معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ شهریار

سید محمدحسین بهجت تبریزی متخلص به شهریار، شاعر پارسی‌گوی آذری‌زبان، در سال ۱۲۸۵ هجری شمسی در بازارچه میرزا نصراله تبریزی واقع در چای کنار چشم به جهان گشود. در سال ۱۳۲۸هجری قمری که تبریز آبستن حوادث خونین وقایع مشروطیت بود پدرش او را به روستای قیش قورشان و خشکناب منتقل نمود. دورهٔ کودکی استاد در خاستگاه پدری و در آغوش طبیعت و روستا سپری شد که منظومه حیدربابا مولود آن خاطرات است. او تحصیلات خود را در مدرسهٔ متحده و فیوضات و متوسطهٔ تبریز و دارالفنون تهران گذراند و وارد دانشکدهٔ طب شد. سرگذشت عشق آتشین و ناکام او که به ترک تحصیل وی از رشتهٔ پزشکی در سال آخر منجر شد، مسیر زندگی او را عوض کرد و تحولات درونی او را به اوج معنوی ویژه‌ای کشانید و به اشعارش شور و حالی دیگر بخشید. وی سرانجام پس از هشتاد و سه سال زندگی شاعرانهٔ پربار در ۲۷ شهریور ماه ۱۳۶۷ هجری شمسی درگذشت و بنا به وصیت خود در مقبرة الشعرای تبریز به خاک سپرده شد.

