقصان سازد

ندارد دست هرکس را که بینی آستین دارد

سمندروار بر دریای آتش می زند خود را

ز مکتوبم کبوتر گرچه بال کاغذین دارد

فکنده چین بر ابرو از برای زیب حسن او را

دل ما شکوه ای گر دارد از نقاش چین دارد

گهی نالم، گهی گریم، گهی سوزم، گهی میرم

زمانه بی توام گر زنده دارد، این چنین دارد

سزد گر لاف همچشمی به شاهان می زند دهقان

سلیمان خود است آن کو نگین واری زمین دارد

نهد هر کس سلیم از مهر دستی بر دل ریشم

چو نیکو بنگرم، نیشی نهان در آستین دارد

شمارهٔ ۴۵۳

بلبل ما ناله بر آهنگ غربت ساز کرد

باغ را چون بال خود برهم زد و پرواز کرد

یوسف من! چشم پیران نیست تنها بر رهت

شوق مکتوب تو طفلان را کبوترباز کرد!

مطرب مجلس به زور نغمه آخر سرمه را

همچو خاکستر زبون شعله ی آواز کرد

جوهر ذاتی ندارد احتیاج تربیت

صورت آیینه را نقاش کی پرداز کرد

دیده ی پوشیده چون بادام در باغ جهان

از غبار صبح و دود شام نتوان باز کرد

کی تسلی می شود از سیر هندستان سلیم

گر به جنت رفت، یاد گلشن شیراز کرد

شمارهٔ ۴۵۴

عاشق پرشِکوه خاموش از تغافل می‌شود

طوطی از آیینه چون رو دید، بلبل می‌شود

فارغ از زخم خس و خاریم کز فیض چمن

دامنت ما خود به خود چون غنچه پر گل می‌شود

دست و پایی زن، که نبود در شمار زندگان

هرکه چون من نقش دیوار توکل می‌شود

حاصل سرمایهٔ خاشاک معلوم است چیست

در گلستانی که سودا با زر گل می‌شود

عاشقان دارند غوغا در شهادتگاه عشق

فتنه‌ها در خیل شاهان بر سر پل می‌شود

بعد مردن، از پریشانی به خاک من سلیم

تخم هر گل را که افشانند، سنبل می‌شود

شمارهٔ ۴۵۵

تنها من ضعیف ندارم بدن کبود

عشقم چنان فشرده که شد پیرهن کبود

گر بعد مرگ بنگری، از سنگ حادثات

چون لاجورد سوده بود خاک من کبود

جز من کسی کجاست که گیرد عزای من

همدم! به روز مرگ مرا کن کفن کبود

مجنون خسته، سنگ برای تو می خورد

لیلی! ترا برای چه گردیده تن کبود؟

هرگز مرا به چشم نیاید فلک سلیم

در حیرتم که از چه بود چشم من کبود

شمارهٔ ۴۵۶

ز می به آب فتادن مرا زیان دارد

شکسته رنگی من بار زعفران دارد

بهار آمد و بی گل شراب نتوان خورد

کلید میکده را نیز باغبان دارد

بود به قصد دلم زلف صیدبند ترا

ز شانه ترکش تیری که در میان دارد

جهان خراب شود گر سری زنم به زمین

جفای چرخ مرا بس که سرگران دارد!

هوای نفس کزو جغد خسته می نالد

هما هم از اثرش درد استخوان دارد

غریب جانوری همچو من ندیده کسی

سلیم گر همه عنقاست، آشیان دارد

شمارهٔ ۴۵۷

همچو مرغ از دست من پیمانهٔ مل می‌پرد

دامن گل از کفم چون بال بلبل می‌پرد

سیر و پروازش اگر آشفته باشد دور نیست

عندلیب این چمن بر بال سنبل می‌پرد

دام صحبت تشنگان افکنده‌اند آنجا، ولی

موج چون مرغابی آزاد از سر پل می‌پرد

زحمت خود می‌دهد هرکس دل آزاری کند

چوب گل ما می‌خوریم و ناخن گل می‌پرد

سربه‌سر گشتم سواد هند را، اکنون سلیم

مرغ روحم در هوای سیر کابل می‌پرد

شمارهٔ ۴۵۸

چو شعله آن گل رویم به روی خار کشید

به جای سرمه به چشمم خط غبار کشید

چه سادگی ست که خال لب تو آخر کار

به گرد خویش چو هندو ز خط حصار کشید

به رهروان جهان ترک آشنایی کرد

ز بس که خضر به راه من انتظار کشید

صبا ز حرف خزان خوش لطیفه ای انگیخت

که گفت با گل و بر گوش شاخسار کشید

ز شغل عشق، خلاصی ندارم ای منصور

مجال کو که توانم سری به دار کشید

سلیم از خط او شورش من افزون شد

جنون زیاده شود چون به نوبهار کشید

شمارهٔ ۴۵۹

ساقی ما که بسی چشم و دل از پی دارد

هم می و هم مژه دارد، دگری کی دارد

کار جوشن ز حریر می گلگون آید

چه غم از سنگ بود، شیشه اگر می دارد

جام می را به میان آر که وا خواهد کرد

نغمه ای مطرب اگر در گره نی دارد

نفسی خوش نزند دل که پشیمان نشود

خنده ی شیشه عجب گریه ای از پی دارد

عشق، صوت عجبی کرده به دل ساز سلیم

شیر در بیشه ی ما زمزمه ی نی دارد

شمارهٔ ۴۶۰

عشق آشوب دل و جوش درون می‌آرد

گل این باغ نبویی که جنون می‌آرد

دارد آبی چمن عشق که یک قطره از او

مرغ تا خورد ز پا رشته برون می‌آرد

هر سر موی از آن زلف پریشان راهی‌ست

که سر از کوچهٔ زنجیر برون می‌آرد

حسن مغرور به این ناز و نزاکت یارب

تاب هم‌صحبتی آینه چون می‌آرد؟

سوختم از غم دل هم‌نفسان، می‌بینید

که چه‌ها بر سرم این قطرهٔ خون می‌آرد

جوش زد داغ دل و شور جنونم افزود

شعله را فصل گل پنبه جنون می‌آرد

من نه آنم که زبونی کشم از چرخ، سلیم

این بلاها به سرم بخت زبون می‌آرد

شمارهٔ ۴۶۱

از دیر و کعبه تا به دو جانب دو خانه ماند

چون قبضه ی کمان دل ما در میانه ماند

خرمن ز خوشه، رفته ی جاروب برق شد

در خواب چشم مور ز غفلت چو دانه ماند

تاراج هرچه داشت، نمودیم و می خوریم

افسوس حلقه ای که به گوش زمانه ماند

نقصانی از رمیدن مرغان نشد ترا

همچون گره به حلقه ی دام تو دانه ماند

رفتم ازین خرابه و از ضعف سایه ام

همچون نشان دود به دیوار خانه ماند

در راه دین چه کار برآید ز منعمان

دستی که مور داشت در آغوش دانه ماند

عیشی سلیم قسمت ما نیست در جهان

دردسری به ما ز شراب شبانه ماند

شمارهٔ ۴۶۲

دلم به سینه ز ننگ سخنوری خون شد

نیم غلام کسی، نامم از چه موزون شد؟

چه قسمت است ندانم ز روزگار مرا

که تا شراب فرو رفت از لبم، خون شد

غم زمانه چو سرمایه ی کریمان است

هر آن قدر که کسی بیش خورد، افزون شد

نبود داخل عیش و نشاط هرگز عشق

به دور ماست که الماس جزو معجون شد

رسید کار به جایی ز عاشقی ما را

که در قبیله ی ما هرکه بود، مجنون شد

سلیم در خم آن زلف، دل قرار گرفت

خبر ندارم دیگر که کار او چون شد

شمارهٔ ۴۶۳

چشم پرافسون او سحرآفرینی می‌کند

تیر مژگانش ز شوخی دل‌نشینی می‌کند

آخر حسن است و کار او به زلف افتاده است

داده خرمن را به باد و خوشه‌چینی می‌کند

پیش پای خویش را هرکس نمی‌بیند چو شمع

لاف باطل می‌زند گر دوربینی می‌کند

نعمت فغفور را فیضی که در خاصیت است

کاسه چوبین گدا را چوب چینی می‌کند

سایه را با خویشتن همره نمی‌خواهد سلیم

همچو عنقا هرکه او وحدت‌گزینی می‌کند

شمارهٔ ۴۶۴

همای شوق من بر قاف همت آشیان دارد

قناعت می کند تا در تن خود استخوان دارد

حذر از بستر آسودگی کن گر غمی داری

دل مجروح را بوی گل دیبا زیان دارد

گره نگشاید از پیشانی ما ناخن عشرت

که ابروی اسیران تو چین در استخوان دارد

فلک از بیم پیرامون نگردد کشته ی او را

چو شیرخفته ای کز هیبت خود پاسبان دارد

پس از مردن سلیم از عشق آزادی مگر یابد

نیفتد بر کناری تا غریق بحر جان دارد

شمارهٔ ۴۶۵

دلم آسوده شد تا در خم زلفش مکان دارد

چو آن مرغی که بر شاخ بلندی آشیان دارد

ز هجر و وصل می سوزد دلم یارب چه بخت است این

که یاقوت مرا، هم آب و هم آتش زیان دارد

شب وصلم ز رشک غیر همچون روز هجران است

بهار گلشن ما چون حنا رنگ خزان دارد

به کوی عشق او چون می توانم گم کنم خود را؟

که همچون لاله هر عضو من از داغی نشان دارد

ملاحت هرکه می خواهد، به هندش رهنمایی کن

که حسن شورش انگیزش نمک در سرمه دان دارد

درین گلشن مرا رحمی به حال لاله می آید

که داغ بی بقایی چون زر هندوستان دارد

طلبکار دیانت چون کلیدیم اندرین بازار

متاعی را که می جوییم ما، قفل دکان دارد

شکست پیکرم از اشک خونین می شود ظاهر

کزو هر قطره‌ای چون دانهٔ نار استخوان دارد

ز گفتارم سلیم آزرده‌ای جز خود نمی‌بینم

اگر خاری درین باغ است، دست باغبان دارد

شمارهٔ ۴۶۶

وقت آن شد که جنون رخت به صحرا ببرد

دست خود سبزه سوی گردن مینا ببرد

بلبلان جمله هم آواز شوند از مستی

سرو دستی ز پی رقص به بالا ببرد

باخبر باش روی چون به چمن ای زاهد

گربه ی بید مبادا که دلت را ببرد!

دل ما از غم ایام به تنگ است، مگر

صندل سرخ می این دردسر ما ببرد

عشقبازان همه ناموس کش یعقوبیم

نگذاریم کزو صرفه زلیخا ببرد

تا قیامت گل خورشید دمد از خاکش

هرکه از راه تو خاری به کف پا ببرد

دل ما نیست همین بی رخش آشفته سلیم

این خزانی ست که رنگ از گل دیبا ببرد

شمارهٔ ۴۶۷

ای به خورشید سیاهی زده از روی سفید

ماه نو را ز رهت گرد بر ابروی سفید

سنبلی تاب به شاخ گل نسرین زده است:

خم گیسوی تو پیچیده به بازوی سفید

نشود هیچ در آیینهٔ روشن پنهان

دلِ چون سنگ تو پیداست ز پهلوی سفید

غیر من کز کمر نازک او بی‌تابم

نشنیدم که برد دل ز کسی موی سفید!

چه غم از تیرگی بخت، وفا گر داری

خوش بود خال سیه بر طرف روی سفید

عقل و هوش از من بیدل رخ او برد سلیم

از کدامین چمن است این گل خوشبوی سفید؟

شمارهٔ ۴۶۸

ز گریه گشت مرا دیده ی خراب سفید

به رنگ گل که شود در میان آب سفید

برابری به مه من نمی کند هرگز

چنین خوش است ادب، روی آفتاب سفید!

صفای سوختگی بین و فیض آتش عشق

که چون نمک شده خاکستر کباب سفید

ز تاب آتش می بس که چهره اش افروخت

به پیش او نتواند شدن نقاب سفید

ز بس که بی تو سیه دید روزگار مرا

ز گریه شد مژه در چشم آفتاب سفید

کنند اهل محبت ز فیض عشق سلیم

کتان خویش به صابون ماهتاب سفید

شمارهٔ ۴۶۹

چشم توام ز هوش تهیدست می کند

یک سرمه دان شراب، مرا مست می کند!

منعم مکن که گریه ی مستانه را دلم

چنان که می به جام و سبو هست، می کند

آرام، سازگار اسیران عشق نیست

بلبل فغان به شاخ چو بنشست، می کند

فریاد شد ز خانه ی همسایگان بلند

مطرب ز بس که زمزمه را پست می کند

آن باغبان که همت خود را بلند کرد

دیوار اگر کند به چمن، پست می کند

سوز دلم ز آبله لشکر کشیده است

هرجا که رو نهد چو کف دست می کند

تا کرده اند نسبت او را به گل سلیم

بوی گلم چو مرغ چمن مست می کند

شمارهٔ ۴۷۰

شورش منصور را آخر سرم معراج شد

مغزم از آشفتگی چون پنبهٔ حلاج شد

تاب یک افغان ندارد از نزاکت گوش گل

زین چمن صد بلبل از بهر همین اخراج شد

در گره چون غنچه محکم دار نقد خویش را

تا صدف بگشود دست بسته را، محتاج شد

پادشاه وقت خویشم کرد یک جام شراب

همچو شمعم شعله‌ای بر سر دوید و تاج شد

هرچه حاصل شد سلیم از عمر، آن را عشق برد

زین سفر هر چیز آوردیم، صرف باج شد

شمارهٔ ۴۷۱

دلم در باغ نتوانست امشب خواب راحت کرد

سحر را شورش مرغان به من صبح قیامت کرد

دلی بر باد دادم در ره مهر و وفای او

که خورشید از غبارش خانه ی خود را عمارت کرد

هوای کشته گردیدن به تیغ آفتاب خود

سراپای مرا چون شمع، انگشت شهادت کرد

صبا از چین زلف او مگر سوی چمن آمد

که بوی مشک، زخم لاله و گل را جراحت کرد

سلیم آزادی هرکس به محشر باعثی دارد

گناه می‌کشان را ساقی کوثر شفاعت کرد

شمارهٔ ۴۷۲

دلم چو لاله در اطراف باغ می‌رقصد

جنون ز بوی گلم در دماغ می‌رقصد

اصول دایرهٔ روزگار خارج نیست

به مجلسی که چو مستان ایاغ می‌رقصد

ز شیونی که کنم، بخت من چه غم دارد

چو عندلیب کند ناله، زاغ می‌رقصد

چراغ دیده از او گشت روشن و از ذوق

مژه به دیده چو دود چراغ می‌رقصد

سماع من بود از اضطراب عشق سلیم

سپند آتش، کی از فراغ می‌رقصد

شمارهٔ ۴۷۳

از گریبان سر نیاوردم برون تا چاک شد

دست بر سر داشتم چندان که دستم خاک شد

با غ بار دل ز بس آمیخت از سیلاب اشک

دامنم پرخاک همچون دامن افلاک شد

هیچ کس پرورده ی خود را نمی خواهد زبون

آب و آتش را خصومت بر سر خاشاک شد

بر سر افشانم کنون، کز بس که بر سینه زدم

سنگ در دست من دیوانه مشت خاک شد

هرچه می آید ز مستان می توان آن را کشید

زیر دست دیگری نتوان به غیر از تاک شد

یار تا از بزم می رفت، از غبار غم سلیم

شیشهٔ ساعت شده مینا، ز بس پر خاک شد

شمارهٔ ۴۷۴

به دست آیینه از عکس رخش گلدسته را ماند

ز شانه زلف او هندوی ترکش بسته را ماند

پریشانی ز شوق طرهٔ آشفته‌ای دارد

حدیث من که عقد گوهر بگسسته را ماند

شدم آسوده تا بر یاد او چشم از جهان بستم

به چشم من خیالش زخم مرهم بسته را ماند

مگر از صبح محشر روزن من روشنی یابد

که شب‌های سیاهم ابروی پیوسته را ماند

سلیم او را به جای خویش آوردن نه آسان است

دل آوارهٔ من عضو از جا جسته را ماند

شمارهٔ ۴۷۵

چو آیینه خیالش در دلم بسیار می‌گردد

تَذَرْوی در میان سبزهٔ زنگار می‌گردد

رهی می‌باشد از دل‌ها به سوی یکدگر، اما

اگر آید غباری در میان دیوار می‌گردد

اگر داری درشتی در مزاج خویش، عاشق شو

که هرجا سیل را افتد گذر، هموار می‌گردد

تنی داری که می‌میرد برای جامه، ای زاهد

سری داری که بر گرد سر دستار می‌گردد

سلیم از گریهٔ من آنچنان گل شد سر کویش

که تا پیدا کند خاکی سرم بسیار می‌گردد

شمارهٔ ۴۷۶

خون بی تابان به محشر نیست بی گفت و شنید

کشتن سیماب، دارد دعوی خون شهید

گر نباشد تیر او در سینه، نگشاید دلم

نسبت پیکان او با دل چو قفل است و کلید

در میان پیرهن دارد میان نازکی

همچو مو باریک و همچون تار پیراهن سفید

بخل در خوان کریمان نیست، از کم قسمتی ست

کز گلوی خویش، ماهی آب دریا را برید

در سفر دایم عزیزی هست این گلزار را

بلبل از پرواز اگر بنشست، رنگ گل پرید

کار ما افتاد با سبزان هندستان سلیم

کیسهٔ دل را تهی کردیم از سرخ و سفید

شمارهٔ ۴۷۷

نوبهار آمد که روی باغ را گلگون کند

سوز را در رقص آرد، بید را مجنون کند

کرد ظاهر غنچه ی گل را بهار از شاخسار

همچو طوطی کز قفس منقار را بیرون کند

ضعف ما از قوت عشق است، کو صاحبدلی

تا چو مو باریک گردد فکر این مضمون کند

در گلستانی که چون من بلبلی شد نغمه ساز

باغبان را زاغ اگر چشمش بود، بیرون کند

صد خیابان سرو، یک دم می شود موزون سلیم

باغبان گر می تواند مصرعی موزون کند

شمارهٔ ۴۷۸

چه غم دارد مرا از خویش اگر محروم می‌سازد

که شمع بزم ما پروانه را از موم می‌سازد

صباحت چیست چون پای ملاحت در میان آید

ندیده هند را قیصر، از آن با روم می‌سازد

چه حاصل دارد از دست فلک آه و فغان کردن

که ظالم را همیشه نالهٔ مظلوم می‌سازد

به آن جغدی که در معموری او را خلق نگذارند

نشان ده خانهٔ ما را، که ما را شوم می‌سازد

سلیم از خاک یونان محبت شد خمیر من

ز من پیر خرد مجهول‌ها معلوم می‌سازد

شمارهٔ ۴۷۹

نکته سنجان! صفحه را از وصف می گلگون کنید

مصرعی در پای هر سرو چمن موزون کنید

شورش ایشان ز مستی نیست، از دیوانگی‌ست

بلبلان را از چمن با چوب گل بیرون کنید

در مزاج هرکسی باشد شرابی سازگار

نوبت ما چون رسد، پیمانه را پرخون کنید

خوش بساط سبزه ای افکنده در صحرا بهار

آهوان خوش باشد، اما کفش را بیرون کنید!

شمع را کی می‌گذارد باد در صحرا سلیم

نقش لیلی را چراغ تربت مجنون کنید

شمارهٔ ۴۸۰

دوستان می‌روم از خود که صبا می‌آید

بگذارید ببینم ز کجا می‌آید

بر دلم دست نگارین که نهاده‌ست، که باز

به مشامم ز نفس بوی حنا می‌آید

جلوه‌ام بر سر خار است و چو دست گلچین

در رهش بوی گلم از کف پا می‌آید

سیل در بادیهٔ عشق چنان هموار است

که گمان می‌بری از کوه صدا می‌آید

بس که ترسیده ز درد و غم غربت چشمم

نگهم از سر مژگان به قفا می‌آید

ز استخوان خوردن من همچو چراغ کشته

بوی دود از سر منقار هما می‌آید

عمر جاوید، سلیم از می گلگون خیزد

تا بود باده، چه از آب بقا می‌آید؟

شمارهٔ ۴۸۱

حریر شعله ی ما را در آب می بافند

کتان ما به شب ماهتاب می بافند

نصیحت دل ما می کنند مردم، بین

که دام از پی مرغ کباب می بافند

برای شعله ی عریان آه ما افلاک

لباس برق ز تار شهاب می بافند

به عشق، خواب هوس می کنی؟ برو غافل

به کارخانه ی مخمل که خواب می بافند!

ستارگان، کفن خلق را سلیم ببین

چو عنکبوت چه با اضطراب می بافند

شمارهٔ ۴۸۲

در چمن ای گلرخان تا چند منزل خوش کنید

یا به چشم من گذارید و مرا دل خوش کنید

دلنشین باشد حدیث عشق در وارستگی

موج دریا چند، ای یاران ز ساحل خوش کنید

هر ادایی در حقیقت ره به جایی می برد

هرچه می بینید از مجنون و عاقل خوش کنید

جلوه ی خوبان، قیامت در جهان انگیخته ست

کشتگان از خاک برخیزید و قاتل خوش کنید

گفتگویی کز غرض باشد، ندارد اعتبار

عیش را دیوانه دارد، عاقلان دل خوش کنید

گوشه ی صحرا و دامان بیابان هم خوش است

چون سلیم ای همنشینان چند محفل خوش کنید؟

شمارهٔ ۴۸۳

خوش آنکه دوستی از دوست باخبر گردد

هما به گرد سر مرغ نامه بر گردد

اگر نمی طلبد در حریم دیده ترا

سرشک بهر چه در چشمم این قدر گردد

تو چون خرام کنی، گر کسی دگر نبود

چو دود شمع، ترا سایه گرد سر گردد

نگاهم از سر مژگان نمی کند پرواز

چنین بود چو پر و بال مرغ، تر گردد

چنین که محو تماشای صورتی چون طفل

ترحم است به حالت، ورق چو برگردد

بجز غبار دل خود سلیم چیزی نیست

که همچو سیل مرا توشه ی سفر گردد

شمارهٔ ۴۸۴

برگ عیشی قسمت ما نیست در بستان هند

هم‌زبان ما نشد جز طوطی از سبزان هند

بلبل گلزار ایرانم، بدآموز گلم

برنمی‌تابد دماغم سنبل و ریحان هند

چون قفس تنگ است بر ما عندلیبان این چمن

ما گواه از موی سر داریم در زندان هند

از شراب و از کباب بزم عیش ما مپرس

بی‌مژه چون آب ایران، بی‌نمک چون نان هند

دل به جمعیت منه در طرهٔ خوبان سلیم

زان که چندان اعتباری نیست با سامان هند

شمارهٔ ۴۸۵

نگاه از شوق دیدارت به چشم من نمی‌گنجد

چراغی کز تو روشن شد در او روغن نمی‌گنجد

هوای دامن صحرا چنانم مضطرب دارد

که همچون گردبادم پای در دامن نمی‌گنجد

سفر کردن به سوی دوستان ذوق دگر دارد

نسیم مصر از شادی به پیراهن نمی‌گنجد

دلی دارم من دیوانه از ذوق تماشایت

که چون آیینهٔ خورشید در گلخن نمی‌گنجد

درون غنچه می‌گنجید بوی گل، ولی اکنون

ز بس رسوا شد از شوق تو، در گلشن نمی‌گنجد

سلیم از بخیه زخم من ندارد قسمتی، آری

دلم از بس پر است از غم، در او سوزن نمی‌گنجد

شمارهٔ ۴۸۶

رفت اشکم که سری بر گذر یار کشد

صورت حال مرا بر در و دیوار کشد

ناخنی بایدش از برگ گل آورد به چنگ

هرکه خواهد ز دل مرغ چمن خار کشد

طاقت و صبر ازین بیش ندارم، وقت است

که مرا شور جنون بر سر بازار کشد

در ره شوق تو افتد چو گذارم به چمن

بلبلم از کف پا خار به منقار کشد

مرگ خوشتر بود از رحمت احباب، سلیم

مرهم از زخم دلم تا به کی آزار کشد

شمارهٔ ۴۸۷

دارم دلی که پای ز هر گلشنی کشید

هر کس گلابی از گل و او دامنی کشید

از داغ های سینه، فغان شکستگان

هردم چو بانگ نی سری از روزنی کشید

در راه شوق، بار تعلق وبال توست

عیسی شنیده ای که چه از سوزنی کشید

از کشتگان لاله، چمن بوی خون گرفت

زان توسن بنفشه سر و گردنی کشید

ضعفم سلیم از طلب کام بازداشت

مور شکسته، پای ز هر خرمنی کشید

شمارهٔ ۴۸۸

دل حزین عجبی نیست کز نوا افتد

اگر شکسته شود، کوه از صدا افتد

بهانه جوست خطر در قلمرو دل ها

شود شکسته گر آیینه، از صفا افتد

خدا به راه تو ننماید آنکه چون موسی

شکستگان ترا کار با عصا افتد

هزار ساله رهم دور شد ز یک تقصیر

رود چو پای کس از پیش، بر قفا افتد

عزیمت سفر، آواره ی محبت را

چو سیر تیر هوایی ست، تا کجا افتد

به فکر وصل تو شد صرف، حاصل عمرم

چو مفلسی که به سودای کیمیا افتد

سلیم، یار سفر کرد و غیر می آید

بلاست کار چو برعکس مدعا افتد

شمارهٔ ۴۸۹

همچو شمعم آتش از مژگان به دامن می‌چکد

اشک در ویرانه‌ام از چشمم روزن می‌چکد

خویش را کشتم ز شوق دلخراشی عاقبت

خون من از ناخنم چون تیغ دشمن می‌چکد

آنکه زخمم دوخت، آگه نیستم از حال او

این قدر دانم که خون از چشم سوزن می‌چکد

آب بر آتش زدن، کار بتان هند نیست

کز سر هر مویشان، چون شمع، روغن می‌چکد

در وداع خویش، چشم غیر را آن گل سلیم

می‌کند پاک و سرشک از دیدهٔ من می‌چکد

شمارهٔ ۴۹۰

چون مست من سوار به عزم شکار شد

شیر از پی گریز به آهو سوار شد!

بر من گذشت سروی و از شوق دامنش

همچون چنار دست من از کاروبار شد

می را بود به خون سیاووش نسبتی

هرجا که فتنه ای ست ازو آشکار شد

بالید چون حباب تن ناتوان من

آب و هوای میکده ام سازگار شد

در نافه مشک کهنه چو شد، خاک می شود

در دیده ام خیال خط او غبار شد

دیگر سلیم موسم شور جنون رسید

دیوانه مژده باد که فصل بهار شد!

شمارهٔ ۴۹۱

ز دام عشق کی آزادی‌ام هوس باشد

که رخنه در دلم از رخنهٔ قفس باشد

چه می کند چمن عیش ما بهاری را

که همچو فصل گل صبح، یک نفس باشد

درین چمن چه کنی فکر آشیان که درو

بنفشه را سر پرواز چون مگس باشد

ز بخت خویش چه نقصان که نیست در کارم

چو می فروش که همسایه ی عسس باشد

سلیم توبه ز می کرده ام، ولی در بزم

کسی که می دهدم جام، تا چه کس باشد

شمارهٔ ۴۹۲

دلم چون هاله دامی از پی صید مهی دارد

بلندانداز باشد، گرچه دست کوتهی دارد

زلیخا بست راه مصر را، اما نمی داند

به کنعان یوسف از هر تار پیراهن رهی دارد

اگر حسرت برد صید حرم از رشک، می شاید

بر آن بسمل که همچون کوی او قربانگهی دارد

ز باد احوال یوسف من خود ای یعقوب نشنیدم

ولی دانم که بلبل در گلستان چهچهی دارد

سلیم آهم دلیل ترکتاز عشق او باشد

غبار این بیابان مژده از خیال شهی دارد

شمارهٔ ۴۹۳

هیچ کس یک قطره آبم غیر چشم تر نداد

خواستم گر آتش از همسایه، خاکستر نداد

اعتباری دولت جمشید را پیدا نشد

تاک تا از دودمان خود به او دختر نداد!

کار عشق این است کز دل ها زداید تیرگی

هیچ کس آیینه ی روشن به روشنگر نداد

نسبتی در عاشقی ما را به مرغ بسمل است

تا ز ما صیاد سر نگرفت، ما را سر نداد

از فلک نتوان به افسون یافت کام دل سلیم

مار هرگز مهره ی خود را به افسونگر نداد

شمارهٔ ۴۹۴

جلوه را زیور نباید چون به آیین می‌رود

عار دارد از حنا، پایی که رنگین می‌رود

بیستون از درد تنهایی اگر نالد رواست

کوهکن خود رفت و اکنون نقش شیرین می‌رود

گر طبیب از جوش اشکم رفت از سر، دور نیست

گریه‌ام هرگاه آید، نقش بالین می‌رود

کوچه‌های تنگ دارد حسن او با این شکوه

حیرتی دارم که چون در خانهٔ زین می‌رود

پا سبک نه در بیابان طلب همچون نسیم

سنگ راهش همره است آن را که سنگین می‌رود

بلبلی دارم که از گلشن به بوی گل سلیم

تا سر بازار از دنبال گلچین می‌رود

شمارهٔ ۴۹۵

تیغ ما آلوده ی خون کسی از کین نشد

فتح شد روی زمین و توسن ما زین نشد

انجمن خندد ز بس بر گریه ی مستانه ام

نیست یک ساغر که همچون باده لب شیرین نشد

حاصل فغفور را دادم به چینی، تا مگر

در بساط من نباشد کاسه ی چوبین، نشد

ناصح اظهار جنونم بهر شهرت می کند

پرده ی رسوایی گل، دامن گلچین نشد

نیست در ایران زمین، سامان تحصیل کمال

تا نیامد سوی هندستان حنا رنگین نشد

تلخکامی بین که در غمخانه ی دنیا سلیم

هرگزم از شهد عمر خود لبی شیرین نشد

شمارهٔ ۴۹۶

اگر دریا ز اشکم دم زند، آشوب می‌خواهد

وگر آتش کند دعوی به آهم، چوب می‌خواهد!

نمی‌خواهم که از راز من او هم باخبر گردد

چو عشق اینجا رسد، کی قاصد و مکتوب می‌خواهد

ز روی دل بود نقشی که بر آیینهٔ جان است

بد کس را نخواهد هرکه خود را خوب می‌خواهد

در اصلاح دل من گوشهٔ دامان او کافی‌ست

غبار خانهٔ آیینه کی جاروب می‌خواهد

سلیم از جذبهٔ ظاهر چنین تحقیق شد ما را

که یوسف را زلیخا بیش از یعقوب می‌خواهد

شمارهٔ ۴۹۷

کسی را در فغان ناله چون محبوب می‌خواهد

اگر خاموش گردد، همچو آتش چوب می‌خواهد

دماغ آشفته بسیارند در کنعان شوق، اما

نسیم پیرهن می‌گردد و یعقوب می‌خواهد

ز بس در هر دیاری یار دور افتاده‌ای دارم

به هرسو می‌پرد مرغی، ز من مکتوب می‌خواهد

خدایا دور داری آن حریف بی‌تمیزی را

که بد می‌فهمد و از ما سخن را خوب می‌خواهد

سلیم آن بی‌وفا آخر وفا بر وعده خواهد کرد

ولیکن عمر نوح و طاقت ایوب می‌خواهد

شمارهٔ ۴۹۸

نسیم صبحدم از موسمی نوید دهد

که سرو رعشه ز سرما به یاد بید دهد

ز برگ بید که در آب ریخت باد خزان

حباب یاد ز طاس چهل کلید دهد

هوا ز بس که خنک شد، ز بیم جان زاهد

به قیمت می گلگون زر سفید دهد

کنون که آب طراوت به سرو و بید نماند

کجاست ساقی گلچهره تا نبید دهد

سلیم دل نگذاری به رنگ و بوی بهار

که گل به باغ نشان از حنای عید دهد

شمارهٔ ۴۹۹

لاله و گل چهره از شرم تو رنگین کرده اند

یوسفی، بهر همین نام تو گرگین کرده اند

نه همین نقش ترا در چشم من جا داده اند

در همه چشمی ترا چون خواب شیرین کرده اند

باخبر باش از زبان خود، که دانایان راز

از خموشی حلقه در گوش سخن چین کرده اند

ناخدایان تا که را در آب می رانند باز

کز سفینه بادپای موج را زین کرده اند

از بتان هند بر تحقیق بردم ره سلیم

این سیاهان سرمه در چشم خدابین کرده اند

شمارهٔ ۵۰۰

فلک انجام کاروبار ما داند چه خواهد شد

اگر دانه نداند، آسیا داند چه خواهد شد

خزانی هست در دنبال هر فصل بهاری را

درین گلشن همین برگ حنا داند چه خواهد شد

دلم را جز پریشانی نصیبی نیست در عالم

به این طالع، گرفتم کیمیا داند، چه خواهد شد

چنین کز روی بی مهری و بی پروایی ای بدخو

تو حالم را نمی دانی، خدا داند چه خواهد شد

تغافل می کند بر من سلیم از ذوق می میرم

اگر چشمش نگاه آشنا داند چه خواهد شد

شمارهٔ ۵۰۱

روز بی‌معشوق و شب بی‌جام گلگون می‌رود

می‌رود عمر سبک‌خیز و ببین چون می‌رود

از ملاقات سرشکم عمرها رفت و هنوز

چون گلوی صید بسمل ز آستین خون می‌رود

در بیابان جنون از بس که گرم جستجوست

خار می‌سوزد اگر در پای مجنون می‌رود

برنمی‌تابد تن روشندلان بار لباس

از نمد آیینه‌ام چون آب بیرون می‌رود

قطعه‌ای از خاک یونان است پای خُم سلیم

طفل اگر آید به درس اینجا، فلاطون می‌رود

شمارهٔ ۵۰۲

یک تن به جهان خاطر وارسته ندارد

عیسی نتوان گفت دل خسته ندارد

صد کوزه اگر چرخ فسون ساز بسازد

چون کوزه ی دولاب، یکی دسته ندارد

زاهد به سر راهگذر توبه فروش است

اما به دکان توبه ی نشکسته ندارد

تا شعله در آن غمکده با برق شریک است

یک مرغ چمن، خانه ی دربسته ندارد

ای دوست به جان تو که دیوان سلیما

چون قد تو یک مصرع برجسته ندارد

شمارهٔ ۵۰۳

یاد ایامی که بلبل چون من محزون نبود

همچو قمری، گفتگوی من به یک مضمون نبود

از شراب کهنه شد آخر علاج درد ما

حکمت خم گر نمی شد، کار افلاطون نبود

شاهدان باغ را معشوق ما رونق شکست

سرو را دیدیم، همچون قد او موزون نبود

آبله دارد ز نقش پای من روی زمین

این قدر آوارگی در طالع مجنون نبود

داد اگر جامی به دستم ساقی دوران سلیم

چون گرفتم جام را بر لب، درو جز خون نبود

شمارهٔ ۵۰۴

لب تو ساغر می را نمک به کار کند

رخ تو آینه را چشم اشکبار کند

گرفتم آنکه دهد وعده شاهد امید

دماغ کو که کسی صرف انتظار کند

تهی ز شیوه ی کم فطرتی چو کاری نیست

به حیرتم که کسی در جهان چه کار کند

بساط عرش به کوی تو گر شود در کار

زمانه خانه ی او بر خروس بار کند

فضای گلشن هندوستان گلستانی ست

که نخل موم چو عنبر درو بهار کند

کسی که سوخت چو پروانه ام سلیم، چه سود

که همچو شمع مرا گریه بر مزار کند

شمارهٔ ۵۰۵

چو می فروش به مینا شراب ناب کند

اشاره ای ز تنک ظرفی شراب کند

بهار رفت، چه شد جام می که می خواهد

شراب از پی گل، پای در رکاب کند

هلاک مشرب صیاد دام بر دوشم

که جای گل ز چمن بلبل انتخاب کند

در آفتاب مرا سوخت انتظار کسی

که شب به سایه ی گل، سیر ماهتاب کند

شعار دور فلک از سلیم اگر پرسی

چو آفتاب به انگشت خود حساب کند

شمارهٔ ۵۰۶

هرکه دلتنگ است کی در عشق چون من می‌شود

کز دلم تا بگذرد پیکان چو سوزن می‌شود

بسته راه روشنی بر کلبهٔ تاریک ما

گر سراسر چون کبوترخانه، روزن می‌شود

در شکستم مصلحت‌ها هست، ورنه در جهان

هرکجا فتحی‌ست چون شمشیر از من می‌شود

مشرب پروانه دارم در طریق دوستی

شاد می‌گردم چراغ هرکه روشن می‌شود

عشق در هرجا که رسم چرب نرمی عام کرد

سنگ بر اندام مینا موم روغن می‌شود

گوشهٔ چشمی اگر باشد ازو، در زیر تیغ

عاشقان را پوست بر اندام، جوشن می‌شود

مدعا از اعتبار سرمه می‌دانی که چیست

یعنی از حسن سیاهان، چشم روشن می‌شود

خستگان از بس که می‌میرند در زندان عشق

هر زمان در کوچهٔ زنجیر، شیون می‌شود

اختر اهل سخن، شمع ره آوارگی‌ست

سنگ موزون بیشتر سنگ فلاخن می‌شود

این بود گر آتش گل، هفتهٔ دیگر سلیم

گلشن از خاکستر مرغان چو گلخن می‌شود

شمارهٔ ۵۰۷

چو حسن پرده گشا از پی نظاره شود

ظهور صورت شیرین ز سنگ خاره شود

ز گریه هر نفس ای آفتاب بی تو مرا

چو صبح، چاک گریبان پر از ستاره شود

مرا به حلقه ی زنار، ننگ او افکند

که تار سبحه ی زاهد هزار پاره شود!

ز بس که در پی هر کار من پشیمانی ست

تمام عمر مرا صرف استخاره شود

درین محیط، سلیم از خطر کناره مکن

که همچو موج خطر از تو برکناره شود

شمارهٔ ۵۰۸

کار من خراب ندانم کجا رسد

موجی اگر به کلبه ام از بوریا رسد

دور فلک به کام حریفان دیگر است

نوبت به ما عجب که درین آسیا رسد

صد حرف می زنیم به آن بی وفا، ولی

هرگز چنان نشد که به یک حرف وارسد

یابد مگر به بادیه زاغ استخوان ما

جایی نمرده ایم که آنجا هما رسد

قمری کجا و نغمه ی آزادگان؟ کجاست

طوقی که همچو سرمه به فریاد ما رسد

از عشق در قلمرو دل خرمی نماند

سوزد به هر کجا نفس اژدها رسد

خورشید را سلیم در آن کوچه راه نیست

آنجا چگونه این دل بی دست و پا رسد

شمارهٔ ۵۰۹

فلک دایم به قصد مردم وارسته می‌گردد

چو صیادی که در دنبال صید خسته می‌گردد

درین گلشن مرا بر ساده‌لوحی خنده می‌آید

که دارد مشت خاری وز پی گلدسته می‌گردد

ز بی‌تابی سوی مقصود نتواند کسی ره برد

پی اسباب خانه، دزد ازآن آهسته می‌گردد

ز حرف او زبان من مددکار سخن‌چین است

چو آن نخلی که شاخ او تبر را دسته می‌گردد

ز چشم خوبرویان، ای غزال مشکبو دایم

به دنبال تو صد صیاد ترکش بسته می‌گردد

سلیم آن بی‌وفا زان چشم می‌پوشد ز حال من

که چشم هرکه بر این خسته افتد، خسته می‌گردد

شمارهٔ ۵۱۰

مشکل که یاد ما به قدح نوشی آورد

دوری ست نشأه ای که فراموشی آورد

رازی ست راز عشق که با هم دو گوش را

همچون کمان حلقه به سرگوشی آورد

از ناله در خمار به تنگ آمدم، کجاست

یک سرمه دان شراب که خاموشی آورد

تا هوش هست در سر من، گریه می کنم

کو یک دو جام باده که بیهوشی آورد

یک حرف نشنوی زمن و غیر سوی خویش

گوش ترا گرفته به سرگوشی آورد

بر یاد ما پیاله بنوشید همدمان

اما نه آن قدر که فراموشی آورد

تجرید را ز دست برآید مگر سلیم

کآیینه را برون ز نمدپوشی آورد

شمارهٔ ۵۱۱

بهار رفته ز بس دل‌پذیر می‌آید

ز بیضه مرغ چمن در صفیر می‌آید

نسیم شاخ شکوفه پیاله‌نوشان را

چو تحفه‌ای‌ست که از سوی پیر می‌آید

ز بس که بیخته آید نسیم ابر بهار

گمان بری که مگر از حریر می‌آید

نشاط سیل زند شانه از دم ماهی

به زلف موج که عید غدیر می‌آید

قدح به خم زن و زود ای حریف بر سرکش

که می ز شیشه به پیمانه دیر می‌آید

شراب خوردن آن طفل، تهمت پاک است

هنوز از شکرش بوی شیر می‌آید

ز بس به باغ، سلیم از ملال دلگیرم

به چشم، شاخ گلم همچو تیر می‌آید

شمارهٔ ۵۱۲

کجاست عشق که آتش فروز آه شود

مرا به چشمه ی تحقیق، خضر راه شود

هلاک مشرب آنم که پاره ی نمدی

اگر ز خرقه زیاد آیدش، کلاه شود

دهد به خلوت دل وعده ی وصال مرا

هزار حیف، کسی نیست تا گواه شود!

به رنگ اخگر کشمیر، روی خود را چند

کنیم زآتش می سرخ و او سیاه شود

ز خاک بر سر خود ریختن چو چاه کنان

اسیر عشق به هرجا نشست، چاه شود

ز بس رجوع خلایق، سلیم نزدیک است

که راه خانه ی درویش، شاهراه شود

شمارهٔ ۵۱۳

خودپرستند بتان، خیل خدا نشناسند

بر دل خسته ی مرهم طلبان الماسند

بود آلوده تن اهل ریا چون ماهی

غوطه زن گرچه به دریا همه از وسواسند

چیست در قید فلک حال خلایق، دانی؟

مور چندی که گرفتار طلسم طاسند

راحتی نیست چه در مرگ و چه در هستی ما

کفن و جامه همه از سر یک کرباسند

سوی ایران نتوانم روم از هند، سلیم

تیره بختان همه جا در گرو افلاسند

شمارهٔ ۵۱۴

باده در جام خمار من دلگیر کنید

شوق پروانه ام، از شعله مرا سیر کنید

باده در وقت سحر لذت دیگر دارد

صبح را از می صافی شکر و شیر کنید

ما اسیران وفا را سر آزادی نیست

حلقه در گوش من از حلقه ی زنجیر کنید

نوغزالان همه از دیده ی من می گذرند

بنشینید درین خانه و نخجیر کنید

جنگویان، چو سلیمم به جفا خو شده است

می کشد شوق مرا، دست به شمشیر کنید

شمارهٔ ۵۱۵

بازم از ابر قدح برقی به خرمن ریختند

آتش را از شراب نساب روغن ریختند

کی بود در سوختن سبقت به من خاشاک را؟

رنگ آتشخانه از خاکستر من ریختند

تا گذشتی از چمن دامن کشان چون آفتاب

لاله و گل، رنگ و بوی خود ز دامن ریختند

در بهشت آتش نباشد، بهر بزمش عاشقان

موم دل بگداختند و شمع روشن ریختند

از تماشای رخش برخاست دود از دل سلیم

آتشی در خانه ام از راه روزن ریختند

شمارهٔ ۵۱۶

خرم آن روزی که یاری جانب یاری رود

گل شود بر سر شکفته چون به پا خاری رود

شغل عشقی نیست تا دل را کنم مشغول آن

کو جنونی تا سر ما بر سر کاری رود

کارها را سهل نشماری که فوت دولت است

ملک اگر از دست جم بیرون نگین واری رود

در قفای سایه ی ابر بهاری می رویم

هرکه را بینی، به دنبال هواداری رود

غم مخور، فکر سخن کن، عقل اگر داری سلیم

مشتری کم نیست چون یوسف به بازاری رود

شمارهٔ ۵۱۷

رشکم ز گفتگوی تو خاموش می کند

نامت نمی برم که دلم گوش می کند

آیینه را وصال تو خوش روی داده است

عشرت همیشه رند نمدپوش می کند

بال هما به شهپر مصرع نمی رسد

دولت ازان طلب که سخن گوش می کند

صورت نبست در دل ما کینه ی کسی

آیینه هرچه دید، فراموش می کند

خواهد سلیم چید گلی از وصال او

خمیازه سخت خدمت آغوش می کند

شمارهٔ ۵۱۸

ساقی دلگشای ما آمد

رفت و بر مدعای ما آمد

جلوه گر گشت ختر رز باز

کهنه ی باصفای ما آمد

شیشه ی باده دید ابر بهار

تا چمن در قفای ما آمد

بیخودی آورد نسیم چمن

فصل گل هم برای ما آمد

شیشه ای هرکجا شکست، به گوش

می کشان را صدای ما آمد

گر نسیمی به مجلس مستان

رفت، آواز پای ما آمد

دل ما در بغل شکست سلیم

سنگ عشقی سزای ما آمد

شمارهٔ ۵۱۹

از نکهت تو باده ره هوش می زند

گل را حدیث روی تو بر گوش می زند

در آه و ناله مصلحت خویش دیده ایم

از پختگی ست گر می ما جوش می زند

مغرور صبر خویش مشو در جفای دوست

انگشت، عشق بر لب خاموش می زند

چندان که همچو دف ز جهان ناله می کنم

سیلی همان مرا به بناگوش می زند

زاهد چو حرف توبه به من می زند سلیم

هر دم سبوی باده به من دوش می زند

شمارهٔ ۵۲۰

دل به تدبیر رهایی چو به سویم بیند

چون گره، بسته ی صد سلسله مویم بیند

صاف سرچشمه ی حیوان، تهی از دردی نیست

خضر کو تا می یکدست سبویم بیند

آنکه منعم کند از باده ی گلگون دایم

نتواند ز حسد رنگ به رویم بیند!

چون روم از سر کوی تو، به من هرکه رسد

گره گریه ی پنهان ز گلویم بیند

خضر آن گه شود از همتم آگه که سلیم

مرده از تشنه لبی بر لب جویم بیند

شمارهٔ ۵۲۱

نه همین نازش مرا منع از رخ او می‌کند

هر گره در زلف، کار چین ابرو می‌کند

بی‌دماغی کرده است از بس که حالم را خراب

حیرتی دارم که گل را چون کسی بو می‌کند؟

چون گل رعنا رخش با لاله هرجا چهره شد

رنگ روی زرد من هم، پشتی او می‌کند

در تمام عمر سازد جمع، برگ سوختن

زندگانی این چنین باید که هندو می‌کند

خندهٔ مستانه حد کیست در باغ جهان؟

محتسب اینجا دهان غنچه را بو می‌کند

مرد، می‌باید که پا محکم کند اینجا سلیم

شیر دیبا را نهیب عشق، آهو می‌کند

شمارهٔ ۵۲۲

مشاطه خم گیسوی جانانه نسازد

از پنجه ی خورشید اگر شانه نسازد

روشن نشود دلبری شمع، کسی را

تا سرمه ز خاکستر پروانه نسازد

با مستی یک هفته، بگویید چمن را

کز لاله و گل این همه پیمانه نسازد

دلگیر شود شمع چو در خلوت فانوس

از موم بجز صورت پروانه نسازد

عشقم به خرابات کشید از در کعبه

رسوایی مجنون به سیه خانه نسازد

سیلاب سرشکی که سلیم از مژه ریزد

مشکل که جهان را همه ویرانه نسازد

شمارهٔ ۵۲۳

ز دست رفت دل و در پی شراب افتاد

فغان که مهر سلیمان ز کف در آب افتاد

به وعده کار فتاده ست عاشقان ترا

گذار قافله ی تشنه بر سراب افتاد

گذشت هجر به من، تا وصال او چه کند

چراغ صبحم و کارم به آفتاب افتاد

رخ تو از عرق شرم می برد هوشم

لطیف تر بود آن گل که در گلاب افتاد

سلیم، هند جگرخوار خورد خون مرا

چه روز بود که راهم به این خراب افتاد

شمارهٔ ۵۲۴

غبار خط نوخیزت ز سوی مشک می‌آید

نسیم کوچهٔ زلفت ز روی مشک می‌آید

عرق نوعی معطر می‌چکد از حلقهٔ زلفت

که پنداری مگر از شست‌و‌شوی مشک می‌آید

به یاد خط و خال او ز دل بیرون رود هوشم

به محفل در میان چون گفت‌و‌گوی مشک می‌آید

به وصل نسیه جان دادن، صلاح سینه‌ریشان است

که از سودای نقدا نقد بوی مشک می‌آید

سلیم از هرکجا عطار گلشن بار می‌بندد

به چین زلف او در جست‌و‌جوی مشک می‌آید

شمارهٔ ۵۲۵

فغان کز دِیْر، زاهد سبحه را بگسسته می‌آرد

ز کوی می‌فروشان توبه را بشکسته می‌آرد

غم‌خانه چرا داری که گر غارتگرت عشق است

ترا با خانه چون مرغ قفس، در بسته می‌آرد

برای سود و سودا رو به آتشخانهٔ دل کن

که هرکس مشت خاری می‌برد، گلدسته می‌آرد

روان کن زر برای می، که زر آن سرخ عیار است

که تا رفته، سبو را دست و گردن بسته می‌آرد!

سپند ای شاخ گل، حسن ترا در کار اگر باشد

ز آتش شوق ما پیش تواَش برجسته می‌آرد

سلیم ایام را در عیب‌پوشی نیست تقصیری

برای هرکه کوتاه است، کفش جسته می‌آرد

شمارهٔ ۵۲۶

هرکه شوق طایر وصل تو صیادش کند

غیر عنقا هرچه در دام آید، آزادش کند

غیر تیشه حربه ای خسرو نمی گیرد به دست

اندکی مانده که شیرین همچو فرهادش کند

روزگارم قدر نشناسد ز نادانی، که طفل

گنج نامه گر بیابد، کاغذ بادش کند

مرغ ما را تاب بی پروایی صیاد نیست

کاشکی بر گرد سر گردانده آزادش کند

از فراموشان زیر خاک بودن مشکل است

وقت آن کس خوش که چون میرد، کسی یادش کند

هرکه بیمار غم عشق بتان باشد سلیم

بر سر بالین اجل بنشیند و یادش کند

شمارهٔ ۵۲۷

لاله ای هرجا که بیند، داغ ما روشن شود

همچو چشم آشنا کز آشنا روشن شود

انتظار سوختن بی طاقتان را مشکل است

می کشد پروانه خود را شمع تا روشن شود

از قفای خضر، هرگز یک قدم کی می رود

راهرو را گر سواد نقش پا روشن شود

از طواف کعبه و بتخانه فیضی رو نداد

تا چراغ تیره بختان از کجا روشن شود

نیست ممکن کز غبار کلفت دوران سلیم

اختر ما چون چراغ آسیا روشن شود

شمارهٔ ۵۲۸

بر رخت راه نگاه از گلستان بیرون رود

شانه در زلف تو از موی میان بیرون رود

می روی از باغ و گل ها را پریشان می کنی

چون عزیزی کز میان دوستان بیرون رود

چون بسوزم، هر نفس خاکسترم از شوق گل

بی نسیمی همچو دود از آشیان بیرون رود

گر گل از بلبل حجابی می کند باور مکن

باش چندان کز گلستان باغبان بیرون رود

نه همین تنها ره کنعان زلیخا بسته است

می برد غیرت به هر سو کاروان بیرون رود

بس که دارم یار دور افتاده ای در هر دیار

می روم از خود، به هر سو کاروان بیرون رود

ذوق مستی آن کسی دارد که چون بلبل سلیم

در بهار آید به باغ و در خزان بیرون رود

شمارهٔ ۵۲۹

کرده ام در گوشه ی ایران قناعت کار خود

بس بود هندوستانم سایه ی دیوار خود

همچو بال مرغ بسمل مضطرب گردد، اگر

افکند موم دلم مطرب به موسیقار خود

شوق مستی در درون خم مرا جا داده است

هرکه را بینی، فلاطونی بود در کار خود

گر نسیمی عزم رفتن می کند، من همرهم

زین گلستان بسته ام همچون شکوفه، بار خود

این غزل در هند و مطلع را در ایران گفته ام

منفعل دارد سلیم ایامم از گفتار خود

شمارهٔ ۵۳۰

خنده ی شوخ تو فرصت به تغافل ندهد

زلف در بردن دل صرفه به کاکل ندهد

هر کجا زلف پریشان تو باشد، چه عجب

باغبان گر به چمن آب به سنبل ندهد

وصل خوبان به دو پیمانه ی می موقوف است

باغبان تا نشود مست، به کس گل ندهد

عشق را فایده ای نیست ز جمعیت حسن

زر گل، سود پریشانی بلبل ندهد

رزق هرچند که خود می رسد، آن به که کسی

پشت چون سایه به دیوار توکل ندهد

نیست سامان جهان قابل اظهار سلیم

کاشکی این همه گل عرض تجمل ندهد

شمارهٔ ۵۳۱

صبرم از درد تو تکلیف مداوا می‌کند

از سر زلف تو دل را چون گره وا می‌کند

همچو فرهادی نخواهی یافت ای شیرین، ولی

چون تویی را او ز سنگ خاره پیدا می‌کند

هر نفس در صحبت احباب، عید دیگر است

موج ازان هردم بغل گیری به دریا می‌کند

زین طرف عجز و نیاز و زان طرف دشنام و ناز

در میان ما و او قاصد تماشا می‌کند!

می‌شمارد داغ‌های سینه‌ام را آسمان

شیشهٔ ساعت حساب ریگ صحرا می‌کند

پوست بیش از خرقه دارد بخیه در اندام من

تیغ مژگان با اسیران تو این‌ها می‌کند

در سماع آیم ز ذوق رقص او من هم سلیم

گردبادی تا به صحرا دست بالا می‌کند

شمارهٔ ۵۳۲

دل بی‌لبت شکفته به ساغر نمی‌شود

کاری‌ست این که بی‌تو میسر نمی‌شود

ما عاجزان به عشق تو پیوند چون کنیم؟

دندان مور، قبضهٔ خنجر نمی‌شود

در کارها به صورت و معنی تفاوت است

آیینه همچو سد سکندر نمی‌شود

پای ادب دراز به اندازه می‌کنیم

از ما کسی چو آب گهر تر نمی‌شود

دل می‌برد پیام، به قاصد چه حاجت است

پرواز کبک همچو کبوتر نمی‌شود

هرگز کسی سلیم مربی خود نشد

تقصیر قطره نیست که گوهر نمی‌شود

شمارهٔ ۵۳۳

نهال ما که چو نی پر ز بند می‌روید

از او چو غنچه دل مستمند می‌روید

چنان ز عشق به دل داغ سوختن بردم

که بعد مرگ ز خاکم سپند می‌روید

ز آرزوی سر زلف او من آن صیدم

که هرکجا که نهم پا، کمند می‌روید

نصیب من دم آبی نشد ز همت من

چو سبزه‌ای که ز جای بلند می‌روید

به هر چمن که گشاید سلیم زخم نهان

ز شاخ، غنچهٔ او هرزه‌خند می‌روید

شمارهٔ ۵۳۴

دگر عشق بر جان غم پرورم زد

چو پروانه آتش به بال و پرم زد

جهان تیره گردید، گویا ز غفلت

صبا پشت پایی به خاکسترم زد

چو گل گشت دستارم آشفته بر سر

ز بس بی رخ او جنون بر سرم زد

من آن بلبل عاجز ناتوانم

که سوسن درین باغ با خنجرم زد

دل و دین و هوش مرا کرد پامال

سلیم آن سواری که بر لشکرم زد

شمارهٔ ۵۳۵

کرشمهٔ تو اگر دست از شراب کشد

ز باده، دست و دهن را سبو به آب کشد

تو چون پیاده روی، شاخ گل عنان گیرد

وگر سوار شوی، ماه نو رکاب کشد

به بزم حسن، رخ او کنایهٔ خوبی

به ماه گوید و بر گوش آفتاب کشد

خوش آن حریف که همچون حباب می دایم

به باده دامن آلوده را به آب کشد

سلیم رو به خرابات کن ز راه حرم

چه لازم است کسی این همه عذاب کشد

شمارهٔ ۵۳۶

آیینه از خیال رخش آفتاب شد

جام تهی ز یاد لبش پر شراب شد

ساقی به دست او برسان زود باده را

کز حسرت لبش دل پیمانه آب شد

در باغ بی لب تو کشیدم ز سینه آه

بر شاخ، غنچه چون دل بلبل کباب شد

با چشم تر به یاد تو رفتیم ازین جهان

چون طفل خردسال که گریان به خواب شد

بی طاقتی به کار محبت مکن سلیم

سیماب، کشته از سبب اضطراب شد

شمارهٔ ۵۳۷

بعد ازین از باغ در گلخن وطن خواهیم کرد

ترک همچشمی مرغان چمن خواهیم کرد

ما اسیران محبت وارث یکدیگریم

با فلک دعوی خون کوهکن خواهیم کرد

این زمان خود مصلحت را در خموشی دیده ایم

کار هرگه با سخن افتد، سخن خواهیم کرد

خارخار ناامیدی چند روزی مشکل است

همچو ماهی، خو به خار پیرهن خواهیم کرد

ما حریف این همه هنگامه سازی نیستیم

مژده یاران را که ترک انجمن خواهیم کرد

می کشد از هند، خاطر جانب ایران سلیم

همچو عنقا چند در غربت وطن خواهیم کرد؟

شمارهٔ ۵۳۸

بس که بر من چشم او افسون سودا می دمد

جای ناخن، حلقه ی زنجیرم از پا می دمد

هرکه را داغی به دل دیدم، ز حسرت سوختم

هوش از من می برد این گل ز هرجا می دمد

هیچ کس از کار من در راه عشق آگاه نیست

گل اگر بر دست گیرم، خارم از پا می دمد

بس که خار حسرتم بی روی او در دل شکست

همچو گلبن، جای مو، خارم ز اعضا می دمد

جنس سودایی که ما داریم از معموره نیست

این گل خودروی از دامان صحرا می دمد

عشق نگذارد که تأثیری شود ظاهر سلیم

این همه افسون که بر یوسف زلیخا می دمد

شمارهٔ ۵۳۹

گل از هوای تو در رنگ و بو نمی‌گنجد

ز شوق لعل تو می در سبو نمی‌گنجد

چو مو ضعیف شدم در هوای صحبت تو

ولی میان تو و غیر، مو نمی‌گنجد

در آشنایی دل‌ها چه باعثی باید

که در میان دو آیینه رو نمی‌گنجد

فزون ز طاقت منصور بود مستی عشق

شکوه سیل بهاری به جو نمی‌گنجد

سلیم زحمت بیهوده می‌کشند احباب

به زخم سینهٔ تنگم رفو نمی‌گنجد

شمارهٔ ۵۴۰

از بزم می چو آن قد رعنا بلند شد

آتش چو شمع از سر مینا بلند شد

از بس به سینه ی آه شکستم ز بیم او

دودم چو مجمر از همه اعضا بلند شد

پهلو به بستری که نهادم، ز سوز دل

آه و فغان ز صورت دیبا بلند شد

دیوانگان او چو خس و خار می دوند

تا دست گردباد ز صحرا بلند شد

هرجا حدیث ما رود، او نیز داخل است

نام فلک ز دشمنی ما بلند شد

آه و فغان من به فلک شعله زد سلیم

بگریز ای حریف که غوغا بلند شد

شمارهٔ ۵۴۱

چون گل ز پاره ی دلم اسباب داده اند

چون لاله ز آتش جگرم آب داده اند

خواهد بهانه از پی خون ریختن، مگر

تیغ ترا ز دیده ی من آب داده اند؟

زحمت مکش که کس نتواند به جور کشت

ما را که سخت جانی سیماب داده اند

قطع نظر ز طاعت حق، سجده کردنی ست

این طاق ابرویی که به محراب داده اند

خال تو همچو حلقه ی زلف تو دلرباست

این دانه را ز چشمه ی دام آب داده اند

بیهوده نیست روی به صحرا اگر نهند

دیوانگان که خانه به سیلاب داده اند

ساحل غبار بود ز خاطر سلیم رفت

تا راه ما به حلقه ی گرداب داده اند

شمارهٔ ۵۴۲

گلستان را سرو نوخیز قدش آباد کرد

فتنه را شاگردی مژگان او استاد کرد

بس که مرغان چمن از دام او ترسیده اند

سرو را قمری خیال سایه ی صیاد کرد

جای ماتم نیست چون روز شهادت می رسد

عید قربان است، می باید مبارکباد کرد

می کنم چندان که فکر آشنایان وطن

نیست در یادم کسی کو را توانم یاد کرد

از خس و خاری که بلبل را ز گل در دل شکست

آشیانی می تواند بهر خود آباد کرد

بر ورق صد صورت شیرین کشم هردم سلیم

عشق در دستم قلم را تیشه ی فرهاد کرد

شمارهٔ ۵۴۳

زلفت ز من حزین گریزد

این خوشه ز خوشه چین گریزد

در دست تو گل ز شرم رویت

وقت است در آستین گریزد

تیر تو ز صحبت دل ما

با موزه ی آهنین گریزد

از آفت برق، دانه ی ما

چون مور سوی زمین گریزد

تا کی ز جهان چو برق جستن؟

بیدرد! کسی چنین گریزد؟

از باده سلیم چون کشم دست؟

کی مور ز انگبین گریزد؟

شمارهٔ ۵۴۴

ز مرگم گر غبار غم که در دل بود، برخیزد

چو شمع کشته از لوح مزارم دود برخیزد

ز شوق او پس از مردن به خاک آرام می گیرم

که رهرو چون ز رنج ره دمی آسود، برخیزد

به گلخن با همه دیوانگی، آیم به تمکینی

که خاکستر به تعظیمم ز جا چون دود برخیزد

رسد چون چشم زخمی از جهان، غمگین نباید شد

ز افتادن چه غم، گر کس تواند زود برخیزد

اگر از شعلهٔ جوعش تمام شهر درگیرد

ز یک خانه عجب کز بیم صوفی دود برخیزد

سلیم افتاده کار من به مغروری که در محفل

ز خواب ناز با آواز چنگ و عود برخیزد

شمارهٔ ۵۴۵

بی‌نیازی عارفان را کارسازی می‌کند

سرو از آزادی خود سرفرازی می‌کند

می‌گزد انگشت از ضعف وجود من هلال

شعلهٔ مهر و محبت جانگدازی می‌کند

دوست گر از لطف خواهد بخیه بر زخمم زند

تار زلفش کوتهی با آن درازی می‌کند

گرم آتشبازی‌ام چون دید در طفلی پدر

گفت این بدبخت، مشق عشقبازی می‌کند

می‌زنم بر سینه سنگ از عشق او دایم سلیم

این چنین دیوانه خود را دل‌نوازی می‌کند

شمارهٔ ۵۴۶

از فروغ چهره، گلخن را چو گلشن می‌کند

از نگاه گرم، شمع کشته روشن می‌کند

گر به دامانم غباری نیست از خاک رهش

این همه گرمی چرا اشکم به دامن می‌کند

حسن او از گریهٔ من دارد این رونق، که آب

در چراغ لاله و گل، کار روغن می‌کند

از خزان گل غافل افتاده‌ست، چون ابر بهار

من بر او می‌گریم و او خنده بر من می‌کند

شیشه‌ام از بس که با سنگ است سرگرم نیاز

سجده پنداری به پیش بت برهمن می‌کند

نیست جز آهستگی با تیزمغزان چاره‌ای

رشتهٔ هموار، جا در چشم سوزن می‌کند

دشمن خود را نمی‌خواهیم سرگردان سلیم

شیشهٔ ما گریه بر سنگ فلاخن می‌کند

شمارهٔ ۵۴۷

سرشک شوق تو آبی به جوی ما آورد

غبار کوی تو رنگی به روی ما آورد

جهان سفله اگر داد جرعه ی آبی

همان نفس چو می آن را به روی ما آورد

رسید لشکر خط، عاشقان ز جا رفتند

جهان ترا به سر گفتگوی ما آورد

به می فروش بگویید رحم خوش چیزی ست

خمار، رعشه به دست سبوی ما آورد

سلیم قطره ی آبی نمی توان خوردن

چه دست بود که غم بر گلوی ما آورد

شمارهٔ ۵۴۸

با عشق، کی مراتب امید شد بلند؟

گردید سایه پست، چو خورشید شد بلند

دارد سری به سینه ی مجروح عاشقان

هرجا که ناخنی چو مه عید شد بلند

موج شراب، دام تذرو سعادت است

از فیض جام، پایه ی جمشید شد بلند

تعجیل آفت است، که هم بیشتر نماند

سرو چمن که دیرتر از بید شد بلند

ایام می دهد به شهان، هرچه می دهد

دست تو ای گدا به چه امید شد بلند؟

انگشت اگر کسی به لب جام زد سلیم

شور و فغان ز تربت جمشید شد بلند

شمارهٔ ۵۴۹

دلم آن زلف سیه برد و تغافل دارد

که سر زلف ندارد، خم کاکل دارد

از سر شوق رود تا پی آن طرف کلاه

غنچه دامن به میان از پر بلبل دارد

صبح شد، مست من از خواب صبوحی برخیز!

که صبا آمده و رقعه ای از گل دارد

مشکلی نیست که از عشق تو آسان نشود

در ره شوق تو سیلاب فنا پل دارد

مرد دنیا که خورد باده، ترقی نکند

سنگ در آب، همه رو به تنزل دارد

بی نیاز از کرم اهل جهانیم سلیم

نیست محتاج کسی، هرکه توکل دارد

شمارهٔ ۵۵۰

دود از جگرم زمزمه ی چنگ برآورد

این نغمه ندانم به چه آهنگ برآورد

آخر هوس خنده ی بیهوده درین باغ

چون غنچه ام از ذوق دل تنگ برآورد

پروانه ام و بایدم از قسمت نایاب

آتش ز پی سوختن از سنگ برآورد

رحمی که ز شوق می وصل تو چو نرگس

در دست مرا جام تهی زنگ برآورد

یک گل چو سلیم از چمن وصل تو چیدم

چون دست حنا بسته کفم رنگ برآورد

شمارهٔ ۵۵۱

در چمن شمشاد من گر شانه بر کاکل زند

باد از هر سو که آید طعنه بر سنبل زند

مهربانی های گل را بین که وقت بیخودی

هردم از شبنم گلابی بر رخ بلبل زند

در طریق عشقبازی از کسی کم نیستم

موج سیلاب غمم پهلو به طاق پل زند

شور سودا در سرش افزون شد از بوی بهار

باغبان خوب است بلبل را به چوب گل زند

کرد تسخیر خراسان و عراق از ساحری

خیمه می خواهد سلیم اکنون سوی کابل زند

شمارهٔ ۵۵۲

قلم من که سخن با ورق دل دارد

همچو خورشید بسی صفحه ی باطل دارد

بود از شوق خرابات و حرم هر بیتم

لیلی عشوه طرازی که دو محمل دارد!

گر به تعمیر نشد حاجت این دیر خراب

خم می پای چو طاووس چه در گل دارد؟

چند خمیازه دهد ساغر ما را چون گل

آخر از شیشه بپرسید چه در دل دارد

باده ی عیش تمنا مکن از جام هلال

شیشه ی سبز فلک، زهر هلاهل دارد

این که هردم به سر خرمن ما می تازد

کیست کز برق بپرسد که چه حاصل دارد

نرود از سر راه تو چو گل، پنداری

ریشه از جوهر خود آینه در گل دارد

چه غم از آفت چشم بد اختر، که سلیم

داغ تعویذ خود از زخم، حمایل دارد

شمارهٔ ۵۵۳

می کشان در انجمن چون حرف لعل او زنند

شیشه و پیمانه از مستی به هم پهلو زنند!

پادشاه خوبرویان است، چندان دور نیست

سرو [و] شمشاد چمن گر پیش او زانو زنند

نوک مژگانی درون چشمشان نشکسته است

گلرخان از بی غمی زان تیر بر آهو زنند

جور خود را بر ضعیفان آزماید روزگار

تیغ را دایم برای امتحان بر مو زنند

چشم بر اصلاح غمخواران سلیم از ابلهی ست

زخم نتوان زد به خود، گر بخیه را نیکو زنند

شمارهٔ ۵۵۴

به هر چمن که دلم با فغان درون آید

ز داغ لاله ی او تا به حشر خون آید

به شوق دیدن من سر به کوه و دشت نهد

ز هر دیار که دیوانه ای برون آید

نمی شود به فسون رام با کسی این مار

مرا به دست، سر زلف یار چون آید؟

نظر به جانب گل بی رخ تو نگشایم

به دیده ام چو گل چشم اگر درون آید

به فیض عشق بنازم که آفتاب سلیم

به دیدنم همه صبح از پی شگون آید

شمارهٔ ۵۵۵

به بزم وصل، دل من ز جا نمی جنبد

سرم چو سرو به رقص است و پا نمی جنبد

دعای ما به گلستان که می برد امشب؟

نسیم خفته و باد صبا نمی جنبد

سخن بیار و به تحسین ما معامله کن

سر کسی به جهان، غیر ما نمی جنبد!

چنان به جلوه سبکرو فتاده، نام خدا!

سمند عمر، که بند قبا نمی جنبد

سلیم ز آمدنش دل همین نه مضطرب است

ببین ز رعشه ی شوقم کجا نمی جنبد

شمارهٔ ۵۵۶

من این دردی که دارم چاره‌اش آن سیمتن باشد

علاج ضعف بیماران دل، سیب ذقن باشد

چو هندو از برای سوختن عشاق می‌میرند

ره دوزخ مرا دلکش تر از راه چمن باشد

به معشوق کسی هرگز ندارم ذوق آمیزش

به بلبل می‌دهم گل را، اگر در دست من باشد

به خوبان آشکارا عیش کردن، می‌کند داغم

به سرمه رشک من بیش از عبیر پیرهن باشد

کسی حرفی نمی‌گوید کزان صد عیب ظاهر نیست

عجب در نامهٔ راز خموشان گر سخن باشد

به یکتایی سلیم امروز در آفاق مشهورم

چو من مرغ نواسازی کجا در هر چمن باشد؟

شمارهٔ ۵۵۷

به عمر خضر تغافل ز بی نیازی کرد

چو شانه هرکه به آن زلف دستبازی کرد

نمی شود به ظرافت کسی حریف او را

توان چگونه به خورشید تیغ بازی کرد؟

درین زمانه که کاری به مدعا نشود

دگر چه کار توان جز زمانه سازی کرد؟

ز سنگ حادثه در هم شکست اندامش

چو شیشه هرکه به ساغر زبان درازی کرد

سلیم، قصه ی محمود و سومنات مخوان

که فتح بتکده ی دل، سلیم غازی کرد

شمارهٔ ۵۵۸

لبت چون غنچه دلتنگی ندارد

چو گل روی تو یکرنگی ندارد

به اهل کفر و ایمان سینه صافم

چو آب، آیینه ام زنگی ندارد

برای شیشه ی من هیچ کس نیست

که از دل، در بغل سنگی ندارد

سرود نوحه گر را جای خالی ست

نوای مطرب آهنگی ندارد

ز خون ما نگردد تیغ رنگین

سلیم از ما کسی رنگی ندارد

شمارهٔ ۵۵۹

به دل هر چیز بیند عشق آتشخو بسوزاند

ز گرمی در تن بیمار این تب، مو بسوزاند

به هندستان ز ما آیین دیگر در میان آمد

شود عاشق چو خواهد خویش را هندو بسوزاند

رود سوی چمن گر باد دامان نقاب او

به ناف غنچه همچون نافه رنگ و بو بسوزاند

چو لاله هر گل دیبای بستر را بود داغی

ز بس سوزد دلم، هر جا نهم پهلو بسوزاند

ترا خود حسرت چشم سیاهی نیست در خار

پلنگ این داغ ها بگذار تا آهو بسوزاند

سلیم امید دوزخ داردم خوشدل، مگر طالع

پس از مرگم به کام خویش چون هندو بسوزاند

شمارهٔ ۵۶۰

در عشق دلم را به جبین نقش وفا بود

بر سنگ زدم آینه را، عیب نما بود

عنقا که به من بر سر دعوی ست، نپرسید

روزی که من آواره شدم، او به کجا بود

بر کعبه ی کوی تو نشد خضر دلیلم

نقش قدم خویش، مرا قبله نما بود

هر سایه ی برگی به چمن نافه ی مشکی ست

بویی مگر از زلف تو همراه صبا بود؟

هر مرغ که از دام خود آزاد نمودیم

معلوم شد آخر که همان مرغ هما بود

خون شد جگر من، که سلیم از سر کویت

می رفت و چو مژگان تو رویش به قفا بود

شمارهٔ ۵۶۱

چو آهم گرم گردد، دوست از دشمن نمی‌داند

که آتش تند چون شد، آب از روغن نمی‌داند

ز شوق او دماغ پیر کنعان سوخت، پنداری

ره بیت‌الحزن را بوی پیراهن نمی‌داند

شکایت می‌کنند از باغبان، از گل نمی‌نالند

زبان عندلیبان را کسی چون من نمی‌داند

به حرف کس جدا از یکدگر هرگز نمی‌گردند

چو آن لب‌ها کسی رسم نمک خوردن نمی‌داند

سلیم آهم به لب از رخنه‌های دل نمی‌آید

غبار خانهٔ ویران، ره روزن نمی‌داند

شمارهٔ ۵۶۲

نماند باده و آن تندخو نمی‌آید

بهار آمد و گل رفت و او نمی‌آید

خمار همچو منی را شکستن آسان نیست

کجاست خم که ز دست سبو نمی‌آید

چه سود جلوهٔ خوبان، که از حجاب مرا

نظر بر آینه کردن ز رو نمی‌آید

چو فاخته نکنم یاد ناله‌ای هرگز

که موج سرمه ز دل تا گلو نمی‌آید

ز شوخ‌چشمی گل‌های این چمن، بلبل

ز بس که تر شده، پرواز ازو نمی‌آید

سلیم مشکل اگر افتدم گذر به وطن

به سوی چشمه دگر آب جو نمی‌آید

شمارهٔ ۵۶۳

از خون خویش می به ایاغ تو می کنند

گل ها شکفتگی به دماغ تو می کنند

چون زلف عنبرین بتان، ماه و آفتاب

مشاطگی دود چراغ تو می کنند

راضی نمی شوند به گل بلبلان مست

معلوم می شود که سراغ تو می کنند

رنگ قبول، سوختگی های عشق توست

تعریف حسن لاله به داغ تو می کنند

دیوان خود به دست حریفان مده سلیم

غافل مشو که غارت باغ تو می کنند

شمارهٔ ۵۶۴

گل ز رخسار تو رنگ و بو به دامن می کشد

لاله از شوق تو همچون شمع گردن می کشد

هرچه با دل کرده بودم، یافتم از عشق تو

انتقام سنگ را آتش ز آهن می کشد

در شکست خویش با این عاجزی دستم قوی ست

شیشه ی من سنگ از مشت فلاخن می کشد

خامه ی نقاش را ماند چراغ کلبه ام

کز نشان دود بر دیوار، سوسن می کشد

با حوادث بس که عادت کرده ام در خانه ام

انتظار سیل دایم چشم روزن می کشد

اهل حکمت، چاره ی فاسد به افسد می کنند

از کف پا خار بیرون نوک سوزن می کشد

رفتنم را غیر گر مانع شود از مهر نیست

از محبت کی کسی را خار دامن می کشد

زاهدان را می دهد جامی که هوش از سر برد

از کدوی خشک، پیر دیر روغن می کشد

در پی آزار پاکان است از بس روزگار

جوهری چون رشته گوهر را به سوزن می کشد

هرکه جامی خورد، من دارم خمارش را سلیم

انتقام دیگران را چرخ از من می کشد

شمارهٔ ۵۶۵

آنکه چون گل غیر جام لعل دورانش نداد

آب را جز در سفال آخر چو ریحانش نداد

هیچ کس چون موج، خندان سیر این دریا نکرد

کاین محیط از فتنه آخر سر به طوفانش نداد

سوختم بر حال آن دیوانه کز شور جنون

رفت بر صحرا، جهان ره در بیابانش نداد

عیش این گلشن مپرس از گل، که تعجیل خزان

فرصت یک آب خوردن در گلستانش نداد

غنچه ی ما تربیت از باغبان کم دیده است

جز در آتش آب هرگز همچو پیکانش نداد

کار ما بر مدعا زین سفله کی گردد سلیم؟

داشت هر کس آبرویی، این جهان نانش نداد

شمارهٔ ۵۶۶

یاد روی او کتانم را لباس ماه کرد

عشق او آیینه ام را روشناس آه کرد

تا به ساعد سوده گشت از بس به دل ناخن زدم

از تو دستم را فلک آخر چنین کوتاه کرد

تخته ی تعلیم لغزیدن ز نعلینش دهد

خضر هرکس را که در عشق تو رو بر راه کرد

راهزن خضر است اگر توفیق همراهی کند

در طریق عشق ما را غافلی آگاه کرد

غیر خود کس را نصیب از ذوق تنهایی نداد

آنکه با من در محبت سایه را همراه کرد

کس نکرد اوقات صرف می پرستی چون سلیم

هرچه کرد این پیر دیر، این بنده ی درگاه کرد

شمارهٔ ۵۶۷

اسیر عشق از کف ساغر خوناب نگذارد

بمیرد تشنه و چون موج لب بر آب نگذارد

بتی شد رهزن دینم که چون در ترکتاز آید

به کعبه غارت ابروی او محراب نگذارد

به تقریبی برآمد هرکه در هندوستان افتاد

خدا کشتی ما را هم درین گرداب نگذارد

درین گلشن ز بس خدمت زخدمتکار می خواهند

بنفشه باغبان را چون مگس در خواب نگذارد

سلیم از موج اشک خود خطر چون خاروخس دارم

چه شد برقی که ما را در ره سیلاب نگذارد

شمارهٔ ۵۶۸

اهل عالم که ز اقبال هما می گویند

از کسی هرچه ندیدند، چرا می گویند

آن کسانی که به رسوایی ما طعنه زنند

خبر از عشق ندارند چها می گویند

بس کن از ناله که در قافله ی خاموشان

این چنین طایفه را هرزه درا می گویند

پادشاهان ز کسی باج نگیرند که خلق

هرکه چیزی ز کسی خواست، گدا می گویند

سنگ بر شیشه ی ما چند زنی، عیبی نیست

که بپرسیم که این را چه ادا می گویند؟

عاشقان یک دو قدم رفتن و برگشتن را

در ره کوی تو، خمیازه ی پا می گویند!

بت پرستان ز کمالی که تو داری در حسن

چون ببینند ترا، نام خدا می گویند

می روی مست تغافل ز سر خاک سلیم

خاکساران تو ای دوست، دعا می گویند

شمارهٔ ۵۶۹

نه جا در باغ و بستانی، نه ره در گلشنی دارند

بنازم خرقه پوشان را که پرگل دامنی دارند

به درد عشق غمخواری ندارم، خرم آن جمعی

که گر خاری رود در پای ایشان، سوزنی دارند

ز مرغ و مور سرگردان تر و عاجزترم در عشق

که مرغان باغ و بستانی و موران خرمنی دارند

بساط باغ را ای باغبان گلچین به دامن برد

چه شد انصاف، اسیران دگر هم دامنی دارند

یکی نالد چو بلبل، دیگری رقصد چو شاخ گل

ببین ای توبه، می خواران چه بشکن بشکنی دارند

سلیم از قصه ی فرهاد و شیرین چند می گویی

به کار عاشقی امروز خوبان چون منی دارند

شمارهٔ ۵۷۰

مطرب این مجلس امشب راه دل‌ها می‌زند

چنگ بر طنبور و ناخن بر دل ما می‌زند

این که در دیر مغان منصور جا دارد بس است

از چه دیگر پیش مستان حرف بی‌جا می‌زند

کوهکن در عاشقی زد تیشهٔ خود را به سر

من دل دیوانه‌ای دارم که بر پا می‌زند

در نظر کی آیدش یک قطرهٔ آب گهر؟

چون شناور آنکه پشت پا به دریا می‌زند

در رکاب آن سوار مست می‌خواهد دود

سرو، دامن ورنه از بهر چه بالا می‌زند

از غبار دیدهٔ یعقوب، هر ساعت سلیم

مشت خاکی رشک بر چشم زلیخا می‌زند

شمارهٔ ۵۷۱

عشق از سرم چو شور ز میخانه کم نشد

آه از دلم چو گرد ز ویرانه کم نشد

مجلس تمام گشت و برای گل چراغ

دعوی میان بلبل و پروانه کم نشد

یک چوب گل به باغ برای دوا نماند

شور جنون بلبل دیوانه کم نشد

در آستان قیصر و خاقان کسی نماند

غوغای خلق از در میخانه کم نشد

شکر خدا که تفرقه ما را به هم نزد

بر باد رفت خرمن و یک دانه کم نشد

ماتمسرا سلیم، دل خسته ی من است

هرگز نوای نوحه ازین خانه کم نشد

شمارهٔ ۵۷۲

چون خم می امشب از مستی دلم در جوش بود

در نوازش کردنم دست سبو بر دوش بود

رفت ایامی کز آسایش نصیبی داشتیم

صرف داغ عشق شد گر پنبه ای در گوش بود

گل بسی شب ها به خوابت دید در آغوش خود

صبح چون بیدار شد، خمیازه در آغوش بود

صحبت امشب ندانم در گلستان چون گذشت

باغبان در خواب و بلبل مست و گل بیهوش بود

در غریبی ناله ما سرگشتگان آموختیم

در وطن تا بود سنگ آسیا خاموش بود

شب که ضبط گریه می کردم به بزم او سلیم

لخت دل در زیر مژگان، آتش خس پوش بود

شمارهٔ ۵۷۳

خطش به تازه باعث ناز و نیاز شد

کوتاه کرد زلف و حکایت دراز شد

محمود از کجا، سفر هند از کجا

این شور و فتنه بر سر حسن ایاز شد

در دیر مردم و زشرف مشت خاک من

در سجده گاه صومعه مهر نماز شد

سامان روزگار، پریشانی آورد

افتد گره به کار چو ناخن دراز شد

افتد ز بس که طشت کسی هر نفس ز بام

روی زمین چو معرکه ی طاس باز شد

از تاب عشق تا سر من گرم شد سلیم

چون شمع، کار من همه سوز و گداز شد

شمارهٔ ۵۷۴

سرم چو گوی به میخانه بی درنگ دود

دلم چو گوهر غلتان به تار چنگ دود

دلیرکرده ی می را ز خصم پروا نیست

چو کبک مست، بط می به روی سنگ دود

ز شرم وعده خلافی به عذر تند مباش

که عیب بیش نمایان شود چو لنگ دود

ز بیم روز و شب است این چنین شتابان عمر

چو آهویی که به دنبال او پلنگ دود

چو رهروی که دود در قفای خضر، سلیم

سفینه ام به محیط از پی نهنگ دود

شمارهٔ ۵۷۵

کسی کو تا ز کار اهل همت سر برون آرد

برد سر در کلاه فقر و از افسر برون آرد

فلک می گیرد آخر هرچه می بخشد، عجب نبود

که موج آب را چون رشته از گوهر برون آرد

به زر دفع حوادث می توان کردن درین گلشن

ولی کو فرصت آن کز بغل گل زر برون آرد

فلک از گریه ام در آب پنهان شد، نمی دانم

که آخر از کجا سر همچو نیلوفر برون آرد

عجب دانم که پیش از موج اشک من رسد آنجا

اگر قاصد ز پا همچون کبوتر پر برون آرد

نظر بر صرفه ی خویش است هرکس را که می بینی

فلک خورشید را پنهان کند، اختر برون آرد

به غارت چون گشاید دست مژگان تو، بتواند

که جوهر را چو خار ماهی از خنجر برون آرد

سلیم از قید گردون شد دلم فرسوده، خضری کو

که این آیینه را از زیر خاکستر برون آرد

شمارهٔ ۵۷۶

جز خم می کو کسی تا چاره ی پیری کند

عقل افلاطون در اینجا سست تدبیری کند

عقل جاهل می کند دلگیری ام را بیشتر

کو جنون کاملی تا رفع دلگیری کند

باهنر کی می توان کار جهان از پیش برد

بهر اسکندر کجا آیینه شمشیری کند

چون کسی کو آشنایی بیند و در بر کشد

پیر کنعان، گرگ یوسف را بغل گیری کند

در پریشانی خطر دارند اهل دل سلیم

رهروان را دزد در تنگی عنانگیری کند

شمارهٔ ۵۷۷

چه رنگ ها که ازین سیمتن شکسته شود

چه عهدها که ازین دلشکن شکسته شود

نصیب بود که چون شیشه، توبه را عمری

نگاه دارم و در این چمن شکسته شود

طلسم چرخ که عالم درو گرفتارند

امید هست که در دست من شکسته شود

به کودکی چو پدر دید طالعم را، گفت

چه تیشه ها که ازین کوهکن شکسته شود

ز ذکر توبه خموشم، که این سخن دایم

چو حرف لال، مرا در دهن شکسته شود

سلیم، حرف خزان در چمن بلندمگوی

مباد رنگ گل از این سخن شکسته شود

شمارهٔ ۵۷۸

ننگ مستی تا به کی قدر کمالم بشکند

نام توبه در دهن چون حرف لالم بشکند

در شکستن طالعی همچون حبابم داده اند

گر خورد پهلو ز موج می، سفالم بشکند

آسمان مست است و من در دست او پیمانه ام

گاه پرسازد، گهی همچون هلالم بشکند

باغبان دیوانه و من چوب گل خود نیستم

بی سبب تا کی درین گلشن نهالم بشکند؟

می شود از باطنم ظاهر نگارستان چین

آسمان گر همچو فانوس خیالم بشکند

در قفس همطالع مرغ کباب افتاده ام

هرکه بر من بگذرد، خواهد که بالم بشکند

بر امید وصل او تا کی ز بخت بد سلیم

فال بگشایم، دل از مضمون فالم بشکند

شمارهٔ ۵۷۹

ای دریده ز تو گل پیرهن خون آلود

لاله را داغ تو تعویذ تن خون آلود

اختران بر فلک از گریه ی من رنگینند

همچو دندان به درون دهن خون آلود

ماه عید است که گردیده نمایان ز شفق

زخم شمشیر مرا بر بدن خون آلود

هر حبابی ز سرشکم به خم طره ی موج

سر منصور بود در رسن خون آلود

مگذارید ز دستش که سر جم خورده ست

جام را چیست وگرنه دهن خون آلود

نفس آغشته به خون خیزدم از سینه سلیم

باد رنگین رود از این چمن خون آلود

شمارهٔ ۵۸۰

از قفای زلف مشکین تو عنبر می‌دود

در رکاب حلقهٔ گوش تو گوهر می‌دود

چون زلیخا در رهت ای یوسف گل پیرهن

گه به دیوار آفتاب و گاه بر در می‌دود

رهروان را نیست آرامی، که همچون گردباد

پا به دامن هرکه پیچیده‌ست بهتر می‌دود

قطره‌قطره اشکم از لب‌تشنگی در راه شوق

در سراغ آب، چون خیل سکندر می‌دود

می‌فروشد نکهت پیراهن او را صبا

برگ گل در باغ هرسو از پی زر می‌دود

اشک می‌جوشد ز چشمم در قفای او سلیم

پادشاهی رفته، وز دنبال، لشکر می‌دود

شمارهٔ ۵۸۱

اضطراب دلم از شوق تو دیدن دارد

مرغ بسمل چه هنر غیر تپیدن دارد

از ره دیر و حرم پای مکش همچو غبار

قدمی چند به هر کوچه دویدن دارد

ندهد تیغ سزای سر افسرطلبان

چون سر شمع، به مقراض بریدن دارد

پرده چون افکند از چهره ی گل، رویش را

دوستان خوب ببینید که دیدن دارد

ندهد دل که کسی بگذرد از کوچه ی ما

سیل اینجا هوس خانه خریدن دارد

نیست مکتوب، که این غنچه ی خون آلودی ست

راست این است که این نامه دریدن دارد

هر متاعی که بود، قابل سنجیدن نیست

بجز از باده ی گلگون که کشیدن دارد!