گزیدهٔ غزلیات

غزل شمارهٔ ۱ - مکتب حافظ : گذار آرد مَهِ من گاه‌گاه از اشتباه اینجا

غزل شمارهٔ ۲ - مناجات : علی ای همای رحمت، تو چه آیتی خدا را

غزل شمارهٔ ۳ - غزاله صبا : به چشمک این همه مژگان به هم مزن یارا

غزل شمارهٔ ۴ - هفتاد سالگی : سنین عمر به هفتاد می‌رسد ما را

غزل شمارهٔ ۵ - ارباب زمستان : زمستان پوستین افزود بر تن کدخدایان را

غزل شمارهٔ ۶ - داغ لاله : بیداد رفت لاله بر باد رفته را

غزل شمارهٔ ۷ - طور تجلی : شب به هم درشکند زلف چلیپایی را

غزل شمارهٔ ۸ - در راه زندگانی : جوانی شمع ره کردم که جویم زندگانی را

غزل شمارهٔ ۹ - حالا چرا : آمدی جانم به قربانت ولی حالا چرا

غزل شمارهٔ ۱۰ - ناکامیها : زندگی شد من و یک سلسله ناکامی‌ها

غزل شمارهٔ ۱۱ - دریاچه اشک : طبعم از لعل تو آموخت درافشانی‌ها

غزل شمارهٔ ۱۲ - آشیان عنقا : زین همرهان همراز من تنها تویی تنها بیا

غزل شمارهٔ ۱۳ - سوز و ساز : باز کن نغمه جانسوزی از آن ساز امشب

غزل شمارهٔ ۱۴ - ساز حبیب : صدای سوز دل شهریار و ساز حبیب

غزل شمارهٔ ۱۵ - نقش حقایق : ای چشم خمارین که کشد سرمه خوابت

غزل شمارهٔ ۱۶ - مرغ زخمی : ای جگر گوشه کیست دمسازت

غزل شمارهٔ ۱۷ - دل درویش نوازت : ای چشم خمارین، تو و افسانه نازت

غزل شمارهٔ ۱۸ - خودپرستی خداپرستی : تا چشم دل به طلعت آن ماه منظر است

غزل شمارهٔ ۱۹ - دیدار آشنا : ماهم که هاله‌ای به رخ از دود آهش است

غزل شمارهٔ ۲۰ - بر سر خاک ایرج : ایرجا سر بِدَرآور که امیر آمده است

غزل شمارهٔ ۲۱ - یکشب با قمر : از کوری چشم فلک امشب قمر اینجاست

غزل شمارهٔ ۲۲ - همت ای پیر : پا شو ای مست که دنیا همه دیوانهٔ توست

غزل شمارهٔ ۲۳ - زکات زندگی : شب همه بی تو کار من شکوه به ماه کردن است

غزل شمارهٔ ۲۴ - سپاه من : منم که شعر و تغزل پناهگاه من است

غزل شمارهٔ ۲۵ - چراغ هدایت : کنون که فتنه فرا رفت و فرصت است ای دوست

غزل شمارهٔ ۲۶ - کاروان بی‌خبر : کاروان آمد و دلخواه به همراهش نیست

غزل شمارهٔ ۲۷ - چشم انتظار : ندار عشقم و با دل سر قمارم نیست

غزل شمارهٔ ۲۸ - فریده : هیچ آفریده‌ای به جمال فریده نیست

غزل شمارهٔ ۲۹ - انتحار تدریجی : خجل شدم ز جوانی که زندگانی نیست

غزل شمارهٔ ۳۰ - کنج فنا : سری به سینه خود تا صفا توانی یافت

غزل شمارهٔ ۳۱ - چشم مست : برداشت پرده شمعم و پروانه پرگرفت

غزل شمارهٔ ۳۲ - مسافر مجنون : رفتم و بیشم نبود روی اقامت

غزل شمارهٔ ۳۳ - اشک شوق : دیر آمدی که دست ز دامن ندارمت

غزل شمارهٔ ۳۴ - ملال محبت : گاهی گر از ملال محبت بخوانمت

غزل شمارهٔ ۳۵ - دستم به دامانت : نه وصلت دیده بودم کاشکی ای گل نه هجرانت

غزل شمارهٔ ۳۶ - ویلن تاج‌بخش : شنیده‌ام که به شاهان عشق بخشی تاج

غزل شمارهٔ ۳۷ - دیوان و دیوانه : یا رب مباد کز پا جانان من بیفتد

غزل شمارهٔ ۳۸ - خزان جاودانی : مه من هنوز عشقت دل من فگار دارد

غزل شمارهٔ ۳۹ - گل پشت و رو ندارد : با رنگ و بویت ای گل گل رنگ و بو ندارد

غزل شمارهٔ ۴۰ - شتاب شباب : شباب عمر عجب با شتاب می‌گذرد

غزل شمارهٔ ۴۱ - وداع جوانی : جوانی حسرتا با من وداع جاودانی کرد

غزل شمارهٔ ۴۲ - طغرای امان : آمد آن شاهد دل برده و جان بازآورد

غزل شمارهٔ ۴۳ - ستاره صبح : چو آفتاب به شمشیر شعله برخیزد