چون برد دست تهی از سر کوی تو سلیم؟

غنچه ای از چمن وصل تو چیدن دارد

شمارهٔ ۵۸۲

گل پی نکهت او دست دعا کرد بلند

شمع، گردن به ره باد صبا کرد بلند

هر قدم در ره گلشن خطری در خواب است

چون تواند جرس غنچه صدا کرد بلند؟

در ره کعبه ی دل، راز نهان بسیار است

هر سخن را نتوان همچو درا کرد بلند

خاک این غمکده چون بالش پر گر بالد

سر مویی نتواند سر ما کرد بلند

هرکه کوتاه کند رشته ی امید سلیم

دست خود را نتواند به دعا کرد بلند

شمارهٔ ۵۸۳

در ره عشق بتان جان ز بلا نتوان برد

سر درین راه به همراهی پا نتوان برد

خضر توفیق اگر راهنمایی نکند

راه بر قافله از بانگ درا نتوان برد

می گشاید ز گره کار اسیران، اما

این کلیدی ست کزان بند قبا نتوان برد

همه کاری بجز از مرگ، تلافی دارد

بازی باخته ای نیست که وا نتوان برد

راستی را نتوان در همه جا برد به کار

گوی ازین معرکه بیرون به عصا نتوان برد

دم شمشیر بود جاده ی عشق تو سلیم

سر ازین راه سلامت ز قضا نتوان برد

شمارهٔ ۵۸۴

ز بالین همنشینم هر نفس غمناک برخیزد

نشیند غنچه و چون گل گریبان چاک برخیزد

پریشانی به خاک هرکس از روز ازل آمیخت

به محشر هم پریشان چون غبار از خاک برخیزد

به داغ رشک آن افتاده، همچون لاله می سوزم

که نتواند ز مستی در چمن چون تاک برخیزد

می از آلایش هستی کشد دامان عارف را

چو کاغذ تر شود، از روی معجون پاک برخیزد

فلک صد دور می باید که در ایران زمین گردد

که همچون من غبار دیگری زان خاک برخیزد

سلیم ایام از پست و بلند خود نمی‌گردد

نشستم من به خاک راه تا افلاک برخیزد

شمارهٔ ۵۸۵

چه عیش ها که اسیران به وصل ساز کنند

سرشک اگر بگذارد که چشم باز کنند

ز پاکدامنی من به عشق می شاید

که همچو صبح به دامان من نماز کنند

چو دل ز شکوه تهی گشت، عمر افزاید

شود دراز، گره چون ز رشته باز کنند

برهنه ایم، که ننگ است اهل همت را

که دست خود به سوی آستین دراز کند

ز اتحاد، به محشر سلیم نیست عجب

که خاک پیکر محمود را ایاز کنند

شمارهٔ ۵۸۶

شکفته گل ز بر خار ما همیشه رود

چو موج کوچه دهد سنگ ما که شیشه رود

هنوز دامن اگر بیستون بفشارد

هزار سیل به هرسو ز آب تیشه رود

چو عشق در دلم آمد، هوس کنار گرفت

که شیر شعله چو بیند، برون ز بیشه رود

شراب باعث تسخیر خوبرویان است

به بوی باده ی گلگون، پری به شیشه رود

سلیم، سیر و سفر هم نهایتی دارد

چو آب چشمه کسی تا به کی همیشه رود

شمارهٔ ۵۸۷

اهل میخانه گلاب از گل صهبا گیرند

عرق فتنه ز درد ته مینا گیرند

بی سبب نیست همه گردش افلاک اینجا

شیشه ترسم که ازین میکده بالا گیرند

کوی عشق است که اطفال به تار مویی

دام سازند به بازیچه و عنقا گیرند

چکد از شرم دورنگی عرق از برگ گلش

نشنیدم که گلاب از گل رعنا گیرند

همچو جمشید، گدایان خرابات سلیم

ندهند از کف خود جام که دنیا گیرند

شمارهٔ ۵۸۸

جان فراوان است اگر جانانه‌ای پیدا شود

خانه بسیار است اگر هم‌خانه‌ای پیدا شود

در طواف کعبه و مسجد نشد پیدا، مگر

آنکه می‌جوییم در بتخانه‌ای پیدا شود

هرکس از ویرانه جوید گنج و اهل راز را

بهتر از گنج است اگر ویرانه‌ای پیدا شود

از شکاف پردهٔ فانوس، شمع انجمن

چشم بر راه است تا پروانه‌ای پیدا شود

عاقلان را از جنون عاشقان خیزد نشاط

عید طفلان است چون دیوانه‌ای پیدا شود

نوبهار آمد که همچون شاخ گل بر خرقه‌ام

دست بر هرجا نهی، پیمانه‌ای پیدا شود

روزی برق است خرمن خرمن دوران سلیم

مور خون‌ها می‌خورد تا دانه‌ای پیدا شود

شمارهٔ ۵۸۹

می تا به کی ز رنگم، در زیر ننگ باشد

آیینه از سرشکم، گرداب زنگ باشد

گویند عافیت نام، در این چمن گلی هست

یارب چه بوی دارد، آیا چه رنگ باشد؟

از عذر نیست هرگز دلگیر وعده ی او

کاهل همیشه خواهد همراه لنگ باشد

افلاک در سماعند از کینه جویی خلق

بر اهل فتنه عید است، روزی که جنگ باشد

جز هند و گلرخانش در هیچ کشوری نیست

آهو که خوابگاهش پشت پلنگ باشد

بت چیست ای برهمن، باری سجود خود کن

مهر نماز از خاک، بهتر ز سنگ باشد

عالم اگرچه تنگ است بر ما سلیم، اما

نقش دهان یار است، بگذار تنگ باشد

شمارهٔ ۵۹۰

از جهان هرکه چو ما خرقه بدوشان گذرد

چشم بر هم نهد از سرمه فروشان گذرد

اجل آید به سرم هردم و نومید رود

چون سخن چین که به اطراف خموشان گذرد

چاره ی آفت ایام، تجرد نکند

سیل اینجا ز سر خانه بدوشان گذرد

برگی از جلوه ی حسنت به چمن خالی نیست

همچو یوسف که به آیینه فروشان گذرد

آمد از دیدن حالم به فغان عشق، سلیم

چون به ویرانه رسد سیل، خروشان گذرد

شمارهٔ ۵۹۱

در گلستانی که هر زاغی خوش آوازی کند

بلبل آن بهتر که ترک نغمه پردازی کند

روز روشن وقت صورت بازی آیینه است

هست عیبی در هنر آن را که شب بازی کند

ترکش پرتیر گردد بال مرغان هوا

از فغان هرگه دل من ناوک اندازی کند

در قفس روزی که بر بادم دهد تحریک شوق

چون مه نو هر پر من اوج پروازی کند

آسمان را کی وجود می نهد هرگز سلیم

آنکه آه او شب و روز آسمان سازی کند

شمارهٔ ۵۹۲

رهنمای مقصد هرکس توکل می‌شود

همچو ابراهیمش آتش لاله و گل می‌شود

گر ز قید ناخدا آزادسازی خویش را

موج دریا همچو مرغابی ترا پل می‌شود

سفله را کی می‌توان از لاف دولت منع کرد

باغبان چون در چمن گل دید، بلبل می‌شود

صحبت مستان تمام عمر در پای گل است

بلبلان را گرچه صحبت بر سر گل می‌شود

سایهٔ گل، طشت آتش بر سرم ریزد سلیم

لطف او بر من ز بخت بد، تغافل می‌شود

شمارهٔ ۵۹۳

نگذرد فتنه ز راهی که پی او باشد

از برای چه کسی این همه بدخو باشد

مار هرچند ضعیف است، نه آخر مار است؟

ایمن از زلف مشو گر همه یک مو باشد

برهمن را ز پرستیدن بت منع مکن

شاید ای شیخ که حق بر طرف او باشد

چون تواند کسی از خاک وطن سر پیچد؟

خشت خم دختر رز را گل سرشو باشد

می کند راز جهان در نظرم جلوه سلیم

جام جمشید مرا کاسه ی زانو باشد

شمارهٔ ۵۹۴

مرا معانی کوتاه، دلپسند نباشد

چو کر نمی شنوم تا سخن بلند نباشد

اگر بود ز من آزرده مدعی عجبی نیست

ز مومیایی، راضی شکسته بند نباشد

خراب گرمی هنگامه ی پیاله کشانم

که غیر دانه ی سبحه درو سپند نباشد

به قید عشق درآی و خلاص شو که درین دشت

حصار صید بجز حلقه ی کمند نباشد

کسی که دید ترا، بست دیده از همه عالم

اسیر عشق تو مشکل که چشم بند نباشد

در آن دیار که باشد سلیم رسم جدایی

دم مسیح به بیمار سودمند نباشد

شمارهٔ ۵۹۵

برای طعنه ی ما این همه چه در جوشند

که عاقلان همه دیوانه ی قبا پوشند

نشاط مستی ما را به شب تماشا کن

که روز، باده کشان چون چراغ خاموشند

چمن ز بلبل و قمری به کام صیاد است

زبس که شاخ گل و سرو، دوش بر دوشند

در وصال زن ای دل که همچو خمیازه

بتان هند همه خانه زاد آغوشند

که رفته است ازین خاکدان، نمی دانم

کز آسمان، همه عالم جنازه بر دوشند

اگر غلط نکنم، راحت از جهان رفته ست

وگرنه موی بر اعضا چرا سیه پوشند

سلیم شکوه ازان تندخو خطر دارد

خموش باش که دیوار و در همه گوشند

شمارهٔ ۵۹۶

در سر کوی تو جمعند پریشانی چند

بند بر بند قبا بافته عریانی چند

دل دیوانه ی ما زلف ترا در کار است

باید این سلسله را سلسله جنبانی چند

کشتی ما نه چنان هم به کنار آمده است

که توان قطع نظر کرد ز طوفانی چند

از دکانی که گشوده ست جنون، می پرسد

گل چو خمیازه کشان چاک گریبانی چند

خوش نگردد دلم از گریه، که خرم نکند

خرمن سوخته را قطره ی بارانی چند

یک نگین وار زمین است و هزاران جمشید

مانده از این ده ویران شده دهقانی چند

شده مرهم طلب ای همنفسان زخم سلیم

نیست گر معدن الماس، نمکدانی چند

شمارهٔ ۵۹۷

جرعه ای تا می خورد، خون در ایاغم می کند

تا دماغی می رساند، بی دماغم می کند

بس که چون دیوانگان آشفته می بیند مرا

باغبان با چوب گل بیرون ز باغم می کند

قسمت من نیست هرگز مهربانی از کسی

چون صبا، پروانه خصمی با چراغم می کند

بی تو هرگه می روم سوی چمن، در پای سرو

آب از خود رفتنی دارد که داغم می کند

بلبلم، اما سلیم از بی وفایی های گل

اشک خونین در چمن همچشم زاغم می کند

شمارهٔ ۵۹۸

زین گلستان تا قیامت، جوش بلبل کم مباد

چون پیمبر سایه ی ابر از سر گل کم مباد

همچو طوطی خرمی پرورده ی این گلشن است

بیضه ی شبنم ز زیر بال بلبل کم مباد

بلبل و پروانه را چشم از فروغش روشن است

از چراغ لاله ی او، روغن گل کم مباد

هرکه خواهد کم کند یک مو ز زلف سنبلش

سایه ی شمشیرش از سر همچو کاکل کم مباد

تا قیامت می کشان این گلستان را سلیم

گردش پیمانه چون دور تسلسل کم مباد

شمارهٔ ۵۹۹

بی تو معموره ی دل رو به خرابی دارد

مو به مویم ز جنون سلسله تابی دارد

برنیاید ز فلک در طلبت کام جهان

همچو آن تشنه که پیراهن آبی دارد

آخر کار دل از عشق تو پیداست که چیست

که سر رشته ی این مرغ، کبابی دارد

بیخودم از لب مستی که چو آب زمزم

غنچه ته جرعه ی او را به گلابی دارد

رغبتم هیچ نمانده ست به شیرینی جان

دل خونابه فشان، حال شرابی دارد

ماتم تشنه لبان گر نگرفته ست حباب

از برای چه به تن جامه ی آبی دارد؟

چه غم است از فلک آن را که به غم خوی گرفت

چون سمندر که فراغت ز کبابی دارد

شکوه هرچند که دل را ز غم دوست، سلیم

بی حساب است، ولی حرف حسابی دارد

شمارهٔ ۶۰۰

خروش فتنه‌ای از روزگار می‌آید

چو بانگ سیل که از کوهسار می‌آید

صفای دل طلبی، چشم از جهان بربند

که رخنه‌ای‌ست کز اینجا غبار می‌آید

ز چوب عود بود کشتی فناطلبان

که هرچه غرق شود زان، به کار می‌آید

جنون ز سبزهٔ خط تو در سرم گل کرد

که از خزان تو بوی بهار می‌آید

گرم به وصل رساند سلیم، نیست عجب

که هرچه گویی ازین روزگار می‌آید

شمارهٔ ۶۰۱

پرتوی هردم به دل فیض الهی افکند

وقت آن آمد که داغ ما سیاهی افکند

سرفرازی از سر عریان بود خورشید را

شمع سر در پیش از صاحب کلاهی افکند

می شود لب تشنه را معلوم، راز تشنگی

بر لب دریا اگر گوشی چو ماهی افکند

لاله در باغ از نوید مقدم او همچو شمع

تاج خود را پیش باد صبحگاهی افکند

کوششی دارد پی سرمایه ی خود هرکه هست

بخت من بردارد، ار داغی سیاهی افکند

چشم مستت ریخت خونم را، بلی اینش سزاست

هرکه طرح آشنایی با سپاهی افکند

چتر سبز تاک را نازم که مستان را سلیم

سایه اش در سر هوای پادشاهی افکند

شمارهٔ ۶۰۲

دلم امشب ز جنون چون خم می جوشان بود

چون گلم چاک گریبان ز هم آغوشان بود

یاد میخانه که آنجا به گدایی دایم

همچو آیینه سکندر ز نمدپوشان بود

کس چه داند که میان گل و بلبل چه گذشت

هرکه امشب به چمن بود، ز بیهوشان بود

شب که می رفت به کف جام شرابش از یاد

می توان یافت که در فکر فراموشان بود

عشق را سلسله جنبان تویی امروز ای دل

بی تو زنجیر جنون، کوچه ی خاموشان بود

فیض آزادگی این بس که به گلزار، سلیم

سرو را شاخ گل از غاشیه بر دوشان بود

شمارهٔ ۶۰۳

سری دارم چو مغزش در میان درد

ولی همچون گره بسته در آن درد

هما دارد، شنیدم، استخوان درد

من رنجور هم دارم همان درد

کنم دریوزه ی درد از دل خویش

ندارم بر کسی دیگر گمان درد

چرا نالد کسی کو با طبیبان

تواند گفت من دارم فلان درد

به بیدردی تو خو کردی، وگرنه

فتاده از زمین تا آسمان درد

اگر یک عقده از کارم گشاید

نخواهد کرد دست آسمان درد

به عشق از بس سر من خورد بر سنگ

کند دایم چو پای رهروان درد

ز تأثیر هوای نفس، هرگز

هما فارغ نشد از استخوان درد

سلیم از مصر، یوسف سوی کنعان

فرستد کاروان در کاروان درد

شمارهٔ ۶۰۴

می‌کشان روی تمنا کی به زمزم می‌نهند

جام می‌گیرند و منت بر سر جم می‌نهند

ترک عالم لازم مستی‌ست، میخواران از آن

وقت جام می کشیدن چشم بر هم می‌نهند

جنس خود را خوار نتوان دید، می‌لرزد سپهر

در چمن مستان چو پا بر روی شبنم می‌نهند

کاش بگذارند غمخواران به حال خود مرا

می‌شود ناسور، زخمم را چو مرهم می‌نهند

نالهٔ مستانه خون از سنگ بگشاید سلیم

جام می بیهوده از کف اهل ماتم می‌نهند

شمارهٔ ۶۰۵

از چشم من خیال تو بیرون نمی‌رود

لیلی ز پیش دیدهٔ مجنون نمی‌رود

از بس دلم به تیر تو الفت گرفته است

از خانهٔ کمان تو بیرون نمی‌رود

در دل هزار درد و لب از ناله بسته‌ایم

از زخم ما چو لاله و گل خون نمی‌رود

هرکس که جامی از می حکمت کشیده است

از پای خم به پیش فلاطون نمی‌رود

خوش جلوه‌ای به باغ سخن می‌کند سلیم

سرو روان چو کلک تو موزون نمی‌رود

شمارهٔ ۶۰۶

می بده ساقی که حسن باغ و بستان می‌رود

چون تَذَرْوْ جسته، فصل گل شتابان می‌رود

شاهدان باغ از بس شوخ‌چشم افتاده‌اند

گل به پای خویش از گلبن به دامان می‌رود

راه کنعان را زلیخا بسته همچون رهزنان

می‌رود گر بویی، از راه بیابان می‌رود

بس که دارد شوق شورش، از محیط دیده‌ام

هر زمان موجی به استقبال طوفان می‌رود

بی‌تماشای گل روی تو از گلشن سلیم

چون نسیم سنبل زلفت پریشان می‌رود

شمارهٔ ۶۰۷

چو گل به آب روان شد، چو می به تاب آمد

چو اشک رفت ز چشم من و چو خواب آمد

چه احتیاج به قاصد نیازمند ترا

که از صریر قلم، نامه را جواب آمد

خیال می کنی از بس فریب و پرکاری

هزار بار به دنیا چو آفتاب آمد

ز بس که خورده دل من فریب تشنه لبی

ز موج شعله به گوشم صدای آب آمد

سلیم می برم امشب به پای خم شمعی

که پیر دیر، شب رفته ام به خواب آمد

شمارهٔ ۶۰۸

آیینه را چو نوبت دیدار می‌رسد

فصل بهار سبزهٔ زنگار می‌رسد

از بس که گل به باغ ز مستی شکفته است

آواز خنده بر سر بازار می‌رسد

شوریدهٔ ترا گل آشفتگی کجا

تا سر سلامت به دستار می‌رسد؟

غافل مشو که سیل چو انداز فتنه کرد

آسیب او به صورت دیوار می‌رسد

آن بلبلم که ناله‌ای از دل چو برکشم

خونم چو کبک تا سر منقار می‌رسد

بنشین سلیم بر در دیر مغان که آب

آسوده می‌شود چو به گلزار می‌رسد

شمارهٔ ۶۰۹

ای خوش آن روز که آن سیب ذقن سبز شود

هرچه می گویمت ای عهدشکن سبز شود

مطلبی قصد کند هرکه حدیثی سر کرد

می زنم حرف خط او که سخن سبز شود

باغبان بس که ز عشق تو جنون یافت رواج

چوب گل را نگذارد به چمن سبز شود

تب سوزان محبت که هلاکش گردم

نگذارد که مرا موی به تن سبز شود

هرکه با تیغ شهادت نشود کشته سلیم

سبزه بر تربتش از آب دهن سبز شود

شمارهٔ ۶۱۰

آهم چو جوش زد، دل ناشاد بشکند

چون شیشه ی حباب که از باد بشکند

نزدیک شد که ناخن شوقم به بیستون

بازار تیز تیشه ی فرهاد بشکند

هرجا کرشمه شیوه ی تعلیم سر کند

شاگرد تخته بر سر استاد بشکند

این بیضه ی دو زرده که خوانندش آسمان

گر دل بود، ز بیضه ی فولاد بشکند

هرگاه پا شکسته شدم در قفس سلیم

بالم دگر برای چه صیاد بشکند

شمارهٔ ۶۱۱

تیغ بردار که چون حوصله بی تاب شود

کشتن ما به تو دشوار چو سیماب شود

می پرستان همه از آتش ما می سوزند

روزن خانه ببندیم که مهتاب شود

می به یادم مکن ای دوست به ساغر که مباد

باده در جام تو چون آبله خوناب شود

نیست بی مصلحتی ناله ی ما، می خواهیم

بخت خود را نگذاریم که در خواب شود

دل ز می گرم چو شد، جلوه ی معشوق کند

ماهی موم به آتش چو رسد آب شود

دلم از پرتو دیدار به جوش است سلیم

شور دیوانه شود بیش چو مهتاب شود

شمارهٔ ۶۱۲

نه همین تنها مرا چون شمع، آتش قوت کرد

داد تا آبی جهان، خون در دل یاقوت کرد

عمر از بس تلخ شد بر اهل عالم، شوق مرگ

خضر را چون اهل کشتی، زنده در تابوت کرد

نیک و بد را فرق را فرق نتواند کند از یکدگر

پیری از بس این جهان کهنه را فرتوت کرد

گر دل صد پاره ی مرغی به نوک خار دید

باغبان این چمن آن را خیال توت کرد

هند شد همدوش عرش از کبریای من سلیم

جلوه ی من عرصه ی لاهور را لاهوت کرد

شمارهٔ ۶۱۳

دل من ناله ز شوق تو پر آشوب کند

غنچه ی ما چو جرس زمزمه را خوب کند

گر زند شعله دم از پرتو او، غیرت حسن

همچو منصور سرش را به سر چوب کند

نه ز فرزندی او، از اثر معشوقی ست

ماه کنعانی اگر ناز به یعقوب کند

ریزه ی شیشه ی دل بر سر هم می ریزد

کوچه ی زلف ترا شانه چو جاروب کند

می کنند آنچه حسودان به من از صبر، سلیم

کرم هرگز نتواند که به ایوب کند

شمارهٔ ۶۱۴

پیاله چون به من از دست او حواله شود

دهان غنچه پر از آب چون پیاله شود

ز شوق بزم وصال تو همچو موسیقار

نفس چو پیش لب من رسید، ناله شود

هوای داغ جنون در کدام سرکه نبود؟

گمان که داشت که آخر نصیب لاله شود

نصیب نیست بقایی شکفته طبعان را

رسد به عمر طبیعی چو می دوساله شود

ز آب، همچو صدف، کام من پرآبله است

چو جام، آه اگر آتشم حواله شود

ز ناز، دیر کشد ساغری که می گیرد

شراب لاله و گل، کهنه در پیاله شود

سلیم آنچه به یک نکته ما بیان سازیم

اگر به شرح درآرند، صد رساله شود

شمارهٔ ۶۱۵

ز فیض شمع رخت ذره آفتاب شود

غبار در خم زلف تو مشک ناب شود

شراب اگر ندهد نشأه ای ترا، چه عجب

ز شرم لعل تو می در پیاله آب شود!

ز باده بس که برافروخت چهره در گلشن

به هر طرف که رود، بلبلی کباب شود

به یکدگر همه اسباب عیش متفق اند

ز می پیاله چو پر گشت، ماهتاب شود

ز بس خجل بود از نسبت وجودم خاک

زمین چو آبله در زیر پایم آب شود

درین فسردگی آتش برای مرغ کجاست

مگر به شعله ی آواز خود کباب شود

امان نمی دهد آوارگی سلیم مرا

که پیرهن زعرق خشک چون حباب شود

شمارهٔ ۶۱۶

دل در طلب چه گوش به صوت درا کند

مجنون عشق، رقص به آواز پا کند

مست تو پابرهنه به دریا حباب وار

بر روی آب گردد و کسب هوا کند

درویش عشق را ز قلم دست کوته است

مشق شکستگی ز نی بوریا کند

گریان به عالم آمد و نالان به خاک رفت

چون کوه، سنگ تربت عاشق صدا کند

در ملک هند، بی می انگور سوختیم

کو غوره ای دریغ که کس توتیا کند

دل را گمان صبر و شکیبی به خویش هست

معلوم می شود گره خود چو وا کند

مغرور را سزا رسد از دور آسمان

باد از بروت خوشه برون آسیا کند

چون قطره، برگرفتهٔ خود را جهان سلیم

بر آسمان رساند و از کف رها کند

شمارهٔ ۶۱۷

هر طرف جلوه کند، روی به ما بنماید

نتواند به کسی شمع قفا بنماید

شمع بتخانه به منعم سر خود جنباند

چون ره کعبه به من قبله نما بنماید

رازهای فلک از سینه ی عارف پیداست

همچو دریا که درو مرغ هوا بنماید

چوب خواهد، مدد از هرکه کسی می جوید

رهنما چون طلبم، خضر عصا بنماید

سوی گلخن چو روم، شعله ز روی تعظیم

خیزد از مسند خاکستر و جا بنماید

کامی از عمر سبکرو نپذیرد صورت

عکس در آب روان، روی کجا بنماید؟

خبر از گرمی این بادیه هرکس پرسد

خضر افتد به قفا و کف پا بنماید

ما و آوارگی ای دل، که خدا می خواهد

وسعت مملکت خویش به ما بنماید!

شحنه ای نیست درین بادیه افسوس سلیم

که ره گم شده را راهنما بنماید

شمارهٔ ۶۱۸

هم‌نشین از گریهٔ من کاشکی دامان کشد

خویش را بر گوشه‌ای چون موج ازین طوفان کشد

از سموم آه، این ویرانه از بس گرم شد

اشک خود را از دلم در سایهٔ مژگان کشد

سر اگر بر من گران باشد، ز سر وا می‌کنم

درد دندان هرکه نتواند کشد، دندان کشد

کی ز حسن سبز در ایران توان شد کامیاب

هرکه را طاووس باید، رنج هِندُستان کشد

مشکل است از هم جدایی هم‌نشینان را سلیم

ز استخوان من به آن ترکش مگر پیکان کشد

شمارهٔ ۶۱۹

در عشق، دل چه ناله ی مستانه می کشد

در آتش است لاله و پیمانه می کشد

گر آشنای ما نشود، جای شکوه نیست

میلش به آشنایی بیگانه می کشد

در هندم آن غریب که دایم چو نقش نرد

زین خانه رخت خویش به آن خانه می کشد

در کشور جنون ز بس آشوب و انقلاب

دیوانه سنگ از کف دیوانه می کشد

بیچاره مور خورده ز طول امل فریب

سست است تار سبحه و او دانه می کشد

عاقل ز فوت کس نشود شادمان، که مرگ

همچون گدا، سری به همه خانه می کشد

انجام این جهان چه تمنا کنی سلیم؟

طفل انتظار آخر افسانه می کشد

شمارهٔ ۶۲۰

از بس که مرا بخت زبون شور برآمد

گر دانه فشاندم به زمین، مور برآمد!

خمیازه کشان رفت دل از بزم وصالش

شد مست به میخانه و مخمور برآمد

چون دید گرانباری سامان تجلی

فریاد ز درد کمر از طور برآمد

با خرمن ما هیچ مپرسید چها کرد

آن برق که از خوشه ی انگور برآمد

هر خار درین باغ بود غنچه ی گل را

نیشی که ز دنباله ی زنبور برآمد

شد صرف ره عشق، بنازم سر خود را

این نغمه سلیم از سر منصور برآمد

شمارهٔ ۶۲۱

هر سنگ ریزه، طور تجلی نمی شود

هر عنکبوت، ناقه ی لیلی نمی شود

ایمن بود ز هر خللی جوهر سخن

مضمون تازه، کهنه چون دعوی نمی شود

جام شراب و سیر گلستان چه فایده

خاطر به هیچ بی تو تسلی نمی شود

عیسی اراده داشت که اصلاح آن کند

خندید زخم تیغ تو، یعنی نمی شود!

کار مرا حواله به مژگان او کنید

زخمم رفو به سوزن عیسی نمی شود

یارب چه حالت است که مجنون سلیم شد

بیگانه از جهان و ز لیلی نمی شود

شمارهٔ ۶۲۲

به یاد زلفت از هر سینه بوی مشک می‌آید

ز خاک کشتهٔ دیرینه بوی مشک می‌آید

خیال زلف او را در دلم هرگه گذار افتد

چو گل از زخم‌های سینه بوی مشک می‌آید

به جوش آرد ز بس شوق می گلرنگ خونم را

ز خاکم هر شب آدینه بوی مشک می‌آید

حذر از فتنهٔ خوبان این گلشن، که سوسن را

ز خنجر همچو اهل کینه بوی مشک می‌آید

سلیم آهی کشیدم بر خیال زلف او آنجا

هنوز از خانهٔ آیینه بوی مشک می‌آید

شمارهٔ ۶۲۳

خوش آن نسیم کزان زلف مشکسود آید

به حال خویش دلم آنچنان که بود آید

به باغ بی تو ز آهم همیشه گلچین را

چو شمع کشته ز انگشت بوی دود آید

نمانده فرصت پیغام و نامه، ای قاصد

رسیده ایم به مردن، بگو که زود آید

نزول حادثه است این خرابه، نیست عجب

اگر به خانه ی ما آسمان فرود آید

خوش است، جامه اگر آسمان بدل سازد

که بوی ماتم ازین جامه ی کبود آید

به غیر ازان که بگویی سلیم بی هنر است

دگر چه کار ز دست تو ای حسود آید؟

شمارهٔ ۶۲۴

قدم هرکس به راه او نهد منزل نمی‌خواهد

به این بحر آنکه گردد آشنا، ساحل نمی‌خواهد

ازان چون مرغ بسمل می‌تپم در خاک و خون دایم

که بعد از مرگ هم آسوده‌ام قاتل نمی‌خواهد

قبول خاطر ای همدم به دست کس نمی‌باشد

ترا بسیار من می‌خواهم، اما دل نمی‌خواهد

بنازم اهل همت را که احسان کریم ما

دو عالم را به منت می‌دهد، سایل نمی‌خواهد

حرم از پیش راه عاشقان گو یک طرف بنشین

که چون ریگ روان این کاروان منزل نمی‌خواهد

به تنهایی مرا هم‌صحبتان ای کاش بگذارند

چراغ لاله را صحراست خوش، محفل نمی‌خواهد

جهان سامان خود را عیب‌پوش ناقصان دارد

که پای خویش را طاووس جز در گِل نمی‌خواهد

سلیم از ناله خود را هر نفس آرم به یاد او

ز خود مرغ قفس صیاد را غافل نمی‌خواهد

شمارهٔ ۶۲۵

سایه ی بخت، مرا افسر شاهی باشد

مرهم داغ دلم برق سیاهی باشد

فتنه ی دور جهان نیست ز تحریک کسی

بحر در موج نه از جنبش ماهی باشد

نگهی وقت شهادت ز تو شد قسمت ما

مفت کی کشته شود هرکه سپاهی باشد

در طلبکاری او شوق چنان می باید

که اگر کشته شوی، خون تو راهی باشد

من کجا و سفر از کوی خرابات، سلیم

چه توان کرد چو تقدیر الهی باشد

شمارهٔ ۶۲۶

بی توام ذوق کی از بستر راحت باشد

شام چون شمع مرا صبح قیامت باشد

دل که بی شور جنون است درو ذوقی نیست

در کبابی که نمک نیست چه لذت باشد

دل اگر همره یار است، خدا یارش باد

سر اگر در قدم اوست، سلامت باشد

دارد اسباب طرب در شب نوروز شگون

شیشه ای کو، همه گر شیشه ی ساعت باشد!

عاشق از کشته شدن معتمد راز شود

خاتم عشق در انگشت شهادت باشد

ملک یونان نبود همچو خرابات، سلیم

تا سبوی می او از گل حکمت باشد

شمارهٔ ۶۲۷

غبار غم ز ابر نوبهاری در جهان گم شد

قدح را بر زمین مگذار ساقی کآسمان گم شد

در آن زلف از ضعیفی می دهد آهم نشان از دل

که سوزن می شود پیدا چو شب با ریسمان گم شد

علاج داغ دل کردیم اما درد پنهان را

ره بیرون شدن از کوچه های استخوان گم شد

ز شور عندلیبان سرو و گل در رقص می آیند

چمن رنگ دگر پیدا کند چون باغبان گم شد

به بزم وصل خود تا چند می گویی مرا گم شو

نه سیمابم، میان انجمن چون می توان گم شد؟

عبث خاک وطن از انتظارم چشم بر راه است

که عنقا تا قدم بیرون نهاد از آشیان، گم شد

طلبکار سخن عشق و زبان از شرم خاموش است

چو پیدا شد خریداری، کلید این دکان گم شد

جهان بی‌اختیار آرامگاه اهل دل باشد

که شب منزل شود، هرجا که راه کاروان گم شد

ز بیم زندگی بر جان نظر در حشر نگشایم

نگوید تا زمین از جای رفت و آسمان گم شد

غلام و پاجی هندوستان از فارسی گفتن

نمی‌دانند حرفی غیر این بشکست و آن گم شد!

سلیم این در جواب سحرپردازی که می‌گوید

کتاب حسن را جزو محبت از میان گم شد

شمارهٔ ۶۲۸

سحر که ناله مرا گرم چون جرس گیرد

ز دود آه دلم صبح را نفس گیرد

ز قید باده پرستی دم نیم آزاد

چو محتسب بگذارد مرا، عسس گیرد

ز دام زلف تو بیکار شد چنان صیاد

که همچو طفل به صد حیله یک مگس گیرد

کند خیانت یک نفس، کشوری ویران

یکی ست دزد و عسس صدهزار کس گیرد

به غیر جانی ازو نیست شرمساری ما

زمانه هرچه به ما داده است، پس گیرد

روم سلیم چو سوی چمن، به هر قدمی

هزار جای سرراه من قفس گیرد

شمارهٔ ۶۲۹

قلم دگر به زبان حرف آشنا دارد

گلی به فرق خود از نعت مصطفی دارد

گلی در آب گرفته ست خامه کز رنگش

گمان بری که مگر پای در حنا دارد

در دهان بجز از حرف نعت او بستم

درین قفس همه صیاد ما هما دارد

سخن ز کوتهی خود به وصفش از نقطه

سر بریده ی خود را به زیر پا دارد

ز آسمان بطلب یارسول، کین سلیم

که دانه شکوه ای از دور آسیا دارد

شمارهٔ ۶۳۰

دل پی لاله‌رخان همچو صبا می‌گردد

هیچ کس نیست بپرسد که کجا می‌گردد

جوهر آینه چون قبله‌نما مضطرب است

هوس او نه همین در دل ما می‌گردد

خاک ما داده به باد ستم و می‌گوید

چه غبار است که بر روی هوا می‌گردد

نیست آزادی‌ام امید که صیاد مرا

مرغ بسمل چو شد، از دست رها می‌گردد

همچو عنقا ز بس آوارهٔ عالم شده‌ایم

آسمان، گرد جهان از پی ما می‌گردد

آبروی تو چه کار آیدش ای دل، که فلک

آسیایی‌ست که از باد فنا می‌گردد

چون نویسم سخن از روزی خود، دست مرا

آستین تنگ‌تر از بند قبا می‌گردد

دلم از ذوق ثبات قدم خود در عشق

همچو پرگار به گرد سر ما می‌گردد

پی آوازهٔ هرکس چه دوی گرد جهان؟

همچو اعمی که به دنبال صدا می‌گردد

بد و نیک آنچه برای دگران می‌خواهی

همه چون تیر هوایی به تو وامی‌گردد

همچو شمع آتش سودای تو در سر داریم

گل چو پروانه به گرد سر ما می‌گردد

لذتی دیده سکندر مگر از عمر، سلیم؟

کاین همه در طلب آب بقا می‌گردد

شمارهٔ ۶۳۱

چندروزه زندگی بر ما گرانی می‌کند

خضر دایم در جهان چون زندگانی می‌کند؟

چند بتوان با تپانچه روی خود را سرخ داشت

چهره را گلگون شراب ارغوانی می‌کند

می‌فروش از دست نگذارد نشاط خویش را

چون شراب کهنه پیر است و جوانی می‌کند

آنکه دارد ذوقی از عیش جهان، همچون غبار

رقص بر صوت درای کاروانی می‌کند

گل دهان خویش سازد غنچه از شوق صفیر

در گلستانی که بلبل باغبانی می‌کند

نسبت دشمن مبین با خود، که در کاشانه سیل

گر ز آب چشم خود باشد، زیانی می‌کند

نیست رسوای جهان کس همچو ما، زاهد سلیم

باده‌نوشی می‌کند، اما نهانی می‌کند

شمارهٔ ۶۳۲

دلم از رهگذر فقر، حکایت نکند

حکم شاه است که درویش شکایت نکند

توبه ام خضر ره کعبه ی مقصود نشد

آه اگر پیر خرابات هدایت نکند

ای دل از شکوه ی او این همه خاموشی چیست

دیگر آن لطف که می کرد، نهایت نکند

از ادب پیش لبت غنچه دهن نگشاید

پسته خود کیست که این شیوه رعایت نکند

التماسی که ازو در دل من هست این است

که چو دشنام دهد، نام رعایت نکند

شمع راضی ست که در دست صبا کشته شود

بهتر آن است که فانوس حمایت نکند

دل به یک بوسه ز لعل تو تسلی نشود

قطره، کار چمن تشنه کفایت نکند

خوشتر از کوه ندیدم، به جهان غمازی

که بجز آنچه شنیده ست، روایت نکند

گله ی دوست به دشمن نتوان کرد سلیم

کس بر شحنه ز فرزند شکایت نکند

شمارهٔ ۶۳۳

معشوق ما به جلوه چو آهنگ می‌کند

جا را به گل‌رخان چو قبا تنگ می‌کند

از روی آتشین تو طبعم شکفته شد

این شعله، کار بادهٔ گلرنگ می‌کند

از عذر وعده، جذبهٔ شوقم به جان رسید

چون قاصدی که همرهی لنگ می‌کند

تأثیر در کجا که ندارد ملایمت

باران نرم، ره به دل سنگ می‌کند

رفتند رهروان و به انگشت پای خویش

کاهل به ره شمارهٔ فرسنگ می‌کند

تأثیر، ناله را ز خموشی به هم رسید

این پرده، ساز را چه خوش‌آهنگ می‌کند

آزار هرکه می‌کشد، از خویش می‌کشد

دیوانه زان همیشه به خود جنگ می‌کند

خواهد بهانه، شکوه ازو سر مکن سلیم

تا لب گشوده‌ای به سخن، جنگ می‌کند

شمارهٔ ۶۳۴

لطف ساقی، خار از پهلوی آتش می کشد

شیشه ی می آب را بر روی آتش می کشد

بلبل ما آشیان در گلشنی دارد که خار

خویش را پهلوی گل بر بوی آتش می کشد

نیست از پیغام وصلم حاصلی جز سوختن

خار را یاد گلستان سوی آتش می کشد

آنچه از پهلونشینی های او من می کشم

کافرم گر خار از پهلوی آتش می کشد

از تو دوری چاره ی ما تیره بختان بود و بس

دود این سرگشتگی از خوی آتش می کشد

چون ز قسمت سر توان پیچید، کز دریا نصیب

گوش ماهی را گرفته سوی آتش می کشد!

می برد نام تو هم هرکس که یاد ما کند

حرف پروانه به گفت و گوی آتش می کشد

عشق پرورده ست از روز ازل ما را سلیم

ریشه ی خاشاک، نم از جوی آتش می کشد

شمارهٔ ۶۳۵

مستان تواند خسته ای چند

چون توبه ی خود، شکسته ای چند

در کوی تو همچو مرغ بسمل

برخاسته و نشسته ای چند

شاید به عدم قرار گیرند

چون برق ز خویش جسته ای چند

دارم به بساط همچو طاووس

آیینه ی زنگ بسته ای چند

گر ذوق سخن سلیم داری

داریم شکسته بسته ای چند

شمارهٔ ۶۳۶

شراب صحبت اهل جهان صداع آرد

جنون کجاست که سنگ از پی نزاع آرد

ازین خرابه دم رفتن است، عشق کجاست

که هوش را به سرم از پی وداع آرد

کدام ذوق و چه مستی، به جای خود بنشین

ترا که خرقه چو پروانه در سماع آرد

چراغ لاله به پیش رخ تو بی نور است

که دزد همره خود شمع کم شعاع آرد

ز کارهای موافق مخور فریب جهان

چو آن اصول که زن در دم جماع آرد

سلیم لخت دلی چند، سوی ایران برد

چو آن کسی که ز هندوستان متاع آرد

شمارهٔ ۶۳۷

به بی‌پروایی ما غافلان، تقدیر می‌خندد

چو شیری کز کمین بر شوخی نخجیر می‌خندد

جوانان ناتوانی‌های پیران را چه می‌دانند

کمان دارد ز سستی پیچ و تاب و تیر می‌خندد

تبسم چون کند آغاز، جان بخشد جهانی را

ز تمکین گرچه همچون صبح محشر دیر می‌خندد

زمانه کین مظلومان ز ظالم می‌کشد آخر

به پیش اهل معنی، زخم بر شمشیر می‌خندد

سلیما آنچنان بر فرش راحت تکیه‌ای دارد

که بر دیبای بستر، غنچهٔ تصویر می‌خندد

شمارهٔ ۶۳۸

به عشق، کار جز از دست من نمی آید

بیار تیشه که از کوهکن نمی آید

فغان که هرکه قدم در حریم عشق نهاد

چو شمع زنده برون ز انجمن نمی آید

چو طفل، گریه ی ما شرح درد پنهان است

سخن مپرس که از ما سخن نمی آید

بیا و بلبل و گل را ز خویش ممنون کن

بهار بی تو به سوی چمن نمی آید

ازان چو طفل بر احوال خویش می گریم

که ریشخند بزرگان ز من نمی آید

بیان لذت لب تشنگی سلیم از شوق

نمی کنیم، که آب از دهن نمی آید

شمارهٔ ۶۳۹

چه شد نگاه تو گر شرم ما نگه دارد

که آشنا طرف آشنا نگه دارد

هر استخوان که نشانی برو ز تیر تو هست

برای تحفگی آن را هما نگه دارد

گرفته سرو ز قد تو خط آزادی

ولی چه فایده، بگذار تا نگه دارد

ز توست رونق ایام، اگر ز هر آفت

ترا نگاه ندارد، مرا نگه دارد؟

گرفته ام سر راهی به سیل همچون پل

مرا به دعوی عشقت خدا نگه دارد!

ندیده پرده دری هیچ کس چو دختر رز

خدا ز آفت این بی حیا نگه دارد!

حریف راز کسی نیستم که عاقل را

به کار آنچه نیاید، چرا نگه دارد؟

چو راز عشق نه در دل، نه در زبان گنجد

به حیرتم که کسی در کجا نگه دارد

ز عشق تربیت دل هوس مکن، چو کسی

که موم بر نفس اژدها نگه دارد

به کوی عشق به غیر از سلیم نیست کسی

که دست گر رود از کار، پا نگه دارد

شمارهٔ ۶۴۰

از غم هرکسی این سوخته تن می لرزد

تیشه بر کوه زنی، خانه ی من می لرزد

دلم از ناله ی مرغان چمن می لرزد

هرکه فریاد کند، پیکر من می لرزد

نفس باد خزان در تو اثر کرده مگر؟

سخت آواز تو ای مرغ چمن می لرزد

جوهر جرأت هر دل ز زبان معلوم است

دلو در چاه چو خالی ست، رسن می لرزد

بس که رسوایی ام آورده قیامت به سرش

چون بری نام مرا، خاک وطن می لرزد

جنبش لاله و گل نیست ز تأثیر صبا

که ز رشک رخت اعضای چمن می لرزد

جامه چون عاریت است آگه ازو باید بود

جان بیچاره ازان بر سر تن می لرزد

پیش او کشته شدن را سببی نیست سلیم

دل چو سیماب ازان در بر من می لرزد

شمارهٔ ۶۴۱

سوی وطن ز ناله ام آشوب می برد

قاصد دلش خوش است که مکتوب می برد

از روی خوب آنچه بماند شکیب ما

آواز خوب یا سخن خوب می برد

از خاک مصر، آه زلیخا بلند کرد

گردی که نور دیده ی یعقوب می برد

هر گل که بر بساط طرب نقش کرده اند

فراش روزگار به جاروب می برد

از رزمگاه عشق، سر خویش را سلیم

همچون علم برون به سر چوب می برد

شمارهٔ ۶۴۲

چو در غمخانهٔ ما آید آن دلبر نمی‌ماند

اگر ماند شبی ماند، شب دیگر نمی‌ماند

هوای گلخن از گلشن موافق‌تر بود ما را

که آتش زنده جز در زیر خاکستر نمی‌ماند

جهان کی می‌گذارد رونقی در کار ما باشد

صدف چون بسته گردد، آب در گوهر نمی‌ماند

چو گل هر عضوم از شوق تو پرواز دگر دارد

پر و بالی که من دارم، به بال و پر نمی‌ماند

ز تاج قیصر و خاقان خبر تا چند می‌پرسی

سلیم آنجا که سر بر باد رفت افسر نمی‌ماند

شمارهٔ ۶۴۳

کینهٔ ما را از او صبر و تحمل می‌کشد

انتقام از یار بی‌پروا، تغافل می‌کشد

هیچ معشوقی پریشان‌گرد و هرجایی مباد

فاخته این حرف را بر گوش بلبل می‌کشد

هرکجا باشم، گزیری نیست از طوفان مرا

موج دریا انتظارم بر سر پل می‌کشد

روزی داناست در معنی که نادان می‌خورد

همچو آن آبی که خار از ریشهٔ گل می‌کشد

بر سر میراث من غوغاست یاران را سلیم

استخوانم را هما از چنگ بلبل می‌کشد

شمارهٔ ۶۴۴

دو روز عمر که خواه و نخواه می گذرد

چنان که می بری آن را به راه، می گذرد

هزار تفرقه از گریه در دل است مرا

چو آن دهی که از آنجا سپاه می گذرد

دوند سوی خیابان به دیدنش گل ها

چو کوچه ای که ازان پادشاه می گذرد

نگاه کوته اگر اوفتاده، مژگان بین

که همچو غنچه ز طرف کلاه می گذرد

ز باد صبح، محیط کرم به موج آمد

پیاله گیر که وقت گناه می گذرد

سلیم می گذرد هرچه هست در عالم

ولی ببین به چه روز سیاه می گذرد

شمارهٔ ۶۴۵

بهار رفت و دل از ابر کامیاب نشد

پیاله ای نگرفتم که آفتاب نشد

هلاک همت مرغی شوم درین گلشن

که جز به شعله ی آواز خود کباب نشد

چه روز بود که دوران اساس عشق نهاد

جهان خراب شد و این بنا خراب نشد

حدیثی از لب لعلش در انجمن نگذشت

که جام و شیشه ی خالی پر از شراب نشد

ز بس ز نسبت ما روزگار را ننگ است

بر آتشی ننهادیم دل که آب نشد

دلم به یاد لبت ناله ای به باغ نکرد

که غنچه چون دل مرغ چمن کباب نشد

هلال ازان دل خود ای سوار مست خورد

که هیچ وقت ترا حاجت رکاب نشد

نداشت در غم عشق تو گریه فایده ای

علاج دردسر ما ازین گلاب نشد

سلیم این غزل طرحی از کجا آمد

که مصرعی ز دوصد بیت انتخاب نشد (؟)

شمارهٔ ۶۴۶

دل در سواد زلف تو بیهوش می شود

در شب چراغ آینه خاموش می شود

دل با خیال او چو هم آغوش می شود

یک گل نچیده است که بیهوش می شود

آن را که همچو آینه افتد برو نظر

هرکس که دیده است، فراموش می شود

چون پرتو جمال تو پنهان کند کسی؟

آن آتش گل است که خس پوش می شود

دارم هزار حرف به آن بی وفا، ولی

در وقت عرض حال، فراموش می شود

از گفتگوی مرغ چمن ذوق می برد

هرکس چو شاخ گل، همه تن گوش می شود

روشندلان به هند ندارند رونقی

در شب چراغ آینه خاموش می شود

کار کسی سلیم که افتد به شاهدان

آیینه وار زود نمدپوش می شود

شمارهٔ ۶۴۷

مشاطه را جمال تو دیوانه می کند

کآیینه را خیال پریخانه می کند

خورشید را به کوچه ی زلفت نشد نصیب

آن عشرتی که شبپره ی شانه می کند

سر بر زمین نهد پی نفرین عاقلان

طاعت چنین خوش است که دیوانه می کند

گل چون چراغ چهره برافروخت در چمن

بلبل تلاش منصب پروانه می کند

تسبیح کردن است گر از روی اعتقاد

انگور در کنشت کسی دانه می کند

امشب سلیم، ساقی بزمم خراب ساخت

من مستم، او شراب به پیمانه می کند

شمارهٔ ۶۴۸

در قید محبت دل ناشاد نباشد

یک صید ندیدیم که آزاد نباشد

دل محکم اگر نیست، چه از دست گشاید

تیغ از چه توان ساخت چو فولاد نباشد

از آه اسیران بود این گردش افلاک

کشتی نرود راه، اگر باد نباشد

نازم به دبستان تو ای عشق که خود را

تعلیم دهد طفل، گر استاد نباشد

بر گفته ی احباب بسی گوش نهادیم

حرفی نشنیدیم که در یاد نباشد

انکار بت و عشق برهمن نتوان کرد

حسنی نبرد دل که خداداد نباشد

بی عشق چه از ناخن تدبیر گشاید

کاری نکند تیشه چو فرهاد نباشد

دل را که سلیم از غم عشق است خرابی

بهتر همه آن است که آباد نباشد

شمارهٔ ۶۴۹

در بیابان هرکه یاد آن خم کاکل کند

جلوه چون آب روان در سایهٔ سنبل کند

هرکه را افتد هوای آن لب میگون به سر

غنچه‌ای از گوشهٔ دستار هردم گل کند

از فغان و ناله گلشن را به تنگ آورده است

باغبان امشب نمی داند چه با بلبل کند

در محبت هست تأثیری که چون نقش پری

صورت لیلی ز جیب بید مجنون گل کند

دوست از دشمن اسیر عشق نشناسد سلیم

رهرو او موج دریا را خیال پل کند

شمارهٔ ۶۵۰

بی‌سبب مردم به قید نام و ننگ افتاده‌اند

همچو خیل مور در این راه تنگ افتاده‌اند

در تلاش سوختن، چون کاغذ آتش زده

داغ‌های سینه‌ام با هم به جنگ افتاده‌اند

از زبان‌ها خود چه گویم، گوش‌های دوستان

با سخن همچون گل رعنا دورنگ افتاده‌اند

ما به بند خود گرفتاریم، حال ما مپرس

نیک‌بخت آنان که در قید فرنگ افتاده‌اند

ره کسی بر عذر او نگرفته، مشتاقان سلیم

بی‌سبب دنبال آن آهوی لنگ افتاده‌اند

شمارهٔ ۶۵۱

در آزار دلم طفلی که از گردون سبق دارد

ز شرم کشتنم شمشیرش از جوهر عرق دارد

ز بس افروخت از تاب می گلرنگ، پنداری

ز عکس چهره ی او صبح آیینه شفق دارد

دم سرد ترا زاهد در اینجا نیست تأثیری

که جام از گرمی هنگامه ی مستان عرق دارد

حریفان را بگویید این همه دفتر، چه در کار است

که آیینه سکندرنامه را بر یک ورق دارد

چو غنچه نقد خود را در گره بستن نمی داند

به رنگ گل، دل ما هرچه دارد در طبق دارد

سلیم از خدمت من نیست غافل، دوست می‌داند

که در پرودن بت برهمن بسیار حق دارد

شمارهٔ ۶۵۲

سر کن سخنی تا دل بدحال گشاید

کز باد نفس، غنچه ی تبخال گشاید

پیچیدگی زلف سخن، حسن کلام است

دایم دلم از همدمی لال گشاید!

بی رخصت معشوق، سفر شرط وفا نیست

مرغ چمن از مصحف گل فال گشاید

چون بند قبایی که گشایند ز گرما

از آه دلم مرغ هوا بال گشاید

سنگ کف دیوانه ی مسکین همه بینند

کس نیست که تا دامن اطفال گشاید

در وعده ی وصلی که دهد، صبر ضرور است

یک غنچه درین باغ به صد سال گشاید!

در کنج دهانی که سلیم از غم آن مرد

چون صفر پی بوسه دهان خال گشاید

شمارهٔ ۶۵۳

خرم آنان که به دل راه تمنا بستند

چشم از هر دو جهان چون لب دانا بستند

مانع جلوه ی معنی بود این نقش و نگار

در میان من و او پرده ی دیبا بستند

نتوان شب به سر کوی تو پنهان آمد

دل نالان جرسی بود که بر ما بستند

از پی عشرت دیوانه بساط افکندند

دامن کوه چو بر دامن صحرا بستند

زندگی نیست متاعی که بر آن دل بندند

تهمتی بود که بر خضر و مسیحا بستند

دختر تاک حلال آمده در خانه ی ما

این نکاحی ست که در عالم بالا بستند

حسن را زیوری از عشق نباشد خوشتر

این حنا بود که بر دست زلیخا بستند

هیچ کس راه ندارد به سراپرده ی قرب

بر تو ای دل در این بزم نه تنها بستند

رشته هرگز نبود سخت چنین، پنداری

پای مرغ دل من با رگ خارا بستند

ساقیان دختر پیری که به جا مانده ز تاک

خوب کردند که بر گردن مینا بستند!

ابر با سبزه ی لب تشنه ی ما کم لطف است

باغبان را چه گنه، آب ز بالا بستند

عندلیبان چمن از ستم باد خزان

عهد و پیمان همه بر بیضه ی عنقا بستند

خویش را تا به بیابان طلب گم نکنند

بی قراران جرس از آبله بر پا بستند

هیچ کس معرکه ی شهرت مجنون نشکست

این طلسمی ست که بر نام سلیما بستند

شمارهٔ ۶۵۴

آنچه در پرده ی گل بود نهان، روی تو بود

گره غنچه گشودیم، در آن بوی تو بود

گلخنم بود به از باغ، که در چشم مرا

آتش و دود در آن، روی تو و موی تو بود

هر کجا زمزمه ی مرغ سحرخیزی خاست

نیک چون گوش نهادیم، دعاگوی تو بود

نشد آوارگی از قرب تو مانع ما را

هر کجا پای نهادیم سر کوی تو بود

حشمت چشم تو از چشم مرا دور نشد

روی صحرا همه بر گله ی آهوی تو بود

حسن روزی که ترا جامه ی رعنایی داد

همچو سرو چمن آن تا سر زانوی تو بود

رفتی و شورش مرغان چمن آخر شد

می توان یافت که آنها ز گل روی تو بود

پنجه ام را به گریبان سروکار افتاده ست

ای خوش آن روز که آن شانه ی گیسوی تو بود

بود در راه ترا قطع بیابانی چند

ورنه در خانه ی خود کعبه به پهلوی تو بود

نیست در کار محبت چو تو فرهاد، سلیم

تیشه ی کوهکنی در خور بازوی تو بود

شمارهٔ ۶۵۵

دلم آن پر عتاب می طلبد

ترک مستی کباب می طلبد

ساده لوح آنکه در ولایت حسن

گرمی از آفتاب می طلبد

آب خواهد ز تشنه در دریا

آنکه از ما شراب می طلبد

بخت در گریه خواهدم دایم

هرچه شور است، آب می طلبد

دل ضرورش مگر شده ست سلیم؟

که به این اضطراب می طلبد

شمارهٔ ۶۵۶

ماند ای شیخ، که مانی به ابابیل سفید

همچو گنبد به سر گور تو مندیل سفید

هر سر موی تو پیداست ز زیر جامه

چون سیاهی سرتر بود ز قندیل سفید

محک حال بد و نیک جهان نزدیک است

می نماید ز ره دور سیه، میل سفید

بس که در مملکت هند، مغول خوار شده ست

می کند خاک سیه بر سر خود فیل سفید

شمارهٔ ۶۵۷

شد موی خضر در طلبت جابه جا سفید

ما را ز موی سر شده تا خار پا سفید

سر رفته است و از سر کویش نمی روم

رحمت برین ثبات قدم، روی ما سفید!

چون شاخ یاسمن ز خرام تو سرو را

بر تن ز شست و شوی عرق شد قبا سفید

ای مشت استخوان چه به جا مانده ای، که شد

در راه انتظار تو چشم هما سفید

پیریم و طفل خنده به تدبیر ما کند

چون صبح، موی ما شده در آسیا سفید!

چشمی سیاه ساخته بودم برو سلیم

از گریه کرد عاقبت آن بی وفا سفید

شمارهٔ ۶۵۸

در کوی تو دیوانه مرا نام نهادند

طفلان چه بزرگانه مرا نام نهادند

در پای خمم ناف به طفلی چو بریدند

دردی کش میخانه مرا نام نهادند

من طالع چوب گل و زنجیر ندارم

احباب، چه دیوانه مرا نام نهادند؟

نه نام چراغی به جهان بود، نه شمعی

آن روز که پروانه مرا نام نهادند

نامم کسی از هیچ زبانی نشنیده ست

افلاک چه بیگانه مرا نام نهادند

ایام، فلاطون جهان داد خطابم

فریاد که طفلانه مرا نام نهادند

دادند گهی برگ گل و لاله خطابم

گاهی پر پروانه مرا نام نهادند

از خال لب او شدم آواره ی عالم

عنقا، پی این دانه مرا نام نهادند

در زلف تو- آن کوچه ی زنجیرفروشان-

عمری ست که دیوانه مرا نام نهادند

بخت از پی معموری من بود سلیما

آن روز که ویرانه مرا نام نهادند

شمارهٔ ۶۵۹

ای نغمه سرای چمنت بلبل کاغذ

رنگین شده از شبنم لطفت گل کاغذ

شوقت به ره قافله ی موج ز حکمت

چون آب سخن بسته به دریا پل کاغذ

بر بوی خس و خار گلستان تو از شوق

بر شعله چو پروانه دود بلبل کاغذ

از تربیت آب و هوای چمن تو

شد تازه ز باران چو شکوفه گل کاغذ

در صفحه سلیم از تو چه گوید که نگنجد

یک نکته ز وصف تو به جزو [و] کل کاغذ

شمارهٔ ۶۶۰

به خون خود کنم آلوده، ای صبا کاغذ

چو آن کسی که کند رنگ با حنا کاغذ

کند بهار به برگ شکوفه یاد ترا

چو آشنا که فرستد به آشنا کاغذ

گمان بری که ز هم ریخت دفتر افلاک

ز بس به کوی تو می ریزد از هوا کاغذ

نمی رسد به تو دست از کتاب، دانا را

دهد چه پایه بلندی، به زیر پا کاغذ

عجب که زحمت چشمی دگر تواند داد

به خاک پای تو داده ست توتیا کاغذ

به زندگی پی میراث خواری ام صدبار

گرفت همچو کبوتر ز من هما کاغذ

مباش از دم آتش فشان او ایمن

به راه عشق اگر باشد اژدها کاغذ

به کوی او پی رسوایی ام سلیم کند

بلند از بغل قاصدان صدا کاغذ

شمارهٔ ۶۶۱

آمد بهار و شد می چون ارغوان لذیذ

آن می که آب خضر نباشد چنان لذیذ

آن می که نکته سنج، خیال رطب کند

از وصف او به کام شد از بس زبان لذیذ

آن می که در مذاق بود هوشمند را

چون پند پیر تلخ و چو عیش جوان لذیذ

در بزم او نظاره ی ساقی چو نیشکر

انگشت حیرت است مرا در دهان لذیذ

تا حشر، شکر نعمت من می کند همای

از بس که شد مرا ز غمت استخوان لذیذ

خلق از برای یکدگر آزار می کشند

یک میوه نیست در دهن باغبان لذیذ

از می مرا چه ذوق، که در کام من سلیم

نبود ز دوری لب او شهد جان لذیذ

شمارهٔ ۶۶۲

شد بهار و بوستان را داد آب و تاب ابر

مژده مستان را که خوب آمد برون از آب ابر

جز به وقت خود ندارد قدر هر چیزی که هست

می کشان را خوش نباشد در شب مهتاب ابر

گریه هر گه موج زد از حسرت چشم ترم

چون غبار آینه شد خشک در گرداب ابر

کی شود همت ازین عمر سبکرو کامیاب

برنبندد طرفی از دریوزه ی سیلاب، ابر

کی تواند بهتر از خود را کسی بیند سلیم

از سرشکم مضطرب گردید چون سیماب ابر

شمارهٔ ۶۶۳

پر شکوه مکن، خاطر آن ماه نگه دار

آیینه به دست است ترا آه نگه دار

شرمنده شو ای دل، گله تا کی کنی از دوست

گر رشته دراز است، تو کوتاه نگه دار

صرف ره او کن همه اسباب جهان را

بنشین به دل جمع و سر راه نگه دار

بی داغ برون رفتن ازین باغ شگون نیست

از لاله بچین برگی و همراه نگه دار

رفتند چو خورشید به افلاک حریفان

چون سایه تو خود را همه در چاه نگه دار

در لقمه ی درویش بود لذت دیگر

یک کاسه ی چوبین تو هم ای شاه نگه دار

در خانه هم از گام زدن گرم طلب باش

سر رشته ی این کار چو جولاه نگه دار

دل را به غم عشق مده مفت سلیما

داغی تو هم ای سوخته تنخواه نگه دار

شمارهٔ ۶۶۴

زخم ناسورم من و از لطف مرهم شرمسار

چون گل پژمرده ام از روی شبنم شرمسار

بهره ای جز اشک و آه از من نصیب کس نشد

حاصلم دارد مرا چون نخل ماتم شرمسار

خلق را کوتاهی از خویش است و ما را از فلک

عالمی شرمنده اند از ما و ما هم شرمسار

کاسه ی سر را قدح کن، می ز جام خود بنوش

تا به کی باشد کی از ساغر جم شرمسار

تا سلیم از بی وفایی های او دم می زنم

می‌کند آن تیغ خونریزم به یک دم شرمسار

شمارهٔ ۶۶۵

حسن، شیرین را ازان می پرورد دایم به شیر

کز برای کشتن فرهاد گردد شیرگیر

تا ازو زخمی نگیرم دلپسند خویشتن

برنمی دارم سر از دنبال پیکانش چو تیر

می دهم دل را و می گیرم پریشانی ازو

گر درین سودا نباشد طره ی او شانه گیر

در چمن هر گه به او همراه می بیند مرا

از پی سر چون رقیبان می کشد بلبل صفیر

ما پریشان خاطران در بند سامان نیستیم

خط آزادی ست بر اندام ما نقش حصیر

کرد این موی سفید از خویش ما را ناامید

شکر از خود دست شوید در کنار جوی شیر

هر دو روزی دیگری را پیش می آرد سلیم

می کند دوران چو طفلان بازی میر و وزیر

شمارهٔ ۶۶۶

آمد بهار و باغ شکفت از سرور ابر

جیب هواست نافه ی مشک از بخور ابر

از بس که آب و تاب ز فیض هوا گرفت

گوهر توان شمرد به درج بلور ابر

بی صرفه هرکه حرف زند، خصم دولت است

از سایه ی همای مگو در حضور ابر

چون پشت لاله گرم نباشد، که می شود

نارنج آفتاب نهان در سمور ابر

دامان من چو هست، به دریا چرا رود

نزدیک کرده چشم ترم راه دور ابر

گو خصم با سلیم مکن دعوی سخن

شبنم ز خود چه لاف زند در حضور ابر

شمارهٔ ۶۶۷

زاهد بنای سست ورع را خراب گیر

بگذار سبحه از کف و جام شراب گیر

از باده گرم ساز نفس را و بعد ازان

دریوزه کن چو لاله و آتش ز آب گیر

جز آنچه داده اند به هرکس، ازو مخواه

از شمع روشنایی و از گل گلاب گیر

از خاک راه عشق به دست آر سرمه ای

میل زری ز هر مژه چون آفتاب گیر

از کاهلی به دام تو عنقا شده شکار

بر قصد صعوه ساز کمین و عقاب گیر

بر خصم دستبرد حریفان چنین کنند

بیدار شو شبی و جهان را به خواب گیر

ما طایران عرصه ی گلزار آتشیم

دامی به راه ما نه و مرغ کباب گیر

از ما چو کوهسار سؤالی که می کنی

خاموش باش و گفته ی خود را جواب گیر

ضایع مکن درین چمن اوقات خویش را

گل چیده ایم ما، تو بیا و گلاب گیر

هرگاه خواستی، نتوان خورد می سلیم

ساغر به روز ابر [و] شب ماهتاب گیر

شمارهٔ ۶۶۸

ای خطت سرمایه ی عنبرفروشان بهار

همچو سایه فرش راهت سبزپوشان بهار

غارتی از حسن او آمد گلستان را که نیست

برگ سبزی در بساط گلفروشان بهار

ناله ای از آشیان بلبل ما برنخاست

همچو مرغ بیضه از شرم خموشان بهار

عیب گلشن بر کسی ظاهر نمی گردد که هست

گرد کوی او یکی از پرده پوشان بهار

شور در عالم سلیم افکنده موج گریه ام

نیست همچون اشک من سیل خروشان بهار

شمارهٔ ۶۶۹

مست گر نیستی از شیوهٔ مستان مگذر

قطره ی آب گهر باش و ز طوفان مگذر

پا به اندازه کشیدن روش اهل دل است

همه تن اشک شو و از سر مژگان مگذر

دیدن قاصد بی مژده، غم آرد ای باد

نکهت پیرهنت نیست، به کنعان مگذر

ابر از سایه درو دام جنون افکنده ست

گر ز من می شنوی، سوی گلستان مگذر

ما درین بادیه چون ریگ روانیم سلیم

تو که مرغ چمنی، سوی بیابان مگذر

شمارهٔ ۶۷۰

ای دل ز آیینه تعلیم تن آسانی بگیر

خرقه را دور افکن و دامان عریانی بگیر

زلف خوبان می پذیرد گر غباری می رسد

هرچه دوران می دهد وقت پریشانی بگیر

اهل عالم را سوادی نیست در علم معاش

ابتدای این ز افلاطون یونانی بگیر

کی تأسف سود دارد کار چون از دست رفت

رخصتی در قتلم اول از پشیمانی بگیر

باغبان امروز در شهر است و گلشن خلوت است

داد عیش ای بلبل از گل های بستانی بگیر

اختیار اختر طالع گناه من نبود

آسمانم گفت این الماس پیکانی بگیر

این همه گمراهی از طول امل داری سلیم

خویش را از دست این غول بیابانی بگیر

شمارهٔ ۶۷۱

صبا دعای مرا سوی می گساران بر

سلام خشکی ازین چشم تر به باران بر

ملول شد دلت ای همنشین ز گریه ی ما

که گفته بود گل کاغذین به باران بر؟

حذر زگردش افلاک، خویش را چو غبار

به گوشه ای ز سر راه این سواران بر

چه چاره کلفت ایام را به غیر از صبر

همیشه روز به شب همچو روزه داران بر

متاع اهل وفا پیش گلرخان خوار است

صبا غبار مرا سوی خاکساران بر

ازین چه باک جهان را سلیم فصل خزان

چون عندلیب ازین باغ گو هزاران بر

شمارهٔ ۶۷۲

دارد از داغ دل من خاطر مرهم غبار

می نشیند در دل تنگم به روی هم غبار

نیست بر خاطر مرا گرد ملال از هیچ کس

همچو اخگر خود به خود گیرد دلم هر دم غبار

گرد کلفت بس که می ریزد ز دامان فلک

در چمن آیینه ی گل گیرد از شبنم غبار

من نمی دانم که از آه دل محزون کیست

این قدر دانم که پیچیده ست در عالم غبار

گریه گرد کلفت از دل کی برد ما را سلیم

در دیار ما نمی‌گردد ز باران کم غبار

شمارهٔ ۶۷۳

گلرخان بینند هرگه بر اسیر یکدگر

آفرین گویند بر هم زخم تیر یکدگر

دل ز فریاد دل آید سوی زلف از کاکلش

شبروان یابند هم را از صفیر یکدگر

دست در دست سبو دارم که در این روزگار

هم مگر باشند مستان دستگیر یکدگر

گر لبانش الفتی دارند با هم، دور نیست

خورده اند ایام طفلی هر دو شیر یکدگر

من زنم بر شیخ طعن، اهل ریا بر می فروش

ناسزا تا کی توان گفتن به پیر یکدگر؟

تنگدستان راچه حاجت درد دل گفتن سلیم

راز هم خوانند از نقش حصیر یکدگر

شمارهٔ ۶۷۴

نیستی عیش و طرب، بیگانگی کم یاد گیر

رسم آمیزش به اهل عالم از غم یاد گیر

از طرب هرکس که خندد، گریه بر خود می کند

در عروسی خانه رو، آیین ماتم یاد گیر

یک صبوحی بیش در اطراف این گلشن مکش

گل سبکروحی نمی داند، ز شبنم یاد گیر

بعد هر عمری به تیغ خویش آبی می دهند

رسم دنیاداری از شاهان عالم یاد گیر

حال هرکس می شود معلوم از آثارش سلیم

نام جم راگر نمی دانی، ز خاتم یادگیر

شمارهٔ ۶۷۵

ای که همچون آب خواهد خورد خاکت غم مخور

می رسد مرگ از برای جان پاکت غم مخور

آسمان هرچند در بر روی دل ها بسته است

می کند تأثیر آه دردناکت غم مخور

از رفوگر عرصه ی عیش تو ای دل تنگ شد

باز همچون غنچه خواهم کرد چاکت غم مخور

می پرستان می دهند آبش ز چشم خویشتن

باغبان آسوده باش، از بهر تاکت غم مخور

گر عیار کاملی داری، پس از مردن سلیم

چون طلا کی می‌تواند خورد خاکت غم مخور

شمارهٔ ۶۷۶

از دل برون نکرده خیال جفا هنوز

گرگ آشتی ست یوسف ما را به ما هنوز

روزی که من به سلسله ی زلفش آمدم

بیعت نکرده بود به دستش حنا هنوز

وقتی که نغمه سنج شدم من درین چمن

باد صبا نبود به گل آشنا هنوز

کشتی شکست و از سر من آب هم گذشت

بر سر هزار منتم از ناخدا هنوز

از چاشنی فقر خبردار نیستی

شکر نخورده ای ز نی بوریا هنوز

شد پخته نان هرکسی از آسمان و ما

آبی نخورده ایم درین آسیا هنوز

خاک سلیم در سر کویش به باد رفت

ترک جفا نمی کند آن بی وفا هنوز

شمارهٔ ۶۷۷

از فیض ابر شد به چمن هر نهال سبز

رنگ بتان هند شد از برشکال سبز

شوخی مباد بر سر پروازش آورد

کرده ست طوطی چمن از سبزه، بال سبز

هرگاه یاد چشم تو در خاطرش گذشت

صحرا تمام گشت ز اشک غزال سبز

در عشق ناله نیست ز مجنون عجب، که شد

بر روی لیلی از اثر گریه خال سبز

ریحان چگونه سبز نگردد درو سلیم

کز فیض ابر شد چو زمرد سفال سبز

شمارهٔ ۶۷۸

ز شوق وصل چو پروانه در سراغ مسوز

برای سوختن خود عبث دماغ مسوز

غم زمانه مخور، عشق آفت تو بس است

چو آتشی همه تن، لاله وار داغ مسوز

دماغ می کشی امشب ز هر شبت بیش است

به لب بگیر صراحی، دل ایاغ مسوز

وفا ندیده ز خوبان کسی، مکش آزار

دماغ از پی بوی گل چراغ مسوز

سلیم ناله ی بلبل بس است گلشن را

تو لب ز ناله ببند و بساط باغ مسوز

شمارهٔ ۶۷۹

دهد مرغ دلم را عزم پرواز

درای ناقه همچون زنگ شهباز

دلم وقت تپیدن های شوقت

دهد همچون جرس از سینه آواز

مجو ناسازی از ما، زان که باشد

تن چون موی ما ابریشم ساز

کند مرغ دلم از ناتوانی

به بال دیگران چون تیر پرواز

مگر بر داغ دوری خراسان

نهم مرهم سلیم از سیر شیراز

شمارهٔ ۶۸۰

مردم و زخم از دم شمشیر می‌آید هنوز

استخوانم خاک گشت و تیر می‌آید هنوز

از جنونم سال‌ها رفت و دل دیوانه را

بی‌خودی از نالهٔ زنجیر می‌آید هنوز

باده نوشیدم، غمی از خاطرم بیرون نبرد

بوی ویرانی ازین تعمیر می‌آید هنوز

صد چو من فرهاد دارد هر طرف شیرین من

از دهانش گرچه بوی شیر می‌آید هنوز

سرگران کی می‌تواند از سر خاکم گذشت

کاری از این دست دامنگیر می‌آید هنوز

صد گلستان گل به دامن می‌برد هرکس سلیم

بلبل ما از چمن دلگیر می‌آید هنوز

شمارهٔ ۶۸۱

چنین کز من بود نخل سخن سبز

چه سان طوطی شود در پیش من سبز

ز وصف خط نوخیز تو گردد

زبان چون مغز پسته در دهن سبز

به سوی باغ رو، کز شرم قدت

نگردد سرو دیگر در چمن سبز

خبر کردم ز خطت، گوش می دار

که خواهد گشت روزی این سخن سبز

سلیم از گریه در راه محبت

عصا چون خضر شد در دست من سبز

شمارهٔ ۶۸۲

بهار در قدح گل می غریب مریز

درین پیاله بجز خون عندلیب مریز

من آن نیم که چو عنقا شوم شکار کسی

به راهم ای فلک این دانه ی فریب مریز

به درد و صاف جهان همچو لاله راضی شو

ز جام خویش ترا آنچه شد نصیب مریز

مکن شتاب که هر کار وعده ای دارد

به بیضه طرح قفس همچو عندلیب مریز

به من جفای تو از روی حکمت است ای دوست

ترا که گفت که خون من ای طبیب مریز

بریز خون من ای ساقی، آن حلال تو باد

ولی شراب به پیمانه ی رقیب مریز

سلیم، تیغ زبان از غلاف بیرون آر

ولیک خون کس از مهر چون خطیب مریز

شمارهٔ ۶۸۳

همچو گل پرده ی دل در خس و خاشاک انداز

خویش را غنچه کن و در بغل چاک انداز

باده از خون دل خویش درین باغ بنوش

چون خزان تفرقه در سلسله ی تاک انداز

خاتم جم به در میکده جوید هر کس

همچو خورشید تو هم پنجه درین خاک انداز

صوفیان چمن از شوق به وجد آمده اند

کمتر از ابر نه ای، خرقه بر افلاک انداز

ای غزال حرم آسایش اگر می خواهی

خویش را زود در آن حلقه ی فتراک انداز

مستی و منع نکرده ست کسی مستان را

دست در گردن سرو چمن ای تاک انداز

آسمان گفته به صیاد که از بی رحمی

ماهی از آب برون آور و بر خاک انداز

دل به دریا فکن ای خواجه و از باده فروش

بستان آتش و در خانه ی امساک انداز

دانه دهقان چو فشاند به زمین، می گوید

هرچه از خاک به دست آمده در خاک انداز

به هوس دامن خود را مکن آلوده سلیم

همچو آیینه به خوبان، نظر پاک انداز

شمارهٔ ۶۸۴

صبحدم چون صاحبان غیب بر اهل نیاز

چون در رحمت، در میخانه را کردند باز

از سجود شیشه ها، میخانه شد بیت الحرام

ناله ی مستانه ی مطرب چو گلبانگ نماز

خم نشسته همچو محمود و به خدمت پیش او

شیشه ی سبز ایستاده بر سر پا چون ایاز

نیست بیم مرگ مستان را که در دیر مغان

رفته رفته عمر چون آب روان گردد دراز

نیست در میخانه محتاجی که اینجا مرد را

می کند یک ساغر می از دو عالم بی نیاز

سینه صافان را نماید از جبین اسرار دل

اختیارم نیست چون آیینه در افشای راز

گر جنون داری، ز معموری به صحرا نه قدم

تا به کی در خانه تازی اسب چون شطرنج باز

منت یک گل ندارم بر سر از شاخ گلی

باعث این، دست کوته شد، که عمر او دراز!

بر در هرکس درین معموره رفتم بسته بود

ای خوشا ویرانه و از هر طرف درهای باز

تندی احباب را در طبع ما تأثیر نیست

آب کی در چشم نرکس آید از بوی پیاز

مانده از دام کهن تارم درین دشت فریب

حلقه ای بر گردن هر مرغ چون جلقوی باز

از وجود من اثر نگذاشت عشق او سلیم

من ندارم نقش این آیینهٔ صورت گداز

شمارهٔ ۶۸۵

چو موج، موسم گل سبحه را در آب انداز

پیاله در قدح باده چون حباب انداز

نهان مکن ز کسی راز می کشی چون گل

مپوش دامن تر را، در آفتاب انداز

دهند گر به تو خم های گنج قارون را

زرش برآور و بر جای آن شراب انداز

سر برهنه برد فیض از هوای چمن

صبا، کلاه گل و لاله را در آب انداز

به بزم می، صفتی بهتر از خموشی نیست

چو لاله سرمه به پیمانه ی شراب انداز

مباد پای نسیم چمن بریده شود

چو سبزه، ریزه ی مینای خود در آب انداز

سلیم صد خطر از زیر آسمان دیدی

که گفت بار درین منزل خراب انداز؟

شمارهٔ ۶۸۶

چون گلم از جامه بر تن مانده دامانی و بس

همچو تصویرم ز پیراهن گریبانی و بس

توشه ای در راه شوق او مرا همراه نیست

در بغل از داغ دل دارم نمکدانی و بس

از سر عالم گذشتم همچو خورشید ای فلک

چون مه نو از تو می خواهم لب نانی و بس

مستی ام نگذاشت تا علم دگر حاصل کنم

همچو بلبل خوانده ام درس گلستانی و بس

بس که از سرگشتگی ها رفته ام در خود فرو

مانده چون گرداب از اعضایم گریبانی و بس

از خیال روزگار رفته روز و شب سلیم

در نظر دارم همین خواب پریشانی و بس

شمارهٔ ۶۸۷

ای خوش آن سروری که از ناموس

چتردار خود است چون طاووس

عار آید ز لاف، مردان را

پر ندیده کسی به تاج خروس

پاسبان خودند آگاهان

هم چراغ است لاله، هم فانوس

باز ذوق هوای ابر آورد

بط می را به جلوه چون طاووس

رغبت طبع را برانگیزد

گردن شیشه، همچو ساق عروس

عشق باشد سلیم در دل من

باده در شیشه، شمع در فانوس

شمارهٔ ۶۸۸

مگذر ز می، ز باطن اهل صفا بترس

فصل بهار توبه مکن، از خدا بترس!

ایام در شکستن دل ها بهانه جوست

داری چو گل به کف، ز خزان حنا بترس

در کار سعد و نحس غلط کرده روزگار

از جغد نیست تفرقه ای، از هما بترس

تا کی کنی شکایت او پیش مردمان

ای دیده آخر از نمک توتیا بترس

خوش غافلی ز آفت دور فلک سلیم

ای دانه چشم باز کن از آسیا بترس

شمارهٔ ۶۸۹

از دل آشفتگان شرح پریشانی بپرس

گر سراغ سیل می گیری، ز ویرانی بپرس

گرچه او احوال من هرگز نپرسید از صبا

از من آن بی مهر را چندان که بتوانی بپرس

شانه می آید به کار زلف در آشفتگی

آشنایان را در ایام پرشانی بپرس

می روم از کویت، اما خون خود را می خورم

گر ز من باور نداری، از پشیمانی بپرس

در جهان هر لحظه افزون می شود طول امل

معنی این نکته را از موی زندانی بپرس

خانه زاد دودمان زلف خوبانم سلیم

با محبت نسبت من گر نمی‌دانی بپرس

شمارهٔ ۶۹۰

راه شوقی نسپردم افسوس

خجل از پای خودم چون طاووس

همت عشق نخواهد افسر

چه کند مرغ چمن تاج خروس

چند باشیم ز تنگی جهان

زنده در گور چو شمع فانوس

نیست گلزار به سامان دلم

بس که چیدم ز لبش غنچه ی بوس

گر کنم در شب وصلش افغان

ناله ام کفر بود چون ناقوس

به فلک رفت سلیم از دل ما

مسند عشق چو تخت کاوس

شمارهٔ ۶۹۱

همچو عنقاست مرا گوشه ای از دنیا بس

لب نانی بود امروز بس و فردا بس

هرکسی چاشنی فقر و قناعت دانست

همچو گوهر بودش قطره ای از دریا بس

نیست در قافله ی ریگ روان راهبری

خضر ما راهروان، باد درین صحرا بس

شب که در انجمنم بیخودی از حد بگذشت

بود معنی نگاه تو به من گویا بس

به تغافل نتوان گشت حریف خوبان

همچو خورشید، جهان را بود او تنها بس

نیست آوارگی آن کار که کس پیشه کند

در سفر چند به سر می بری ای عنقا، بس!

شب به ساقی نگهی داشتی از عجز سلیم

مدعای تو: بده بود ندانم، یا بس؟

شمارهٔ ۶۹۲

ای به غیر از من ناکام، به کام همه کس

باده ی وصل تو چون آب، به جام همه کس

به کسی هر نفس الفت نتوان کرد ای دل

چون کبوتر منشین بر لب بام همه کس

باده ی ناب چه خاصیت خاصی دارد

که حلال تو شد ای شیخ و حرام همه کس

هرکه تقصیر کند، مطلب من فوت شود

صید من می پرد از حلقه ی دام همه کس

قاصد آورد به یاران خبر یار سلیم

بود در نامه بجز نام تو نام همه کس

شمارهٔ ۶۹۳

زاهد از رشک این قدر گرم عتاب ما مباش

گر توان فکر شرابی کن، کباب ما مباش

مطلبی در گفتگوی مردم دیوانه نیست

همچو مخمل در پی تعبیر خواب ما مباش

نسبت ما می برد از چهره رنگ اعتبار

گر حسابی داری از خود، در حساب ما مباش

خاکساری پیش مغروران ندارد اعتبار

ذره باش، اما اسیر آفتاب ما مباش

قطره ی ما کار صد دریای رحمت می کند

ای گیاه تشنه، نومید از سحاب ما مباش

در عنان او نظر کردم به سوی ماه نو

گفت ای دیوانه دیگر در رکاب ما مباش

از جنون باشد اگر ما گفتگویی می کنیم

نیستی دیوانه، در بند جواب ما مباش

جای خنجر عشقبازان ترا در سینه نیست

ما نهنگانیم، گو ماهی در آب ما مباش

ما چو بیهوشیم از کیفیت آن لب سلیم

خنده گو بیهوشداروی شراب ما مباش

شمارهٔ ۶۹۴

قدم برون نگذارم ز آستانهٔ خویش

چو آینه همه عمرم چراغ خانهٔ خویش

به کار خویش کنم ناله، گو کسی مشنو

کمان کشیده‌ام، اما خودم نشانهٔ خویش

چو مرغ باش در آیین عافیت‌طلبی

که وقت شام چو شد، می‌رود به خانهٔ خویش

چگونه سر زند از دل نوای آزادی

مرا که حلقهٔ دام است آشیانهٔ خویش

به دست خویش کن اصلاح خود، که مغروران

به موی خود نگذارند غیر شانهٔ خویش

چه فرق از وطن و غربت، این چنین که منم

چو عکس آینه، دایم غریب خانهٔ خویش

به زیر چرخ، ترقی سلیم ممکن نیست

در آسیا نتوان سبز کرد دانهٔ خویش

شمارهٔ ۶۹۵

هر کجا گرم است بازار ادب، محجوب باش

فتنه ای در هر کجا گل می کند، آشوب باش

صولت جلاد را حاجت به تیغ تیز نیست

طفل خونریز مرا شمشیر گو از چوب باش

خامه دایم از زبان خویش زحمت می کشد

بی زبان با خوبرویان حرف زن، مکتوب باش

همچو شاخ گل، طبیب هر دماغ آشفته شو

هوشمندان را گل و دیوانگان را چوب باش

دختر رز گر همه باشد، مشو سرگرم او

در طریق عشقبازی امت یعقوب باش

در میان جاهل و کامل بود فرقی سلیم

مدعی گر با تو بد باشد، تو با او خوب باش

شمارهٔ ۶۹۶

باده، ای عیسی لقا از دست نامحرم مکش

گوهر ناموس را در رشتهٔ مریم مکش

با بد و نیک جهان در دشمنی یکرو مکن

تیغ چون خورشید تابان بر همه عالم مکش

ای که دایم خودفروشی پیشهٔ خود کرده‌ای

خویش را همچون گهر، باری به سنگ کم مکش

در گلستان جهان از لاله همت یاد گیر

کاسه ی سر را قدح کن، می ز جام جم مکش

روز نیک و بد به یک دستور همچون تیر باش

از کشاکش چون کمان ابروی خود درهم مکش

چون گهر گردآوری کن آبروی خویش را

در سبو تا باده داری، منت زمزم مکش

همچو نیلوفر که بیند آفتاب، ای آسمان

روی خود، هرگاه می بینی مرا، درهم مکش

بعد ازین بر صفحه ی ایجاد، ای نقاش صنع

طرح نقش تازه ای کن، صورت آدم مکش

از می گلگون سلیم این توبه و پرهیز چیست

ای گل پژمرده، دامان خود از شبنم مکش

شمارهٔ ۶۹۷

در وادی محبت، چون خضر راهبر باش

با رهروان دریا، چون موج همسفر باش

انگشت دایه در کام زهر غمم کشیده ست

در دست من هر انگشت، گو شاخ نیشکر باش

آشوب موج و طوفان سامان اهل دریاست

همچون سفینه ی عشق، مجموعه ی خطر باش

چندان که بال باز است، پرواز در خیال است

ای دل به کنج عزلت، عنقای بسته پر باش

هرکس به کینه ی ما خیزد، کمر نبندد

چون کوه خصم ما را هر عضو گو کمر باش

چون آسمان عدویی داری سلیم بر سر

غافل نمی توان بود، از خویش باخبر باش

شمارهٔ ۶۹۸

عاشقی، دیگر به فکر منزل و مسکن مباش

آشیان خود بسوزان، یا درین گلشن مباش

تا توانی مشق فریادی بکن ای عندلیب

من ز کار افتاده ام، باری تو همچون من مباش

آن قدر کز دستت آید، پیرهن را چاک کن

پای بند بخیه همچون رشته ی سوزن مباش

دستگیر ناتوان باش دایم چون سبو

تا توانی همچو جام باده مردافکن مباش

ای زلیخا، چند کوری می دهی یعقوب را؟

مانع یوسف شدی، از بوی پیراهن مباش

در میان خلق نتوان ساختن کاری سلیم

سبز اگر خواهی شوی ای دانه در خرمن مباش

شمارهٔ ۶۹۹

کار عاشق واژگون باشد ز سیر اخترش

گر در آتش پا گذارد، بگذرد آب از سرش

شد دماغم از می گلگون، دکان گلفروش

باغبان کو تا زنم گل های او را بر سرش

شکوه کم کن از تهیدستی که جم رفت و هنوز

در گرو مانده ست پیش می فروش انگشترش

سرگذشت کیقباد و این جهان دانی که چیست

کودکی کز خانه بیرون کرد او را مادرش

سرو و گل سودی ندارد رند شاهدباز را

تاک را هم دوست می دارم به ذوق دخترش!

حمله گر آرد به جلاد اجل مژگان او

همچو ماهی می جهد از دست بیرون خنجرش

من به این افلاس و هر مصرع که می گویم سلیم

می نویسد بر ورق ایام با آب زرش

شمارهٔ ۷۰۰

چمنی را که بود خرمی از رخسارش

چون گل چشم ز دل آب خورد هر خارش

رشک شرط ره عشق است، به وقت شبگیر

گر بود پای تو در خواب، مکن بیدارش!

چمن دوستی آن گونه نزاکت خیز است

کز غبار دل حباب بود دیوارش

زینت آن است که با خویش توان برد به خاک

دم آخر کفن صبح شود دستارش

شاد گردم چو دل از دوست کند شکوه سلیم

چون طبیبی که درآید به سخن بیمارش

شمارهٔ ۷۰۱

چو گل کسی که هوای تو برده آرامش

ز موج بیخودی باده بشکند جامش

کند ز زلف تو صیاد، خاک از آن بر سر

که غیر خاک چو غربال نیست در دامش

جواب نامه ی ما را، ز بس تغافل کرد

هزار بیضه کبوتر نهاد در بامش

کدام دل که نشد صید این سیه چشمان

فغان ز هند و غزالان شیراندامش

به سرمهٔ امل آن کس که چشم ساخت سیاه

سفید کرد جهان همچو مغز بادامش

فریب انجمن عشق را سلیم مپرس

کباب کیست که آتش نمی کند خامش؟

شمارهٔ ۷۰۲

خوش آنکه باده ی ناب است مایه ی هوشش

سبوی باده به جای سر است بر دوشش

ز گل مپرس که بلبل چه گفتگو دارد

چه ذوق از سخن آن را که نشنود گوشش

چو آب هرچه ببیند کسی درین گلشن

برون چو رفت، همه می شود فراموشش

اسیر عشق ترا دایم از فناطلبی

شود کفن چو علم پاره بر سر دوشش

ز خنده آب حیات لبش به موج آمد

حدیث تشنه لبان باد زد چو بر گوشش

جهان به هرکه زبانی چو شمع داد سلیم

در انجمن نتوانند دید خاموشش

شمارهٔ ۷۰۳

هرکه را ساز بود زمزمه ی زنجیرش

می کند ناله ی مرغان چمن دلگیرش

خضر آید به ره قاتل ما تا بیند

صورت حال خود از آینه ی شمشیرش

گذری بر دل سودازده ی ما نکند

در کمانخانه مگر چله نشین شد تیرش

روزگاری ست که بر هرکه نظر اندازی

همچو گوهر تهی از آب نباشد شیرش

به دعای سحری رام دلم گشت سلیم

آفتابی که نکرده ست کسی تسخیرش

شمارهٔ ۷۰۴

خبر بگیر ز احوال خضر در کویش

که آب تیغ رسیده ست تا به زانویش

حدیث معجز عیسی که راز پنهان است

مباد گل کند از غنچه ی سخنگویش

به نوبهار رخ او اگرنه بیمار است

در آفتاب چرا خفته است آهویش

به دفع خصم، همین همت است اسبابم

بود فلاخن مرد برهنه، بازویش

سلیم شیشه ی ما را درین جهان خراب

کسی ندید که سنگی نزد به پهلویش

شمارهٔ ۷۰۵

از روی دل ز عاجزی خود خجل مباش

پامال خصم خویش چو خون بحل مباش

همچون غبار، گاه برانگیز خویش را

افتاده زیر پا چو زمین متصل مباش

دامان روزگار فراخ است، می بنوش

شاید گشایشی رسدت، تنگدل مباش

هرگز مباش در پی لغزیدن کسی

تا خاک راه خلق توان بود، گل مباش

رحمی به مور خسته کن ای پادشاه حسن

جم باش و همچو خاتم جم سنگدل مباش

از شکوه ای که کردی ازان بی وفا سلیم

او منفعل نگشت، تو هم منفعل مباش

شمارهٔ ۷۰۶

درون کاسه ی سر دارم از جنون آتش

دویده در همه اعضا مرا چو خون آتش

نه عشق بود که شد ز آسمان حواله به من

که ریخت بر سرم این طشت سرنگون آتش

ز اشک و آه خراب است حال من که مرا

برون خانه بود آب و اندرون آتش

نهاد نامه ی شوقم چو در بغل قاصد

چو شمع کرد سر از جیب او برون آتش

ز بس که گرم سراغم سلیم در ره شوق

به روی خار دوم پابرهنه چون آتش

شمارهٔ ۷۰۷

زخم دل کم نیست، سامان گر نباشد گو مباش

غنچهٔ گل هست، پیکان گر نباشد گو مباش

کشتی ما چشم دارد بر خطر همچون حباب

چون نسیمی هست، طوفان گر نباشد گو مباش

آنکه وقت کشتن من رحم بر حالم نکرد

بعد قتلم هم پشیمان گر نباشد گو مباش

منصب گلچینی باغی ندارم، در تنم

جامه را چون پوست، دامان گر نباشد گو مباش

زینت ارباب معنی، جوهر ذاتی بس است

لاله در کوه بدخشان گر نباشد گو مباش

هرکجا باشد ز کف مگذار جام می سلیم

سیر قزوین کن، صفاهان گر نباشد گو مباش

شمارهٔ ۷۰۸

شراب همچو گل و لاله خور ز ساغر خویش

پیاله همچو کدو کن ز کاسه ی سر خویش

تعلق وطنم باعث صد آزار است

اسیر ورطه چو کشتی شدم ز لنگر خویش

غبار غم ز دلم کم نمی شود هرگز

چه خاک بود که کردم ز عشق بر سر خویش

شکایت از که کنم من، که روزگار افکند

مرا چو ماهی خنجر به دام جوهر خویش

ز صد سپاه نگردد سلیم روگردان

چو عکس آینه هرکس شود برابر خویش

شمارهٔ ۷۰۹

ز مژگان آب چشمم می زند جوش

که دریا را نشاید کرد خس پوش

درین دریا بود از سیلی موج

چو نیلوفر صدف نیلی بناگوش

وطن در گوشه ای گیرم نگین وار

چو خاتم چند باشم خانه بر دوش؟

سر ما تاج شاهی را به معنی

بود همچون چراغ زیر سرپوش

به بزمی لب سلیم از حرف بسته ست

که نتوان شمع او را کرد خاموش

شمارهٔ ۷۱۰

هلاک تاج نه چون شمع صبحگاهی باش

چو آفتاب، سرافراز بی کلاهی باش

سواد کعبه چو بیرون ازین بیابان نیست

دوان چو برق ز دنبال هر سیاهی باش

صلاح کار خود از کف مده، حقیقت چیست

به ملک هند قدم چون نهی، سپاهی باش

همین بریدن آب از گلو، قناعت نیست

گلو بریده درین بحر همچو ماهی باش

به راه شوق مرا ضعف مانع است سلیم

ترا چو قوت رفتار هست، راهی باش

شمارهٔ ۷۱۱

ای دل ز گرد کلفت عالم غمین مباش

چون آسمان وگرنه به روی زمین مباش

بگذار هرچه هست بجز ساغر شراب

واقف ز جام باش و چو جم از نگین مباش

خواهی که ایمن از بد و نیک جهان شوی

بی نیش و نوش چون مگس انگبین مباش

سرده سرشک، چند کشی خواری از جهان

چون ابر این قدر نمد آبچین مباش

از من بگیر عبرت، اگر اهل روزگار

صد آفرین کنند، سخن آفرین مباش

رسوای عالمی شدی از عشق گلرخان

صدبار گفتمت که سلیم این چنین مباش

شمارهٔ ۷۱۲

هرکه سرگرم کند شوق تو چون خورشیدش

بی نیاز از نمد است آینه ی تجریدش

در وجودم ز تمنای گلی افتاده ست

خارخاری که به ناخن نتوان خاریدش

هرکه را نیست درین عهد، گره بر ابرو

می نمایند به هم خلق چو ماه عیدش

زین که یک خنده ندانسته درین گلشن کرد

گوش گل سرخ شد از بس که جهان مالیدش

من و رسوایی ازین پس، که به تن جامه چو گل

آنچنان پاره نکردم که توان پوشیدش

ناقبول است معارض، همه دردم این است

ای خوش آن گربه که طاووس کند تقلیدش

پرده وقت است که از روی سخن برداریم

مصطکی نیست زبان، چند توان خاییدش؟

عمر کردیم درین باغ، عبث صرف سلیم

حاصلی هیچ ندیدیم ز سرو و بیدش

شمارهٔ ۷۱۳

سر تا به پا چو شمع همه اشک و آه باش

در راه عشق پا چو نهی، سر به راه باش

آسودگی ز گلشن فقر و فنا گلی ست

نام گدا به خویش نه و پادشاه باش

بیهوده نیست چهچه بلبل درین چمن

مستانه جلوه چیست، خبردار چاه باش

سرگرمی چراغ بود از کلاه گرم

چون آفتاب، گو سر من بی کلاه باش

کردیم ترک این چمن از دست باغبان

ای عندلیب بشنو و ای گل گواه باش

کمتر مشو ز نقش قدم، خضر اگر نه ای

گر شمع راه کس نشوی، خاک راه باش

چند از قفای نعمت دنیا دوی چو آب

نفس آتش است، طعمه ی او گو گیاه باش

در کاروبار خود مطلب یاری از کسی

هم خویش برق خرمن خود همچو ماه باش

تا چند چون علاقه ی دستار سرکشی؟

ای ماه نو، شکسته چو طرف کلاه باش

در چشم من عزیز، سیاهان چو سرمه اند

ای بخت من، هلاک تو گردم، سیاه باش

پرهیز نیست از می و شاهد ترا سلیم

آخر که گفته است چنین روسیاه باش؟

شمارهٔ ۷۱۴

خرم آن گلشن که امید بهاری باشدش

در خزان از برگ عشرت غنچه واری باشدش

بس که عشق آلوده ی دنیا نمی خواهد مرا

باد بر من نگذرد هرگه غباری باشدش!