غزل شمارهٔ ۴۴ - من نخواهد شد : رقیبت گر هنر هم دزدد از من من نخواهد شد

غزل شمارهٔ ۴۵ - رؤیای جوانی : کاش پیوسته گل و سبزه و صحرا باشد

غزل شمارهٔ ۴۶ - بهار زندانی : بی تو ای دل نکند لاله به بار آمده باشد

غزل شمارهٔ ۴۷ - عیدی عشاق : صبا به شوق در ایوان شهریار آمد

غزل شمارهٔ ۴۸ - یادی از ایرج : خوابم آشفت و سر خفته به دامان آمد

غزل شمارهٔ ۴۹ - افسانه شب : ماندم به چمن شب شد و مهتاب برآمد

غزل شمارهٔ ۵۰ - جلوه جلال : شب است و چشم من و شمع اشک‌بارانند

غزل شمارهٔ ۵۱ - مسافر همدان : مسافری که به رخ اشک حسرتم بدواند

غزل شمارهٔ ۵۲ - سیل روزگار : لبت تا در شکفتن لاله سیراب را ماند

غزل شمارهٔ ۵۳ - سرود ساربان : بهار آمد که بازم گل به باغ و بوستان خواند

غزل شمارهٔ ۵۴ - عید خون : نوجوانان وطن بستر به خاک و خون گرفتند

غزل شمارهٔ ۵۵ - درس محبت : روشنانی که به تاریکی شب گردانند

غزل شمارهٔ ۵۶ - هفت خوان عشق : سبوکشان که به ظلمات عشق خضر رهند

غزل شمارهٔ ۵۷ - بارگاه حافظ : شب‌ها به کنج خلوتم آواز می‌دهند

غزل شمارهٔ ۵۸ - حافظ جاویدان : تا که از طارم میخانه نشان خواهد بود

غزل شمارهٔ ۵۹ - جلوه جانانه : شمعی فروخت چهره که پروانهٔ تو بود

غزل شمارهٔ ۶۰ - خوابی و خماری : دوش در خواب من آن لاله‌عذار آمده بود

غزل شمارهٔ ۶۱ - بازار شوق : یاد آن که جز به روی منش دیده وا نبود

غزل شمارهٔ ۶۲ - او بود و او نبود : اشکش چکید و دیگرش آن آبرو نبود

غزل شمارهٔ ۶۳ - اشک ندامت : گر به پیرانه سرم بخت جوانی به سر آید

غزل شمارهٔ ۶۴ - روزه‌شکن : تا دهن بسته‌ام از نوش‌لبان می‌برم آزار

غزل شمارهٔ ۶۵ - ای شیراز : دیدمت دورنمای در و بام ای شیراز

غزل شمارهٔ ۶۶ - به یاد استاد فرخ : فَرُّخا از تو دلم ساخته با یاد هنوز

غزل شمارهٔ ۶۷ - سینمای خزان : شب است و باغ گلستان خزان رؤیاخیز

غزل شمارهٔ ۶۸ - جمال کعبه : اگر که شبرو عشقی چراغ ماهت بس

غزل شمارهٔ ۶۹ - افسانه روزگار : قمار عاشقان بردی ندارد از نداران پرس

غزل شمارهٔ ۷۰ - گله عاشق : آتشی زد شب هجرم به دل و جان که مپرس

غزل شمارهٔ ۷۱ - خدا حافظ : به تودیع تو جان می‌خواهد از تن شد جدا حافظ

غزل شمارهٔ ۷۲ - شهید عشق : به خاک من گذری کن چو گل گریبان چاک

غزل شمارهٔ ۷۳ - غنای غم : از غم جدا مشو که غنا می‌دهد به دل

غزل شمارهٔ ۷۴ - یاران دغل : گر من از عشق غزالی غزلی ساخته‌ام

غزل شمارهٔ ۷۵ - هجران کشیده ام : دامن مکش به ناز که هجران کشیده‌ام

غزل شمارهٔ ۷۶ - زندان زندگی : تا هستم ای رفیق ندانی که کیستم

غزل شمارهٔ ۷۷ - نالهٔ ناکامی : برو ای ترک که ترک تو ستمگر کردم

غزل شمارهٔ ۷۸ - لاله سیراب : نفسی داشتم و ناله و شیون کردم

غزل شمارهٔ ۷۹ - حراج عشق : چو بستی در به روی من به کوی صبر رو کردم

غزل شمارهٔ ۸۰ - بخت خفته و دولت بیدار : ماهم آمد به در خانه و در خانه نبودم

غزل شمارهٔ ۸۱ - خمار انتظار : شب گذشته شتابان به رهگذار تو بودم

غزل شمارهٔ ۸۲ - دوست ندیدم : به تیره‌بختی خود کس نه دیدم و نه شنیدم

غزل شمارهٔ ۸۳ - گوهرفروش : یار و همسر نگرفتم که گرو بود سرم

غزل شمارهٔ ۸۴ - در کوچه باغات شمران : دل شبست و به شمران سراغ باغ تو گیرم

غزل شمارهٔ ۸۵ - چه میکشم : در وصل هم ز عشق تو ای گل در آتشم

غزل شمارهٔ ۸۶ - نگین گم شده : گلچین که آمد ای گل من در چمن نباشم

غزل شمارهٔ ۸۷ - دیگجوش : اگرچه رند و خراب و گدای خانه به دوشم

غزل شمارهٔ ۸۸ - به مرغان چمن : خراب از باد پائیز خمارانگیز تهرانم

غزل شمارهٔ ۸۹ - زیان شهرت : به مرگ چاره نجستم که در جهان مانم

غزل شمارهٔ ۹۰ - چشمه قاف : از همه سوی جهان جلوه او می‌بینم

غزل شمارهٔ ۹۱ - عهد قدیم : چه شد آن عهد قدیم و چه شد آن یار ندیم

غزل شمارهٔ ۹۲ - حرم قدس : روی در کعبه این کاخ کبود آمده‌ایم

غزل شمارهٔ ۹۳ - ساز عبادی : تا کی چو باد سر بدوانی به وادی‌ام

غزل شمارهٔ ۹۴ - غزال و غزل : امشب از دولت می دفع ملالی کردیم

غزل شمارهٔ ۹۵ - من و ما : مهتاب و سرشکی به هم آمیخته بودیم

غزل شمارهٔ ۹۶ - وحشی شکار : تا کی در انتظار گذاری به زاری‌ام

غزل شمارهٔ ۹۷ - ترانه جاودان : ای شاخ گل که در پی گلچین دوانی‌ام

غزل شمارهٔ ۹۸ - جرس کاروان : از زندگانی‌ام گله دارد جوانی‌ام

غزل شمارهٔ ۹۹ - باده وحدت : سر برآرید حریفان که سبویی بزنیم

غزل شمارهٔ ۱۰۰ - خون سیاووش : هر سحر یاد کز آن زلف و بناگوش کنیم

غزل شمارهٔ ۱۰۱ - غزل یا لغز : بلبل عشقم و از آن گل خندان گویم

غزل شمارهٔ ۱۰۲ - شاعر افسانه : نیما غم دل گو که غریبانه بگرییم

غزل شمارهٔ ۱۰۳ - تو بمان و دگران : از تو بگذشتم و بگذاشتمت با دگران

غزل شمارهٔ ۱۰۴ - یوسف گم گشته : یا رب آن یوسف گم گشته به من بازرسان

غزل شمارهٔ ۱۰۵ - کنج ملال : خلوتی داریم و حالی با خیال خویشتن

غزل شمارهٔ ۱۰۶ - درس محبت : در بهاران سری از خاک برون آوردن

غزل شمارهٔ ۱۰۷ - چه خواهد بودن : آسمان گو ندهد کام چه خواهد بودن

غزل شمارهٔ ۱۰۸ - آیینهٔ شاهی : ای کعبه دری باز به روی دل ما کن

غزل شمارهٔ ۱۰۹ - گدا پادشاه کن : ای طلعت تو خنده به خورشید و ماه کن

غزل شمارهٔ ۱۱۰ - سه تار من : نالد به حال زار من امشب سه تار من

غزل شمارهٔ ۱۱۱ - ناله های زار : به اختیار دلی برد چشم یار از من

غزل شمارهٔ ۱۱۲ - گلهٔ خاموش : کس نیست در این گوشه فراموش‌تر از من

غزل شمارهٔ ۱۱۳ - اقبال من : تیره‌گون شد کوکبِ بختِ همایون‌فالِ من

غزل شمارهٔ ۱۱۴ - جلوه جواله : این همه جلوه و در پرده نهانی گل من

غزل شمارهٔ ۱۱۵ - به سروناز شیراز : باز شد روزنی از گلشن شیراز به من

غزل شمارهٔ ۱۱۶ - به یاد مرحوم میرزاده عشقی : عشقی که درد عشق وطن بود درد او

غزل شمارهٔ ۱۱۷ - یاد قدیم : یادم نکرد و شاد حریفی که یاد از او

غزل شمارهٔ ۱۱۸ - انتظار فرج : ای آفتاب هاله‌ای از روی ماه تو

غزل شمارهٔ ۱۱۹ - بمانیم که چه : سایه جان رفتنی استیم بمانیم که چه

غزل شمارهٔ ۱۲۰ - غزال رمیده : نوشتم این غزل نغز با سواد دو دیده

غزل شمارهٔ ۱۲۱ - یاد شهیار : کار گل زار شود گر تو به گلزار آیی

غزل شمارهٔ ۱۲۲ - غروب و مهتاب دریا : ای ماه شب دریا ای چشمه زیبایی

غزل شمارهٔ ۱۲۳ - طوطی خوش‌لهجه : مایه حسن ندارم که به بازار من آیی

غزل شمارهٔ ۱۲۴ - شیدائی : رندم و شهره به شوریدگی و شیدایی

غزل شمارهٔ ۱۲۵ - چشمه ابدیت : شکفته‌ام به تماشای چشم شهلایی

غزل شمارهٔ ۱۲۶ - ساز صبا : بزن که سوز دل من به ساز می‌گویی

غزل شمارهٔ ۱۲۷ - شاهد گمراه : راه گم کرده و با روی چو ماه آمده‌ای

غزل شمارهٔ ۱۲۸ - وای وای من : هردم چو توپ می‌زندم پشت پای وای