گر ببینی عارفی زاهد به کوی می فروش

بی سبب منعش مکن، شاید که کاری باشدش!

آنکه از طوفان غم جوید خلاصی، کاشکی

چون خس و خاشاک دریا اختیاری باشدش

دایه در گهواره کون جنبانی آموزد به طفل

تا به پیش اهل دنیا اعتباری باشدش

همچو گردون، مهر و کین من اثر دارد سلیم

نیک بخت آن کس که چون من دوستداری باشدش

شمارهٔ ۷۱۵

چو گل که گفت درین باغ شاد و خندان باش

به حال خویش چو تاک بریده گریان باش

درین چمن که زند برق فتنه تیغ به ابر

تمام سر شو و چون غنچه در گریبان باش

نکرد فایده ای از تلاش ساحل، موج

مقیم حلقه ی گرداب همچو طوفان باش

به سیر کوچه و بازار شهر فیضی نیست

چو گردباد، سراسر رو بیابان باش

به دست آور اگر می توان دل موری

فراغت از طلب خاتم سلیمان باش

هزار توبه ی می گر شکسته ای سهل است

اگر شکسته شد از تو دلی پشیمان باش

چو تندباد حوادث شود غبارانگیز

پناه مردم بی دست و پا، چو مژگان باش

ترا چه کار به نیک و بد زمانه سلیم

به حال خویش درین خانه همچو مهمان باش

شمارهٔ ۷۱۶

عقل نگذارد مرا یک دم ز دردسر خلاص

رهزنی کو تا مرا سازد ازین رهبر خلاص

جان شود آسوده، هرگه دل قبول عشق کرد

می شود، چون صاف شد آیینه، روشنگر خلاص

همچو گل مشت زری دادم، خریدم خویش را

چون به غیر از این توان شد زین چمن دیگر خلاص؟

چند در قید زمین وآسمان باشد کسی

تا صدف برپاست، مشکل گر شود گوهر خلاص

هرکه او را کار با زنجیر زلف افتاده است

گو دلش گردد مگر از قید در محشر خلاص

چشم پوشیدم ازو، فارغ شدم از جور او

شد ز تیغ آفتاب این گونه نیلوفر خلاص

بعد ازین دستی ندارد بر من آسیب جهان

سوختم، گشتم ز هر آفت چو خاکستر خلاص

شمارهٔ ۷۱۷

سرو شد باز با صبا رقاص

برگ گل گشت در هوا رقاص

سیل نالان و کف زنان از شوق

کوه چون سنگ آسیا رقاص

شده در کلبه ام ز یاد بهار

هر طرف موج بوریا رقاص

گشت چون دود شمع بر سر من

از جنون سایه ی هما رقاص

بس که عشقم به شورش آورده ست

سر جدا گشت و تن جدا رقاص

سر هرکس به عشق می جنبد

نشود با اصول پا رقاص

سرو من می‌رود به باغ، سلیم

سایه چون کاکل از قفا رقاص

شمارهٔ ۷۱۸

نیست همچون گل مرا از باده بیهوشی غرض

ناله ی مستانه باشد از قدح نوشی غرض

مقصدش از لاف رعنایی نمی دانی که چیست

سرو دارد با تو همچون سایه همدوشی غرض

می کند عمدا فراموش از من آن نامهربان

چیست او را یارب از چندین فراموشی غرض

در دهن گویند جم می داشت خاتم را نگاه

زین حکایت نیست غیر از مهر خاموشی غرض

گر ندارد ماتم فوت سکندر را، سلیم

چیست آب زندگی را از سیه پوشی غرض

شمارهٔ ۷۱۹

کنم برای جنون یارب از که سامان قرض

درین چمن که گل از گل کند گریبان قرض

قبول راهزن عشق نیست مایهٔ ما

کنیم چیز دگر از که در بیابان قرض

چو دل به زلف تو دادیم ترک آن کردیم

چنان که گیرد از اهل کرم پریشان قرض

در معامله را بسته روزگار چنان

که گل به گل ندهد زر درین گلستان قرض

خدا کند که ز دام جهان خلاص شویم

که سفله هرچه دهد، می دهد به مهمان قرض

حذر ز صحبت اهل زمانه، کز خست

به هم دهند چو اطفال مکتبی نان قرض

اگر ز من طلبد زلف یار دل، چه عجب

گهی ضرور شود با وجود سامان قرض

سلیم لذت جود آن کسان که یافته اند

کنند وجه کرم را چو ابر نیسان قرض

شمارهٔ ۷۲۰

بهار شد که کند شیخ جلوه‌گاه غلط

به سوی میکده آید ز خانقاه غلط

ز شمع لاله و از لاله شعله ظاهر شد

که کرده اند ز مستی همه کلاه غلط

که گفته است گدایان عشق محتاجند

غلط رسیده به خدام پادشاه، غلط

ز جلوه ی توازان آب می شود که ترا

به آفتاب کند شمع صبحگاه غلط

دلم سلیم به حیرت ز کفر و دین افتاد

همیشه راه شود بر سر دو راه غلط

شمارهٔ ۷۲۱

منم که ساخته ام سور با عزا مربوط

شده ست در کف من نیل با حنا مربوط

دلم ز فیض محبت هوس نمی داند

که نیست غنچه ی این باغ با صبا مربوط

جدا کنند چو گل از تو پوست را به نفاق

به هم شدند چو پیراهن و قبا مربوط

سری به صحبت اهل زمانه نیست مرا

بود چو دایره دایم سرم به پا مربوط

نشاط می کند اظهار آشنایی من

به حیرتم که به من بوده از کجا مربوط

به اعتدال شود سعد و نحس را تأثیر

در آن دیار که با جغد شد هما مربوط

ز دیگران هنر و عیب او چه می پرسی

که هیچ کس به سخن نیست همچو ما مربوط

جهان کند ز عناصر همیشه فخر، سلیم

به یک رباعی و آن نیز سست و نامربوط!

شمارهٔ ۷۲۲

ای گل روی تو بهار نشاط

قامتت سرو جویبار نشاط

لب گل چاک شد ز خمیازه

بی تو دارد ز بس خمار نشاط

رفت فصل خزان و می آید

موسم عیش و روزگار نشاط

بلبلان را بود شب نوروز

زر گل، مایه ی قمار نشاط

شد بهار و چو غنچه مرغ چمن

مست خفته ست در کنار نشاط

گل شکفت و شراب ناب رسید

شد مهیا تمام کار نشاط

پاک سازد نسیم عشق، سلیم

زعفران را ز دل غبار نشاط

شمارهٔ ۷۲۳

به قدر جرم برد هرکسی ز رحمت حظ

ز لطف حق کند ابلیس در قیامت حظ

بر آن سرم که به دیوانگی زنم خود را

که بی جنون نتوان کرد از محبت حظ

برای پرسشم ای همنشین چو آمده ای

ببند لب که ندارم من از نصیحت حظ

بر استخوان هلال است چشم من دایم

ز بس که همچو هما دارم از قناعت حظ

نه از جنون و نه از عقل، در جهان ما را

نشد چو آینه حاصل به هیچ صورت حظ

سلیم مصلحت خویش در جنون دیدم

به کوی عشق ز بس دارم از ملامت حظ

شمارهٔ ۷۲۴

نه می به جام و نه معشوق در کنار، چه حظ

اگر چنین گذرد دور روزگار چه حظ

نه سیر دشت و نه گلگشت باغ، حیرانم

که همچو مرغ قفس داری از بهار چه حظ

ترا که نیست نصیبی ز بی قراری شوق

چو نقش پا به سر راه انتظار چه حظ

بنوش باده و امیدوار رحمت باش

به حشر بی گنه از لطف کردگار چه حظ

به حیرتم که چه گویم اگر کسی پرسد

سلیم کرده ای از دور روزگار چه حظ

شمارهٔ ۷۲۵

زده گل دست بر دامان حافظ

خورد بلبل قسم بر جان حافظ

کند از شعلهٔ آواز خود گرم

دف خورشید را دستان حافظ

ز مستی چون کشد گلبانگ در باغ

شود مرغ چمن قربان حافظ

زره را حلقهٔ دف کرد داود

چو برگردید از میدان حافظ

ز شورانگیزی رنگین غزل‌ها

لب حافظ بود دیوان حافظ

چو گل در دف جلاجل گشته خاموش

سلیم از حیرت الحان حافظ

شمارهٔ ۷۲۶

زهی نهال خزان دیده ای ز باغ تو شمع

فکنده تیر به تاریکی از سراغ تو شمع

وسیله ای ست مرا در جنون عشق تو گل

فتیله ای ست مرا از برای داغ تو شمع

نفس فتیله ی عنبر به خویش می دزدد

بیان کند چو حدیث گل چراغ تو شمع

شراب و شاهد و گل عرض می کند بر تو

دماغ چند بسوزد پی دماغ تو شمع

نشد ز گریه ی مستانه یک نفس خاموش

سلیم تا شده سرگرم از ایاغ تو شمع

شمارهٔ ۷۲۷

ای شوق رخت سوخته مغز قلم شمع

نزدیک به مردن ز غمت دم به دم شمع

بر یاد تو چون صورت فانوس خیالند

عالم همه مشغول طواف حرم شمع

در بزم تو عزت طلبی صرفه ندارد

ااینجا سر شمع است نثار قدم شمع

بر اهل ستم خیل مکافات چو رو کرد

از خون صبا چرب شد اول علم شمع

اندیشه سلیم از غم عشق تو ندارد

پروانه به خود داده قرار ستم شمع

شمارهٔ ۷۲۸

هرکه را بینی، بود در فکر سامان طمع

تا به کی بیند کسی خواب پریشان طمع

قرص لیموی قناعت، چاره ی این علت است

نشکند صفرای اهل حرص از نان طمع

عافیت خواهی، توقع را ز خاطر دور کن

در دهانت بیضه ی مار است دندان طمع

چون مگس از عجز تا کی پشت سر خارد کسی

زهرمار حرص بادا شکرخوان طمع

بی توقع نیست کس، آزادگان را هم بود

چشم پوشیده، چراغ زیر دامان طمع

سجده ی آدم نکرد ابلیس از فرمان حق

می کند آدم سجود او به فرمان طمع

مدح دونان گفتن از روی طمع باشد سلیم

چند همچون نوحه‌گر باشی ثناخوان طمع

شمارهٔ ۷۲۹

زهی ز نور جبین تو در حجاب چراغ

به پیش روی تو گل چون در آفتاب چراغ

چنان که گل ز چمن خوش کنند گلچینان

کند به بزم تو پروانه انتخاب چراغ

ز رشک نور رخت از فتیله معلوم است

که خورده است چه مقدار پیچ و تاب چراغ

کمندافکن بام فلک بود شب ها

ز برق نور به بزم تو چون شهاب چراغ

دلم ز دیدن تیغت به سینه می لرزد

چو صبح سر زند، آید به اضطراب چراغ

ز شوق بزم تو از آب چشم در فانوس

نهاده است گل خویش را در آب چراغ

چو آفتاب به وصف جمال دوست سلیم

نوشته از پر پروانه صد کتاب چراغ

شمارهٔ ۷۳۰

از سرم کی می رود هرگز برون سودای داغ

همچو لاله در دلم گرم است دایم جای داغ

همچو آن منعم که او زر بر سر زر می نهد

در محبت می گذارم داغ بر بالای داغ

سبزه ای هرگز ز خاک عاشقان سر برنزد

مو نمی روید ازان عضوی که باشد جای داغ

بر سر هرکس گلی دیدم در ایام بهار

در سر شوریده ی من تازه شد سودای داغ

در کمال من ندارد هیچ کس حرفی سلیم

معجز عشق است در دستم ید بیضای داغ

شمارهٔ ۷۳۱

ز تاب گل ز بس افروخت آشیانهٔ مرغ

سمندر از پی آتش رود به خانهٔ مرغ

تو فکر روزی خود را به آسمان بگذار

بود به عهدهٔ صیاد، آب و دانهٔ مرغ

کسی به غیر غم از دل نمی‌دهد خبری

سراغ گیر ز صیاد، راه خانهٔ مرغ

امید حاصل دنیا نشاط‌انگیز است

ز ذوق بیضه بود هر نفس ترانهٔ مرغ

صبوری از دل عاشق طلب مکن ناصح

مجوی بیضهٔ فولاد از آشیانهٔ مرغ

سرود دل به سر زلف او سلیم خوش است

که نیست بی‌اثری نالهٔ شبانهٔ مرغ

شمارهٔ ۷۳۲

چون کند در انجمن تاب رخش روشن چراغ

پرتو خود را به دور اندازد از روزن چراغ

بس که بعد از سوختن هم گرم دارد تب مرا

می کند آیینه از خاکسترم روشن چراغ

گر گریبان را گشاید بر نسیم، از عقل نیست

آنکه چون فانوس دارد در ته دامن چراغ

برنیامد کامم از عقل و جنون در عاشقی

نه ز گلشن گل به کف دارد، نه از گلخن چراغ

بی می ناب از دماغم دود می خیزد سلیم

این چنین باشد چو خالی گردد از روغن چراغ

شمارهٔ ۷۳۳

حرف گل و حدیث بهار و خزان دروغ

تا چند گویی این همه ای باغبان دروغ

کردند بحث، شیخ و برهمن به پیش عشق

دعوی این خلاف شد و حرف آن دروغ

چون چشم احول آینه هم شد دروغگو

از بس که عام گشت درین خاکدان دروغ

در ما چو آب و آینه نقش خلاف نیست

کفر است در شریعت ما راستان دروغ

هرگز کسی حریف نشد نفس خویش را

تا چند بشنوم ز تو ای پهلوان دروغ

یک مو خلاف در سخن من سلیم نیست

نگذشته غیر شعر مرا بر زبان دروغ!

شمارهٔ ۷۳۴

آهم اثر نیافت ز فریاد بی وقوف

شاگرد را چه بهره ز استاد بی وقوف

ناخن به پنجه دارد و در بند تیشه است

آه از نکرده کاری فرهاد بی وقوف

مشکل که این شکار درآید به دام تو

دل مرغ زیرک است و تو صیاد بی وقوف

آن کس که بد نگفته، بترس از زبان او

پرهیز کن ز نشتر فصاد بی وقوف

شعرم به موشکافی ادراک مدعی

خندد چو نوعروس به داماد بی وقوف

بنگر سلیم چون فلکم زار می کشد؟

کافر مباد کشته ی جلاد بی وقوف

شمارهٔ ۷۳۵

کنم به جام می اوقات عمر چون جم صرف

دماغ کو که کند کس به کار عالم صرف

مرو به کعبه که می بایدت خمار کشید

شراب می شود اینجا چو آب زمزم صرف

ترا به گلشن روحانیان سروکار است

درین چمن چه کنی آبرو چو شبنم صرف

ز باد دستی ما خضر را نصیبی نیست

که چون حباب کند عمر را به یک دم صرف

نسیم گل به من آرد ز دوزخ و گوید

که در بهشت مکن عمر همچو آدم صرف

علاج زخم دلم ای طبیب مفت نشد

که خونبهای ترا کرده ام به مرهم صرف

چو گل به خنده کسی هرگزم ندید سلیم

به گریه عمر مرا شد چو شمع ماتم صرف

شمارهٔ ۷۳۶

دایم از بخت سیه بر خویش پیچانم چو زلف

گرچه از خورشید لبریز است دامانم چو زلف

باعث زیب جمال گلرخانم همچو خال

مایه ی آرایش حسن عروسانم چو زلف

در پریشانی بود جمعیت آشفتگان

من صلاح کار خود را خوب می دانم چو زلف

نیستم آزاد از قید محبت یک نفس

خانه زاد دودمان حسن خوبانم چو زلف

هیچ کس هنگامه ی جمعیتم بر هم نزد

از سیه بختی خود دایم پریشانم چو زلف

می‌رود هر عضوم از آشفتگی سوی دگر

در هوای او سلیم از بس پریشانم چو زلف

شمارهٔ ۷۳۷

چو غنچه در گرهی بند، نقد خود ز تلف

که پیش هر خس و خاری چو گل نداری کف

چه سود آب ز دریا چو ابر بخشیدن

کرم ز آبله دست خویش کن چو صدف

به دست مطرب از اصلاح خاطر من شد

پر از غبار، چو غربال خاک بیزان دف

بهار شد که ز میخانه باده نوشان را

به سوی باغ پرد چون تذرو جام از کف

چه شد اگر طرف غیر را زمانه گرفت

مرا به دعوی عشقت بس است حق به طرف

سلیم ناله ی من تیغ چون برافرازد

سپر کشد به سر خویش آسمان چو کشف

شمارهٔ ۷۳۸

آتش به باغ زد ز خزان روزگار حیف

داغ چمن نه ایم، ز بلبل هزار حیف

تأثیر نیست در دل ما فیض عشق را

بر گلخن است سایه ی ابر بهار حیف

از ورطه ای که مقصد ما جز خطر نبود

نشکسته رفت کشتی ما برکنار حیف

از خار پا چو شعله به رقصند رهروان

در راه او پیاده خورد بر سوار حیف

از موج اضطراب دلم آرمیده نیست

آیینه ام چو آب ندارد قرار حیف

عاقل به ماتم است رود هرکس از جهان

مجنون این خرابه خورد بر غبار حیف

بیکار نیستیم، ولی در جهان سلیم

کاری نمی کنیم که آید به کار حیف

شمارهٔ ۷۳۹

شب چو وصف رخش کنم به رفیق

صبح از مهر می کند تصدیق

همه شب تا به صبح، ای زاهد

می کشی جام می، زهی توفیق

آب لعل است و آتش یاقوت

جوهر عقل را میی چو عقیق

بس که گریان روم به وادی شوق

منزل از من تراست و راه و طریق

عشق را شرط نیست رعنایی

همچو مصحف به خط نستعلیق

بی پیاله مرو سلیم به باغ

گفته اند الرفیق ثم طریق

شمارهٔ ۷۴۰

کدام سر که نشد خاک آستانهٔ عشق؟

علاج باد غرور است رازیانهٔ عشق

متاع صبر و خرد را به جای دیگر بر

که نیست غیر زر قلب در خزانهٔ عشق

چو کاغذی که درآید ز مد مشق به موج

تنم سیاه شد از نقش تازیانهٔ عشق

به موج فتنه چو سیلاب، خانهٔ ما را

خراب کرد، که بادا خراب خانهٔ عشق

چو فاسقی که بپوشد لباس اهل صلاح

به روزگار تو دارد هوس نشانهٔ عشق

حدیث درد دل ما به گوش کس مرساد

که خواب می‌برد از دیده‌ها فسانهٔ عشق

پس از وفات، دلم را سلیم آفت نیست

به خاک، مور بود پاسبان دانهٔ عشق

شمارهٔ ۷۴۱

شد چو گلبن سبز در پیراهن من خار عشق

همچو قمری گشت طوق گردنم زنار عشق

بلبل از حسرت اگر در فصل گل نالد رواست

حسن را عمری بود کوته تر از دیدار عشق

مرد فرهاد و همان برجاست کوه بیستون

می توان دانست انجامی ندارد کار عشق

جلوه گاه سیل باشد هرکجا ویرانه ای ست

می شود معلوم از احوال ما آثار عشق

درد بی درمان که می گویند، درد عاشقی ست

معجز عیسی خجل می گردد از بیمار عشق

گاه در زیرزمین، گاهی به اوج آسمان

دل به جان آمد مرا از راه ناهموار عشق

در بغل پژمرده خواهد گشت، می‌دانم سلیم

غنچهٔ دل را زنم بر گوشهٔ دستار عشق

شمارهٔ ۷۴۲

بس است، این همه زاهد مکن ادای خنک

چو صبح چند به دوش افکنی ردای خنک

ز خاک پای صبوری به عشق آن دیدم

که چشم موسم گرما ز توتیای خنک

زنم ز خون هوس، آب آتش دل را

که دست سوخته را خوش بود حنای خنک

دلم توقع گرمی ندارد از احباب

چو نخل موم که می سازدش هوای خنک

شبی چو شمع درآ گرم از درم، تا چند

کند به گریه ی من صبح، خنده های خنک

شدم فسرده ز سرمای زهد خشک، سلیم

کنم به آتش می گرم، دست و پای خنک

شمارهٔ ۷۴۳

چند باشد ز گلشن افلاک

همچو آتش نصیب ما خاشاک

می کنم در غبار خاطر خود

آرزوهای کشته را در خاک

چون خورد نان خلق، دندان را

می کنم چوبکاری از مسواک

چیست دانی جوانی و پیری؟

اول بنگ و آخر تریاک

گر جهان زهر حسرتم بچشد

افکند هفت پوست از افلاک

سایه ی گل سلیم از بلبل

کم مباد از سر تو سایه ی تاک

شمارهٔ ۷۴۴

رفت آن شمع و ز حسرت شد لب پیمانه خشک

برگ گل شد در چمن همچون پر پروانه خشک

از وصال او مرا آبی به روی کار بود

پنجه ام بی زلف او شد همچو دست شانه خشک

صد شکایت در دل، اما لب ندارد زان خبر

در درون خانه سیل و آستان خانه خشک

گریه از جوش و خروش آسیا آید مرا

حیرتی دارم که چون گردیده چشم دانه خشک

از تغافل های ابر نوبهاری در چمن

غنچه شد همچون دماغ بلبل دیوانه خشک

کی توانم برگرفتن یک قدم از جای خویش؟

چون خم می پای من گردیده در میخانه خشک

یک دم از آوارگی ایام نگذارد سلیم

تا چو آیینه کنم آب و عرق در خانه خشک

شمارهٔ ۷۴۵

لاله ام، در داغ دل بسیار دارم من شریک

در سیه بختی ست همچون سرمه مرد و زن شریک

باغبان چون مانع گل چیدنم گردد؟ که هست

شاخ گل را دست من چون خار پیراهن شریک

در جنونم متفق شد باده با سودای دوست

آب شد در قوت این شعله با روغن شریک

وای بر کشت امید دیگران، چون کرده اند

خضر و عیسی را در آب چشمه ی سوزن شریک

باغبان از تنگ چشمی چون دم آبی دهد

می کند صد خار را با گل درین گلشن شریک

عشق دارد عقل را از دین و دنیا بی نصیب

وای بر موری که با برق است در خرمن شریک

دوستان را هم نصیبی هست از دردم سلیم

در تب گرمم چو فانوس است پیراهن شریک

شمارهٔ ۷۴۶

می آیدم به تحفه ز میخانه جام خشک

دریا به من همیشه فرستد سلام خشک

نه ابر در هوا، نه می ناب در قدح

چون تر کنم دماغی ازین صبح و شام خشک؟

کام دلم به گریه میسر نمی شود

مژگان تر چه فایده دارد به کام خشک

آه از سرشک بی اثر من که کم نشد

در خانه ام چکیدن باران ز بام خشک

کو جام باده ای که کنم تر دماغ را

این زهد خشک کشت مرا چون زکام خشک

ماهی به دام خشک ندیده کسی و من

از جوهرم چو ماهی خنجر به دام خشک

منعم مکن ز قافیه ی این غزل سلیم

از کام خشک سر نزند جز کلام خشک

شمارهٔ ۷۴۷

همچو آتش داردم ایام در زندان سنگ

می توان گفتن ز جان سختی تنم را کان سنگ

چون لب جو سخت گیرد کار هرکس را جهان

از برای آب خوردن بایدش دندان سنگ

از نصیحت چند اصلاح دل سختش کنم

همچو موج آب باشم تا به کی سوهان سنگ

یاد قزوین در دلم بگذشت و از هندوستان

شیشه ام میدان کشید و جست تا میدان سنگ

افکند تا بر بساط شیشهٔ دل‌ها سلیم

آسمان همچون فلاخن می شود قربان سنگ

شمارهٔ ۷۴۸

از سخن آن به که کس خاموش گردد همچو گل

صدزبان چون جمع شد، یک گوش گردد همچو گل

قسمت دل از وصال او به جز خمیازه نیست

پای تا سر گر همه آغوش گردد همچو گل

چشم زخمی حسن او در کار دارد، دور نیست

با خس و خاشاک اگر هم‌دوش گردد همچو گل

غیر مشکل گر تواند از منت پوشیده داشت

آتش حسن تو کی خس‌پوش گردد همچو گل

رشک می‌آید مرا بر آن که در گلشن سلیم

ساغی بر سر کشد، بیهوش گردد همچو گل

شمارهٔ ۷۴۹

دارم دلی همچون جرس، پیوسته نالان در بغل

از داغ بر احوال خود، صد چشم گریان در بغل

کی از چمن یاد آورم من کز خیال روی او

چون حلقهٔ زلف بتان، دارم گلستان در بغل

صد چاک افتد همچو گل بر جیب من از هر نسیم

زان همچو غنچه از صبا دزدم گریبان در بغل

جز زلف و روی او کسی هرگز ندیده در جهان

شامی که چون صبحش بود خورشید تابان در بغل

دایم دل سوزنده را در سینه چون داری سلیم؟

آتش نکرده هیچ کس غیر از تو پنهان در بغل

شمارهٔ ۷۵۰

ز باغ رفتی و گشتم کباب خندهٔ گل

بیا که بی‌تو مرا نیست تاب خندهٔ گل

مکن تبسم رنگین به سوی من هردم

که هست خانهٔ بلبل، خراب خندهٔ گل

ادای ناز و نیاز است سر به سر، که شوم

اسیر گریهٔ بلبل، خراب خندهٔ گل

به باغ می‌رود و باد صبح می‌گوید

رسید بر لب بام آفتاب خندهٔ گل

به صفحه صفحهٔ اوراق گل نظاره کنم

کنم برای لبش انتخاب خندهٔ گل

قدح‌کشان چمن را خمار نیست سلیم

سبوی غنچه پر است از شراب خندهٔ گل

شمارهٔ ۷۵۱

هر قطره ی شبنم رخ گل

سیلی ست به خانمان بلبل

عمرم همه در خیال او رفت

چون آب روان به سایه ی گل

مغرور به حسن خویشتن بود

زلف تو شکست شاخ سنبل

از شرم رخ تو گل گریزد

هر لحظه به زیر بال بلبل

از بهر دلم سلیم، دایم

خم در خم زلف کرده کاکل

شمارهٔ ۷۵۲

در محبت بس که خواری دیدم از پهلوی دل

از کسی هرگز نمی‌خواهم ببینم روی دل

هرکجا گردی بود، افشاندهٔ دامان ماست

می‌رسد از هر غباری بر مشامم بوی دل

خوابگاه آهوان شد همچو صحرا دامنش

یک سر مو رام با مجنون نشد آهوی دل

همچو من صاحبدلی امروز در عالم کجاست

ریخته در سینه ام چون غنچه دل بر روی دل

کار آتش سوختن گر باشد، از دوزخ چه غم

کز برای سوختن می میرد این هندوی دل

خاک شد دل از تمنای سر کویش سلیم

هرگز از آنجا نمی‌آید غباری سوی دل

شمارهٔ ۷۵۳

پروانه را چو مرغ چمن نیست تاب گل

جانسوزتر ز آتش شمع است آب گل

هرگز چنان نشد که ز بی برگی چمن

از رهن می فروش برآید کتاب گل

در گلشنی که چهره بر افروخت شمع ما

مستان نمی خورند به غیر از کباب گل

شد پاره تا به گوش ز خمیازه اش دهن

ای دل مگو خمار ندارد شراب گل

هرگه به سوی باغ، تو ای سرو بگذری

مرغ چمن خجل شود از اضطراب گل

آمد بهار و شور جنون فتنه ساز شد

دارم دلی چو خانه ی بلبل خراب گل

خیل بهار می رود و جام در وداع

همچون گل پیاده دود در رکاب گل

ما را به کار حسن سلیم امتیاز نیست

بلبل نمی کند به چمن انتخاب گل

شمارهٔ ۷۵۴

مگر افتد گذارش سوی آن گل

ببندم نامه ای بر بال بلبل

ترا هرگاه بیند در گلستان

پریشانی رود از یاد سنبل

نگه: پیکان تیر کینه جویی

تبسم: جوهر تیغ تغافل

چو آید در چمن آن سرو، خیزد

پی تعظیم او، رنگ از رخ گل!

چو زلف ای دل کناری گیر، تا کی

نهی سر در پی خوبان چو کاکل

سلیم او را چو استغنا بلند است

توهم او را چو می بینی، تغافل

شمارهٔ ۷۵۵

شب ز مستی شور در بزم شراب انداختیم

باده نوشان گل در آب و ما کتاب انداختیم

گفتگوی خط و رخساری دگر در خاطر است

خامه سر کردیم و مشکی در گلاب انداختیم

حسن می خواهند، مستان را به شمع و گل چه کار

هرکه روشن کرد آتش، ما کباب انداختیم

در حقیقت همت ما برگرفت او را ز خاک

هرکه را بر خاک چون جام شراب انداختیم

لرزه بر اندام پل افتاد از دهشت چو موج

بس که بی باکانه ما خود را در آب انداختیم

همچو پروانه ز فکر انتقام آسوده ایم

ما که کار شمع را با آفتاب انداختیم

نیست غیر از نرم گفتاری، درشتی را علاج

کوه را زآهسته گویی از جواب انداختیم

شب ز مستی حرف آن لب بر زبان ما گذشت

موج می را در کمند پیچ و تاب انداختیم

آنچه ما می خواستیم از جام می معلوم شد

چون پر پروانه آتش در کتاب انداختیم

ترک شهرت کن که ما را داد گمنامی به باد

تا نقاب از روی خود همچون حباب انداختیم

شد چو طرف دامن لاله، سیاه و سوخته

دامن تر را ز بس بر آفتاب انداختیم

با هدف هرگز ندانستیم شست ما چه کرد

تیر بر تاریکی از بس چون شهاب انداختیم

گشت پرآشوب دوران، مصلحت در مرگ بود

فتنه شد در انجمن، خود را به خواب انداختیم

از اجل داریم زخم خنجر او را هوس

دام بهر صید ماهی در سراب انداختیم

چون سلیم آخر سوار توسن گردون شدیم

اختران را چون مه نو در رکاب انداختیم

شمارهٔ ۷۵۶

بر راه وعده، ای گل رعنا نشسته ام

تنها بیا تو نیز که تنها نشسته ام

از بس ز سبزه ی چمن آزار می کشم

گویی به روی ریزه ی مینا نشسته ام

از موج فتنه، گر بنشینم به روی سنگ

دارم گمان آن که به دریا نشسته ام

تیر هوایی ام که ز بس بی تعلقی

هرجا نشسته ام، به سر پا نشسته ام

از سر هوای گوشه ی عزلت نمی رود

گویی به سایه ی پر عنقا نشسته ام

چون شیشه، روی صحبت احباب با من است

هرجا دو کس نشسته، من آنجا نشسته ام

دایم چو آفتاب درین انجمن ز شرم

بینم ازان به زیر، که بالا نشسته ام

درمان درد خویش طلب کن ز من سلیم

امروز من به جای مسیحا نشسته ام

شمارهٔ ۷۵۷

جام می در کف ز کوی او جدایی می‌کنم

بر سر خود خاک با دست حنایی می‌کنم

گر به سامان جهان، وصلش به من سودا کنند

آنچه دارم می‌دهم، دیگر گدایی می‌کنم

ارغوان گل می‌کند در باغ ما از زعفران

چهره لعلی از شراب کهربایی می‌کنم

چشم بر آداب رسمی تا به کی دارد کسی

شکوه از همشهریان روستایی می‌کنم

عشق طاعت برنمی‌تابد، سلیم از بیم خلق

گر نمازی می‌کنم گاهی، ریایی می‌کنم

شمارهٔ ۷۵۸

خم می هست، چه اندیشه ی محشر دارم

پشت چون آینه بر سد سکندر دارم

چون سبو، حیرت این خمکده ام برد از کار

دست برداشته از عالم و بر سر دارم

مایه ی مردم درویش، توکل باشد

خاطری جمع تر از دست توانگر دارم

می رسد فصل خزان و غم خود نیست مرا

نوحه بر اهل چمن همچو صنوبر دارم

دوست پندارد ازو هست مرا صبر و شکیب

کافرم، آنچه گمان برده به من گر دارم

دانم آزرده جدا می شوی از من، باری

بنشین یک دو سه حرفی به تو دیگر دارم

غافل از تیغ زبان من دیوانه مشو

باخبر باش ز من، مستم و خنجر دارم!

نیست مقراض به دستم ز برای مکتوب

به کف این را، ز پی بال کبوتر دارم

چون کشم بار گران غم دوری؟ کز ضعف

نگه خود نتوانم ز رخت بردارم!

شیوه ی صبر کجا و من دیوانه کجا

از من این جنس مجویید که کمتر دارم

بر دل از هیچ کسم گرد غمی نیست سلیم

خاطری صافتر از سینه ی گوهر دارم

شمارهٔ ۷۵۹

ز مستی بر دم تیغ شهادت هر زمان غلتم

به روی سبزه موج آب چون غلتد؟ چنان غلتم

درین وادی که هر نقش قدم سرچشمهٔ خضری‌ست

به خاک از تشنگی تا چند چون ریگ روان غلتم

غریبی آن چنان دارد مهیا برگ عیشم را

که می‌افتم به روی گل اگر از آشیان غلتم

شکسته رنگی اهل درد را سامان رعنایی‌ست

چو هندو گر خودآرایی کنم بر زعفران غلتم

به تیغ کوه چون ابر بهاری سینه می‌مالم

نیم شبنم که گل بستر کنم بر روی آن غلتم

به روی یکدگر مستان چو موج آب می‌غلتد

بده پیمانه، ای ساقی، که من هم آنچنان غلتم

سلیم از پیکرم جز داغ دل ظاهر نمی‌گردد

به هر جانب که همچون قرعه زار و ناتوان غلتم

شمارهٔ ۷۶۰

منم که غیر سفر نیست پیشه ی دگرم

همیشه خضر به آوارگی ست راهبرم

ز مهد، نقل مکان کرده ام به خانه ی زین

زمانه کرده چو یوسف بزرگ در سفرم

چو مور خسته ازان می کشم قدم در راه

که توشه ای بجز از ضعف نیست در کمرم

چو گل همیشه پریشان بود مرا دستار

ز بس که بی رخ او می زند جنون به سرم

غم زمانه خورم تا به چند، پنداری

که این خرابه به میراث مانده از پدرم

سلیم هر نفس از ضعف بس که می میرم

ز یاد برده ی میراث خوار و نوحه گرم

شمارهٔ ۷۶۱

روم چو از سر کویش، نمی‌رود پایم

چو آب می‌روم و همچو ریگ بر جایم

به راه شوق، نشان تا ز نوک خاری هست

ز برگ لاله و گل، پا نمی‌خورد پایم

ز عشق بس که پریشانم، اهل عالم را

تمام موعظه همچون حدیث دانایم

چو قطره خاطر جمعی نداده‌اند مرا

به راه عشق پریشان چو سیل دریایم

زبان طعنه مبادا که بر تو بگشایند

مباش همره من جان من که رسوایم

کشید از قدمم خار راه او ایام

چو شمع رفت برون جانم از کف پایم

سلیم پنجهٔ مژگان ز بس مرا افشرد

چو خار خشک نمانده‌ست نم در اعضایم

شمارهٔ ۷۶۲

به دل، آشفتگی از زلف خوبان بیشتر دارم

پریشانی چو دود مجمر از صد رهگذر دارم

ببین عمر سبکرو را، مپرس ای همنشین حالم

که حسرت بر بقای شبنم و عمر شرر دارم

فریب غمزه ای سر در پی من آنچنان دارد

که نتوانم چو داغ از دل زمانی چشم بردارم

ز طفلی تا به حال، ایام آدم خواندم، آری

پس از مرگ پدر پیدا شدم، نام پدر دارم

امیدی نیست از آسودگی در هرکجا باشد

که آدم از بهشت آمد، از آنجا هم خبر دارم

ز گفت و گوی یاران نیستم آگاه در محفل

به یادت خلوتی در انجمن چون گوش کر دارم

سلیم افزایدم قیمت، شوم چندان که روشن تر

اگرچه آتشم، خاصیت آب گهر دارم

شمارهٔ ۷۶۳

گهی با وصل و گه با حسرت دیدار می‌سازم

چو آیینه به هر صورت که افتد کار، می‌سازم

چو سیل اندیشه از پست و بلند روزگارم نیست

به پیشم هرچه می‌آید، به خود هموار می‌سازم

به کف سررشته‌ای از کفر یا اسلام می‌باید

اگر تسبیح رفت از دست، با زنار می‌سازم

درین گلزار، تاب انتقام روزگارم نیست

چو آتش گل نمی‌باید مرا، با خار می‌سازم

نمی‌دانم که چون می‌بایدم اصلاح خود کردن

سرم آشفته گردیده‌ست و من دستار می‌سازم

سلیم از کس نیم ممنون یاری در سر کویش

نمی‌خواهم هما، با سایهٔ دیوار می‌سازم

شمارهٔ ۷۶۴

سوی خم می این دل مخمور فرستیم

پروانه ی خود را به سوی طور فرستیم

از صحبت هم، ذوق بود تنگدلان را

برخیز سلیمان که پی مور فرستیم

ساقی ز سفال سر خم باده به ما ده

تا ساغر چینی سوی فغفور فرستیم

سروی چو تو در گلشن فردوس ندیده ست

در جلوه درآ تا ز پی حور فرستیم

مشتاق ترا تحفه همین عرض نیاز است

جان خود چه بود تا ز ره دور فرستیم

دل را به سوی کوی تو، چون طفل دبستان

از بس ز تو رنجیده، به صد زور فرستیم

از نیش حریفان جهان تا شود آزاد

دل را به نهانخانه ی زنبور فرستیم

ما را بجز از روح نظیری نشناسد

فیروزه ی خود را به نشابور فرستیم

خواندیم سلیم این غزل تازه به حاسد

تا مرهم الماس به ناسور فرستیم

شمارهٔ ۷۶۵

عشق کو تا مژه در خون جگر غوطه دهم

دل خود را کشم از خون و دگر غوطه دهم

سخن من به مذاق تو بود تلخ اگر

چون لبت هر سخنی را به شکر غوطه دهم

تشنه را گر به بساط سخنم راه افتد

دست او گیرم و در آب گهر غوطه دهم

رنگ تأثیر به خود هیچ نگیرد، افسوس

ناله را چند به خوناب جگر غوطه دهم؟

ای خوش آن دم که چو پروانه سلیم از سر ذوق

در دل شعله زنم بالی و پر غوطه دهم

شمارهٔ ۷۶۶

ز سنگ رهگذر اندیشه ای کجا دارم

به دست خویش چو از راستی عصا دارم

به خواب، دولت وصل تو بر سرم آمد

گمان بری که به بالش پر هما دارم

مبین شکفتگی ظاهرم، غم دل بین

که خار در جگر و پای در حنا دارم

گذشت عمر به سرگشتگی، عجب حالی ست

که خاکم و روش سنگ آسیا دارم

وجود لاغر من شد تمام طعمه ی عشق

فغان که در قفس استخوان هما دارم

ز اضطراب به یک جا دمی قرارم نیست

سپند شوقم و آتش به زیرپا دارم

سلیم بر دلم از بس نشسته گرد ملال

گمان بری به بغل مهر کربلا دارم

شمارهٔ ۷۶۷

دمید صبح و به باغ از پی هوا رفتم

نسیم آمد و چون بوی گل ز جا رفتم

تپیدن دل خود گوش کن، نه بانگ درا

که من به راه محبت به این صدا رفتم

نداشت سایه ی طرف کلاه خوبان را

هزار مرحله بیش از پی هما رفتم

نشان من نتوان یافتن به گوشه ی فقر

که چون غبار در آغوش بوریا رفتم

قبول عشق نمودم به صبر خویش سلیم

به کف گرفته چراغ از پی صبا رفتم

شمارهٔ ۷۶۸

چون تنک‌ظرفان کجا من می ز ساغر می‌کشم

همچو غواص گهرجو، شیشه بر سر می‌کشم

از کفم سررشتهٔ پرواز بیرون رفته است

گر گشایم بال را، خمیازه بر پر می‌کشم

هردم از یاد لبش خود را تسلی می‌دهم

خامهٔ لب‌تشنگانم، نقش کوثر می‌کشم

سرگذشت خویش را یوسف فرامش می‌کند

گر بگویم من چه از دست برادر می‌کشم

من چنین خوار و کلام من عزیز روزگار

بحرم و حسرت برای آب کوثر می‌کشم

سوخت از یک آه گرم من سلیم امشب فلک

کار مشکل می‌شود گر آه دیگر می‌کشم

شمارهٔ ۷۶۹

ای خوش آن ساعت که روی خنجری رنگین کنم

در میان خود خود، بال و پری رنگین کنم

یک شب ای شاخ گل رعنا در آغوشم درآ

کز فروغ عارضت دوش و بری رنگین کنم

در کف خود لاله ی دل را ندیدم یک نفس

زین حنا تا چند دست دیگری رنگین کنم؟

نوبهار عمر رفت و بخت بد یاری نکرد

کز گل وصل تو روی بستری رنگین کنم

ملک معنی را گرفتم، وقت آن آمد سلیم

همچو شمع از سرفرازی افسری رنگین کنم

شمارهٔ ۷۷۰

چو عندلیب نه از باده ی کهن مستم

فریب نکهت گل کرده در چمن مستم

نسیم کوی تو در باغ می برد هوشم

خیال روی تو دارد در انجمن مستم

ترا ندیده به وصف تو عشق می بازم

چو بلبل قفس از نکهت چمن مستم

مکن کرشمه که کار مرا نگاه تو ساخت

به جام باده چه ریزی دگر، که من مستم

سلیم بیخودم از نغمه ی صریر قلم

ز بانگ تیشه ی خود همچو کوهکن مستم

شمارهٔ ۷۷۱

به دل شکست تمنای یاری چمنم

نمانده در قفس امیدواری چمنم

به گریه چند دهم آب خار و خس چون ابر

ملول گشت دل از هرزه کاری چمنم

برای سوختن من چو شعله تند مشو

اگر چه خار و خسم، یادگاری چمنم

حدیث عهد گل و دور لاله از من پرس

که همچو آب روان، پاچناری چمنم

سلیم سوی گلستان مخوان مرا دیگر

که در درون قفس من حصاری چمنم

بس که دارد شوق سروی بسته ی این گلشنم

همچو قمری طوق گردن شد زه پیراهنم

از سر راه تو ممکن نیست جنبیدن مرا

مانده زیر کوه، پنداری چو صحرا دامنم

از تب عشقت ز بس افروختم چون تار شمع

شاهراه شعله شد هر رشته ی پیراهنم

تا شنیدم در قفس از باد، پیغام بهار

همچو غنچه بال و پر گردید اجزای تنم

کار من باریک و من باریک تر از کار خود

عشق در معنی چو سوزن، من چو آب سوزنم

بی گرفتاری نشاید بود، یارب کم مباد

چون گریبان، طوق زنجیر بتان از گردنم

هرچه پیش آید کسی را، آن صلاح کار اوست

رهنما گردید در راه تجرد رهزنم

ساده لوحی بین که می خواهم به یاد آرد مرا

آنچه در خاطر نمی آید سلیم او را، منم

شمارهٔ ۷۷۲

در چمن چون گفتگویی از لب او واکنم

می شود می آب اگر چون غنچه در مینا کنم

صبر می گویند پیدا کن مرا در عاشقی

چون ندارم صبر یاران از کجا پیدا کنم

می کند سوز دل من آب، سنگ خاره را

گر برآرم آه گرمی، کوه را دریا کنم

راستی را کرده ام سرمایه ی بازار خود

کار آتش می کند آبی که در کالا کنم

سرکشی در هند با من کرد نفس از بس سلیم

سوی کابل می روم تا با سگش سودا کنم!

شمارهٔ ۷۷۳

تکلیف شراب است نمک ریزی داغم

برگردن پیمانه ی می، خون ایاغم

پیغام جنون می شنوم از لب ساغر

بوی عرق فتنه دهد، می به دماغم

همصحبتی من به کسی سود ندارد

پر زهر بود چون دهن مار، ایاغم

رشکی به گل و سرو درین باغ ندارم

ای لاله ی دلسوخته از داغ تو داغم

دست من و آن زلف گره گیر، که دارد

ویرانه ی من روشنی از دود چراغم

یک غنچه سلیم از چمن وصل نچیده ست

خوشدل به همین است که من بلبل باغم

شمارهٔ ۷۷۴

ز لاله و گل این باغ، کی خبر داریم

گل همیشه بهار جنون به سر داریم

به راه شوق همین کار با کف پا نیست

تنی پرآبله چون رشتهٔ گهر داریم

فضای سینه چنان زین چمن به ما تنگ است

که همچو بیضه دل خود به زیر پر داریم

هوای لعل تو دارد سبک عنان ما را

چو کودکان همه مرکب ز نیشکر داریم

ز بعد کشته شدن دست برمدار از ما

که مطلب تو اگر جان بود، دگر داریم

شراب عشق ترا این قدر خمار از چیست

که سر به کوی تو شد خاک و دردسر داریم

به هند چند توان بود، کاشکی چون مور

برون رویم ازین ملک تا کمر داریم

ز تیغ غمزه ی خوبان سلیم سر نکشیم

چه شد، اگرچه نداریم دل، جگر داریم

شمارهٔ ۷۷۵

بیا که چتر سعادت ز برگ تاک کنیم

چو صبح، جیب فلک را ز غصه چاک کنیم

بیار باده که در دل اگر غباری هست

چو آب و آینه با روزگار پاک کنیم

سپهر را ز لباس عزا برون آریم

سر بریده ی خورشید را به خاک کنیم

نمی خوریم غم روزگار تا می هست

چه لازم است که خود را ز غم هلاک کنیم

زمانه می کند آن فتنه ای که می خواهد

چه سود ازین که چو گل جیب خویش چاک کنیم

سلیم، فرصتی از روزگار تا داریم

حساب خویش به ایام به که پاک کنیم

شمارهٔ ۷۷۶

صوفیان را شده ز آهنگم

تار تسبیح، رشته ی چنگم

از گل و لاله فیض نتوان برد

غیر می نیست از کسی رنگم

شد بهار و چو سبزه ی صحرا

کوه تا کوه می رسد بنگم

بر من و کار من جهان خندد

رهبر کور و شاطر لنگم

در بیابان شوق چون مجنون

گردباد است میل فرسنگم

عشق تا منع خودفروشی کرد

شد ترازو فلاخن سنگم

فرصت رزم دشمنانم نیست

روز تا شب به خویش در جنگم

از سبکروحی ام شرر داغ است

همچو یاقوت اگر گران سنگم

بر بساط زمانه، چون پسته

می زند خنده حقه ی بنگم

پادشاهم به ملک فقر، سلیم

پوست تخت من است اورنگم

شمارهٔ ۷۷۷

داغ نتواند گرفتن در دل ما جای زخم

وقت خندیدن نمک می‌ریزد از لب‌های زخم

جای یک زخم دگر چون گل بر اعضایم نماند

تیغ بگشاید مگر در سینهٔ من جای زخم

می‌برند از یکدگر ذوق جراحت هر نفس

کامرانی می‌کند هر زخمم از بالای زخم

خون اگر گرید کسی بر حال زار من کم است

داغ‌ها دارد دلم از خندهٔ بی‌جای زخم

درد ما را آشنایی نیست با درمان سلیم

از خجالت آب شد مرهم ز استغنای زخم

شمارهٔ ۷۷۸

ما در چمن بساط تمنا فکنده ایم

بر برگ لاله طرح تماشا فکنده ایم

چون آینه ز دیدن او چشم ما پر است

یوسف به طرح، پیش زلیخا فکنده ایم

از بهر صید کردن مرغابیان اشک

مانند موج، دام به دریا فکنده ایم

در عشق، لاله را سبب اعتبار شد

داغی که ما ز سینه به صحرا فکنده ایم

نبود سلیم توبه شکستن گناه ما

این عذر را به گردن مینا فکنده ایم

شمارهٔ ۷۷۹

اثر در عالم از دارا و اسکندر نمی‌بینم

سری همچون کلاه لاله در افسر نمی‌بینم

درین مجلس چراغی از که خواهد خواست پروانه

که غیر از شمع، یک سرزندهٔ دیگر نمی‌بینم

مرا ذوقی ز دانش نیست، لوح ساده در کار است

که بر آیینه دارم چشم، من جوهر نمی‌بینم

ز کویش می‌توان رفتن، قرار و صبر اگر باشد

درین پرواز، همراهی ز بال و پر نمی‌بینم

میان یوسف و معشوق ما نسبت نمی‌گنجد

من اندر راستگویی روی پیغمبر نمی‌بینم

عجب جمعیتی از بوی زلف او به دست آمد

پریشانی دگر زین گنج بادآور نمی‌بینم

جهان را تیره کرد آه و نشان گریه ظاهر نیست

غبار فتنه پیدا شد، ولی لشکر نمی‌بینم

درین دریا چنان بیم نهنگ آشفته‌ام دارد

که چون ماهی به زیر پای خود گوهر نمی‌بینم

نهان در پرده هر برگ گلی مشاطه‌ای دارد

همین آیینه‌ای پیداست، روشنگر نمی‌بینم

نشد ترک کلاهم باعث آسایشی ای دل

صلاح کار خود را جز به ترک سر نمی‌بینم

خوش آن محتاج کز روی کریمان چشم بردارد

درین دریا حبابی به ز نیلوفر نمی‌بینم

جنون از انقلاب روزگار آسوده‌ام دارد

شهید کربلای عشقم و محشر نمی‌بینم

مکن منعم اگر چشم از جمالت برنمی‌دارم

نمی‌بینم ترا عمری‌ست ای کافر، نمی‌بینم!

گرسنه نیستم ای اهل همت، تشنه‌ام تشنه

من آن کز آب رز دیدم در آب زر نمی‌بینم

سکون و جنبش اشیا، سلیم از خویش کی باشد

همین کشتی به دریا دیده‌ام، لنگر نمی‌بینم

شمارهٔ ۷۸۰

نیم بلبل که فصل گل به گلشن آشیان گیرم

دهم صدگل که همچون شمع یک برگ خزان گیرم

خوش آن مستی که چون گل در گلستان چهره بگشاید

درآیم غافل از دنبال و چشم باغبان گیرم!

مرا خود آسمان نگرفت دست از کوتهی هرگز

تو توفیقم دهی یارب که دست آسمان گیرم

گلی در آب دارم از غبار دیدهٔ گریان

که می‌خواهم در دل را به روی دوستان گیرم

سلیم آن شهسوار از ره به آن گرمی نمی‌آید

که همچون برق بتوانم سمندش را عنان گیرم

شمارهٔ ۷۸۱

قطرهٔ خونابه‌ای تا سوی مژگان می‌کشم

از دل مجروح، پنداری که پیکان می‌کشم

دامن صحرا ز موج گریه‌ام شد لاله‌زار

رنگ می‌ریزم به هرسو، طرح طوفان می‌کشم

همچو مرغ بیضه شد بر من قفس پیراهنم

از جنون خود را به روی تیغ عریان می‌کشم

می‌دهد از زلف خوبان یاد بر روی هوا

همچو مجمر بس که آه از دل پریشان می‌کشم

شهر بر دیوانه زندان است، همچون گردباد

بر مراد دل نفس من در بیابان می‌کشم

می‌کنم چون غنچه هرگه یاد اوضاع چمن

پای در دامان، سر خود در گریبان می‌کشم

بس که دارم ذوق جستن از فضای روزگار

در میان خانه همچون تیر میدان می‌کشم

پا به مقدار گلیم خود کند هرکس دراز

زان سبب من پا به قدر طرف دامان می‌کشم

تیره شد چشم از غبار کشور هندم سلیم

سرمه‌ای در چشم از خاک صفاهان می‌کشم

شمارهٔ ۷۸۲

خوش آن که بینم روی او، وز اضطراب از خود روم

بر پای آن سرو روان افتم چو آب از خود روم

با او شبی می خورده‌ام، نبود عجب کز یاد آن

چشمم چو بر ساغر فتد، همچون حباب از خود روم

در خواب او را دیده‌ام، صدبار در هر ساعتی

از شوق بستر افکنم افتم چو خواب از خود روم

تا کی درین نخجیرگاه از شوق صید آرزو

هرگاه تیری افکنم همچون شهاب از خود روم

در آتش عشق بتان، دل را به حسرت سوختم

اکنون ز هرجا بشنوم بوی کباب از خود روم

از شوق مشکین کاکلی در باغ و بستان چون سلیم

بینم چو شاخ سنبلی در پیچ و تاب، از خود روم

شمارهٔ ۷۸۳

آنم که می به نغمه ی زنجیر می خورم

ساغر به طاق ابروی شمشیر می خورم!

از فیض ماهتاب، شرابم حلال شد

می در پیاله می کنم و شیر می خورم

بیهوشی ام ز جلوه ی سبزان گیلک است

در لاهجانم و می کشمیر می خورم

مورم، ولی ز خرمن عشق است دانه ام

چون موریانه جوهر شمشیر می خورم

تا کی سلیم، جور جهان می توان کشید؟

چندین شکنجه من به چه تقصیر می خورم؟

شمارهٔ ۷۸۴

نقش ابروش به دل، روز فراقی بستیم

بر سر خانه ی ویران شده طاقی بستیم

عشق مجنون اثری در دل لیلی کرده ست

سر زنجیر چو خلخال به ساقی بستیم

با فراموشی بسیار، دگر با شوخی

بر سر مرغ دل خویش، جناقی بستیم

سپر سینه و شمشیر فغان بیکار است

خصم ما کیست، چه بیهوده یراقی بستیم

شب سرود دل ما بود به آهنگ وطن

در نشابور عجب صوت عراقی بستیم

دل چه بر شاهد ایام گذاریم سلیم؟

ما که این عقد به امید طلاقی بستیم

شمارهٔ ۷۸۵

به کوی عشق خوبان تا گذشتم

ز رفتن همچو نقش پا گذشتم

نه گل بر سر، نه خاری در کف پا

چو باد از باغ، بی پروا گذشتم

دلی بی آتش عشقت ندیدم

به افسون در رگ خارا گذشتم

به امید وصال بی وفایی

چو خورشید از سر دنیا گذشتم

سلیم از عشق خوبان حاصلی نیست

زیان دارد، ازین سودا گذشتم

شمارهٔ ۷۸۶

مگذار ز دستم که گل باغ وفایم

بر دست تو شایسته تر از رنگ حنایم

از بس به ره عشق درو خار خلیده ست

همچون دم ماهی شده هر پنجه ی پایم

از فیض سبکروحی خود اوج گرفتم

محتاج پر و بال نیم، مرغ دعایم

مشکل بود از نقش قدم نیز جدایی

در راه، چو خورشید، ازان رو به قفایم

بی خار قدم قوت برخاستنم نیست

چون شعله ز خار کف پا بر سر پایم

نتوان ز دویدن به تو ای دوست رسیدن

بر روی زمین، سایه ی مرغان هوایم

فرزند خودم می شمرد مادر ایام

ای کاش بپرسند که فرزند کجایم

همچشم سلیم از اثر جهل بود غیر

باور نکنی، جغد اگر گفت همایم

شمارهٔ ۷۸۷

خوش آن روزی که می در هر چمن بی‌باک می‌خوردم

به دستم بود اگر جامی، به پای تاک می‌خوردم

ز ساقی، جام می نگرفتن زاهد هلاکم کرد

به دست من اگر می داد، آن را پاک می‌خوردم!

محبت کرد از بس تلخ بر من زندگانی را

اگر زهرم نمی‌داد آسمان، تریاک می‌خوردم!

پی روزی عجب گر ترک استغنا کنم اکنون

که در ایام طفلی از قناعت خاک می‌خوردم

سلیم از بی‌شرابی مبتلای صد غم و دردم

اگر می‌داشتم می، کی غم افلاک می‌خوردم؟

شمارهٔ ۷۸۸

کی بود در چمن که سرودی نداشتیم

با عندلیب گفت و شنودی نداشتیم

ای عشق، سوختیم بساط طرب که تو

هر چه به ما نمونه (؟) نمودی نداشتیم

گردون کدام فتنه که با عاشقان نکرد

اینها گمان به خال کبودی نداشتیم

مردیم و آهی از دل بی کینه برنخاست

همچون چراغ آینه دودی نداشتیم

دایم سلیم بود قناعت طریق ما

هرگز نظر به صاحب جودی نداشتیم

شمارهٔ ۷۸۹

سر از کجاست که چون لاله فکر تاج کنیم

دماغ کو که به بوی گلش علاج کنیم

به دفع سرکشی آتش، آب می باید

کجاست باده که اصلاح این مزاج کنیم

کریم را نظری با گدای خاموش است

به پیش دوست چه اظهار احتیاج کنیم

نهیم تهمت خندیدنش درین مجلس

فواق شیشه ی می را چنین علاج کنیم

سلیم فکر دگر کن که شعر بی قدر است

چه لازم است که این کار بی رواج کنیم؟

شمارهٔ ۷۹۰

ز تنهایی چو مینا راز با پیمانه می‌گویم

گهی با شمع محفل، گاه با پروانه می‌گویم

حریف نکته‌سنجی در همه عالم نمی‌بینم

سخن از بی‌کسی با خویش چون دیوانه می‌گویم

ادیب این دبستانم، سر و کارم به طفلان است

بزرگی را چه نقصان، گر سخن طفلانه می‌گویم

ز تنهایی شب هجران او خوابم نمی‌آید

نشسته بر سر بالین خود، افسانه می‌گویم

به قدر خود ز هرکس طاقتی در عشق می‌باید

مرا کاری به بلبل نیست، با پروانه می‌گویم

پس از مقصد رسیدن مدعا معلوم می‌گردد

سخن را رهروان در راه و من در خانه می‌گویم

سلیم از اعتقاد خویش هرکس می‌زند حرفی

تو دل را کعبه می‌خوانی و من بتخانه می‌گویم

شمارهٔ ۷۹۱

خویش را بر محرمان آن بت چین بسته‌ایم

بلبلیم و بال بر دامان گلچین بسته‌ایم

محفل روشندلان را با چراغان کار نیست

خانه را از خویش چون آیینه آیین بسته‌ایم

خاتم جمشید کز دست جهان گم گشته بود

ما گدایان بند از او بر کاسه چوبین بسته‌ایم

پای نتوانیم ازین وحدت‌سرا بیرون نهاد

ما حنا بر پای خود در خانهٔ زین بسته‌ایم

مطلب ما زین غزل‌گویی‌ست ذوق خود سلیم

ورنه زین ناقص‌حریفان، چشم تحسین بسته‌ایم

شمارهٔ ۷۹۲

در سخن سنجی هرکس بتر از غمازیم

وای بر ما که درین بزم سخن پردازیم

سفر اول شوق است به کویت ما را

صید ما زود توان کرد که نوپروازیم

کیست کز مطرب این بزم در آتش ننشست

ما همه سوخته ی شعله ی یک آوازیم

حیف باشد که ز بی مهری او شکوه کنیم

ما که معشوق پران همچو کبوتر بازیم

چشم خونابه فشان بی خبری نیست سلیم

راز پنهان مکن از ما که ز اهل رازیم

شمارهٔ ۷۹۳

هلال عیدم و ترک کلاه خورشیدم

ستاره ی سحرم، شمع راه خورشیدم

ز برق چون خس و خاشاک شکوه نیست مرا

که شبنم گلم و دادخواه خورشیدم

خبر ز کشتن شمع و چراغ او را نیست

به پیش داور محشر، گواه خورشیدم

تنی ز بستر بیمار گرم تر دارم

که از خیال کسی جلوه گاه خورشیدم

سلیم نیست سراسیمگی عجب از من

چو ذره در طلب بارگاه خورشیدم

شمارهٔ ۷۹۴

ما چو مرغان قفس، زمزمه در دل داریم

در پر و بال زدن عادت بسمل داریم

چون جرس، بیضهٔ فولاد به فریاد آید

گر ز لب سر زند آن ناله که در دل داریم

عذر ما گرم روان سستی توفیق بس است

در بیابان طلب، همره کامل داریم

دانه ی خرمن ما بیضه ی مور است تمام

دل ما خوش که درین مزرعه حاصل داریم

ما درین بحر نه موج و نه حبابیم سلیم

چشم بر ورطه همیشه، نه به ساحل داریم

شمارهٔ ۷۹۵

لب مبند از ناله، می دانم جفا داری سلیم

گریه ای سر کن که یار بی وفاداری سلیم

با جفای او به غیر از این که سازی چاره نیست

گر ز کوی او روی، دیگر کجا داری سلیم

از حقیقت نیست ناخشنود رفتن زین چمن

گر نداری گل به کف، خاری به پاداری سلیم

در طلسم حیرت از سرگشتگی افتاده ای

بند بر دل همچو سنگ آسیا داری سلیم

بخیه ای بر چاک های سینه ی مجروح زن

دست پنداری که چون گل در حنا داری سلیم

از برای عافیت بار گرانجانی مکش

این زره تا چند در زیر قبا داری سلیم

عشق تکلیف تهیدستان به مستی می کند

از حرارت میل آب ناشتا داری سلیم

سر به زیر بال خود بر، همچو مرغان قفس

چند درسر، سایه ی بال هما داری سلیم

کی به طوف کعبه و بتخانه قانع می شود

در طلب پایی تو چون دست گدا داری سلیم

خوش دلی بر صحبت عمر سبکرو بسته ای

آشیان در سایه ی مرغ هوا داری سلیم

عشق را با فقر در یک پیرهن جا داده ای

آتشی پنهان به زیر بوریا داری سلیم

نیست بیم از فتنه ی روباه بازان جهان

جای تا در سایه ی شیرخدا داری سلیم

شمارهٔ ۷۹۶

هزار خانه خرابی به شهر و ده دارم

هوای وادی مجنون به دل گره دارم

به صیدگاه دعا، کو غزال مقصودی؟

که تیر بر سر دست و کمان به زه دارم

جنون به سلسله آراست بس که اعضایم

گمان برند که در تن مگر زره دارم

تمام عمر ز بیم خزان درین گلشن

چو غنچه برگ گلی چند در گره دارم

بلاست طالع شهرت سلیم، ورنه به عشق

هزار داغ من از داغ لاله به دارم

شمارهٔ ۷۹۷

ما به گلزار معانی آب گوهر بسته‌ایم

رنگ گل‌های سخن را رنگ دیگر بسته‌ایم

دیده را از رشک پوشیدیم، غیرت بین که غیر

با تو خلوت کرده و ما خانه را در بسته‌ایم

مُهر خاموشی به لب داریم تا جان در تن است

ما طلسم شِکوه را بر نام محشر بسته‌ایم

برنمی‌تابد حدیثی کز لب او کرده‌ایم

آب بسیاری به جوی تنگ شکر بسته‌ایم

ناله شرح شعلهٔ شوقم کند با او سلیم

نامهٔ پروانه بر بال سمندر بسته‌ایم

شمارهٔ ۷۹۸

افروخت رخ از باده و بگداخته بودم

خود را ز تماشای رخش باخته بودم

بر دست من این شیشه که از چرخ سپردند

از حمله ی عشقت ز کف انداخته بودم

ناخن به جگر چند زنم، آه که عشقت

سازی به کفم داد که ننواخته بودم

همچون شجر طور، گل شعله برآورد

نخلی که ز موم دل خود ساخته بودم

در باغ نشد فرصت نظاره ی سروم

مشغول طواف قفس فاخته بودم

گر همچو سلیمم ز بتان چشم وفا بود

معذور بدارید که نشناخته بودم

شمارهٔ ۷۹۹

ز شوقت گاه در دنبال گل همچون صبا افتم

گهی بر دست و پای گلرخان همچون حنا افتم

دگر راهی نهاده شوق در پیشم که از شادی

به پای خویشتن در هر قدم چون نقش پا افتم

درین ضعفم مددکاری به راه شوق می‌باید

به خضرم دسترس چون نیست، در پای عصا افتم

مرا کاری به جز افتادگی چون نیست در عالم

گر از خاک در میخانه برخیزم، کجا افتم

چه نقصانی مرا بر پایهٔ قدر و شرف دارد

اگر بر خاک ره چون سایهٔ بال هما افتم

مرا طالع به سوی مقصدی هرگز نشد رهبر

به خاک ناامیدی چند چون تیر خطا افتم؟

ز قسمت زان نمی‌نالم، که همچون دانه می‌دانم

ز چنگ مور اگر گردم رها، در آسیا افتم

نیم غمگین اگر بخت سیه آواره‌ام دارد

چو خال روی خوبان خوش‌نمایم، هرکجا افتم

به درویشی سلیم از بس که خو کردم، پس از مردن

چو آتش زنده می‌گردم، اگر بر بوریا افتم

شمارهٔ ۸۰۰

ز فیض عشق تو چون حسن دلپذیر شدیم

غبار راه تو بودیم، ازان عبیر شدیم

به خون خویش علم چرب کرده ایم چو شمع

که خود نخست ز خصمان به خود اسیر شدیم

چو صبح، برگ خزانی زنیم بر دستار

به نوبهار جوانی چنین که پیر شدیم

کنون خوش است که خوان سپهر بردارند

ز قرض پنجه کش آفتاب، سیر شدیم

شود سلیم درشتی ملایمت در عشق

حصیر آمده بودیم، چون حریر شدیم

شمارهٔ ۸۰۱

در قفس از هر نسیمی عیش گلشن می‌کنم

چشم یعقوبم، چراغ از باد روشن می‌کنم

تنگ می‌آید به چشم من فضای روزگار

بر جهان گویی نگاه از چشم سوزن می‌کنم

رفته از آشفتگی فکر لباس از خاطرم

اشک در چشمم چو آید، یاد دامن می‌کنم

بیستون را برگرفتن آن قدرها کار نیست

کوهکن زین کار اگر عاجز شود، من می‌کنم

از محبت دوست کردم دشمن خود را، که من

سنگ را از چرب نرمی موم روغن می‌کنم

گوهر و لعلی که شاهان زیب افسر کرده‌اند

گر بود در دست من، سنگ فلاخن می‌کنم

داغ عشق خوبرویانم، حذر از من سلیم

می‌گریزد راحت از جایی که مسکن می‌کنم

شمارهٔ ۸۰۲

چگونه زمزمه ای در چمن به کام کنم

که موج لاله و گل را خیال دام کنم

خوش آن که غارت مستان شود چمن، تا من

گلی برم به اسیری، پیاله نام کنم!

کجاست تاب تغافل زدن مرا به بتی

که در نماز اگر بینمش، سلام کنم!

به دوست یک سخنم هست و بی سرایت نیست

اگر نصیب شود کاین سخن تمام کنم

وصال دختر رز را نمی کنم پنهان

حلال را ز چه بر خویشتن حرام کنم

گرفته شوق عنانم سلیم و نگذارد

چو آفتاب به یک جا دمی مقام کنم

شمارهٔ ۸۰۳

صبح چون میل تماشای گلستان می‌کنیم

سر برون چون غنچه از چاک گریبان می‌کنیم

حال ما آشفتگان در کار عالم عبرت است

همچو گل تعبیر هر خواب پریشان می‌کنیم

هم‌نشین گرید به وقت مرگ بر بالین ما

ما وداع او چو شمع صبح، خندان می‌کنیم

بس که بی‌دردی ز اهل این گلستان دیده‌ایم

چاک‌های سینه را چون غنچه پنهان می‌کنیم

گرچه عاجز دیده‌ای ما را، ز ما غافل مباش

قطرهٔ اشک اسیرانیم، طوفان می‌کنیم

هرکه دم از کینهٔ ما زد، مهیای فناست

خصم می‌پوشد کفن تا تیغ عریان می‌کنیم

در دل آزاری ز یکدیگر حریفان بدترند

کار چون با غنچه افتد، یاد پیکان می‌کنیم

بس که در عشق از پی سامان خود افتاده‌ایم

داغ اگر در دست ما باشد، نمکدان می‌کنیم

ذوق گلگشت خراسان رفته است از یاد ما

در سواد هند، سیر باغ زاغان می‌کنیم

گل به دامن می‌کنند احباب در گلشن سلیم

جای گل ما پاره‌های دل به دامان می‌کنیم

شمارهٔ ۸۰۴

به افسون محبت دست آتش را به مو بندم

چو غنچه بر گل کاغذ، طلسم رنگ و بو بندم

گرفتم سهل کار عشق را، بر من جهان خندد

که می خواهم ره سیلاب را چون آب جو بندم

سخن ها از زبان من به آن بی باک می گویند

شوم خاموش و بر احباب راه گفتگو بندم

کمر در خدمت بت خود مرا از کار افتاده ست

مگر زنار خود را همچو قمری بر گلو بندم

سلیم امشب ز مستی دل اناالحق می زند دیگر

نشد ممکن که بتوانم دهان این سبو بندم

شمارهٔ ۸۰۵

خوش آن روزی که بر آن طره‌های مشک‌بو پیچم

دو عالم را دهم از دست و بر یک موی او پیچم

خم می را بگویید ای حریفان رحم خوش چیزی ست

برای ساغری تا چند دست هر سبو پیچم؟

برای آن که فصل گل درین باغم به یاد آرند

به هر انگشت شاخی، رشته‌ای همچون کدو پیچم

نمی‌خواهم که چون منصور، ممنون کسی باشم

به دست خود کمند زلف او را بر گلو پیچم

سلیم از دست فرصت رفت در سامان وصل او

نمازم شد قضا، تا کی در آداب وضو پیچم؟

شمارهٔ ۸۰۶

ما راه فغان بر دل ناشاد گرفتیم

چون سرمه، سر راه به فریاد گرفتیم

ما جوهر خود از نظر خلق نهفتن

تعلیم ز آیینه ی فولاد گرفتیم

ز آشفتگی طره ی مقصود خبر داد

هر فال که از شانه ی شمشاد گرفتیم

خواهیم به سرچشمه ی مقصود رسیدن

از خضر سراغی که نمی داد، گرفتیم

بیهوش تریم از همه کس، زان که درین بزم

پیمانه ی خود هرکه به ما داد، گرفتیم

گر نامه و قاصد نفرستیم عجب نیست

این را ز فراموشی او یاد گرفتیم

نه دام، سلیم و نه قفس بود به عالم

آن روز که ما دامن صیاد گرفتیم

شمارهٔ ۸۰۷

چو بلبل باعث شوریده‌گفتاری نمی‌دانم

چو گل تقریب این آشفته‌دستاری نمی‌دانم

مکن عیبم اگر بر حال خود هرگز نپردازم

که من میخواره‌ام، آیین غمخواری نمی‌دانم

مرا شور جنون از راحت تجرید غافل کرد

چو فیل مست، قدر این سبکباری نمی‌دانم

گرفتم عالم از من شد، مرا عقل معاشی کو

جهانگیری چه حاصل چون جهانداری نمی‌دانم

درشتی گر به کار آید، ترا ای گوهر ارزانی

که من چون رشته، کاری غیر همواری نمی‌دانم

چنان از بی‌سبب آزردنم شرمنده‌ای از من

که من خوی ترا ای دوست، پنداری نمی‌دانم!

برای عاشق‌آزاری ترا عذری نمی‌باید

چه خواهد شد اگر گویی که دلداری نمی‌دانم

چو بلبل بس که نالیدم، ز گلزارم برون کردند

چه می‌خواهد ز من این ناله و زاری نمی‌دانم

سلیم از کف خریداران متاعم مفت می‌گیرند

که چون یاران دیگر، من دکانداری نمی‌دانم

شمارهٔ ۸۰۸

از زمین آزرده ام، وز آسمان رنجیده ام

دوستان! رنجیده ام زین دشمنان، رنجیده ام

همچو بادامم اگر بر چشم صد سوزن زنند

چشم نگشایم ز هم، بس کز جهان رنجیده ام

شد درای محملم ناقوس بر عزم فرنگ

کز عراق آزرده وز هندوستان رنجیده ام

هرچه بادا باد، تنها می روم این راه را

نکهت پیراهنم، از کاروان رنجیده ام

باده ی صافی نمی سازد دل ناصاف را

می نمی خواهم، که از پیرمغان رنجیده ام

اتفاق دست و دل باید، به هرکاری که هست

گل نمی گیرم به کف، کز باغبان رنجیده ام

سایه ی خار بیابانم به از صد گلشن است

بلبلم، اما ز باغ و بوستان رنجیده ام

گاه بر گل می زنم خود را، گهی بر خار و خس

طایر رم کرده ام، از آشیان رنجیده ام

رنجشم با دوستان افزون ز شوق افتاده است

مژده باد ای دشمنان کز دوستان رنجیده ام

برق من کی خویش را غافل به خرمن می زند

با خبر باشید، گفتم دوستان، رنجیده ام!

تیغی از هر پر حمایل کرده ام همچون همای

بعد ازین خون می خورم کز استخوان رنجیده ام

انتقام چرخ را کلکم ازیشان می کشد

وای بر اهل جهان کز آسمان رنجیده ام

یک کس از آسیب من مشکل که جان بیرون برد

در رمه افتاده گرگ از شبان رنجیده ام

این قصیده شد غزل، آخر ز روی اختصار

تا به کی گویم سلیم از این و آن رنجیده ام

شمارهٔ ۸۰۹

به دیده چند ز نقش تو گل بر آب زنم

چو می به یاد لبت موج اضطراب زنم

به سایه اش نروم، ابر اگر هما گردد

به یاد روی تو ساغر در آفتاب زنم

فریب خورده ی طوفان شوقم و خواهم

سفینه ای که ازو موج انتخاب زنم!

خرابه بسته چو گردد، نشان معموری ست

عبث چرا به در دیده قفل خواب زنم

سلیم بس که چو گل پاکدامن آمده ام

چو موج، خندهٔ تردامنی بر آب زنم

شمارهٔ ۸۱۰

به جامم بادهٔ ناب است و خون دل هوس دارم

نمی‌خواهم گل از کس، تا به داغی دسترس دارم

درای محمل نازم، به حسن صوت مشهورم

ز شوق ناله‌ای، صد کاروان از پیش و پس دارم

گلستان ترا ای باغبان غارت نخواهم کرد

به یک گل می‌شوم راضی، که مرغی در قفس دارم

شب وصل است و بیم غمزه‌اش آشفته‌ام دارد

که بزم میگساری بر سر راه عسس دارم

دلم از گفتگوی پندگویان تیره می‌گردد

گل آیینه‌ام، کی طاقت باد نفس دارم

ز بال خود دو ترکش بسته‌ام دایم که از همت

سر تسخیر ملک دام و اقلیم قفس دارم

درین گلشن سلیم از روشناسان کس نمی‌بینم

چو گل آیینهٔ خود چند پیش خار و خس دارم؟

شمارهٔ ۸۱۱

هوای توست در سر، سایهٔ گل را نمی‌دانم

مرا روی تو می‌باید، گل و مل را نمی‌دانم

چو مجنون من به کوی عاشقی می‌آیم از صحرا

تبسم را نمی‌فهمم، تغافل را نمی‌دانم

چو موج چشمهٔ کوثر، ز آلایش پر بلبل

یقین پاک است، اما دامن گل را نمی‌دانم

درین دریا چو موجم خضر می‌راند به آب آخر

ز بس هر لحظه می‌گوید ره پل را نمی‌دانم

بهار آمد سلیم و در چمن پیدا نمی‌گردند

چه بر سر آمده قمری و بلبل را نمی‌دانم

شمارهٔ ۸۱۲

ز بی‌پروایی چشمت دل آزرده‌ای دارم

لبت هرگز نمی‌گوید نمک‌پرورده‌ای دارم

دماغ من پر است از بوی آن گل، کس چه می‌داند

که در ویرانهٔ خود، گنج بادآورده‌ای دارم

امینی نیست غیر از خاک این گلشن که بسپارم

به دامن همچو گل، مشت زر نشمرده‌ای دارم

چه منت در قیامت عشق او را بر سرم باشد

ز زخم تیغ او، نه خورده‌ای، نه برده‌ای دارم!

قیامت هم گذشت و دامن آن تندخو نگرفت

میان کشتگان او، چه خون مرده‌ای دارم

سلیم از باغبان ممنون گل هرگز نخواهم شد

که از دل در بغل دایم گل پژمرده‌ای دارم

شمارهٔ ۸۱۳

منم که با می و مطرب همیشه در جنگم

چو شمع می دهد از حال من خبر، رنگم

ز باغ، خنده ی گل کبک را به کوه جهاند

مرا چو غنچه ندانم چه شد که دلتنگم

به فیض بخشی ره بین، که می کشد از دور

به چشم سرمه، سیاهی میل فرسنگم

به یک پیاله رخم لاله گون شود، گویی

به دست ساقی بزم است چون حنا، رنگم

چو عندلیب حقیرم مبین سلیم که من

اگرچه مرغ ضعیفم، ولی خوش آهنگم

شمارهٔ ۸۱۴

ما همچو گل به چاک گریبان نشسته‌ایم

چون لاله در لباس شهیدان نشسته‌ایم

هر یک به فکر طرّه‌ای آشفته‌خاطریم

جمعیم دوستان و پریشان نشسته‌ایم

یاران و بوی گل همه در سِیْرِ گلشنند

ما همچو غنچه پای به دامان نشسته‌ایم

جز نان خشک، قسمت ما نیست از جهان

گویی مگر به سفرهٔ دهقان نشسته‌ایم

جنبیدن است باعث آزار ما سلیم

گویی چو تیر بر سر پیکان نشسته‌ایم

شمارهٔ ۸۱۵

چو سوسن از حدیث آرزوی دل زبان بستم

چو زخم به شده چشم از تماشای جهان بستم

ندارم بر بهار این چمن دلبستگی چندان

حنا چون گل به دست خویش از برگ خزان بستم

فراوان عاشقان را دست بسته برد از میدان

من آخر با کمند آه، دست آسمان بستم

نمی دانم درین گلشن تو از دست که می نالی

که من زنار ای قمری ز دست باغبان بستم

چو بلبل بس که خاک این گلستان دلنشینم شد

دل خود را به هر شاخی به جای آشیان بستم

صبا آخر شمیم پیرهن را سوی کنعان برد

به افسون محبت گرچه راه کاروان بستم

به آیین خموشان من جدل با خصم خواهم کرد

سپر کردم ز گوش خویش و شمشیر زبان بستم

برهمن در قیامت نیز خواهد خدمت بت کرد

ز بس در ساعت سنگینی او را من میان بستم

سلیم از دست نگذارم پس از مردن عنانش را

همه بندند بر فتراک سر، من با عنان بستم

شمارهٔ ۸۱۶

به کویت چون توانم من به این حال خراب آیم؟

که از بس ضعف، نتوانم ترا یک شب به خواب آیم

به گلگشت گلستان می‌رود، ای عشق نپسندی

که دشمن هم‌عنانش باشد و من در رکاب آیم

به صد خواری سزاوارم درین عالم، چه لازم بود

به بزم دیگران ناخوانده همچون آفتاب آیم

مرا چون می‌تواند آسمان گردآوری کردن؟

محال است این که همچون بحر در مشت حباب آیم

درین دریا وجود من به چشمی درنمی‌آید

نهنگم من، نه ماهی، تا سبک بر روی آب آیم

چنان از گرم‌خونی الفتی با نیک و بد دارم

که هرکس تب کند، چون نبض، من در اضطراب آیم

ز مستی چون سلیم آهنگ بزم او کنم شب‌ها

تمام راه را بر بوی دل‌های کباب آیم

شمارهٔ ۸۱۷

گر امید رحمی از فریادرس می‌داشتم

لب نمی‌بستم ز افغان تا نفس می‌داشتم

شور فریادم بیابان را به تنگ آورده است

کاش آواز خوشی همچون جرس می‌داشتم

عاشقم، اندیشه‌ام از گردش افلاک نیست

می نمی‌خوردم اگر بیم از عسس می‌داشتم

گو منال طالع خود بی‌سبب مرغ اسیر

کاش من هم گوشه‌ای همچون قفس می‌داشتم

در بیابان طلب از رشک می‌مردم، اگر

جز دو دست خود کسی در پیش و پس می‌داشتم

نیست الفت با مغول، شکرلبان هند را

کاش بر سر چیره‌ای همچون مگس می‌داشتم

بی‌کس چون من نمی‌باشد، چه می‌کردم سلیم

در خراب هند اگر حاجت به کس می‌داشتم

شمارهٔ ۸۱۸

از جنون عاشقی هرگز وطن نشناختم

تا بیابان بود، ذوق انجمن نشناختم

از سفر از بس چو عنقا بازگشتم دیر شد

هیچ کس را از مقیمان وطن نشناختم

بی تو از بس آب و تاب حسن ایشان رفته است

شمع را در بزم و گل را در چمن نشناختم

عمر صرف صحبت این فرقه گردید و هنوز

همنشینان را چو شمع انجمن نشناختم

بس که عریان دیده بودم در جنون خود را سلیم

روز محشر چون بدیدم در کفن، نشناختم

شمارهٔ ۸۱۹

چو گل از هر طرف چاک دگر دارد گریبانم

ز رسوایی چو صحرا، سترپوشم نیست دامانم

به گوشی جا نمی یابم، نوای خارج آهنگم

به چشم هیچ کس خوش نیستم، خواب پریشانم

ندارم هیچ غمخواری، مگر در عشق و رسوایی

چو زخم آید فراهم خود به خود چاک گریبانم

ز مژگانم به هر جانب ز بس افشان خون دارد

بود چون کاغذ ابری، بیاض چشم گریانم

سلیم آیا چه خصمی خضر این وادی به من دارد

که سرگردان هندم کرد و روگردان ایرانم

شمارهٔ ۸۲۰

جرعه‌ای ریز که تا چارهٔ خمیازه کنیم

بوسه‌ای ده که به آن لب نمکی تازه کنیم

بی نمک می شود آن چیز که پرشور شود

فصل گل را ز پی می کشی اندازه کنیم

عقل و دین رفت، به زنجیر چه حاجت دل را

یک ورق قابل آن نیست که شیرازه کنیم

به عدم نیست گذر قاتل ما را، تا چند

همچو منصور وطن بر سر دروازه کنیم؟

قصه ی زلف کهن گشت سلیم، آن بهتر

که ز وصف خط مشکین، سخن تازه کنیم

شمارهٔ ۸۲۱

بس که گشتم ناتوان، هرگه صفیری می‌کشم

از دل مجروح، پنداری که تیری می‌کشم

چون سبوی می، ندارم قوت برخاستن

دست بر سر، انتظار دستگیری می‌کشم

از خیال روی او شد پیرهن خوشبو مرا

همچو گل کی منت مشک و عبیری می‌کشم

چون کنم اصلاح کار عشق، از وحشت مرا

دست می‌لرزد که خار از پای شیری می‌کشم

گوشه‌ای خواهم چو خال ابروی خوبان سلیم

انتظار همتی از گوشه‌گیری می‌کشم

شمارهٔ ۸۲۲

ز من مپرس چه از روزگار می‌خواهم

چه چیز دارد، از او وصل یار می‌خواهم

ز لاله و گل این باغ، ساده‌لوح‌ترم

که من طراوت ابر از غبار می‌خواهم

به جز زیان چه رسد ز آرزوی خویش مرا

گل چراغم و باد بهار می‌خواهم

درین محیط چنان الفتی‌ست با موجم

که تا سفینه ز چوب چنار می‌خواهم

مگو سلیم تو از من چه چیز می‌خواهی

وفاست کار من و مزد کار می‌خواهم

شمارهٔ ۸۲۳

گه ز شوق او در آتش، گاه در خون می‌رویم

خضر کو تا بنگرد این راه را چون می‌رویم

همچو توبه با صلاحیت به مجلس آمدیم

لیک رسواتر ز بوی می به بیرون می‌رویم

هرکجا باشد، چو ما دیوانگان را جای نیست

شهر اگر از ما به تنگ آمد، به هامون می‌رویم

نیست شوری هرکجا شوریده‌ای در رقص نیست

در چمن، گاهی به ذوق بید مجنون می‌رویم

جمله عالم را گرفت اعجاز نطق ما سلیم

بعد ازین همچون مسیحا سوی گردون می‌رویم

شمارهٔ ۸۲۴

عاشقم، از ناله نتوانم زمانی تن زنم

گر کنند از ناله منعم، بر در شیون زنم

در ره این دوستان، صد خار در پایم شکست

نیست در دستم گلی تا بر سر دشمن زنم

داغ دست خود نمایم، داغ سازم لاله را

آستینی بشکنم، بر آتشی دامن زنم

تا بداند باغبان کز باغ او چون رفته ام

پنجه ی خونین خود را بر در گلشن زنم

جوهر روح از شراب کهنه ماند با صفا

تا نگیرد زنگ، این آیینه را روغن زنم

تیره بختان را رسد از روی دل تسکین سلیم

آب چون آیینه بر خاکستر گلخن زنم

شمارهٔ ۸۲۵

خویش را از بس به تیغ موج این دریا زدم

جای ناخن بر تن من نیست، بر هر جا زدم

عرصه ی معمور بر خیل سرشکم تنگ بود

همچو ابر نوبهاری خیمه بر صحرا زدم

روزگار از عجز گفتم مهربان گردد، نشد

همچو همت، دست بر دامان استغنا زدم

خاطر خود را به درویشی تسلی ساختم

آزمودم ظرف خود را، سنگ بر مینا زدم

پشت پایم از کف پا بیش دارد آبله

بر جهان در راه عشق از بس که پشت پا زدم

قطره ی بی دست و پایم من سلیم، اما چو سیل

کاروان موج را صدبار در دریا زدم

شمارهٔ ۸۲۶

چون گره جا در خم آن زلف دلکش کرده‌ایم

پای خود پیچیده در دامن، فروکش کرده‌ایم

می‌کند از دلگشایی گریهٔ ما کار می

ما به آتش آب را چون شیشه روکش کرده‌ایم

کار ارباب صفا برعکس چون آیینه است

خانه را از ساده‌کاری ما منقش کرده‌ایم

نان یاران را که بوی قرص افعی می‌دهد

زهر قاتل باد اگر هرگز نمک چش کرده‌ایم

در طریق عشق، دل را پختگی حاصل نشد

بیضهٔ فولاد پنداری در آتش کرده‌ایم

غیر شانه کس ندارد دست بر وصلش سلیم

خاطر خود جمع ازان زلف مشوش کرده‌ایم

شمارهٔ ۸۲۷

هردم غمی آید ز حریفان لئیمم

گویی به دبستان جهان، طفل یتیمم

آن گلبن فیضم که ز شادابی فطرت

در جوش بود مغز جهانی ز شمیمم

در فکر همه فیض، چو گفتار رسولم

در نطق همه معجزه، چون دست کلیمم

شوقم چو برد جانب گلزار، سحابم

راهم چو فتد در حرم غنچه، نسیمم

کمتر نیم از سنجر و فغفور، که من هم

در هند سیه بختی خود، شاه سلیمم

شمارهٔ ۸۲۸

کرشمه سنج نگاه ستیزه جویانیم

سواد خوان الف قامتان مژگانیم

ز من حکایت مجنون و کوهکن بشنو

که ما فلک زدگان، طفل یک دبستانیم

ز بخت ماست که ما را زمانه نشناسد

اگرچه سودهٔ قندیم، در نمکدانیم

ز قید چرخ به مستی کنیم فکر گریز

که باده پرتو مهتاب و ما غلامانیم

طریق کار جهان را ز ما چه می پرسی

نه ایم خضر، که مجنون این بیابانیم

ندیده گلشن روحانیان چه می دانی

که در سفال فلک، خوش نشین چو ریحانیم

بود به سایه ی ما هرکجا اسیری هست

به تنگنای جهان ما چراغ زندانیم

سلیم، ظاهر ما را مبین، به باطن بین

که دوست آینه و ما چو آینه دانیم

شمارهٔ ۸۲۹

چو جای در صف طفلان کنم، ندیم شوم

وگر به بزم بزرگان رسم، حکیم شوم

شوند لاله و گل چون چراغ روگردان

ز من، به گلشن ایام اگر نسیم شوم

گدای را به گدای دگر شدن محتاج

چه حکمت است، هلاک تو ای کریم شوم

بریده باد ازان طور، پای همت من

که گر عروج کند کار من، کلیم شوم

لبالب از گهر راز وبسته لب چو صدف

هلاک شیوهٔ خاموشی سلیم شوم!