غزل شمارهٔ ۱۲۹ - طوطی قناد : الا ای نوگل رعنا که رشک شاخ شمشادی

غزل شمارهٔ ۱۳۰ - مرغ بهشتی : شبی را با من ای ماه سحرخیزان سحر کردی

غزل شمارهٔ ۱۳۱ - ماه بر سر مهر : چه شد که بار دگر یاد آشنا کردی

غزل شمارهٔ ۱۳۲ - شمشیر قلم : نالم از دست تو ای ناله که تاثیر نکردی

غزل شمارهٔ ۱۳۳ - با روح صبا : ای صبا با تو چه گفتند که خاموش شدی

غزل شمارهٔ ۱۳۴ - انتظار : باز امشب ای ستاره تابان نیامدی

غزل شمارهٔ ۱۳۵ - دیوانه و پری : آن کبوتر ز لب بام وفا شد سفری

غزل شمارهٔ ۱۳۶ - مکتب طبیعت : فریب رهزن دیو و پری تو چون نخوری

غزل شمارهٔ ۱۳۷ - پریشان روزگاری : زلف او برده قرار خاطر از من یادگاری

غزل شمارهٔ ۱۳۸ - ماه کلیسا : ای پریچهره که آهنگ کلیسا داری

غزل شمارهٔ ۱۳۹ - پری و فروغ : ز دریچه های چشمم نظری به ماه داری

غزل شمارهٔ ۱۴۰ - خال برنده : دستی که گاه خنده به آن خال می‌بری

غزل شمارهٔ ۱۴۱ - سیه‌چشمان شیرازی : دل و جانی که دربردم من از ترکان قفقازی

غزل شمارهٔ ۱۴۲ - درس حال : اگر بلاکش بیداد را به داد رسی

غزل شمارهٔ ۱۴۳ - کاش یارب : در دیاری که در او نیست کسی یار کسی

غزل شمارهٔ ۱۴۴ - یار باقی کار باقی : رفتی و در دل هنوزم حسرت دیدار باقی

غزل شمارهٔ ۱۴۵ - زندانی خاک : نه عقلی و نه ادراکی و من خود خاک و خاشاکی

غزل شمارهٔ ۱۴۶ - جمع و تفریق : ای گل به شکر آنکه در این بوستان گلی

غزل شمارهٔ ۱۴۷ - مزد شبانی : خوشست پیری اگر مانده بود جان جوانی

غزل شمارهٔ ۱۴۸ - مقام انسانی : خلوتم چراغان کن ای چراغ روحانی

غزل شمارهٔ ۱۴۹ - شرم و عفت : نالدم پای که چند از پی یارم بدوانی

غزل شمارهٔ ۱۵۰ - نای شبان : ریختم با نوجوانی باز طرح زندگانی

غزل شمارهٔ ۱۵۱ - وا جوانی : بار دیگر گر فرود آرد سری با ما جوانی

غزل شمارهٔ ۱۵۲ - اخگر نهفته : ای دل به ساز عرش اگر گوش می‌کنی

غزل شمارهٔ ۱۵۳ - غوغا می‌کنی : ای غنچه خندان چرا خون در دل ما می‌کنی

غزل شمارهٔ ۱۵۴ - نی محزون : امشب ای ماه به درد دل من تسکینی

غزل شمارهٔ ۱۵۵ - نفرین : چو ابرویت نچمیدی به کام گوشه نشینی

غزل شمارهٔ ۱۵۶ - دالان بهشت : شاهد شکفته مخمور چون شمع صبحگاهی

غزل شمارهٔ ۱۵۷ - ماه هنرپیشه : تا چند کنیم از تو قناعت به نگاهی

غزل شمارهٔ ۱۵۸ - ماه سفرکرده : ماها تو سفر کردی و شب ماند و سیاهی

غزل شمارهٔ ۱۵۹ - جمال بقیت اللهی : سپاه صبح زد از ماه خیمه تا ماهی

غزل شمارهٔ ۱۶۰ - دنیای دل : چند بارد غم دنیا به تن تنهایی

غزل شمارهٔ ۱ - مکتب حافظ

گذار آرد مَهِ من گاه‌گاه از اشتباه اینجا

فدای اشتباهی کآرد او را گاه‌گاه اینجا

مگر رَه گم کند کو را گذار افتد به ما یارب

فراوان کن گذارِ آن مَهِ گم‌کرده‌راه اینجا

کُلَه جا ماندش این جا و نیامد دیگرش از پی

نیاید فی‌المثل آری گرش افتد کلاه اینجا

نگویم جمله با من باش و ترک کامکاران کن

چو هم شاهی و هم درویش گاه آنجا و گاه اینجا

هوای ماه خرگاهی مکن ای کلبهٔ درویش

نگنجد موکب کیوان شکوه پادشاه اینجا

شبی کان ماه با من بود می‌گفتم کلید صبح

به چاه افکنده‌ایم امشب که دربند است ماه اینجا

ندانستم که هم از نیمه‌شب تازد برون خورشید

که نگذارد ز غیرت ماه را تا صبحگاه اینجا

تویی آن نوسفر سالک که هر شب شاهد توفیق

چراغت پیش پا دارد که راه اینجا و چاه اینجا

به کوی عشق یا قصر شهان یا کلبهٔ درویش