شمارهٔ ۸۳۰

فصل گل رفت و به جام می دمی نگذاشتم

همچو لاله داغ دل را مرهمی نگذاشتم

خنده ی موجم درین دریا کجا تر می کند؟

من که دریا را وجود شبنمی نگذاشتم

در محبت بس که کردم خاک عالم را به سر

در دل آشفتگان گرد غمی نگذاشتم

لب نهادم بر لب مینا و در لای شراب

همچو ریگ شیشه ی ساعت، نمی نگذاشتم

صد هنر دارم پی آوازه همچون جم سلیم

نام خود را در طلسم خاتمی نگذاشتم

شمارهٔ ۸۳۱

یاد ایامی که دامی همچو بلبل داشتیم

گاه با گل دستبازی، گه به سنبل داشتیم

با جهان سودای ما نازکدلان صورت نبست

او چو آتش خار و خس می‌جست و ما گل داشتیم

عالم مستی‌ست ساقی، دور ما را مگذران

رفت آن دوران که ما تاب تغافل داشتیم

ناخدا بر هم زن هنگامهٔ ما زود شد

صحبتی با موج دریا بر سر پل داشتیم

از ترقی نیست ما را قسمتی هرگز سلیم

رو چو درد شیشهٔ می در تنزل داشتیم

شمارهٔ ۸۳۲

ای در ایام تو تیغ غمزه را الماس نام

در میان کینه جویانت خدانشناس نام

شیوه ی بیگانگی از بس به عهدت عام شد

دور نبود گر نداند خضر را الیاس نام

چشم و مژگان سیاهت هندوان جنگجو

کرده ایشان را جهان خودرای [و] جادو داس نام

ظرف هرکس برنتابد ساغر عشق ترا

این قدح دارد ز ما دریاکشان چون طاس نام

هرکه را دیدیم، دارد احتراز از ما سلیم

تا به بدنامی برآوردیم چون افلاس نام

شمارهٔ ۸۳۳

به حیرتم که ز گلشن چه چیز می‌خواهم

نه گل نه خار به دامن، چه چیز می‌خواهم

چو شمع چیست درین انجمن مرا مقصود

چو آفتاب ز روزن چه چیز می‌خواهم

چو ابر و باد، چه سرگشتهٔ گلستانم

چو برق و مور ز خرمن چه چیز می‌خواهم

نه آتشم من و نه دودم و نه خاکستر

تمام عمر ز گلخن چه چیز می‌خواهم

مثال ماست که می‌گفت کودکی گریان

به مادرش، که بگو من چه چیز می‌خواهم!

سلیم چون به من از بخت بد به جز دشنام

نداد دوست، ز دشمن چه چیز می‌خواهم

شمارهٔ ۸۳۴

ما خس و خار از ره خوبان به دامن می‌کشیم

منت تیغ شهادت را به گردن می‌کشیم

از تهیدستی، چو خواهد خرقهٔ ما بخیه‌ای

رشتهٔ تسبیح چون عیسی به سوزن می‌کشیم

محتسب را نیست راه حرف در بازار ما

شیشه با سنگ و ترازوی فلاخن می‌کشیم

ما در خلوت به روی اهل عالم بسته‌ایم

انتظار آفتاب از راه روزن می‌کشیم

گوی را از چابکی خواهد ز میدان برد خصم

وقت تنگ است و همین ما تنگ توسن می‌کشیم

از فلک روزی گرفتن آن قدرها کار نیست

ما چراغ لاله‌ایم، از سنگ روغن می‌کشیم

گل نباشد، می‌رسد خود بوی گل ما را سلیم

خویش را در سایهٔ دیوار گلشن می‌کشیم

شمارهٔ ۸۳۵

بیا که ساغر عشرت پر از شراب کنیم

گل زمینی ازین باغ انتخاب کنیم

هوای سیر چمن نیست بی دماغان را

به پای شاخ گلی همچو سبزه خواب کنیم

سماع باده پرستان بهانه می خواهد

چو موج، رقص به آواز رود آب کنیم

به وقت باده کشیدن ز شعله ی آواز

به باغ هر نفسی بلبلی کباب کنیم

سفینه های گل و لاله در میان آریم

به باغ چون هوس صحبت کتاب کنیم

نهفته آتشی از عشق در جگر داریم

ازان چو لاله و گل، آب در شراب کنیم

نثار او نتوان کرد جان که خود داده ست

ز ابلهی ست که در کار گل گلاب کنیم

به بزم وصل گذشتن ز کام دل سهل است

که ما به مصحف گل توبه از شراب کنیم

تو از سلیم و سلیم از تو، دیگری خود نیست

پیاله گیر، ز هم تا به کی حجاب کنیم

شمارهٔ ۸۳۶

گرفته با برو دوش تو الفتی دوشم

تهی مباد ز سرو تو هرگز آغوشم

ز دست سیلی ایام، شکوه ای دارد

به بزم، ناله ی دف آشناست با گوشم

ز دست هرکه دمی آب خورده ام چون تیغ

تمام عمر نمی گردد آن فراموشم

سرم ز می چو شود گرم، پادشاه خودم

چو شمع افسر من شد کلاه شب پوشم

سلیم دختر رز از ستم ظریفی باز

به سوی کعبه فرستد ز دیر بر دوشم

شمارهٔ ۸۳۷

دل خود ز شوق زیان می‌فروشم

ندارم متاعی، دکان می‌فروشم

نه همچون چمن گل‌فروش بهارم

چراغم که گل در خزان می‌فروشم

چنان پیش من رنگ کاهی عزیز است

که گویی مگر زعفران می‌فروشم

مرا هرکسی کی تواند خریدن

سری دارم، اما گران می‌فروشم

سلیم از عصا و قد خم گرفته

به اطفال، تیر و کمان می‌فروشم

شمارهٔ ۸۳۸

در ورطهٔ کشاکشِ دوران فتاده‌ایم

این بحر را چو موج، کمان کباده‌ایم

در جوش این میحط کسی را چه اختیار

چون موج، ما عنان خود از دست داده‌ایم

رفتند دوستان چو گل و لاله زین چمن

چون سرو از برای چه ما ایستاده‌ایم

در راستی چو شمع نداریم پشت و روی

با اهل روزگار چو دست گشاده‌ایم

در راه او به عمر نداریم احتیاج

شاطر چه می‌کنیم که ما خود پیاده‌ایم

ما از کجا سلیم و غم عشق از کجا

دل را به دست خویش بر آتش نهاده‌ایم

شمارهٔ ۸۳۹

ساغری کو تا به دل از عیش اسبابی دهم

پنجه ی غم را به زور می مگر تابی دهم

کشتی سرگشته ام چون بشکند، در هر طرف

تخته ی تعلیم ازان بر دست گردابی دهم

گر دلت از کشتن صیدی چو من خوش می شود

هر سر مو را کنم تیغی، به قصابی دهم

ساده لوحی بین که در این خشکسال آبرو

چشم را خواهم ز روی دوستان آبی دهم

عافیت دل را به تنگ آورده، می خواهم سلیم

این کتان را جلوه در بازار مهتابی دهم

شمارهٔ ۸۴۰

تنم ز ضعف بود رشته ای ز پیرهنم

کسی چو من نتواند شدن، منم که منم

برآورم نفسی چون ز سینه ی مجروح

شود چو غنچه لبالب ز لخت دل دهنم

دهد سیاهی آن را چو گرد سرمه به باد

زند چو بر صف مژگان، سرشک صف شکنم

به گرد خاطر من خرمی نمی گردد

بهار، طوطی رم کرده ای ست از چمنم

سلیم، خصم به من سازگار چون باشد؟

چنین که هر سر مو گشته خار پیرهنم

شمارهٔ ۸۴۱

از دو جانب سرگرانی را تحمل می‌کنیم

ما و او با یکدگر جنگ تغافل می‌کنیم

بس که از گلچینی این باغ دارد خارها

پنجهٔ خود را خیال بال بلبل می‌کنیم

چشم ما را سرمه از حسن سیاهان داده‌اند

عشقبازی در چمن با ساق سنبل می‌کنیم

هرکه را ره داد، بر ره می‌سپارد باغبان

خار در پا می‌رود تا دست بر گل می‌کنیم

نیست زیر طاق گردون، جای آسایش سلیم

آه ازین خوابی که ما در سایهٔ پل می‌کنیم

شمارهٔ ۸۴۲

ای شبنم وجود مرا آفتاب گرم

چشمت گرسنه است و دل من کباب گرم

هرچه زیان ماست، به ما سود می دهد

آتش برای داغ دل ماست آب گرم

در گلشن همیشه بهار ملایمت

اصلاح نخل موم کند، آفتاب گرم

دارم هزار آبله بر تن ز جوش اشک

آتش گرفت پیرهن زین گلاب گرم

دامان عشق، بستر آسایش من است

همچون سپند سوخت مرا جامه خواب گرم

با شعله چاره ی دل مجروح کن سلیم

بر درد سینه فایده دارد شراب گرم

شمارهٔ ۸۴۳

ما چشم به لطف جم و کاوس نداریم

بر دامن لب، گرد زمین بوس نداریم

در پیش رود رایت مردانگی ما

چتر از عقب خویش چو طاووس نداریم

رسوایی عالم همه از عشق کشیدیم

با ما چه توان کرد که ناموس نداریم

ما را به جهان نیست پناهی ز حوادث

شمعیم که در بادیه فانوس نداریم

آرام ضرور است سلیم، اندکی آرام

افسوس نداریم، صد افسوس نداریم

شمارهٔ ۸۴۴

هرکه افتاد ز پا، خاک نشین من بودم

هرکه آمد به زمین، نقش زمین من بودم

شوق، سرخیل صف اهل نیازم کرده ست

سجده ای هرکه ترا کرد، جبین من بودم

راز خود کرد وصیت همه با من مجنون

بر سر او نفس بازپسین من بودم

آستان بوس رکاب تو که را قدرت بود

با تو آن روز که همخانه ی زین من بودم

این زمان غیر من آنجا همه کس ره دارد

یاد روزی که در آن بزم، همین من بودم

سعی من کردم و شد وصل نصیب دشمن

دیگری صید تو کرد و به کمین من بودم

هر کف خاک، به جولانگه شه می گوید

پیش ازین پادشه روی زمین من بودم

در چمن بود قیامت ز فغان دوش سلیم

بلبلان را چه گنه، باعث این من بودم

شمارهٔ ۸۴۵

تقدیر خدا را چه علاج است، گداییم

در رزق سگ و گربه شریکیم، هماییم

فریاد که از ساده دلی صاحب خرمن

برقیم [و] گمان برده که ما کاهرباییم

با ما نشود سینه ی این کینه دلان صاف

چون آینه هرچند که از اهل صفاییم

با مردم عالم نتوانیم به سر برد

ره بر سر خار و خس و ما آبله پاییم

در سلسله ی باده کشان جام شرابیم

در قافله ی کعبه روان قبله نماییم

هر نقش قدم پیشتر از ماست درین راه

چون چشم حسودان همه کس را به قفاییم

یک بار نگفتید سلیم این چه خموشی ست

ای اهل کرم، بنده ی انصاف شماییم!

شمارهٔ ۸۴۶

اختیار گوشه درمان است، همت می‌کنم

می‌نشینم همچو عنقا و فراغت می‌کنم

تیغ چون خورشید نتوانم کشیدن بر کسی

بر دل خود چون زنم ناخن، شجاعت می‌کنم

هرچه کردم شکر آن را، روزگار از من گرفت

شکر نشنیده‌ست، پنداری شکایت می‌کنم

هست می‌دانم درین وادی، گذاری خضر را

نقش پایی هرکجا دیدم، زیارت می‌کنم

حرف چون در وقت خود باشد به جایی می‌رسد

از تو دارم شکوه‌ها، اما قیامت می‌کنم

بی‌تو ای گل پیرهن، هرگاه در شب‌های هجر

سر به بالین می‌نهم، اول وصیت می‌کنم

مشتری را مژده باد از بی‌وقوفی‌های من

آب حیوان را چو خاک راه، قیمت می‌کنم

روی اگر برتافتم از آینه بیهوده نیست

معنیی خاطرنشان اهل صورت می‌کنم

حاصل دین را برهمن می‌دهد در راه عشق

خاطر از من جمع دار ای بت که خدمت می‌کنم

وصف زلف او مپرسید از من ای آشفتگان

زخم‌ها را همچو بوی خوش جراحت می‌کنم

ذره را در محفل خورشید تابان راه نیست

در حدیث وصل او بر خویش تهمت می‌کنم

چون به لطفت خو گرفتم، کار مشکل می‌شود

مهربانی پر مکن با من که عادت می‌کنم

این دل دیوانه دیگر قابل اصلاح نیست

من چه بی‌عقلم که مجنون را نصیحت می‌کنم

همچو دولت در به در افتم، گر از روی طمع

روی هرگز بر در ارباب دولت می‌کنم

جوهر اصلی ز هرکس می‌شود ظاهر سلیم

مدعی با من خصومت، من محبت می‌کنم

شمارهٔ ۸۴۷

گه مستم و گاه در خمارم

این است تمام عمر کارم

از پاره ی دل، سرشک چون گل

آیینه شکسته در کنارم

چندم ببرد به سیر گلشن؟

از روی نسیم، شرمسارم

از عالم خاک، پای عنقا

ببریده ز تیغ کوهسارم

پیچیده ام آنچنان که افتند

مرغان به قفس ز شاخسارم

بی آن گل رو، سلیم بگذشت

افسرده تر از خزان، بهارم

شمارهٔ ۸۴۸

نوبهار است، چو گل فکر قدح نوشی کن

خون غم ریخته در جام فراموشی کن

در صف خرقه بدوشان نتوان بود چو گل

خرقه دور افکن و با آینه همدوشی کن

چون صبا چند بغل گیری سرو و شمشاد؟

همچو آتش به خس و خار هم آغوشی کن

هرچه بینی، ز بد و نیک جهان آینه وار

گر فراموش کنی، شکر فراموشی کن

فتنه در بزم ز سرگوشی جام و میناست

تا توانی حذر از صحبت سرگوشی کن

ناله ی مطرب و نی، هردو یکی کرده زبان

می کنندم همه تکلیف که بیهوشی کن

نقل می پسته ی شور است ازان کنج دهن

ساقی ما مزه دارد، تو قدحی نوش کن

هرچه بینی ز بد و نیک درین بزم سلیم

خون دل نوش چو پیمانه و خاموشی کن

شمارهٔ ۸۴۹

دهد به ذره چو خورشید آب و تاب، سخن

مباد آن که کسی را کند خراب، سخن

طلسم غم که شکستی؟ اگر ز حلقهٔ گوش

نمی‌گذاشت سر پای در رکاب سخن

مرا دماغ حدیث بهشت و دوزخ نیست

گه از شراب کنم، گاهی از کباب سخن

سر بریده نگوید سخن، چه عقل است این

ز راز چرخ مپرسید از آفتاب سخن

اگر زبان خموشان این چمن دانی

بود تبسم هر غنچه یک کتاب سخن

حدیث لعل تو کوته نمی شود، چه عجب

اگر دراز شود در سر شراب سخن

ز وصف آن گره زلف بر زبان سلیم

چو حرف لال درآید به پیچ و تاب سخن

شمارهٔ ۸۵۰

تا به کی بر من شکست آید چو مینا از زمین

می گریزم بر فلک همچون مسیحا از زمین

دارد از جای دگر سررشته در کف ریشه ام

آب و رنگم نیست چون گل های دیبا از زمین

در گلستانی که چون گل ما درو پرورده ایم

همچو نیلوفر برآید آسمان ها از زمین

آن که در قید خود است از راز عشق آگاه نیست

آسمان را می کند دایم تماشا از زمین

ما به این دون همتی چون با مسیحا دم زنیم؟

او سخن از آسمان می گوید و ما از زمین

گر نداری می، به گلشن رو که آنجا چون روی

ساغر می می شود چون لاله پیدا از زمین

چون نشینم از پی آسودگی، کز شوق او

همچو افلاکم رسیده هفت اعضا بر زمین

از غبار غم خلاصی نیست هرجا می رویم

گرد باشد بیشتر در روی دریا از زمین

گفتگویی سر کنیم از عالم دیگر سلیم

تا به کی گوید کسی از آسمان یا از زمین

شمارهٔ ۸۵۱

مطرب از دستت گر آید، ناخنی بر چنگ زن

من بر آتش می زنم خود را، تو بر آهنگ زن

نسبتی با مشرب پروانه گر داری بس است

گر نباشد آتشی، بر آب آتش رنگ زن

بلبلان با هم نمی دانند غیر از دوستی

گل تمام عمر گو ناخن برای جنگ زن

شکوه ی احباب را پوشیده نتوان داشتن

گر به دستت شیشه گردد راستی، بر سنگ زن

زین گلستان برگ سبزی خود به کف ناید سلیم

همچو اوراق چمن، آیینه را بر سنگ زن

شمارهٔ ۸۵۲

ترک من کز بزم می گلرنگ می‌آید برون

همچو شمشیر از برای جنگ می‌آید برون

رسم خونریزی به دست و تیغ او زیبنده است

این حنا از دست او خوش‌رنگ می‌آید برون

هیچ کس از صحبت آشفتگان خوشدل نرفت

مور از ویرانه‌ام دلتنگ می‌آید برون

نیست آسان ساغر عشرت گرفتن از فلک

بادهٔ ما همچو لعل از سنگ می‌آید برون

بس که گشتم ناتوان، هرگاه می‌نالم سلیم

ناله‌ای گویی ز تار چنگ می‌آید برون

شمارهٔ ۸۵۳

سرم از داغ سودا، باغ زاغان

دلم درهم چو کار بی دماغان

خورم می از سفالین ساغر خود

به طاق ابروی زرین ایاغان

مپرس از ما که گمنامان عشقیم

چه می جویی سراغ بی سراغان

به وقت انتقام، از مهربانی

کنم با گل، سر دشمن چراغان

نسیم گل سلیم از بخت ناساز

نمی سازد به ما خونین دماغان

شمارهٔ ۸۵۴

نیست در حشر محبت گفتگوی کشتگان

لاله ی این باغ دارد رنگ و بوی کشتگان

نیست در مردن هم از قید تو آزادی، که هست

موج آب تیغ، زنجیر گلوی کشتگان

گر هوس را سر نبریده ست در دل عشق او

چیست خون آلوده آهم همچو موی کشتگان

گر ز دامان تو دست آرزو کوته کنند

چون چراغ کشته نتوان دید روی کشتگان

وقت کشتن کام ازو بستان که آن بدخو سلیم

همچو جان دیگر نمی آید به سوی کشتگان

شمارهٔ ۸۵۵

فصل گل شد، نالهٔ عیشی ز بلبل قرض کن

گر نداری زر برای باده، از گل قرض کن

بی‌پریشانی نگردد جمع اسباب نشاط

بهر دل سرمایه‌ای زان زلف و کاکل قرض کن

حسن هرگز طرفی از پهلوی اهلیت نبست

مایهٔ تمکین خوبی از تغافل قرض کن

بی‌نوایی می‌کشد بلبل ز تاراج خزان

از چراغ محفل ای پروانه یک گل قرض کن

این همه افغان ندارد گر جفایی دیده‌ای

سخت بی‌صبری سلیم، اندک تحمل قرض کن

شمارهٔ ۸۵۶

چه آب و خاک و چه نیکویی سرشت است این

سبوی باده نگویم، گل بهشت است این

بنای عیش به میخانه می نهد دوران

وگرنه هر خم می را به سر چه خشت است این

به سجده سر چو نهی، ترک سر کن ای زاهد

نه مسجد است، غلط کرده ای، کنشت است این

به حیرتم که دلم زنده چون کباب شده ست

اگر غلط نکنم، طایر بهشت است این

سلیم، نامه ی او را ز بس نهم بر سر

گمان بری که مرا خط سرنوشت است این

شمارهٔ ۸۵۷

از کوی عشقت ای بت دلجوی دیگران

رفتم که جا کنم به سر کوی دیگران

چون بینمت به غیر، که دیدن نمی توان

تیر ترا نشسته به پهلوی دیگران

در مذهب دلم که سجود تو می کند

محراب کج بود خم ابروی دیگران

لاف از نسب مزن که به مانند آینه

آدم نمی شود کسی از روی دیگران

در عاشقی چه فیضی ببیند ز دل سلیم؟

تعویذ خویش بسته به بازوی دیگران

شمارهٔ ۸۵۸

دشمن خود گر نه‌ای، ما را به خود دشمن مکن

در بغل چون شیشه داری، سنگ در دامن مکن

بر شکست گوهرم دستی نداری ای حسود

بهر سودن، آب چون گرداب در هاون مکن

شرم بادت از ید بیضای بی‌رونق کلیم

این هنر را پیش داغ دست ما روشن مکن

بر سر میدان دعوی می‌رسم ای مدعی

بهر جستن رخنه همچون تیر در جوشن مکن

همچو عیسی در جهان با آب باریکی بساز

آرزوی زنده‌رود از چشمهٔ سوزن مکن

خصم در دعوی سپر افکنده است، اما سلیم

تیر مصرع بر دلش زن، رحم بر دشمن مکن

شمارهٔ ۸۵۹

زهی بر چهره خطت سایهٔ جان

لبت را خنده موج آب حیوان

ز شوق تیغت آهوی حرم را

بیاض دیده، صبح عید قربان

پریشانی ز بس شد در دلم جمع

نمی بیند کسی خواب پریشان

برای داغ دل دارم طبیبی

که مرهمدان او باشد نمکدان

ز ذوق نامه اش قاصد چو میرم

بخوان بر خاک من آن را چو قرآن

به وقت گریه، گویی دیده ام را

گسسته رشته ی تسبیح مرجان

ز بس پر کرده ام چون غنچه از چاک

در آغوشم نمی گنجد گریبان

حرارت گر سلیم از عشق داری

ز خال او طلب کن تخم ریحان

شمارهٔ ۸۶۰

ای چو برگ غنچه در عهدت پر از جان آستین

جان اگر بر تو فشانم، برمیفشان آستین

آب چشمم هرکجا بیند، به خون رنگین کند

همچو آن طفلی که نشناسد ز دامان آستین

من چو ریگ بادیه سیرابم از لب‌تشنگی

همچو موج افشانده‌ام بر آب حیوان آستین

بهر هرکاری از آنجا سر برون می‌آورد

دست عاشق را بود چاک گریبان آستین

کی به خون لاله و گل دامن آلایم سلیم

کرده داغ عشق او بر من گلستان آستین

شمارهٔ ۸۶۱

انجمن شد ز یار آبادان

هست باغ از بهار آبادان

شهر از جلوه اش خراب، ولی

کوچه ی انتظار آبادان

کرد سیرم ز نعمت دیدار

خانه ی روزگار آبادان

از نسیمم زیان رسد، که شده ست

خانه ام از غبار آبادان

ملک دلها خراب گشت سلیم

تا شد این نه حصار آبادان

شمارهٔ ۸۶۲

چون توان با غیر دل را خالی از کین ساختن

هرگز از بلبل نمی آید به گلچین ساختن

سهل باشد حسن هرجا دعوی اعجاز کرد

سرمه را در چشم خوبان خواب سنگین ساختن

من نمی دانستم ای مهمان تو آتش بوده ای

کاسه را هم ورنه می بایست چوبین ساختن

صحبت تلخ تو چون دربان آن باشد، چه سود

همچو زنبور از عمارت های شیرین ساختن

از خموشان چمن لایق نمی باشد سلیم

ورنه از گل می توان صد حرف رنگین ساختن

شمارهٔ ۸۶۳

به مردم عرض جمعیت کن از ایشان دگر بستان

مقامرخانه است آفاق، زر بنما و زر بستان

کسی چون مرغ بسمل چند برآهنگ غم رقصد؟

بیا مطرب زمانی دف ز دست نوحه‌گر بستان

به شیرین می‌کند عرض لباس عاریت خسرو

تو هم ای کوهکن از بیستون تیغ دگر بستان

به این مضمون نویسد نامه دایم پیر کنعانی

به یوسف، کز زلیخا دادم ای چشم پدر بستان

تو از ایران سلیم و ما ز ملک هند می‌آییم

اگر مشتی نمک داری بده، از ما شکر بستان

شمارهٔ ۸۶۴

آینه در دست گیر و یاد حیرانی بکن

طره ی خود را ببین، فکر پریشانی بکن

ما ز حال خویش چشم از دشمنی پوشیده ایم

گر تو سر را دوست داری، فکر سامانی بکن

این زمان خود راحتی داری، ز عریانی منال

چون شوی گلچین باغی، فکر دامانی بکن

چون غزال وحشی از معموره مجنون می رمد

گر تو هم دیوانه ای، سیر بیابانی بکن

فصل گل بگذشت، بگذر جانب گلشن سلیم

گر نچینی گل، تماشای گلستانی بکن

شمارهٔ ۸۶۵

عجب مدار ز زاهد شراب ما خوردن

که نیست ننگ گدا، روزی گدا خوردن

چو هست باده، غم نان مخور که مستان را

چو گل زیان نهد آب ناشتا خوردن

چنان قناعت فقر است سازگار مرا

که چون حباب شوم فربه از هوا خوردن!

به راه شوق مرا نیست توشه ای همراه

بود چو شعله مدارم به خار پا خوردن

صلای باده ی عیشم زمانه داد سلیم

روم به خانه ی دشمن به خونبها خوردن

شمارهٔ ۸۶۶

ساقی ز کار من گره توبه باز کن

دست مرا به گردن مینا دراز کن

صوفی ترا چه کار به جام شراب ناب

کاری که کرده ای همه ی عمر، باز کن

شد صرف باده سیم و زر ما همه بیا

مطرب ز لطف دست تو بر سیم ساز کن

آن روی از کجا و تو ای آینه، بیا

ما دم نمی زنیم، تو خود امتیاز کن

هرچند عندلیب ز نازت در آتش است

نازت رواست، ناز کن ای غنچه، ناز کن

طرف کله شکسته ای، آشوب خلق شو

دامان فتنه برزده ای، ترکتاز کن

از کار مختصر مگذر در طریق فقر

در نان سیاه دانه ز تخم پیاز کن

راحت طلب، سلیم به مقصد نمی رسد

چون ناقه پای خویش به رفتن دراز کن

شمارهٔ ۸۶۷

زهی حدیث غمت چون می طرب شیرین

زبان ز حرف تو در کام چون رطب شیرین

مرا ز عشق تو وارستگی نصیب مباد

که نیست جان من بیمار را چو تب شیرین

حدیث مهر و وفا زان نگار لیلی وش

بود چو فارسی مردم عرب شیرین

شراب با تو چه تلخی دهد که از لب تو

چه جای باده، که گردد پیاله لب شیرین

سلیم صحبت پرویز شد بلا، ورنه

ز کوهکن نشدی دور یک وجب شیرین

شمارهٔ ۸۶۸

رسیده ایم به بزم تو، مهربانی کن

شکفته شو ز می، از چهره گلفشانی کن

به حرف خضر مکن اعتبار در ره عشق

سخن بپرس، ولی خود هر آنچه دانی کن

به آب و رنگ چو گل منت بهار مکش

چو شمع چهره ای از سوز دل خزانی کن

غم زمانه ترا پیر کرد ای غافل

بگیر ساغر و چون شاخ گل جوانی کن

به خویش گم شدی از فکر وصل او ای دل

که گفته بود به عنقا، هم آشیانی کن؟

سلیم، روح نظیری ترا مددکار است

برآر تیغ زبان و جهانستانی کن

شمارهٔ ۸۶۹

زهی ز نرگس تو آهوی ختن مجنون

ز شوق سرو قدت بید در چمن مجنون

به نامه ام نتوان یافت جز پریشانی

قلم ز شوق تو شوریده و سخن مجنون

به هر حدیث صد آشفتگی نهان داریم

که هست لیلی ما را به پیرهن مجنون

به او ز دور همه عمر عشق می بازیم

سیاه خانه ی لیلی ست هند و من مجنون

سلیم، مانع هندوستانم افلاس است

که هست بسته ی زنجیر در وطن مجنون

شمارهٔ ۸۷۰

خاطر من نشکفد از وصل یار خویشتن

این چمن رنگی ندارد از بهار خویشتن

عشق از بس غافلم کرده ست از خود، می کنم

همچو طفلان خاکبازی با غبار خویشتن

آخر کار محبت، جان به حسرت دادن است

می تراشد کوهکن سنگ مزار خویشتن

در تمام عمر می سوزم برای دیگران

آتشم، آتش نمی آید به کار خویشتن

سهل باشد گر سوار توسن گردون شوی

جهد کن تا چون صبا گردی سوار خویشتن

هرکسی سر در کنار یار دارد، من سلیم

می نهم چون غنچه شب سر در کنار خویشتن

شمارهٔ ۸۷۱

صفای گلشن کشمیر را تماشا کن

درین چمن من دلگیر را تماشا کن

ز شوق گلشن ایران، به هند در قفسم

اجازتم ده و شبگیر را تماشا کن

به جرم یک نگه از آتش فراقم سوخت

قصاص عاشق و تقصیر را تماشا کن

فلک چو شعله گرفتار دود آه من است

کمند بنگر و نخجیر را تماشا کن

قد خمیده چه نقصان به طبع راست دهد

مبین به سوی کمان، تیر را تماشا کن

چو آب و آینه در دیر، ساده لوحانند

برو به صومعه، تزویر را تماشا کن

جنون رواج دگر یافت در زمانه ی ما

صفای کوچه ی زنجیر را تماشا کن

کمان ابروی او را کشیدن آسان نیست

خیال خامه ی تصویر را تماشا کن

بود دلیل شهادت، خیال وصل بتان

به خواب بنگر و تعبیر را تماشا کن

جهان به جنگ فکنده ست تاجداران را

خروس بازی این پیر را تماشا کن!

سلیم خواهی اگر سرنوشت ما دانی

سواد جوهر شمشیر را تماشا کن

شمارهٔ ۸۷۲

ز دست ساقی، تا کی پیاله نوشیدن؟

خوش است گل ز گلستان به دست خود چیدن

لطیفه ی ست که در کار ناصحان از ماست

چو گل شدن همه تن گوش و حرف نشنیدن

کجاست ساقی مستان در انجمن، تا چند

عبث نشستن و بر روی یکدگر دیدن

گناه بنده خوش آید کریم مفلس را

که هیچ چیز ندارد برای بخشیدن

نگاه دار خدایا ز خست دزدی

که ننگ مرد بود سر ز تیغ دزدیدن

سلیم رنجش اغیار را مضایقه نیست

ولی کسی نتواند ز دوست رنجیدن

شمارهٔ ۸۷۳

بهار شد که رود هرکسی به راه چمن

شکوفه رفت ز خلوت به بارگاه چمن

بهار شد که ز شوخی دگر سوار شود

به اسب چوب چو اطفال، پادشاه چمن

بهار شد که ز خلوت صراحی و مینا

روند از پی طاعت به عیدگاه چمن

حریف لشکر خونریز غم نه ایم، ازان

چو خیل سبزه گریزیم در پناه چمن

ز باغ رفت و فتاد از قفای او چو قفس

هزار رخنه به دیوار از نگاه چمن

به عزم کوی بتان، احتیاج سامان نیست

شراب توشه ی این ره بود چو راه چمن

سلیم آفت غم را به دل علاجی نیست

خزان نمی گذرد از سر گناه چمن

شمارهٔ ۸۷۴

در غمت ناله ز مرغ چمن آید بیرون

گر لب غنچه گشایی، سخن آید بیرون

طرفه حالی ست که دیگر نکند رو به قفا

هرکه چون آب روان زین چمن آید بیرون

کس ندانست که عنقا به کجا کرد سفر

مرد باید که چنین از وطن آید بیرون

از وجودم اثری بس که ضعیفی نگذاشت

چون حبابم نفس از پیرهن آید بیرون

دوستان هوش ندارد ز می وصل سلیم

مگذارید که از انجمن آید بیرون

شمارهٔ ۸۷۵

ای جرس، سوی سفر هر لحظه آوازم مکن

بی پر و بالم، عبث تکلیف پروازم مکن

چون گره، سررشته ی عمرم به دست بستگی ست

دشمن من گر نه ای، از دوستی بازم مکن

کرد رسوا این می مردآزما منصور را

راز خود با من مگو ای عشق، غمازم مکن

در قفای رهروان فریاد کردن شرط نیست

د بیابان جنون ای خضر آوازم مکن

صیقل دل، صحبت آزادگان باشد سلیم

جز به چوب بید چون آیینه پردازم مکن

شمارهٔ ۸۷۶

ز عمر رفته چه نقصان به کامرانی من

بود شکوفه ی پیری، گل جوانی من

چو تب مفارقت از من گزید، می میرم

که آتش است چو شمع آب زندگانی من

چمن به باد خزان داده ام، نمانده گلی

به غیر آبله در دست باغبانی من

مرا به گلشن وصلت رسانده، نیست عبث

به بال خویش چو طاووس، گلفشانی من

ز عمر تلخ، پشیمان شدم ز آب حیات

نصیب خضر رهم باد، زندگانی من!

سلیم، خون مرا می خورد چو آب آن گل

نتیجه ی عجبی داد باغبانی من

شمارهٔ ۸۷۷

از پی اسرار خود، کم با کسی پرخاش کن

راز پنهانی که داری همچو گل خود فاش کن

در گره تا چند داری همچو گوهر آب را

پنجهٔ مژگانی از دریادلی دُرپاش کن

زشت اگر گفتم ترا، از من چرا رنجیده‌ای

صورت خود را ببین و جنگ با نقاش کن

زاهد آمد، ساقی از آن می که ما دانیم و تو

جرعه‌ای در ساغرش ریز و چو ما رسواش کن

هیچ کس چون دشمن از حال کسی آگاه نیست

جستجوی آفتاب ای ذره از خفاش کن

در دیار هند ازو دیدی چه‌ها دیدی سلیم

نفس خود را سوی کابل بر، به سگ سوداش کن

شمارهٔ ۸۷۸

بگذر ز عقل و فیض محبت نگاه کن

بردار شمع را و تماشای ماه کن

نزدیک این خرابه شدن از برای چیست

از دور چون ستاره به دنیا نگاه کن

در آسیا لذیذ بود نان آسیا

بر آسمان نظاره ی خورشید و ماه کن

خواهی اگر گزند نبینی ز روزگار

درویش! هرچه هست ترا، نذر شاه کن

بی ترک سر چو عشق میسر نمی شود

کنجی نشین و مشورتی با کلاه کن

هرگاه برهمن به خدا روی آورد

بت گوید از عتاب که بر من نگاه کن

رحمت، کرم به قدر گنه می کند سلیم

تا ممکن است، باده بنوش و گناه کن

شمارهٔ ۸۷۹

من راز جهانم، بود افسانه به از من

معموره ام و گوشه ی ویرانه به از من

هرگز نتوانم که سر از خاک برآرم

آن مور ضعیفم که بود دانه به از من

در خانه ز اسباب جهان هیچ ندارم

کس ورنه ندارد چو کمان، خانه به از من

در صحبت ما و تو چه گنجایش اینهاست

نه شمع به از توست، نه پروانه به از من

در زمزمه هر مرغ چمن نیست چو بلبل

گوید همه کس مصرعی، اما نه به از من

واقف چو سلیم از همه اسرار جهانم

کس نیست خبردار ازین خانه به از من

شمارهٔ ۸۸۰

نخورند در گلستان، گل و لاله آب بی‌تو

به گلوی شیشهٔ می، نرود شراب بی‌تو

چو دو یار مهربانی که ز هم جدا نگردند

به چمن نمی‌گذارد قدم آفتاب بی‌تو

چو پیاله جلوه‌ای کن به بساط بزم مستان

که ز موج باده دارد قدح اضطراب بی‌تو

نتوان کباب کردن اگر آتشی نباشد

همه حیرتم که من چون شده‌ام کباب بی‌تو

ز کجا سلیم خوابد شب دوری تو هیهات

که چو شمع تا نمیرد، نرود به خواب بی‌تو

شمارهٔ ۸۸۱

ای سرو همچو سایه دوان در قفای تو

حسرت بهار را به خزان حنای تو

خوبان به دیده بستر راحت فکنده اند

از مخمل دوخوابه ی مژگان برای تو!

ماند به سبحه، بس که پی وعده ی وصال

خوبان گره زدند به بند قبای تو

عمرت دراز باد که خاک مزار ما

دارد دری به خلد ز هر نقش پای تو

همواره طعنه می شنوی از برای من

ای دوست چون سلیم بمیرم برای تو!

شمارهٔ ۸۸۲

بیا و وصف زلف یار بشنو

دمی بنشین حدیث مار بشنو

حدیث زلف او را از دلم پرس

درازی شب از بیمار بشنو

ندارم اختیار گریه امشب

به در می گویم، ای دیوار بشنو!

سخن بهر تو تا کی بشنوم من

تو هم درد دلم یک بار بشنو

سلیم این پند را از من نگه دار

سخن کم گو، ولی بسیار بشنو

شمارهٔ ۸۸۳

بس که چین دارد خم ابروی او

زلف دلگیر است در پهلوی او

باد را ره نیست پیش او، مگر

گل به ما گاهی رساند بوی او

آسمان جز از ره افتادگی

سبز نتواند شدن در کوی او

می توان گفتش غزال شیرگیر

خون شیران می خورد آهوی او

از خیال طره ی او چشم من

نافه ی مشک است و مژگان موی او

با کدامین رو، نمی دانم سلیم

می‌شود آیینه، رویاروی او

شمارهٔ ۸۸۴

بسته کمر کینم، از قبضه کمان او

در کشتن من تیغش، افتاده به یک پهلو

چون سرو سوی مسجد آمد به نماز، اما

می خورده و چون غنچه آید ز دهانش بو

بیماری چشمش را تعویذ چو بنویسند

از پرده ی چشم آرند خوبان ورق آهو

پایم ز طلب فرسود تا زانو و کار من

صورت ز جهان نگرفت چون آینه ی زانو

نزدیک شده نسبت با آن کمرم از ضعف

در پوست نمی گنجم از شوق همین چون مو

چون شام سلیم آید، ایام قدح نوشی ست

فیضی ندهد در روز، ساغر چو گل شب بو

شمارهٔ ۸۸۵

نتوان یافت دلی خوش به جهان ای کاکو

چه روی گاه سوی گنجه و گاهی باکو؟

طرفه عهدی ست، که انگشت تحیر شده است

آشنای همه لب، همچو نی تنباکو

ای که از لطف، نگهدار همه دل هایی

دل یاران همه بر جای خود است، از ما کو؟

به سفر می روم و بسته به دل مهر وطن

رشته ای از پی باز آمدنم چون ماکو

نعمت هند فراوان بود، اما نرود

یاد گیلان ز دل و حسرت نان لاکو

با غم آن به که بسازیم درین دور سلیم

بوده زین پیش نشاطی به جهان، حالا کو؟

شمارهٔ ۸۸۶

کنم نهفته برین عالم دو رنگ نگاه

چو آهویی که کند جانب پلنگ نگاه

نظر به ماست فلک را که چشم می پوشد

کند چو مرد کماندار بر خدنگ نگاه

شکسته ایم، ولی همچو موج می لرزد

به سوی کشتی ما چون کند نهنگ نگاه

نگه به هیچ مسلمان نمی کند دیگر

به طاعتم چو کند صورت فرنگ نگاه

ثبات صبر و شکیبم به عشق از آه است

که بر علم همه دارند روز جنگ نگاه

تمام حیرتم از عذر بی وفایی او

چو کودکی که کند در قفای لنگ نگاه

سلیم محو تماشای اوست بت در دیر

نظاره ی رخ او می کشد ز سنگ نگاه

شمارهٔ ۸۸۷

بیا که باغ شد از لاله کوی میخانه

هوا کشید چمن را به روی میخانه

به خاکساری مستان بود عروج دگر

سپهر رشک برد بر سبوی میخانه

کلید گنج سعادت ز موج می باشد

نگین جم طلب از خاکشوی میخانه

ز شوق لعل تو چون خون گرم از رگ تاک

به پای خویش دود می به سوی میخانه

دگر ز گوشه ی چشمی سلیم بیهوش است

که مست او نکند آرزوی میخانه

شمارهٔ ۸۸۸

در دل تنگم شراب ناب می‌گردد گره

در گلویم آب چون گرداب می‌گردد گره

طاعتم را نیست همچون خدمتم حسن قبول

از سجودم ابروی محراب می‌گردد گره

گر صبا حرفی به او گوید ز کار بسته‌ام

در خم آن زلف، پیچ و تاب می‌گردد گره

آرزوی تیغ او از خاطرم هرگز نرفت

چون صدف در سینهٔ من آب می‌گردد گره

از دلم بروی چکیده قطرهٔ خونی سلیم

بر کمر زان دامن قصاب می‌گردد گره

شمارهٔ ۸۸۹

ای شعلهٔ حسنت را، جان ها شده پروانه

در حلقهٔ زلفت دل، مجنون و سیه خانه

شب تا به سحر ای شمع از شوق وصال تو

آغوش دلم باز است همچون پر پروانه

هرگاه به ما ساقی از غمزه اشارت کرد

از کف دل پرخون را دادیم چو پیمانه

از صحبت خاکستر، گردد دل من روشن

چون آینه برعکس است، کار من دیوانه

از میکده رندان را کی منع توان کردن

هر رگ به تن مستان، راهی ست به میخانه

پیمانه سلیم از کف مگذار به فصل گل

سرمایهٔ عقل این است، دیگر همه افسانه

شمارهٔ ۸۹۰

دل چو می رفت سوی زلف تو، شد جان همراه

به ره هند شدند این دو پریشان همراه

اولین گام به ره ماند چو میل فرسنگ

گردبادی که مرا شد به بیابان همراه

دل دیوانهٔ ما فصل گل از عریانی

نه گریبان به چمن برد و نه دامان همراه

از رخ ساقی و چشم تر من مستان را

همه جا ابر رفیق است و گلستان همراه

چه خوشی باشدم از سیر گل و لاله سلیم؟

گر نباشد به من آن سرو خرامان همراه

شمارهٔ ۸۹۱

روی ننمایی، نباشد تا رخت پرداخته

چند چون آیینه می نازی به حسن ساخته

وعده اش با دیگران، وز انتظار او مرا

خشک شد همچون صراحی، گردن افراخته

لذت زخم کهن را مرهم ای دل از تو برد

فکر تیر تازه ای کن چون حریف باخته

در سر کوی مغان، طفلی که آید در وجود

خاتم جم آورد با خود چو طوق فاخته

بی شکستی نیست یک مو در سراپایم سلیم

عشق، پنداری مرا از آسمان انداخته

شمارهٔ ۸۹۲

گل شود گر پنجهٔ من، زر نمی‌دارد نگاه

گر صدف گردد کفم، گوهر نمی‌دارد نگاه

باد دستی را شراب از صلب تاک آورده است

تیغ ازین آب ار خورد، جوهر نمی‌دارد نگاه

شرم بادا خضر را کز بهر عمر جاودان

زیر تیغ او چو طفلان سر نمی‌دارد نگاه

رخصتش ده تا درآید کیقباد ای پیر دیر

این قدر کس را کسی بر در نمی‌دارد نگاه

کینه‌ای تا بود در دل، فوج آهی داشتیم

شه چه صلح کل کند، لشکر نمی‌دارد نگاه

چون گدایان کی نهد بر خاک هر درگه سلیم

آن که سر جز از پی افسر نمی‌دارد نگاه

شمارهٔ ۸۹۳

فغان که موی سفیدم نمود آیینه

غبار غم به دل من فزود آیینه

خوش آن زمان که ترحم رهی به دل ها داشت

ز شیشه بود، ز آهن نبود آیینه

برای جوهرش ایام گر شکنجه نکرد

برای چیست همه تن کبود آیینه

حساب کار سکندر گرفتن آسان است

چو دفتر نمدین را گشود آیینه

چه شد که نیست اثر در دل تو آه مرا

به دیده آب نیارد ز دود آیینه

سلیم چشم ز آیینه برنمی دارد

به حیرتم که چه او را نمود آیینه

شمارهٔ ۸۹۴

ساقی خمار دارم، یک ساغر دگر ده

آبی بر آتشم زن، پیمانه بیشتر ده

با ناله های مستان سامان گریه بیش است

در ماتم عزیزان، جامی به نوحه گر ده

در مذهب مروت، عاجزکشی حرام است

مرغی که پر ندارد، از دام خویش سر ده

از خواری وطن به، آوارگی غربت

یا رحم کن به حالم، یا رخصت سفر ده

ایزد نداده هیچش سامان خودنمایی

از زلف خویش بستان مویی به آن کمر ده

چون گل سلیم ما را آیینه بر نفس دار

از خویش رفتگانیم، ما را ز ما خبر ده

شمارهٔ ۸۹۵

جهان تنگ چو چاه است و ما کبوتر چاه

درو چو قافله ی تشنه ایم بر سر چاه

ز دست و پا زدن ما درین محیط چه سود

فتاده ایم به گرداب چون شناور چاه

ز آسمان کند آمد شد آه من که مرا

به سوی بام بود راه خانه چون در چاه

به حیرتم که شود نانم از کجا حاصل

مرا که خضر شد از بهر آب، رهبر چاه

فغان ز بخت بد و تنگی جهان که بود

یکی برادر یوسف، یکی برادر چاه

وطن خوش است اگر تنگنای زندان است

بود غریب فضای چمن، کبوتر چاه

چه آفتاب، که هرگز ندیده یوسف ما

ستاره ای بجز از چشم گرگ بر سر چاه

فلک به قید جهان پاسبان ماست سلیم

که عنکبوت بود پرده دار بر سر چاه

شمارهٔ ۸۹۶

روز و شبم اگر به حضوری چه فایده

نامهربان و طفل [و] غیوری چه فایده

همچون زلال بادیه از تشنگی مرا

شیرین به چشم آیی و شوری چه فایده

در چشم من چو آتش وادی شب وصال

نزدیک می نمایی و دوری چه فایده

خاطر مرا ز وصل گل و لاله نشکفد

زینها به هرکجا تو ضروری چه فایده

ساقی فکنده از نظر ما بهشت را

زاهد همان تو در پی حوری چه فایده

مست از شراب جام سلیمانی و هنوز

دلتنگ تر سلیم ز موری چه فایده

شمارهٔ ۸۹۷

هرکه می‌خواهد ترا، سامان نمی‌دارد نگاه

دست گلچین در رهت دامان نمی‌دارد نگاه

از هنر من تیغ جوهردار ایامم، ولی

تیغ را دایم کسی عریان نمی‌دارد نگاه

برنیاید بیرهٔ پانی ز دست اهل هند

تیر هرگز این چنین پیکان نمی‌دارد نگاه

با زلیخا ای صبا از پیر کنعانی بگو

هیچ کس معشوق در زندان نمی‌دارد نگاه

عشق عالم‌سوز را پروا سلیم از چرخ نیست

برق خرمن، خاطر دهقان نمی‌دارد نگاه

گهی گل است و گهی آفتاب و گاهی ماه

هزار پیشه بود جام می به مجلس شاه

چراغ انجمن روزگار، شاه صفی

که چرخ پیر به او راست کرد قد دوتاه

جهان کهنه چنان دیدنش شگون دارد

که نو کند به رخش آفتاب دایم ماه

به باغ از اثر هوش در سرمستی

خرام آب تماشا کند به شاخ گیاه

به صف کشیدن لشکر چه حاجت است او را

هزار صف شکند، بشکند چو طرف کلاه

نسیم، نکهت خلقش به سوی کنعان برد

گذشت از عرق یوسف آب از سر چاه

شها! سلیم غباری ز آستانهٔ توست

گواه اگر طلبی، خاک درگه تو گواه

شمارهٔ ۸۹۸

گلی دارم ز رنگ و بو برهنه

سهی سروی چو آب جو برهنه

ز هندوزادگان طفلی که باشد

دوان چون شعله بر هر سو برهنه

چو حرف دوستان سبز ملیحی

ولی چون طعنه ی بدگو برهنه

چو شاخ سوسنش اندام عریان

چو ساق سنبلش بازو برهنه

به صد پرده نهان از شرم او گل

چو آیینه ولی خود، رو برهنه

چو جوگی، شعله ی آتش نشسته

به خاکستر ز عشق او برهنه

ز آب جلوه اش تا بگذرد کبک

دو پا را کرده تا زانو برهنه

سلیم از دل برون کن خار حسرت

که آمد یار و پای او برهنه

شمارهٔ ۸۹۹

رو به آزار دل خصم دل آزار منه

گر همه شعله شوی، پا به سر خار منه

پرتو فیض کی از صحبت هرکس خیزد

سینه چون آینه بر سبزه ی زنگار منه

مردم از رشک تو، بیمار نه ای، ای خورشید

مگذر از کوچه ی او، پشت به دیوار منه

موج گل در ره دیوانه بود دام جنون

ای دل از من بشنو، پای به گلزار منه

عافیت می طلبی، بی سر و پا باش سلیم

سر درین باغ چو گل بر سر دستار منه

شمارهٔ ۹۰۰

صد خطر دارد بیابان محبت، آه آه

آب اگر خواهد کسی از خضر، گوید چاه چاه

روزگار از نسبت پاکان کند اصلاح ما

دایه شوید روی طفلان را و گوید ماه ماه

التفات دایمی مخصوص جمعی دیگر است

گوشه ی چشمی به ما هم دارد، اما گاه گاه

در طریق شوق، آسایش نمی یابد تنش

جامه ی مرد مسافر گر نباشد راه راه

بر سر کوی محبت بر متاع خود سلیم

ناله از تأثیر آنجا ناله است و آه آه

شمارهٔ ۹۰۱

سحر زان شمع باشد تاب خورده

که او شب باده در مهتاب خورده

دلم بی نغمه ذوق از می ندارد

گل ما آب از دولاب خورده

بود پرورده ی سرگشتگی دل

چو گوهر آب از گرداب خورده

ازان زاهد ندارد ذوق گلشن

که دایم باده در محراب خورده

ز بی تابی گل این باغ گویی

که آب از شبنم سیماب خورده

مخورمی چون تراغم در کمین است

گران خیز است صید آب خورده

سلیم از می دلم خرم نگردد

چه داند باده را، خوناب خورده

شمارهٔ ۹۰۲

یک نفس چون لاله جام از کف ز هشیاری منه

چون گل از سر افسر آشفته دستاری منه

همچو شاخ گل ز کف مگذار جام باده را

بر زمین چیزی که باید باز برداری منه

اهل معنی را نباشد بر عناصر اعتبار

همچو صورت پشت بر این چاردیواری منه

سست‌پیمان است گردون، تکیه بر عهدش مکن

پشت چون آیینه بر این موم زنگاری منه

عافیت خواهی، درشتی را حصار خویش کن

همچو کبک کوهساری پا به همواری منه

جز خمار می نداری علت دیگر سلیم

همچو چشم گلرخان، تهمت به بیماری منه

شمارهٔ ۹۰۳

ناله ای از من به کام دل نشد انگیخته

سرمه پنداری به خاک من چو زاغ آمیخته

از نصیحت آن که آموزد ترا سنگین دلی

بیضه ی فولاد را با موم سازد ریخته

در محبت مطلب از آن جو که کام کس نداد

گنج پیدا می شود اینجا ز خاک بیخته

گر محیط عشق در جوش آید، از هر قطره ای

می شود چون آسمان چندین حباب انگیخته

عمرها شد تا سلیم از هم جدا افتاده ایم

دوستان چون دانه های سبحه ای بگسیخته

شمارهٔ ۹۰۴

چه غم ز حادثه آن را که شد شراب زده

که برق، دست ندارد به کشت آب زده

درین چمن بجز آشفتگی نصیبی نیست

مرا که آب چو گل می کند شراب زده

چه مقصد است ندانم عبث درین وادی

چو گردباد دوم چند اضطراب زده؟

مقام عیش شهان است هر کف خاکی

برین صحیفه به سر چون تو انتخاب زده

نشان پنجه ز رویش نمی رود تا حشر

ازان تپانچه که حسنت بر آفتاب زده

مپرس حال گل و لاله چون به باغ آمد

کزو چو سایه شود سرو آفتاب زده

سلیم از ستم چشم مست او یک دم

ز گریه بس نکند همچو طفل خواب زده

شمارهٔ ۹۰۵

ما و دل دیگر به کوی تندخوی تازه‌ای

هر زمان داریم با هم گفتگوی تازه‌ای

نه به مهر و ماه ماند، نه به گل‌های چمن

هست با شاخ گل ما رنگ و بوی تازه‌ای

تا به چشم پاک بینم بر رخ او، دیده را

می‌دهم از گریه هردم شست‌و‌شوی تازه‌ای

از مقیمان حریم وصلم، اما از دلم

می‌تراود شکوه چون آب از سبوی تازه‌ای

گه به یاد زلف می‌گریم، گهی از شوق خط

هر زمان دارم چو طفلان آرزوی تازه‌ای

هر قدم ضعفم به راه وصل افزون می‌شود

آب باریکم که می‌آیم به جوی تازه‌ای

از سر سبز خود ای خضر این همه خرم مباش

آن قدر قدری نمی‌دارد کدوی تازه‌ای

بس که عریانیم، چون آیینه از شرمندگی

هرکه را دیدیم، می‌سازیم روی تازه‌ای

راه عشق است این که باشد رهروانش را سلیم

هر نشان پا، مزار آرزوی تازه‌ای

شمارهٔ ۹۰۶

در چمن ای بلبل از برگ و نوا افتاده‌ای

از گلی گویا تو هم چون من جدا افتاده‌ای

ترک خون خوردن کن ای دل، رحم کن بر حال خود

چون سبوی می به یک پهلو چرا افتاده‌ای

سال‌ها ای رهزن دین در طلب بودم ترا

کامشبم در دست چون دزد حنا افتاده‌ای

دستگیری رهروان را بهتر از توفیق نیست

نیستی موسی، چه در فکر عصا افتاده‌ای؟

از غم افتم همچو نقش پا به خاک رهگذر

هرکجا چون خویشتن بینم ز پا افتاده‌ای

همچو عنقا به که سر در زیر بال خود بری

از هوس تا کی به دنبال هما افتاده‌ای

در تلاش وصل او داری عجب حالی سلیم

از پریشانی به فکر کیمیا افتاده‌ای

شمارهٔ ۹۰۷

به چهره خنده به گل‌های باصفا زده‌ای

به نغمه طعنه به مرغانِ خوش‌نوا زده‌ای

چو لاله چشم سیاه از خمار داری سرخ

پیاله تا به سحر، دوش در کجا زده‌ای

کسی ندیده به اقبال، چون تو صیادی

به هر خدنگ که افکنده‌ای، هما زده‌ای

به کوی عشق تو از خون گرفتگان دیگر

کسی نمانده، کنون دست بر حنا زده‌ای

ز روی آینه آن پشت پاست روشن‌تر

گمان بری که به خورشید پشت پا زده‌ای

حریف دشمن و اقبال او سلیم نه‌ای

ازین چه سود که بر سر پر هما زده‌ای

شمارهٔ ۹۰۸

خدایا چون مرا در عاشقی ارشاد می‌دادی

چه می‌شد اندکم گر بی‌وفایی یاد می‌دادی

به کارم این گره چون می‌زدی، ای کاش همچون تیر

سرانگشت مرا هم ناخن فولاد می‌دادی

به هنگام رهایی، عذر بی‌تابی بخواه ای دل

که گاهی با صفیری زحمت صیاد می‌دادی

به تکلیفم اگر سوی چمن می‌بردی ای همدم

مرا از ضعف همچون بوی گل بر باد می‌دادی

زمین گیری سلیم از ضعف پیری، یاد ایامی

که جست و خیز در صحرا به آهو یاد می‌دادی

شمارهٔ ۹۰۹

دل درین بادیه سویی دود و من سویی

خضر شاید که ز یک سوی نماید رویی

هست سررشته ای از عشق هنوزم در دست

مانده در شانهٔ ما از سر مجنون مویی

سخت از بیضهٔ قمری خبری می‌گیرد

باغبان را شده گویا هوس لولویی

عشق او روکش ما گشت پس از مردن هم

صورت شیر ببین بر ورق آهویی

طرفه بحری ست محبت که درو هست سلیم

به فسون جنبش هر موج، لب جادویی

شمارهٔ ۹۱۰

چون نگه دارد مرا زنجیر زلف سنبلی؟

بلبل دیوانه ام، می بایدم چوب گلی

در ره عشق ای دل از سحر و فسون ایمن مباش

خانه ی هر مور این صحراست چاه بابلی

عمر شبنم را چه می پرسی درین گلشن که هست

چتر هر طاووس، نخل ماتم شاخ گلی

در گلستانی که دارد حسن سبزان اعتبار

سایه ی هر برگ باشد آشیان بلبلی

خوش نباشد ساعد کافوری شاخ سمن

می رسد تا دست بر ساق سیاه سنبلی

تا تواند از سر آن بگذرد گردون سلیم

کاشکی می‌داشت آب روی محرومان پلی

شمارهٔ ۹۱۱

ای بت، متاع اهل ریا را چه می کنی

آیینه هست، قبله نما را چه می کنی

ساقی، سپاه زهد و ورع را چو بشکنی

اول بگو که توبه ی ما را چه می کنی

دست ستاره از مدد رزق کوته است

در جذب دانه اهربا را چه می کنی

از رقص چون سپند نخواهی دمی نشست

چون آمدی به میکده، جا را چه می کنی

هر پر ز بال جغد بود گنجنامه ای

ای خانمان خراب، هما را چه می کنی

در عاشقی سلیم، تلاش وفا مکن

داری هزار عیب، وفا را چه می کنی

شمارهٔ ۹۱۲

شراب ای گل رعنا نهفته چند کشی

پیاله نوشی و لب را به آب قند کشی

بنوش جامی و چون گل شکفته شو، تا چند

چو غنچه دامن لب را زنوشخند کشی؟

ز مومیایی می ای شکسته دل مگذر

چه لازم است که ناز شکسته بند کشی

گرت به چشم بد روزگار افتد کار

به چشم، سرمه ز خاکستر سپند کشی

کمان وصل بتان را ز موم ساخته اند

عبث کباده ی خمیازه تا به چند کشی

سلیم در چمنی مشکل است سرکردن

که ناله‌ای نتوانی ز دل بلند کشی

شمارهٔ ۹۱۳

بعد مرگ از خاک ما مست تغافل نگذری

سرگران از کشتگان بی تحمل نگذری

می توان کردن نگاهی بر اسیران چمن

لاله را خود داغ کردی، باری از گل نگذری

یک نفس بگذار تا آسوده باشد در قفس

بوی گل داری صبا، نزدیک بلبل نگذری

هرچه می ماند به زلف یار، معشوق من است

ای صبا در باغ پیرامون سنبل نگذری

موج سیل فتنه را سنگ از فلاخن می جهد

شیشه چون دربار داری، غافل از پل نگذری

نیست منعی نعمت خوان کریمان را سلیم

از بتان لاله رخسار و گل و مل نگذری

شمارهٔ ۹۱۴

درین ره ای خضر از خار پا نمی‌میری

ترا گمان که ز آب بقا نمی‌میری

زمانه راستی‌ام یاد داد و گفت چو خضر

به دست تا بودت این عصا نمی‌میری

چو در محیط تعلق نمردی ای درویش

ز موج بی‌خطر بوریا نمی‌میری

ز جام عشق اگر آب زندگی نوشی

چو شعله در دهن اژدها نمی‌میری

چنین که زهر به کار تو استخوانم کرد

به حیرتم که چرا ای هما نمی‌میری

به بحر عشق چه کار است ای نهنگ ترا

به مرگ خویش چو ماهی چرا نمی‌میری

ستمکشان همه از جورت ای فلک مردند

تو از برای چه ای بی‌وفا نمی‌میری

به درد عشق چو نبضم مسیح دید سلیم

به خنده گفت مرا مرحبا نمی‌میری

شمارهٔ ۹۱۵

مباد آن دم که از ما رنجه گردد آشنارویی

شکست از سنگ ما بر ساغر چینی رسد مویی

درین نخجیرگاه افلاک را بنگر سراسیمه

که شد گنبدزنان، گویی گریزان خیل آهویی

پریشانگوست بر یاد سر زلف سیاه او

زبانم همچو آن خامه که باشد بر سرش مویی

شکوه از جود حاصل می شود ارباب دولت را

ندارد رتبه حرفی هم که آن را نیست پهلویی

فلاخن وار دارند این حریفان را که می بینی

برای باد سنجیدن، همه سنگ و ترازویی

هوس چون شیر بر اطراف آن سیمین بدن گردد

که زیر دامن او دیده نقش پای آهویی

حریفان از دکانداری شکار مدعا کردند

همای کلک ما نبود چو شاهین ترازویی

به عزم آستان دوست می خواهم سلیم امشب

زنم همچون کبوتر از حریم کعبه یاهویی

شمارهٔ ۹۱۶

چنان از رهروان فیض شد روی زمین خالی

که جای موج در دریاست چون نقش نگین خالی

ز بس در خویش دزدیدند، از همت کریمان را

ز دست جود چون بند قبا شد آستین خالی

ز بس پهلوی موج او در آیین کرم خشک است

ز دریا می‌کند از ننگ پهلو را زمین خالی

بود هر قطرهٔ خون، تخم آهی چون سپند اینجا

ازین ریحان مبادا باغ دل های حزین خالی

به غیر از حلقهٔ فتراک یارم خوابگاهی نیست

مبادا از سر من هرگز آن دامان زین خالی

سلیم از اضطراب مور عاجز، برق می خندد

ز خرمن دامن خود را برد چون خوشه‌چین خالی

شمارهٔ ۹۱۷

چمن ز لاله برافروخت شمع زیبایی

شکفت غنچه ی نظاره ی تماشایی

فغان که ساقی ما در بغل دلی دارد

چو شیشه نازک و همچون پیاله هرجایی

ز شرم قد تو در باغ، سرو از بر خویش

چو سایه دور فکنده لباس رعنایی

ز چشم تر، که درین باغ آستین برداشت؟

که شد سفینه ی گل چون حباب، دریایی

به آشنایی دیوانگان عشق، سلیم

شدند شهرروان آهوان صحرایی

شمارهٔ ۹۱۸

جامه ی قد اوست زیبایی

سایه ی سرو اوست رعنایی

به ره عیش پا بنه، بشنو

چهچه طایران صحرایی

کس شریکش مکن که خوش دارد

عشق همچون خدا به تنهایی

ضعف طالع مرا ز بی مثلی ست

رشته نازک بود ز یکتایی

شده تسلیم در ره تو سلیم

هرچه گویی و هرچه فرمایی

شمارهٔ ۹۱۹

من کیستم، آشفته تر از طره ی آهی

چون داغ، جگرسوخته ی خانه سیاهی

تا چند سراسیمه به بوی گل وصلت

چون آب دوم در رگ هر شاخ گیاهی

هر مو ز خم کاکلش آشوب دل ماست

صد فتنه ندیده ست کسی بر سر ماهی

سلک گهر راز کند عشق سبکدست

چون بافته شد تار نگاهی به نگاهی

در هند، دریغا که نشد جذبه ی شوقم

چون برق، کمندافکن آهوی سیاهی

رحمی، که به این حسن و لطافت نتوان کرد

چون صورت چین از تو قناعت به نگاهی

عیب است که بینند بجز روی دل از ما

چون از نمد آینه داریم کلاهی

در دعوی دل چیست سلیم این همه فریاد

منکر شده آن زلف و ترا نیست گواهی

شمارهٔ ۹۲۰

در دلی دایم مرا، در سینه پیدا نیستی

همچو عکس آب در آیینه پیدا نیستی

چند روزی شد که ای غم از دل ما رفته ای

ای حریف و همدم دیرینه پیدا نیستی

کعبه را نازم که مستی را درو تعطیل نیست

در کجایی ای شب آدینه پیدا نیستی

رفته ای در جامه ی دیگر مگر صوفی که باز

در درون خرقه ی پشمینه پیدا نیستی

ای گرامی گوهر از چشمم کجا رفتی چو اشک

جای تو خالی ست در گنجینه پیدا نیستی

حیرتی دارم که هرشب از چه در محفل سلیم

حاضری، اما شب آدینه پیدا نیستی

شمارهٔ ۹۲۱

با کسی کی می‌کنم در عشقبازی همرهی

من که دایم از دل خود می‌کنم پهلو تهی

از ضعیفی برنمی‌آید ز لب فریاد من

ناله هم آخر به عشقت کرد با من کوتهی

شغل عشقم کرد از سامان عالم بی‌نیاز

بیستون فرهاد را بس مسند شاهنشهی

پا به دامن کش چو کوه و رسم تمکین پیشه کن

همچو دریا چند بتوان جوش زد از بی‌تَهی

می‌گریزم، رهبری هرجا که می‌بینم سلیم

خضر این وادی ز بس کرده‌ست با من بی‌رهی

شمارهٔ ۹۲۲

دارم عیشی به وصل ماهی

پیچیده به شاخ گل، گیاهی

هنگامه ی حسن و عشق گرم است

از ما آهی، ازو نگاهی

از دست غم جهان نداریم

جز کوی جنون گریزگاهی

ای فقر، خوش است کسوت تو

ما را هم ازین نمد، کلاهی!

هرکس دارد طریقی از عشق

افتاده سلیم هم به راهی

شمارهٔ ۹۲۳

به بزم می کشان لاابالی

تهی شد شیشه، جای باده خالی!

ترم از ابرهای خشک ایران

خوشا هند و هوای برشکالی

گل امید من تا کی به بزمش

شود پامال چون گل های قالی

ترا شب تا سحر دارد در آغوش

خوشا احوال تصویر نهالی

به اشکش تر کنم دل را بپیچم

که مکتوبم نباشد خشک و خالی

سلیم از ماه من شرمنده گردد

کند خورشید اگر صاحب کمالی

شمارهٔ ۹۲۴

ز روی دل چه بر اهل هوس آیینه می‌داری

چو گل تا چند پیش خار و خس آیینه می‌داری

در آن دل، ما و دشمن همنشین یکدگر گشتیم

چنین باشد چو بر روی دو کس آیینه می‌داری

ز ذوق حسن خود چون در مقام جلوه می‌آیی

چو طاووسان مست از پیش و پس آیینه می‌داری

به حرف هجر در وصلم ز خویش آگاه می‌سازی

به روی مست از تیغ عسس آیینه می‌داری

ز دلتنگی برونم آر و آن گه روی خود بنما

چو طوطی تا کِیَم پیش قفس آیینه می‌داری

ندارد مردم چشمم رمق دیگر، چرا ای دل

ز عینک هر زمانش بر نفس آیینه می‌داری

به وصل او سلیم اظهار شوق از ابلهی باشد

ز بال خود به عنقا ای مگس آیینه می‌داری

شمارهٔ ۹۲۵

به ناله فاش مکن راز دل ز غمازی

چو عندلیب نه ای، بگذر از نواسازی

بگو چو آینه در روی، هرچه می بینی

چو بوی مشک مکن در لباس غمازی

فریب حسن بتی را مخور که خوبی او

به بال زلف نماید بلندپروازی

خوش آن حریف که همچون پیاله ی چینی

گهی شراب دهد، گه کند خوش آوازی

به خود چو موی میانت ز رشک می پیچم

چو شانه با سر زلفت کند زبان بازی

سلیم معتقد نظم خواجه حافظ باش

که نشأه بیش بود با شراب شیرازی

شمارهٔ ۹۲۶

در دعوی عشق تو نه آهی، نه فغانی

چون تیغ درین معرکه ماییم و زبانی

می آید و دارد ز پی جان اسیران

چین در خم ابرو، چو خدنگی به کمانی

خاموش ازان گشته ام از شکوه که دارم

همچون گره ابروی او قفل زبانی

سودای گلم نیست، همان به که ازین باغ

چون شمع زنم بر سر خود برگ خزانی

در بادیه گیرد خبر از مجمع طفلان

دیوانه ز هر قافله ی ریگ روانی

بر خود چه سلیم از پی هیچ این همه پیچم

مویی شدم از آرزوی موی میانی

شمارهٔ ۹۲۷

در کوی می‌فروشان، گردم ز بی‌نوایی

در دست جام خالی، چون کاسهٔ گدایی

در صبح از سفیدی چون شیر می نماید

مستان ز دختر رز، سازند مومیایی

در کوی بی وفایان دانی سرشک من چیست

چون پیش اهل کوفه، تسبیح کربلایی

کو آن که در اشارت با من ترا هر انگشت

پیچیده نامه ای بود از کاغذ حنایی

چشم و دل و زبانی داری، که کس مبیناد!

ای همچو گل سراپا سامان بی وفایی

آن گل سلیم آخر نامهربان برآمد

خوش آن که بود با او آغاز آشنایی

شمارهٔ ۹۲۸

بود در گشت باغ آشنایی

گل دست من آن دست حنایی

به هم چسبند مژگان چون پر تیر

در آن چشمی که ترسید از جدایی

پر پروانه چون بیند شکستی

ز موم شمع یابد مومیایی

اثر با ناله ی اهل هوس نیست

هوا گز می کند تیر هوایی

به راه شوق، ما را حضر دایم

ز پی آید چو عقل روستایی

ز زاهد آن که ذوق عشق جوید

کند می از در مسجد گدایی

سلیم افتد چو کارش با رخ من

شراب لعل گردد کهربایی

شمارهٔ ۹۲۹

هر انگشت من از داغ جدایی

همی نالد چو نی در دست نایی

هر آهی کز دلم سوی فلک رفت

ز ره برگشت چون تیر هوایی

دلم را سوی تیغش می کند عشق

به انگشت شهادت رهنمایی

هراسان گردد از شهباز او کبک

چنان کز بیم ترکان روستایی

نشسته گرد چون ساز شکسته

به رخسارم به کنج بینوایی

سلیم از گریه در گرداب خون است

چو نقش داغ در دست حنایی

شمارهٔ ۹۳۰

نه ذوق باغ به دل، نه هوای پروازی

قفس کجاست که دارم به خاطر، اندازی

به باغ می شنوم از درای غنچه صدا

ز بس که گوش به زنگم به راه شهبازی

سفال، دم ز نوا چون زند در آن مجلس؟

که چون پیالهٔ چینی بود خوش آوازی

نمانده بی‌تو به آهنگ، نالهٔ مستان

که خارج است، نباشد چو تاری از سازی

سلیم، چند توان ساختن به نغمهٔ خویش

فغان که سوخت مرا حسرت هم آوازی

شمارهٔ ۹۳۱

در ره آوارگی بختم فکند از دشمنی

در بیابانی که کار خضر باشد رهزنی

از لباس مطربی کز بزم ما بیرون رود

سرمه می ریزد چو خاکستر ز رخت گلخنی

عافیت خواهی، مشو آلوده ی مال جهان

شمع را باشد بلای جان، لباس روغنی

خلوت حمام را ماند حریم روزگار

در میان خلق از بس عام شد تردامنی

در کنایت نکته ای کافی ست از روشندلان

مسند عیسی کند خورشید تابان سوزنی

چشم تا پوشیدم از دنیا، صفای دل فزود

خانهٔ آیینه از روزن ندارد روشنی

بس که هرسو بلبلان از آتش گل سوختند

می کند قمری درین گلشن تخلص گلخنی!

گر سبوی می ز خاک رستم یک دست نیست

از کجا آورده است این زور و این مردافکنی؟!

پیش مرغان گر به آن قد سرو را نسبت کند

طوق قمری بشکند، از بس زنندش گردنی!

گفتگوی عشق او دارند با هم در میان

گلخنی با گلخنی و گلشنی با گلشنی

از بقای این چمن گر باخبر بودی، سلیم

گل به مرگ خویش پوشیدی قبای سوسنی

شمارهٔ ۹۳۲

من کیستم درین دشت، آوارهٔ حزینی

صدخار رفته در پا، از هر گل زمینی

از شوق سجده کردن بر آستانهٔ دوست

هر عضو از تن من، چون گل شود جبینی

غافل نیم ز یادت، خاموش اگر نشینم

حرف تو بر زبانم، نامی ست بر نگینی

تحسین کارفرما، بهتر ز مزدکار است

صد معنی آفرینم، از ذوق آفرینی

از دیگری ست خرمن، ما را به هم چه جنگ است؟

این نکته را چه خوش گفت موری به خوشه چینی

جز من ز تیره بختی، در هند یافت، افسوس

هر پای آستانی، هر دست آستینی

اینها سلیم کاکنون، من می کشم ازان زلف

عمری به پیش ازینم، می گفت شانه بینی

شمارهٔ ۹۳۳

برنمی خیزد نوای بلبلی از گلشنی

دود آهی نیست از دیوانه ای در گلخنی

دیگران را من چرا باید کنم تحریک عشق؟

همچو گل دارم برای آتش خود دامنی

این چنین کان بی وفا قصد دل من می کند

دشمنی هرگز نمی تازد به قلب دشمنی

آتشم در جان زد و دامن کشان از من گذشت

برق هرگز این چنین نگذشته است از خرمنی

شوق در هرجا که تعلیم سبکباری دهد

بر تن عیسی کند هر موی، کار سوزنی

ساکن بیت الحزن داغ است از تجرید من

کز عزیزان نیستم شرمندهٔ پیراهنی

داردم در آتش این هند سیه مست و ز شوق

می زند هرلحظه چون مرغ کبابم روغنی

شعر از بس گشت بی رونق، تعجب می کنم

مصرع زلفی چو بینم بر بیاض گردنی!

کس نمی داند من دیوانه را منزل کجاست

هر نفس چون دود می آیم برون از گلخنی

در میان شاهدان دلفریب روزگار

نیست همچون دختر رز، یک صراحی گردنی

شد بهار و گل شکفت و می نمی نوشد، سلیم

در جهان هرگز ندیدم همچو زاهد کودنی

شمارهٔ ۹۳۴

ای کاش زخم سینه ی ما واکند کسی

شاید ترحمی به دل ما کند کسی

از ما چو برق می گذرد آفتاب ما

کو فرصتی که عرض تمنا کند کسی

تکلیف جلوه قامت او را ز عقل نیست

آن فتنه را برای چه برپا کند کسی

کس را چو تاب دیدن او نیست در جهان

گردد چه آفتاب که پیدا کنی کسی؟

خسرو به طعنه گفت که پنداشت کوهکن

کاری ست کار عشق که تنها کند کسی

خورشید هرکجا که حدیث تو بشنود

باید که اضطراب تماشا کند کسی!

نام وطن، ملال غریبی فزون کند

باید سفر به شیوه ی عنقا کند کسی

سهل است زر به خاک چو خورشید ریختن

از خاک، زر خوش است که پیدا کند کسی

ای دل چه پیش می روی، آن به که در جهان

از دور چون ستاره تماشا کند کسی

دیوانگی سلیم به جایی نمی رسد

خود را به کوی عشق چه رسوا کند کسی

شمارهٔ ۹۳۵

خوش بود گر ز سر هر هوسی برخیزی

زین گلستان به سراغ قفسی برخیزی

کعبه در بادیه هرگاه به خوابت آید

حیف باشد که به بانگ جرسی برخیزی

از خدا باک نداری، ولی از مجلس می

نتوانی که ز بیم عسسی برخیزی

باخبر باش که خواب عدم آن خوابی نیست

که ز جنبیدن بال مگسی برخیزی

خیز ای طفل و ز افتادن خود گریه مکن

که بسی افتی ازین سان و بسی برخیزی

چند ای شاخ گل از باده پرستی هر صبح

همچو خمیازه ز آغوش کسی برخیزی

سیر از زندگی خود شده ام همچو سلیم

کاش ای دوست ز پیشم نفسی برخیزی

شمارهٔ ۹۳۶

دلم را این چمن زندان دلگیر است پنداری

صدای بلبلان، آواز زنجیر است پنداری

ز بس هرسو عمارت های چوبین قفس دارد

فضای این گلستان شهر کشمیر است پنداری

به خونریزی دل او آشنایی آنچنان دارد

که آن آیینه از فولاد شمشیر است پنداری

ز پیری شد سفید از بس که هر مو بر سر و رویم

به کف آیینه‌ام پیمانهٔ شیر است پنداری

چنان لب را سلیم از گفتگو در انجمن بسته ست

که راز عاشقان محتاج تقریر است پنداری

شمارهٔ ۹۳۷

به روی جوهر ذاتی چه پرده می پوشی

چو هست حرف بلندت، مگو به سر گوشی

زبان خویش نگه دار و پادشاهی کن

که نیست خاتم جم، غیر مهر خاموشی

به این لباس کسی کآشناست می داند

که پوششی نبود بهتر از خطاپوشی

صبا به سوی چمن رو، دعای ما برسان

بگو، ز مرغ چمن چیست این فراموشی

درین چمن که گلی در بغل بود همه را

چو غنچه چند کنم من به خود هم آغوشی

خوش آن حریف که در کوی می فروش سلیم

نهد ز خشت سر خم، بنای بیهوشی

شمارهٔ ۹۳۸

دلم چون لاله افروزد ز داغی

شود روشن، چراغی از چراغی

به بزم آرایی این تیره طبعان

عبث چون شمع می سوزم دماغی

گل از نظاره منع او نمی کرد

اگر می داشت بلبل چشم زاغی

ز شوق سرو قدی، چند نالان

روم چون آب از باغی به باغی؟

که یاد آرد سلیم از ما غریبان؟

نمی‌گیرد کس از عنقا سراغی

شمارهٔ ۹۳۹

در کوی عشق نیست ز اهل وفا کسی

هرگز نمی شود به کسی آشنا کسی

دنبال آن که دست به وصلش نمی رسد

تا کی رود چو سایه ی مرغ هوا کسی

ما را چه چاره غیر مدارا به روزگار

هرگز مباد کار، کسی را به ناکسی

بر خاک، آبروی خود ای آسمان مریز

هرگز نکرده است بزرگی به ما کسی

همت بود بساط بزرگی، ندیده است

در خانه ی خدا بجز از بوریا کسی

رنجیده می روی ز سر کوی او سلیم

چون می شود نیاید اگر از قفا کسی؟

شمارهٔ ۹۴۰

آهم به درون دل ز تنگی

پیچیده به هم، چو موی زنگی

ایمن نشوی، که اندرین بحر

هر موج زند دم از نهنگی

صد حربه در آستین عشق است

همچون خرطوم فیل جنگی

طوفان نکند به کشتی می

تأثیر چو کشتی فرنگی

بیچاره سلیم در زمانه

شمع روز است و خال زنگی

شمارهٔ ۹۴۱

چیست دانی داغ دل، جام شراب زندگی

عشق عالم‌سوز، تیغ آفتاب زندگی

خضر از سرچشمهٔ خم بی‌خبر افتاده است

جوهر می آتش مرگ است و آب زندگی

در قیامت از متاع دین و ایمانم مپرس

شد به تاراج فنا در انقلاب زندگی

عاشقان را راحتی گر هست، بعد از کشتن است

چند چون سیماب باشم در عذاب زندگی

خضر پندارد مرا از فیض عشق او ملک

کز کفن می‌آیدم بوی گلاب زندگی

عالم دیگر ترا خواهد به چشم آمد سلیم

می‌شوی بیدار اگر روزی ز خواب زندگی

شمارهٔ ۹۴۲

صورت پذیر نیست ز ما کار زندگی

باشیم چند صورت دیوار زندگی؟

آب آرمیده می رود، اما به رفتن است

غافل مشو ز جلوه ی هموار زندگی

بی یاد مرگ، قطره ی آبی نمی خورد

هرکس بود چو خضر، گرفتار زندگی

در مرگ، بیم تفرقه ی روزگار نیست

کوتاه دیده حادثه دیوار زندگی

منصور بعد مرگ به بانگ بلند گفت

کاین دار نیست سخت تر از دار زندگی

آزرده ای ز گردش ایام، می بنوش

باشد شراب، شربت بیمار زندگی

خوش دام خنده ای ست برای مجردان

کوتاه کن علاقه ی دستار زندگی

ما را به وصل دوست رسانند عاقبت

از ما هزار عشق به دیدار زندگی

بگذشت روزگار جوانی، هزار حیف

کز دست رفت مایه ی بازار زندگی

تا چند نامه سوی وطن می توان نوشت

آخر بس است این همه اظهار زندگی

پیر خرد مرا به خموشی اشاره کرد

یعنی ببند رخنه ی دیوار زندگی

دیوانگی ست زینت اوقات ما سلیم

داغ جنون بود گل دستار زندگی

شمارهٔ ۹۴۳

تو آن گلی که ز چشم و دلم چمن داری

ز آب و آینه، چون عکس، پیرهن داری

ز من مپرس که این دلشکستگی ز کجاست

ز خود بپرس که چشمان دلشکن داری

مکن به ماه من ای آفتاب همچشمی

خوش است روی تو، اما کی آن بدن داری

در آتشند مقیمان بزم او چو سپند

درآ به محفل اگر شوق سوختن داری

کلاه شعله بود آشیانه ی بلبل

چه فکر خانه در اطراف این چمن داری؟

خدا غریب مرا آفریده چون عنقا

چه مانده ای به غریبی تو چون وطن داری؟

سرت چو لاله بود خوشتر از همه اندام

به سر هوای که ای شمع انجمن داری؟

ز حرف رنگم اگر خنده آیدت چه عجب

که زعفران چو گل صبح در دهن داری

رفیق اهل تجرد نمی توانی شد

چو باد مصر اگر بوی پیرهن داری

چه گفتگو عبث ای مدعی کنی به سلیم

سخن جواب تو گوید اگر سخن داری

شمارهٔ ۹۴۴

ساقی ار خواهی کنی احباب را گردآوری

همچو ساغر کن شراب ناب را گردآوری

در بیابان طلب از رهروان آگه است

می کند هرکس چو گوهر آب را گردآوری

کرده ضبط گریه ام عاجز، وگرنه می کند

چون صدف آیینه ام سیماب را گردآوری

ساده لوحی بین که خواهم ضبط حسن او کنم

همچو هاله می کنم مهتاب را گردآوری

طره ی سنبل ندارد تاب، از بس کرده است

حلقه ی زلف تو پیچ و تاب را گردآوری

اشک طوفان گر کند، در دامن من می کند

همچو دریا کرده ام گرداب را گردآوری

هیچ معشوقی پریشانگرد و هرجایی مباد

مرد دنیا چون کند اسباب را گردآوری؟

آشنای چشم من هرگز نمی‌گردد سلیم

چشم او کرده است از بس خواب را گردآوری

شمارهٔ ۹۴۵

کاسهٔ ما ز سفال است، خوش این مسکینی

پنجهٔ ما نبود شانهٔ موی چینی

راه شد بسته به حرفش، که به هم چسبیده‌ست

دو لب او چو زبان قلم از شیرینی

نامه را کاغذ ابری کنم از موج سرشک

شاید آن طفل قبولش کند از رنگینی

سایه ی لوح مزار است مرا سرو چمن

بی قدش می کند از بس به دلم سنگینی

هوس نعمت فغفور خودآرایی کرد

کاسه بر دست گدا داد ز چوب چینی

عجبی نیست ازو گر بگریزند سلیم

سبزوار است خط و بوالهوسان قزوینی

شمارهٔ ۹۴۶

لب لعلش ز میگونی لب جام است پنداری

به رویش حلقه های زلف، گلدام است پنداری

فریب آمیز با هرکس نگاهی آنچنان دارد

که آن آهوی وحشی با همه رام است پنداری

عجب جمعیتی اهل هوس در محفلت دارند

ازین تردامنان، بزم تو حمام است پنداری

کلام پخته ای هم در تلاش وصل می باید

همین سرمایه ی آن نقره ی خام است پنداری

ز تابوت آن سوار اسب چوبین کیست حیرانم

که می تازد به سوی گور، بهرام است پنداری

سلیم از بلبلان خوش‌نوا خالی‌ست باغ امروز

دگر در خانهٔ صیاد ما دام است پنداری

شمارهٔ ۹۴۷

صراحی را منه ساقی به پیش چشم من خالی

که نتوان دید جای دوستان در انجمن خالی

تنم را از ضعیفی چون غبار افشاند از دامن

دل خود را چنین کرد آخر از من پیرهن خالی

ز تیشه دست اگر برداشت، دامنگیر شیرین شد

محبت کی تواند دید دست کوهکن خالی؟

چو خامه نکته پردازی مرا در صفحه ی بزمی ست

که دایم چون نگین آنجا بود جای سخن خالی

بهشتی چون قفس در عالم ای بلبل نمی باشد

عجب دامی ست اینجا، جای مرغان چمن خالی!

به ملک هند از بس خاک غربت دلنشینم شد

وجودم کرد دامان خود از خاک وطن خالی

سلیم آن کس که گل بر خاک ما در مستی افشاند

مبادا از گل و می هرگزش دست و دهن خالی

شمارهٔ ۹۴۸

آب آتش تلاش یعنی می

شعلهٔ خوش‌قماش یعنی می

حسن را جلوهٔ ظهور دهد

آزر بت‌تراش یعنی می

همچو لاله به آبرو دایم

می‌کنم من معاش یعنی می

عقل هردم به گوش من گوید

می‌خور و شاد باش یعنی می

نشکفد طبع بی‌شراب، سلیم

مایهٔ انتعاش یعنی می

قصاید

شمارهٔ ۱ - در مدح حضرت امیرالمؤمنین علی : اگر برم به سوی چشم اشکبار انگشت

شمارهٔ ۲ - در مدح حضرت امیرالمؤمنین علی (ع) : سحر که خیزدم از سینه ناله ی شبگیر

شمارهٔ ۳ - ایضا در مدح حضرت امیرالمؤمنین علی (ع) : مسافری ست قلم کز معانی شیرین

شمارهٔ ۴ - در مدح حضرت امیرالمؤمنین علی (ع) : عاقبت گردید از طبع غرورافزای من

شمارهٔ ۵ - ایضا در مدح حضرت امیرالمؤمنین علی (ع) : درین سرای پر افسوس چند باشم آه

شمارهٔ ۶ - در مدح حضرت امام رضا (ع) : رفته در تاب و به کف بگرفته تیغی همچو آب

شمارهٔ ۷ - در مدح امام علی بن موسی الرضا (ع) : ای غمت بی حاصلان را حاصل نیک اختری

شمارهٔ ۸ - در مدح حضرت امام رضا (ع) : رسید وقت که دیگر به ساحت گلزار

شمارهٔ ۹ - در مدح امام مهدی (عج) : از فغان من سودازده در فریاد است

شمارهٔ ۱۰ - در ستایش شاه عباس : کی توانی برد سوی منزل مقصود راه

شمارهٔ ۱۱ - در مدح اسلام خان : نوبهار آمد و شد قطره فشان ابر مطیر

شمارهٔ ۱۲ - در مدح اسلام خان : مژده، ای خانه خرابان که رگ ابر بهار

شمارهٔ ۱۳ - در مدح اسلام خان : دگر وقت آن شد که از دلربایی

شمارهٔ ۱۴ - در مدح اسلام خان : بهار آمد و شد نغمه ساز مرغ چمن

شمارهٔ ۱۵ - در مدح اسلام خان و توصیف قصر او : شد بهار و زین حصار نیلگون کرد انتخاب

شمارهٔ ۱۶ - ایضا در مدح خان مشارالیه : نماز شام که خورشید ازین سرای سرور

شمارهٔ ۱۷ - تعریف قصر خان مذکور و ستایش او : نشود خاک تا به روز شمار

شمارهٔ ۱۸ - ایضا در مدح خان مذکور : رسید کوکبه ی موکب همایون فال

شمارهٔ ۱۹ - ایضا در مدح خان مذکور : رسید موسم نوروز و شد جهان خرم

شمارهٔ ۲۰ - ایضا در مدح خان مزبور : به راه عشق بود نسخه ی پریشانی

شمارهٔ ۲۱ - در ستایش یوسف خان : ازان چو لاله نجنبم ز جا درین گلشن

شمارهٔ ۲۲ - ایضا در مدح یوسف خان : تا به کی باشم از پریشانی

شمارهٔ ۲۳ - در مدح شاه صفی : ما درین کهنه دیر دیر اساس

شمارهٔ ۱ - در مدح حضرت امیرالمؤمنین علی

اگر برم به سوی چشم اشکبار انگشت

چو ماه نو شود آلوده ی غبار انگشت

ز ریشه شانه ی عاج است ناخنم گویی

ز بس گزیده ام از دست روزگار انگشت

نچیده ام چو گلی یارب از کجا دارد

مرا به دست چو ماهی هزار خار انگشت

ز بس به سر زدم از غم، عجب نباشد اگر

کند چو نی به کفم ناله های زار انگشت

گرهگشایی کار مرا هنوز کم است

به کف چو شانه اگر باشدم هزار انگشت

ز بس که می گزدم نام خویشتن از ننگ

ز خاتم است مرا در دهان مار انگشت

مرا که هیچ به دستم نمانده، حیرانم

که چون گرفته چنینم به کف قرار انگشت

مبند شرط برای شمردن غم من

که باخت خاتم خود را درین قمار انگشت

به راه شوق ز بس با کف تهی رفتم

به دست بود عصای من فگار انگشت

زمانه تافته دست من آنچنان که مرا

به کف چو شاخ غزال است تابدار انگشت

به روی آینه ی خاطرم ز دور فلک

نشسته بر سر هم گرد غم، چهار انگشت

به من کسی ننماید ره گریز، افسوس

که نیست در کف یک کس درین دیار انگشت

به این جهان ز عدم آمدن پشیمان است

ازان همیشه گزد طفل شیرخوار انگشت

مجوی کام دل از روزگار و فارغ باش

به ذوق مهره مکن در دهان مار انگشت

ز آرزوی یک انگشت انگبین چون طفل

مکن به خانه ی زنبور، زینهار انگشت

چو غنچه کز قلم زنبق آشکار شود

برای حرف من آرد قلم به بار انگشت

ز خون همیشه به چشمم مژه حنا دارد

بدان صفت که به سرپنجه ی نگار انگشت

مکن به حلقه ی آن زلف تابدار انگشت

که هیچ کس نکند در دهان مار انگشت

ز بس به حرف من انگشت آن نگار نهاد

به دست او شده رنگین چو لاله زار انگشت

ز شوق او شدم آشفته گو، ازان دایم

قلم نهاده به حرف من فگار انگشت

دلم به سینه ز شوق لب تو می لرزد

چنان که در کف می خواره از خمار انگشت

چگونه پرده ز رویت کشم، که درگیرد

ز تاب آتش روی تو شمع وار انگشت

اشاره ی تو مرا می کشد، فغان که چو تیر

به صیدگاه تو می افکند شکار انگشت

ز آب و رنگ گل باغ عارضت گلچین

گمان بری که مگر بسته در نگار انگشت

ز ابروی تو سراغ دل حزین کردم

دراز کرد سوی زلف تابدار انگشت

به قمریان چمن تا ترا سراغ دهد

چو بید شد همه تن سرو جویبار انگشت

برای آن که ز من صد سخن به دل گیری

چه می زنی به لبم باز صفحه وار انگشت

شکستن ز موی تو افتاده شیشه ی دل را

گره ز زلف تو دارد به یادگار انگشت

قلم ز شرح حساب غمم شود عاجز

چنان که از کرم شاه کامکار انگشت

شه سریر ولایت، علی ولی الله

که می کند به کفش کار ذوالفقار انگشت

ایا شهی که بود گلستان همت را

کف تو گلبن احسان و شاخسار انگشت

برد به پایه ی قدر تو آسمان حسرت

گزد ز حیرت جاه تو روزگار انگشت

به کشوری که سپاه تو رو نهد چون سیل

ز گردباد برآرد به زینهار انگشت

ز ذوق عهد تو خیزد صدای چینی ازو

ز برق، ابر زند چون به کوهسار انگشت

ز فیض بخشی عهد تو خوبرویان را

چو سرخ بید برآرد ز خود نگار انگشت

کف نوال تو دریای همت است و ازو

بود روانه به هرسو چو جویبار انگشت

نسیم ز آتش قهرت خبر به گلشن برد

بود به رعشه ازان در کف چنار انگشت

به زیر سر چونهد دست دشمنت در خواب

شود برای سرش نیزه لاله وار انگشت

چنان محیط کفت در سخا تلاطم کرد

که همچو موج ازو رفت برکنار انگشت

پی اطاعت رای تو تا نهد بر چشم

دمیده پنجه ی خورشید را هزار انگشت

به خاک کشته ی تیغ تو شمع کی باشد؟

به زینهار برآورده از مزار انگشت

بود ز مایه ی بحر کف تو در عالم

گهرفشان چو رگ ابر نوبهار انگشت

به انقیاد ضمیر تو گر نهد بر چشم

برد ز دیده ی اعمی برون غبار انگشت

محبت تو دم مرگ دستگیر بود

چنان که اهل هنر را به وقت کار انگشت

ازین که مدح ترا می کند به صفحه رقم

به عضوهای دگر دارد افتخار انگشت

به سر چو تاج خروس است جای پنجه ی من

ز بس گرفته ز مدح تو اعتبار انگشت

همان به صفحه ثنای ترا رقم سازم

به دست اگر شودم خشک، خامه وار انگشت

ز گردباد شد از روشنایی مدحت

بلند در طلب من ز هر دیار انگشت

عجب که وادی مدح تو طی تواند کرد

به سعی خامه چو طفلان نی سوار انگشت

شها منم که بر خصم، طبع من هرگز

به پشت چشم نمالیده شرمسار انگشت

ز اعتراض کلامم همیشه حاسد را

خزیده در شکن آستین چو مار انگشت

ورق ز گفته ی رنگین من حنایی شد

مگر نهاده به حرف من آن نگار انگشت؟

به گلستان ثنای تو چون گل صد برگ

ازین قصیده به دستم بود هزار انگشت

بلندتر بود از آفتاب در معنی

رباعی ام که به صورت بود چهار انگشت

به معنی سخنم نارسیده، نیست عجب

نهد به حرف من ار خصم بی وقار انگشت

مقرر است که از بهر امتحان، اول

نهند بر دم شمشیر آبدار انگشت

سلیم، عرض هنر پیش شاه بی ادبی ست

بکش عنان قلم را، نگاه دار انگشت

برآر دست دعا پیش ازان که از سخنت

زبان برآورد از بهر زینهار انگشت

همیشه تا که شود پنجه از حنا رنگین

مدام تا که ببندند در نگار انگشت

جهان به زیر نگین تو باد و چون خاتم

کند به چشم حسود تو روزگار انگشت

شمارهٔ ۲ - در مدح حضرت امیرالمؤمنین علی (ع)

سحر که خیزدم از سینه ناله ی شبگیر

به ساق عرش نهد موج گریه ام زنجیر

ز عشق لاله رخان دلنشین من نشود

چو داغ آینه، داغی که نیست ناخن گیر

همین نه خلوت آیینه گلشن است ازو

در آب، عکس گل روی اوست عید غدیر

به دست خود ورق آفتاب اگر گیرد

درو چو آینه بیند شبیه خود تصویر

دود به تیغ چو بر روی سبزه آب روان

کسی که ساخته او را شراب عشق دلیر

ز عاشقی ست که پروانه می زند خود را

بر آتشی که ز آسیب او گریزد شیر

فغان ز سستی طالع که از پی رفتار

عصا به دست پر مرغ می دهد از تیر

به حیرتم که چرا این چنین فضای جهان

بود چو سینه ی تنگ شکستگان دلگیر

درین چمن که منم، آسمان چنان پست است

که بلبلی نتواند بلند کرد صفیر

چنان سرم به گریبان ز غم فرورفته ست

که می کشم نفس از راه آستین چو نفیر

جراحتم شود افزون به هر نفس، گویی

به من ز عمر بود هر دمی دم شمشیر

ملال را نگذارد که پا نهد بیرون

غبار خاطر من همچو خاک دامنگیر

ز اختلاف جهان، حال زار من یابد

چو رنگ روی اسیران به هر نفس تغییر

هزار جهد نمودم، نمی شود، چه کنم

چراغ بخت فروزان به روغن تدبیر

به کشوری که منم، قحط سال نومیدی ست

به قرص نقره ی خامی برابر است فطیر

چنان قناعت فقرم موافق طبع است

که رفع تشنگی ام می شود ز موج حصیر

به رنگ و بوی چمن دل نبسته ام چون گل

چو لاله الفت داغم شده ست دامنگیر

ز زیب و زینت دنیاست بی نیاز دلم

چنان که پیرهن یوسف از شمیم عبیر

هنر چو هست مرا، گو مباش زیب دگر

بس است قوت بازو حنای پنجه ی شیر

جهان مثل به پر و بال من زند چو همای

نمی پرم به پر و بال دیگران چون تیر

به روزگار، سر من فرو نمی آید

وگرنه تربیتم را نمی کند تقصیر

سخنوری خوشم آمد، وگرنه کرد مرا

هزار مرتبه تکلیف سروری، تقدیر

به گرد او نرسند آهوان دشت خیال

زند چو خامه ی من بانگ بر قدم ز صریر

به خواب دوش که در باغ خلد می گشتم

به طوف روضه ی شاه نجف بود تعبیر

فروغ صبح امامت، علی ولی الله

صفای آینه ی دین، امیر کل امیر

شهی که از سر تعظیم، هر صباح از دور

کند به خاک درش سجده آفتاب منیر

چو داشت آب گهر نسبتی به مال یتیم

فکنده ابر کف او به دورش از تنفیر

به می دلیر نگردیده جرأتش هرگز

بدان صفت که ز آتش بود گریزان شیر

چنان که مار گریزان رود به خانه ی خویش

سوی غلاف دود از نهیب او شمشیر

کمند او نفس اژدهاست پنداری

که خود به خود ز دوفرسنگ می کشد نخجیر

نسیم عزمش اگر بگذرد به سوی چمن

به جای برگ دمد پر ز شاخسار چو تیر

مخالفش همه حسرت خورد ز قحطی رزق

برای گرسنگان سنگ آسیاست فطیر

ز حفظ او بود ایمن چو جامه ی فانوس

کنند پیرهن شعله را اگر ز حریر

ز فیض خرمی عهد او، برای شبان

چو آب شیر روان شد ز چشمه سار پنیر

غزال یافته در روزگار تربیتش

خواص سیلی استاد از تپانچه ی شیر

ز آستانه ی او چون کسی رود بیرون؟

که زلف شاهد مقصود باشدش زنجیر

سگش به گردن خود طوق استخوان دارد

چنان که شیرشکاران به شست خود زهگیر

ز طفل دشمن او، دایه ی جهان از ننگ

همین نه شیر، که پستان برید چون انجیر

نسیم از دم تیغش به صیدگاه گذشت

ز شاخ ریخت گل زخم بر سر نخجیر

به زیر بار گران شکوه او، خیزد

ز شاخ گاو زمین ناله همچو شاخ نفیر

رهی کمند ترا باد چون غزال اسیر

ز جوهر دم تیغ تو آب در زنجیر

به دست جود تو نازم که جمله روی زمین

بود به سایه ی او همچو ابر عالمگیر

به روزگار سلیمانی تو مرغان را

به موج آمده در سینه همچو ماهی شیر

ز نعمت تو کریمان برند مایه ی فیض

که دست ابر بود دیگ بحر را کفگیر

به خانه نام سخای تو برده تا درویش

گهر فکنده درو برکنار، موج حصیر

گریزد ابر ز دست تو بحرش از دنبال

چو فیل مست که از پی، کشان برد زنجیر

نسیم خلق تو هرجا که بگذرد، ریزد

ز دامنش چو عروسان به جای گرد، عبیر

رسید وقت که کسری چو حاکم معزول

به دست شحنه ی عدل تو بسپرد زنجیر

ز حرف تیغ تو افسانه خوان اگر نشود

عجب که دایه نتواند برید طفل از شیر

چنان ز عدل تو شد زور برطرف ز جهان

که هیچ کس نتواند کشید مو ز خمیر

به حکم مفتی شرع تو، دختر رز را

زند زمانه ز پستان به دار چون انجیر

به زیر شاخ خود از آفتاب در سایه ست

ز خرمی بهار عدالتت نخجیر

به زور کینه کسی را که بست قدرت تو

به دست او نهد از چین آستین زنجیر

مخالف تو چنان تنگ مشرب افتاده ست

که ناوک تو به پهلوی او بود دلگیر

عدالت تو چو طرح شکار اندازد

غزال شعله شود در کمند موی اسیر

حمایلی که به گردن بود عدوی ترا

جواهرش همه باشد ز جوهر شمشیر

ز بس به عهد تو گم شد ستم، نمی یابد

برای هیکل گردن، غزال ناخن شیر

ستاره پنبه شود از برای داغ پلنگ

ز بس به عهد تو از اتفاق نیست گزیر

بود چو توسن اندیشه مرکبی که تراست

که نقش او نتوان کرد بر ورق تصویر

به روز رزم، پلنگی بود هزبرافکن

به وقت صید و شکار آهویی ست آهوگیر

ز وصف او به هوا برشدی چو کاغذ باد

ورق اگر نه ز شیرازه داشتی زنجیر

دهد به خصم تو تا نان راه ملک عدم

به کاسه ی سم خود می کند ز نعل خمیر

به آب خضر، سر خویش تا فرو آرد

حباب کرده دهان غنچه از برای صفیر

شها سزای تو مدحی نمی توانم گفت

که هرچه گویمت، آن می شود مرا تقصیر

بلندی دو جهان صرف کبریای تو شد

سخن به وصف تو کوتاه اگر بود، بپذیر

ز آستان تو جایی نمی روم که مراست

چو آفتاب، غبار در تو دامنگیر

ز بس به گوش مرا حلقه ی غلامی توست

شده ست حلقه ی گوشم به پای من زنجیر

هنوز فصل شباب من است و می خواهم

چو صبح در قدم آفتاب، گردم پیر

سلیم وقت دعا شد، برآر دست نیاز

که انتظار اجابت همی کشد تأثیر

همیشه تا که بقای خداست در عالم

فنای خصم تو بادا به نیت تکبیر

شمارهٔ ۳ - ایضا در مدح حضرت امیرالمؤمنین علی (ع)

مسافری ست قلم کز معانی شیرین

برد ز هند دواتم شکر به جانب چین

قلم ز فیض بیانم چو شاخ گل تازه

ورق ز معنی شعرم چو برگ گل رنگین

به پیش صفحه ی نظمم رقوم نسخه ی سحر

به خود فرو رود از شرم، همچو نقش نگین

زهر نسیم گلستان طبع من، گردد

کنار دهر پر از گل چو دامن گلچین

همیشه از رقم فیض، خانه ی قلمم

بود چو غنچه ی گل پر ز معنی رنگین

ته دلی نبود از سخن شکایت من

چو مادری که به فرزند خود کند نفرین

به غیر فهم سخن نبودم ز کس طمعی

که نوعروس سخن را همین بود کابین

ز منعمان جهان چشم لطف نتوان داشت

مجو چو طفل ز طاووس، بیضه ی رنگین

به عارفان ز سر جهل آن که در مجلس

همیشه بحث کند از برای مذهب و دین،

ز بی نمازی، روی نشسته اش ماند

به پشت گربه که هرگز نمی رسد به زمین

اگرچه داخل اهل زمانه ام، لیکن

در آن میانه غریبم چو مصرع تضمین

به خانه زادی کلک من افتخار کند

سخن که طعنه به خورشید می زند چندین

به مطلعی برم از آفتاب صد احسان

به مقطعی کشم از روزگار صد تحسین

زهی ز شوق سواری دل تو مایل زین

چنان که رغبت طفلان به جامه ی رنگین

برون نمی رود از چشم من خیال لبت

چنان که از دل فرهاد، حسرت شیرین

ز فیض دیدن روی تو دامن مژه ام

ز آب و رنگ لبالب چو دامن گلچین

ز دست رفته مرا آب و رنگ خویش، مگر

به خون چو داغ کنم روی ناخنی رنگین

به دلنشینی کویت نیافتم جایی

چو آفتاب بگشتم تمام روی زمین

برون پرده ی وصل تو مانده ایم دایم

ز بخت تیره، چو بر پشت نامه نقش رنگین

چنان به دور رخت آب و رنگ گلشن رفت

که تیغ مهر نگردد ز خون گل رنگین

برای ماتم آشفتگان خویش بود

همیشه در بر زلف تو جامه ی مشکین

ز بس که شیفته ی صحبت حریفانم

ستاره ام به فلک داخل است با پروین

شود به خنده ی او رغبتم فزون هردم

اگرچه نیست گوارا، شراب لب شیرین

چنین که از سر هر موی، زهر می چکدم

چگونه در دل او خویش را کنم شیرین

ز بس که بی رخ او دیده ام غبار گرفت

شده ست مردم چشمم به دیده خاک نشین

به خویش بس که فرو می روم ز فکر تو شب

بود چو غنچه گریبان خود مرا بالین

دلم به هیچ تسلی نمی شود بی تو

به مدح شاه دهم خویش را مگر تسکین

محیط گوهر احسان، سحاب گلشن جود

فروغ دیده ی ایمان، صفای چهره ی دین

وصی احمد مرسل، علی ولی الله

که کوه را نبود با وقار او تمکین

علم شود چو کف زرفشان او، چه عجب

گر آفتاب ز خجلت فرو رود به زمین

قبول منصب خورشید اگر کند رایش

شب از زمانه برافتد چو سایه ی پیشین

سئوال کرد ز خورشید، ذره ای روزی

که ای ترا همه روی زمین به زیر نگین

پس از تو کیست که سازد چراغ تو روشن

به سوی رای منیرش اشاره کرد که این!

ز زور پنجه ی شیرافکنش عجب نبود

که تیغ کوه نباشد به دست او سنگین

زهی غضنفر شیرافکنی که سام سوار

ز بیم رزم تو پیچیده پا به دامن زین

ز بخت خویش چو نمرود در عقابین است

شهی که بندگی او نباشدش آیین

زمین ز فیض سحاب کف تو لاله عذار

فلک ز سجده ی خاک در تو ماه جبین

بود ز کشور قدر تو خانه ای گردون

بود ز خرمن رای تو خوشه ای پروین

بود به دست گدایان آستانه ی تو

ز کاسه ی سر بهرام، کاسه ی چوبین

به طاق کسری اگر بسته بود زنجیری

ز روی عدل، پی مدعای هر مسکین،

زمانه بر در هر خانه ای که بود آویخت

به روزگار تو زنجیر عدل از زلفین

کند خطاب تو خشنود ماه کنعان را

غلام توست، اگر یوسف است اگر گرگین

به روزگار تو آسوده چون نباشد کبک؟

که جز گرفتن ناخن نیاید از شاهین

قلم به عهد تو در وصف خوبی عالم

سپند بر سر آتش نهد ز نقطه ی شین

اگرچه ساده نباشد، خوش است خصم ترا

به سر ز سایه ی شمشیر، کاکل مشکین

چو نسبتی به شکوه تو کرده اند او را

بود چو حرف بزرگان، صدای کوه متین

به روز رزم تو بینند بر سر میدان

سمند خصم ترا بر شکم حنا از زین

نهاده تیغ تو سر در پی مخالف تو

چو ظالمی که به دنبال باشدش نفرین

خروش خصم به رزم تو اختیاری نیست

ز گردش سر او آسیاست خانه ی زین

نسیم حمله ی تیغ تو صرصر تندی ست

که سنگ را نگذارد به جای خود سنگین

برو چنان ز شکوه تو عرصه تنگ شده ست

که همچو موج سپر خورده آسمان صد چین

قدم نمی نهد از خانه ی کمان بیرون

که تیر حادثه در دور توست چله نشین

عطای دست تو نادیده، بهر دریوزه

سفینه در کف دریاست کاسه ی چوبین

به آفتاب زند پهلو از بلندی قدر

به دور نام تو نیکو نشسته نقش نگین

به زیر برگ، عبث نیست غنچه گشتن گل

نشسته نکهت خلق ترا مگر به کمین

به روزگار تو عالم ز بس نظام گرفت

شهاب رشته شد از بهر سبحه ی پروین

مگر که گرز گران تو آمدش در خواب

که خواب بخت عدوی تو شد چنین سنگین

عجب که کلک قضا، قابل ورق گردد

اگر نه مصرع تیغ تو باشدش تضمین

کسی که شوق طواف تواش برانگیزد

درون خانه مسافر بود چو خانه ی زین

مسیح رشک به آن خسته می برد کز ضعف

چو آفتاب ز خشت درت کند بالین

شها! دمی ز سر لطف گوش با من دار

ببین چه می کشم از بخت بد من مسکین

به دست دایه ی بی مهر چرخ آن طفلم

که بخت تیره چو ابرو نمایدم ز جبین

سلیم بهر همین کرد اسم من گردون

ک اره بر سر نامم نهد ز صورت سین

به حیرتم که فلک با وجود راست روی

مرا چو تیر خطا از چه کرد خاک نشین

چنان که بستر خوبان ز زلف عنبر فام

مرا همیشه زند مار، حلقه بر بالین

امید من همه حسرت دهد نتیجه، مگر

به خط عکس بود سرنوشت من چونگین؟

چو آفتاب جهانگرد بودم و عمری ست

که کرده بخت سیاهم چو سایه خانه نشین

به رغم طالع ناساز خویش، ساخته ام

همین به خنده ی خشکی چو پسته در قزوین

مرا به سوی نجف، جذبه ای عنایت کن

که همچو مهر شوم بر در تو خاک نشین

به منع سجده ی مردم ز رشک می خواهم

بر آستان تو مهری نهم ز نقش جبین

ز حد گذشت جفای سپهر دون با من

مرا خلاص کن از چنگ این ستم آیین

سلیم، به که روم بر سر دعا زین پس

که خامه را به زبان داد قافیه آمین

همیشه تا اثری از سخن بود، باشد

به خون خصم تو تیغ زبان من رنگین

شمارهٔ ۴ - در مدح حضرت امیرالمؤمنین علی (ع)

عاقبت گردید از طبع غرورافزای من

نقطهٔ قاف قناعت، دانهٔ عنقای من

درخور امید من، کامی ندارد آسمان

از ترنج سبز او، کی بشکند صفرای من

از غرور طبع باشد گر سخن کم می کنم

هست خاموشی فغان گوش استغنای من

در میان هردو دستم پرورد همچون صدف

آسمان دانسته قدر گوهر یکتای من

هست طبعم وارث تاج و نگین مهر و ماه

بی سبب نبود به گردون این همه غوغای من

با خریدار متاع خود شریکم در زیان

نیست چون گوهرفروشان آب در کالای من

هر متاعی راکه قدری هست، دلال خود است

بخت گو یاری مکن، سوداست گر سودای من

نیست عیبی از مکرر بستن مضمون مرا

چهچهه بلبل بود تکرار معنی های من

بر محک بیهوده تا کی زند گردون مرا

پاکی من همچو زر پیداست از سیمای من

از جهان دیگر چه می باید ترا ای درد عشق

پادشاه هفت اقلیمی ز هفت اعضای من

ما و دل دانیم کز دوران چه خون ها می خوریم

هم پیاله نیست کس با من بجز مینای من

شمه ای از حال امروزم اگر آگه شود

پیش ننهد پا به عزم آمدن فردای من

بس که بیهوده دویدم در ره آوارگی

چون صریر خامه در فریاد آمد پای من

تا دمی باقی ست، ترک خون فشانی کی کند

چون گلوی صید بسمل، چشم خون پالای من

کار من رنگی ز انفاس مسیحا برنکرد

همچو شمع کشته، آتش می کند احیای من

همو گل لرزم به خود از دیدن باد صبا

بس که می ترسم فروریزد ز هم اعضای من

از ضعیفی، آه گرمی کرد کارم را تمام

همچو شمع از یک فتیله سوخت سر تا پای من

روزنم هرگز نشد روشن، مگر پیوسته است

همچو ابروی بتان بر یکدگر شب های من؟

طالعی دارم درین ویرانه کز سرگشتگی

خشت همچون آسیا گردد به زیر پای من

من مدارا می کنم با خصم خود، ورنه به برق

تیغ بازی می کند برگ نی صحرای من

بس که لبریز سرشک آتشین گردیده ام

برق بیرون می جهد چون ابر از اعضای من

هفت گردون را به هم بگداخت همچون هفت جوش

دود آتشبار، یعنی آه برق آسای من

بس که گرم جستجو گردیده ام د راه شوق

شمع روشن می توان کردن ز نقش پای من

دوستان در کینه ی من کم ز دشمن نیستند

هر حباب باده باشد سنگ بر مینای من

خلعت عیشم اگر کوتاه باشد دور نیست

همتی دارد فلک کوته تر از بالای من

هر نشاطم را غمی پنهان به زیر دامن است

نیست خالی زاستخوان همچون رطب حلوای من

آتشی در زیر پا دارم که از تأثیر آن

دست می سوزد چو روی تابه، پشت پای من

مدح اگر گویم، ثنای شاه مردان می کنم

جز به جام جم فرو ناید سر مینای من

آفتاب مشرق دین، برق خرمن سوز کفر

قبله ی من، دین من، ایمان من، مولای من

بر زبان هر سر مویم حدیث مدح اوست

همچو طوطی نطق دارد سبزه ی صحرای من

یا علی بن ابی طالب به حالم رحم کن

تیره شد چون دل ز خاک هند سر تا پای من

گردد از روی سیاهم تیره خاک درگهت

گر سجود او شود روزی جبین آرای من

یادی از دام کبوتر می دهد پیراهنم

می تپد از بس ز شوق درگهت اعضای من

خفتگان آن حریم، آسودگان جنت اند

ای خوشا احوالشان، خالی ست آنجا جای من

مانده پا در قیر ازین خاک سیاهم چون سلیم

دست من گیر و برونم آر ای مولای من

شمارهٔ ۵ - ایضا در مدح حضرت امیرالمؤمنین علی (ع)

درین سرای پر افسوس چند باشم آه

پی سفر چو گدایان همیشه بر سر راه

نمی شود چو فلک، دور گردشم آخر

که گفته است که عمر سفر بود کوتاه؟

جهان ز شغل سفر یک دمم امان ندهد

به آن طریق که ماکوی خویش را جولاه

درین خرابه دریغا کجاست دیواری

که پشت خویش توانم بر آن نهاد چو کاه

چنین که همچو زنانم همیشه در چادر

خطاست دعوی مردی ز من درین خرگاه

تمام عمر حدیق سفر بود کارم

ز من کسی نشنیده ست یک سخن بی راه

به رهروان سر و کار است دایمم، گویی

که مشت خاک من است از زمین قافله گاه

دو گام همره من شو، چو حال من پرسی

که بشنوی چو قلم سرگذشت من در راه

ز بس که آرزوی دیدن وطن دارم

نهم برای پریدن به چشم خود پر کاه

نیافتم به غریبی یک آشنا افسوس

که تا ز حال عزیزان مرا کند آگاه

ز شوق نامه ی یاران ز خود رود یوسف

صدای بال کبوتر چو بشنود در چاه

خوش آن کسی که سفر چون کند، تواند کرد

به سوی خانه ی خود بازگشت همچو نگاه

نمی روم ز سر راه شوق، حیرانم

کدام خانه خرابم سپرده است به راه

ز طوف کعبه و بتخانه، گردش ایام

فکنده دربدرم همچو حرف در افواه

ز عمر هیچ نماند از غم زمانه مرا

که رشته می شود از خوردن گره کوتاه

فغان که پیکرم از آفتاب حادثه سوخت

به وادیی که درو نیست سایه جز در چاه

مرا چو بخت زبون است، یار من چه کند

ز آفتاب نگردیده رنگ سایه سیاه

سپهر را ز کف انگشت ماه نو افتاد

ولی ز داغ دلم ناخنش نشد کوتاه

دلا به زیر سپهر این چنین چه می جویی

به حیرتم که چه گم کرده ای درین خرگاه

فزون ز پایه ی خود، کامی از جهان مطلب

که آب رزق به ماسوره می خورد جولاه

ز ترک سر چه سخن می کنی، که می میری

اگر چو شمع برد باد از سر تو کلاه

فضای روی زمین، جای استراحت نیست

به وقت خواب، کبوتر ازان رود در چاه

به چشم پاکروان قلمرو تجرید

جهان کثیف تر است از زمین قافله گاه

عبث به تربیت من چه می کشد زحمت

زمانه را نیم از بندگان دولت خواه

حذر ز رسم نوازش، که طفل مغرورم

مرا شکستن سر بهتر از شکست کلاه

به این قدر که شب از بام خانه ام گذرد

ز تیر ناله ی من، خارپشت گردد ماه

مکن به حال من ای بخت تیره گریه، که هست

به چشم سرمه کشیده، سرشک آب سیاه

ز خاک تیره ی هندم شود چو عزم سفر

نمایدم به نظر، شکل جاده بسم الله

فغان که پیکرم از ضعف همچو سایه شده ست

به خاک تیره برابر، درین زمین سیاه

خوش آن که چون روم از ملک هند، آلوده

کشد شمال هری، دامنم به گازرگاه

عجب که پاک شود پیکرم ز آلایش

تنم ز آب شود سوده، گر چو سنگ فراه

به طوف شاه نجف رو کنم که آن راهی ست

که خضر راهنما باشد و خدا همراه

شه سریر ولایت، خلیفه ی بر حق

که مهر اوست به محشر، شفیع اهل گناه

غرض ز بیت به غیر از ظهور معنی نیست

چو معنی آمده بیرون علی ز بیت الله

ز بندگان دگر، خانه زاد ممتاز است

کسی به نسبت او نیست در حریم اله

عجب که پا به سر دیگری نهد قدرش

چنین که یافته دیوار آسمان کوتاه

نسیم، نکهت خلقش به سوی کنعان برد

گذشت از عرق یوسف آب از سر چاه

زهی به سجده ی خاک درت سپهر دوتاه

نوشته سوی درت کعبه، بنده ی درگاه

تو آن شهی که به عالم یگانه ای در فقر

ازین چه شد که به دور تو صف کشید سپاه

کسی که راه به توحید برده، می داند

که هست حلقه ی هاله، کمند وحدت ماه

ز آستان تو باید اگر سرافرازی

چو ماه، نقش قدم بر فلک زند خرگاه

ز جود گنج فشانت درم تعجب کرد

ازان بود به لبش لااله الا الله

به دور شحنه ی عدل تو برق خرمن سوز

برد ز بیم سوی خاربن چو مرغ پناه

به قصد کین تون طرف کلاه هرکه شکست

همان نفس سر او را چو شمع خورد کلاه

ز شوق آن که مگر تار سبحه تو شود

کند در آب گهر، رشته همچو موج شناه

به هر دیار که تیغ تو سایه اندازد

چو پای مار کند دست فتنه را کوتاه

به دور عدل تو دهقان چو مشعل ماتم

به حکم خویش سر برق را کند پرکاه

همین به عهد تو یوسف نشد ز بند آزاد

که چون بخار برون رفت سایه هم از چاه

شها تویی که پی یاوری ترا طلبد

ز جور چوب معلم چو طفل گوید شاه

مرا که پیر خرد، کودک دبستان است

برم به غیر تو بر دیگری چگونه پناه

ز سایه ات نرود سوی آفتاب کسی

که روی او نشود هم ز آفتاب سیاه

دویی به مذهب اخلاص من ز بس کفر است

دو منزل از پی طوفت یکی کنم در راه

به خاک هند فرورفته پای من در قیر

بگیر دست مرا یا علی ولی الله

سلیم را به نجف جذبه ای عنایت کن

که شد به هند دلش چون سواد هند سیاه

همیشه تا که بود آسمان به سیر و سفر

مرا جناب حریم تو باد منزلگاه

شمارهٔ ۶ - در مدح حضرت امام رضا (ع)

رفته در تاب و به کف بگرفته تیغی همچو آب

بهر قتلم می رسد آن شوخ با این آب و تاب

زنده می گردم پس از مردن چو بر من بگذرد

می شود بیدار، چون بر خفته تابد آفتاب

در محیط حسن او ترسم پی نظاره ای

تا گشایم چشم، خود را گم کنم همچون حباب

هرکجا صیادی از صیدی کند تیری خطا

می خورد مژگان او چون شاخ آهو پیچ و تاب

غیر من کز عارض او دیده روشن ساختم

کس نکرده شمع روشن از فروغ آفتاب

از سر آن زلف، دست شانه هم کوتاه شد

روکشی دیگر برای ما ندارد جز نقاب

هر زمان در چشم من آید خیال چشم او

همچو آهویی که سوی چشمه آید بهر آب

از خط مشکین او از بس که پیچیدم به خویش

همچو مسطر گشت رگ های تنم پر پیچ و تاب

هیچ کس تاب نگه کردن ندارد بر رخش

فارغ است از زحمت پروانه شمع آفتاب

گر رود حرف از گل رویش به بزم می کشان

ناله ی بلبل برآید از دل مرغ کباب

در محبت هرچه خواهی، از تهیدستان طلب

چون صدف، گوهر برون آید درین بحر از حباب

از نصیحت پندگو خون دلم را می خورد

پنبه گر از گوش بردارم چو مینای شراب

تنگتر بود از دل من عرصه ی دهر خراب

ناله ام چون برق زد سرتاسر او را طناب

ساحل این بحر بی پایان کسی هرگز ندید

موج را باد صبا بیهوده می راند به آب

آسمان افراسیاب و اختران او تمام

تنگ چشمانند همچون لشکر افراسیاب

چون سپند روی آتش، گندم از جا می جهد

همچو گردون آسیایی را اگر بیند به خواب

بس که پیچیدم ز زور پنجه ی حسرت به خویش

استخوانم شد چو شاخ آهوان پر پیچ و تاب

در حقیقت عشق ما را سوخت، هرکس را که سوخت

داغ ها دارد سمندر بر دل از مرغ کباب

از میان تیره بختان انتخابم کرده عشق

بر سرم داغ جنون باشد نشان انتخاب

ز آتش سودای دل از بس دماغم سوخته ست

نکهت گل بر مشام من بود دود کباب

وصل تا شد در پی پروردنم، بگداختم

تربیت این طور بیند نخل موم از آفتاب

گر گذشت از کینه ام گردون، ز ننگ ناکسی ست

می کند از عار، سنگ از شیشه ی من اجتناب

کاش گوید آسمان بیرون رو از اقلیم من

منتظر استاده ام چون قاصدان بهر جواب

از مربی، جوهر ذاتی کجا منت کشد

می شود گوهر، چو دست از قطره بردارد سحاب

روزگارم منت بال هما بر سر نهد

سایبان سر کنم چون دست را در آفتاب

در وطن ذوق سفر دارد مرا دایم غریب

باده ی عشرت بود در جام من پا در رکاب

مهربانی های من، تنها همین با دوست نیست

می دهم شمشیر دشمن را ز اشک خویش آب

آسمان گر شورش انگیز است جای شکوه نیست

جوش دریا را ببین و دم به خودکش چون حباب

هر نگاه از دیده ی گریان من از سوز دل

می دمد زان سان که گویی می جهد برق از سحاب

کی شود آباد در نزدیک یکدیگر دو شهر

شد ز معموری طبعم این چنین عالم خراب

روزگارم گر سیاه است از غرور همت است

درنمی آید به چشم روزن من آفتاب

من که دست از آرزوی آب حیوان شسته ام

از چه پشت چشم نازک می کند بر من حباب

از قناعت می تواند زیست خضر همتم

همچو گوهر در تمام عمر با یک قطره آب

زان در آزارم دلیری ای فلک کز بخت بد

دیده ای دورم ز درگاه شه مالک رقاب

مسند آرای خراسان بوالحسن، شاهی که هست

خشتی از فرش حریم درگه او آفتاب

خویش را در دام می بینند مرغان هوا

لشکر او می کشد هرجا طناب اندر طناب

در زمانش تا بشوید رنگ خوف خویش را

می کند صرف کتان، صابون خود را ماهتاب

لطف او افتادگان را گر مددکاری کند

آسمان را خاک بتواند فرو بردن چو آب

در ثنایش بس که خیزد معنی از معنی، بود

از سواد مدح او هر نقطه ای ام الکتاب

شعله گر در سنگ خواهد سرکشد از حکم او

در گلوی خویش بیند از رگ خارا طناب

در بهشتم بعد مرگ از یاد کوی او، که کس

وقت خفتن هرچه اندیشد، همان بیند به خواب

نیست گر شمع جهان افروز، زرین گنبدش

از چه رو پروانه سان گردد به گردش آفتاب؟

نیست آن خورشید بر گردون، که منشی قضا

مدح او می خواند از لوح سپهر پرشتاب،

بر سر بیت بلند وصف قدرش چون رسید

نقطه ای از آب زر بنهاد بهر انتخاب

آتش سنگ از هوای خانمان دشمنش

در رگ خارا کند چون نبض عاشق اضطراب

هر کتابی را که نبود مدح او دیباچه اش

چون پر پروانه می باید بسوزد آن کتاب

ای شهنشاهی که نطق از وصف ذاتت می کشد

شرمساری همچو از پیراهن یوسف گلاب

رتبه ای کز نسبت خاک درت دارد غبار

هفت پشت آسمان کی دیده است آن را به خواب

توبه از مستی کند با مصحف گل عندلیب

شحنه ی حکم تو در هرجا کند منع شراب

آسمان را زیوری جز جوهر ذات تو نیست

گوهر شب تاب باشد شمع فانوس حباب

طاق ایوان ترا خاصیت بال هماست

سربلندی می کند در سایه ی او آفتاب

بس که شد محتاج از جود تو، همچون اهل فقر

از صدف دریا نهاده نان خشک خود در آب

پنجه ی صیاد را از بهله شد قالب تهی

چون به منع صید، عدلت زد برو بانگ از عتاب

پیچد از گرداب، ناف بحر از جودت، ازان

هست خشت گرم در زیرش ز عکس آفتاب

سرورا! شوقم ز حد بگذشت، آیا کی بود

کز غبار آستانت دیده گردد کامیاب

از برای آن که افشانم به خاک درگهت

می کند چون نبض، جان در آستینم اضطراب

عشق چون دیوان کند در بارگاه امتیاز

گر به قدر اعتقاد هرکسی باشد حساب،

سایه ی لطفت به سر باید مرا تا روز حشر

من چنین دانم دگر والله اعلم بالصواب

شمارهٔ ۷ - در مدح امام علی بن موسی الرضا (ع)

ای غمت بی حاصلان را حاصل نیک اختری

داغ سودای تو بر سرها نشان سروری

شوق کویت بیدلان را توشه ی آوارگی

فکر وصلت مفلسان را مایه ی سوداگری

می زند چشم تو مژگان برهم و دل می برد

همچو جادویی که لب برهم زند در ساحری

بس که رفت از جلوه ی حسنت ز یاد روزگار

شیشه همچون شیشه ی ساعت شد از خاک پری

صحبت یاران مرا کی از تو غافل می کند

خلوتی در انجمن دارم به یادت چون کری

چون کمان برداشتی، بر من نگاهی می کنی

بخت، خوش ممنون خویشم کرده از تیرآوری

بیضه ی فولاد آید در فغان همچون جرس

ای بت محمل نشین، چون عمر هرجا بگذری

سرو را شوق قدت، تنها همین موزون نکرد

لاله را داغی تخلص داد و گل را جعفری

این چنین کز سرو قدت در دل گل خارهاست

چون توان منع صنوبر کرد از سوزنگری

خاک شد مجنون و از تأثیر اشک او نرفت

زآستین گردباد و دامن صحرا تری

خاک کویت جذبه ای دارد که اهل شوق را

می کند بند قبا در راه او بال و پری

ناتوانی در غم عشقت مرا پامال کرد

تا به کی بر من نخواهی رحم کرد از کافری

پیکرم بگداخت از بس جور چرخ چنبری

آستینم می شود بند قبا از لاغری

استخوانم شد کبود از بس ز سنگ حادثات

لاله بعد مرگ از خاکم دمد نیلوفری

صد مصیبت را وطن گردیده، گرچه خانه ام

یک نگین وار است همچون خانه ی انگشتری

ره نمی یابم که از قید عناصر وارهم

می کند این چارسو بر مهره ی من ششدری

بر دلم از اختران هردم گزندی می رسد

همچو نخجیری که افتد در میان لشکری

هرکه دارد رشته ای، دام ره من می کند

تا چه آید بر سرم آخر ز بی بال و پری

آسمانم سوخت وز خاکستر من می کند

هر سحر آیینه ی خورشید را روشنگری

طالعم کاری نمی سازد، دلم گو داغ باش

اخترم رحمی ندارد، دیده ام گو خون گری

رشته ی آهم به گردون رفته و افتاده است

چون گره در پای آن رشته، تنم از لاغری

در زمان بخت من بی سایه شد از بس همای

می کند در خیل مرغان دعوی پیغمبری

در دلم طول امل چون مار بر بالای گنج

خفته است و می خورد خاک از قناعت گستری

بی مربی، خون ز نوک خامه ی من می رود

همچو آن طفلی که گریان باشد از بی مادری

این چه بازار است کز قحط خریدار هنر

می خورد چون تیغ، آب ناشتا هر جوهری

نیست جنس کس میاب و کس مخر غیر از سخن

چند بر هر در توان رفتن که: یوسف می خری؟

نارسایی در میان خلق از بس عام شد

می کند از کوتهی، دستار مردان معجری

رسم همت برطرف شد کز تقاضای زمان

هرکه را بینی، بود مشغول خست پروری

تا نبخشد روشنی بر اهل عالم آفتاب

غنچه سازد پنجه ی خود را چو زنگ حیدری

آفرین بر آن که در آشوب این دریا کند

همچو گوهر آبروی خویش را گردآوری

روی خود آن به که بر خشت در فقر آوریم

نقش ما ننشست در آیینه ی اسکندری

جز پریشانی زبان آور ندارد حاصلی

بید را این عذر بس باشد برای بی بری

خاک من بر باد رفت از آتش طبع بلند

آب گوهر گشت سیل خانمان جوهری

بلبل عشقم، صفیر تازه ای آورده ام

می برد شوق نوای من ز گوش گل کری

گرچه شیر لاغرم، اما شکارم فربه است

گفته ام بین، چند بر وضع حقیرم بنگری

بر سواد صفحه ی نظمم سراسر سیر کن

تا در آن معموره بینی کوچه های مسطری

تا به حرفم آشنا گردید انگشت حسود

گشت طوق بندگی بر گردنش انگشتری

پر بود از دوست سر تا پای من، بر شیشه ام

سنگ را دانسته زن، تا نشکنی بال پری

کفر و دین را در دل صافم بود با یکدگر

همچو آب و آتش یاقوت، جنگ زرگری

گاه در مسجد، گهی در دیر می گردد دلم

کشتی درویش، ذوقی دارد از بی لنگری

خرقه ی من شال طوس و سبحه خاک کربلاست

نیست چندان منتی بر من ز هند اکبری

همچو تیغ و شعله، عریانی مرا زیور بس است

نیستم شاهد، که باشد نقص من بی زیوری

همچو عنقا، بوریای خلوتم بال من است

در جهان چون من کسی کم کرده عزلت گستری

دست اگر یابند، خون یکدگر را می خورند

نعمة اللهی ست حرص و همت من حیدری

عمرها همچون هما با استخوان خشک خویش

می توانم ساخت در کنج قناعت پروری

شعله را گلگون قبایی می رسد ای دل بس است

همچو اخگر بر تن ما جامه ی خاکستری

سرو تا در قید رعنایی بود، آزاد نیست

آن زمان آزاده ای، کز رنگ چون بو بگذری

در پریشانی بود جمعیت آزادگان

فربهی باشد کمرهای بتان را لاغری

سرو را سرسبزی دایم ز دل پروردن است

چند سوزی چون چنار از آتش تن پروری

جز پریشانی طمع از عمر بی پروا مدار

باد هرگز خاک را کی می کند گردآوری

آسمان کی می تواند کرد کار عشق را

برنمی آید ز دست شیشه گر، آهنگری

التفات قدردانان کیمیای دانش است

کوکب فیروزی کالاست چشم مشتری

تا دماغت را نسازد سرمه دان دود چراغ

کی شود روشن ترا چشم و دل از دانشوری

کاردانی دیگر و اقبال و دولت دیگر است

هرکه زر دارد، نمی آید ز دستش زرگری

دامن گر پر زر و دایم پریشان خاطر است

صد پریشانی به عالم هست غیر از بی زری

در چمن سرو و صنوبر نوحه بر خود می کنند

مست پندارد برای اوست آن رامشگری

در حقیقت شیشه ی پر عقرب است این آسمان

نیست ممکن کز گزند او سلامت بگذری

مدعای من ز عقرب گرچه اینجا انجم است

لیک ابنای زمان هم عقربند ار بنگری

می گریزم دایم از آسیب مردم همچو مار

من که با افعی توانم ساخت از افسونگری

بسته گردد تا ره آمد شد اهل جهان

خلوتی خواهم که آن را قفل باشد بی دری

گر نمی خواهی که بینی از ندامت گوشمال

ره مده در خلوت خود هیچ کس را چون کری

از درشتی مگذر و ایمن شو از آسیب خلق

پا به همواری منه زنهار چون کبک دری

می توان با طعنه از اهل جهان نانی گرفت

نیست در شهر زنان، کاری به از سوزنگری

پیرهن چون شمع فانوس از بدن دوری کند

کرد بی مهری به عالم بس که وحشت گستری

همچو اهل حشر، نیک و بد به خود درمانده اند

نه کسی را از کس امیدی، نه چشم یاوری

در غریبی، خوار شد هرکس وطن را ترک کرد

در قیامت می شود معلوم، ننگ کافری

بوسه بر دستش زند هرلحظه چون طفلان دلم

شوق چون نقش وطن را می کند صورتگری

تا شنیده رخصت کنعان ز یوسف پیرهن

آسمان بی دست در رقص است چون بال پری

ای صبا گر می توانی شرح حالم عرض کن

چون به خاک درگه شاه غریبان بگذری

مسندآرای خراسان بوالحسن، شاهی که هست

قدر او را آسمان فیروزه ی انگشتری

تا علم گشت آفتاب رایتش، از تاب آن

شد سیه چون چتر کاکل، رنگ چتر سنجری

در ره شوکت چو خواهد همعنان او رود

رخش دارا می خورد در هر قدم اسکندری

بارگاه قدر، چون خورشید اگر سازد بلند

چیده گردد خود به خود این خیمه ی نیلوفری

از برای مطبخ جاه و جلالش روزگار

نه فلک را چیده بر بالای هم، چون لنگری

یاد خوان نعمتش در خاطر هرکس گذشت

در تن او بشکند مغز استخوان را از پری

همچو برگ تاک می لرزد ز بیم هر نسیم

شد ضعیف از بس ز عدلش پنجه ی زورآوری

آب در عهدش به اهل فتنه ندهد روزگار

ماهیان را خوش وبالی گشت شکل خنجری

با حنای حفظ او انگشت را آسیب نیست

در دهان مار همچون حلقه ی انگشتری

در زمان عدل او چون کهربا گردیده زرد

بس که ترسیده ست چشم باز از کبک دری

تا مگر خصمش گشاید سینه ی خود بر نسیم

می کند از غنچه، گلبن در چمن پیکانگری

ماهیان در آب می لرزند همچون برگ بید

موج از تیغش کند هرگاه صورت گستری

از درافشانی دستش می خورد هردم امل

غوطه ها در آب گوهر، چون نگاه جوهری

از زمین تا کنگر قصر جلالش سرکشید

با فلک تا کرد خاک آستانش همسری،

باد سرخ آورد روی خاک از گلگون او

بس که کرد اعراض از رشک سپهر چنبری

در عنان توسن او تا مگر روزی دود

سال ها شد می کند خورشید، مشق شاطری

لطف او را با ترازوی قیامت کار نیست

می خرد بار گنه از عاصیان پیغمبری

پا ز مژگان کن، نه از سر، در رهش چون آفتاب

نیست این راهی که بتوان رفت آن را سرسری

از شمیم مشک و عنبر در حریم روضه اش

می دهد گل های قالی، بوی گلبرگ طری

سرورا! دانسته ای درد غریبی را که چیست

وقت آن شد کز ترحم بر غریبان بنگری

بیدلی چون من کجا، هند جگرخوار از کجا

وای بر من گر نگیری دست من از یاوری

ای خوش آن روزی که از شوق طواف درگهت

همچو گل آیم پیاده تا به مشهد از هری

چون رسم بر درگهت، با دامن مژگان خویش

پاک سازد گرد از رویم همای خاوری

بر درت بنشینم و قانع شوم بر هرچه هست

خاک راه بندگی بهتر ز نان نوکری

مشت خاک من شود مهر نماز قدسیان

بعد مرگم گر به خاک درگه خود بسپری

تا ز مشرق برکشد خورشید تیغ مغربی

تا کند از باختر طیران همای خاوری

تنگ بادا مشرق و مغرب چنان بر دشمنت

کز فضای حلقه ی زنجیر جوید یاوری

شمارهٔ ۸ - در مدح حضرت امام رضا (ع)

رسید وقت که دیگر به ساحت گلزار

سوار باد شود برگ گل سلیمان وار

ز انبساط هوا بشکفد چو گل پیکان

ز لطف شعله شود سبز همچو دانه شرار

تذرو بال گشاید ز ذوق بر سر سرو

چنان که بر سر خوبان علاقه ی دستار

ز بس که سبز شود خاک ز اعتدال هوا

به جای رنگ نشیند به روی سبزه غبار!

برای آن که ز پستان ابر گیرد شیر

کند نسیم سحر، طفل غنچه را بیدار

ز بس صفا و لطافت، بهشت می خواهد

که گرد باغ بگردد ز شوق چون دیوار

ز اهتمام هوا و ز سعی ابر مطیر

صفاپذیر شد آن گونه ساحت گلزار،

که سوی باغ رود عندلیب وار از شوق

چو مرغ روح برون آید از تن بیمار

به زیر پر چو کشد سر ز شوق گل بلبل

ز بال خویش برآرد فغان چو موسیقار

رطوبتی ست هوا را ز فیض ابر مطیر

که روید از رخ آیینه سبزه چون زنگار

نسیم باغ اگر بگذرد به دشت ختن

چو بید مشک دهد نافه شاخ آهو، بار

حریم باغ شد از جوش گل نگارستان

ادیم خاک ز برگ شکوفه آینه زار

سر کلاه که دارد، که باده نوشان را

بس است از نمد ابر، یک عرق چین وار

ز بس که چاک گریبان گل خوش افتاده است

گشوده چشم به نظاره همچو سوزن، خار

رسانده لطف هوا، کار تربیت جایی

که تخم لاله شود چون گل چراغ، شرار

هوا شکفتگی از حد ببرد و می ترسم

که بشکفد به دل عارفان، گل اسرار

ز لاله هرتل صحراست خرمن آتش

ز سبزه هر سر کوه است تیغ جوهردار

ز بس که قوت نشو و نما درین موسم

فزود از اثر اعتدال باد بهار،

عجب مدار که دست بریده ی مجرم

بروید از بدنش باز همچو دست چنار

کشیده گل می حسن و چو مطربان بلبل

به پیش او بلبلان می نوازد از منقار

نه رخنه است که دیوار بوستان دارد

که از نشاط گشوده به خنده لب دیوار

به غیر پرتو خورشید و ماه نتوان یافت

به روی خاک ز بس سبز شد نشان غبار

ز هر گلی سبد گلفروش را ماند

به باغ، خانه ی بلبل ز فیض باد بهار

مگر محاسب دیوان باغ شد زنبق؟

که برمیان زده از غنچه های خود طومار

چمن خوش است، ندانم که از بنفشه چرا

کبود گشته لب جوی چون لب بیمار

درین چمن چه امید طرب بود که خزان

دود چو گرد ز دنبال کاروان بهار

بود تپانچه سزای شکفته رویی گل

سبک برای همین کرده دست خویش چنار

چه غفلت است که با خاک ما سرشته قضا

که هیچ کار نکردیم و رفت فرصت کار

درین خرابه ی پرفتنه کام دل مطلب

که هست هردرم گنج، گرد بالش مار

بود ز اهل جهان حرص پادشاهان بیش

چو در میان گدایان، گدای دنیادار

خبر نداشت چو سامان خرمی می کرد

ز داس صیقل فولاد، سبزه ی زنگار

گرفت جامی اگر جم ز ساقی دوران

سرش شکافته شد عاقبت ز درد خمار

کجاست سرکشی قصر کیقباد، ببین

چگونه دور جهان کرد آخرش هموار

ز اقتضای جهان دور نیست گر تا حشر

گل پیاده بروید ز خاک سام سوار

صفای دل طلب از صحبت تهیدستان

که چوب بید ز آیینه می برد زنگار

به راه شوق نشاید به اسب و استر رفت

بکوش تا چو سلیمان شوی به باد سوار

جهان و هرچه درو هست، بار یک گاو است

ترا برای چه باید شتر قطار قطار

بلند و پست جهان، پیش مردم دانا

یکی بود، چو به مرگ است عاقبت سر و کار

برای آن که ز افتادنش گزیری نیست

تفاوتی نبود در میان چاه و منار

زمانه داده به هرکس، هرآنچه می بایست

غلاف تیغ زبان است مرغ را منقار

چه باک حادثه را از حصار تدبیر است؟

که هم کمند بود، هم کمندافکن مار

به مجلسی که بود نقش پرده دربانش

قدم درو نگذارند مردم هشیار

چو باغبان به در باغ خود نشاند بید

اشاره ای ست که آنجا کسی نخواهد بار

رهی چو شیشه ی ساعت به هم ز دل ها هست

کزان ره آمد و شد می کند همیشه غبار

جهان چو یوسف ما را طلب کند، خیزد

فغان و ناله ز صد چاه همچو موسیقار

منم که مایه دهد چشم من به دریابار

به کوه جسته ز موج سرشکم ابر بهار

ز عشق لاله رخان پرده ی دلی دارم

هزار داغ برو چون لباس آتشکار

چنان سرشته ی آوارگی ست آب و گلم

که چون ستاره بود داغ در تنم سیار

فغان من همه از دست بخت ناساز است

خروش سیل بود از زمین ناهموار

چنین که من به فلک می کنم نگاه از عجز

گناهکار چنان ننگرد به جانب دار

به وقت گریه برآید ز بس شکستگی ام

ز قطره قطره ی خون، استخوان چو دانه ی نار

گلوی خاک جراحت شود ز خوردن من

ز بس نهفته در اعضای من چو ماهی خار

به کشت طالع من چون رسد ز بخت زبون

چو تار شمع، رگ ابر گردد آتشبار

به شمع تربت من آستین زند چو نسیم

ستاره فجاء شود از نشاط همچو شرار

چرا عبث ز پی شهد همچو موم دوم

که تلخکام مرا آفریده اند چو مار

نرفت یک سر مو از سرم سیاهی بخت

اگرچه مو به سرم شد سفید چون دستار

نمود نیست وجود مرا به زیر فلک

چو آب آینه در زیر سبزه ی زنگار

ز حال خویش ندارم خبر ز آتش خود

ز دور چند توان داشت دست همچو چنار

رواج کار نخواهم که بیم سوختن است

دکان بخت زبون را ز گرمی بازار

نه جوهر است کز آیینه ام نمایان است

که کرده است درو ریشه سبزه ی زنگار

به عشق، شکوه ز آوارگی مکن ای دل

که گفته اند حریفان قمار و راه قمار

سربریده بود در کنار عاشق را

چنان که بر سر زانو نهد کسی دستار

برای نامه مرا قاصدی نمی باید

که هست مرغ دل من کبوتر طیار

ز فیض باده ی ناب است زندگانی من

غذای من شده می همچو مرغ آتشخوار

غبار چند ز من چون سحر برانگیزد؟

درین جهان دو رنگ، انقلاب لیل و نهار

چو آفتاب نهم رو به درگهی که ز صدق

غبار رفته ازو صبح با سر و دستار

حدیث درد دل خویش را فرو ریزم

چنان که عقد گهر را گسسته گردد تار

حریم شاه خراسان، علی بن موسی

که همچو سرمه غبارش برد ز دیده غبار

نهاده داغ حسد از فتیله ی عنبر

هوای روضه ی او بر دل نسیم بهار

ز بس برون نرود آفتاب، پنداری

درون روضه اش آیینه ای ست بر دیوار

دهن چو غنچه پر از زر شود سخنور را

حدیث همت او بر زبان کند چو گذار

اگر مخالف او را در آتش اندازند

برونش افکند از ننگ، شعله همچو شرار

جهان «مرنج و مرنجان» شده ست در عهدش

که نیست یک سر مو خلق را ز هم آزار

ضرر به نفع بدل شد چنان در ایامش

که همچو عقد گهر، مهره شد سراسر مار

به سرخ رویی، شمشیر در کفش علم است

اگرچه زرد بود رنگ اهل دریابار

به زیر پوست، مخالف ز بیم شمشیرش

به برکند زره تنگ حلقه همچو چنار

به دور شحنه ی عدلش، ز بیم می گردد

نهان به زیر فلک فتنه همچو سایه ی مار

زهی ز دست تو در اوج بی قراری ابر

زهی ز جود تو در موج رعشه دریابار

تو آن سوار فلک توسنی که رویین تن

ز شرم رزم تو در خاک خفته رستم وار

کیمنه ای ز سپاه تجردت منصور

گدایی از در فقر تو مالک دینار

کسی که دست به دامان همت تو زند

چو برگ گل ز بن ناخنش دمد دینار

به اتفاق صلاح تو بر در امکان

شوند جمع کواکب چو دانه در انبار

ز گلستان رضای تو هرکه بیرون رفت

چو شمع سوخت سراپایش از گل دستار

صدای خنده ی ناهید از آسمان آمد

ز ذوق عهد تو چون بانگ کبک از کهسار

شود به عهد تو بی کشت و کار دهقان را

چو کوکنار پر از دانه خود به خود انبار

خبر نداشت سکندر چو تو ز راز جهان

ز نقش آینه آگاه نیست آینه دار

به روز رزم، سپاه تو بهر خون ریزی

به هر طرف چو بتازند از یمین و یسار

ز ضرب نعل ستوران که هر طرف تازند

ز جای خویش گریزان شود زمین چو غبار

جهد به روی هوا ریگ از زمین چو سپند

ز بس که گرم شود عرصه ز آتش پیکار

سر عدو به مثل گر همه بود فولاد

شود شکافته از ضرب تیغ، چون پرگار

ز تاب کینه درآیی چو در جهانسوزی

چو آفتاب قیامت به تیغ آتشبار

سمند برق تک شعله پیکرت، بندد

به دست و پا چو عروسان ز خون خصم، نگار

زهی سمند که از رشک طرز جلوه ی او

رسیده خون دل کبک تا سر منقار

به وقت پویه، نماید دو گوش بر سر او

چنان که بر سر تیری علامت سوفار

به پشت او نتواند قرار گیرد، اگر

به هر دو دست نگیرد رکاب، پای سوار

به بحر اگر گذرد باد دامن زینش

چو ابر سرکشد از کوچه های موج، غبار

ز باد حمله ی او کوهسار در صحرا

عنان گسسته دود همچو موج دریابار

ز نقش پا چو قلم گر شود بساط افکن

بساط خویش کند جمع، راه چون طومار

ز شور جلوه برد نقش سنگ را آرام

به بانگ شیهه کند راه خفته را بیدار

زتازیانه درو هست صورتی پنهان

عجب نباشد اگر رم کند ز بیضه ی مار

رهی که آن به درازی چو زلف مشهور است

سراسرش همه یک گام او بود چو جدار

شها! به حق خدایی که در امور وجود

به حکم اوست همه ممکنات را سر و کار

به رازقی که پی شکر اوست در صحرا

ز دانه چیدن، منقار مرغ سبحه شمار

به درگهی که ز جوش فرشتگان گلمیخ

درو ز تنگی جا غنچه گشته پیکان وار

به آن سری که به معراج رفته از مستی

قدم نهاده به بالای عرش، کرسی وار

به شوق بادیه گردی که هرقدم گردد

به گرد آبله ی پای خویش چون پرگار

به سرگرانی مستی که هرکجا گذرد

چو گرد می رود از بیم بر قفا دیوار

به تلخکامی فرهاد از غم شیرین

که بیستون به سر خاک اوست لوح مزار

به کامرانی خسرو که روزگارش کرد

خمیرمایه ی دولت، طلای دست افشار

به تیشه ای که سبک سنگ را به سینه دود

چنان که مرغ به آبی فروبرد منقار

به اضطراب سپند و به بی قراری دود

به رقص شعله و انداز جست و خیز شرار

به ناتوانی رنجور زحمت افلاس

که نیست چاره ی او غیر شربت دینار

به تنگدستی آن بینوا که در کف او

نزاع بر سر جا می کنند سوزن و خار

به مفلسی که بود وجه قرض او حاشا

به منعمی که بود کار وعده اش انکار

به پشه ای که ز بار گران قدرش فیل

فکنده بر سر پا همچو کرگدن شلوار

به غوطه خواری خار و خس محیط کزو

گمان بری شتر موج می کند نشخوار

به سرفرازی خرمن، به بی نیازی گنج

به خاکساری مور و به تلخکامی مار

به جغد گلشنی و بلبل خرابه نشین

که هردو را نبود بر مراد خاطر، کار

به آن حریف اناالحق سرا که از مستی

به پای خویش دود چون کدو سرش بردار

به راه شوق که از قطع میل و فرسنگش

نمی رسد به زمین از نشاط، پای سوار

به آن سری که ز اسباب عقل نیست درو

بجز تعلق کفش و علاقه ی دستار

به آهویی که ز مستی صدای شیر آید

به گوش او ز نیستان نوای موسیقار

به پرده ی دل خونین لاله کز غم عشق

تمام داغ بود چون لباس آتشکار

به ذوق کنج لب غنچه کز تمنایش

یکی بود لب و دندان بلبل از منقار

به خاک هند که از سستی ثبات قدم

گریزپاست درو همچو گردباد، منار

به آن ضرر که بود در شراب و ترک شراب

به آن خطر که بود در قمار و راه قمار

به دور گردی مرغی که در نظاره ی باغ

کند شکاف دلش کار رخنه ی دیوار

به ناوکی که چو خواهد ازو گریزد صید

به ساده لوحی او خنده می کند سوفار

به آن کمان که ز زخم خدنگ او سایه

گمان بری که پلنگی ست در قفای شکار

به دستبازی باد صبا کزان در باغ

دریده شد به تن غنچه جامه ی گل خار

به پایمردی لطف بهار کز اثرش

چو زخم سر به هم آورده رخنه ی دیوار

به ناصحی که بود بیدلان رسوا را

ز تخم پنبه به صحرای سینه آتشکار

به شاعری که به کامش زبان ز خاموشی

بود نهنگ به گرداب و اژدها در غار

به آن کنایه که آرد دل بزرگان را

به ناله همچو صدای تفنگ در کهسار

به آن طبیب که از شوق مقدمش هردم

چو نبض خود جهد از جای، مضطرب، بیمار

به آن مریض که افشرده ی شرر نوشد

برای دفع حرارت به جای تخم خیار

به اعتقاد درست برهمنی که بود

نفس چو نال قلم در درون او زنار

به آب جلوه ی کبک و به تاب حسن تذرو

به چتر کاکل طاووس و دام زلف عقار

به رشته ای که ازو آه می کشد سوزن

به سوزنی که ازو پیچ و تاب دارد تار

به نافه ای که ازو ناف پیچ شد مقراض

به نقطه ای که ازو بی قرار شد پرگار

به دانه ای که بود خوشه چین ازو خرمن

به غنچه ای که برد آب و رنگ ازو گلزار

به محفلی که بود در حریم او مشهور

به خانه زادی آتش، سپند همچو شرار

به حسرتی که ز بی التفاتی مردم

به سوی خانه برد جنس کاسد از بازار

که تا جدا شدم از آستانه ی تو، دمی

دلم چو شیشه ی ساعت تهی نشد ز غبار

چو شمع روضه ی تو، اشک من به تحفه برند

هوای طوف تو چون آردم به گریه ی زار

سلیم وقت دعا شد، چه جای درددل است

قلم ز دست بینداز و دست را بردار

همیشه تا کی پی ترکتاز از مه عید

رکاب نو کند این آسمان کهنه سوار

کسی که سر ز رکاب سعادت تو کشد

شود ز رخش فنا پایمال همچو غبار

شمارهٔ ۹ - در مدح امام مهدی (عج)

از فغان من سودازده در فریاد است

آسمان همچو سبویی که به راه باد است

جوش سیلاب غمم بین که نگویی دیگر

چار دیوار عناصر ز چه بی بنیاد است

همچو آتش ز جهان حاصل من دود دل است

همچو گل از همه عالم به کف من باد است

رنگ و بو رفته ز دستم چو گل فصل خزان

به پریشانی خود خاطرم اکنون شاد است

هر متاعی که بود، قیمت و قدری دارد

آنچه با خاک برابر شده استعداد است

کو کسی تا بردم سوی قفس زین گلشن

ناله ی بلبل من در طلب صیاد است

آشنایی به وفا نیست کسی را جز من

دل حسرت زده ی من به وفا همزاد است

هردم آب که روزی خورم از دست کسی

همچو شمشیر همه عمر مرا در یاد است

هیچ کس نیست که دردی ز دلم بردارد

آن که فریادرسی می کندم، فریاد است

پی جمعیت هرکس که دلم در بند است

از پریشانی من خاطر او آزاد است

کار با خویش فتاده ست همه عالم را

کی کسی را غم احوال کسی در یاد است

از خم طره ی شمشاد گره نگشاید

شانه هرچند که عضوی ز تن شمشاد است

الفت خلق رها کن که موافق نشود

آنکه ترکیب وجودش ز چهار اضداد است

در جهان صاحب دل نیست گرفتار جهان

سرو را پای به گل مانده ولی آزاد است

کارگر نیست به من تیغ جفای گردون

زان که دایم به زبان مدح شهم اوراد است

گل روی سبد مسند شاهنشاهی

آن که ذاتش دو جهان را سبب ایجاد است

شاه دین، مهدی هادی که به عهدش زنشاط

دل ویران شده ی غم زدگان آباد است

هرگز آسوده مباد آن که نیاساید ازو

یک زمان شاد مباد آن که ازو ناشاد است

هرکه را چرخ به فرموده ی لطفش پرورد

باز هنگام غضب کردن او جلاد است

ای گرانمایه امیری که خیال تیغت

دل بدخواه ترا سلسله ی فولاد است

ز انتظار قدم عهد تو دایم ایام

چون عروسی ست که چشمش به ره داماد است

در جهان قاعده ی جود ازین پیش نبود

رسم احسان و کرم با کف تو همزاد است

کرم آموخته از ابر، ولی بهتر ازوست

دست فیاض تو شاگرد به از استاد است

گرهی از دل خصمت نتوانست گشود

ناخن تیر تو هرچند که از فولاد است

قدر تو خوانده مگر خاک در خود او را

که پر از باد فلک همچو دم حداد است

جوهر چهره ی شمشیر تو نقشی ست بر آب

گره دم سمندت گرهی بر باد است

سرورا! من که نسیم چمن فردوسم

دهر آیا ز چه از نکهت من ناشاد است

دایم از نسبت فرزندی من دارد عار

ذات من گرچه فلک را خلف اولاد است

به نسیم چمن فیض خودم کن مددی

که خزان با گل با غم به سر بیداد است

خاک در دیده ی بدخواه تو بادا دایم

در جهان تا اثر از آتش و آب و باد است

شمارهٔ ۱۰ - در ستایش شاه عباس

کی توانی برد سوی منزل مقصود راه

توشه ی تن تا نسازی پاره ی دل همچو ماه

از خطر در سیرگاه این چمن ایمن مباش

چهچه بلبل ندانی چیست، یعنی چاه چاه

خوش نشین این گلستان باش همچون نخل موم

ریشه ی خود را مکن زنجیر پا همچون گیاه

اعتمادی بر امانت داری ایام نیست

عزت خود را همان بهتر که خود داری نگاه

در شبستان جهانت گر سر آسودگی ست

از سر خود دور کن جان را چو شمع صبحگاه

هیچ کس را خاطر از دور جهان خشنود نیست

خواجه از دست غلامان نالد و بی بی ز داه

عافیت خواهی، چو عنقا پارسایی پیشه کن

طره ی خوبان بود آزادگان را دام راه

حرص شهوت، مرد را در دام عصیان افکند

روی گنجشک نر از بهر همین باشد سیاه

مردمی از بس خطر دارد، به صحرای وجود

سبز نتواند ز بیم برق شد مردم گیاه

دارد این بادی که از دولت سلیمان در دماغ

چون شکوفه می دهد بر باد آخر بارگاه

در میان خلق از اسباب تعلق چاره نیست

ترک سر کردن بود آسانتر از ترک کلاه

دل به جان آمد مرا از منت بخت سیاه

احتیاجم کاش بر همچون خودی بودی چو ماه

بس که رسوایم به کوی عشق خوبان، چون نگین

سرنوشتم را توان خواندن ز نقش سجده گاه

نگذرم سوی چمن، ترسم پی دعوی داغ

لاله دامنگیر من گردد چون خون بی گناه

نسبت اهل محبت فیض ها دارد که کرد

شاخ گل را آشیان بلبلان صاحب کلاه

مدعی عشق است، غیر از جان سپردن چاره نیست

از برای دعوی قاضی نمی باید گواه

آه از این سرگشتگی، کایام از بهر سفر

یک زمان نگذاردم در خانه ی خود چون نگاه

در سفر رزق مرا از بس مقرر کرده اند

همو رهزن می خورم در خانه ی خود، نان راه

افکند بر سینه ی من تیر حسرت چون کمان

در چمن هر شاخ گل کز باد می گردد دوتاه

صد سبو از باده گر خالی کنم، رنگ شراب

از رخم ظاهر نمی گردد چو آب زیرکاه

بس که بیند بی کسم شبهای هجران همچو شمع

می کند از گریه خاموشم نسیم صبحگاه

گرد غم از روی بختم پاک اگر سازد کسی

گرددش چون برگ لاله، گوشه ی دامن سیاه

چون توانم شد خلاص از تنگنای غم، که نیست

راه بیرون رفتنم از هیچ سو چون آب چاه

کی به گردونش فرستادم که سوی من ز شرم

ناله چون تیرهوایی برنگشت از نیم راه

شمع سان بر سوز سینه، قطره ی اشکم دلیل

همچو گل بر حال دل، چاک گریبانم گواه

برنمی آید ز دستم این که همچون دیگران

شعر را سازم پی وجه معیشت خضر راه

بس که از امداد خود بی بهره ام بیند سخن

از خجالت گاه رنگش سرخ گردد، گه سیاه

دست همت در فضای دهر نتوانم گشود

تنگ تر از آستین باشد مرا این دستگاه

دهر را اشعار من چون رنگ بر رخسار گل

آسمان را طبع من چون آب برپای گیاه

همچو صبح ار دعوی پاکیزه دامانی کنم

بس بود خورشید بر صدق حدیث من گواه

هرکجا چون شعله بگشایم زبان، از شرم من

همچو شمع کشته خاموش است خصم روسیاه

عالم از من روشن است، اما چه حاصل، چون فلک

پابرهنه می دواند همچو خورشیدم به راه

در تنم چون شعله ی خاشاک، دود دل لباس

بر رم چون خامه ی نقاش، موی سر کلاه

از رفو گلبند گشته جامه ام طاووس وار

وز عرق گردیده چون قمری گریبانم سیاه

همچو تصویرم ز پیراهن گریبانی به جاست

چون گلم از جامه دامانی درین تاراجگاه

همچو خضرم زنده می خواهد همیشه می فروش

می کند دایم دعای جان مفلس قرض خواه

شرح حال خود بیان سازم به پیش خسروی

کآفتاب او را بود از تیغ بندان سپاه

آن نهنگ بحر کین خواهی که مرغ روح خصم

می کند در آب تیغش همچو مرغابی شناه

جوهر شمشیر شاهی، آبروی تاج و تخت

شعله ی شمع عدالت، شاه دین، عباس شاه

ای غبار درگهت از تاج شاهان باج خواه

یک حباب بحر قدرت نه فلک را بارگاه

در زمان عدل تو نوشیروان زنجیردار

در حریم درگهت خاقان و قیصر دادخواه

گر سلیمان نیستی، اما بود از حشمتت

جانورداران تو هریک سلیمان دستگاه

ملک را دیوار فولاد است شمشیرت، ازان

در فضایش هیچ آسیبی نیارد کرد راه

از ترحم، کبک کهساری ز بیم عدل تو

می دهد شهباز را در زیر بال خود پناه

سرکشان را طاق محراب است شمشیر کجت

هرکه می جنبد سرش، این است او را سجده گاه

عالمی را روی بر خاک است از بهر سجود

در حریم آستانت چون نماز عیدگاه

بست دست فتنه تا عدل تو برق و باد را

پشت بر دیوار داده از فراغت برگ کاه

دیده ی خورشید را از خاک پای توسنت

توتیای می رسد در هر نفس از گرد راه

هرکجا تیغت علم شد، فتنه آنجا چون مگس

با دو دست خویش می دارد سر خود را نگاه

کبه ی کوی تو دارد جذبه ای کز شوق آن

همچو اشک از بطن مادر، طفل می افتد به راه

چون کند لطف تو از زندان اسیران را خلاص

می کند فواره نی را از برای آب چاه

خوانده نقاش ازل رخش ترا خیرالعمل

گفته جلاد اجل تیغ ترا روحی فداه

سرورا! گردون جنابا! در حریم درگهت

عرض حال من بود روشن ز نقش سجده گاه

گر شود آیینه ی رای تو عینک، می توان

سرنوشت هرکسی را خواندن از لوح جباه

آسمان بسیار با من در مقام دشمنی ست

گر کشد با تیغ کینم، خون من از وی بخواه

تا به تیغ سرفرازی آفتاب خاوری

بزم را رنگین کند از خون شمع صبحگاه

با تو هرکس را بود در سر خیال سرکشی

کم مبادا سایه ی تیغ از سرش چون مد آه

شمارهٔ ۱۱ - در مدح اسلام خان

نوبهار آمد و شد قطره فشان ابر مطیر

روز نوروز گلستان بود و عید غدیر

باز در زمزمه ی زیر و بم آمد به نشاط

کوه از قهقهه ی کبک و صدای نخجیر

باغ از لاله ی تر، عرصه ی داغستان شد

چمن از سبزه ی نوخیز، فضای کشمیر

کرد آهنگ فضای چمن از خلوت شاخ

گل ز دنبال شکوفه چو مرید از پی پیر

دل خوبان همه شد مایل گلگشت چمن

آهوان حرم باغ شدند آهوگیر

بس که سودا ز رگ و ریشه ی مجنون گل کرد

همه تن دیده شد از بهر تماشا زنجیر

خاک نایاب شد از سبزه که قالب سازند

ورنه در دادن جان نیست هوا را تقصیر

خضر از بس که شتابان به سوی باغ رود

پر برآورده عصا در کف او همچون تیر

بید از زمزمه ی آب روان بر لب جوی

می کند رقص چو مجنون به صدای زنجیر

غنچه ی سوسن نوخیز به باغ از سر شاخ

در نظر چون قلم آید ز بناگوش دبیر

بیضه ی مرغ چمن گوهر گوش گل شد

باغ از بس که ز مستی شده مشتاق صفیر

چون گدایان طلبد از در دل ها بلبل

مشت خاری که کند خانه ی خود را تعمیر

باغبان دست سوی غنچه چو اخگر نبرد

تا ز منقار سمندر نکند آتشگیر

می کند سیر ز بس لیلی و مجنون، پر شد

دشت از نغمه ی خلخال و صدای زنجیر

بس که حیران شده بر حسن چمن، پنداری

پای آهو ز سم خویش فرو رفته به قیر

بار عام است کنون در چمن، آن دور گذشت

که قفس چوب نهد در ره مرغان اسیر

نکند جز به سر شاخ نشیمن بلبل

صید گل در همه ی عمر بود بر سر تیر

بوی شیر از دهن غنچه ی نسرین آید

کرده او را غم کم عمری این گلشن پیر

کرده از دود چراغان گل و لاله در ابر

همچو پیراهن فانوس، سیاهی تأثیر

موج بر زلف زند از دم ماهی شانه

بس که دارد سر آراستگی، عالم پیر

از رطوبت عجبی نیست که پیچد چون دام

موج در بحر کمان بر پر مرغابی تیر

کشتی خویش که بسته ست به خشکی زاهد

رقص در ورطه ی طوفان کند از موج حصیر

جوی را آب ز طغیان نه همین ویران کرد

رخنه افتاده به شمشیر ز آب شمشیر

نان فرهاد عجب نیست اگر پخته شود

که شده سنگ ز تأثیر رطوبت چو خمیر

خبر فتح خداوند شنیده ست مگر؟

که شد از ذوق بدین گونه جوان عالم پیر

خان اسلام لقب، نقد شهنشاه عرب

که ز همنامی او کفر شد اسلام پذیر

آن که در مجلس آگاهی و دانایی او

خواب مخمل نتوان گفت ندارد تعبیر

زر خرید کرم اوست چه یحیی و چه فضل

خانه زاد قلم اوست چه اعشی چه جریر

وادی حاتم طی را نفسی طی سازد

بر قدم بانگ زند چون قلم او ز صریر

شود از شبنم لطفش به ریاض عالم

شهد در قبه ی خشخاش فزون از انجیر

از جهان زور برافتاده چنان در عهدش

که ستمگر نتواند که کشد مو ز خمیر

سنگ را موم کند از پی آیینه ی آب

نهد از موج به پا سیل روان را زنجیر

ای بهار چمن لطف و گل گلشن فیض

که غباری بود از کوچه ی خلق تو عبیر

ای قلم بر قلم مفتی رای تو قضا

وی قدم بر قدم شحنه ی حکمت تقدیر

ای که در مصلحت ملک و نظام دولت

پیش رای تو نیاید ز ارسطو تدبیر

صد فلاطون پرد از خم چو کبوتر از چاه

از صفیر قلم حکمت تو گاه صریر

پیش قدر تو سکندر سخن جاه و جلال

گر تواند کند اظهار به فرض تقدیر،

تا به او چهره شود بهر جواب دعوی

پای تا سر شود آیینه زبان چون شمشیر

نیست در گردن خصم تو حمایل هیکل

بسته دارد سر خود را به بدن با زنجیر

شیر از بیم تو ز آهو رمد و روز شکار

آهو از حکم تو چون شیر شود آهوگیر

در زمان تو نداند ز که باید طلبید

پی تعویذ تب خود، ورق آهو شیر

نیست از حفظ تو بیم ضرری چون یاقوت

گر کسی اخگر افروخته پیچد به حریر

شد ز افشردن سر پنجه ی جود تو کبود

چون کف نیل ز سر تا به قدم ابر مطیر

جان ز تیغت نبرد صید، که چون ریشه ی نی

از نهیب تو زمین گیر شود پنجه ی شیر

عکس شمشیر تو در آب گر افتد، از بیم

آب در جوی شود خشک چو آب شمشیر

سایه گویی که پلنگی ست گریزان با او

شد مشبک ز خدنگ تو ز بس پیکر شیر

در چمن بهر سپاه تو ز تحریک صبا

شاخ گل گاه کمان می شود و گاهی تیر

صاحبا! بنده سلیمم که ز اخلاص مرا

نیست در درگه تو، بلکه در آفاق نظیر

بر درت فخر من از مرتبه ی اخلاص است

حرف دعوی هنر شسته ام از لوح ضمیر

ترسم از بندگی ات بس که خوشم با غربت

در قیامت شودم خاک وطن دامنگیر

بر سرم سایه ی تو چتر سعادت بادا

تا فتد سایه به خاک چمن از ابر مطیر

شمارهٔ ۱۲ - در مدح اسلام خان

مژده، ای خانه خرابان که رگ ابر بهار

پی آبادی دنیاست طناب معمار

ابر از بس سر معموری عالم دارد

چمن آینه را ریخته رنگ از زنگار

حلقه ی گوش شود، گوش دگر خوبان را

لب چو حرفی کند از حسن گلستان اظهار

تا شود سبز به هر گوشه بهارستانی

ابر از قطره فشاند به چمن تخم بهار

بس که رنگین شد و شاداب ز تأثیر هوا

نیست فرقی به میان شرر و دانه ی نار

چه عجب، گرد رقم شسته تر از برگ گل است

شد قلم جدول آب از سخن ابر بهار

گردباد از اثر فیض هوا در گجرات

می دهد یاد صفاهان و منار گلبار

مایه ی سعی شود باخته در راه چمن

مهره ی آبله ی پا نشود گر پادار

گرچو محراب شده ساکن مسجد زاهد

دارد اما رهی از دل به هوا همچو منار

بس که حیران تماشای گلستان شده است

دارد انگشت به لب مرغ چمن از منقار

پشته پشته گره از غم به دل صحرا بود

همه را کرد برو سیل بهاری هموار

در چمن موج هوا صیقل روشنکار است

تا کند پاک ز آیینه ی هر برگ غبار

طوطی باغ ز گلبن دم طاووس نمود

سرو از حیرت او کرد فرامش رفتار

باغ شد رشک پریخانه ز بید مجنون

طرفه نقشی دگر انگیخته نقاش بهار

ابر از بس که به هر شاخ کند سرگوشی

سبزه وقت است که تر گردد ازان در گلزار

روغن گل به چراغان همه شب صرف کند

باغبان بس که قوی مایه شد از فیض بهار

می فروشان نستانند به غیر از زرگل

محضر سکه به کف مانده درم را بیکار

سرو هرچند ز خوبان چمن ممتاز است

سبزه از نسبت همدوشی او دارد عار

یک نفس دور نگردد ز نواپردازی

از لب مرغ گلستان، بلبان منقار

منع گلچینی هوش است، بیا مست شویم

چمن نغمه که نی بست شد از موسیقار

در سرم نشأه به رقص آمده چون شعله ی شمع

این چه آهنگ و نوا بود که سر زد از تار

انتقام از غم ایام چو خواهی بکشی

ساغر می به میان آور و بنشین به کنار

در قدح موج می ناب به شوخی آمد

عکس خورشید ازو گشت پریشان دستار

مستی و زهد، گل یک چمن اند ای زاهد

پرده ی چشم ز پیش نظر خود بردار

بیت را گر ز دو مصرع به میان فاصله است

هیچ نقصانی ازان نیست به ربط گفتار

ساقی از من مگذر، چاره ی من کن که بود

آب دست تو شفابخش دل هر بیمار

از چه عضو تو شود دست تماشا گلچین

ای چو طاووس ز خوبی همه جایت گلزار

نگه گرم تو جان بخش تر از آتش می

سخن سرد تو دلخواه تر از آب خمار

کار آسان شده بر شانه ی زلفت مشکل

شبروان را ره هموار بود ناهموار

به تمنای رخت، دشت بیاض چشمم

شده از قطره زدن های سرشک آبله زار

یاد زلف تو بود بر دل آشفته شگون

مار گنج است به ویرانه، طناب معمار

شب که در خواب کند با تو دلم عرض نیاز

شود از گریه ی من صورت بستر بیدار

به نصیحت خردم شور جنون افزاید

پنبه ی من شده از دانه ی خود آتشکار

آب چشمی به هوای گل رویت دارم

گرم چون آتش تب، تند چو خوی بیمار

سر من در گرو سجده ی درگاه کسی ست

گر نشد صرف ره عشق تو، معذورم دار

آن هما سایه نهال چمن آل رسول

کز جهان شد به همه باب چو جدش مختار

آفتابی که کند گر مدد نشو و نما

چمن از سایه ی هر برگ شود آینه زار

خان اسلام لقب، گوهر دریامشرب

که شد اسلام ز همنامی او شکرگزار

آن فریدون فر جم قدر منوچهر غلام

که پیاده به عنان می دودش سام سوار

عکسی از جوهر تیغش چو به دریا افتد

ماهی از بیم به دندان خود آرد به کنار

اره در پشت نهان کرده نهنگ از بیمش

شاخ مرجانی اگر کج شده در دریابار

روح چون عطسه به فریاد جهد از بدنش

هرکه را هیبت او کرد در اندیشه گذار

تیغ او تا به جهان جوهری بازار است

بجز از مهره فروشی نبود پیشه ی مار

منع او گر به در باغ نشاند سروی

باغبان را به گلستان ندهد هرگز بار

چون درآید به سخن، گوش خرد پندارد

که فلاطون و ارسطوست مگر در گفتار

چه فلاطون، که خضر تشنه لب جرعه ی اوست

چه ارسطو، که سکندر بودش آینه دار

همچو او نغمه شناسی به جهان کم دیده ست

تا خرد بسته به ساز طرب از مسطر تار

قلمش در همه علمی علم افراخته است

نکته ای نیست که نگذشته برو چندین بار

داده چون دایره ی هندسه بر دست ورق

به سماع آمده از صوت و صدایش پرگار

حکمت او به جهان تا شده قانون، باشد

جنبش نبض، اشارات شفای بیمار

ای سخاپیشه که از وصف کف همت تو

چون رگ ابر، شود نال قلم گوهربار

جز ثنای تو کند هرچه رقم بر صفحه

خامه انگشت نهد بر سخن نکته گذار

دولت از فطرت خودیافته ای، آری هست

خانه ی آینه از معنی خود صورت کار

نغمه پرداز و خوش آواز و ترنم سازند

پشت بر پشت نی کلک تو چون موسیقار

کمر ظلم به عهد تو بود سست چو مور

پای فتنه شده در دور تو کوتاه چو مار

پاسبان تا بودش حفظ تو، نتواند گشت

گرد معموره ی گجرات کسی غیر حصار

خانه ای را که ز کین تو درو حرفی رفت

چینه ریزد ز پی جغد به هر سو دیوار

چمنی را که برو باد عتاب تو وزید

اره چون پای ملخ بردمد از شاخ چنار

سر هرکس که نشد در راه اخلاص تو خاک

همچو نقش قدم خویش به راهش بسپار

نان آن کس که حقوق نمکت نشناسد

قرص افعی بود و سفره ی او حلقه ی مار

در زمان تو به صحرا ز پی پاس گله

چشم گرگ است شبان را همه شب مشعلدار

ابر نیسانی و شد از تو چراغش روشن

گر به دریا نشود از تو صدف شکرگزار،

تا بسوزند به خواریش ز عکس خورشید

آب آتش به میان آورد و ماهی خار

گر کسی صورت رخش تو نگارد بر سنگ

کوه چون موج شود از اثر آن رهوار

برق سیری که چو در پویه شود گرم عنان

دود چون شعله برآید ز رهش جای غبار

دست و پایش که به سختی قلم فولاد است

راه پیچد به خود از جلوه ی آن چون طومار

شده لبریز دل از دلبری اش دامن زین

بس که چون چشم بتان است رکابش پرکار

سم سختش چو برو کاسه ز مستی انداخت

سنگ را مغز سرش گشت پریشان ز شرار

نرم رفتاری او حیرتم افزود که کس

راه در کوه ندیده ست بدین سان هموار

زلف فرسنگ بود گر به درازی مشهور

پیش پایش قدمی بیش نباشد چو جدار

عجبی نیست، کند بس که سمش دست انداز

از سر راهش اگر ره بگریزد چون مار

صاحبا! وقت شد اکنون که پی دردسرت

صندل آرد ز خموشی، خرد تجربه کار

طبع نازک ز دم اهل سخن در تاب است

عکس طوطی ست بر آیینه ی روشن زنگار

کی سخن را به سراپرده ی گوشش بار است

هرکه را نغمه بود بار دل و گل سربار

قدسیان از پی آمین همه جمعند سلیم

پای خود پیش نه و دست دعا را بردار

سبز بادا چمن دولتت از آب حیات

می دمد تا ز چمن سبزه در ایام بهار

روز بدخواه ترا شب شده مجلس افروز

شام احباب ترا صبح بود مشعلدار

شمارهٔ ۱۳ - در مدح اسلام خان

دگر وقت آن شد که از دلربایی

چو گل ناخن خار گردد حنایی

خبردار ای لاله از داغ خود باش

که باد صبا می کند مشک سایی

دل خویش را ای صنوبر نگه دار

که آمد صبا بر سر دلربایی

ز بس جلوه ی نقش حیرت فزا، شد

بساط چمن، کارگاه خدایی

ز ابر بهاری به بالای کهسار

فکنده هوا مسند کبریایی

چمن شد یکی جادوی سحرپرداز

کز افسون کند صید مرغ هوایی

ز بس باد رنگین شد از لاله و گل

کند دست آزادگان را حنایی

به گوهرفشانی ابر کهسار

شده سخت چون غیرت روستایی

فضای چمن، روی لیلی ست گویی

که شد بید مجنون ز شوقش هوایی

ز فیض هوا بس که اوراق گلشن

چو آیینه شد مشرق روشنایی،

خزان می نماید ز برگ شکوفه

چو جام بلور و می کهربایی

سعادت طلب کیست تا در گلستان

ز مرغابی ابر بیند همایی

چمن همچو بزاز در حله سازی ست

صبا همچو عطار در عطرسایی

پاله شد از عکس گل، نافه ی مشک

حباب از هوا، حقه ی مومیایی

فضای جهان است باغ دل افروز

که گردد ز خاکش کف پا حنایی

دریغا که ما زین گلستان رنگین

نبردیم خاری ز بی دست و پایی

برافروخت از بس چمن، می کند شمع

به گل آشنایی پی روشنایی

هوا بس که دارد رطوبت، عجب نیست

شود سبز اگر چوب تیر هوایی

به دست صبا هر نفس گل فرستد

به مرغان گلزار، مرغ سرایی

ز تأثیر رنگینی خاک، گویی

کسی شسته در آب، دست حنایی

به مرغ چمن، گل ز شوخی گشوده

ز چاک گریبان در آشنایی

ز ساز و نوای طرب، کوه گویی

بود کاسه ی چینی از خوش صدایی

فغان می کند خنده ی کبک در کوه

تماشاست چون مست شد روستایی

ثناخوان دستور عهد است بلبل

ندارد غمی دیگر از بینوایی

جهان پرور اسلام خان کز شکوهش

کند کوه، سامان تمکین گدایی

فلک توسنی کز حجاب رکابش

مه نو نیارد کند خودنمایی

شود هرکجا مصلحت ساز کلکش

دهد کفر و دین را به هم آشنایی

بود آسمان را به خاک در او

ز نقش قدم مسند کبریایی

در آنجا که شد فتنه انگیز، تیغش

فتد در میان سر و تن جدایی

چو خورشید بیند فروغ جبینش

ز خجلت به دور افکند روشنایی

عتابش نباشد مگر با بزرگان

کند برق بر کوه تیغ آزمایی

ز عرفان و تقوی به هم جمع کرده ست

دلش همچو گل مستی و پارسایی

چنان تیغی افکند بر نغمه مدحش

که نی را قلم کرد در دست نایی

گل از وعده ی او اگر درس گیرد

در آب افکند نسخه ی بی وفایی

به رسوایی اش صبح گیسو ببرد

چو در عهد او شب کند فتنه زایی

ز برگشتن زین بود روز میدان

شکم توسن خصم او را حنایی

سر از پا دود پیش، چون گوی چوگان

کسی را که جوید ز تیغش رهایی

به هر جا رود رانده ی تاب قهرش

گریزند ازو خلق همچو وبایی

کند مایه ی شهد اگر طبع زنبور

ز گل های گلزار لطفش گدایی،

شکستی که آیینه را رو نماید

دهد موم، خاصیت مومیایی

زهی کرده از بهر طاعت جهان را

ز عکس تو آیینه قبله نمایی

به احرام طوف حریمت ز گلشن

کند غنچه بر محمل گل درایی

گر از آب تیغ تو شوید بدن را

ز مو گردد اندام چینی، ختایی

ور از تیغ کلک تو سرمایه گیرد

دهد ذره خورشید را روشنایی

کجا رفت تیغ سکندر که گیرد

ز کلک تو تعلیم کشورگشایی

ز قدر کلام تو شد چون سفیداب

گهر در صدف خاک از ناروایی

دل و دست و خلق و زبان خوشت هست

گزیری ندارد طبیب از دوایی

چو اعضای خصم تو یارب نسوزد

زمانه کسی را به داغ جدایی

به آتش حسود تو چون شمع خود را

به انگشت خود می کند رهنمایی

ز گردیدن از بس که آسود ایام

چو عهد تو آمد به فرمانروایی،

به خواب خوشند از فراغت همه عمر

شب و روز چون مخمل کربلایی

سخنور ترا در جهان با چه سنجد

که افزونی از ماسوا، یک سوایی

چمن مایه طبعا! من آن عندلیبم

که دارم به مدح تو دستانسرایی

تو اسلامی و از تو خواهم که باشد

همه چیز من تا به ایمان، عطایی

ازین گفتگو مطلب من طمع نیست

نفهمد کسی چون تو نازک ادایی

نیاید ز من شکوه، گر تا قیامت

به کم التفاتی مرا آزمایی

غرض امتیاز است آزادگان را

چه غم لطف عام ار کند نارسایی

سلیم این روش گفتگو از تو دور است

کجایی ست این جنس یارب کجایی

چو اختر، غزال اثر در گذار است

دعا را بود وقت شست آزمایی

همیشه بود تا در اطراف گلشن

میان گل و عندلیب آشنایی

جهان چون دل دوستانت هوادار

فلک چون سر عاشقانت فدایی

شمارهٔ ۱۴ - در مدح اسلام خان

بهار آمد و شد نغمه ساز مرغ چمن

چراغ باده فروشان ز لاله شد روشن

چنان به دهر اثر کرد فیض ابر بهار

که دود، شد به سر شمع غنچه ی سوسن

نسیم دشت ز شوخی ست رهزن تقوی

هوای باغ ز کیفیت است توبه شکن

چو بیدمشک، ز فیض بهار نیست عجب

که نافه گل کند از شاخ آهوان ختن

چنان مدار به حرف شکوفه شد در باغ

که ذکر اره فراموش کرد نخل کهن

چو شعله جلوه کند موج لاله در آتش

چو دود سرکشد ابر سیاه از گلخن

ز بس که شوق تماشای بوستان دارد

چو نی به شاخن گل افکنده غنچه صد روزن

فروغ چهره ی گل همچو آتش زردشت

صفای صحن چمن همچو مجلس بهمن

بهار داد چمن را ز بس که کیفیت

به جویبار، چو می آب شد خمارشکن

ز باغ نیست علم، شاخ سوسن آزاد

که برفراخته طاووس بوستان گردن

ز فیض ابر، رطوبت ز بس به موج آمد

خورد ز چشمه ی خود آب، سبزه ی سوزن

چنان که صید غزالان کنند صیادان

کدو به شاخ درختان شده کمندافکن

ز جوش فیض برای دماغ خود مجنون

ز ریگ دشت چو بادام می کشد روغن

نشان ز کوچه ی سیمین تنان دهد جدول

ز موج سلسله موی و حباب غنچه دهن

سپند سوخته از دود خویش سبز شود

ز بس رطوبت ازان می چکد چو ابر چمن

ز مستی قدح لاله، کوه را نخجیر

بود چو آهوی دیبا به خواب در دامن

شد از تراوش ابر، آب آینه پنهان

به زیر سبزه ی زنگار همچو آب چمن

ز فیض پروری ابر و لطف باد بهار

ز بس که دم ز تقدس زند هوای چمن،

چو مریم از نفس جبرئیل، پنداری

به طرف جو شده بکر حباب آبستن

چه خوب ابر بهاری برآمد از گرداب

جهان کشید برون یوسف از چه بیژن

ز بس صفای جهان، دود شمع در فانوس

چو داغ لاله کشیده ست پای در دامن

چراغ غنچه دهد یاد از ستاره ی صبح

ز بس که چهره برافروخت از صفای چمن

به عزم درگه دستور روزگار به باغ

متاع لاله و گل می کند بهار به تن

جهان دانش و فضل، آفتاب جاه و جلال

وزیر مشرق و مغرب، خدایگان زمن

محیط مکرمت، اسلام خان مهرضمیر

که دیده می شود از نور جبهه اش روشن

بساط جمع کند آسمان چو نیلوفر

چو آفتاب به هرجا شود بساط افکن

سبوی ابر ز جودش چنان به سنگ آمد

که آب می برد از چشمه سار با دامن

تمام عمر گرفتار رنج باریک است

روان به پیکر خصمش چو آب در سوزن

کلید مخزن دولت به دست همت اوست

وکیل خرج زرگل بود نسیم چمن

رسیده کار ضعیفان به جایی از عدلش

که آبگینه کند جنگ سنگ با آهن

چنان که خاتم از انگشت کس برون آرند

به دست لطف کشد طوق قمری از گردن

ورق ز کلک رقم ساز او گلستانی ست

کزان چو طفل، سواد نظر شود روشن

قلم همیشه ز فولاد بوده مردم را

رقم نبوده ز فولاد، صدهزار احسن

زهی ثنای کفت ابر گلستان خیال

حدیث رای منیرت چراغ راه سخن

اگر نه پیش ضمیرت به عذر می آید

فکنده بهر چه خورشید تیغ بر گردن

به صفحه هر نقط خامه ی تو رابعه ای ست

که همچو مریم باشد به عیسی آبستن

به دفع فتنه ی اطراف مملکت، باشد

ز تیغ، کلک تو در پیش یک سر و گردن

به فتح روی زمین، بی صلاح خامه ی تو

علم فشانده گهی آستین، گهی دامن

چنان به دور تو طوفان فتنه تسکین یافت

که ماهی از تن خود دور می کند جوشن

شد از تمیز تو از بس نجابت آسوده

مقام امن گهر گشت چون صدف هاون

به بندگی تو آزادگان به گلشن هند

همه چو فاخته آیند طوق در گردن

اگر به پرتو فیض تو خصم در بندد

چو آفتاب درآید به خانه از روزن

چنان ز عدل تو کوتاه گشت دست ستم

که می گریزد آتش چو آب از روغن

خیال خشم تو در دل چو بگذرد چه عجب

که چون علم کند از تن کناره پیراهن

بر آستان تو دشمن نهد سر تسلیم

اگر چو شمع شود سر به سر رگ گردن

ثنا کنند و بود بی نیاز شوکت تو

چه احتیاج صبا چون شکفته است چمن

دعا کنند و ازان دولت تو مستغنی ست

چه اعتبار زره را به پیش رویین تن

دعای دولت تو خلق را دعای خود است

چه منت است ز کس بر تو از دعا کردن

ازان که مشعل خورشید تا فروزان است

چراغ هستی ذرات هم بود روشن

به عجز خویش ز مدح تو می کنم اقرار

که کوته است ز وصفت زبان خامه ی من

قلم ز عهده ی مدحت برون نیاید، اگر

زبان شود همه تن همچو غنچه ی سوسن

به شعر مدح تو گفتن طریق عزت نیست

کسی چگونه بسازد وضو ز آب دهن

خدایگانا! شرمنده ام ز طالع خود

ز بس لطف تو منت نهاده بر سر من

چو ابر گریه کنان هر طرف حسود از رشک

چو گل به گوش رسیده مرا ز خنده دهن

به لطف کوش که من آن نیم که گوید خصم

فلان نبود سزاوار تربیت کردن

شکست گوهر پاکم نمی تواند داد

حسود کرده چو گرداب آب در هاون

به دامن آن که ز آیینه ام غباری برد

چو صبح می دمدش آفتاب از دامن

به آب و تاب در نظم من چو بیند غیر

گهر شود چو صدف آب حسرتش به دهن

ز هر طرف پی دیدار شاهد طبعم

صد آفتاب چو آیینه شد جلای وطن

ز روی لطف بنه دست بر دل ریشم

ببین چه می کشم از دست این سپهر کهن

سبکدلم، نپسندی مرا به بند گران

که طوق فاخته هرگز نبوده از آهن

همیشه تا که بهار آید و خزان گذرد

مدام تا که ز گل تازه می شود گلشن

نهال عمر تو چون سرو باد دایم سبز

چراغ عیش تو چون لاله روز و شب روشن

شمارهٔ ۱۵ - در مدح اسلام خان و توصیف قصر او

شد بهار و زین حصار نیلگون کرد انتخاب

از پی بزم شرف، برج حمل را آفتاب

گل شکفت، از رخ نقاب گلستان برداشتند

بر جهان شد رازهای خاک، روشن تر ز آب

بر سمند باد، سوی بوستان آمد بهار

هر طرف افتاده گل های پیاده در رکاب

سیل چون خیل عرب گردید در وادی روان

اشتران سرخ کوهانش ز موج اندر شتاب

از پی تعمیر این ویرانه ی دیرین اساس

ابر شد معمار و برق او را به کف زرین طناب

از فروغ لاله و گل کز کنار جو شکفت

شد چو برگ غنچه رنگین، پرده ی چشم حباب

قتل عاشق کی نهان ماند که از فیض هوا

گل کند بر روی آتش قطره ی خون کباب

مشت خاشاکی نمی یابد که تعمیرش کند

خانه ی بلبل شد از معموری گلشن خراب

رنگ همچون دایه ی بی مهر در شیرش نماند

صبح صادق ریخت از شبنم ز بس در شیر آب

مصحف گل را به می خواران فرستاد آن که او

از پر پروانه داد آتش پرستان را کتاب

عالم از بس باصفا شد، آسمان چون عاشقان

می فرستد نامه سوی خاک از تیر شهاب

آتش گل در گلستان کرده از اعجاز حسن

همچو مرغان بهشتی زنده بلبل را کباب

بس که شادابی فزون شد باغ را از هر نسیم

رنگ گل در موج می آید چو در ساغر شراب

تکیه بر گلبن کند هر لحظه چون مستان نسیم

غوطه در دریا زند هردم چو مرغابی سحاب

خیره گردد از فروغش دیده ی نظارگی

برگ گل گویی بود آیینه ای در آفتاب

هر نفس عاشق ز دامان خود از فیض هوا

در میان پاره های دل کند گل انتخاب

نوعروسان چمن، مشاطه ی هم گشته اند

خوش تماشایی ست دیگر در کنار جوی آب

سبزه سازد عکس خود را وسمه ی ابروی موج

لاله داغ خویشتن را سرمه ی چشم حباب

گشت بال افشان ز بس هر مرغی از ذوق هوا

از پر مرغابیان شد بالش پر هر حباب

گوهرافشان شد چو دست جود صاحب بر جهان

خوب بیرون آمد آخر ابر نیسانی ز آب

تربیت پرورده ی شاه جهان، اسلام خان

عیسی گردون سوار و آفتاب مه رکاب

از برای بزم قدر او قضا چون مطربان

تار بر عود فلک می بندد از سیم شهاب

شد جهان همچون درون بیضه امن آباد کبک

زان که در عهدش بجز ناخن نمی گیرد عقاب

چندبار منت جود گران سنگش کشد؟

خاک بر سر می کند از دست او فیل سحاب

ز انتقام عدل او ترسم به جرم خون عشق

حسن، آزادی نبیند هرگز از بند نقاب

شد لطیف از بس که در عهدش مزاج روزگار

تیغ نتواند در آتش خورد آب بی گلاب

چون به عهدش بگذرد نخجیر در یاد پلنگ

از دهان او روان گردد چو شیرحوض، آب

ای جوان بختی که از آسایش ایام تو

خوابگاه کبک باشد سایه ی بال عقاب

می توان دانست از رنگش، که روزی دیده است

آتش خشم ترا یاقوت زرد آفتاب

تا ترا دولت سرا گردیده، می بوسد سپهر

آستان خانه ی زین ترا، یعنی رکاب

مرحبا از شعله پیکر توسنت کز چابکی

برق پیش او گران خیز است با چندین شتاب

باد رفتاری که هرگه گرم جولان می شود

می جهد برق از همه اعضای او همچون شهاب

چست در چابک دویدن چون نسیم صبحگاه

تند در منزل بریدن همچو تیغ آفتاب

از صفیر خواب مخمل چون کبوتر در سماع

از نسیم دامن زین همچو آتش در شتاب

سنگ را مغزش پریشان می شود همچون شرار

کاسه ی سم را زند چون بر سر او از عتاب

نیست فرقی، بلکه یک ران چرب تر باشد هنوز

کوه را سنجید با خود چون ترازوی رکاب

جلوه ی او از برای آن که آساید سوار

افکند در خانه ی زینش ز مخمل فرش خواب

دامن صحرا ز خون صید گردد لاله زار

در شکار انداختن چون پای آری در رکاب

ترکش پرتیر، تابان از کمر خورشیدوار

تیغ آتشبار از کف برق زن همچون سحاب

آشکارا از شکنج آستین زرین کمند

آنچنان کز موج دریابار، عکس آفتاب

چون حباب از طبل بازت دم زند در جویبار

رم دهد مرغابیان موج را از روی آب

شاهبازی کان به معنی مرغ دست آموز توست

یارب از جنس چه مرغ او را توان کردن حساب

چشم او چشم کبوتر، رنگ او رنگ تذرو

بال او بال همای و چنگ او چنگ عقاب

شاه مرغان است و کوس شاهی او طبل باز

باز صبح است و بود رنگ زر او آفتاب

کبک را شهپر اگرچه تیر روی ترکش است

می کند پرتاب، هرگه بیندش، از اضطراب

موج همچون دام پیچد بر پر مرغابیان

افتد از بال و پر او عکس اگر در جوی آب

چون گشاید بال در پرواز، گو نظاره کن

گر ندیده کس به روی سینه ی خوبان کتاب

می توان گفتن که مرغ روح چنگیز است او

نیستش از بس ز قتل عام مرغان اجتناب

صاحبا! در گلشن مدح تو آن نوبلبلم

کز وجودم یافت گلزار معانی آب و تاب

می روم هرگه فرو، ز اندیشه ی مدحت به خویش

عرش گردد جلوه گاهم چون دعای مستجاب

یک نوازش کن مرا، وان گه ببین طرز سخن

پخته ناید میوه تا گرمی نبیند زآفتاب

کار بابخت است و طالع، ورنه خود از بهر چیست

عالمی از لطف تو معمور و حال من خراب

ذره ام، از خاک می باید مرا برداشتن

نیست مفت این سربلندی، آفتابی، آفتاب!

قافیه تکرار شد، خفاش طبعان بشنوید

آفتاب و آفتاب و آفتاب و آفتاب

باز سر برزد به وصف قصر گردون رفعتت

مطلعی از مشرق اندیشه ام چون آفتاب

مرحبا ای قصر گردون پایه ی عالی جناب

ای تو عرش و ساکنان در تو دعای مستجاب

برج برج این حصار نیلگون را گشته است

شاه برجی مثل تو کم دیده چشم آفتاب

پی نبرده هیچ کس بر پایه ی معراج تو

افکند تیری به تاریکی خرد همچون شهاب

برفراز بام تو، خورشید باشد در مثل

همچو زرین نقطه بر بالای بیت انتخاب

در هوای فیض بخش ساحتت نبود عجب

همچو طوطی سبز اگر گردد پر مرغ کباب

بحری و گوهر به دامان برده از تو نیک و بد

کوهی و نشنیده هرگز سایلی از تو جواب

از بلندی، طاق ایوان فلک بنیاد تو

سایه افکن گشته چون مد الف بر آفتاب

کار خاک از نسبت قدرت ز بس بالا گرفت

آسمان گوید همی یالیتنی کنت تراب

باد در صحن تو دایم در طرب اسلام خان

کامران و کامجوی و کام بخش و کامیاب

باشد از فیض قدوم او حریمت را شرف

تا کند بیت الشرف برج حمل را آفتاب

شمارهٔ ۱۶ - ایضا در مدح خان مشارالیه

نماز شام که خورشید ازین سرای سرور

گرفت راه سفر همچو عاشقان به ضرور

هلال عید ز اوج افق نمایان شد

نمود گوشه ی ابرو تجلی از سر طور

شکسته رنگ و ضعیف از جدایی خورشید

چنان که بیدلی از یار خویش افتد دور

غبار کلفت از بس که برده از دل ها

نسته گرد برو همچو ابروی مزدور

لبش به خنده ی عشرت شکفته همچون مست

ولی دلش ز کدورت گرفته چون مخمور

شکست ناخن او از برای چیست چنین

ز کار من گرهی چون نکرد هرگز دور

هلال نیست، که تا آسمان درین شب عید

به موج آمده از بزم می پرستان نور

کسی ندیده چنین مصرعی که تا سر زد

به روزگار شود در همان نفس مشهور

فلک ز پنجه ی خورشید چید یک ناخن

به تیغ کوه، که هیکل کند شب دیجور

به حیرتم چه ز فیروزه گون فلک می جست

به نوک تیشه ی زرین چو کوه نیشابور

مگر که خواست نگینی ازین کهن معدن

به دست آورد از بهر خاتم دستور

وزیر اعظم هند آن که نیر اعظم

ز رای روشن او کرده استفاده ی نور

فروغ ناصیه ی عقل، جملة الملکی

که هیچ راز جهان نیست بر دلش مستور

محیط دانش و فضل، آفتاب جاه و جلال

وزیر مشرق و مغرب، خدایگان صدور

بلند مرتبه اسلام خان که دولت او

کشیده همچو فلک، دامن از غبار فتور

خدا صفات نیکوی بسی عطا کرده ست

یکی ز جمله عطاهای اوست شرم حضور

به دور خلقش، همچون فتیله ی عنبر

به جای دود برآید ز شمع کشته بخور

بود تجلی عرفان ز باطنش ظاهر

چو عکس باده ی لعل از صفای جام بلور

چو گنج خانه ز معماری عدالت او

خرابه های جهان شد به خشت زر معمور

حریم درگهش از فیض عام، می ماند

به بارگاه سلیمانی از وحوش و طیور

ز فکر رزق در ایام او به خاطر جمع

کمر گشوده نشیند به خانه ی خود مور

به باغ بخت حسودش ز تشنگی غنچه

برون فکنده زبان از دهن چو پسته ی شور

ز مهر خویش چنان گرم کرده دلها را

که می توان ز یخ آتش گرفت همچو بلور

به هرکجا که مربی شود بزرگی او

همه عقاب برآید ز بیضه ی عصفور

کجا به جوهر شمشیر اوست تیغ اجل

به ذوالفقار برابر نمی شود ساطور

به صبح حشر که بر بستر عدم هرکس

ز خواب چشم گشاید چو در سحر مخمور،

به گرد کشته ی پیکان او نگردد روح

که راه نیست مگس را به خانه ی زنبور

به عهد خلق خوش او که همچو موج زلال

کند درشتی خود را ز خویش سوهان دور،

ز بس ملایمت خارپشت، پنداری

که واژگونه به بر کرده پوستین سمور

رقوم خامه ی مشکین طراز او به ورق

سواد زلف بود بر بیاض چهره ی حور

برای حکم نوشتن قلم چو بردارد

قلمتراش شود تیغ بهمن و شاپور

دوات چینی، گاهی که پیش خویش نهد

دوات داری او آرزو کند فغفور

تبارک الله ازان کوثر دوات لقب

که شد تجلی ازو موج زن چو چشمه ی نور

برای لیقه ی او زلف خود بریده پری

ز چشم خویش درو ریخته سیاهی، حور

زهی به قصد شکار دل هنرسنجان

کمند خامه ی صیدافکن تو طره ی حور

قلم ز صورت خط تو بست از دعوی

زبان تیشه ی فرهاد و خامه ی شاپور

به پیش رای تو خورشید را فروغی نیست

چراغ روز ازین بیشتر ندارد نور

ترا ز تذکره ی اهل دولت این کافی ست

که جز به نیکی، نامت نمی شود مذکور

زبان ز موج ثنای تو می شود نمکین

نشد ز شورش دریا اگرچه ماهی شور

مخالف تو به گلبن کند چو دست دراز

ز غنچه خار برآید چو نیش از زنبور

به جای اشک، ز تاک بریده می ریزد

ز فیض عهد تو بر خاک، دانه ی انگور

به روزگار تو جمعیتی در آفاق است

که نیست غنچه ی گل را به باغ خنده ضرور

دهد ضمیر تو چون عرض نور، اندازد

چراغ پرتو خود را چو آفتاب به دور

حسود جاه ترا نسبتی به چاه کن است

که زنده است هنوز و فتاده گور به گور

چنان به دور تو زور از جهان برافتاده ست

که موج می چو کمان کباده شد بی زور

به این که از نظر همتت فتاده گهر

ز اشک حسرت او گشته آب دریا شور

کسی که وصف ضمیر ترا رقم سازد

چو شمع از سر کلکش بلند گردد نور

زمین ز پهلوی خصم تو از گرانجانی

بود به یر شکنجه چو بستر رنجور

شود چو بدرقه حفظ تو، از دل دریا

کند سلامت آتش چو عکس ماه عبور

به صد شکست، فلک ترک دشمنت نکند

در آسیا نتوان کرد دانه را بلغور

به روزگار تو اخگر برای کسب کمال

نشسته همچو فلاطون خم نشین به تنور

پی نثار حریم در تو شاهان را

هوا گرفت گهر از خزینه چون کافور

کسی که حسرت بزم ترا به خاک برد

شود چو صورت فانوس، گور او پرنور

خدایگانا! اکنون چهارده سال است

که بندگی توام کرده در جهان مشهور

ز هند رفت به ایران و روم آوازه

که شد سلیم ز اقبال، بنده ی دستور

چه رشک ها که نبردند همگنان بر من

رسید لطف تو نسبت به من ز بس به ظهور

اراده بود که تا یک نفس مرا باشد

به اختیار ازین آستان نگردم دور

ولی اراده ی من بود بر خلاف قضا

خلاف حکم قضا نیست خود مرا مقدور

کنون که موکب اقبال پادشاه جهان

ز اگره کرده به دولت عزیمت لاهور،

گمان نداشتم این را که ضعف و بیماری

کند چو ماه نوم از رکاب صاحب دور

من از کجا و ازین آستانه عزم سفر

من از کجا و جدایی ازین مقام حضور

کمند حادثه زین در کشان کشان بردم

هزار بند به بازو چو دسته ی طنبور

نه ذوق رفتن ایران، نه میل ماندن هند

میان روز و شبم چون سحر اسیر فتور

ز ضعف طالع و تأثیر روزگار چنین

که در جدایی این خاک درگهم معذور

ز آستان تو خواهم به سوی کعبه روم

که در حقیقت، جایی نرفته باشم دور

مرا به فاتحه ای توشه بخش این ره شو

که بی رضای تو رفتن نباشد از دستور

به عرض حال مکن لب سلیم آلوده

دعای بعد ثنا به که مدعا مذکور

برای حرص و قناعت همین دلیل بس است

که آب گوهر شیرین بود، ز دریا شور

همیشه در رمضان تا ز خواب برخیزد

یکی به قصد صبوحی، یکی به عزم سحور

زمان عمر محبان و دشمنانت باد

چو آخر رمضان و چو اول عاشور

شمارهٔ ۱۷ - تعریف قصر خان مذکور و ستایش او

نشود خاک تا به روز شمار

همچو خورشید، پنجه ی معمار

که عجب رونقی به عالم داد

زین همایون بنای فیض آثار

کرده برگ شکوفه ی باغش

باد را همچو ابر، گوهربار

بس که سامان خرمی دارد

از نم ابر فیض این گلزار،

گم شود در میان سبزه، اگر

نشود بوی گل به باد سوار

در فضایش ز بس که کیفیت

می زند جوش از نسیم بهار،

همچو مستان به هر خیابانش

صبح از پی کشان برد دستار

نبرد ره به این چمن، هرچند

در همه کوچه ای دویده غبار

سبد گلفروش را ماند

خانه ی بلبلان این گلزار

شاخ زنبق که مشرف گل اوست

دارد از غنچه در میان طومار

جوی آبی ست سایه ی سروش

که گذشتن ازان بود دشوار

زین لطافت که هست با خاکش

افتدش رخنه ای چو بر دیوار،

در زمان همچو چاک جامه ی گل

باغبان دوزدش به سوزن خار

در بنای عمارتش، گویی

آینه جای خشت رفته به کار

گوهر شبچراغ برده درو

روشنایی ز مهره ی دیوار

دارد از ابر فیض در همه فصل

پشت بامش هوای روی بهار

از صفا بس که گشته عکس پذیر

این طربخانه را در و دیوار،

شده از کثرت نظارگیان

همچو آیینه خانه، صورت کار

بود از نکهت گل قالی

روزنش ناف آهوی تاتار

در فضایش که رشک فردوس است

پای غم کوته است همچون مار

در حریمش چو پا نهی، بینی

مردمی ها ز صورت دیوار

کی نسیمی قدم نهاد درو

که به تعظیم برنخاست غبار

بس که رنگینی جهان جمع است

در فضایش چو ساحت گلزار،

به تماشا چو پا نهاده درو

یافته رنگ رفته را بیمار

گفته هردم درو به یکدیگر

نقش قالی و صورت دیوار،

که درین گلشن بهشت آیین

باد گسترده تا به روز شمار،

بزم اسلام خان که ساغر جم

نیست آنجا قبول دردی خوار

آن که شد در بهار تربیتش

قابل کار و بار، دست چنار

آن هزبرافکنی که از جرأت

بودش روز جنگ، روز شکار

شد ازو زهره ی نهنگان آب

تلخ ازان است آب دریابار

کوه چون سنگ پشت، سردزدد

هرگه افروخت تیغ برق آثار

در تن اوست حلقه های زره

چشمه سار دیار رستمدار

خوشی دور عدل او افکند

سایه تا بر جهان چو ابر بهار،

نعره ی شیر شد غزالان را

از نیستان صدای موسیقار

در صلاح جهان عدالت او

سرکشی خوش ندارد از اشرار

باغبان چمن بود دلگیر

از درختان شاخ بر دیوار

از کف او به بحر آشوب است

موج خود را ازان کشد به کنار

دشمنش را رهی که در پیش است

میل فرسنگ اوست لوح مزار

بس که امنیت از عدالت او

پاسبان شد به کوچه و بازار،

خال خوبان، نشیمن خود را

همچو هندو ز خط کشیده حصار

گوهر گوشوار خصمش نیست

همچو ضحاک، غیر بیضه ی مار

طوطیان را ز لذت مدحش

می کند کار نیشکر، منقار

سفره ی نعمتش به صفه ی فیض

آسمانی ست با زمین هموار

گردباد از نهیب تمکینش

خشک گردد به جای خود چو منار

بار سنگین حلم او به زمین

کرده کوهان کوه را هموار

در بهار عدالتش که کسی

جز ستمکر نمی کشد آزار،

داغ ها شد ز بس نصیب پلنگ

لاله بی داغ روید از کهسار

ای ز قانون مهربانی تو

نقش بالین، طیب هر بیمار

نام گل هرکه بی رضای تو برد

شد چو ماهی زبان او پرخار

چه عجب گر حسود بزم ترا

ندهد گردش جهان آزار

شد ز همواری خرابه ی او

سیل چون موج بوریا هموار

سرورا! از پی دعای تو کرد

بر زبان قلم دو قطعه گذار

تا درین چارباغ عقل فریب

بود از قصر آفتاب آثار

این بنا را که روضه ی خلد است

چون هما باد سایه ات معمار

تا دلیران به دلربایی خصم

کاکل سر کنند زلف عقار

باد در پیش پیش خیل ظفر

نیزه ی مردافکنت سردار

شمارهٔ ۱۸ - ایضا در مدح خان مذکور

رسید کوکبه ی موکب همایون فال

سعادت دو جهانش چو سایه در دنبال

چه موکبی، که چو خیل ستاره نزدیک است

که آسمان به رهش چون زمین شود پامال

ز فوج کشتی لشکر، فضای لجه ی گنگ

بود سپهر کبودی درو هزار هلال

سحاب فیض به بنگاله گشت سایه فکن

به مدعای خود ای سبزه همچو سرو ببال

سپهرمرتبه، اسلام خان مهرضمیر

محیط دانش و فضل و جهان جاه و جلال

ز شوق مقدمش از جزر و مد خود دریا

به رود گنگ برآمد برای استقبال

به کام ز فیض قدوم او ماهی

شده زبان ز پی شکر ایزد متعال

سفینه کرد ازان جای گوهرش دریا

که هست کاسه ی چوبین، خزینه ی ابدال

برای مردم بنگاله کشتی او شد

هلال عید کزان ذوق می کنند اطفال

ز عهد او که بهار نشاط این چمن است

شد از شراب طرب، جام لاله مالامال

ز بس رسیده به پایان، غم گرفتاران

به پای فاخته شد طوق گردنش خلخال

سفینه از زرگل گشت گنج بادآورد

نثار بر رهش آرد ز باغ بس که شمال

به چشم روشن خود می خورد قسم خورشید

که مثل او به جهان کس ندیده ام تا حال

سپهر صدرنشین سجده می کند صد جا

گرش به مجلس خود جا دهد به صف نعال

به روزگار اثر کرده آنچنان لطفش

که شد ز تربیت شعله، نخل موم نهال

خورد ز خون نهنگ آب، شاخ مرجانش

در آن محیط که افتد ز تیغ او تمثال

ز برق شعله ی تیغش دل گداخته است

که چشمه چشمه روان است از عروق جبال

عنان او نتواند گرفت دست قضا

کمان او نتواند کشید رستم زال

خیال تیغش اگر بگذرد به خاطر شیر

شود دو نیم دلش همچو نقش پای غزال

گشاده ناصیه خلق او به دشمن و دوست

گره ندیده بر ابروی او کسی چو هلال

ز جوی تربیتش آب خورده همچون من

قلم که یافته سررشته ی سخن از نال

ز التفات هما نیست غیر ازین غرضی

که اره بر سر خصمش نهد ز سایه ی بال

به عهد او پی تعمیر خانه ی بلبل

به خاک بیزی صیاد، دام شد غربال

به روی صفحه گذارد چو کلک مشک آلود

چو صفر، حسن خطش دل برد ز نقطه ی خال

شگفت نیست که مرغ کباب را گردد

ز ابر تربیتش سبز همچو طوطی بال

اگر اشاره ی ابروی حفظ او باشد

کند محافظت آب چون زره غربال

به ناوکش نتوان راه ترکتازی بست

ازین چه سود که شد کوچه بند، ناف غزال

به جرم این که چو مستان به شب فغان می کرد

کشید شحنه ی عدلش ز پشت کوس دوال

غرض نبودی اگر مدح او، چو پروانه

چراغ آینه می سوخت طوطیان را بال

به بزم او ز پی رقص ذره و خورشید

نوای عیش به این قول سر کند قوال

زهی ز ابر کفت هر گیاه خشک، نهال

همای جود تو چون آفتاب زرین بال

به روزگار سلیمانی تو نیست عجب

به شیر مرغ اگر پرورش دهند اطفال

نسیم خلق تو گر بگذرد به دشت ختن

چو بیدمشک کند نافه گل ز شاخ غزال

غبار ز آینه خیزد چنان که ابر از آب

عروس طبع تو خواهد کند چو عرض جمال

کبوتری که گرفت از تو خط آزادی

بود چو برج کبوتر، به دام فارغ بال

مروت تو کند عذرخواهی از بلبل

در انجمن گل قالی اگر شود پامال

چنان به عهد تو شد رسم مهربانی عام

که می زنند به دیوانه چوب گل اطفال

به کشوری که درو حفظ توست، همچون ابر

ز جویبار توان آب برد در غربال

جواب دعوی صد خصم را دهد یک دم

زبان تیغ تو ای وای اگر نبودی لال

برای خوردن زخم تو خصم چون ماهی

ز استخوان تن خویش ساخته ست خلال

ثنا بس است سلیم، این زمان دعا سر کن

که اختصار سخن خوشتر است در همه حال

همیشه مرغ نگه تا ز آشیانه ی چشم

ز شوق دانه ی خال بتان گشاید بال

لباس هستی، یکرنگ نیستی بادا

حسود جاه ترا چون به روی زنگی خال

شمارهٔ ۱۹ - ایضا در مدح خان مذکور

رسید موسم نوروز و شد جهان خرم

بهار در چمن از سرو برفراخت علم

نشست نامیه بر تخت خسروی در باغ

شکوفه بر سر او می کند نثار، درم

عروس باغ برآراست خویش را کز رشک

چو لاله داغ نهد بر دل ریاض ارم

ز امتزاج هوا شد به گوهر آبستن

ازان فکنده به پیش ابر نوبهار شکم

چو دایگان ز پی زادنش نهاده صدف

ز شاخ مرجان در آب، پنجه ی مریم

حریم کعبه گمان می بری گلستان است

شکفت بس که گل از شاخ آهوان حرم

ز انبساط هوا غنچه چون ستاره ی صبح

ز شاخسار دمد با شکفتگی توأم

نماید از دل گلبن فروغ طلعت گل

چو نور جوهر عیسی ز جبهه ی مریم

کسی کجاست که می گفت صبح را صادق

چنین که ریزد در شیر، آب از شبنم

به وصف ابر بهاری نمی روم، که مباد

چو موی، سبزه برآید مرا ز نوک قلم

به طرف دشت نهان گشت در میانه ی گل

چو داغ لاله، سیه خانه های اهل حشم

ز صوفیان گل و لاله مجمعی ست به باغ

شکوفه است در آن حلقه، پیر پیش قدم

ببین که غنچه ز شبنم شکفته چون گردید

ز آب گرچه همیشه گره شود محکم

ز پر گلی سبد گلفروش را ماند

ز بس که خانه ی بلبل به باغ شد خرم

کند هوای چمن در مزاج اگر تأثیر

شود چو مرهم زنگار سبز، مغز قلم

درین بهار که از عیش، همچو چنبر دف

نوای سور برآید ز حلقه ی ماتم،

چو غنچه تنگدل از غم مباش، همچون گل

پیاله گیر که پیرامنت نگردد غم

گریزد از دل آشفته، غم ز نکهت می

چنان که می کند از بوی شیر، آهو رم

علاج سوختگان نیست جز می گلگون

شراب، داغ دل لاله را بود مرهم

نشسته تا فلک سفله بر بساط قمار

ندیده ام که کند درد هیچ کس را کم

درین محیط که نتوان ز بیم جان دم زد

دلم ز ضبط نفس چون حباب کرده ورم

کنون که قطره ی باران ز ابر نیسانی

کند چو گریه ی عاشق ترشحی هر دم،

خوش است بزم طرب ساختن در ایوانی

که در صفا به بهشت برین بود توأم

سپهرپایه مقامی که از بلندی قدر

به بام چرخ، لب بام او بود همدم

شکست طاق فلک را، ز بس که می گردد

ستون عرش به تعظیم هر ستونش خم

درو نشاط صلاح است چون به نغمه اصول

درو شراب مباح است چون به گل شبنم

گل بهشت برد رشک بر گل قالی

که فرش گشته همیشه درین خجسته حرم

درو نشاط نماید چو شمع از فانوس

کند ز دور تماشا چو چشم نامحرم

ز رشک باده ی روشن، فروغ مهر به تاب

ز شرم جام طلا، ماه نو زده پس خم

ستاده هر طرفی ساقیان سیمین ساق

به کف شراب چو در دست حوریان زمزم

فکنده چنگ درو دام صحبت از هر تار

رسانده عود به هر مغز سر، بخور نعم

به جوش آمده از مستی بهار نشاط

چو بلبلان نواساز، مطربان با هم

پیاله دست برآورده از برای دعا

که تا به روز قیامت درین خجسته حرم،

بساط عیش و طرب چیده باد و خان در وی

نشسته همچو فریدون، فراز مسند جم

چراغ انجمن دودمان مصطفوی

سحاب گلشن جود، آفتاب اوج کرم

بلندمرتبه اسلام خان گردون قدر

که سرور عرب است و خدایگان عجم

زهی ستوده خصالی که فطرت دو جهان

بود چو عقل نخستین به ذات تو توأم

به عقل و رای تو دایم زند زمانه مثل

به خاک پای تو گردون خورد همیشه قسم

چو عشق، گوهر پاکت وسیله ی ایجاد

چو حسن، ذات شریفت خلاصه ی عالم

به آستان تو خوش الفتی ست مردم را

مگر که بوده ز خاک درت گل آدم؟

شکست در صف دشمن فتد چو خیل نجوم

تو چون بلند کنی همچو صبح، تیغ دودم

ز بیم تیغ تو دشمن ز پهن دشت وجود

چو گردباد به یک پا گریخت تا به عدم

سپند را ضرر از شعله نیست چون یاقوت

ز بس به عهد تو کوتاه گشت دست ستم

به طرف دشت ز آرایش زمان تو شد

ز پنجه شانه کش موی آهوان ضیغم

پر هما که سعادت برند ازو مردم

کند به فرق عدوی تو کار تیغ دودم

عجب نباشد اگر برق از سیاست تو

کند چو توسن بدچشم، از سیاهی رم

چو بحر شعر ز کاغذ اگر سفینه کنند

ز حفظ تو نرسد آفتی به او از نم

به دستبوس تو در دست جم بود تشنه

عقیق دارد ازان در دهان خود خاتم

چنان ز قدر تو آوازه ی بزرگان خفت

که گرد بالش نام شهان شده ست درم

در آن زمان که به پشت سمند برق نژاد

شوی به تیغ زنی همچو آفتاب علم،

ز شرم رزم تو آن روز رو نهان سازد

چو عکس آینه از صفحه صورت رستم

سلیم به که برم دست بر دعا زین پس

که عجز کرد مرا در ثنای او ملزم

همیشه تا که ز نوروز گفتگو باشد

مدام تا که ز عید است نام در عالم

چو زایران حرم از پی طواف آیند

به آستان تو نوروز و عید از پی هم

شمارهٔ ۲۰ - ایضا در مدح خان مزبور

به راه عشق بود نسخه ی پریشانی

مرا ز نقش قدم تا به نقش پیشانی

چو آینه همه عمرم به یک نگاه گذشت

کسی مباد چو من در طلسم حیرانی

چو رهزنی که به دنبال کاروان افتد

فتاده در پی کردار من پشیمانی

ز فکرکار خودم یک نفس رهایی نیست

چو غنچه ام به گریبان خویش زندانی

تبسم که ندانم نمک فشان گردید

که داغ بر جگرم می کند نمکدانی

پی خرابی ما سیل گو مکش زحمت

که خانه زاد اسیران اوست ویرانی

ز شوق روی تو از آب چشم من گردون

به تنگ آمده با این فراخ دامانی

به یاد زلف سیاه تو، رفته رفته شود

درازتر شب من همچو موی زندانی

ز شوق سجده ی خاک در تو کاسته ام

نمانده همچو هلالم به غیر پیشانی

ز شوق دیدن رویت چو شمع می ترسم

که کار رشته ی عمرم کشد به مژگانی

کسی نبوده به رسوایی دلم در عشق

که جامه ای ست بر اندام شعله عریانی

ز آستین چه عجب کوتهی، که همچون گل

ندیده ام ز گریبان خود، گریبانی

چو ریخت خون مرا آسمان چه حاصل ازین

که از ستاره به خاکم کند گل افشانی

ذخیره ای که دلی جمع ازان کنم زکجاست

چو زلف در گرهم نیست جز پریشانی

بقا طلب مکن از حاصل جهان ای دل

که چون حنا به کف دست می شود فانی

صفات نفس تو ازان عقل می کند تکرار

که از حجاب ترا رو دهد پشیمانی

صدای گربه دهد در چمن ازان طاووس

که بید را کند آشفته زان نواخوانی

اگرچه دوری احباب بر تو دشوار است

بود به پیش فلک در کمال آسانی

مرا ز دل نگشاید کسی گره از مهر

که ناخنش نشود چون هلال نورانی

به جامه تکیه ندارم چو صورت دیبا

چو شعله گرم بود پشت من به عریانی

ز آسمان به سرم نیست منتی هرگز

چو صبح، کوکب من می دمد ز پیشانی

ز جستجو ننشینم به راه شوق ای چرخ

رهم ز کعبه ی مقصود اگر بگردانی

اشاره ی خم ابروی مهر، قبله نماست

برای سجده مرا سوی کعبه ی ثانی

حریم درگه خان، کز پی سجودش گشت

چو ماه نو همه تن آفتاب، پیشانی

سپهر مرتبه اسلام خان که بر عالم

چو آفتاب کند پنجه اش زرافشانی

مجال بار نیابد به درگهش خورشید

دهد به سایه ی دیوار خود چو دربانی

هزار نکته به یک حرف گرددش معلوم

سخن بیار و ببین پایه ی سخندانی

ز دولت و زفضلیت، نشسته پنداری

فراز تخت سکندر، حکیم یونانی

به دست لطف چو مشاطه ی جهان گردد

به چشم مور کشد سرمه ی سلیمانی

به عهد ابر گهر بار دست او دارد

رواج تاج مرصع، کلاه بارانی

هوای گلشن بزمش چنان خوش افتاده ست

که می کند به سر شمع، دود، ریحانی

به جرم فتنه گری در زمان عدلش حسن

بود همیشه به بند نقاب زندانی

به قصد آن که نهد دشمنش بر آن پهلو

به تیغ سبزه کند موج آب سوهانی

ز بس که دست حوادث شد از جهان کوتاه

ز عدل او که بر آفاق باد ارزانی،

سفینه را سوی ساحل به پشت خویش برد

نهنگ چون کشف، از ورطه های طوفانی

زهی فرشته خصالی که از سر تظعیم

قلم به راه ثنایت رود به پیشانی

به مجلس تو که برج شرف بود، خورشید

نهاده بر سر نوروز، تاج سلطانی

ز شوق بزم تو می دید سرگران خود را

کشید شیشه ی می خون ازان ز پیشانی

چنان به دور تو عالم به فکر معموری ست

که سیل کرده فراموش، رسم ویرانی

خیال بزم تو پروانه ای که با خود برد

چراغ بر سر خاکش کند گل افشانی

هوس به خوان عطای تو چون رسد، گردد

چو آسمان شکمی، چون ستاره دندانی

شود چو رشحه فشان ابر همت تو، نهد

حباب بر سر دریا کلاه بارانی

به روزگار تو امنیتی در آفاق است

که مرغ بیضه نهد در تنور بریانی

ز شوق آن که سوی درگهت کند پرواز

چو مرغ، بال ز ابرو گشاده پیشانی

ز بیم آن که برآرد کفت ز دریا، گرد

صدف چو نقش پی ناقه شد بیابانی

به کشوری که سپاهت گذشت، نیست عجب

اگر غبار کند همچو سیل ویرانی

چو آسمان نظرت نیست جز به صفحه ی مهر

جهان خراب شود گر ورق بگردانی

چها که با دل دشمن نکرد پیکانت

کسی ندیده ز یک قطره آب طوفانی

کسی که بزم ترا دیده است، می داند

که بلبل از چه کند در چمن نواخوانی

نشانه ای به جهان مانده از شب معراج

به زیر ران تو شبدیز ماه پیشانی

تکاوری که نماید به زیر زین طلا

نمونه ی شب عید و هلال نورانی

به سان ابر، ولی ابر موسم نوروز

به رنگ سرمه، ولی سرمه ی سلیمانی

چو او به جلوه درآید ز جای خود چو غبار

زمین گریزد از شرم تنگ میدانی

به وقت حمله بود خصم را بلای سیاه

به گاه جلوه گری، دوست را تن آسانی

ز تازیانه اگر سایه افتدش به سرین

گل کفل شود او را نشان پیشانی

بود به دعوی تندی چو گوی در میدان

بتاز توسن خود گو سپهر چوگانی

بساط عقل گرانمایه را کند پامال

به جلوه های فریبنده همچو حیرانی

به وقت جلوه گری، شوخ همچو اهل عراق

به گاه شیهه، خوش آهنگ چون خراسانی

چو حور کآینه با زلف خویش پاک کند

برد غبار ز دل ها به کاکل افشانی

چو اهل هند سیاه است و اصل او ز عرب

کسی ندیده چنین شهری بیابانی

چو هندو، این حبشی را به عکس آید کار

که داغ سوخته بر ران به جای پیشانی

ز دولت تو بود زر خریده هندویی

که زیورش شده از جل، لباس سلطانی

همیشه تا که گران قیمت است توسن عمر

چو عمر باد ترا این تکاور ارزانی

شمارهٔ ۲۱ - در ستایش یوسف خان

ازان چو لاله نجنبم ز جا درین گلشن

که رفته بخت سیاهم به خواب در دامن

نصیب چاک دلم نیست بخیه ای هرگز

به کشت ما نرسد آب چشمه ی سوزن

ز بس ملالف درین بوستان سری دارم

که همچو غنچه گریبان نداند از دامن

دمی چگونه برآرم به خوشدلی، که نیم

ز روزگار چو سوداییان دمی ایمن

چو صبح سرزند از کوهسار، پندارم

که خاست دیو سفیدی به قصدم از مکمن

چو آفتاب به من پرتو افکند، گویم

ز کینه شعله فشان گشت اژدها بر من

ز اختران و شب تیره دل حذر دارم

که هست مار سیاهی به کژدم آبستن

چگونه چشم گشایم چو دانه ی گندم

چنین که چرخ مرا کرده گاو در خرمن

دلم ز به شدن داغ سینه گشت سیاه

که خانه تار شود از گرفتن روزن

ز گرد غم که مرا بر دل است، چون گریم

غبار ریزدم از دیده ها چو پرویزن

سیاه روز ازانم درین چمن که بود

چو لاله، بخت سیه در چراغ من روغن

ز دیگری چه کنم شکوه بی سبب، که بود

فغان من همه از دست خویش چون هاون

دلم چو لاله سیه می شود ز دلگیری

ازین چه سود که دارم به کنج باغ وطن

مزن به دامن تر طعنه ام که همچون ابر

به حال چشم ترم گریه می کند دامن

بسوزد از نفسم، گر برای من صیاد

قفس چو آتش مشعل نسازد از آهن

ز روزگار، معیشت گرفتن آسان نیست

چراغ لاله ام، از سنگ می کشم روغن

چنان گرفته جهان کار بر ضعیفان تنگ

که آب می خورد از اشک چشم خود سوزن

هجوم برق بر اطراف خویش می بیند

بود ز بیم به هم، چشم دانه در خرمن

خوش آن حریف که دایم ز پاکدامانی

کند کناره ز دنیا، چو آب از روغن

گره به رشته ی تجرید او نمی افتاد

چو رشته عیسی اگر می گذشت از سوزن

درین چمن ز گریبان برون میاور سر

اگر چو غنچه گریبان نباشدت دامن

چو آینه مگذر از نمد که ما صدبار

به هر لباس فرورفته ایم چون سوزن

به دیده ذره و خورشید باشدش یکسان

به روز تیره ی خود هرکه ساخت همچون من

به آن خدای که در جلوه گاه گفت و شنید

زبان ناطقه از وصف او بود الکن

به آن خدای که دایم ز سبحه ی پروین

بود به زمزمه ی حمد او سپهر کهن

به آن خدای که از شوق او چو اهل سلوک

به ذکر اره بود هر نهال خشک چمن

که پیش چرخ ز همت فرونیارم سر

که تاج زر نهد از آفتاب بر سر من

سلیم، چون نزنم کوس خسروی امروز؟

که همچو هند، دواتی بود قلمرو من

زهی ز شمع رخت پرتو حیا روشن

دری ز روی تو آیینه خانه را به چمن

سیاه خانه نشینان سرحد زلفت

ز ترکتازی مژگان نمی شوند ایمن

ترا ز کشتن من ننگ و من دمی صد بار

به یاد تیغ تو چون شمع می کشم گردن

ز صبح خورد به هم صحبتم، مگر خورشید

شب وصال مرا بود دیده ی دشمن؟

به حیرتم که چه می کردم از جفای غمت

پناه من نشدی گر خدایگان زمن

عزیز کرده ی پروردگار، یوسف خان

کزو چو دیده ی یعقوب شد جهان روشن

زهی ز عدل تو گسگر نمونه ای از مصر

زهی ز خلق تو گیلان نشانه ای ز ختن

ترا حکومت گسگر ز حکمت شاه است

برای آن که بود بیشه شیر را مسکن

رسیده عدل ترا کار تربیت جایی

که برق دانه دهد همچو خوشه در خرمن

ز بیم شحنه ی عدلت به ملک، نتواند

که آفتاب درآید به خانه از روزن

به جای دود دمد شاخ سنبل از آتش

نسیم خلق تو بر شعله گر زند دامن

به صفحه ای که نگارند نام خصم ترا

صریر خامه به فوتش برآورد شیون

ز بس ز تیر تو پیکان دروست، برتن خصم

نشان ز خانه ی زنبور می دهد جوشن

مخالف تو ز بس خورد سیلی از ایام

چو دف ز پرده ی گوشش بلند شد شیون

ذخیره ی همه عمرش تلف شد از جودت

چه خون که نیست ز دست تو در دل معدن

به روز معرکه، غربال خاک بیزی شد

زره ز گرز گران تو بر تن دشمن

چو موج آب به تیغ تو نسبتی دارد

به بر کنند چو ماهی، شناوران جوشن

حسود جاه تو گر خنده ای کند چه عجب

که همچو شمع سحر، خانه می کند روشن

سر بریده برآرد به جای میوه نهال

ز جوی تیغ تو آبی اگر خورد گلشن

به جای بیضه گذارد در آشیان گوهر

خورد ز خرمن جود تو مرغ اگر ارزن

کسی که زخمی تیغ تو شد، جهان چون صبح

ندوخت چاک دلش را مگر به تار کفن

ز کاردانی خود ایمنی ز آفت خصم

چو تیغ، جوهر تو بس بود ترا جوشن

ز بس که رشک تو خنجرشکسته در دل خصم

نمی دمد ز سر خاک او بجز سوسن

ز پاسبانی حفظ تو شکر چون نکند؟

شبان گله که نانش فتاده در روغن

سلیم وقت دعا شد، بس این ثناخوانی

برآر دست به درگاه ایزد ذوالمن

همیشه تا که ز آبادی و خرابی دهر

بود در انجمن اهل روزگار سخن

بنای عمر تو آباد باد و گرید زار

به حال خانه خرابی دشمنت روزن

شمارهٔ ۲۲ - ایضا در مدح یوسف خان

تا به کی باشم از پریشانی

چون نگه، پایمال حیرانی

چند چون زلف دلبران پیچد

نفسم در گلو ز پیچانی

کیستم من به تنگنای جهان

بی گناهی همیشه زندانی

تا ز بند زمانه نگریزم

آفتابم کند نگهبانی

در دیار دلم بود نایاب

جنس عیشی به این فراوانی

چند در بحر نیلگون فلک

بود از موجه ی پریشانی،

ساحلم چون امید دل نایاب

کشتی ام چون حباب طوفانی

نور خورشید بر در و بامم

می کند همچو سیل ویرانی

خوان عیش مرا کند دایم

چشم شور فلک نمکدانی

می دواند به هر طرف حیران

همچو گویم سپهر چوگانی

بس که برگشته طالعم چون گل

کندم جیب جامه دامانی

می کند بر لباس عافیتم

طوق زنجیر غم گریبانی

چشم در آستین، گهی چون داغ

می کنم گریه های پنهانی

گاهی از بهر رفع دلگیری

همچو بلبل کنم غزل خوانی

باز پوشیدم از پریشانی

جامه ی ته نمای عریانی

خانه پردازی غم عشقت

کرده همخانه ام به ویرانی

داده در راه انتظار تو شوق

دیده را منصب نگهبانی

بی تو در کنج غم شبی دارم

به درازی چو موی زندانی

به تماشای آفتاب خوشم

بی تو در تنگنای حیرانی،

که سراید به یاد گل بر شمع

در قفس بلبل زمستانی

از خیال رخ تو می خیزد

نفسم همچو صبح نورانی

بس که رسوایی ام به عشق افکند

پرده از رازهای پنهانی،

می توان دید سرنوشت مرا

همچو ابرو ز لوح پیشانی

ای خوش آن مجلسی که گردد بیش

مستی ام از شراب روحانی

بی حجابانه پیش صاحب خود

شرح سازم غم پریشانی

یوسف مصر سلطنت کز مهر

دولت او راست پیرکنعانی

آسمان را به کف ز تیر شهاب

بر در اوست چوب دربانی

دامن چرخ پرگهر ز کفش

چون صدف از سحاب نیسانی

هرکجا او سخن کند، آنجاست

عقل کل، کودک دبستانی

تیغ برابر می زند چون برق

چون کند خشمش آتش افشانی

بجز از آب تیغ خونریزش

قطره هرگز نکرده طوفانی

در بهار مروتش که بود

بر ریاض زمانه ارزانی،

کودک غنچه شب چو زاده شود

از عروسان باغ و بستانی،

دایه ی صبح را به تربیتش

می کند آفتاب، پستانی

بیضه از حفظ او تواند کرد

مرغ اندر تنور بریانی

سجده ی آستانش ابرو را

می کند چون هلال نورانی

آسمان پیش ازو به چندین سال

پی عهدش همیشه پنهانی،

جمع می کرد مایه ی عشرت

همچو مفلس به فکر مهمانی

نیست در روزگار همت او

قطره افشان سحاب نیسانی،

که ز بس پیش دست او خجل است

عرقش می چکد ز پیشانی

آسمان گفت بر در قدرش

می کنم اختیار دربانی

عقل گفتش که تا کی از سر جهل

پی کاری روی که نتوانی

ای کریمی که داده است خدای

همه چیزی ترا بجز ثانی

وی که دایم چو پنجه ی خورشید

کف جودت کند زرافشانی

هرکه چون تیر با تو راست نرفت

کندش دل به سینه پیکانی

بهر کشتن زمانه خصم ترا

پرورد همچو گاو قربانی

دولت این سان که از سر یاری

با تو دارد درست پیمانی،

هرچه آن مدعای خاطر توست

می شود بی قضای ربانی

سرورا! سوخت خانمان مرا

شعله ی آتش سخندانی

سرزلف سخن کشیده مرا

جانب حلقه ی پریشانی

آنچه گفتم، تمامی بی حاصل

هرچه کردم، همه پشیمانی

کاش طالع به دست من دادی

جای خامه، عصای چوپانی

کاش کردی به دهر، بخت سیاه

روسفیدم به آسیابانی

این که رفتم به کسب استعداد

کاشکی رفتمی به دهقانی،

تا نکردی به خوان قسمت من

گریه آبی و لخت دل نانی

دایم از چشم مردمان چون اشک

می گریزم ز شرم عریانی

سر شرمم همیشه در پیش است

چون سر زلف از پریشانی

نیست از روزگار امیدی

که برون آردم ز حیرانی

کار با همت تو افتاده ست

فکر من کن چنان که می دانی

وقت عرض دعا رسید سلیم

گفتگو را مساز طولانی

تا گلستان سبز گردون را

می کند کهکشان خیابانی

گلشن دولت تو خرم باد

از نم ابر فیض یزدانی

شمارهٔ ۲۳ - در مدح شاه صفی

ما درین کهنه دیر دیر اساس

خشت ویرانه ایم و نقش پلاس

می زند روز و شب به خرمن ما

تیغ دهقان برای برق از داس

وای بر جان صید خسته ی ما

که درین دشت پرفریب و هراس،

دانه شد سخت دل چو ریزه ی سنگ

دام شد تنگ چشم چون کرباس

دست و دل چون رود به کار مرا؟

نیست چون یک حریف کارشناس

جوهر فطرتم ز بخت زبون

ماند پنهان چو همت از افلاس

نیستم داخل جهان، آری

جزو معجون نمی شود الماس

دایم از ننگ لاغری چو علم

می کند از تنم کناره لباس

شدم از اشک و آه خانه خراب

کس نکرده ست سود ازین اجناس

از جهان گر حریر و گر دیبا

طلبیدم، نگفت غیر پلاس!

بس که عریانی ام خوش افتاده ست

گفتگو هم نمی کنم به لباس

در ره راست، رهنما عبث است

نیست کارم به خضر یا الیاس

دارم از هند، عزم درگه شاه

مانع من مباش ای افلاس

گوهر تاج و تخت پادشهی

صفی بن صفی بن عباس

آن که باشد غضب در اخلاقش

چون به درج جواهری الماس

گر خورد بر خلاف حکمش آب

خوشه را برگ خویش گردد داس

همتش را نماز حق الله

شیوه ی لطف و جود حق الناس

همچو خورشید دست همت او

آنچنان جود را نهاد اساس،

کز طلب در وجود محتاجان

پنجه ی خویش جمع کرد حواس

همچو افسونگران عدالت او

بس که دارد جهانیان را پاس،

زین که ماند به مار زهرآلود

می کند پوست دایم از ریواس

حفظ او گر شبان گله شود

گرگ خود چیست کز سرایت پاس،

از سر گوسفند نتواند

یک سر موی کم کند رواس

ای فزون از جهان و هرچه دروست

با چه سنجد ترا گمان و قیاس

در جهان چشم آفتاب ندید

همچو تو خسروی سپاس شناس

از خدنگ تو بر تن رستم

زره تنگ حلقه چون کرباس

از نهیب تو روح رویین تن

مضطرب همچو مور اندر طاس

در چمن رفت نکهت خلقت

غنچه را شد دماغ پر ز عطاس

دشمنان گرسنه چشم ترا

کشف آید به چشم چون انناس

در زمان تو کار اهل جهان

به گشایش نهاده بس که اساس،

قفل وسواس را گذاشت ز سر

دارد اکنون کلید آن وسواس

تیغ هندی که همچو آیینه

از تو شد در زمانه روی شناس،

اسم اصلیش گرچه فولاد است

شد به دور تو نام او الماس

چه عجب گر مخالف تو گرفت

کام ازین آسمان سفله اساس،

که به افسانه و فسون گیرد

روغن از سنگ همچو گاو خراس

رسد آخر سزا ز تیغ کجت

خصم را کز غرور کرد آماس

باد را از بروت خوشه برون

نتوان برد جز به جلوه ی داس

دولت بی رواج خصم تو هست

از فریب جهان ز روی قیاس،

باغبان گوشوار لعل کند

طفل خود را به گوش از گیلاس

تا که از قطعه و قصیده کنند

گفتگو شاعران پایه شناس

قطعه قطعه چو این قصیده شوند

دشمنانت به تیغ چون الماس

قطعات

شمارهٔ ۱ - در تهنیت وزارت یافتن اسلام خان : ای سواد هند از کلکت نگارستان چین

شمارهٔ ۲ - خطاب به بزرگی سروده : ای به دست تو قلم گشته کلید در فیض

شمارهٔ ۳ - در تقاضا : ای شکنج آستینت موج دریابار جود

شمارهٔ ۴ - هجو کاسهٔ چینی : یکی پیالهٔ چینی برای خوردن آب

شمارهٔ ۵ - در مذمت پوستین خود و حسن طلب برای پوستینی دیگر

شمارهٔ ۶ - تعریف دختر برهمن : برهمن دختری دیدم به دیری

شمارهٔ ۷ - در مدح : ای آفتاب مشرق دین کز فروغ صدق

شمارهٔ ۸ - راه گم کردن در نجف معلی : یک شبی هنگام برگردیدن از طوف نجف

شمارهٔ ۹ - اظهار افلاس خود و طلب تدارک : ای سروری که بر در دولتسرای تو

شمارهٔ ۱۰ - تعریف خانه ی اسلام خان و تاریخ بنای آن : در زمان خلافت شه دین

شمارهٔ ۱۱ - در توصیف خانه ی اسلام خان : این نگارین خانه را دیوار و در آیینه است

شمارهٔ ۱۲ - تاریخ و توصیف بنای اسلام خان : ای خجسته بنا، ز رونق تو

شمارهٔ ۱۳ - ستایش و تاریخ بنای اسلام خان : بهار گل دولت اسلام خان

شمارهٔ ۱۴ - مذمت جمعی حساد : در اقلیم معنی سلیم آن مسیحم

شمارهٔ ۱۵ - گرفتن طلب خود از خواجه ی ممسک : شکر کز خواجه گرفتم طلب خویش سلیم

شمارهٔ ۱۶ - در آزار دمل خود : آه ازین دمل که شد از سینهٔ من آشکار

شمارهٔ ۱۷ - هجو ملا وفا : منزل اهل سخن، ملا وفا کز شرم او

شمارهٔ ۱۸ - در هجو : ای آن که عیب‌جویی من پیشه کرده‌ای

شمارهٔ ۱۹ - باز فرستادن خربزه : کام بخشا! ز تو شد خربزه ای لطف مرا

شمارهٔ ۲۰ - بس که می ترسم میان ما و او : بس که می‌ترسم میان ما و او

شمارهٔ ۲۱ - سرورا! بحر کفا! ای که ز خاک در تو : سرورا! بحر کفا! ای که ز خاک در تو

شمارهٔ ۲۲ - زان دشمن نزدیک که دورش نتوان کرد : زان دشمن نزدیک که دورش نتوان کرد

شمارهٔ ۲۳ : فراوان تاجداران را که از مرگ

شمارهٔ ۲۴ - درین دریا که از آشوب طوفان : درین دریا که از آشوب طوفان

شمارهٔ ۲۵ - طلب شراب : ای سحاب حدیقه ی احسان

شمارهٔ ۲۶ - تعریف امینای مطرب : امینا طوطی بلبل ترانه

شمارهٔ ۲۷ - در هجو شخصی : خواجه بشنو حدیث راست ز من

شمارهٔ ۲۸ - تعریف شخصی : ای که خورشید چو آیینه ز خجلت رو ساخت

شمارهٔ ۲۹ - مذمت امساک شاهان : هرچه شاهان عصر ما دیدند

شمارهٔ ۳۰ - هر که نخل بلند طبع مرا : هر که نخل بلند طبع مرا

شمارهٔ ۳۱ - چو سامان عشرت مهیا شود : چو سامان عشرت مهیا شود

شمارهٔ ۳۲ : چو سرنوشت کسی گشت در جهان کاری

شمارهٔ ۳۳ : در مجلس وصل یار ای دل

شمارهٔ ۳۴ - هجو شخصی که به ضیافت رفته بود : ای گلبن باغ حسن، آخر

شمارهٔ ۳۵ - هجو خواجه حسن : با هرکه نشنید نفسی، خواجه حسن را

شمارهٔ ۳۶ - هزل : امشب شده دلبری دچارم

شمارهٔ ۳۷ - هجو پسر تریاکی : چشم بد دور، خواجه را پسری ست

شمارهٔ ۳۸ - هست کارم به مجلسی که درو : هست کارم به مجلسی که درو

شمارهٔ ۳۹ - هجو کاتب : کاتبی دارم که چون بر دست گیرد خامه را

شمارهٔ ۴۰ - در نرسیدن صله : ای آن که به مدح تو ز من آنچه سزا بود

شمارهٔ ۴۱ : کار با جمعی مرا افتاده در بحث سخن

شمارهٔ ۴۲ - هجو حساد شعر : سلیم اعدای تو حیوان چندند

شمارهٔ ۴۳ - صاحب مال و جاه را ز جهان : صاحب مال و جاه را ز جهان

شمارهٔ ۴۴ - هرچند که تاجریم ای غیر : هرچند که تاجریم ای غیر

شمارهٔ ۴۵ - هجو کسی : خواجه از بس ممسک و رذل و خسیس افتاده است

شمارهٔ ۴۶ - طلب کلاه : شب خرد دید سربرهنه مرا

شمارهٔ ۴۷ - در باب منع بواب که اجازهٔ آمدن نداد : صاحبا! مقصود صاحب دولتان از پرده دار

شمارهٔ ۴۸ - بی سواری در سواد هند بودن مشکل است : بی سواری در سواد هند بودن مشکل است

شمارهٔ ۴۹ - موسم عیش، طفلی و پیری ست : موسم عیش، طفلی و پیری ست

شمارهٔ ۱ - در تهنیت وزارت یافتن اسلام خان

ای سواد هند از کلکت نگارستان چین

کار و بار ملک هرگز این سر و سامان نداشت

نامه ی اقبال پیش از کلک دولت پرورت

داشت گرچه رونقی، اما به این عنوان نداشت

رشک بر شاه جهان آید سکندر را که او

چون تو دستوری خرداندیش و حکمت دان نداشت

از خطت فرمان شه شد چون نگارستان چین

این قدر خیل پری، جمشید در فرمان نداشت

پادشاهی آنچنان را این چنین باید وزیر

آنچه می بایست، شد، زین خوبتر امکان نداشت

کار دولت شد قوی از کلک محکم کار تو

خوب شد، آری ستونی این بلندایوان نداشت

از دواتت عافیت را ساز شد سامان کار

کز برای سینه های ریش، مرهمدان نداشت

چون تو دستوری ندارد هفت اقلیم جهان

این گمان هرگز به بخت خویش، هندستان نداشت

با شجاعت جمع در عهد تو شد دانشوری

در زمان هیچ کس تیر قلم پیکان نداشت

مصرع شمشیر از کلک تو شد بیتی تمام

هیچ دیوانی دو مصرع این چنین چسبان نداشت

پشت شمشیر تو از دلگرمی کلکت قوی ست

قطره ی آبی وگرنه این همه طوفان نداشت

کرد او را خامه ات از وادی حیرت خلاص

رهنمایی خضر سوی چشمه ی حیوان نداشت

نامت از سرچشمه ی خورشید آبش می دهد

آبرویی کاین زمان دارد نگین در کان نداشت

شد کف دست تو دل ها را مقام عافیت

گوهر این آسودگی در مخزن عمان نداشت

تا صلای عام، دست گوهرافشانت نداد

جامه همچون پوست بر تن خلق را دامان نداشت

مهر جودت بر برات رزق اشیا تا نبود

موج دریا بی دهن بود و صدف دندان نداشت

صاحبا! عزم سفر میمون و فرخ فال باد

بی تو خیل شاه را فتح و ظفر امکان نداشت

کرده بیماری مرا نوعی ضعیف و ناتوان

کاین تن رنجور، پنداری که هرگز جان نداشت

غربت و بیماری ام پامال حیرت کرده است

هیچ کس را همچو من، دور جهان حیران نداشت

چند روزی رخصتم ده تا کنم درمان خود

گرچه هرگز درد بیماران دل، درمان نداشت

مختصر کردم حدیث حال خود در خدمتت

ورنه چون اوصاف تو، درددلم پایان نداشت

شمارهٔ ۲ - خطاب به بزرگی سروده

ای به دست تو قلم گشته کلید در فیض

ای که از جود تو همت به جهان کامرواست

بحر اگر نیست، غمی نیست، کف جود تو هست

ابر اگر رفت، چه شد، دست سخایت برجاست

آسمان کیست کزو کام دلی بتوان یافت

هرچه خواهد کسی، از لطف تو می باید خواست

بر در بارگه قدر تو چون درویشان

تای جوزی به کف دست فلک از جوزاست

سخن کشتن خصمت به میان چون آید

موی جوهر به تن تیغ تو می گردد راست

دم عیسی، دم تیغ است بداندیش ترا

دشمن جاه ترا فاتحه تکبیر فناست

قاصدی آمد و پیغام تو آورد به من

وه چه قاصد که فرح بخش تر از باد صباست

می توانم که زنم طعنه ی پستی به فلک

از غبار درت از بس که دماغم بالاست

نه همین منت لطفت به سرم امروز است

سایه پرورد کف جود توام، مدتهاست

خورم از جود تو نان بر سر خوان دگران

روزی از ابر خورد، گرچه صدف در دریاست

از پی روشنی بزم تو نورافشان باد

آن چراغی که درو روغن چشم بیناست

شمارهٔ ۳ - در تقاضا

ای شکنج آستینت موج دریابار جود

ای سپهر پیر را ذات تو فرزند خلف

کاروانی کز دیار همتت گردد روان

نقش پای ناقه اش گوهر دهد همچون صدف

روی بر خاک درت سوده ست بهر کسب نور

بی سبب نبود به روی ماه، آثار کلف

جانب خارا دود بر کینه خواهی همچو آب

بشنود گر شیشه از حفظ تو بانگ لاتخف

گرچه همت می کند منعم، ولی در پیش تو

عرض حال خویش می گویم، تکلف برطرف

سیلی امواج این دریا مرا بی تاب کرد

تا به کی دندان فشارم بر دل خود چون صدف

شد لباسم بس که رهن باده در میخانه ها

چون نهال تاک نبود سترپوشم غیر کف

بر سر دستار من هرگه نسیمی بگذرد

همچو گل افتد ازو هر پاره ای بر یک طرف

کهنه کفشم را که شد سوراخ در سرپنجه اش

کرده سر بیرون ازو انگشت پایم چون کشف

چون جلاجل، زردگوشانم به دور دایره

ایستاه، می زنند از روی طعنه کف به کف

کاین چه اوقات است، بر حال تو رحم است ای سلیم

کس مبادا همچو من تیر ملامت را هدف

همگنان را ماتمم باشد عروسی، تا به کی

شیون من باعث عیش کسان باشد چو دف

نه فلک در موج خیز از آب گوهرهای من

خشک لب از تشنگی من همچو دریای نجف

ای سحاب وادی لب تشنگان، بر آتشم

قطره ای افشان، مگر کم گرددم این تاب و تف

دست پرورد وفایم، بی حقیقت نیستم

گر کسی نیکی کند با من، نمی گردد تلف

در تلافی گوهر شهوار می گیرد ز من

قطره ی آبی دهد گر روزگارم چون صدف

شمارهٔ ۴ - هجو کاسهٔ چینی

یکی پیالهٔ چینی برای خوردن آب

بداد خواجه مرا از صفات نیکویش

که گر چو کاسهٔ فقرش نهند بر سر راه

ز کهنه کعبی او ننگرد کسی سویش

شکسته ای که صدا برنیاید از لب او

هزار سنگ زند گر کسی به پهلویش

چو چاه زمزمش افتاده رخنه ها بر لب

چو حوض کوثر، خورده شکنج ها رویش

ز ساغر دل خاقان زیاده تر گرهش

ز کاسهٔ سر فغفور بیشتر مویش

حباب خنده بر اندام او زند چون موج

برند چون ز پی آب بر لب جویش

خیاره دار نماید، ز بس که موج شکست

فشرده همچو حباب دلم ز هر سویش

به خواجه بخشش این کاسه شد چو حوض یزید

که هرکه آب ازو خورد، شد دعاگویش

شمارهٔ ۵ - در مذمت پوستین خود و حسن طلب برای پوستینی دیگر

صاحبا! سرورا! خداوندا!

ای که خلقت چو روی تو نیکوست

طبع تو گلشنی ست کاندر وی

همچو خورشید، صد گل خودروست

مگر از خلق تو صبا به چمن

برده بویی، که گل چنین خوشبوست

مجلسی کش ضمیر توست چراغ

شب درو همچو دود تنباکوست

فصل دی می رسد که از شدت

همچو شمشیر با جهان یکروست

به چمن داد ازو نسیم خبر

آب را اضطراب ازان در جوست

سرو لرزد ز بیم همچون بید

غنچه برخود ز فکر رفته فروست

حسن چون پوستین شانه زده

تنگ بر خود گرفته طره ی دوست

ید بیضا چه کار می آید

که درین فصل، دست دست سبوست

پوستینی به هم رسید مرا

به صد اندوه و محنت از دو سه پوست

من به دوشش گرفته ام از مهر

لیک او در میان دشمن و دوست،

هیچ گرمی نمی کند با من

چه کنم، پوستین من بی روست

از خزان گلشن تو ایمن باد

تا چمن را گل است و گل را بوست

شمارهٔ ۶ - تعریف دختر برهمن

برهمن دختری دیدم به دیری

که بت در سجده ی او سر نهاده

هنوزش گردن شیران خونریز

نداده زحمت سیمین قلاده....

شمارهٔ ۷ - در مدح

ای آفتاب مشرق دین کز فروغ صدق

روی تو همچو صبح، دم از نور می‌زند

نازم به همت تو که در خرقهٔ نمد

ساغر ز کاسهٔ سر فغفور می‌زند

جام تو از شراب تجلی لبالب است

شوق تو می ز خمکدهٔ طور می‌زند

دعوی درد با تو کند گر به راه عشق

دلتنگی تو بر کمر مور می‌زند

بر خاک درگه تو ز پاس ادب سلیم

چون آفتاب، بوسه‌ای از دور می‌زند

شمارهٔ ۸ - راه گم کردن در نجف معلی

یک شبی هنگام برگردیدن از طوف نجف

ره غلط کرده، رهم بر طرفه صحرایی فتاد

وادیی پر دغدغه چون وادی سوداییان

عرصه ای پرفتنه همچون باطن اهل فساد

دست از جان شسته، گردد آب سوی او روان

هرچه بادا باد گوید، بگذرد آنجا چو باد

می شود دیوانه هرکس را برو افتد گذار

برّ مجنون روزگار از بهر این نامش نهاد

از برای آن که بیرون زین بیابانش برد

چون منار سامره، پیچیده ره بر گردباد

شمارهٔ ۹ - اظهار افلاس خود و طلب تدارک

ای سروری که بر در دولتسرای تو

هرکس که رو نهاد به دلخواه می رود

خورشید با وجود جناب بلند تو

بر آسمان ز همت کوتاه می رود

از خرمنی که خصم تو دارد، به سوی برق

صد نامه بیش بر پر هر کاه می رود

در یک نفس کبوتر عزم تو طی کند

راهی که آفتاب به یک ماه می رود

از بس ندیده کار تو بی مصلحت کسی

یوسف به ریسمان تو در چاه می رود

شد مدت سه سال که بر درگهت مرا

حرفی نه از وزیر و نه از شاه می رود

رحم آیدت به حالم اگر باخبر شوی

کاوقات من به سر به چه اکراه می رود

احوال خویش می کنم از هرکسی نهان

دانم سخن چگونه در افواه می رود

راضی نیم که پیشتر از من کسی ترا

گوید فلان غلام نکوخواه می رود

شمارهٔ ۱۰ - تعریف خانه ی اسلام خان و تاریخ بنای آن

در زمان خلافت شه دین

سایه ی کردگار، شاه جهان

ساخت دستور عهد در لاهور

یعنی اسلام خان عالی شان

خانه ای کز صفای آینه اش

گشت روشن، سواد هندستان

سطح رنگین بساط، شاه نشین

سقف آیینه کار، ماه نشان

نقش آیینه خوش نشسته درو

کو سکندر کزو شود حیران

سر به سر گوش از پی سایل

همه تن چشم بر ره مهمان

شده از تیغ کنگر بامش

مه نو رخنه رخنه چون دندان

خانه ی دیده ی تماشایی

از تماشای او نگارستان

باد گسترده تا به حشر درو

مسند آصف سلیمان شان

پی اتمام این خجسته مقام

خامه ی عنبرین شمامه ازان،

«اثرشان» نوشت تاریخش

که ازو ظاهر است شوکت و شان

شمارهٔ ۱۱ - در توصیف خانه ی اسلام خان

این نگارین خانه را دیوار و در آیینه است

طاق او چون بال طاووس است و پر آیینه است

از نسیم گل سبکتر رو، که این گلزار را

جای برگ گل به روی یکدگر آیینه است

طرفه تأثیری درو آیینه را رو داده است

شام مجلس را چراغ است و سحر آیینه است

در تماشای در و دیوار او نظاره را

چون نلغزد پا، که فرش رهگذر آیینه است

فیض آب و گل تماشا کن که دایم عکس را

وی بر خشت در او، پشت بر آیینه است

خانه ی خورشید را این روشنایی از کجاست

گرچه آن را هم اساسش سر به سر آیینه است

بر بساطش هرکه را افتد گذر، چون عکس خویش

هرکجا پا می گذارد تا به سر آیینه است

روز و شب چون شاهدان خودپسند از خشت او

صورت دیوار را پیش نظر آیینه است

روی دل بیند درو هرکس رسد، کاین خانه را

چون دل اهل صفا، دیوار و در آیینه است

پیش ازین نقش آسمان آیینه ی خورشید ساخت

می توان گفتن دل این شیشه گر آیینه است

صورت حالش درین جا چون تواند عرض کرد

جام را جمشید پندارد مگر آیینه است

کی توان بی روشنایی در حریمش راه یافت

گر سکندر را امیدی هست، بر آیینه است

صورت دیوار را در دست همچون گل درو

رونمای خسرو والاگهر آیینه است

آبرو گوهر تاج و نگین، شاه جهان

آن که تیغش بر رخ فتح و ظفر آیینه است

حاصل دریا و کان را نیست در دستش قرار

در کف جودش گهر سیماب بر آیینه است

روشنی از سرمه ی تحقیق دارد چشم او

پیش او یکسان بود گر تیغ و گر آیینه است

در ره وصفش ز لغزیدن به جان آمد سخن

در گذار مور، گرداب خطر آیینه است

در زمان دولت او این بنا اتمام یافت

آری ایام سکندر را اثر آیینه است

جلوه گر بادا درو دستور عهد اسلام خان

تا عروس باغ را گلبرگ تر آیینه است

شمارهٔ ۱۲ - تاریخ و توصیف بنای اسلام خان

ای خجسته بنا، ز رونق تو

چشم بد دور، چشم ایامی

همه روی زمین به سایه ی توست

کز بلندی چو صیت اسلامی

در نظرها ز بس که مرغوبی

خوش تر از پیکر دلارامی

خاک توست از گل بتان چگل

زان چنین دلکش و خوش اندامی

دایم از نقش های آینه کار

همچو طاووس مست در دامی

تابدان ها دلیل روشن توست

که سزاوار شیشه و جامی

آرمیده چو صاحب خویشی

آسمانی و با زمین رامی

یعنی اسلام خان مهر ضمیر

که ز نامش تو صاحب نامی

وصف قدر تو من چگونه کنم

که خوش آغاز و نیک انجامی

طاق نوشیروان گجراتی

جای چنگیز ملک آسامی

منزل آصف سلیمانی

بزمگاه وزیر بهرامی

پی تاریخ تو جهان گوید

کعبه ی خاص و قبله ی عامی

شمارهٔ ۱۳ - ستایش و تاریخ بنای اسلام خان

بهار گل دولت اسلام خان

که دارد ازو این چمن آب و تاب

بنایی به بنگاله بنیاد کرد

که برجش بود نام و قصرش خطاب

حصار فلک را بسی گشته است

ندیده ست برجی چنین آفتاب

عمارت نمی دارد این قدر و شان

سپهری بنا کرده از خاک و آب

ز فیض هوایش، چو طوطی سزد

شود سبز اگر بال مرغ کباب

دهد مستی از بس به کیفیت است

درو جام روزن چو جام شراب

رقم زد پی سال تاریخ او

خرد «شاه برج مه و آفتاب»

شمارهٔ ۱۴ - مذمت جمعی حساد

در اقلیم معنی سلیم آن مسیحم

که نطقم زند دم ز معجزنمایی

درآید چو کلکم به رفتار، گردد

ز رنگینی جلوه، کاغذ حنایی

اگر پیر گشتم، جوان است طبعم

چو می کهنه گردد، کند خودنمایی

به این ضعف، طبعی مرا در سخن هست

تواناتر از غیرت روستایی

ز آزاده طبعی نکرده ست هرگز

قلم را کلامم عصای گدایی

ز حرف طلب بسته ام لب درین بحر

رسد چون صدف، روزی من هوایی

گروهی مرا از حسد دل خراشند

که چون روی خویشند از تیره رایی

همه بلخی و جبه شان سبزواری

همه کوفی و خرقه شان کربلایی

همه حاصل کار و بار دنائت

همه نطفه ی آب و نان گدایی

همه همچو دستار خود روی دستی

همه همچو شلوار خود پشت پایی

ز سر در زمینی چو پیکان خاکی

ز... در هوایی چو تیرهوایی

ز راه فساد آب نخوت گرفته

چو گوهر در ایشان منی کرده مایی

ازیشان چو ساغر مثل خیره چشمی

ازیشان چو می سرخ رو بی حیایی

چنان است ازین فرقه اظهار مردی

که در هند، دختر کند کدخدایی

ز بس ناگوارند، ازین فرقه گردید

جهان گنده چون معده ی امتلایی

در اثبات دعوی ست از خط کوفی

به دست همه محضر بی وفایی

چو می خوارگان شغلشان هرزه گویی

چو تریاکیان کارشان ژاژخایی

به هرجا قدم می گذارند، مردم

ازیشان گریزند همچون وبایی

متاع سخن آنچه دزدند از من

به من می فروشند از بی حیایی

جوانمرگی این مفسدان را ضرور است

کند مار، چون کهنه شد، اژدهایی

ازین قوم، دانی چه باید طلب داشت؟

جدایی، جدایی، جدایی، جدایی

شمارهٔ ۱۵ - گرفتن طلب خود از خواجه ی ممسک

شکر کز خواجه گرفتم طلب خویش سلیم

مرد عاقل زر خود را به چنین کس ندهد

که ازین دست به آن دست چو گیرد زر را

تا قیامت، به همان دست، دگر پس ندهد

شمارهٔ ۱۶ - در آزار دمل خود

آه ازین دمل که شد از سینهٔ من آشکار

خون چو پیکان می‌چکد از غنچهٔ پستان مرا

هردم شیری که از پستان مادر خورده‌ام

قطره‌قطره می‌کشد ایام از پستان مرا

دشمنی چون عشق دارم در قفای خود، ازان

سر برون کرده از روی سپر پیکان مرا

شمارهٔ ۱۷ - هجو ملا وفا

منزل اهل سخن، ملا وفا کز شرم او

لفظ را معنی به روی خویش برقع می‌کند

گاه بر ریش سخن از دخل گردد شیشه بند

گاه در... غزل، انگشت مصرع می‌کند

همچو عنبر کز تصرف معده ناخوش سازدش

می‌برد اشعار مردم را و ضایع می‌کند

ملزم از دیوان ارباب معانی کی شود

آن که صد مطلع به یک ابرام مقطع می‌کند

شمارهٔ ۱۸ - در هجو

ای آن که عیب‌جویی من پیشه کرده‌ای

من خود حکایت از چه و چونت نمی‌کنم

بر تیغ پاکدامن خویشم چو آفتاب

حیف است، ورنه رحم به خونت نمی‌کنم

چون شعله، قوت روح ز اسفل رسد ترا

گر مرده‌ای، که چوب به ...ونت نمی‌کنم

شمارهٔ ۱۹ - باز فرستادن خربزه

کام بخشا! ز تو شد خربزه ای لطف مرا

همچو حوران بهشتی خوش و پاکیزه سرشت

داده دهقان عوض آب به او شربت قند

«هرکسی آن درود عاقبت کار که کشت»

چون تو شیرینی هر حرف نکو می دانی

«مدعی گر نکند فهم سخن، گو سر و خشت»

بود چون لایق بزم تو، مناسب دیدم

کز بهشت آمده را باز فرستم به بهشت

شمارهٔ ۲۰ - بس که می ترسم میان ما و او

بس که می‌ترسم میان ما و او

در حساب دوستی افتد غلط،

نامه‌ای هرگه فرستم سوی او

بر قلم خطی کشم چون چوب‌خط!

شمارهٔ ۲۱ - سرورا! بحر کفا! ای که ز خاک در تو

سرورا! بحر کفا! ای که ز خاک در تو

هر غباری سوی خورشید برد عشق بلند

به سخا تا کف جود تو درافشان گردید

ابر خود را ز حسد برد و به دریا افکند

گردد امید ز کم لطفی تو بیش مرا

می شود سایه ز کوتاهی خورشید بلند

شمارهٔ ۲۲ - زان دشمن نزدیک که دورش نتوان کرد

زان دشمن نزدیک که دورش نتوان کرد

ناچار گزیری نبود همنفسی را

پیداست بر ارباب فراست که ندارد

افشاندن دم فایده، اسب مگسی را

شمارهٔ ۲۳

فراوان تاجداران را که از مرگ

ز ملک و مملکت شد دست کوتاه

جهان را خاتم فیروزه ای دان

که نقش او بود الملک لله

شمارهٔ ۲۴ - درین دریا که از آشوب طوفان

درین دریا که از آشوب طوفان

نرفته موجش از گرداب بیرون

خوش آن کس کو تواند برد چون ابر

گلیم خویش را از آب بیرون

شمارهٔ ۲۵ - طلب شراب

ای سحاب حدیقه ی احسان

از تو در خوشاب می خواهم

هر گدایی چراغ می طلبد

از تو من آفتاب می خواهم

صبح خورشید در شکم، یعنی

شیشه ی پر شراب می خواهم

شمارهٔ ۲۶ - تعریف امینای مطرب

امینا طوطی بلبل ترانه

که باشد بر زبان ها گفتگویش

ز آواز خوشش دف رفته از هوش

ازان آبی زند هردم به رویش

شمارهٔ ۲۷ - در هجو شخصی

خواجه بشنو حدیث راست ز من

هست مستوره ای ترا به حرم

که به هرکس رسد، ازو گیرد

همچو آیینه نطفه ای به شکم

شمارهٔ ۲۸ - تعریف شخصی

ای که خورشید چو آیینه ز خجلت رو ساخت

خامه چون پرده گشا گشت خیالات ترا

گر ندادند ترا حسن خط آزرده مباش

پای طاووس بود خامه کمالات ترا

شمارهٔ ۲۹ - مذمت امساک شاهان

هرچه شاهان عصر ما دیدند

جانب مخزنش روانه کنند

پر عجب نیست گر چو حمامی

آب را نیز در خزانه کنند!

شمارهٔ ۳۰ - هر که نخل بلند طبع مرا

هر که نخل بلند طبع مرا

دید، از اقتضای طالع پست،

سنگ از بس به شاخسارش زد

استخوان های میوه را بشکست

شمارهٔ ۳۱ - چو سامان عشرت مهیا شود

چو سامان عشرت مهیا شود

شراب آن زمان گر بنوشی رواست

به دست تهی ساغر می مگیر

که گل شاخ بی برگ را بدنماست

شمارهٔ ۳۲

چو سرنوشت کسی گشت در جهان کاری

علاج نیست بجز رفتن از پی آنش

دم فرس چو پی راندن مگس آمد

کند زمانه پس از مرگ هم مگس رانش

شمارهٔ ۳۳

در مجلس وصل یار ای دل

تا کی گویی ره سخن نیست

چون کار کسی به حرف افتاد

راه سخنی به از دهن نیست

شمارهٔ ۳۴ - هجو شخصی که به ضیافت رفته بود

ای گلبن باغ حسن، آخر

گل ها ز برای خود گشادی

رفتی به ضیافت حریفان

از دست عنان خویش دادی

از شومی آب و دانه آخر

در دام فساد اوفتادی

از طبع خسیس خویش چون ناف

... را به سر شکم نهادی

شمارهٔ ۳۵ - هجو خواجه حسن

با هرکه نشنید نفسی، خواجه حسن را

از گاو و ز گوساله ی خود، گفت و شنید است

از بس که سیاهی زند از ماست به مردم

باور نکنم گوید اگر ماست سفید است

شمارهٔ ۳۶ - هزل

امشب شده دلبری دچارم

کز وی به اجل مرا پناه است

زنبور گزنده چون مگس نیست

می گویم و خال او گواه است

دنباله ی چشم او ز سرمه

گویی دم عقرب سیاه است

شمارهٔ ۳۷ - هجو پسر تریاکی

چشم بد دور، خواجه را پسری ست

که همه زیرکی و ادراک است

چه عجب گر ضعیف و خرد افتاد

که چو خشخاش، تخم تریاک است

شمارهٔ ۳۸ - هست کارم به مجلسی که درو

هست کارم به مجلسی که درو

حرف با لب چو خنده بیگانه ست

چند پاس ادب کسی دارد؟

انجمن نیست این ادبخانه ست!

شمارهٔ ۳۹ - هجو کاتب

کاتبی دارم که چون بر دست گیرد خامه را

هر سخن را دخل بیجایی کند موی دماغ

افکند هر مصرعی را عضوی از اعضا ز سهو

می کند هر حرف را از نقطه ی بیهوده داغ

دست خود هرگه به سوی خامه برد، از بیم او

لفظ از معنی گریزان گشت چون دود از چراغ

حرف در بند غم از آسیب او چون پای باز

نقطه در گرداب خون از دست او چون چشم زاغ

دارد از خط شکسته، انتعاشی طبع او

زشت تر باشد، شکسته چون شود پای کلاغ

شمارهٔ ۴۰ - در نرسیدن صله

ای آن که به مدح تو ز من آنچه سزا بود

راضی نشدم تا همه را ذکر نکردم

تا چند کنی فکر، پی جایزه دادن

در گفتن شعر این همه من فکر نکردم!

شمارهٔ ۴۱

کار با جمعی مرا افتاده در بحث سخن

بی سر و پا جمله همچون ساکنان بادیه

هرزه گویی چند همچون سرخوشان انجمن

مرده رنگی چند همچون تشنگان بادیه

شمارهٔ ۴۲ - هجو حساد شعر

سلیم اعدای تو حیوان چندند

به ایشان ترک هر بیش و کمی کن

چوز خمی می رسد از ناکسانت

برآن از چرب نرمی مرهمی کن

ز شیطان خود نشاید بود کمتر

اگر خصمی کنی، با آدمی کن

شمارهٔ ۴۳ - صاحب مال و جاه را ز جهان

صاحب مال و جاه را ز جهان

آفتی نیست تا بود زنده

زان که هر جا دعا و تعویذی ست

همه باشد به نام دارنده

شمارهٔ ۴۴ - هرچند که تاجریم ای غیر

هرچند که تاجریم ای غیر

ما هر دو درین فسرده بازار

فرق است میان ما، که داریم

من آینه و تو شیشه دربار

شمارهٔ ۴۵ - هجو کسی

خواجه از بس ممسک و رذل و خسیس افتاده است

گر شکست عمر بیند، از شکست نان به است

صورت زشتش خبر از معنی او می دهد

ظاهری دارد که از وی باطن شیطان به است

نفعی از هرکس که بیند، بهتر از فرزند اوست

استخوانی در دهان سگ ز صد دندان به است

شمارهٔ ۴۶ - طلب کلاه

شب خرد دید سربرهنه مرا

گفت ای از تو پشت معنی راست

تو که سوگند چرخ بر سر توست

سر برهنه چرایی، این چه اداست

آسمان تاج آفتاب آرد

گر کلاهی ازو کنی درخواست

گفتم ای پیر، طفل طبع مرا

کی به سر منت سپهر رواست

می فرستد کلاهی ار خواهم

سرفرازی که صاحب سرهاست

شمارهٔ ۴۷ - در باب منع بواب که اجازهٔ آمدن نداد

صاحبا! مقصود صاحب دولتان از پرده دار

غیر ازین نبود که او مانع شود بیگانه را

من که چون دود سپندم خانه زاد بزم تو

نیست لایق تا به من هم خواند این افسانه را

منع کن او را ز مانع گشتن من، زان که نیست

حاجت پروانگی در انجمن پروانه را

شمارهٔ ۴۸ - بی سواری در سواد هند بودن مشکل است

بی سواری در سواد هند بودن مشکل است

اسب من مرد و دلم در اضطراب افتاده است

بس که تر دارد پیاده رفتنم، هرکس که دید

گوید این بیچاره پنداری در آب افتاده است!

دست من شد مدتی کز دامن زین کوته است

پای من عمری ست کز چشم رکاب افتاده است

شمارهٔ ۴۹ - موسم عیش، طفلی و پیری ست

موسم عیش، طفلی و پیری ست

که نشاط این دو وقت فیروز است

وقت گلگشت باغ و سیر چمن

اول روز و آخر روز است

مثنویات

شمارهٔ ۱ - در تعریف کشمیر و توصیف راه آن : سخن هرجا ز صنع کردگار است

شمارهٔ ۲ - مثنوی در باب نابسامانی اوضاع زمان : نبینم خوش زمین و آسمان را

شمارهٔ ۳ - حکایت مردی که آب در شیر می کرد : شنیدم حیله پردازی ز احشام

شمارهٔ ۴ - در قحط سال : ز بس شد فعل بد، غماز چون مشک

شمارهٔ ۵ - جنگ ها جو : بیا بلبل که ایام بهار است

شمارهٔ ۶ - وصف و ذم فرس : بود در زیر زینم بادپایی

شمارهٔ ۷ - تصویرپردازی خیالی از مردی شکمباره به عنوان تمهیدی برای مدح اسلام خان و توصیف سفره نعم او

شمارهٔ ۸ - قضا و قدر : شنیدم روزی از خونابه نوشی

شمارهٔ ۹ - داستان حاتم طایی : بسم الله الرحمن الرحیم

شمارهٔ ۱۰ - روی مگردان ز کرم : ای چو گل افکنده هوس های تو

شمارهٔ ۱۱ - در تعریف خر خریدن ساده لوح : ساده دلی را ز پی راه دور

شمارهٔ ۱ - در تعریف کشمیر و توصیف راه آن

سخن هرجا ز صنع کردگار است

گواه پای برجا کوهسار است

خصوصا کوه گردون قدر کشمیر

که تیغش می زند بر ابر شمشیر

نگویم کوه، ابدالی تنومند

هزاران کوچک ابدالش چو الوند

سپهر سرفرازش کرده تقدیر

درو تابان نجوم از چشم نخجیر

زمین طفلی به دامن دایه وارش

فلک نیلوفری از چشمه سارش

عجب گر آفتاب از سرفرازی

تواند کرد با او تیغ بازی

ز رفعت سبزه ی او چرخ اخضر

درو بادام گویی چشم اختر

سر تیغش به ناف آسمان است

شکم دزدیدن افلاک ازان است

به تیغ او نهد گر برق انگشت

ز انگشتش چو غنچه پر شود مشت

بود بختی مست کوه کوهان

شده از ابر بر هر سو کف افشان

به فرقش مهر و مه در چشم انصاف

ز آب زر، دو نقطه بر سر قاف

در اقلیم عدم از ملک دنیا

ز تیغ او بریده پای عنقا

هلال او را نمایان نیست بر فرق

درو افتاده نعل ابرش برق

شکسته شیشه ی افلاک، سنگش

ستاره پنبه ی داغ پلنگش

شهید او چه پرویز و چه فرهاد

به خونریزی ست تیغش تیغ جلاد

درو از گرم رفتاری ست نومید

سوار شیر برفین است خورشید

پی خدمت به پیشش چرخ دوار

به یک پا ایستاده همچو پرگار

ز عشقش قاف دایم می زند لاف

بساط عشق بین از قاف تا قاف

درو گردیده از سنگ آشکارا

رهی باریک همچون تار خارا

همانا کافر است این کوه خونخوار

که دارد بر کمر زین راه زنار

بتی لوح سرین از لخت سنگش

شده موی کمر از راه تنگش

چو رویین تن کمندی کرده پرچین

وزان هر گاه خالی کرده صد زین

رهی بر این چنین کوه درشتی

به هم پیچیده مار و سنگ پشتی

رهی پیچیده همچون قفل وسواس

مشقت خیز چون ایام افلاس

رهی بر پای دل زنجیر اندوه

رهی همچون صدا پیچیده در کوه

رهی از زلف خوبان پیچش افزون

ازین ره گشته کج رفتار گردون

رهی در سنگ همچون موج خارا

درو رهرو چو مرغ رشته بر پا

ز بس رهرو درو سنگین خرامد

ز پایش رشته پنداری برآمد

ز پیچ و تاب، ماری گشته ظاهر

به قصد آشیان نسر طایر

بود در قید پیچ و خم گرفتار

درو خورشید همچون مهره ی مار

براق برق در معراج او لنگ

ز باریکی و سختی چون رگ سنگ

وقوفی دارم از باریک بینی

رگ سنگش نگویم، موی چینی

چنان معلوم می گردد که این راه

ره موران بود در خرمن ماه

ز پیچ و تاب این راه کج آهنگ

طلسمی چون نگین بینی به هر سنگ

صدای کوه زین ره شد به دل یار

که بی آهنگ باشد ساز یک تار

فلک از قید این ره نیست آزاد

که بی رشته نباشد کاغذ باد

چه آید از شهاب سست آهنگ؟

درو آید چو تیر برق بر سنگ

کشد زحمت چو آید در تکاپو

درین ره سنگ دارد کفش آهو

ز پیچ و تاب گردد رشته کوتاه

دراز از پیچ و خم گردیده این راه

بسا کس را جهان زین تنگ جاده

ز راه کوه رفتن توبه داده

درین ره چون تواند کس دویدن؟

که باشد مرغ را بیم از پریدن

به برهان نیست دیگر عقل محتاج

ازین ره رفته پیغمبر به معراج

درین ره گر کند سرعت نمایی

هوا گز می کند تیر هوایی

دریغ از همدم افسانه خوانی

که می باید درین ره نردبانی

درین ره می کند هرکس تک و تاز

خرها باشدش چون ریسمان باز

مغلتان سنگ ازو تا می توانی

که بد باشد بلای آسمانی

اگر مرغی به این تنگی رسیده

ز جاده تا برون رفته، پریده

درین ره خوش بود معشوق دلخواه

که نتواند کس او را برد از راه!

درو هر چارفصل این گلستان

بود چون کوچه ی زاهد، زمستان

شهید سردی اش گرمی دوزخ

ز برفش در نمد آیینه ی یخ

بود فصل تموز این راه جانکاه

ز سردی همچو موج آب دی ماه

هوا از برف نسرینش سرشته

برات لاله را بر یخ نوشته

شد از لغزیدنش خورشید خسته

چو طفلان می رود ره را نشسته

ز برف و یخ نینگیزد لگد گرد

کسی تا چند کوبد آهن سرد

سوی کشمیر در این تنگ جاده

رود با آن نزاکت، گل پیاده

به سامان رهروانش را چه کار است

مژه بر دیده در این راه بار است

درین ره، ابر گوهرهای شهوار

ز دامن ریخت تا گردد سبکبار

عجب دارم که نخوت پیشه اینجا

دماغش را تواند برد بالا

خضر خواهد برد گر جان ازین ره

برو از دور خندد کبک قهقه

درین ره از جفا افتاده بر خاک

زحل چون نافه از آهوی افلاک

کشد دایم جفا عاشق، همانا

ازین ره می رود عمرش به بالا

درین ره بار مردم بیش یا کم

چو بار غم رود بر دوش آدم

منال ای دل ز رنج راه بسیار

تو بلبل مشربی، این راه گلزار

به سامان رفتن این راه زشت است

مجرد شو، که این راه بهشت است

جمال هند گلزار تجلی ست

برو کشمیر، خال سبز لیلی ست

تعالی الله ز خاک پاک کشمیر

که گل را کرد صاحب زر چو اکسیر

درو دل ها همیشه فارغ از غم

گل سوری به فرق اهل ماتم

ز بس خاکش به مردم مهربان است

گلش گل های بوی مادران است

هوایش معتدل چون باد شبگیر

برنده آب او چون آب شمشیر

بود در فصل گل همچون زمستان

به بزم می کشان این گلستان،

میان برف و یخ در غوطه خواری

بط می همچو کبک کوهساری

شب او را به صبحش نیست تأثیر

چو مویی در میان کاسه ی شیر

به صبحش صبح دیگر هم پیاله

درو تاریکی شب داغ لاله

چمن خواهد کند از شوخی و ناز

چو گلزار پر طاووس پرواز

چنان شد دلنشین این روضه ی پاک

که نخل موم دارد ریشه در خاک

فضایش چون بساط نیک بختان

پر طوطی درو برگ درختان

به پای گل ز موج سبزه زنجیر

نگویم سبزه، خواب شال کشمیر

ز شبنم بس که سرسبز است و شاداب

ز موج سبزه باشد بیم سیلاب

چو بیزی خاک او را، آب در حال

روان گردد ز چشمه سار غربال

نهد هرگه قدم بر سبزه ی او

ز پای خود برآرد کفش، آهو!

به صحرایش گل و لاله هم آغوش

به باغش سرو و سبزه دوش بر دوش

نزاکت نخل بند هر گلستان

رطوبت آبیار باغ و بستان

کند تا لاله زارش را نظاره

فلک شد سر به سر چشم از ستاره

به نزدیک ار نیاید هست معذور

چراغان می نماید خوشتر از دور

فلک افکند چوگان تحکم

که شد گوی زمین در سبزه اش گم

قدم تا خضر با این خاک پیوست

چو نرگس شد عصایش سبز دردست

همه فصلی درو چون اهل تزویر

ز شبنم صبح دارد آب در شیر

چو گلچین دامن صحراش پرگل

به جای جغد در ویرانه بلبل

ز لاله هر چمن در جان فزایی

چراغ روز و چندین روشنایی؟

شقایق غنچه گر باشد، مگو هیچ

که تریاکی کند در صبح سرپیچ

خروشان هرطرف رودی ز کهسار

بود سازنده در کشمیر بسیار

ز موج سبزه زاهد در غدیر است

گمان می برد کاین موج حصیر است

نهان در موج سنبل، کوه ماران

چو در گیسو سرین گلعذاران

چه گویی کدخدای شهر کشمیر

نکرده در بزرگی هیچ تقصیر

بتی از حسن سبز، آشوب دهری

به گردش حلقه در نظاره شهری

فلک را کرده تیغش زینهاری

چرا در شهر شد یارب حصاری

بود کشمیر پای تخت شاهان

گواه این سخن، تخت سلیمان

چه تختی، کرسی او عرش پایه

فلک افتاده بر پایش چو سایه

سلیمان را همان گل بر درخت است

سپهرش پهلوان پای تخت است

گل و لاله ز رخ افکنده برقع

که دیده این چنین تخت مرصع؟

گل از بستان کشیده سوی او رخت

شقایق را درو تریاک بر تخت

ز کیفیت به گلزار «فرح بخش»

بود هر لاله مستان را قدح بخش

فضایش همچو طبع نیک خویان

گشاده چون جبین خنده رویان

ز گل هر گوشه اش فردوس محسوس

درختان صف زده چون چتر طاووس

شکوفه کرده هر نخلش چو پروین

درو خورشید همچون مرغ زرین

ز لاله روز و شب روشن چراغش

فلک یک نخل زردآلوی باغش

فراز شاخسارش سیب خوشبوی

ز لذت برده از سیب ذقن، گوی

چمن چون حسن شفتالو دهد تاب

دهان غنچه گردد چشمه ی آب

درو از بس حلاوت می شود فاش

بود پر شهد چون انجیر، خشخاش

مپرس از لذت انجیر نغزش

ز بادام دو مغز و چارمغزش

به بیشه میوه ی اشجار خودرو

رعیت زاده های شاه آلو

ز رعنایی چنار او به شمشاد

اگر سیلی زند، دستش مریزاد!

چناری خورده آب از جوی همت

قوی تر ساقش از بازوی همت

فلک را رفعت او کرده پامال

ز ماه نو به ساق افکنده خلخال

پریشان شاخه ها بر چرخ خضرا

چو موج رود، کو ریزد به دریا

برون رفته ز سرحد زمانه

به شاخش بسته عنقا آشیانه

مسیحا از نسیمش جسته یاری

خضر در سایه ی او پاچناری

به ساقش باغبان از ذوق ناظر

چو بازرگان به صندوق جواهر

به پیش اوست سرو عشوه آلود

ایازی بر سر پا پیش محمود

چه سرو، از حسن اوطوبی در افسوس

ستاده بر سر یک پای، طاووس

ز بارش عقل در حیرت فتاده

که یک طاووس چندین بیضه داده

چو خضرش جا به طرف جویباران

ستون خیمه ی ابر بهاران

ز مرطوبی به طوبی دوش بر دوش

خیابان را ازو معمور، آغوش

چو خضرش پرورد از مهربانی

چو فرزندان به آب زندگانی،

ندانم از برای چیست دلگیر

که قد همچو یتیمان می کشد دیر

گهی خم می شود، گه راست از باد

چو سایه در کمین ز انداز صیاد

کشیده قمری از شوقش فغان را

نهاده بر سر او خانمان را

نشان از قامت بلقیس داده

ولی کی داشت او این ساق ساده

به تکلیفش چو در رقص آورد باد

کند قمری درون بیضه فریاد

ز برگش دام در راه نظاره

صنوبر را ازو دل پاره پاره

صنوبر نه، یکی شوریده ی مست

که در رقص است با افلاک همدست

زده بر کاکل او شانه خورشید

دل او را به دست آورده ناهید

ز بس بارش فلک را کرده مایل

برو پیچیده همچون پرده ی دل

ندارد حاصلی جز دل ز ایام

چو من مشتی گره را کرده دل نام

روایت می کنند ارباب معنی

که از این دیر نتوانست عیسی،

ز یک سوزن به سوی آسمان رفت

به چندین سوزن او یارب چه سان رفت

خزان گر می کشد بر باغ لشکر

چه باک او را، جوان است و دلاور

چو اهل دل درین باغ پرآشوب

ز دل روبد غبار غم به جاروب

شنیدم باغبان از وی شنفته

که گفته این حدیث و راست گفته

مگو نتوان به راه آسمان رفت

عصا گر راستی باشد توان رفت

به پیمان جهان دل سخت بسته

ازان باشد همیشه دلشکسته

پریشان روزگار دلربایان

نواپرداز بزم بینوایان

بود هر برگ او چون رشته ی ساز

پی رقصیدن او نغمه پرداز

به وقت رقصش آید از سر و دوش

صدای خوش چو خوبان قصب پوش

صدای دلکش او می دهد یاد

ازان سازی که باشد در ره باد

غلط گفتم، درین دیرینه دوحه

کند بر اهل دل همواره نوحه

چو مجنون پیکر او خشک و عریان

کلاهش بر سر از موی پریشان

چو لیلی عشوه پردازی پرافسون

یکی از عاشقانش بیدمجنون

نگویم بید، مجنون زمانه

گرفته بر سرش مرغ آشیانه

ز شورش جامه چاک و مو فتیله

درختان گرد او اهل قبیله

به وقت رقص او را در بر و دوش

ز بیهوشی بود زنجیر خاموش

ز بندی خانه ی چشم که جسته؟

که زنجیرش سراپا، زنگ بسته

شده از شاخسارش آشیانه

به مرغان چمن زنجیرخانه

ز مستی کرده کج، آهنگ خود را

بریده تارهای جنگ خود را

فتاده شاخ ها بر پا ز بالا

چو چین دامن سبزان رعنا

به گل آن کس که برگ دلبری داد

گلستان را ازو بال و پری داد

ز بس در باغ و بستان از سر ناز

گشوده بال از شوخی به پرواز

زمین او را به بند از ریشه دارد

سپهرش چون پری در شیشه دارد

ز بس مستانه رقصد در چمن رز

ز جای خود جهد از ذوق، گز گز

چه رز، هر برگ چتری بر سر او

مهین بانو و شیرین دختر او

به دستش خوشه از خرم سرشتی

چو سبحه در کف حور بهشتی

ببوسد پشت دستش را چو خورشید

برو خنجر کشد چون عاشقان بید

ندارد تاب دوری از بر او

بر اندامش ازان چسبیده گیسو

زده خرمن چو در صحن گلستان

هوای خوشه چینی کرده رضوان

برآید تا چو برگ او ز کوره

ز خاکستر کشد آیینه نوره

روان چون کارهای نیک بختان

دوان چون مار بر شاخ درختان

رود از چشم خورشید آب چون جو

ز شوق توتیای غوره ی او

ز برگش خواسته آیینه خورشید

به دست اوست چشم جام جمشید

چه شد شاخش اگر پر پیچ و تاب است

کمند سرخ عیار شراب است

دهد شاخش نشان از مار ضحاک

که بیرون کرده سر از دوش افلاک

کند چون خیره بر مستان نظاره

فشارد غوره در چشم ستاره

سلیم از کف زمانی خامه بگذار

که سازم نکته ای پیش تو اظهار

چنار و سرو و بید آزادگانند

تهیدستان باغ و بوستانند

صنوبر نیز از صاحبدلان است

علمدار صف بی حاصلان است

چو دارم نسبتی من هم به ایشان

نمودم یاد آن جمع پریشان

چه شد در وصفشان گوهر چو سفتم

اگر اوصاف رز را نیز گفتم

که دارد دختری در پرده پنهان

که باشد آن مرا شیرین تر از جان

سزد گر عارفان کز اهل کارند

درین معنی مرا معذور دارند

تعالی الله ازین باغ خدایی

که گردد دست از خاکش حنایی

بهار از سبزه های دلگشایش

چو طوطی ریخته پر در فضایش

به روی گل درین گلزار خرم

خوی پیشانی خورشید، شبنم

نسیمش خوش تر از انفاس معشوق

تماشا خوش درو چون پاس معشوق

درو قمری نواآموز بلبل

چراغ لاله دارد روغن گل

تذروان را ز مستی چشم رنگین

شراب لاله گون در جام زرین

به جوش از جوش گل، بلبل دماغان

چو پروانه به شب های چراغان

به سرمه چشم خوبان شکرخند

به خاک پای نرگس خورده سوگند

ز شوخی کرده در اطراف بستان

بنفشه ریشخند خط خوبان

گلش از بس ز شادابی ست رنگین

شود گلبند ازو دامان گلچین

خزان را تا نباشد دست بر گل

شده پرچین گلشن، بال بلبل

بیاض برگ نسرین، گلشن راز

ز سطر موج عنبر، سینه ی باز

چراغ غنچه چون چشم غزاله

شده روشن ز آتش برگ لاله

چمن، آشفتگی بسیار دیده

ز رقص آهوان دم بریده!

شده از باد، سنبل پایکوبان

چو سایه پایمالش زلف خوبان

فراوان دیده ابرنوبهاری

درین گلشن نسیم پاچناری

هوای خود گلش را در دماغ است

ز عشق خویش، لاله سنگداغ است

درو یک شاخ سنبل هرکه چیده

به معنی زلف حوری را بریده

درو نهری روان چون بحر سیماب

خوش آوازان ز شرم آب او، آب

گهر می خواهد از لطف الهی

پی آواز آبش گوش ماهی

صدای آب او از دور و نزدیک

برد چون موج از دل، رنج باریک

حبابش را سفینه پر لآلی

سواد موجش ابیات «زلالی»

به روی لاله و گل بس که غلتید

چو می از آب او گل می توان چید

زلالش همچو خوبان سمن بو

پریشان چون کند از موج گیسو،

کند آب حیات از سستی پای

ز فواره عصا تا خیزد از جای

درو با یکدگر گشته موافق

دو حوض آب چون چشمان عاشق

چه حوض، از پرتوش در باغ مهتاب

لطافت شسته آبش را به صد آب

چه حوض، آیینه ی خورشیدپرداز

چو نی فواره ی آبش خوش آواز

در آبش پای ننهد سایه ی بید

درو لرزد ز سردی عکس خورشید

مگر ذوق سخن دارد به سینه؟

که دارد در میان خود سفینه

زلالش روشنی بخش نظاره

چکیده گویی از چشم ستاره

ز رشکش آب حیوان در سیاهی

زده کوثر به خود خنجر ز ماهی

شده فواره، مار گنج خورشید

به رقص از جوش او نارنج خورشید

شب افروزی کند چشمت چومهتاب

اگر یک بار ازو چشمی دهی آب

ز قرب کوه، این باغ همایون

سر لیلی ست در دامان مجنون

چه کوهی، طور کرده قبله گاهش

نوشته آسمان رفعت پناهش

کشیده از جهان دامن چو افلاک

بود خوش از بزرگان دامن پاک

ز سبزه سنگ را تاب زمرد

ز هر چشمه روان آب زمرد

ز لاله سنگ او چون لعل رخشان

به کشمیر آمده کوه بدخشان

ز خوبی پیش سنگ او همیشه

کند چون بت پرستان سجده شیشه

ز رشک هر کمر در دور و نزدیک

کمرهای بتان را رنج باریک

بود از بس که هر سنگش مصفا

درو آتش بود چون می به مینا

زند قهقه درین کهسار گلرنگ

بط می همچو کبک از خوردن سنگ

بود از سبزه، ابدالی نمدپوش

ز ماه نو کشیده حلقه در گوش

به سر از لاله داغش در سیاهی

سحاب او را کلاه گاه گاهی

کشیده پای خود در دامن خاک

کمند وحدت او دور افلاک

بسی گردد کسی در هر دیاری

که بیند چشمه ای در کوهساری

بود هر پاره سنگی را درین جا

هزاران چشمه همچون سنگ سودا

ز هر چشمه دوان نهری خروشان

به این سردی که دیده آب جوشان؟

یکی تالاب در دامان کوهش

که لرزد بحر چون بیند شکوهش

به هرسو موج زن چون بحر سیماب

سراسر فیض همچون عالم آب

حبابش از شفق چون چشم مخمور

سواد موج او چون طره ی حور

چنان تنگی درو از جوش ماهی

که نبود جای در در گوش ماهی

جبابش از زر ماهی خزینه

چو خوبان در کف موجش سفینه

چراغان روی آبش دایم از گل

درو هر بط به مستی همچو بلبل

درو عیش «کول» صورت پذیر است

همه ایام او عید غدیر است

به عکس خلق، این صوفی پرجوش

شود، هرگه بهار آید، کول پوش

سپهرش خوانده دریای بهشتی

ازان سویش کشدیه تیر کشتی

چه کشتی، بادپای خوش عنانی

نمانده در ره از پایش نشانی

سوار او نهد چون رو به میدان

حباب و موج باشد گوی و چوگان

دود چون کرد آهنگ مکانی

که دیده این چنین تخت روانی

به هر کشتی ست با حسن صریحی

نمک پرورده ملاح ملیحی

ز هریک، کشتی صد دل به گرداب

اسیران را فراوان رانده در آب

تماشا دارد این دریای جوشان

خصوص اکنون که کردندش چراغان

شده کشمیر را زین جشن پرجوش

چراغان گل و لاله فراموش

شده دریا ازین جشن نظرتاب

نشاط انگیز همچون عالم آب

صف مرغابیان در آب رقاص

صدف ها کف زنان، گرداب رقاص

برای رقص عیش زهره در اوج

دف خود را بر آتش داشته موج

به خاک از رشک گوید باد بی تاب

که آتش خوب بیرون آمد از آب

ز بس عکس چراغ کوکب افروز

شده دریا پر از در شب افروز

در آب آتش ز بس شد عکس گستر

به دریا گشت مرغابی سمندر

ز بس افروخت دریا از تب و تاب

برای ماهیان شد تابه، گرداب

گشاید هردم از تأثیر گرما

گریبان بر نسیم از موج، دریا

شد از آتش زر ماهی، زر سرخ

گهر افروخت همچون اخگر سرخ

حباب افروخت همچون جام جمشید

فروزان شد صدف چون عکس خورشید

ازین کز تاب حسن نورافشان

شده منظور عالم این چراغان،

ز رشک از بس دل خود خورد اختر

نماید در نظر چون حلقه ی زر

ز بس آمیخت با هم آتش و آب

طناب سیم و زر شد موج گرداب

شد از عکس چراغ عالم آرا

چو عقد کهربا هر موج دریا

در آب از شمع انجم فوج در فوج

وزان چون کهکشان هرکوچه ی موج

پی تعداد آن انجم به گرداب

صدف شد موج را در کف سطرلاب

چراغ و عکس او نگذاشت مستور

ز دل ها معنی نور علی نور

ز بس عکس چراغ مجلس آرا

به چشم مردمان وقت تماشا

به دریا عکس انجم شد سیه تاب

به رنگ اخگری کافتاده در آب

تماشا کن مه نو را به دریا

که با عکس چراغان است پیدا

که گویی زین عروس سبز مقنع

در آب افتاده خلخال مرصع

شده شمع و چراغ از موج در آب

پریشان همچو بر آیینه سیماب

غلط کردم که دریا را به دامان

گسسته رشته ی تسبیح مرجان

چراغان نیست کشتی را به معنی

که کوه طور از برق تجلی،

گرفته آتش و خود را مشوش

در آب انداخته از تاب آتش

فلک کشتی چنین رنگین ندیده

کس آتشخانه ی چوبین ندیده

چراغ و شمع از اطراف و گوشه

عیان زان خرمن آتش چو خوشه

چو ماه نو ز تاب شعله رخشان

ز لعل آتشین، کوه بدخشان

خرامان هرطرف از روی تمکین

مرصع پوش چون بهرام چوبین

نهاده پیش مستان نظاره

فلک خوانی پر از نقل ستاره

درین مجلس فلک از بهر خورشید

گرفته کاسه در دست از مه عید

به دریوزه ز هر زرین ایاغی

به عشق شاه می خواهد چراغی

شنیدم شاه روشندل، جهانگیر

ز عشرت شد چو رونق بخش کشمیر،

چنان معشوق او شد این ارم زاد

که آخر جان خود در راه او داد

صباحی دلگشا چون روی احباب

گل صبح از سحاب فیض سیراب

ز تأثیر فروغ او به گلشن

شده هر برگ چون آیینه روشن

شفق ابر بهاری را هم آهنگ

فلک چون کاغذ ابری به صد رنگ

هوا روشن چو نور جیب فانوس

زمین پر گل به رنگ بال طاووس

میان لاله و گل در در و دشت

غزال شیرمست صبح درگشت

جهان خرم تر از طبع خردمند

غم از عالم نهان چون عیب فرزند

برون آورد شوق جلوه گستاخ

ز خلوت شاه را همچون گل از شاخ

شکفته خاطرش همچون گل صبح

ز شادی در فغان چون بلبل صبح

سرش خوش همچو جام باده نوشان

دماغش چون دکان گلفروشان

فروغ صبح گشته روح پرور

دلش را همچو طفل از شیر مادر

چو شد دامان دریا جلوه گاهش

به سوی شاله مار افتاد راهش

فضایی دید چون روی عروسان

سزاوار عمارات و گلستان

بگفت این دشت رنگین، روی حور است

ز ما سر منزلی اینجا ضرور است

در آن ایام، شاه هفت اقلیم

که بر سر دارد از خورشید دیهیم،

سر و سرکرده ی شهزادگان بود

در آن شهزادگی شاه جهان بود

پی اتمام این منزل قد افراخت

برای خویش، کاری پیش انداخت

ازان چندین صفا در کار او شد

که شاهی این چنین، معمار او شد

کنون آمد ز لطف خاک و آبش

فرح بخش از شه عالم خطابش

چراغ دودمان گورکانی

که بر وی ختم شد صاحبقرانی

شهاب الدین محمدشاه غازی

گهرافروز تاج سرفرازی

مهین دارای هفت اورنگ عالم

گزین مسندنشین صلب آدم

ز شاهان کرده ایزد انتخابش

ازان شاه جهان آمد خطابش

دلش آیینه ی سیمای شاهی

جبینش مشرق نور الهی

وجودش باعث ایجاد عالم

غبار آستانش خاک آدم

به شاهی تا بلندآوازه گردید

شکست طاق کسری تازه گردید

سلیمان را نگین از دست افتاد

خط فرمان او شد کاغذ باد

فرستد سوی او قیصر چو نامه

کند از پرده ی دل موم جامه

ز چین فغفور همچون بندگانش

فرستد تحفه چون بر آستانش

ز شوق بزم او از پیش بینی

کند مژگان خود را موی چینی

خرد کم دیده با چشم جهان بین

چنین شاهی به دولتخانه ی زین

ز نقش پای او تا سرفراز است

زمین افلاک را مهر نماز است

دمی از یاد حق نگسسته پیوند

خدا را بنده، عالم را خداوند

دلش سبحه شمار از ریگ صحرا

حصیر طاعت او موج دریا

بهار عید او تا در میان است

حنای دست خوبان بی خزان است

نگردد ظلم را کس بر حوالی

تخلص گشته شیران را «غزالی»!

به شوخی بره های رغبت انگیز

به گرد گرگ، چون اطفال تبریز

ضعیفان را قوی گشت آنچنان چنگ

که شیشه رنده شد بر تخته ی سنگ

پی صفرای خس می ریزد ایام

ز خون شعله، آب نار در جام

به دشت از عدل او بر گردن شیر

پی پای غزالان است زنجیر

به زور پنجه، حکم او ز گوهر

فشارد آب را چون پنبه ی تر

بود از جوهر ذاتی اگر خویش

امور سلطنت را می برد پیش

نمی افتد خلل در کار ناموس

که باشد چتردار خویش، طاووس

ز فیضش ذره کرده آفتابی

ز خوان او مه نو یک رکابی

گشوده در جهانگیری چو بازو

سکندر ساخته چون آینه رو

ز دانش رفته هرگه در تکلم

فلاطون چون صدا پیچیده در خم

خرد او را چو در گفت و شنید است

زبان در زیر دندان چون کلید است

به عهد آن بهار هوشمندی

پدید آمد سخن را سربلندی

نهاد از گوشه ی لب های خاموش

سخن پا در رکاب حلقه ی گوش

سخن در عهدش از بس یافت معراج

چو هدهد گشت طوطی صاحب تاج

ترازو طفل می سازد ز نارنج

که در ایام او گردد هنرسنج

ز عدلش رونقی در روزگار است

که نخل موم را آتش بهار است

عروس دهر بگشاده جبین است

گره در زلف و چین در آستین است

ز زلف موج تا بیرون برد تاب

دم ماهی نهاده شانه در آب

جهاناز بس گرفت از فتنه آرام

به عهد او کبوترخانه شد دام

چنان عالم ازو شد ایمن آباد

که ظرف توتیا شد کاغذ باد

به دورش بره در صحرا بزرگ است

دو مشعل هر شبش از چشم گرگ است

زدندی رهزنان ره گاه و بیگاه

به عهدش رهزنان را می زند راه

نهیب او به کوه آرد اگر رو

چو دریا آب گردد زهره ی او

به دریا باد قهرش گر ستیزد

غبار از کوچه های موج خیزد

کشد شمشیر چون برخصم خودکام

زره ریزد عرق وارش ز اندام

ز باد حمله اش گردد به صحرا

روان کهسار همچون موج دریا

به کوه آرد نهیب او گر آهنگ

ناستد سنگ آنجا بر سر سنگ

عدو شد خاک از گرز گرانش

همان باقی ست درد استخوانش

نهنگ از تیغ او در بحر خسته

پلنگ از بیم او بر کوه جسته

ز بیم تیغ او در دیده ی شیر

به هم چسبیده مژگان چون پر تیر

به گرز انتقام از خاک شاهان

دهد سرمه به خورد دادخواهان

چو او بهرام نبود در صف کین

چه خواهد بود کار تیغ چوبین

چو بیند عکس تیغش موج در آب

رود از بیم پس پس چون رسن تاب

به عهد او ز منع کینه خواهی

کند رم توسن برق از سیاهی

برای جستجوی خون بلبل

صبا را گر فرستد از پی گل،

چو خون گرم آید گل دودیده

چو شمع کشته، رنگ از رو پریده

در آن کشور که حفظ او پناه است

به خرمن برق آب زیر کاه است

چو نقش پای آهو شد دل شیر

دو نیم، آنجاکه او افراخت شمشیر

برافتاد از جهان در عهدش آزار

چو سبحه پای تا سر مهره شد مار

چو خواهد کبک را سنجد به تیهو

کند شاهین ز بال خود ترازو

به عهدش از خزان گردیده گلشن

چو گلزار پر طاووس ایمن

علم سازد به هرجا پنجه چون شیر

به نخل موم ماند شاخ نخجیر

چو شعله تیغ او تا گشت عریان

به دفع فتنه ی بی اعتدالان،

بود در خاکساری عشق مغرور

جنون از چوب گل بر دار منصور

چراغ دولتش را دل ز خود جمع

بود چون لاله، هم فانوس و هم شمع

هما را ز آستانش نیست پرواز

که در اینجا گشوده چشم چون باز

به دست لطف تا از روی تمکین

اشارت کرد طوفان را که بنشین،

نشد دریا همین پر در و گوهر

ازو ماهی برد با پشت خود زر

کف جودش که باشد ابر احسان

درو لعل و گهر برف است و باران

به دستش آشنا تا گشت گوهر

به دریا پشت پا زد چون شناور

گشادی در کف خود چون پسندید

جهان شد زیر دستش همچو خورشید

وگر سرپنجه را غنچه هوس کرد

چو طوطی آسمان را در قفس کرد

دمی کز بزم عیش عالم آرا

به عزم کینه خواهی خیزد از جا،

زمین از بیم زیر پاش لرزد

ز هفت اقلیم، هفت اعضاش لرزد

بساط مجلسش را کی کسی دید

که مژگانش نشد زرین چو خورشید

به وصف مجلس او گر نهد پی

نواپرداز گردد خامه چون نی

چه مجلس، دل ازو محو تجلی

چون مجنون در تماشاگاه لیلی

زمین آیینه از روشن نمایی

درو عکس بساط کبریایی

به هم دوشی درو انجام و آغاز

ز روز و شب بساطش سینه ی باز

قوی مایه ز عشرت روزگارش

بود نوروز یک تحویلدارش

ز گلریزی شمع پرتوافکن

چراغ بلبل و پروانه روشن

ز شرم نکهت گل های دیبا

فکنده نافه را آهو به صحرا

ز باده چشم ها چون لاله رنگین

ز نغمه گوش ها دامان گلچین

به سلک نغمه پردازانش از دور

کند چینی نوازی روح فغفور

پی شمعش به هند اسکندر از روم

فرستاده به پشت آیینه ی موم

فروزان شمعش از آغوش فانوس

ز زیر بال پیدا چشم طاووس

ز بس شمع و چراغ مجلس افروز

درو پروانه را شب، روز نوروز

گدایش تا شده، از نعمت سور

بود پر، کاسه ی چوبین طنبور

نوای چنگ و عود آوازه دارد

کمانچه فکر تیر تازه دارد

چه گویم من ازان آیینه خانه

که روشن شد ازو چشم زمانه

ز حسن این نشیمن، چشم بد دور

که چون مشرق بود سرچشمه ی نور

مه نو نیست این، کز عالم خاک

رسیده موج نور او به افلاک

ز آیینه درو نقاش تقدیر

نموده شبنم گل های تصویر

ز نقاشان معجزکار او، گل

نمی آساید از فریاد بلبل

طراوت بس که افشاند درو آب

شود بیدار، نقش قالی از خواب

نکرد آیینه چندین از جهان کسب

که اندامش چو خوبان است دلچسب

ز شوقش داد صبح آیینه را تاب

به رویش گشت خاکستر سفیداب

فروغ آیینه هایش را چنان است

که گویی خرقه ی روشندلان است

گر اینجا، جم به می خوردن نشیند

در و دیوار را پر جام بیند

وگر تنها درو آید سکندر

ز عکس خویش بیند عرض لشکر

تماشایش گشاید در چو بر چشم

چو نرگسدان شود دل سر به سر چشم

ز هر سویش به تکلیف نظاره

زند آیینه چشمک چون ستاره

سلیم این رشته را از دست بگذار

ملال انگیز باشد طول گفتار

زبان را گرم چون شمع از دعا کن

دو کف را چون پر پروانه واکن

خداوندا به شام زلف خوبان

که افشاند به صبح عید دامان

به شمع حسن، یعنی برق محفل

که فانوس خیال او بود دل

به طاووسی که بزمش جلوه گاه است

به آهویی که نام او نگاه است

به آن مطرب که شد از دلگشایی

چو شمع انگشتش از آتش حنایی

به آن صوتی کزان در سینه ها دل

بود در رقص همچون مرغ بسمل

به آهنگی که چون برلب کشد صف

فغان برخیزد از هر گوش چون دف

به آن آهی که از دل های بی تاب

کشد سر هر نفس چون دود سیماب

به بزم افروزی رنگین چراغی

که از گل انجمن را کرد باغی

به فانوسی که دادش بخت فیروز

ستون دولت از شمع شب افروز

که بر اورنگ شاهی، جاودانی

دهی شاه جهان را کامرانی

درین مجلس فروزان باد جاوید

چراغ عمر او چون ماه و خورشید

بود تا سایه ی ابر بهاری

خرام آموز کبک کوهساری

درین باغش ثناخوان باد بلبل

مبادا سایه اش کم از سر گل

به روزش باد در کف جام خورشید

شبش خوش باد همچون سایه ی بید

شمارهٔ ۲ - مثنوی در باب نابسامانی اوضاع زمان

نبینم خوش زمین و آسمان را

به خیر آرد خدا، کار جهان را

جهان آن روز راحت را تلف کرد

که رسم دوستی را برطرف کرد

نه تنها دوست با دشمن نسازد

که تن با جان و جان با تن نسازد

به هر تن استخوان های بلاسنج

به جنگ افتاده چون اجزای شطرنج

به بدگویی نفس در حرف سازی ست

زبان از طعنه در شمشیربازی ست

به سوراخ دهن های دل آزار

زیان ها مار و دندان بیضه ی مار

نه تنها طبع مردم منحرف شد

مزاج هرچه بینی مختلف شد

چنان شد عام رسم کینه خواهی

که آب آتش زند بر خار ماهی

چنان برق خصومت شد جهان تاب

که اردک می پراند موج از آب

قدح دارد ز مینا خویش را دور

گسسته نغمه، تار عهد طنبور

گهی می چنگ می خواهد، گهی عود

بلی انگور هم دوشاب دل بود

بود در باغ از جرم محبت

به گردن قمریان را طوق لعنت

جهان زان آتش گل برفروزد

که چون پروانه بلبل را بسوزد

کشیده تیغ و گوید چرخ بدخو

محبت کو، مروت کو، وفا کو

ز خصمی کشت و کرد این چرخ غدار

محبت را به گور از فرج کفتار

حقیقت پا کشیده ست از میانه

محبت برطرف شد از زمانه

ز بس کردند مردم روسیاهی

بدل شد با غضب، لطف الهی

به میخانه چنان روی نیاز است

که خشت فرش او مهر نماز است

ز مسجد نعره ی مستان علم زد

مؤذن بانگ از آنجا بر قدم زد

چنان بی رونقی در کعبه افزود

که رنگ از جامه اش برخاست چون دود

به هم، مستوفیان آسمانی

نشستند و ز روی کاردانی

به رزق هرکسی دفتر گشادند

برات از نامه ی اعمال دادند

چو دهقان، ناصحی دانا ندارد

که بردارد هر آن چیزی که کارد

یکی با عارفی گفت ای یگانه

چه مذهب کرده ای خوش در زمانه

بگفتا مذهب و آیین دهقان

که دارد کشته ی خود را به دامان

شمارهٔ ۳ - حکایت مردی که آب در شیر می کرد

شنیدم حیله پردازی ز احشام

که در تزویر بودش چون فلک نام

چو خیل اخترانش گله ای بود

کزان خوردی چو طفلان شیر مقصود

خجسته گله ای کز خوردن گل

شدی حاصل ازیشان روغن گل

چو آهو، شوخ چشمان نکورو

ولی شهری، نه صحرایی چو آهو

مبارک رویشان چون روی دلبر

گوارا شیرشان چون شیر مادر

بجز ایشان ندیده عالم پیر

که در پستان عروسان را بود شیر

ز هریک گشته از حسن نظرتاب

چو چشم گرگ روشن، چشم قصاب

تن پر مو نباشد خوش ز خوبان

ولی با مو خوش است اندام ایشان

ز موی ساقشان افکنده تقدیس

سلیمان را به یاد ساق بلقیس

ز بار دنبه ی سنگین تلاطم

سراسر را شکاف افتاده در سم

چو خیل لشکر شاهان جهانگیر

نموده قلعه های کوه تسخیر

ز جست و خیز در صحرا به آهو

نموده جوهر خود را ز هر مو

ز تسلیم و رضا بر تیغ قصاب

نهاده سر همه چون جدول آب

شبانی داشت همچون عقل هشیار

ز خیل گوسفندانش خبردار

شهنشاهی کزو بی رنج و تشویش

به یک جا آب خوردی گرگ با میش

حصاری گله را حفظش ز آهن

که سنگ انداز آن بودی فلاخن

چو فالیزش به دور تله ی گرگ

فتاده بر سر هم کله ی گرگ

ز صوتش دامن صحرا پر از گل

که نی بودش به لب منقار بلبل

به هامون نغمه اش افکنده آتش

صدای ساز او را کوه دمکش

به وقت نغمه پردازیش در مشت

چو موسیقار، نی بودی هر انگشت

ز شیران گله را او بود غمخوار

چو طفلان عزیزش دایه بسیار

سگ آن گله نفس صاحبش بود

که از روباه بازی بود خشنود

شدی شیری که از آن گله حاصل

درو کردی دو چندان آب داخل

به سوی شهر کردی رو ز صحرا

به دوشش مشک آبی همچو سقا

دکان حیله بگشودی به بازار

جهان چون صبح شیرش را خریدار

گرامی، شیر او در کاسه چوبین

به کشتی قدر دارد آب شیرین

ز حیله داشتی با تیزهوشان

متاعش آب چون گوهرفروشان

ازو آموخت صبح آیین تزویر

که می ریزد ز شبنم آب در شیر

درین تزویرش از بس دید بی تاب

ز خجلت شیر در پیمانه شد آب

تمام عمر، کار او همین بود

ازان غافل که گردون در کمین بود

قضا را آن شبان موسی آثار

که بودی طور او دامان کهسار

خرامان گله سوی کوه می راند

که ابری ناگهان دامن برافشاند

چو غوغا دید از طوفان به دریا

بجنبیدش رگ غیرت در اعضا

به نوعی دجله افشان شد که طوفان

ز حیرت خشک شد چون موج سوهان

شد از تأثیر بارانش ز کهسار

روان سیلی به هرسو اژدهاوار

ز هرسو آنچنان موجی عیان شد

که گفتی کوه در صحرا روان شد

ز بس طوفان ز موجش تند برجست

پل قوس قزح را طاق بشکست

گمان بردی که در دامان صحرا

ز سیر کوه برگشته ست دریا

در آن امواج، فوجی بود خونخوار

که آمد سرخ رو از فتح کهسار

به پیش آن سپاه کینه آلود

دوان از هر طرف کوهی کتل بود

چو رو در ترکتاز آورد بی باک

ازان صحرا ببرد آن گله را پاک

دوان آمد شبان سوی قبیله

بگفت آن را که کارش بود حیله

هرآن آبی که می کردی تو در شیر

که بفروشی به خلق آن را به تزویر،

جهان پا در مکافاتش چو افشرد

شد آن سیلاب و آمد گله را برد

سلیم از کف چرا نیکی گذاری؟

که پاداش عمل در پیش داری

شمارهٔ ۴ - در قحط سال

ز بس شد فعل بد، غماز چون مشک

جهان را شد دماغ آخر ازان خشک

ز خشکی سرو آمد بر لب جو

به پیچ و تاب همچون شاخ آهو

تفاوت نیست از خشکی ایام

میان استخوان و مغز بادام

خضر را از دم آبی نشان نیست

ز مرگ خود خبر هست و ازان نیست

اگرچه بحر در هر کوچه ی موج

ز مرغابی و ماهی داشت صد فوج،

کنون او را همین بر سر حباب است

ولی آن هم هوادار سراب است

برآید بال بط از قحطی آب

کبوتروار خشک از چاه گرداب

هجوم تشنگان بین گاه و بیگاه

که گویی یوسفی افتاده در چاه

طلبکاری نموده خلق بی تاب

به جای آتش از همسایگان آب

به هردل، تشنگی افکنده تابی

که یخ بندد به هرجا هست آبی

ز بس خشکی درو کرده ست تأثیر

گلو را تر نسازد آب شمشیر

نیارد خوردنش مرد سپاهی

که خنجر تشنگی آرد چو ماهی

به جست و جوی آب از جان خسته

ازان پیکان چو پیکان زنگ بسته

خضر از تشنگی در وادی غم

عقیق اندر دهن دارد چو خاتم

نیاید ابر پیش او به سودا

برآمد خشک از بس سنگ دریا

شود گر کاغذ ابری نمایان

ازو دارند مردم چشم باران

بلند از خاک نبود کاغذ باد

به سوی ابر، مکتوبی فرستاد

برای جستجوی آب تیشه

به هرسو می دواند نخل ریشه

چو لاله باغبان دارد به دل داغ

که بیدستان شد از بی حاصلی باغ

نهال از خشکی افتاده ست در پیچ

ز بی برگی ندارد چون الف هیچ

بود سرو چمن بی ابر دلگیر

ازان همچون یتیمان قد کشد دیر

خراج میوه عمری شد که از تاک

نمی آید به پای تخت تریاک

به ناز آن گربه کو را بید پرورد

به موش آسیا می ماند از گرد

دود تا در پی آبی به ناکام

به خود مالید روغن، چشم بادام

ز خشکی رونق گل ها شکسته

دل هر میوه ای در سینه خسته

نشد کار چمن از بید، آسان

نمی آرد دعای گربه، باران

درین خشکی به مرگ دجله و نیل

فشاند خاک بر سر ابر چون فیل

به زیر گرد خشکی بس که شد گم

کند زاهد به آب جو تیمم

ز بس در آب، غرقه دلپذیر است

چو میرد تشنه ای، عید غدیر است

به طرف چشمه سار از دست مرغان

چو آتش، آب شد در سنگ پنهان

ز بیم فوج کبک کوهساری

چو آب کوزه شد دریا حصاری

ز بس خشکی به دریا روی آورد

کند گرداب همچون آسیا گرد

حباب جویبار از دور افلاک

شده چون شیشه ی ساعت پر از خاک

ز خشکی شد دم ماهی به گرداب

غبارانگیز چون جاروب بی آب

ز مرغابی به هرسو داشت فوجی

نه فوجی ماند دریا را، نه موجی

چه سان دهقان نسازد سینه را چاک

عزیزی همچو گندم کرده در خاک

زمین را گاو در تحصیل گندم

شکنجه می کند با انبر سم

ز گندم دیده تا حسن برشته

فریبش خورده چون آدم، فرشته

ز چشم خلق، آب و نان نهان است

جهان را قحط سال آب و نان است

فروشد تا برای قیمت نان

چو گوهر، آب را دزدیده دندان

ز بس آفت، به خرمن های مردم

تولد کرد مور از فرج گندم

ز زنگ فتنه، دهقان را به خانه

شده جو سبز همچون رازیانه

شد ارزان بیضه ی مور جفاکیش

خورد چون مار اما بیضه ی خویش

چو اندام سیه بختان مسجد

شپش افتاده در انبار کنجد

ملخ ره می برد زان جسته جسته

که حرص مزرع او را پای بسته

چو اسبان عرب، تند و جهنده

ندیده هیچ کس اسب پرنده

ز تیغ سبزه با ناخن برد زنگ

به اره شانه سازد تخته ی سنگ

به چشم مور خرمن کرده انگشت

شکسته خوشه چین را با لگد پشت

ز گندم کرده دهر تنگ توشه

مرصع تاج شاهان را چو خوشه

چنان عالم ز بی برگی خراب است

که مرغ از بهر یک دانه کباب است

نمانده عاشقی در یاد بلبل

به یک جو می فروشد خرمن گل

ز جلوه باز مانده کبک و تیهو

زند قمری ز شوق دانه کوکو

نه چتر است آن که ظاهر کرده، افسوس

که نخل ماتم خود بسته طاووس

چو این خشکی علم در عالم افراخت

سموم آسا سوی هندوستان تاخت

جهان آشفته کرد از قحط و تنگی

سواد هند را چون موی زنگی

درین قحطی، مسلمانان گجرات

چو نان بینند، بفرستند صلوات

زبان از تشنگی در این بر و بوم

عیان کرده ز هر فیلی دو خرطوم

سیاهان پی سوی دریوزه برده

به زیر پوست همچون خون مرده

به نقش پا سری هر ناتوان را

که نان پنجه کش پندارد آن را

ز بس بگریست بر احوال مردم

نمانده یک مژه در چشم گندم

ز بی قوتی بتان را پنجه ی نغز

چو موسیقار، خشک و خالی از مغز

اگر حرفی ز خوبان در میان است

حدیث حسن گندمگون نان است

به خانه هرکه بیند میهمان را

خورد در آستین چون فیل نان را

چنان آرند پیش دشمن و دوست

که نان ترش گویی قرص لیموست

نمک از بس درین قحطی گران شد

نمکدان مردمان را سرمه دان شد

سلیمان را بود بر خوان درین شور

نمکدانی به تنگی چون دل مور

نمک را بس که بد خوردند مردم

نشان آن شد از روی زمین گم

ز مصحف آیه ی سوگند حک شد

قسم را کار با نان و نمک شد

ز بی قوتی شده چشم بد و نیک

چو نان و آب مفلس خشک و تاریک

سر از سودای نعمت های الوان

کله را کرده انبان سلیمان

ز همت آن که می آراست خوان را

کنون پنهان خورد چون روزه، نان را

کسی چون خضر اگر آبی گزیند

به تاریکی خورد تا کس نبیند

سلیمان را دل از غم بی حضور است

که تنگی در میان خیل مور است

چو شط چشم خلیفه گر پر آب است

عجب نبود، که بغدادش خراب است

کسی را کی شود سیری میسر

که نان دارد بهای آب گوهر

که این سختی به او هرگز گمان داشت؟

چه شد آن چرب نرمی ها که نان داشت

نشاید سفره ای دیدن به سامان

بجز مطرب، کریمی نیست خوشخوان

بود نان در تنور آن گونه دلخواه

که گویی ماه کنعان است در چاه

عزیز آن کس که دارد میهمان را

کند شیر و شکر، دستارخوان را

بود بیگانه حرف آش در گوش

نمک شد اهل عالم را فراموش

به صد تلخی، چو دریا، کدخدایی

به جوش آورده دیگ شوربایی

فتاده سنگی از این سقف مینا

شکسته کاسه ی همسایه را پا

به خود می پیچد از گوشه نشینی

چو تار زلف خوبان، موی چینی

سگان را در دهن از خوان شاهان

نبینی استخوانی غیر دندان

نخورده گربه ها از خوان امید

بجز باد هوا چون گربه ی بید

به لب حرفی ندارد سفره جز این

که مهمان گر رسد، برخیز و برچین

دل مردم زند از هر کناره

به بوی گوشت خود را بر قناره

نیابد گوشتی قصاب دلگیر

که شاهین ترازو را کند سیر

جهان موشی به صد جان می فروشد

ولی موشی در انبان می فروشد

به هرجا گربه ای از دور دیده

سگ نفس از قفای او دویده

جهان گردیده بر رواس تاریک

سر فرزند خود افکنده در دیگ

ز کیپایی مپرس و از دکانش

بود پستان مادر شیردانش

به دور افکنده زین قحطی ز دامن

ترازو سنگ خود را چون فلاخن

چنین کز خوردنی شد دست کوتاه

شکم را می توان گفتن تهی گاه!

برآورده نی انبان وار، فریاد

سلیمان را ز قحط، انبان پر باد

عبث رستم به فکر هفت خوان است

که یک نان هرکه یابد پهلوان است

گرفته چون گدایان کاسه کشکول

خلیفه از برای آش بهلول

بجز نرگس نبینم سرفرازی

که باشد صاحب نان و پیازی

ز روغن گشت خالی، مغز کنجد

نمانده آرد در انبان سنجد

رود گلچین پی بلبل به بستان

کزو سازد کبابی همچو مستان

به قمری باغبان زان می دهد رو

که خواهد بیضه اش را بهر کوکو

ز قحطی، سوده ی آهن به دندان

دهد خاصیت حلوای سوهان

به دل چون شوق شیرینی نهد بند

سر فرزند باشد کله ی قند

ز بی قوتی ست در هر خانه شیون

ز ناچاری سر شوهر خورد زن

به کشتن گشته هر مادر سزاوار

ز بس فرزند خود را خورده چون مار

وبا شد آبروی کار قحطی

گل مرگی شکفت از خار قحطی

پی دفع خلایق زشتی کار

شده چون گرگ یوسف آدمی خوار

چنان دستی به قتل عام بگشاد

که در تیغ اجل صد رخنه افتاد

نبرد اما ز دست انداز گردون

ز چندین رخنه، یک کس جان به بیرون

خضر تا گشت ازین مرگی خبردار

کفن بر دوش می گردد علم وار

شده نزدیک کز مرگ سیاهان

ازین گلشن برافتد تخم ریحان

اجل سرها ز بس بر باد دادی

منار کله شد هر گردبادی

کثافت فرش در بازار و خانه

مگس حلواخور اهل زمانه

رود بوی بد از هرسو به صد میل

به بینی زان گرفته آستین فیل

ز جوش مرده، گور و گورکن نیست

به غیر از چشم پوشیدن کفن نیست

به هرجا زنده ای هم می شود فاش

بود مرده کشی کارش چو نقاش

چنان از رونق کارش غرور است

که گویی گورکن بهرام گور است

چنان غسال را چین بر جبین است

که پنداری مگر خاقان چین است

ز ناز تخته کش خود کس چه گوید

الهی مرده شو او را بشوید!

ز بس سرها به خاک افکنده گردون

بساط کاسه گر شد روی هامون

نشاید یافتن یک سر، که افلاک

نکرد از دشمنی در کاسه اش خاک

درین کشور چنان خوفی به راه است

که در هر گام، صد سر بی کلاه است

چوما از طالع خود ناامیدیم

چنین وقتی به هندستان رسیدیم

درین کشور همه پامال قحطیم

ز بی قدری متاع سال قحطیم

ز دلگیری به ما حسرت نصیبان

سواد هند شد شام غریبان

به هرکس باشد او را طبع روشن

زمانه کینه دارد خاصه با من

من آن آشفته ی شوریده حالم

که دارد ریشه در آتش نهالم

نداند غنچه ام رسم شکفتن

چکد چون زخم، خون از خنده ی من

چو بادامم ز زخم تیر ایام

دلی دارم ولی چون مغز بادام

ز زخم تیغ دارم یادگاری

نشان ها چون بنای خشت کاری

برم دستی اگر بر غنچه از دور

برآرد خارهمچون نیش زنبور

زند بر سینه ی من شاخ گل تیر

به رویم می کشد آیینه شمشیر

ز حیرانی به عکس من چو جوهر

بود آیینه زندان سکندر

نمی داند به غیر از فتنه زادن

شب گیسو به خون غلتیده ی من

ز غم آسوده ام دارد حزینی

نمی افتد گره بر موی چینی

نگردم همچو ابر از قطره سیراب

بود دریاکشی کارم چو گرداب

دلم را کی ز جام می فتوح است

که موج باده ام سوهان روح است

بود بی سایه دیوارم ز پستی

ندارم جای داغ از تنگدستی

به من زندان بود این باغ دلگیر

فغان بلبلان آواز زنجیر

نفس در سینه ام دایم ز تنگی

به هم پیچیده همچون موی زنگی

به بازاری که بختم گشته رهبر

بود گرد یتیمی آب گوهر

کند بر فکر شعرم خنده تقدیر

که دارم تکیه بر کاغذ چو تصویر

سخن بر من نیفزود آب و تابی

گل کاغذ نمی دارد گلابی

به دعوی خصم اگر با من ستیزد

بجز افتادگی از من چه خیزد

به گاوی شد یکی گوساله گستاخ

فکندش از خصومت شاخ بر شاخ

ز کار او خجل شد گاو مسکین

سپر انداخت پیش او ز سرگین

فغان کز اقتضای دوربینی

پریشانی نرفت از زلف معنی

سواد لفظ بر حالش گواه است

بلی روی پریشانی سیاه است

سلیم این گفتگوی عارفان نیست

گزیری از تقاضای زمان نیست

یکی گفتا قلندر مشربی را

که بی قوتی مرا افکنده از پا

ز ضعفم در تن خشکیده نم نیست

قلندر در جوابش گفت غم نیست

جهان شد خلق افیونی ز تنگی

تو هم باریک شو چون فکر بنگی

زیان بر اهل معنی سود باشد

الهی عاقبت محمود باشد

شمارهٔ ۵ - جنگ ها جو

بیا بلبل که ایام بهار است

گلستان خوش تر از آغوش یار است

صف آرا شد چمن از بید و شمشاد

علمدار سپاهش سرو آزاد

بهار از جنگ دی برگشت فیروز

نوید فتح آورده ست نوروز

شد از فتحش در اطراف زمانه

صدای رعد، کوس شادیانه

به خوشخوانی درآمد مرغ گستاخ

مؤذن وار بر گلدسته ی شاخ

جهان چون روی خوبان گشت پرگل

به سر ابر سیاهش چتر کاکل

به باغ از باد، بوی می شنیدند

کدوها هرطرف گردن کشیدند

چمن شد بس که تنگ از گل، پیاله

ستاده بر سر یک پا چو لاله

چو آهوی ختن، در باغ گردید

ز سایه نافه افکن گربه ی بید

ز موج ابر شد بر روی گرداب

نمایان جوهر آیینه ی آب

زده خیمه به طرف جویباران

کدو همچون سپاه سربداران

چمن می خواهد از شوخی کند ساز

چو گلزار پر طاووس، پرواز

چنان سرسبزی از دورش پدید است

که گویی شعله شاخ سرخ بید است

برون آورده دست از آب عریان

ز شوق آستین لاله مرجان

زد از ذوق عروسی زمانه

دم ماهی به زلف موج شانه

فضای دشت چون دامان گلچین

زبس کز لاله و گل گشت رنگین،

چنان آهو شد از حیرت زمین گیر

که گویی پایش از سم رفته در قیر

کشیده چادر از ابر بهاران

گلستان از برای آب باران

ز بس گل بست آیین زمانه

به طوطی شد قفس آیینه خانه

چمن از آتش گل در گرفته ست

کدو گردن کشی از سر گرفته ست

اگر داری سر و برگ تماشا

نگاه خویش را سرده به صحرا

غزالان را سم از شوخی شکسته

ندارد تاب جستن، کفش جسته

گلستان را همه شب پاسبان است

به خواب روز نیلوفر ازان است

ز کیفیت جهان لبریز چون جام

چمن از ابر چون طاووس در دام

نموده پنجه ی خود غنچه لاله

که می باید درین موسم پیاله

چو مجنون، لیلی از شوق تماشا

به جای پا نهاده سر به صحرا

به خاک از موج گل هرگوشه صد دام

تذروی خفته پنداری به هرگام

چنان گلبن ز گل رنگین نگار است

که گویی چتر طاووس بهار است

چراغان گل است و در گلستان

بود ابر سیه، دود چراغان

مگو خورشید در ابر سیاه است

که فیل نوربخت پادشاه است

شهنشاهی که در صاحبقرانی

بود ثانی و او را نیست ثانی

جهان زیر نگین چون آفتابش

ازان شاه جهان آمد خطابش

فروغ جبهه اش در چشم بینش

چراغ بارگاه آفرینش

شکست هر دلی را مومیایی

چراغ نیک و بد را روشنایی

نشیند همچو ارکان چون مربع

بود مهر فلک، تخت مرصع

کند در انجمن چون چهره تابان

شود روشن دل نیکان و پاکان

بلی آید چو شمعی در میانه

چراغان می شود آیینه خانه

دلش نوشیروانی کز سعادت

نفس را کرده زنجیر عدالت

به زیر چرخ، آن ذات همایون

بود چون در درون خم فلاطون

ز حکمت می تواند لطف او کرد

علاج شیر برفین از تب سرد

ظفر را تخته ی تعلیم تیغش

کلید فتح هفت اقلیم تیغش

فکنده قدرتش شیر افکنان را

شکسته گردن گردن کشان را

برآرد آتش، ار ورزد به او کین

چنارآسا ز خود بهرام چوبین

زد از کینش اگر خاقان چین دم

ز دستش رفت چین آستین هم!

ز عدلش تابد ار نوشیروان رو

سر زنجیر او در گردن او

ز دلش جوهر شمشیر خونخوار

شده از بیم همچون کاه دیوار

ز جودش مفلسان گشته توانگر

گدایان را چو ماهی خرقه پر زر

فلک بر آستانش کرده تسلیم

ز ماه نو، کلید هفت اقلیم

ز روی قهر، هرجا ماجرا کرد

نیارد کوه از بیمش صدا کرد

نویسم وصف جودش چون به نامه

رود آب طلا از جوی خامه

به عهدش رفته از روی تنعم

ز بانگ آسیا در خواب، گندم

زند هرجا ز عاجزپروری دم

گریزد آفتاب از موج شبنم

بود تا در کف دستش همیشه

درو گوهر چو دندان کرده ریشه

شهان را چشم بر دست گدایش

ستون دولت ایشان عصایش

ز لطف او دل آزادگان شاد

بود در سایه ی او سرو آزاد

چنان کوه شکوهش را گرانی ست

که رنگ خاک راهش آسمانی ست

ز خونریزی تیغش چون زنم حرف

سیاهی می شود در خامه شنجرف

ز منعش یاد اگر آرد پیاله

بسوزد می درو چون داغ لاله

بود سجاده ی دین تختگاهش

طریق شرع باشد شاهراهش

درآید چون به طاعت در صف دین

فلک تسبیح می آرد ز پروین

چو ابر افکنده گر سجاده بر آب

شده قبله نما ماهی به گرداب

سر اسلام ازو بر آسمان است

گواه این سخن اسلام خان است

جوان بختی که از تأثیر اقبال

خدا و خلق ازو باشند خوشحال

خلایق در حریم پرده ی راز

چو موسیقار در وصفش هم آواز

فلک قدری که چون خورشید تابان

به خار و گل رساند فیض یکسان

به باغ لطف عامش از تجمل

چراغ خار دارد روغن گل

بود کلکش کلید رزق مردم

به محتاجان صریرش در تکلم

کفش دریا و ابر فیض خامه ست

برات بخشش او گنج نامه ست

غلط در جمع و خرج باغ کم دید

که شست غنچه ی زنبق نبرید

ز بس دزدی به عهد او برافتاد

نمی دزدد هنر شاگرد از استاد

شده خورشید فرش درگه او

کند چون خشت، خواب چارپهلو

سر خصمش نمی خواهد مددکار

رود همچون کدو خود بر سر دار

ز بس شد عجب، خوار از مشرب او

سبک شد از منی سنگ ترازو

زبون اوست خصم تیره کوکب

که باشد روز را پا بر سر شب

به هر سینه که سازد راست انگشت

جهاند چون کمانش تیر از پشت

نگهبان خفته است و پاسبان مست

که عالم را چو حفظش شحنه ای هست

رسیده کار عدل او به جایی

که در هنگام مستی از بنایی،

کند خشتی چو فیل شورش اندیش

کند خاک و فشاند بر سر خویش

همیشه گرچه دزد غارت اندیش

بریدی خانه ی مردم ازین پیش،

کنون آن رسم از بس برفتاده

کمان را کس نمی سازد کباده

به هر کشور که صاحب صوبه گردید

درو هر ده به شهر مصر خندید

چو در بنگاله عدل او علم شد

ستم را دست از تیغش قلم شد

به عهدش همچو صبح صدق اندیش

به یک جا آب خوردی گرگ با میش

ز روی عدل، داد خلق می داد

ولی دریا ز دستش داشت فریاد

نشسته بود روزی عدل گستر

به مسند همچو در آیینه جوهر

که پیدا قاصدی با این خبر گشت

که روی اهل کوچ از قبله برگشت

شدند آن فرقه ی شوریده ایام

طلبکار مدد از اهل آشام

سپاهی آمد از آنجا سوی کوچ

که شد مغز سپهر از شورشان پوچ

ز بس برخاست گردد فتنه، از جوش

زمین با آسمان شد دوش بر دوش

بیان شد ز موج فیل کهسار

نشان پایشان بر هرطرف غار

بساط دهر از فیل و پیاده

نشان از عرصه ی شطرنج داده

برآمد موج از دریا که ایام

ازان تردامنان شد همچو حمام

گروهی سر به سر مجنون و مجهول

بیابانی و صحراگرد چون غول

برای رونمای شهر و منزل

همه مرغ سیاه آورده از دل

گران دیدارشان بر دل چو زنجیر

خنک تر رویشان از روی شمشیر

بود سوراخ گوش از گوششان بیش

غلط گفتم، که از بدخویی خویش،

ز بس بر گوششان سیلی رسیده

شده همچون دف مستان دریده

ز خونخواری بر ایشان خون به از می

کمان و تیر ایشان هردو از نی

زره بینی چو ایشان را بر اندام

بدانی چیست معنی دد و دام

چو بشنید این خبر آن کوه تمکین

وقارش کرد رسم صبر آیین

نشد طبعش ازین اندیشه در تاب

چه غم دارد ز سنگ آیینه ی آب

پس از یک ماه فرمان داد تا فوج

شود دریانشین چون لشکر موج

ضروریات لشکر چون رقم کرد

برادر را به سرداری علم کرد

بود بر سر سپه را فرض، سردار

چو بسم الله در آغاز هر کار

برادر را چو کار افتاد بر سر

که را سوزد برو دل جز برادر؟

به هرکاری برادر باشد انباز

کسی نشنیده از یک دست آواز

فروغ جبهه ی بخت و سعادت

گل اقبال و زین دین و دولت

سیادت خان، چراغ خانه ی زین

ولیکن برق سوزان در صف کین

سوار اسب شد از روی تعجیل

نهنگ آری کجا و حوضه ی فیل

ازو زین، خانه ی اقبال گردید

سر دشمن به ره پامال گردید

فلک در خدمتش از جای برجست

به سان شیشه ی ساعت کمر بست

روان شد با سپاه نصرت آیین

دعا می رفت و از پی فوج آمین

سوی آن ملک، لشکر گشت راهی

ز خشکی و تری چون مرغ و ماهی

روان گردید از دریا نواره

چو در بحر فلک، فوج ستاره

ز دریا خاست آشوبی که طوفان

ز حیرت خشک شد چون موج سوهان

صف امواج آن دریا ز تنگی

به هم پیچید همچون موی زنگی

ز موج از بیم آن خیل خجسته

طناب لنگر دریا گسسته

نهان شد ابر چون دید آن سیاهی

به زیر آب همچون دام ماهی

شد از دریا صدف بر روی هامون

پریشان همچو نقش پای مجنون

گریزان شد صف امواج دریا

چو خیل آهوان بر روی صحرا

صدف می گفت کز تاراج لشکر

یتیم من کجا بیرون برد سر

به ساحل کردی از بیم سپاهی

زر خود را نهان در خاک ماهی

ز تنگی سوده گشت از بس به گرداب

گهر شد در صدف همچون سفیداب

ز خشکی نیز فوجی شد روانه

کزان آمد به لرزیدن زمانه

علم در صف به پوشش های زرین

مزین گشت چون بهرام چوبین

مرصع شد به جوهرهای خوش لون

قطاس فیل همچون ریش فرعون

ز هر سو خود زرین می درخشید

به فرق تیغ بندان همچو خورشید

کمان می شد ز زرپوشان لشکر

که شد کان طلا سد سکندر

ز فوج فیل و اسب دشت پیما

پر از کوه کتل شد روی صحرا

ز جولان سمند بادرفتار

ره خوابیده شد چون موج بیدار

علم بود آن سپه را بر چپ و راست

الف هایی که در انا فتحناست

شدند از گرد رفت از بس به تاراج

زمین داران به مشتی خاک محتاج

به سوی آسمان از شهر و پوره

به سان دیو زد آتش تنوره

پس از چندی که منزل می بریدند

به نزدیکی آن سرحد رسیدند

چو آن جمع پریشان را خبر شد

که از لشکر جهان زیر و زبر شد

هزیمت دادشان بر باد چون خاک

ازان ناپاک [چهران] عرصه شد پاک

سراسر قلعه های آن حوالی

دل خود را ازیشان کرد خالی

چه دید آیا اجل زان خیل کافر

که مهلت دادشان تا سال دیگر

سپاه نصرت آیین چون رسیدند

ز مقهوران اثر برجا ندیدند

چو از بهر امور ملک یا چند

نشست آنجا سپهدار خردمند،

برآمد ابرهای برشکالی

جهان را همچو کهسار از حوالی

شد ابر تیره از اطراف آفاق

فلک پیما چو دود آه عشاق

برای دست طوفان شد ز گرداب

گشاده آستین دریا چو اعراب

جهان از جوش باران گشت پنهان

به زیر آب همچون ملک یونان

چنان ابری از پی هم قطره می ریخت

که گویی زاهدی را سبحه بگسیخت

ز جوش ابر نیسانی به گرداب

نهان شد در نمد آیینه ی آب

ز بس سیلی روان از هر طرف شد

زمین در آب پنهان چون صدف شد

ز گل گفتی که موج دجله و رود

بود چین جبین صندل آلود

خلایق را در آن طوفان پرجوش

رسیدی از لب هر موج در گوش

که دور آدم خاکی سر آمد

زمان آدم آبی در آمد

برآن سر بود ابر برشکالی

که دریا را کند از آب خالی

جهان شد سبز ازان طوفان پرقهر

که گردد رنگ سبز از خوردن زهر

درین طوفان، سپاه نصرت آثار

تهی گردید از آلات پیکار

ز نم افتاد دیگ توپ از جوش

تفک شد همچو شمع کشته خاموش

یلان را خنجر بنیادافکن

شد از زنگار همچون برگ سوسن

نهان آیینه ی تیغ گهرتاب

به زیر سبزه ی زنگار چون آب

ز سبزی شد دلیران را به جرگه

چهار آیینه همچون چاربرگه

ز نم آمد کمان خشک اعضا

به پیچ و تاب همچون موج دریا

عقاب تیر را شد آشیان تر

چو شاهین ترازو گشت بی پر

تفک را از نم ابر جهان تاب

خزینه گشت چون حمام پرآب

ز برق اندازی ابر پرآشوب

نفس از بیم دزدیده به خود توب

ولی از جانب خان فلک شان

چنان می شد همه اسباب سامان،

که شد یک سال منزلگاه آنجا

نخوردند آن سپه آبی ز دریا

روان می کرد اسباب و خزینه

شده مجموعه ی آنها سفینه

سخن کوتاه، چون آن ابر پرشور

پس از نه ماه شد از آسمان دور

ز دریا داد بیرون تاب خشکی

پدید آمد به روی آب خشکی

بساط سبزه دید و گفت گردون

که خوب آمد زمین از آب بیرون

زمین زد غوطه همچون بط به گرداب

برون آمد به رنگ طوطی از آب

به جنبیدن درآمد باز لشکر

زمین و آسمان را رفت لنگر

روان گشتند از دنبال دشمن

همه فولادپوش از خود و جوشن

به خیل کافران هم بهر پیکار

کمرها بسته شد، اما ز زنار

چنان آمد صف کفار در جوش

که بت چون سنگ سودا شد زره پوش

به یکدیگر چو گردیدند نزدیک

جهان از گرد لشکر گشت تاریک

به دریا جنگ را شد جمع اسباب

چو جنگ می کشان در عالم آب

کمانداران چو مهرویان دلکش

زدند از هر طرف دستی به ترکش

در آغوش آمدن شد بی بهانه

کمان چون شاهدان نرم شانه

به سوی دست ها تیر جگردوز

پریدی همچو مرغ دست آموز

یلان را خنجر فولاد می جست

به قصد خصم، همچون ماهی از دست

ز دو جانب دو فوج شورش انگیز

به هم چون موج دریا شد جلوریز

دو لشکر، یعنی آن خلق دو عالم

چو ابر و دود پیچیدند بر هم

ترحم کشته شد اول در آن حرب

ز خون او علم چون شمع شد چرب

مروت همچو عنقا گشت مستور

حیا چون خضر شد از دیده ها دور

چنان برخاست شور از هر کناره

که از آشفتگی مرغ نظاره،

پر خود را ز بس رم کرد ازان جوش

ز مژگان کرد در خانه فراموش

ز یک جانب برآمد ناله ی کوس

ز یک سوی دگر افغان ناقوس

فلک را از دم خود، کرنا داد

به رنگ لاجورد سوده بر باد

نهنگ از بیم آن گردید بیهوش

صدف را گشت گوهر پنبه ی گوش

نفیر از تنگی جا، داد می کرد

ز راه آستین فریاد می کرد

برآمد از تفنگ و توپ جانکاه

زمین و آسمان در ناله و آه

به خیل فتنه جویان توپ رویین

همی کرد از ته دل آه و نفرین

به چرخ افراشت دود تیره خرگاه

تفک را شعله شد شمع نظرگاه

شد آن دریا ز دود کینه خواهی

نهان چون آب حیوان در سیاهی

ز تاریکی به کار خود شده مات

سپه چون خیل اسکندر به ظلمات

نشد ظلمت به نوعی سایه افکن

که بشناسد کسی از دوست، دشمن

متاع نیک و بد می رفت در کار

به یک قیمت در آن تاریک بازار

ز دود تیره شد خورشید نایاب

چو مژگان گشت تیغ او سیه تاب

ز بس می تاخت کشتی از چپ و راست

غبار از کوچه های موج برخاست

عقاب تیر پران، پر به هم زد

خروس عرش، بانگی بر قدم زد

گمان بردی به دریا زان زد و گیر

شترمرغی ست هر موج از پر تیر

تفک را گشت آتش، دزد خانه

تهی کرد آنچه بودش در خزانه

صدای توپ، ماهی را در آن جوش

حباب آسا دریده پرده ی گوش

گهر شد بس که آب از تاب شمشیر

صدف را گشت ازان پستان پر از شیر

ز عکس خنجر اندیشه فرسا

به دریا تنگ شد بر ماهیان جا

ز بس تنگی به دریا دید طوفان

پناه آورد سوی آب پیکان

صف امواج دریا زان زد و گیر

چو موج بوریا شد از نی تیر

به پشتش عکس گرز از بس که زدمشت

صدف را شد شکم پرمهره ی پشت

ز بس مرگ نهنگان دید، بی تاب

گریبان می درید از موج، گرداب

صدف گردید از آمد شد تیر

به دیگ شوربای بحر کفگیر

چنان افراخت تیغ فتنه قامت

به خونریزی، که تا روز قیامت،

عجب کز دامن دریا رود خون

زند آن را صدف هرچند صابون

ز هرسو ریخت از بس کشته در آب

چو خم می پر از خون گشت گرداب

نهنگان در میان خون شناور

به خون آلوده ماهی همچو خنجر

ز خون سرپنجه ی مرغان آبی

نشان می داد از دست کبابی

صدف را شد ز زخم تیغ کینه

چو پشت گوش ماهی، روی سینه

صف امواج از خون دلیران

قطار اشتران سرخ کوهان

تن ماهی ز زخم تیر چون دام

صدف بادام و گوهر مغز بادام

ازان سرها که از شمشیر بیداد

حباب آسا به روی آب افتاد،

برد تا موج ازان ورطه برون سر

کدوها بسته بر خود چون شناور

فکنده پنجه ها تیغ گران سنگ

وزان گردیده دریا پر ز خرچنگ

ز بس انگشت کز دریا پدید است

صدف گفتی که طاس چل کلید است

ز ساق و ساعد از آن کینه خواهی

شده گرداب طشتی پر ز ماهی

شد آخر [از] نسیم لطف یزدان

چو آتش خیل دشمن روی گردان

صف جمعیت ایشان در آن آب

پریشان شد چو بر آیینه سیماب

هزیمت بودشان از بس عنان کش

به زیر پایشان شد آب آتش

روان گشتند بهر کینه خواهی

نهنگان از قفای فوج ماهی

به ساحل بیشه ای پر خار و خس بود

که باد از شاخسارش در قفس بود

درختان چو خیل دیو گستاخ

فکنده از خصومت شاخ بر شاخ

به هم پیچیده بر شاخ درختان

ز تنگی برگ ها چون بیره ی پان

درو از سبزه فرش خاک مخمل

ستون خیمه ی افلاک صندل

درخت عود او آن گونه سرکش

که گردیدی ز بیمش آب آتش

نهال آبنوس آن زنگی مست

که برگش داشت ساق عرش در دست

ز بس دیده فشار از تنگی جا

سیه گردیده اندامش سراپا

فتاده از درختان سایه بر خاک

که می گوید ندارد سایه افلاک؟

به تسخیر فک بر خیل اشجار

درخت جوز هندی گشته سردار

زده چون نوجوانان قبیله

ز برگ خود اتاقه نخل کیله

درخت بر به ریشه داده آغوش

کشد زنجیر خود چون فیل بر دوش

ز نخل انبه ی آن کهنه بیشه

زمین چون انبه گشته پر ز ریشه

ز نخل گدهلش- آن سفله آیین-

چه گویم من، که بر وی باد نفرین

که اوضاعش چو اهل روزگار است

شم پروردن او را کار و بار است

به عزم بیشه آن خیل جگرتاب

برون جستند همچون ماهی از آب

صف ایشان به روی دشت و هامون

پریشان گشت همچون موی مجنون

دلیران دست خونریزی گشادند

چو آتش اندر آن بیشه فتادند

چو در آن حشرگاه شورش آباد

نفیر و کرنا آمد به فریاد،

به صحرا شد پراکنده به یکبار

چو خیل اشتر رم کرده، کهسار

زمین چون آسمان از جای برجست

فلک را سر ازان گردید و بنشست

چنان شد زرد، رنگ اهل پیکار

که تیغ از جوهر خود گشت زرکار

ز ضرب چوب رفته پوست از کوس

وزان در ناله اندامش چو ناقوس

ز برق تیغ رخشان شد زمین گیر

به سان ریشه ی نی، پنجه ی شیر

برآمد زآتش تیغ درخشان

چو موسیقار، فریاد از نیستان

پلنگ از بیم گشته موش سالوس

ز طعنه در صدای گربه طاووس

ز بس سوراخ شد اندامش از تیر

پلنگی بود سایه همره شیر

گریزان فیل از پیش سواره

گنه بود و به دنبالش کفاره

شتابان کرگدن از هر کرانه

دم خود کرده بر خود تازیانه

همی انگیخت ضرب گرز سرکش

ز پشت شیر همچون گربه آتش

ز حیرت مانده آهو از رمیدن

فرامش گشته مرغان را پریدن

گراز از بیم جان گردیده حیران

ز لرزیدن زدی دندان به دندان

دویده بس که هرسو مضطرب وار

گسسته کرگدن را بند شلوار

گریزان فوج فیل از برق شمشیر

شده خرطومشان قندیل پرتیر

اجل شد بر سر پرخاش هرکس

به دیگ توپ بختی آش هرکس

یلان را رفت در اندیشه ی خون

عنان اختیار از دست بیرون

سخن نشنیدن او را بود مطلب

که گوش خویش را خواباند مرکب

ز بس آواز کوس و نای رویین

شده صحرای محشر عرصه ی کین

فلک چون صید وحشی در رمیدن

زمین چون مرغ بسمل در تپیدن

تفک را هر نفس از نقد کینه

تهی می گشت و پر می شد خزینه

یلان را کرنا می کرد آواز

نفیر از پیش رو شد نغمه پرداز

ز جوش گرد در اطراف میدان

شده زنبور خاک آلوده پیکان

زره دام اجل زان شور گشته

ز پیکان، خانه ی زنبور گشته

به هرکس روی کردی تیغ فولاد

زره چون موج دریا کوچه می داد

چو دیوانه ز بس جست از کمان تیر

کمانچه تیر خود را کرد زنجیر

نشسته تیر از بس بر سپرها

نمودی خارپشت اندر نظرها

ز ناوک سینه ها گردیده مجمر

درو از تاب کینه، دل چو اخگر

ز خمیازه کمان یک دم نیاسود

که مخمور شراب عافیت بود

تفک کو در جهانسوزی به نام است

ز جوش عطسه گفتی در زکام است

ز مغز سر عدو را گرز خودکام

شکسته در کلاهش بیضه ی خام

دلیران هریکی در آن زد و گیر

نمودی جوهر خود را چو شمشیر

ز ضرب گرز کین از هر کرانه

شده بالابلندان چارشانه

تفک از هر طرف افتاده بر خاک

جدا از دوش گشته مار ضحاک

ز دست لشکر فیروزی آهنگ

به خیل دشمن از بس عرصه شد تنگ،

گذر می کرد از شست کمانگیر

ز صد دل همچو تار سبحه یک تیر

به خوان رزق مردان سپاهی

نهاده تیر و خنجر مرغ و ماهی

جدا گردیده از تیغ هنرمند

چو خامه تیر نی را بند از بند

شکست از ضرب گرز آهنین مشت

کمان را قبضه، یعنی مهره ی پشت

به دست پردلان از تیر فرسود

چو نارنج هدف، گرز زراندود

خدنگ از جوشن هر دلشکسته

پریدی همچو مرغ دام جسته

چنان زد نیش، پیکان سبکدست

که خون مرده یک نیزه ز جا هست

زره بر تن چنان واجب در آن حال

که آب از بیم نگذشتی ز غربال

ز برق خویشتن تیغ پراعراض

دو تیغه باز گشته همچو مقراض

ترازو تیز در سنجیدن جان

زر پای ترازو بود پیکان

سراپا گشته رخنه از زد و گیر

دم شمشیر همچون شین شمشیر

تفک می خواست هردم مرد میدان

کمان را بود روز عید قربان

زدی بر پشت چون گرز گران، مشت

برون از ناف جستی مهره ی پشت

ازان آتش که تیغ کین برافروخت

به بیشه عود و صندل را به هم سوخت

درخت آبنوسش هندویی بود

که دوران سوختش با صندل و عود

شدند افتاده بر خاک آن سیاهان

فزون از سایه ی برگ درختان

ز خون گردیده سبزه مخمل سرخ

درخت عود او شد صندل سرخ

کمان از ماندگی شد سست بازو

تفک چون خستگان می خورد دارو

ازان پرخاشجویان دلاور

که افتادند بر خاک از دو لشکر،

شده پر دامن صحرا و پشته

ز خون مرده و سیماب کشته

صف دشمن ز کوشش گشت دلگیر

سپر انداختند از بیم شمشیر

یکی از عجز پیش قاتل از تن

برون می کرد همچون مار جوشن

نهاده دست آن یک بر سر دست

شکوه شحنه دست مست می بست

یکی دیده چو خصم بی امان را

به جای تیر، افکنده کمان را

به پیش خصم خود آن یک به زنهار

گرفته کاه بر لب کهرباوار

یکی رفته ز پا، تاب و توانش

گرفته خصم بر پشت کمانش

گریزان دیگری رفتی ز میدان

سر از پا پیشتر چون گوی چوگان

به چشم هریکی از بیم شمشیر

به هم چسبیده مژگان چون پر تیر

کمان افتاد از بس زان روا رو

زمین شد آسمانی پر مه نو

ز تیر ریخته، صحرا نیستان

ز گل های سپر عالم گلستان

چنان افتاد تیغ از هر کرانه

که تیغ کوه گم شد در میانه

ز بس خنجرفشان بودند راهی

شد آن صحرا چو دریا پر ز ماهی

کمند تابدار افتاده بر خاک

تماشا کن چه دامی ساخت افلاک

تفک افتاده در هرسو فسرده

مهیب اما همان چون مار مرده

به پیش مرکبان برق تعجیل

سپر انداخته از نقش پا فیل

حصاری داشتند آن قوم مکروه

چو برج آسمان بر قله ی کوه

حصاری بر فلک آوازه ی او

مه نو حلقه ی دروازه ی او

اساسش چون اساس عشق یعقوب

بنایش چون بنای صبر ایوب

سپهر از عرصه ی او یک سپروار

مه نو رفعتش را کاه دیوار

به پیرامون او چرخ پرافسوس

بود پروانه ای بیرون فانوس

بود کهسار، برج بی شمارش

خروس عرش، کبک کوهسارش

به پیش رفعت او چرخ دوار

کمان حلقه ای بر روی دیوار

جهانش آنچنان سنگین برافراشت

که کوه از سایه اش درد کمر داشت

پرنده بر فرازش کس ندیده

مگر گاهی کزو خشتی پریده

به این گونه حصاری آهنین پی

که بردی هوش از سر دیدن وی،

شد از زور عقابان بناموس

زجا برداشته چون تخت کاوس

ز سنگ تفرقه آن شیشه بشکست

هزاران دیو ازو بر هر طرف جست

بر اسب دیو پیکر، دیوبندان

شتابان از پی آن خودپسندان

یلان را تا فرس گردد ازان تیز

دمیده چون خروس از ساق، مهمیز

توانایی ز پای دشمنان رفت

گریزان تا به کی هم می توان رفت

کمند پردلان از پی گلوگیر

ز نقش پای خود، پاها به زنجیر

سوار بادپا را چون غبار است

پیاده گر همه سام سوار است

به خونریزی دلیران کف گشادند

مروت را عنان از دست دادند

قضا گردید ازان شورش معطل

اجل خود کشته شد در جنگ اول

ز بس کز پشته پر شد روی صحرا

زمین پنداشتی پوشیده دیبا

به دست آنان که زنده اوفتادند

به طوق بندگی گردن نهادند

ز ننگ گردن آن فرقه، شمشیر

ز پیچ و تاب خوردن گشت زنجیر

به هر بتخانه ای، فوجی ازان خیل

به ویرانی روان گشتند چون سیل

ز بس بت پایمال یک به یک شد

سیاه اندام چون سنگ محک شد

ز رسوایی نماندش نام و ناموس

ز بام افتاد طشت بت ز ناقوس

ز بس بتخانه ها ویرانه گردید

دل عشاق ازان بر خویش لرزید

بتان را چهره های ارغوانی

شده چون بت پرستان زعفرانی

بهرمن شد ز کار خود معطل

رخ او ضعف دین را قرص صندل

ز شرم کرده های خویش، زنار

کشیده سر به خود چون حلقه ی مار

به بتخانه مؤذن رفته بر بام

رسانده بر فلک گلبانگ اسلام

ز فیل و کشتی و توپ جهانگیر

به دست آمد فزون از حد تقریر

تفک خود بر سر هم تل هزاران

جهان کشمیر و آن تل، کوه ماران

شد از سرهای آن قوم تبه رای

مناری بر سر هر راه بر پای

صفاهان منفعل شد کز چپ و راست

منارکله را سرکوب برخاست

شد از آسیبشان آسوده عالم

نهادند این زمان سر بر سر هم

نمودی شکلی از هر عضو او رو

منارکله را چون دیو جادو

فرستادی به سوی ملک آشام

نهفته همره هر باد، پیغام

که چون من گر سراپا سر شدی کس

نیاوردی ازین کشور یکی پس

بلی از زندگانی چون شود سیر

زند صیاد خود را شاخ، نخجیر

چو تب فصاد را از مغز خیزد

به دست خویش، خون خویش ریزد

نهد هرکس برون از حد خود پا

عجب دانم که ماند پای برجا

خم شمشیر شاهان است محراب

اطاعت طاعت آن در همه باب

اطاعت جوهر شمشیر عقل است

اطاعت بهترین تدبیر عقل است

بود مغرور را کارش همه شوم

که دارد در دماغش آشیان بوم

جزای کار هرکس در کنار است

جهان در کار مستان هوشیار است

خورد بدمست همچون فیل پرجوش

ز گوش خویش سیلی بر بناگوش

ستوده سرورا! گردون جنابا!

فلک توسن خدیوا! مه رکابا!

بحمدالله که از الطاف بیچون

ترا رو داد این فتح همایون

شدی آرایش هنگامه ی فتح

مبارک باد بر تو جامه ی فتح

جهان را سایه ی تیغ تو آراست

هما از بیضه ی فولاد برخاست

ز بیم آتش قهر تو از تیر

نیستان می گریزد همره شیر

نخواهد در سفر خصم تو اسباب

که زادش خاک ره باشد چو سیلاب

هما با طایر قدر تو در اوج

شکسته بال چون مرغابی موج

ندارد ز آستان تو جدایی

هما باشد ترا مرغ سرایی

گرانمایه کریما! سرفرازا!

محبان پرورا! دشمن گدازا!

خموشی گرچه از مدح تو ننگ است

ولیکن چون دل من وقت تنگ است

اگر یابم امان از عمر چندی

ز آزادی نهم بر خویش بندی

ز مدحت چون کهن اوراق افلاک

گذارم نسخه ای در عالم خاک

که صد طوفان اگر از جای خیزد

ز هم شیرازه ی آن را نریزد

سلیم این رشته را از کف رها کن

ثنا گفتی، کنون فکر دعا کن

دعا گر خیزد از دل، دیر کرده ست

که تا بر لب رسد تأثیر کرده ست

همیشه تا بهار فتح و نصرت

بود مشاطه ی گلزار دولت

ترا هر روز فتحی این چنین باد

سر دشمن به پیشت برزمین باد

شمارهٔ ۶ - وصف و ذم فرس

بود در زیر زینم بادپایی

نه اسبی، بلکه شوخ دلربایی

اسیر کاکلش خوبان دلجو

گرفتار خم فتراکش آهو

به رنگ نیلگون خود را نموده ست

که خوبان عرب را تن کبود است

نماید در نظر زان گوش و گردن

دو غنچه بر سر یک شاخ سوسن

تماشا کن چو می گیرد دمش اوج

که رود نیل گویی می زند موج

گلی کو را جبینش جلوه گاه است

نشان بوسه ی خورشید و ماه است

غلط کردم بیان، کان ماهپاره

بود صبح جبینش را ستاره

ز پرکاری بود غارتگر جان

رکاب زین او چون چشم خوبان

برای من زمانه جهد پر کرد

که مرغی این چنین را دانه خور کرد

چنان باشد به دستش نعل چسبان

که آیینه به دست نوعروسان

پری پیکر، و لیکن دیوزادی

بود هر دست و پایش گردبادی

چو برق از گرم رفتن آتش انگیز

ندیده آتش او خار مهمیز

به وصف تندی آن پی خجسته

رسد معنی به خاطر جسته جسته

روم هرگه به فکر جستن او

نماید منی برجسته ای رو

شدم هرگه به وصفش صفحه آرا

روان شد سطرها چون موج دریا

شود وقت طبیعت آزمایی

ز وصف زین او کاغذ حنایی

ز شوخی همچو شعله آن پریزاد

ز جای خود جهد از جنبش باشد

بود، هرگه که می گردد روانه

به پهلو موج بادش تازیانه

دونده چون خیال نکته سازان

پرنده همچو رنگ عشقبازان

به رقاصی ز شوخی همعنان است

جوش پاک است، رقص او ازان است

رود تا در عنانش آب گستاخ

کند بالادوی در هر رگ شاخ

سوار او به بحر رزم شاد است

که هم کشتی و هم باد مراد است

ز شوخی نیست او را یک زمان تاب

به جای آب، گویی خورده سیماب

ازان او را به یک جا نیست تمکین

که دایم خانه بر دوش است از زین

چو سوی آب خوردن آرد آهنگ

ز شوخی می کند با عکس خود جنگ

بود از تندی این طرفه توسن

چراغ دودمان برق روشن

اگر زنجیر نبود در طویله

نمی استد چو مجنون در قبیله

چو مرغان می پرد این برق آیین

که دارد بال و پر از دامن زین

ز پهنای کفل جلدش زیاده

که شلوار عرب باشد گشاده

مرا عقد دمش دارد هراسان

که نتوان زد گره بر باد آسان

ز شوخی های او در تاب فتراک

گریبان کرده نعل از دست او چاک

زمانی نیست آرامش به یک جا

همیشه گرچه دارد در حنا پا

به جولانگاه او در پاس ناموس

به خود دزدیده دم چون کبک، طاووس

زند از چابکی صد چرخ هموار

به روی خشت نقطه همچو پرگار

ز چشم عیبجو او را چه باک است

که چون آب روان از عیب پاک است

شده شبدیز ازو در جلوه استاد

ازو ناموس گلگون رفته بر باد

به شبرنگش چه سان سنجم ز حیله

که نبود با شبه، در هم طویله

ز بس نرمی که او را در شتاب است

به صدر زین او مخمل به خواب است

پی دعوی تندی آن خوش آهنگ

بود با برق دایم بر سر جنگ

کمر را تنگ ازان در کینه بسته

به خود از نعل، چارآیینه بسته

ز شوخی داده بر تاراج تمکین

ازو بر باد رفته خانه ی زین

ز نعل آهن نگشته پای بستش

که شد از سختی سم زیردستش

به سنگین باری کوه آورد تاب

که بردار و بدو باشند اعراب

شود وصفش به دل هرگه شمرده

روان گردد در اعضا خون مرده

به وقت پویه، تیری برگشاد است

کند چون جمع خود را، گردباد است

ز بس در پویه دارد بی قراری

اگر بر صفحه وصف او نگاری،

شود هر حرف کز نوک قلم دور

روان گردد به روی صفحه چون مور

برو چشم بد اختر زیان شد

ز بیماری در آخر ناتوان شد

شکست آمد ز بیماری سمش را

گره شد آرزو در دل دمش را

ز ضعف لاغری ماند از دویدن

چو نبض مرده افتاد از جهیدن

سمش از ناتوانی گشت پر گرد

عجب خاکی فلک در کاسه اش کرد

ز ضعف تن ترقی کرد حالش

ز گردن شد فزون یک موی یالش!

ز خارش گشته اندامش ختایی

ازو هر موی او جسته جدایی

نمانده بر سر از کاکل نشانه

ز بی مویی دمش چون تازیانه

قناعت می کند هرسال و ماهی

به رنگ کهربا، با برگ کاهی

کند عمری ز ضعف و ناتوانی

به یک جو همچو نرگس زندگانی

ز ضعف و لاغری ترسم که ناگاه

کشد همچون پر مرغش پر کاه

بود پایش ز سستی گاه رفتار

زمین فرسا چو چوب دست بیمار

پی دریوزه ی رفتار، پیوست

گرفته از سم خود کاسه در دست

به نوعی کاهلی بر وی سوار است

که گویی جاده بر پایش جدار است

ز جای خود نمی گردد روانه

شود گر بر تنش رگ تازیانه

سمش افکنده از سستی اندام

به جای نقش پا، نعلی به هر گام

کسی چون او مباد از مستمندی

سوارش گر نداند نعل بندی

نه رنگ او کبود است از زمانه

که شد نیلی تنش از تازیانه

سوارش گر به کعبه رو نهاده

نصیب او شده حج پیاده

لگد می افکند چون ره کند سر

هم از دست و هم از پا چون شناور

همیشه می کند از زین کناره

چو طفل تندخو از گاهواره

ز تعلیمی همیشه بیم دارد

ندانم از که این تعلیم دارد

کشد چون آتش جوعش زبانه

خورد فولاد را چون موریانه

به سان سایه اش افتد به دنبال

به روی هرکه بیند دانه ی خال

به هر سرچشمه کو یک ره نهد گام

تهی گرداندش چون چشمه ی دام

ره دورش به پیش آمد ز مردن

ازان نعلین خود را کرده ز آهن

برو آخر ز بیداد زمانه

کفن جل شد، طویله گورخانه

به چشمم کرد او را مرگ نایاب

ز شوخی رفت از دستم چو سیماب

شده در ماتم او ابر گریان

ز مرگش رفته رنگ از روی میدان

ز بی تابی کند هر لحظه صرصر

برای ماتم او خاک بر سر

ز دلسوزی به مرگش آتش از غم

به خاکستر نشسته بهر ماتم

به پای او زدی دایم تکاپو

شکست از مردن او شاخ آهو

برای ماتم آن برق آیین

شده ماتمسرایی خانه ی زین

مبادا از النگ خلد بیرون

بود محشور با شبرنگ و گلگون

شفاعت خواه بادا پیش داور

براق و دلدل او را روز محشر

شمارهٔ ۷ - تصویرپردازی خیالی از مردی شکمباره به عنوان تمهیدی برای مدح اسلام خان و توصیف سفره نعم او

خامه‌ام برخلاف عادت خویش

سفله‌ای را کشیده است به پیش

آن کج اندیشه‌ای که همچو کمان

بسته دایم برای جنگ میان

وان میانی که کینه قربان است

ترکش تیر او قلمدان است

چون کند بحث، شرم می‌باید

یا گریبان ز چرم می‌باید

صحبتش با مزاج ناهموار

پرخطر چون قمار و راه قمار

چون خر ارغنون بود نالان

از سواری او خر شیطان

پردهٔ گوشش از سخن چینی

پاره شد بس که دید سنگینی

خلق از بیم صحبتش در گرد

خانه بر خانه همچو مهرهٔ نرد

دست بر خوان هرکه کرد دراز

خبث او نان خورش کند چو پیاز

چون مگس، چشم دهر گشته بسی

در کثافت چو او ندیده کسی

شده از موج چرک دامانش

همچو قمری سیه، گریبانش

بود از خبث باطنش بدبو

عرق او چو آب تنباکو

بغل او کتابخانهٔ اوست

گوشهٔ دامنش خزانهٔ اوست

رو در آبی که شست بر لب جو

هر حبابی شد آبخانه درو

از برص گردنش سفید چو غاز

ولی از موج چرک، سینهٔ باز

چشم تنگش به وقت بیداری

گل بابونه است پنداری

چون به یکدیگرش ز خواب نهاد

می دهد آن ز چشم گندم یاد

گفته‌اندش به چشم او مانی

بسته زنار ازان سلیمانی

جگرش خون ز فکر و اندیشه

در دلش حرص دیو در شیشه

آب خضرش نه آرزو باشد

مقصدش نان راه او باشد

هوس خاتم سلیمانش

رفته از دل ز شوق انبانش

چشم بر باز تیزچنگش نیست

در نظر غیر جفت زنگش نیست

مطرب و نغمه‌اش نه منظور است

چشم او را به سیم طنبور است

پیش او نیست قدر یک خشخاش

صحن باغ بهشت را بی آش

در همه محفلی ز طبع لئیم

همچو می مسخره، چو بنگ ندیم

می‌کشد چون چراغ لاله ز سنگ

روغن از چاپلوسی و نیرنگ

به افسون و فسانه از گوهر

افشرد آب را چو پنبهٔ تر

کند افسون او تهی چون کف

سفرهٔ موج را ز نان صدف

می‌برد وقت ناخنک از مشت

همچو تیشه فرو به سنگ انگشت

همچو مرغی که هرزه گرد افتاد

نیست جایی که خایه‌ای ننهاد

گر به پیراهن و قبا رفته

بسته بندی به هرکجا رفته

مرکب حرص اوست بی تابی

موج دریاست بال مرغابی

همه تن همچو موج آب، دهان

بغلش چون صدف پر از دندان

مشرف نان و ناظر سفره

پیک بغرا و شاطر سفره

گربه‌ای مبتلای جوع‌الکلب

دل سیه، روی زرد چون زر قلب

بر زمینش ز پرخوری پهلو

رنج باریک، کرم معدهٔ او

همه تن ضعف و مضطرب چو نسیم

خشک و پرخوار چون عصای کلیم

حرف جوعش اگر کند انشا

باد بر گوش آهوی صحرا

بیم آن از تنش کند هردم

همچو آماس، فربهی را کم

در صف سفره حرص او صفدر

علم جوعش اژدها پیکر

شد طعامی به هر طرف که روان

مردم چشم اوست فلفل آن

هرکجا قاب خشکه‌ای راهی‌ست

پنجهٔ او برآن دم ماهی‌ست

جوع هرگه گلویش افشارد

زان که با کاسه نسبتی دارد

می‌دود بس که از قفای حباب

برده گویی کلاه او را آب

جانب سفره چون کند شبگیر

پَر برآرد عصای او چون تیر

دست چون سوی سفره کرد دراز

حلقه در گوش نان کند ز پیاز

چون اسیران برون کند خفتان

دست تاراجش از تن تفتان

افکند نان همیشه بی پروا

خام در دیگ معده چون بغرا

کرد چشمش ز بس درو تأثیر

شور شد آب چشمه‌سار پنیر

بر سر سفره‌ای که او را دید

ماست دیگر نشد به کاسه سفید

سرکه چون پیش او نهی، بی تاب

با پیاله به سر کشد چو شراب

سوی سبزی چو رو نهد به مصاف

گندنا تیغ خود کند به غلاف

دامن سفره سخت گیرد ترب

چون بر اطراف دام ماهی، سرب

پیش آن بازوی کمندانداز

حلقه سازد کمند خویش، پیاز

چه عجب گر ز بیم آن مردک

نشود سبز در جهان زردک

بود از دست جور آن ملعون

موج زن در دل چغندر خون

شلغم پخته چیست، خام نماند

از کلم خود به غیر نام نماند

نیش دندان او به سان گراز

نرگسی می‌زند به نان و پیاز

رفته از حمله‌اش ز مرغ کباب

همچو مرغان نیم بسمل، تاب

ماهی از بیم او ز بی تابی

شده چون ماهیان سیمابی

پای طوفان چو در رکاب آید

مرغ و ماهی در اضطراب آید

خویش را چون مگس ز تلواسه

افکند لحظه لحظه در کاسه

بر سر سفره چون درست نشست

تا مبادا بپردش از دست

بار اول چو می کشان خراب

بشکند بال‌های مرغ کباب

دو پیازه ز دیدنش تر شد

خشکه از بیم او مزعفر شد

می‌برد بس که سر به کاسه فرو

از سرش قلیه گشت قلیه کدو

حبشی داغدار چهرهٔ اوست

زعفران گرچه زینت هندوست

قاشق و آش رشته زو در شور

همچو طنبور و رشتهٔ طنبور

دید ازو بس که جور دست انداز

آش تتماج گشت دنبه گداز

صحن ماهیچه را غنیم بزرگ

دشمن لنگ بره همچون گرگ

سوی سفره چو سایه گستر گشت

خشک شد خشکه و شله تر گشت

نظر او پلاو را مجذوب

پنجه‌اش صحن خشکه را جاروب

بهر دفعش چو گرز در زد و گیر

مشت خود را گره کند کفگیر

سوی بریان چو دست بُرد سبک

کفن بره گشت نان تنک

به طعامی که دسترس دارد

مرغش از پنجه در قفس دارد

هرگه آهنگ آش غوره کند

موی چینی سفره نوره کند

دهن از لقمه بس که سازد پر

چاک افتاده بر لبش چو شتر

شود، آشش چو دیر پیش نهی

قالب پنجه‌اش چو بهله تهی

بود از دست او ز بس درهم

شده مغز قلم چو نال قلم

خوردن بیضه چون کند بنیاد

وای بر جان بیضهٔ فولاد

پدری نیز داشت همچون خود

در همه دیگ، جوش‌زن چو نخود

بود در آشمالی آن کافر

چون شله گرم تا دم آخر

هرگه از تشنگی شود بی تاب

برف لرزد به کوزه چون سیماب

کرد آهنگ آب یخ چو ز دور

یخ شد از بیم خشک همچو بلور

در سراغ هلیم، دیوانه

به چراغ هریسه پروانه

دایه در کودکی به دامانش

شیردان داده جای پستانش

پی کیپا چو او روانه شود

آفت صدهزار خانه شود

سوی پاچه چو گوش خواباند

به سگ پاچه گیر می‌ماند

بر سر کله چون شبیخون برد

گرد از مغز او به گردون برد

با چنین اشتها، کجا تقدیر

می تواند که سازد او را سیر!

مگر از فیض مطبخ نواب

شکمش پر شود چو مرغ کباب

آن ولی نعمتی که هست جهان

بر سر خوان فیض او مهمان

صبح، دستارخوان ایوانش

مه نو یک رکابی از خوانش

خوان او را صلازنان همراه

درگهش را کتابه بسم‌الله

سفرهٔ همتش به صفهٔ بار

آسمانی‌ست با زمین هموار

سفره‌ای پهن چون سپهر برین

پر ز هر نعمتی چو خوان زمین

میوه بی قدر از فراوانی

هندی و بلخی و خراسانی

خربزه چون بتان شکرریز

کرده دندان برو جهانی تیز

لعبتی دلفریب و پاک سرشت

نازک و نرم همچو حور بهشت

مغز چون انگبین الوندی

پوست چون کاغذ سمرقندی

سوی هندوستان شکرریز

شد روان آب خضر از کاریز

از شمیمش کزان دل آساید

بوی خاک بهشت می‌آید

آب هرگه به پوست افکنده

شده زمزم ز دلو شرمنده

ناز و نعمت به شکر آلوده

کاسهٔ او چو صحن پالوده

نیست از خوان فیض دشمن و دوست

نعمتش خانه زاد کاسهٔ اوست

روح تریاکیان به بال هوس

می‌پرد گرد کاسه‌اش چو مگس

گاه چون عارف نمد بر دوش

گه چو رندان کربلایی پوش

کرد از پختگی چو عزم سفر

دست خود برگرفت ازو مادر

هیکل نغز او سراسر خوب

بود از فربهی چنان مرطوب

که درو گردد از کف مردم

کارد چون استخوان ماهی گم

هندوانه چو سبز ته گلگون

کرده از آب و رنگ دل‌ها خون

آبش آب حیات مخموران

شربت سازگار محروران

مغزش از شهد خویش حلوا شد

پوست از شیره‌اش مربا شد

شده از نقش دانه‌های نهان

پیکرش خلوت سیه چشمان

همچو پروین به خوشهٔ انگور

آب داده جهان ز چشمهٔ نور

دانهٔ خوشه‌اش چو حب نبات

در نباتی نهفته آب حیات

آسمان را نجوم رخشانش

خجل از خایهٔ غلامانش

دانهٔ او ستارهٔ دمدار

سعد، اما نه نحس در آثار

دختری دارد او به پرده نهان

که طلبکار اوست پیر و جوان

خوشهٔ گندم این شنیده مگر

که به یک بطن زاده صد دختر

لیک هر دختری چو لیلی نیست

با شرر پرتو تجلی نیست

رطب آمد ز اقتضای جهان

لقمه‌ای درخور دهن چو زبان

هر دهن باز در تماشایش

در طبق لقمه لقمه حلوایش

از صفا چون ستارهٔ روشن

شهدش انگشت‌پیچ همچو سخن

همچو هندوست کار او وارون

استخوان در درون و مغز برون

استخوان در درون او بنگر

خسته‌ای اوفتاده در بستر

کرده بر نخل او ستاره کمین

موش خرمای دم بریده ببین

رفته چون سوی نخل او به طلب

آستین را جوال کرده عرب

گر به بغداد، سوی نخلستان

بینی، آگه شوی ز راز جهان

خلفا لشکر از جهان رانده

علم و توغشان به جا مانده

نیشکر را چو کلک دانشمند

شده پر شهد ناب، بند از بند

همچو سبزان هند شورانگیز

همه اندام اوست شکرریز

میوه‌ای در خور بزرگان است

خورش فیل دایم از آن است

دوستی بین که همچو دشمن، دوست

از تن او کند به دندان پوست

مرکبش ساخت کودک خیره

مرکبی در دهان او شیره

از سواریش گوی لذت برد

آخر اما چو مفلسانش خورد

انبه خود لقمه‌ای‌ست فرموده

حقه‌ای پر ز صندل سوده

کام‌ها را غذای نوش گوار

دست‌ها را طلای دست افشار

لذتش تا رسد به کام و زبان

می‌کند ریشه در بن دندان

تا دهد میوه‌ای چنین را تاب

می‌شود گردهٔ حلاوت آب

به وجودش ز پاکی طینت

چون توان داد ریشه را نسبت؟

کز لطافت نهالش از بیشه

رسته چون نخل موم بی ریشه

از تماشای نعمت این خوان

چشم را آب ده، دهن را نان

آسمان کاسه لیس این خوان است

خم انگشت ماه نو زان است

سبزی بخت، سبزی خوانش

نمک حسن در نمکدانش

خوردنی‌ها همه تمام عیار

کز مصالح تمام گردد کار

از صفای برنج‌های سفید

چون صدف، کاسه پر ز مروارید

روغن اندر طعام‌ها، گویی

روغن گل بود ز خوشبویی

کند از شغل خود، نه از تقصیر

خادم سفره گر زمانی دیر

می‌پرد خود به جانب اصحاب

همچو مرغ بهشت، مرغ کباب

گردد از بس صفا و رنگینی

روح فغفور، گرد هر چینی

چینی، اما ختایی اندامان

پیکر از نقش موی بی سامان

نقش مو را ندیده هرگز فاش

بجز از نوک خامهٔ نقاش

کرده زانسان بلند صوت و صدا

همچو چینی نواز باد صبا

مگر آرد در آن میان به شمار

صحن ماهیچه، چینی مودار

برگ بغرا لطیف چون نسرین

همه تن گوش از پی تحسین

نازک و نرم و دلکش اندامش

بی سبب برگ گل نشد نامش

رشته را از لطافت پیکر

می‌توان کرد رشتهٔ گوهر

هرکه مهمان شود ز اهل کرم

دهدش لنگ بره مغز قلم

قوشدیلی زبان مرغان است

واقف از سِرّ آن سلیمان است

آورد بهر جوش برهٔ او

ران خود را به پای خود آهو

هرکه گیرد به دست سنبوسه

همچو تعویذ می کند بوسه

دهد از ذوق، دست خود را بوس

دست هرکس رسد به ساق عروس

بس که رویش سفید و نورانی‌ست

حبشی داغدار بورانی‌ست

گر درین خوان ز نعمت الوان

کوتهی نیست همچو صحن جنان

نیست ای عقل جای حیرانی

صاحب سفره کیست، می دانی؟

صاحب، اسلام خان عالی شان

آن وزیر شه و وکیل جهان

آن بزرگی که طفل اگر به قلم

نام او را کند به صفحه رقم

پنجه خویش را پس از صد بوس

جای بر سر دهد چو تاج خروس

کرده خوانش تهی ز شکر و شیر

همچو خشخاش، سفرهٔ انجیر

کرده دستارخوان ز شیر و شکر

سفرهٔ نعمت اینچنین خوشتر

دهد اول، چو گسترد خوان را

نوشدارو ز خنده مهمان را

همه را از نظر دهد تسکین

نقش ایوان او چو صورت چین

تنگ از شوکتش جهان بر جم

وقف اولاد خامه‌اش عالم

رقمش را نشان فیض، رقم

قلمش را نوال، مغز قلم

روسفیدی صحیفه را ز سواد

قلم از نسبت رقم فولاد

قلم و صفحه‌اش انیس و جلیس

چون سلیمان و هدهد و بلقیس

چکد آب طراوت از رقمش

همچو تاک بریده از قلمش

قلم و تیغ شد ازو هم‌پشت

هرکه نشنید حکم این، آن کشت

قلم او کلید گنج گهر

تیغش آیینه‌دار فتح و ظفر

آسمان توسنی که در صف کین

کرده خالی چو ماه نو صد زین

تیغ او تا فکند خوان قتال

هفت خوان را شکست رستم زال

استخوان در وجود رویین تن

شد ز گرزش چو سرمه در هاون

دیده چون کافرش به روز عزا

به زبانش گذشته نام خدا

گر شود خشم او زبانهٔ برق

کوه نالد ز تازیانهٔ برق

قطرهٔ ابر قهر او سیلی‌ست

یک سوار از سپاه او خیلی‌ست

منع شد تا ز عدل او نخجیر

شده منقار باز، ناخن گیر

همچو طفلان به عهد او شهباز

از پر خود شده کبوتر باز

حفظش ار کشت را ندارد پاس

خوشه را برگ خویش گردد داس

شد ز اعجاز نطق او درهم

کار عیسی چو پنجهٔ مریم

عقلش از کار این جهان خراب

با خبر چون ز خاک جلوهٔ آب

فکرش از راز آسمان کبود

قلم موی لاجوردآلود

دست همت چو در زرافشانی

بگشاید، ز تنگ میدانی

می‌کند آفتاب تابان جمع

پنجهٔ خویش را چو رشتهٔ شمع

ابر دستش چو سایه افکن شد

بس که بالید دانه، خرمن شد

مومیایی خلقش انسانی‌ست

نفعش اما زیاده از کانی‌ست

چرب نرمی کند ز بس به سخن

نان سایل فتاده در روغن

بر درش حلقه گشته اهل نیاز

بزم او را صدای سایل، ساز

چون بزرگان شوند بزم آرای

آستان است مطربان را جای

کرده هرگه عزیمت نخجیر

آهوان را گرفته تب چون شیر

عقل پیچد چو رشتهٔ جادو

در پریخانهٔ طویلهٔ او

بحر از موج، وقت طوفانش

می‌دهد یادی از شترخانش

در زمانش ز بس که در ایام

شده آیین مهربانی عام

آهوان را شده‌ست دامنگیر

همچو اهل ختا پرستش شیر

تا دهد گاه تلخ و گه شیرین

سفرهٔ آسمان و خوان زمین

تلخ و شیرین این دو خوان گشاد

وقف خصمان و دوستانش باد

شمارهٔ ۸ - قضا و قدر

شنیدم روزی از خونابه نوشی

چو گل از پاره ی تن خرقه پوشی

نه فکر زندگی او را، نه مرگی

چو سرو آزاده ی بی شاخ و برگی

در معنی به گوش خود کشیده

شده همچون عصای خود جریده

تنش چون شعله با پوشش به پرخاش

کلاهش موی سر چون کلک نقاش

چو دریا کاسه چوبین در میانش

ولی موج گهر تا آسمانش

زده داغ سرش بر گل سیاهی

جنون او را کلاه گاه گاهی

نظرها کرده خضر از بس به سویش

شده در دست نرگسدان سبویش

چو مجنون روز و شب در کوه و صحرا

نبوده فرش خوابش غیر خارا

به زیر خاربن از بی پناهی

شده پرخار اعضایش چو ماهی

هر انگشتش کلید قفل وسواس

جنون او را به سر چون مور در طاس

کناره جو ز خلق از بی رجوعی

چو نقل خویشتن نامش «وقوعی»

که چندی پیش ازین از جوش سودا

مرا شوق سفر انگیخت از جا

ز هر عضوم تپیدن زد چنان سر

که شد پیراهنم دام کبوتر

نبودی یک نفس جایی قرارم

به گردش بود چون گردون مدارم

سرم پا را به ره می کرد تکلیف

به هرسو می دویدم چون اراجیف

دوپای تیزرفتارم به رفتن

شده مقراض در منزل بریدن

کف پایم کبود از سنگ تعجیل

سراپا آبله همچون کف نیل

دمی گر می کشیدم پا به دامان

سرم می گشت همچون جام مستان

ز خورشیدم جهانگردی فزون شد

به ملک مصر شوقم رهنمون شد

چه دیدم، رود نیل چرخ رفتار

چو مستانش ز موج آشفته دستار

یکی دریای ژرفی آسمان تاب

ز زلف موج او هر حلقه گرداب

به عرض شوق، عرضش کرده بازی

چو عمر خضر طولش در درازی

چه آبی، مست و تند و عربده جو

شده از چارموجه، چار ابرو

ز موجش نقش فیل مست معلوم

نهنگ آن فیل را گردیده خرطوم

حبابش وقت طوفان کرده در اوج

شکار اختران با بحری موج

کف آورده به لب هرگه غضبناک

ز دریا آب گشته زهره ی خاک

درو موج از ترشرویی چنان تند

کزان گردیده دندان صدف کند

ز چشم ماهیان فوج در فوج

چراغان بود در هر کوچه ی موج

ز سیمین ماهیان او به گرداب

نمایان جوهر آیینه ی آب

فلک، پیری که در دامان آن رود

به صابون صدف در گازری بود

چه شد گر گوش ماهی پر ثقیل است

که موجش مصرع بحر طویل است

به هرسو کشتی گردون طرازی

نه کشتی، نوعروس پرجهازی

چو رود می گساران نغمه پرداز

چو موسیقار امواجش خوش آواز

زلالش روشنی بخش نظاره

چکیده گویی از چشم ستاره

حبابش از شفق چون چشم مخمور

سواد موج او چون طره ی حور

چو خوبان در کف موجش سفینه

حبابش از زر ماهی خزینه

کند تا تشنگان را عذرخواهی

زلال او زبان دارد ز ماهی

ز بس کز شاخ مرجانش به تنگ است

چو دهقان، اره بر پشت نهنگ است

مزین گشته از صنع الهی

دهان موجش از دندان ماهی

چه وصف او کنم کان بی شمار است

حدیث زلف موجش حرف مار است

مرا واجب شد از دنیا گذشتن

که می بایست ازان دریا گذشتن

ازین اندیشه شد دل ناصبورم

که چون خواهد شد از اینجا عبورم

که ناگه گشت پیری خوب رخسار

چو صبح از دامن دریا نمودار

نمک پرورده ملاح ملیحی

چو کلک نکته پردازان فصیحی

ز کشتی تخت شاهی کرده اسباب

چو مستان پادشاه عالم آب

ز پیری پیکرش مشت خمیری

شده هر تار مویش جوی شیری

دهن چون زاهدان پاکدامان

گسسته رشته ی تسبیح دندان

نظر در انتظار مرگ ناگاه

ز عینک دیده بانش بر سر راه

شده از لاغری بازو چو انگشت

شکم همچون کمان چسبیده بر پشت

به رویش بینی از بس ضعف و اندوه

کشیده تیغ همچون بینی کوه

نمانده قوتش در پنجه ی روح

به یک کشتی سفرها کرده با نوح

ز بس کز ضعف پیری گشته بی تاب

به سویی رفته هرعضوش چو سیماب

به عمر خود چو موج از خواهش دل

قدم ننهاده از دریا به ساحل

به طفلی دایه ی گردون در آن آب

بریده ناف او با ناف گرداب

به وقت صحبت او را بود در کام

زبان از چرب نرمی مغز بادام

چو دید آن ناتوان مضطرب حال

ز دورم بر لب دریا چوتبخال

به سوی من شتابان آمد از راه

سری در رعشه چون شمع سحرگاه

ز افلاسش تنی بیمار دیدم

علاجش شربت دینار دیدم

چو غنچه از گره نقدی گشودم

به خرج همتم چیزی فزودم

به او گفتم که ای آشفته چون گل

قد خم گشته ات این آب را پل

به قید زندگی هرکس اسیر است

ز فکر آب و نانی ناگزیر است

چو داری آب ازین دریای بی بن

بگیر این را بهای نان خود کن

ز گفت و گوی من چون گل برآشفت

ولی بر روی من خندان شد و گفت

چو داغ عشق، ای آشفته کردار

زر خود را به دست خود نگه دار

مرا این شغل از روی هوس نیست

امید مزد کار از هیچ کس نیست

که می جویم رضای آشنایی

خدای همچو من صد ناخدایی

عطای او کشد گر خوان احسان

دهن گردد صدف را پر ز دندان

فشاند ابر فیضش دایم از اوج

ز باران دانه ی مرغابی موج

سحاب لطفش از فیض جهانتاب

به خارستان ماهی می دهد آب

چو گوهر را ز عصمت دیده عاری

به دست بط سپرده پرده داری

ز ضبطش آدم آبی نهانی

کند بر گله ی ماهی شبانی

ز عدلش ظلم شد بحر خطرناک

کزان یک موج باشد مار ضحاک

ز بحرش تر نگردد بال پرواز

ز بس مالیده بط را روغن غاز

بود از پرتو لطفش به گرداب

چراغ چشم ماهی روشن از آب

کجا غم خاطرم را ریش دارد

که او از من، غم من بیش دارد

قناعت چون مرا در کارسازی ست

ز اسباب جهانم بی نیازی ست

حبابم شب به دریا خانمان است

چراغ خانه، چشم ماهیان است

ز سامان نیست آنجا جز هوایی

ز موج افتاده فرش بوریایی

نیم هرگز خجل از روی مهمان

ندارم خانه خواهی غیر طوفان

ز دریا یک دم آبم در سبو نیست

سر و کارم بجز با آبرو نیست

چو ابر از بی سبویی مضطرب حال

ز دریا می برم آبی به غربال

ز فقرم آب باریکی ست در جو

که بر دریا زند چون موج پهلو

صدف نبود که می بینی به گرداب

نهادم نان خشک خویش در آب

به این تلخی کام، از حرص دندان

نکردم تیز بر حلوای سوهان

نکردم خضر راه بینوایی

طمع را چون سلام روستایی

بود ننگم که بگشایم دهان را

ز حرص نان دهم زحمت جهان را

ز حمل خود کشد آن مادر آزار

که دارد در شکم طفل شکم خوار

پی زر کی شوم از حرص راهی

بود گنج روانم فوج ماهی

ز دام ماهی ام هرلحظه کامی ست

مرا هم این چنین با خویش دامی ست

اگر هرگز دهم تن در غم قوت

همین کشتی تنم را باد تابوت

بگفت این و ز روی مهربانی

به صد شوخی و صد شیرین زبانی

به عزت جای داد آن بی قرینه

چو بیت انتخابم در سفینه

چو آن کشتی ز ساحل بادبان شد

به روی آب همچون بط روان شد،

ازان فرزانه پیر لجه پیما

حکایت گونه ای کردم تمنا

که خواهم قصه ای نشنیده گویی

سخن از هرچه گویی، دیده گویی

به گوشم کش چو گوهر داستانی

چو موج افکن برین ره نردبانی

پی گوهرفشانی پیر دانا

لبی جنباند همچون موج دریا

که روزی از تقاضای زمانه

درین دریای ژرف بی کرانه

به کشتی می شدم هرسو شتابان

سوار اسب چوبین همچو طفلان

ز شوق صید ماهی ناشکیبا

تنم در کشتی اما دل به دریا

به چشمم چیزی آمد از ره دور

که می آورد این دریای پرشور

شد از این آب، بعد از موج بسیار

تنی چون سینه ی ماهی نمودار

رفیقی داشتم با خود قرینه

که تنها نیست مصرع در سفینه

بگفتم با رفیق خویش بی تاب

که آتشپاره ای می آورد آب

کشیده رخت بیرون جانش از تن

که آب افکنده بر رویش چو روغن

چو غواصان بیا همت گماریم

که همچون گوهر از آبش برآریم

دهیمش جای در خاکی به صد تاب

که جای گنج باشد خاک، نه آب

شتابان کرد کشتی را روانه

گرفتیمش سر ره عاشقانه

نمی آمد برون آسان، که می جست

تن لغزنده اش چون ماهی از دست

چو عکس آفتاب از موج آبش

برآوردیم با چندین طنابش

به صد زحمت زآب موج پرداز

برآمد چون تذرو از سینه ی باز

نمایان شد در اوج آفتابی

فروزان اختری از برج آبی

رخی چون برگ گل بسیار نازک

تنی همچون دل بیمار نازک

هنوزش خط نرسته از بناگوش

به مرگ عاشقان زلفش سیه پوش

خم آن زلف را رخ در میانه

چراغی بود در زنجیرخانه

برو کردم نظر از مهربانی

به رویش بود رنگ زندگانی

شدم نزدیک آن دلخسته گریان

گرفتم دست او را چون طبیبان

ز نبضش جنبشی چون موج بنمود

حباب آسا هنوزش یک نفس بود

نمودم سرنگون همچون سبویش

دو ساعت آب می رفت از گلویش

روان گر آب دیرش از گلو بود

ز تنگی دهان آن سبو بود

چو چشمه آب می رفت از دهانش

شده آن چشمه را ماهی زبانش

چو آب خورده را آن عشوه انگیز

شکوفه کرد همچون نخل نوخیز،

به کهنه پاره ای پوشیدمش سر

چو گنجی یافت کس، پوشیده بهتر

نیامد آن نهال سیب غبغب

ز بیهوشی به خود یک روز و یک شب

سفیده دم کزین دریای پرشور

عیان شد بادبان کشتی نور

شد، از بس کرد فیض صبح تأثیر

به دریا هر حبابی کاسه ی شیر

ز تحریک نسیم صبحگاهی

به جنبیدن درآمد مرغ و ماهی

ازان مستی چو نرگس دیده بگشود

بجنبید و به خواب راحت آسود

چو صبح از روی دریا کرد قد راست

غبار از کوچه های موج برخاست

دلم شد جمع ازان گل، غنچه کردار

به صیادی نهادم رو دگربار

مبادا کشتی کس در تباهی

مهم در دام و من مشغول ماهی

به سوی او دویدم باز بی تاب

که ناگه چشم بگشود از شکرخواب

مرا چون بر سر بالین خود دید

ز حال خود چو مستان باز پرسید

گل طبعم درآمد در شکفتن

بگفتم آنچه می بایست گفتن

ازو من هم سخن بی تاب جستم

ز گوهر سرگذشت آب جستم

دهن کرد از سخن چون غنچه رنگین

سخن را از تبسم ساخت شیرین

که در دامان این دریای پرشور

دهی باشد چو شهر مصر معمور

فضایش سبز و خرم همچو کشمیر

سواد هند از دوریش دلگیر

عروس اصفهان بسته نگارش

شده شهر حلب آیینه دارش

سوادش چون بیاض صبح پر نور

سیاهی می زند بر شام از دور

ازو تا مصر، یک شب در میان است

به عالم گر بهشتی هست، آن است

دهی زین سان که مثلش کس ندیده ست

پدر بهر مقام من خریده ست

ز کنج ده، فضای شهر به نیست

برای عیش، جایی به ز ده نیست

لب کشت و کنار جویباران

بط می در میان چشمه ساران

کند غارت متاع پارسایی

می و آواز و حسن روستایی

خروشان گله های میش و بره

ز صوت زیر و بم پر، کوه و دره

به مستی کبک را جوجه ز دنبال

دوان چون از پی دیوانه اطفال

ز نقل می مجو در ده نشانه

که باشد نقلدان هر طاق خانه

لبالب سفره ی هر مرد دهقان

ز نعمت همچو انبان سلیمان

ازو بیند ز بس جا را به خود تنگ

کند با کبک، مرغ خانگی جنگ

کبابش را شراب از پی رسیده

ز خونی کز کباب تر چکیده

درین ده داشتم عیش مدامی

ز زلف شاهدانم بود دامی

پی خدمت، غلامان گزیده

چو مژگان پیش چشمم صف کشیده

دل مادر ز مهر من پرآشوب

پدر در عشق من همچشم یعقوب

به خوبی روزگارم طاق می گفت

ز دامادی پدید آمد مرا جفت

به عیشم صرف می شد زندگانی

که ناگه از قضای آسمانی،

ره سیرم به دریابار بنمود

چو ابرم احتیاج آب یم بود

غلامی همره من قد برافراشت

برای غسل کردن رخت برداشت

کشان از هر طرف چون باد، دامان

رسیدم بر لب دریا خرامان

مرا چون دید آن دریای پرجوش

ز شوق من گشود از موج، آغوش

به آبم رهنمون چون گشت دوران

ز سر تا پا شدم چون تیغ عریان

به کشتن چون کسی را برد رهزن

لباسش را برون می آرد از تن

وداع خویشتن کردم به ساحل

در آن دریا شدم چون قطره داخل

نهادم پای خود را چون در آن آب

سرم آمد به گردیدن چو گرداب

برآمد طاقتم را پای از جا

چو عکس ماه افتادم به دریا

به ساحل آن غلام و من به گرداب

نمی باشد کسی را سایه در آب

نبود از هیچ سو چون دستگیری

فرورفتم به دریا تا به دیری

سوی پستی شدم از بس سبکتاز

به سرگوشی بگفتم با صدف راز

نهادم چون سوی زیرزمین گام

سواد اعظمی دیدم عدم نام

درو نگذشت اوقاتم به افسون

که می بایست آنجا گنج قارون

وز آنجا کردم انداز بلندی

به بال موج، پرواز بلندی

به هرجا بود اوجی، پا نهادم

قدم بر عالم بالا نهادم

به من عیسی نفس را کرد زنجیر

شدم از خانه ی خورشید دلگیر

ازان هم رویگردان شد دماغم

نفس کش ورنه کردی چون چراغم

ز زیر خاک تا بالای افلاک

مقامی خوش نکرد این جان غمناک

سخن کوتاه، از بی دست و پایی

ز سعی خویش دیدم نارسایی

چنان در دست و پا شد قوتم کم

که می پیچید همچون موج برهم

به مردن دست در آغوش گشتم

کشیدم دست و پا، بیهوش گشتم

تنم آن تلخی از چرخ دورو برد

که نتوانست آب آن را فرو برد

چو جانم سوی لب عزم از بدن کرد

خدا همچون تویی را خضر من کرد

برآمد عاقبت از لطف بیچون

سبوی من درست از آب بیرون

دگر ره با من آن کان ملاحت

چو مژگانش درآمد در فصاحت

که ای عنقای بختت عرش پرواز

هوادارت همای سایه انداز

ز پیری زلف بختت گر شکن یافت

درین پیری مریدی همچو من یافت

به گل افشاند از لطف تو دامن

خس و خاشاک آب آورده ی من

برآوردی ز آبم چون در پاک

کنون خواهم مرا برداری از خاک

ز همراهی سرم را برفرازی

قدم تا خانه ی من رنجه سازی

مرا از بس که شوق دوستان است

امید وصل بر خاطر گران است

به دوش طاقت مخمور بی تاب

سبوی باده باشد کوه سرخاب

مپرس از دوری من حال خویشان

خبر دارم من از احوال ایشان

در آن ساعت که افتادم به دریا

غلام من خبر برده ست آنجا

پریشان، مادرم را طره چون بید

چو مرغ بیضه ضایع کرده نومید

پدر در ماتمم نوعی فسرده ست

که پندارد جهان را آب برده ست

کنیزان را زمرگم چهره کاهی

چو رنگ خود، غلامان در سیاهی

کنون خواهم قدم در ره گذارم

ز ماتم مردم خود را برآرم

لبش چون جلوه ی این گفتگو داد

مرا گریه، قضا را خنده روداد

ز بس دیدم به حرفش مضطرب حال

جوابم شد گره بر لب چو تبخال

دمی ز اندیشه در آتش نشستم

پس آن گه چون سپند از جای جستم

به خاطرجویی او بی بهانه

نمودم کشتی خود را روانه

به همراهی آن مرغ بهشتی

گرفته پر ز تیر خویش کشتی

سبک گردد در آن ره تا روانه

به کشتی موج می زد تازیانه

نه در کشتی نشاندش دور افلاک

که در تابوت می بردش سوی خاک

قضا را کوشش از ما بیشتر بود

تمام راه با ما همسفر بود

نه کشتی را چنان بی تاب می راند

که آن بیچاره را در آب می راند

به اندک ساعتی طی شد مسافت

نمایان شد ازان ساحل علامت

تواند آن که مرگش سر به پی کرد

دو منزل راه را یک لحظه طی کرد

ازان ده نیز پیدا شد سیاهی

سوادش داده بر ماتم گواهی

عیان بود از در و دیوار آن، غم

درختانش سراسر نخل ماتم

به نزدیکی ساحل چون رسیدیم

ز دریا رخت بر صحرا کشیدیم

در آن ساحل کهن ویرانه ای بود

که غم های جهان را خانه ای بود

خرابی بر دلش نوعی فزوده

که گویی ظالمی را خانه بوده

به جا مانده ازان دیرینه آثار

چو کوه بیستون یک کهنه دیوار

شده مشهور از مه تا به ماهی

زمین از سایه اش در روسیاهی

شکسته آنچنان پا تا سر او

که نتواند نهد بر خاک پهلو

نیندازد حوادث زان دلیرش

که ترسد آسمان ماند به زیرش

گزنده سایه ی آن کهنه دیوار

که در هر مهره ی او بود صد مار

چو دام از رخنه های سینه ی او

نگشتی مرغ، گرد چینه ی او

چو از تأثیر چرخ کینه بنیاد

گذار ما برآن ویرانه افتاد،

ز شوخی با من آن شیرین تکلم

دهن را کرد لبریز تبسم

که ای بر زخم این دلخسته ی غم

شد از چرب نرمی موم و مرهم

دهی تا مژده ای از من به احباب

روان شو سوی ده چون جدول آب

چو مرغ خوش خبر آواز بردار

مرا چون گنج در ویرانه بگذار

که ترسم خلق چون مرگم شنیدند

طمع یکبارگی از من بریدند،

ز غافل دیدنم بی برگ گردند

مرا بینند و شادی مرگ گردند

چو فرمانش مرا زد دست بر پشت

نهادم چون مژه بردیده انگشت

به تعلیم اجل، آن غافل مست

چو سایه زیر آن دیوار بنشست

ازو ویرانه گلزار ارم شد

پی تعظیمش آن دیوار خم شد

چو او بنشست و من برخاستم زود

نشست و خاست پنداری همان بود

برآن ده گشتم از یک لحظه رفتن

چو ابر نوبهاری سایه افکن

چه دیدم، مجمعی از ناصبوران

ز گریه گشته آن ده، شهرکوران

چو مژگان حلقه ای هرسو سیه پوش

ز غم گریان نشسته دوش بر دوش

ز ناخن، چهره ی خوبان چون گل

خراشیده تر از آواز بلبل

بیاض سینه ی خوبان ز سیلی

شده چون سینه ی طاووس نیلی

ز هرسو زلف و گیسوی معنبر

شدی بر باد همچون دود مجمر

چو دیدم حال آن جمع پریشان

کشیدم این گهر در گوش ایشان

که ایام پریشانی سرآمد

گرامی گوهر از دریا برآمد

چو نام گوهر و دریا شنیدند

ز حرف آشنا سویم دویدند

به من گفتند ای پاکیزه گوهر

چه می گویی، بگو یک بار دیگر

گشودم پیش آن آشفته هوشان

دهن چون حقه ی گوهرفروشان

زبان را ساختم چون شعله سرکش

بگفتم سرگذشت آب و آتش

ازان صوتم که آمد بر لب از دل

فراوان شد سماع مرغ بسمل

چنان جستند از جا اهل ماتم

که گفتی خیل زاغی خورد برهم

تمنا بر دل مردم غلو کرد

به یک ویرانه صد دیوانه رو کرد

روان از ده خلایق سوی صحرا

که دارد آدم آبی تماشا

ندیده کس به زیر چرخ دولاب

که آتش زنده بیرون آید از آب

ز بی تابان ماتم خیل در خیل

شتابان سوی آن ویرانه چون سیل

سیه پوشان روانه فوج در فوج

به روی خاک، رود نیل زد موج

کشد تا در بر خود آن بر و دوش

گشوده مادرش چون موج آغوش

پدر در پیش پیش بی قراران

دوان چون برق در ابر بهاران

شتابان سوی او بیگانه و خویش

ولی دیوار آمد بر سرش پیش

پریشان خاطران وقتی رسیدند

که آن گنج گهر در خاک دیدند

من از دنبال ایشان می دویدم

چو گرد کاروان از پی رسیدم

به خاک آن سرو را دیدم چو خفته

قضا می گفت در گوشم نهفته

که از آبش چو دادی رستگاری

روا نبود که در خاکش گذاری

شود چون شعله ی آتش جهانتاب

به خاکش می توان کشتن، نه با آب

چو ظاهر شد به مردم آن علامت

شد آن صحرا چو صحرای قیامت

ز بس برخاست از هرگوشه غوغا

به جوش آمد چو دریا خاک صحرا

به گریه هرکسی طوفان نمودی

به حال او ولی کی داشت سودی

پدر را گر ستم شد کان پسر رفت

ولی او را ستم بیش از پدر رفت

ز مرگش بی قراری داشت مادر

ولی چون او نکردی خاک بر سر

غلامانش اگر ناشاد گشتند

ولی از بندگی آزاد گشتند

کسی نامش نخواهد بعد ازان برد

بلی بیچاره آن کس شد که او مرد

سخن کوتاه، او را با صد افسون

ز زیر خاک آوردند بیرون

در آب دیدگانش غسل دادند

روان بردند و در خاکش سپردند

غرض تا من به سروقتش رسیدم

دوبار او را در آب و خاک دیدم

بلی ما را همیشه دور افلاک

چو آتش می کشد از آب یا خاک

سحرگاهی شنیدم در گلستان

که بلبل این نوا خواندی به بستان

که عیش این چمن ناپایدار است

خزانی با حنای هر بهار است

بقای عمر گل چون خواب صبح است

شکوفه پرتو مهتاب صبح است

چه حاصل زین جهان جز اشک افسوس

بود ماتمسرای شمع، فانوس

مدارا کن که عالم بی مدار است

به ناسازان، جهان ناسازگار است

مکن کوشش که کار دور ایام

به سعی ما نمی گیرد سرانجام

کجا بحر محیط از خار و خاشاک

به جاروب دم ماهی شود پاک

غنیمت دان دو روز زندگانی

که چون سیل بهار است از روانی

چو شاخ گل منه پیمانه از کف

که نقد عمر را این است مصرف

شبی رندی در ایام زمستان

به سر می برد تابوتی شتابان

یکی پرسید ازو کای یار دلکش

که مرده از عزیزان، گفت آتش!

سلیم از غافلی می بینمت مست

نمی دانی قضایی در کمین هست

جهان ویانه ای بس خوفناک است

چه آفت ها که در این آب وخاک است

چرایی این چنین غافل نشسته

برآ از زیر دیوار شکسته

درین دریای خونخوار آشنا کیست

خدا دست تو گیرد، ناخدا کیست

شمارهٔ ۹ - داستان حاتم طایی

بسم الله الرحمن الرحیم

هست عصای ره طبع سلیم

راوی افسانه ی اهل کرم

طوطی پر ریخته، یعنی قلم

نقل کند کز پی سامان کار

قافله ای جمع شد از هر دیار

خاسته چون مهر ز مشرق تمام

عزم سفر کرد به سرحد شام

قافله ای مردم او با صواب

گشته جهان را همه چون آفتاب

نقد خرد، مایه ی بازارشان

جنس هنر بود همه بارشان

از رخشان نور سعادت عیان

بر سرشان بال هما سایبان

شاد و شکفته همه با یکدگر

خنده ی هریک چو گل از روی زر

خیمه زده هرکه سزاوار خود

همچو شکوفه به سر بار خود

غیر جرس هیچ دلی در جهان

ناله نمی کرد در آن کاروان

سایه کن خیمه ای از هر کنار

برطرف دشت چو ابر بهار

مهر چو سر در پس کهسار برد

قافله دستی ز پی بار برد

گشت روان از پی هم کاروان

همچو سرشک از مژه ی عاشقان

هر جرسی زمزمه آغاز کرد

گمشدگان را به ره آواز کرد

کف به لب از مستی بسیار داشت

ناقه ندانم که چه در بار داشت

رفت به تعجیل ز آرامگاه

قافله چون یک دو سه فرسنگ راه

دهر شد از ظلمت شب ناگهان

سرمه کش دیده ی سیارگان

بود شبی چون دل گمره سیاه

تیره درو چون مژه شمع نگاه

رفته خور از عالم و در مرگ او

گشته سیه پوش جهان دورو

گشته ز بس ظلمت شب، روی ماه

همچو رخ صفحه ی مشقی سیاه

برده شبیخون به سر زلف یار

کرده صف لشکر او تار و مار

چون شب هجران ز سحر ناامید

از مه نو زنگی ابرو سفید

شبپره جولانگر این کهنه کاخ

مرغ چمن، غنچه بر اطراف شاخ

چرخ سیه دل، همه دم از شهاب

تیر فکنده ز پی آفتاب

ظلمت شب گشته ز بیم خطر

سرمه ی خاموشی مرغ سحر

زیر فلک همچو زمین مصاف

خفته جهانی به ته یک لحاف

کرد ز بس ظلمت شب اشتلم

قافله سررشته ی ره کرد گم

گشت در آن وادی ظلمت نشان

زنگی شب رهزن آن کاروان

در طلب راه ز نزدیک و دور

قافله سرگشته تر از خیل مور

دست و دل جمله چو از کار شد

آتشی از دور نمودار شد

روی نهادند روان بی قرار

جانب آتش همه پروانه وار

بر اثر شعله در آن روی دشت

یک دوسه فرسنگ چو پیموده گشت

روضه ای آمد به نظر همچو نور

سنگ بنایش همه از کوه طور

فیض ز کثرت شده ظاهر درو

جود و سخا گشته مجاور درو

جمله قنادیل وی و شمعدان

چون دل عاشق شده وقف کسان

دیده ز بس فیض ز هر منظرش

کعبه شده حلقه به گوش درش

شمع درو گشته علم در سخا

داده به دشمن سر خود بارها

جانب آن روضه کسی در زمان

رفت که پرسد خبری زان مکان

گفت به او شخصی ازان سرزمین

مقبره ی حاتم طایی ست این

بار گشودند در آن خوش مکان

بر در او حلقه شد آن کاروان

بیهده گویی ز میان گروه

گفت که ای حاتم دریاشکوه

قافله ی ما شده مهمان تو

چشم نهاده همه بر خوان تو

زود پی مایده تدبیر کن

قافله ی گرسنه را سیر کن

بود هنوز این سخنش بر زبان

کز پی سر گریه کنان ساربان

گفت که خورد آن شتر برق تاز

مهره به دل از فلک حقه باز

این سخنش کرد چو در گوش راه

جست سراسیمه چو از سینه آه

گفت که برند سرش را ز تن

تا که شود مایده ی انجمنم

مردم آن قافله را خاص و عام

داد صلا بر سر خوان طعام

از غم جمازه دل تنگ داشت

با کرم حاتم طی جنگ داشت

رفت سوی تربت او سرگران

چون نگه یار سوی عاشقان

گفت که ای حاتم صاحب کرم

خواستم از جود تو فیضی برم

طوف مزار تو به من شوم شد

همت تو بر همه معلوم شد

یافتم اکنون که چه سان بوده است

جود تو از مال کسان بوده است

چند زنی لاف کرم چون سحاب؟

به که نبخشی دگر از بحر آب

چند کنی ای به سخاوت علم

همچو می از کیسه ی مردم کرم

او شده در طعنه زنی بی قرار

روح کرم پیشه ازو شرمسار

بود خوی افشان ز خجالت به راه

همچو تهیدست بر قرض خواه

صبح که این ناقه ی گیتی نورد

از طرف دشت برانگیخت گرد

صاحب جمازه پی کار خود

گشت فرومانده تر از بار خود

بود سراسیمه که از یک کنار

خاست غباری چو خط از روی یار

شد چو به آن قافله نزدیک تر

ناقه سواری شد ازان جلوه گر

بار شتر اطعمه ی بی کران

ناقه ی دیگر به ردیفش روان

کشت عیان زان دو قوی تن جمل

از طرف بادیه کوه و کتل

ناقه ی صرصرروش خوش تکی

کوه به پشت وی و کوهان یکی

برق عنانی که چو فیل سحاب

هیکل گردن بودش آفتاب

از اثر تندی آن خوش نشان

خاک به رفتار چو ریگ روان

گفتی ازان سان که سبکتاز بود

همچو شترمرغ به پرواز بود

از عرق شرم به گاه درنگ

آینه ی زانوی او بسته زنگ

کوه، شکسته کمر از ران او

جل شده ابر سر کوهان او

چیست به دستش جرس نغمه ساز

شاهد مستی که شود زنگباز

سالکی آزاده ز سامان راه

سینه ی خود در بغلش نان راه

از خورش و مایده ی روزگار

شعله صفت کرده قناعت به خار

کف به لب آورده ز مستی و جوش

بر صفت صوفی پشمینه پوش

بیم وی از دوری منزل نبود

گرچه شتر بود، شتردل نبود

کرده نمایان جل رنگین به ناز

همچو عروسی که نماید جهاز

راند به سرعت شتر آن نوجوان

گشت چو نزدیک به آن کاروان

رفت سوی روضه نخستین چو باد

کرد طوافی ز سر اعتقاد

پس به سر قافله ی بی شمار

سایه فکن گشت چو ابر بهار

مردم آن قافله را جابه جا

داد سوی تربت حاتم صلا

سفره پی مایده ترتیب داد

جانب آن طایفه برد و گشاد

سفره ای از مایده آراسته

یافته دل هرچه درو خواسته

سفره چو برداشته شد از میان

عذرطلب گشت ازیشان جوان

قاعده ی لطف و کرم تازه کرد

رو به سوی صاحب جمازه کرد

گفت گلی از چمن حاتمم

همچو زبان بر سخن حاتمم

دوش ز اندیشه چو خوابم ربود

شعله صفت گرم به چشمم نمود

گفت که امشب ز قضا ناگهان

قافله ای گشت مرا میهمان

مقدمشان گرچه خوش آهنگ بود

وقت چودست و دل من تنگ بود

یک شتر اکنون ز همان کاروان

قرض گرفتم پی ترتیب خوان

خیز که هنگام خور و خواب نیست

در لحدم از پی این، تاب نیست

مایده ای درخور احسان من

آنچه تو دیدی به سر خوان من

همره یک ناقه ی رهوار، زود

جانب آن قافله بر همچو دود

چون رسی آنجا که بود کاروان

پیش رو و مایده را بگذران

معذرت من همه را تازه ده

ناقه به آن صاحب جمازه ده

مردم آن قافله را این سخن

شور برآورد ز جان و ز تن

هرکسی از بهر مرادی چو باد

رو به سوی تربت حاتم نهاد

صاحب جمازه هم انداز کرد

گریه کنان معذرت آغاز کرد

گفت که ای شمع شبستان جود

وی کف تو ابر گلستان جود

بی ادبی کرده ام از حد به در

تو ز ادب کردن من درگذر

چون زدمت دست به دامان چو خار

دامن خود جمع مکن غنچه وار

همچو دلت، روح تو مسرور باد

همچو رخت، خاک تو پرنور باد

شمارهٔ ۱۰ - روی مگردان ز کرم

ای چو گل افکنده هوس های تو

بر سر زر، لرزه بر اعضای تو

داری اگر اصل چو در یتیم

روی مگردان ز کرم چون سلیم

شمارهٔ ۱۱ - در تعریف خر خریدن ساده لوح

ساده دلی را ز پی راه دور

گشت خری چون خرعیسی ضرور

جانب بازار چو شد جلوه گر

دید فضایی چو جهان پر ز خر

آمده دلال به وصف خران

معرکه آرا چو سخن پروران

بانگ برآورد که صاحب خرد

کو، که ز من این خر مصری خرد

خر نه، یکی آهوی صحرانورد

با تک او تندی صرصر به گرد

از فرس عمر سبکتازتر

وز خر طنبور خوش آوازتر

توشه کش راحله ی رهروان

با خر عیسی ز شرف همعنان

در دم رفتار چو موج هوا

چاردوال است برو دست و پا

بانگ ز راکب نشنیده ست سخت

چوب ندیده ست مگر بر درخت

چارستون کرسی عرش ثبات

ساق و سم او چو قلم در دوات

همچو سبو پشت و شکم بی خلل

گرد و پر او را چو صراحی کفل

عنصر بادیش همه در دماغ

خاک ز نقش سم او سنگداغ

مستمع حرف نشیب و فراز

گوش ازان کرده به هرسو دراز

گاو فلک جستی ازین خر ز جا

شاخ نداده ست ازانش خدا

کوه شکسته کمر از مشت او

پهن تر از روی زمین پشت او

شد دل سنگ از سم او لخت لخت

بس که گرفته ست برو کار سخت

از شکم و دم و خروش و صدا

صاحب طبل و علم و کرنا

عرعر او زینت باغ جهان

مغز سرش ماحضر خواجگان

چشم چو بر سوی عمودش گشاد

قاضی کیرنگ به تنبان نهاد

گر لگدافکن شود، او را ز پا

نعل رود چون مه نو بر هوا

لیک ز بس هوش، به این فن بداست

یافته محبوب لگدزن بد است

همچو عروسان ز سخن بسته لب

حلقه به بینی چو بتان عرب

کار نه با نیک و بد مردمش

به بود از ریش منافق، دمش

سوی من ای کاش که آرد گذار

آن که نگردیده بر آهو سوار

خر طلبد هرکه برای سفر

خر به ازین نیست، سخن مختصر

مرد ز دلال چو اینها شنید

مشت زری داد و خرش را خرید

حیله گری بود طلبکار خر

جلوه کنان بر سر بازار خر

دید چو آن ساده ی درویش را

شاد شد و یافت خر خویش را

مرد گرفته سر افسار خر

وز پی خر چون اجل آن حیله گر

غنچه شده از پی خر می دوید

گرچه گره بر دم خر، کس ندید

شعبده باز دگر آن پرفسون

همره خود داشت چو عشق و جنون

آن یکی افسار خر از سر کشید

بر سر خود کرد و چو خر می دوید

وان دگری برد خرش را چو باد

جانب بازار و به دلال داد

چند قدم رفت چو آن ساده دل

ماند خرش را ز قفا پا به گل

یعنی از اندیشه ی خر می دوید

خر چو نهان شد ز نظر، پا کشید

رو به قفا کرد چون آن نیک رای

حیله گر از عجز فتادش به پای

گفت که ای خضر خجسته قدم

بودم از احشام یکی محتشم

بود خری بارکش خانه ام

رونق ازو یافته کاشانه ام

گاه چو ابر از پی آبم روان

گاه چو آتش سوی هیمه دوان

باز چو گشتی ز ره آسیا

کاه کشیدی همه چون کهربا

حرص جفاکار منش هر نفس

بود دل آزارتر از خرمگس

مطلب من بود همین، بار او

کار نه با خوردن و تیمار او

آخور او چون دل صادق تهی

توبره چون کیسه ی عاشق تهی

می شدی از جوع قیامت اساس

گرد سر سنگ، چو گاو خراس

بر تنش از پوست نمانده نشان

چون خر طنبور همه استخوان

پشت وی از زخم چو میدان جنگ

پیکرش از داغ چو نطع پلنگ

گشت مکافات چو معنی نگار

صورت خر کرد ز من آشکار

شد چو پر از پیکر خر پیرهن

زد سر خر، سر ز گریبان من

رفتم ازین غصه برآرم فغان

بانگ خرم گشت بلند از دهان

شد لبم از حرف و حکایت خموش

رفت درازی ز زبان سوی گوش

غنچه صفت شد ز کفم پنجه گم

چون مه نو، ناخن من گشت سم

پا ز قفا خوشه صفت سرکشید

دم ز درازی به سم من رسید

یک نفس القصه به ناکام و کام

شد همه اسباب خریت تمام

بود مرا کار به خربنده ای

چشم به بار همه افکنده ای

بی خبر از محنت بسیار من

سخت تر از کارم، سربار من

بود به پشت من زار حزین

بار بد و نیک، چو گاو زمین

بر تن زار من ازان قلتبان

پوست چو انبان پر از استخوان

قیمتم آخر چو شدش احتیاج

برد به بازار مرا لاعلاج

تا قدم سعد تو ای مشتری

کرد خلاصم ز طلسم خری

مرد فرشته وش نیک اعتقاد

گوش صداقت چو به حرفش نهاد،

صدق شمرد آن همه گفتار را

کرد برون از سرش افسار را

گفت به یک خر، چه ز من کم شود

زین چه نکوتر که خر آدم شود

بی جدل و دعوی و بحث و نزاع

کرد چو یاران عزیزش وداع

شب همه شب مرد فرشته صفت

شکرخدا کرد ازین موهبت

زان چه خبر داشت که زین سان شده

زو خر عیسی، خر شیطان شده

راست شنو را چه خبر از دروغ

شمع کج و راست دهد یک فروغ

از لب هرکس که سخن سر کند

آینه آن را همه باور کند

صبح چو گردید در آن مرغزار

غلغله از جوش خران آشکار،

باز به بازار شد آن بی گناه

تا خر دیگر خرد از بهر راه

توسن نظاره چو هرسوی تاخت

در کف دلال خرش را شناخت

ماند ازین واقعه اندر شگفت

رفت به پیش خر و گوشش گرفت

گفت که آن بار تو بهتر شدی

باز چه کردی که همان خر شدی

آه که در حلقه ی امید و بیم

بود ز من ساده تری هم «سلیم»

گرچه کنم دعوی آزادگی

سوخت مرا حسرت این سادگی

آن که چو شیطان نبود بوالفضول

هرچه بگویی، کند آن را قبول

وان که ز جهل است گلی بر سرش

آیه ی مصحف نشود باورش

من هم از احباب به قدر نصیب

خورده ام از ساده دلی ها فریب

هرکه دل از حیله بداندیش کرد

با کس دیگر نه، که با خویش کرد

هست درین دایره ی گیر و دار

بر خر خود هرکسی آخر سوار

کاش که بر مردم این روزگار

حقه ازین گونه شود آشکار

تا ز حروفش همه خرم شوند

این گله خر، پاره ای آدم شوند

رباعیات

شمارهٔ ۱ : یخ بسته جهان ز بس ز تأثیر هوا

شمارهٔ ۲ : در دل همه در گره گشایی ست خدا

شمارهٔ ۳ : ای ابر، به گلزار تمنا بازآ

شمارهٔ ۴ : خواجه نکند نظر به سوی حلوا

شمارهٔ ۵ : می آیی و مطلب دل این بود، بیا

شمارهٔ ۶ : تا چند به هر بزم که می خوانندت

شمارهٔ ۷ : ای کرده جفای آسمان دلگیرت

شمارهٔ ۸ : دل از غم عشق گلرخان بی تاب است

شمارهٔ ۹ : میخانه طرب خیز چو طبع مست است

شمارهٔ ۱۰ : ای بلبل خوش نغمه، مکان تو کجاست

شمارهٔ ۱۱ : حاسد که همه دعوی لافش پوچ است

شمارهٔ ۱۲ : تشویش سفر با دل ناشاد بد است

شمارهٔ ۱۳ : حال دلم از طرز نوایم پیداست

شمارهٔ ۱۴ : ماییم که داغ دل ما ناسور است

شمارهٔ ۱۵ : این عشق که برق عافیت پرداز است

شمارهٔ ۱۶ : بر هرچه نگاه کردم اسباب غم است

شمارهٔ ۱۷ : دیگر ز بهار، شورش مرغان است

شمارهٔ ۱۸ : مال دنیا که منعمان را جان است

شمارهٔ ۱۹ : رخشت که دمش علامت چوگان است

شمارهٔ ۲۰ : ماییم و دلی که دایم از غم خون است

شمارهٔ ۲۱ : ابروی تو از غمزه دگر پر گره است

شمارهٔ ۲۲ : دیگر ز چمن خرمی اخراج شده ست

شمارهٔ ۲۳ : با من بخت سیاه در بدمهری ست

شمارهٔ ۲۴ : امشب که فلک در پی عشرت سازی ست

شمارهٔ ۲۵ : ای دل چه نشسته ای که فرصت نفسی ست

شمارهٔ ۲۶ : از گریه ی ماست هرکجا طوفانی ست

شمارهٔ ۲۷ : ای خواجه ترا ضعیفی از پیری نیست

شمارهٔ ۲۸ : عارف که به سعی خویش از دنیا رفت

شمارهٔ ۲۹ : دردا که ز دست، یار بگزیده برفت

شمارهٔ ۳۰ : بی جذبه ی دوستان ز جا نتوان رفت

شمارهٔ ۳۱ : در بحر نیابد اگر از فیض تو قوت

شمارهٔ ۳۲ : نوروز شد و زد به گلستان ز فرح

شمارهٔ ۳۳ : جمعند در انجمن چو ارباب عناد

شمارهٔ ۳۴ : ای غمزه ی تو نهاده رسم بیداد

شمارهٔ ۳۵ : عید تو همیشه در طرب سازی باد

شمارهٔ ۳۶ : نوروز تو از گل به قدح سازی باد

شمارهٔ ۳۷ : عید تو به سامان ز طرب سازی باد

شمارهٔ ۳۸ : ایزد ما را ز لطف چون جان می داد

شمارهٔ ۳۹ : چون حرف تب تو در میان می افتد

شمارهٔ ۴۰ : کو ساقی، تا ره مروت سپرد

شمارهٔ ۴۱ : ای آن که مسیح آنچه مجمل دارد

شمارهٔ ۴۲ : در صبر اگرچه دل رسایی دارد

شمارهٔ ۴۳ : بی تاب و تبم چو شمع تن می میرد

شمارهٔ ۴۴ : دیگر به چمن نغمه ی مرغان سرشد

شمارهٔ ۴۵ : درهم دلم از بودن شهر و ده شد

شمارهٔ ۴۶ : از شوق تو خون در دل گل می جوشد

شمارهٔ ۴۷ : آن بلبل مستم که خروشم بردند

شمارهٔ ۴۸ : الماس به زخم دل فگاران ریزند

شمارهٔ ۴۹ : جمعی که به هند رانده از ایرانند

شمارهٔ ۵۰ : در خانه مرا نه بیم ماند و نه امید

شمارهٔ ۵۱ : ماییم درین گلشن پر بیم و امید

شمارهٔ ۵۲ : ای خواجه ترا چه پیرهن می باید؟

شمارهٔ ۵۳ : در باغ، رخت چو سوی گل می آید

شمارهٔ ۵۴ : صبح است و نوای بلبلی می آید

شمارهٔ ۵۵ : هرکس در کینه زد، دل آزاری دید

شمارهٔ ۵۶ : عید است، دکان زهد را تخته کنید

شمارهٔ ۵۷ : ای اهل سخن از کرمت شکرگزار

شمارهٔ ۵۸ : چون چشم حسود است جهان برمن شور

شمارهٔ ۵۹ : افسوس که از شورش این بحر خطیر

شمارهٔ ۶۰ : غیر از تو، حریفان همه ای حضرت میر

شمارهٔ ۶۱ : ای بزم ترا ساغر می مجمره سوز

شمارهٔ ۶۲ : تا شد مه من سرو گلستان طبش

شمارهٔ ۶۳ : بر خواجه ببین و قامت و رفتارش

شمارهٔ ۶۴ : ای از کرم تو بخل دایم در تنگ

شمارهٔ ۶۵ : تا بلبل طبع دارد آهنگ غزل

شمارهٔ ۶۶ : باغی دارم همچو بهشت ای بلبل

شمارهٔ ۶۷ : دارم ز غم تو صد فغان اندر دل

شمارهٔ ۶۸ : تا افتادی ز صدر زین، ناشادم

شمارهٔ ۶۹ : در عشق کجا دمی به عشرت بودم؟

شمارهٔ ۷۰ : ای شاخ گل این حسن قبولت نازم

شمارهٔ ۷۱ : از صحبت آن رشک ملک می ترسم

شمارهٔ ۷۲ : ای حاصل دور سال و ماه عالم

شمارهٔ ۷۳ : خود را چه اسیر غم ایام کنم؟

شمارهٔ ۷۴ : دستی به چمن دراز بر گل نکنم

شمارهٔ ۷۵ : نه دل که چو گل به پیش یاری داریم

شمارهٔ ۷۶ : ما حاصل شاخسار خشکی داریم

شمارهٔ ۷۷ : ای آنکه ترا مدح و ثنا می گویم

شمارهٔ ۷۸ : آسوده نه ایم یک زمان از رفتن

شمارهٔ ۷۹ : در وادی عشق، شعله خس پوش مکن

شمارهٔ ۸۰ : زان طرف کله چو کاکل آید بیرون

شمارهٔ ۸۱ : تا آمدن تو شوق را گشت یقین

شمارهٔ ۸۲ : با هم دو برادر سیه فام ببین

شمارهٔ ۸۳ : ای آن که معانی ز تو محتاج شده

شمارهٔ ۸۴ : مهری به دلم چو نور در باصره ای

شمارهٔ ۸۵ : از تندی مرکب نه ز زین افتادی

شمارهٔ ۸۶ : هرگز نرسانیده سعادتمندی

شمارهٔ ۸۷ : ای ساغر می اگر گهر می بودی

شمارهٔ ۸۸ : ای غیر که همچون مژه از گریه تری

شمارهٔ ۸۹ : از یک طرف آشنا و غیری داری

شمارهٔ ۹۰ : این پیکر زرین که جهان گشته بسی

شمارهٔ ۹۱ : گه منع کنندم ز غم مشتاقی

شمارهٔ ۹۲ : از شورش دریاست دلم غمخورکی

شمارهٔ ۹۳ : ای دشمن اهل سخن از بی سخنی

شمارهٔ ۹۴ : چون شعله ز خویش باش افروختنی

شمارهٔ ۱

یخ بسته جهان ز بس ز تأثیر هوا

شد موجه ی آب همچو موج خارا

در صفحه به شکل نقطه گردیده الف

از بس که شده غنچه ز تاب سرما

شمارهٔ ۲

در دل همه در گره گشایی ست خدا

با ما به سر لطف خدایی ست خدا

مفلس چو شدیم، رو به او می آریم

معشوقه ی روز بینوایی ست خدا

شمارهٔ ۳

ای ابر، به گلزار تمنا بازآ

جای تو چمن بود، ز صحرا بازآ

اورنگ صدف صفا ندارد بی تو

ای گوهر شهوار به دریا بازآ

شمارهٔ ۴

خواجه نکند نظر به سوی حلوا

گویی هرگز ندیده روی حلوا

در خانه ی زین هنوز اگر پای نهد

اسبش مگسی شود به بوی حلوا

شمارهٔ ۵

می آیی و مطلب دل این بود، بیا

نزدیک شدی و شوق افزود، بیا

از روزن دیده، چشم دل بر راه است

ای روشنی دیده و دل، زود بیا

شمارهٔ ۶

تا چند به هر بزم که می خوانندت

از صدرنشینی چو مگس رانندت

ای خانه خراب، مهره ی نرد نه ای

جایی بنشین که بر نخیزانندت

شمارهٔ ۷

ای کرده جفای آسمان دلگیرت

مگریز که سودی ندهد تدبیرت

بنشین که ز نقش پا به هرگام زدن

یک حلقه فزون می شود از زنجیرت

شمارهٔ ۸

دل از غم عشق گلرخان بی تاب است

آغشته به خون چو لاله ی سیراب است

هر جزوی ازان بود بر نوخطی

گویی دل من نسخه ی استکتاب است

شمارهٔ ۹

میخانه طرب خیز چو طبع مست است

دیوار غم از بلندی خم پست است

مردافکنی و زور سبوی می بین

گویی که ز خاک رستم یک دست است!

شمارهٔ ۱۰

ای بلبل خوش نغمه، مکان تو کجاست

آتشکده ی آه و فغان تو کجاست

تا چند درین چمن سراغ تو کنیم

عنقا نه ای، آخر آشیان تو کجاست

شمارهٔ ۱۱

حاسد که همه دعوی لافش پوچ است

از مغز حیا، چو نافش پوچ است

از طبع زبان دراز، معنی مطلب

شمشیر کشیده را غلافش پوچ است

شمارهٔ ۱۲

تشویش سفر با دل ناشاد بد است

با دست تهی چو کار افتاد بد است

راضی شده ام به قرض هم گر باشد

می دانم اگرچه قرض بغداد بد است

شمارهٔ ۱۳

حال دلم از طرز نوایم پیداست

سودا زده ام، ز هر ادایم پیداست

در راه تو چون خامه ی بی پروایان

آشفتگی ام ز نقش پایم پیداست

شمارهٔ ۱۴

ماییم که داغ دل ما ناسور است

از پای فتاده ایم و منزل دور است

احوال خود از کسی چه پنهان داریم

چون زلف، پریشانی ما مشهور است

شمارهٔ ۱۵

این عشق که برق عافیت پرداز است

جان پرور ما چو شعله ی آواز است

بیماری عشق در وجود مردان

همچون تب شیر و یرقان باز است

شمارهٔ ۱۶

بر هرچه نگاه کردم اسباب غم است

چیزی که ازو دلم شود شاد، کم است

ما را به وصال او چه جای شادی ست

در کشتن شمع، صبح تیغ دو دم است

شمارهٔ ۱۷

دیگر ز بهار، شورش مرغان است

وز نغمه چمن چومجلس مستان است

از سبزه زمانه عرصه ی کشمیر است

وز لاله چمن دیار داغستان است

شمارهٔ ۱۸

مال دنیا که منعمان را جان است

فرداست که صرف کار محتاجان است

تا چند به پشت گاو، خر خواهد بود

آخر گذر پوست به سراجان است

شمارهٔ ۱۹

رخشت که دمش علامت چوگان است

در دعوی خود چو گوی در میدان است

رنگین شود از رنگ خوشش دست، مگر

در خانه ی زین تو حنابندان است؟

شمارهٔ ۲۰

ماییم و دلی که دایم از غم خون است

از دایره ی ساختگی بیرون است

موزونی طبع ما بود زینت ما

تقطیع برای طبع ناموزون است

شمارهٔ ۲۱

ابروی تو از غمزه دگر پر گره است

تیری انداز چون کمان به زه است

هر عضوم ازو، جدا نشاطی دارد

در دل عشق تو چون عروسی [به] ده است

شمارهٔ ۲۲

دیگر ز چمن خرمی اخراج شده ست

سامان گل از خزان به تاراج شده ست

پروانه به بخت خویشتن می نازد

بلبل به گل چراغ محتاج شده ست

شمارهٔ ۲۳

با من بخت سیاه در بدمهری ست

زهری ست، اگرچه رنگ او پازهری ست

از حال خراب من خبر می گوید

رنگم که چو زعفران ویران شهری ست

شمارهٔ ۲۴

امشب که فلک در پی عشرت سازی ست

از رقص بتان به بزم آتشبازی ست

قامت ز ادا رقص روانی دارد

گردن ز اصول در صراحی بازی ست

شمارهٔ ۲۵

ای دل چه نشسته ای که فرصت نفسی ست

بشتاب به راه تا صدای جرسی ست

در زیر فلک، پی گرفتاری ما

چون خانه ی صیاد به هر سو قفسی ست

شمارهٔ ۲۶

از گریه ی ماست هرکجا طوفانی ست

وز ناله ی ماست هرکجا افغانی ست

بلبل که به علم ناله افلاطون است

در مکتب ما، طفل «گلستان» خوانی ست

شمارهٔ ۲۷

ای خواجه ترا ضعیفی از پیری نیست

از گرسنگی ست سستی، از سیری نیست

اسبی که کشند بر ورق نقاشان

گر بی حرکت بود ز جوگیری نیست

شمارهٔ ۲۸

عارف که به سعی خویش از دنیا رفت

مرغی به قفس بال همی زد تا رفت

زین چاه که فکر تو به جایی نرسد

منصور به نیم گز رسن بالا رفت

شمارهٔ ۲۹

دردا که ز دست، یار بگزیده برفت

آرام و قرار دل غمدیده برفت

شد دیده سفید و دل سیاه است، که گفت؟

کز دل برود هر آنچه از دیده برفت

شمارهٔ ۳۰

بی جذبه ی دوستان ز جا نتوان رفت

هر راه که نیست رهنما، نتوان رفت

فریاد مؤذن بشنو تا دانی

ناخوانده به خانه ی خدا نتوان رفت

شمارهٔ ۳۱

در بحر نیابد اگر از فیض تو قوت

اورنگ صدف شود گهر را تابوت

گر زان که نه لطف تو برو آب زند

در آتش رنگ خود بسوزد یاقوت

شمارهٔ ۳۲

نوروز شد و زد به گلستان ز فرح

طاووس بهار، چتر از قوس قزح

در بزم ز جوش گل ز بس جای نماند

استاده چو لاله بر سر پای، قدح

شمارهٔ ۳۳

جمعند در انجمن چو ارباب عناد

خیزد ز نفس درازی خامه فساد

از پنج فزون گشت چو ابیات غزل

بر پنجه ی او بود چو انگشت زیاد

شمارهٔ ۳۴

ای غمزه ی تو نهاده رسم بیداد

مژگان تو خونریز چو تیغ جلاد

از داغ جدایی تو هفت اعضایم

مچون نی هفت بند، دارد فریاد

شمارهٔ ۳۵

عید تو همیشه در طرب سازی باد

کار تو چو خورشید سرافرازی باد

در بزم تو چرخ از سرانگشت هلال

چون کاسه ی چینی به خوش آوازی باد

شمارهٔ ۳۶

نوروز تو از گل به قدح سازی باد

با لاله رخان کار تو گلبازی باد

اوراق نشاط را به بزمت دایم

شیرازه ز موج می شیرازی باد

شمارهٔ ۳۷

عید تو به سامان ز طرب سازی باد

انجام نشاط تو در آغازی باد

تا بال همای عید باشد مه نو

اقبال تو در بلندپروازی باد

شمارهٔ ۳۸

ایزد ما را ز لطف چون جان می داد

ای کاش دلی امین ایمان می داد

می آمد ازو بیش ازینها به ظهور

نفس ما را اگر به شیطان می داد

شمارهٔ ۳۹

چون حرف تب تو در میان می افتد

پیمانه ز دست می کشان می افتد

افلاک ز لرزیدن تو می لرزد

برخیز، وگرنه آسمان می افتد

شمارهٔ ۴۰

کو ساقی، تا ره مروت سپرد

یک جام می آرد، غم ما را ببرد

زاهد چه مذاق خیره ای داشته است

نزدیک شده دختر رز را بخورد

شمارهٔ ۴۱

ای آن که مسیح آنچه مجمل دارد

از علم آن را دلت مفصل دارد

راضی شده ام باز به ضعف دل خویش

زین دردسری که قرص صندل دارد

شمارهٔ ۴۲

در صبر اگرچه دل رسایی دارد

با جور فلک چه آشنایی دارد

چون سنگ به او رسد، یقین می شکند

هرچند که شیشه مومیایی دارد

شمارهٔ ۴۳

بی تاب و تبم چو شمع تن می میرد

می میرم اگر آتش من می میرد

از آتش دوزخ دل ما را چه غم است

هندو ز برای سوختن می میرد

شمارهٔ ۴۴

دیگر به چمن نغمه ی مرغان سرشد

از خنده ی گل، ابر بهاری تر شد

از لاله و گلگشت چمن، همچو بهشت

عالم ز بهار، عالم دیگر شد

شمارهٔ ۴۵

درهم دلم از بودن شهر و ده شد

دلگیر ز وضع جمعه و شنبه شد

در سایه ی بخت تیره عمرم بگذشت

چون داغ که در زیر سیاهی به شد

شمارهٔ ۴۶

از شوق تو خون در دل گل می جوشد

شمع از هوست به سوختن می کوشد

از عکس گل روی تو دایم چون گل

آیینه لباس چهره ای می پوشد

شمارهٔ ۴۷

آن بلبل مستم که خروشم بردند

ذوق سخن از لب خموشم بردند

در عالم غفلتم عجب ذوقی بود

افسوس که آن پنبه ز گوشم بردند

شمارهٔ ۴۸

الماس به زخم دل فگاران ریزند

سیماب به جام بی قراران ریزند

در موسم گل، قطره ی باران از ابر

اشکی ست که در وداع یاران ریزند

شمارهٔ ۴۹

جمعی که به هند رانده از ایرانند

چلمرد در سرای سنبل خانند

کو مسهل حکمتی که این تیره دلان

چون خال سفید، عیب هندستانند

شمارهٔ ۵۰

در خانه مرا نه بیم ماند و نه امید

نه قفل کنون به کار دارم، نه کلید

آزادم از اسباب تعلق کردی

چون دزد حنا، روی تو ای دزد سفید!

شمارهٔ ۵۱

ماییم درین گلشن پر بیم و امید

آشفته و تیره روز چون سایه ی بید

از قصه ی عشق، صرفه در خاموشی ست

به ز آنچه بگوییم، چه خواهیم شنید

شمارهٔ ۵۲

ای خواجه ترا چه پیرهن می باید؟

آن جسم کثیف را کفن می باید

از بهر اخ و تف تو چاه مبرز

چون چاه زنخ، پیش دهن می باید

شمارهٔ ۵۳

در باغ، رخت چو سوی گل می آید

رنگی تازه به روی گل می آید

بلبل به بغل دود ترا هر ساعت

کز پیرهن تو بوی گل می آید

شمارهٔ ۵۴

صبح است و نوای بلبلی می آید

زان طره نسیم سنبلی می آید

همچون مژه در دیده ی ما جا دارد

خاری که ازو بوی گلی می آید

شمارهٔ ۵۵

هرکس در کینه زد، دل آزاری دید

از کرده ی خویشتن بسی خواری دید

نرمی ست علاج کینه ی سخت دلان

هموار شود سیل چو همواری دید

شمارهٔ ۵۶

عید است، دکان زهد را تخته کنید

چون آینه دل‌ها همه یک‌لخته کنید

خواهید اگر لطیف و فربه گردد

زنهار بط شراب را اخته کنید

شمارهٔ ۵۷

ای اهل سخن از کرمت شکرگزار

مثقال هنر پیش تمیزت خروار

در عهد تو سامان دگر یافت سخن

آری خرجش کم است و دخلش بسیار

شمارهٔ ۵۸

چون چشم حسود است جهان برمن شور

آواره ی عالمم چو بیت مشهور

صبحم همه شام است، ولی شام فراق

روزم همه شب، ولی شب اول گور

شمارهٔ ۵۹

افسوس که از شورش این بحر خطیر

عاجز گردید ناخدای تدبیر

از موج به موج است گذارم، گویی

مورم که رهم فتاده بر روی حصیر

شمارهٔ ۶۰

غیر از تو، حریفان همه ای حضرت میر

یک جا شده ایم جمع چون شکر و شیر

افکنده بساط عشرتی و داریم

هریک بچه ای به بر، چو شطرنج کبیر

شمارهٔ ۶۱

ای بزم ترا ساغر می مجمره سوز

هر روز ز ایام تو روز نوروز

از گلشن اقبال تو کان خرم باد

خورشید بود یک گل بستان افروز

شمارهٔ ۶۲

تا شد مه من سرو گلستان طبش

از لاله و گل پر است دامان طبش

روزی که خراب می کنی عالم را

ای گریه ی من، جان تو و جان طبش

شمارهٔ ۶۳

بر خواجه ببین و قامت و رفتارش

وان صعوه که شد بینی او منقارش

بالاپوش است در حقیقت او را

چون بال مگس، علاقه ی دستارش

شمارهٔ ۶۴

ای از کرم تو بخل دایم در تنگ

کجواج رود به راه، عذر تو چو لنگ

تا کی به خزانه ام دهی وعده ی زر؟

آتش به خزانه ی تو افتد چو تفنگ!

شمارهٔ ۶۵

تا بلبل طبع دارد آهنگ غزل

تا دل خواند قصیده ی طول امل

باشد به بیاض گردن دشمن تو

شمشیر تو پیش مصرع تیغ اجل

شمارهٔ ۶۶

باغی دارم همچو بهشت ای بلبل

باغی که بود غبار خاکش سنبل

باغی که کهن قلعه ی بنگاله ازو

شد قلعه ی قهقهه ز خندیدن گل

شمارهٔ ۶۷

دارم ز غم تو صد فغان اندر دل

باری چو زمین و آسمان اندر دل

عشقی چو عتاب دشمنان اندر سر

مهری چو حساب دوستان اندر دل

شمارهٔ ۶۸

تا افتادی ز صدر زین، ناشادم

از نسبت مرکب تو خصم بادم

می خواستم این الم مرا هم باشد

چون اسب نداشتم، ز پا افتادم!

شمارهٔ ۶۹

در عشق کجا دمی به عشرت بودم؟

دایم هدف تیر ملامت بودم

تیغش به سرم رسید و از پای گذشت

افسوس که سخت تیزدولت بودم

شمارهٔ ۷۰

ای شاخ گل این حسن قبولت نازم

طرز نگه چشم فضولت نازم

آهنگ سماع تو ز دف بیرون است

چون سرو به رقص بی اصولت نازم!

شمارهٔ ۷۱

از صحبت آن رشک ملک می ترسم

زخمم، ز ملاقات نمک می ترسم

یک خنده به کام دل نکردم هرگز

چون طفل دبستان ز فلک می ترسم

شمارهٔ ۷۲

ای حاصل دور سال و ماه عالم

وی سایه ی لطف تو پناه عالم

تا نام و نشان ز عید در عالم هست

درگاه تو باد عیدگاه عالم

شمارهٔ ۷۳

خود را چه اسیر غم ایام کنم؟

رفتم که شراب عیش در جام کنم

گر دل ز برم رمید، من هم داغی

بر سینه بسوزم و دلش نام کنم

شمارهٔ ۷۴

دستی به چمن دراز بر گل نکنم

تکلیف نوا به هیچ بلبل نکنم

هر گام افتم ز ضعف طالع صدجا

گر تکیه به دیوار توکل نکنم

شمارهٔ ۷۵

نه دل که چو گل به پیش یاری داریم

نه جان که ازو امید کاری داریم

چون شیشه ی ساعت از سپهر ناساز

در سینه همین مشت غباری داریم

شمارهٔ ۷۶

ما حاصل شاخسار خشکی داریم

گل نیست به دست، خار خشکی داریم

وصل تو گرانبهاست ای گوهر و ما

همچون دریا، کنار خشکی داریم

شمارهٔ ۷۷

ای آنکه ترا مدح و ثنا می گویم

نامت چوبرم، نام خدا می گویم

خواهم ز درت بار سفر بربندم

تا حال ثنا، کنون دعا می گویم

شمارهٔ ۷۸

آسوده نه ایم یک زمان از رفتن

اما نکنیم آه و فغان از رفتن

از سیر و سفر چه غم سبکروحان را

کی مانده شود آب روان از رفتن

شمارهٔ ۷۹

در وادی عشق، شعله خس پوش مکن

از زمزمه ی شوق فراموش مکن

بانگ خضر از برای گمراهی توست

گر گوش تو آواز کند، گوش مکن

شمارهٔ ۸۰

زان طرف کله چو کاکل آید بیرون

دود از دل شاخ سنبل آید بیرون

در هر چمنی که روی او گل باشد

از غنچه چو بیضه بلبل آید بیرون

شمارهٔ ۸۱

تا آمدن تو شوق را گشت یقین

بندد ز طرب، خانه ی دل را آیین

خود را برسان که شوق از اندازه گذشت

جایی مکن آرام بجز خانه ی زین

شمارهٔ ۸۲

با هم دو برادر سیه فام ببین

گویی که دوپاره کرده ای یک سرگین

لیکن به قد پست و بلند ایشان

فرق است چو سایه های پیشین و پسین

شمارهٔ ۸۳

ای آن که معانی ز تو محتاج شده

ناموس سخن از تو به تاراج شده

ربطی نبود به نظم و نثرت، گویی

معنی ز قلمرو تو اخراج شده!

شمارهٔ ۸۴

مهری به دلم چو نور در باصره ای

شوری به سرم چو دود در مجمره ای

در بزم ز ناله بینوایم، ای کاش

مطرب ز برای من کشد دایره ای

شمارهٔ ۸۵

از تندی مرکب نه ز زین افتادی

گویم ز چه ای قبله ی دین افتادی

از غیب ترا بشارت فتح رسید

در سجده ی شکر بر زمین افتادی

شمارهٔ ۸۶

هرگز نرسانیده سعادتمندی

از پهلوی خود فیض به حاجتمندی

هرچند که چون پیاله گردید دلم

غیر از خم می ندید دولتمندی

شمارهٔ ۸۷

ای ساغر می اگر گهر می بودی

مقبول جهان کی این قدر می بودی

زین بیش عزیز هر نظر می بودی

ای دختر رز اگر پسر می بودی

شمارهٔ ۸۸

ای غیر که همچون مژه از گریه تری

وز ذوق نوای عاشقی بی خبری

از مرغ قفس ناله شنیدن دارد

گوشی بگشای همچو گل، گرچه کری

شمارهٔ ۸۹

از یک طرف آشنا و غیری داری

وز سوی دگر، کعبه و دیری داری

هر گاه درین دشت تماشاگاهی ست

خوش باشد اگر دماغ سیری داری

شمارهٔ ۹۰

این پیکر زرین که جهان گشته بسی

آرام چو سیماب ندارد نفسی

خورشید مگو، که این سپهر غماز

هر روز ز بام افکند طشت کسی

شمارهٔ ۹۱

گه منع کنندم ز غم مشتاقی

گه طعنه زنندم ز شراب و ساقی

القصه دل سوخته ام نیست دمی

آسوده چو سنگ آتش از چخماقی

شمارهٔ ۹۲

از شورش دریاست دلم غمخورکی

خوش نیست صدای آب جز شرشرکی

بار سفرم کجا به کشتی بودی

چون موج مرا بودی اگر اشترکی

شمارهٔ ۹۳

ای دشمن اهل سخن از بی سخنی

در عیب هنر، کار تو گوهرشکنی

انصاف چگونه در تو گنجد، که پر است

بیرون تو از کبر و درونت ز منی

شمارهٔ ۹۴

چون شعله ز خویش باش افروختنی

ذاتی بود این هنر، نه آموختنی

کو آتش عشقی، که شده در تن من

چون رشته ی شمع، هر رگی سوختنی

دیوان اشعار

غزلیات

قصاید

قطعات

مثنویات

رباعیات

سلیم تهرانی

دیوان اشعار