فروغ دوست می‌خواهی تو خواه آنجا و خواه اینجا

بیا کز دادخواهی آن دل نازک نرنجانیم

کدورت را فرامُش کرده با آیینه آه اینجا

سفر مپسند هرگز شهریار از مکتب حافظ

که سیر معنوی اینجا و کنج خانقاه اینجا

غزل شمارهٔ ۲ - مناجات

علی ای همای رحمت، تو چه آیتی خدا را

که به ماسوا فکندی همه سایه هما را

دل اگر خداشناسی، همه در رخ علی بین

به علی شناختم من به خدا قسم خدا را

به خدا که در دو عالم اثر از فنا نماند

چو علی گرفته باشد سر چشمهٔ بقا را

مگر ای سحاب رحمت تو بباری ارنه دوزخ

به شرار قهر سوزد همه جان ماسوا را

برو ای گدای مسکین در خانه علی زن

که نگین پادشاهی دهد از کرم گدا را

بجز از علی که گوید به پسر که قاتل من

چو اسیر توست اکنون به اسیر کن مدارا

بجز از علی که آرد پسری ابوالعجائب

که علم کند به عالم شهدای کربلا را

چو به دوست عهد بندد ز میان پاکبازان

چو علی که می‌تواند که به سر برد وفا را

نه خدا توانمش خواند نه بشر توانمش گفت

متحیرم چه نامم شه ملک لافتی را

به دو چشم خون‌فشانم هله ای نسیم رحمت

که ز کوی او غباری به من آر توتیا را

به امید آن که شاید برسد به خاک پایت

چه پیامها سپردم همه سوز دل صبا را

چو تویی قضای گردان به دعای مستمندان

که ز جان ما بگردان ره آفت قضا را

چه زنم چونای هردم ز نوای شوق او دم

که لسان غیب خوشتر بنوازد این نوا را

«همه شب در این امیدم که نسیم صبحگاهی

به پیام آشنایی بنوازد آشنا را»

ز نوای مرغ یا حق بشنو که در دل شب

غم دل به دوست گفتن چه خوش است شهریارا

غزل شمارهٔ ۳ - غزاله صبا

به چشمک این همه مژگان به هم مزن یارا

که این دو فتنه به هم می‌زنند دنیا را

چه شعبده است که در چشمکان آبی تو

نهفته‌اند شب ماهتاب دریا را

تو خود به جامه خوابی و ساقیان صبوح

به یاد چشم تو گیرند جام صهبا را

کمند زلف به دوش افکن و به صحرا زن

که چشم مانده به ره آهوان صحرا را

به شهر ما چه غزالان که باده پیمایند

چه جای عشوه غزالان بادپیما را

ندانم از چه به سر شور عشقبازی نیست

پریوشان عفیف فرشته‌سیما را

فریب عشق به دعوی اشک و آه مخور

که درد و داغ بود عاشقان شیدا را

قبیله‌ها همه عاشق شوند با تو ولی

قبیله‌ای‌ست که مجنون شوند لیلا را

میان ما و تو پیری حجاب و فاصله نیست

چه یوسفی که فرامُش کند زلیخا را

اگرچه مریم قدس است، رسم وامق نیست

که چشم باز کند جز جمال عذرا را

هنوز زین همه نقاش ماه و اختر نیست

شبیه‌سازتر از اشک من ثریا را

حریم روضهٔ رضوان حرام من بادا

گر اختیار کنم جز طواف طوبا را

اشاره غزل خواجه با غزاله تست

صبا به لطف بگو آن غزال رعنا را

به یار ما نتوان یافت شهریارا عیب

جز این قدر که فراموش می‌کند ما را

غزل شمارهٔ ۴ - هفتاد سالگی

سنین عمر به هفتاد می‌رسد ما را

خدای من که به فریاد می‌رسد ما را

سرِ دوراهی تودیع جسم و جان، دارد

اجل به موعد و میعاد می‌رسد ما را

گرفتم آنکه جهانی به یاد ما بودند

دگر چه فایده از یاد می‌رسد ما را

حدیث قصه سهراب و نوشداروی او

فسانه نیست کز اجداد می‌رسد ما را

اگر که دجله پر از قایق نجات شود

پس از خرابی بغداد می‌رسد ما را

به چاه گور دگر منعکس شود فریاد

چه جای داد که بیداد می‌رسد ما را

چو ما به داد کسی در حیات خود نرسیم

کجا به گوش کسی داد می‌رسد ما را

چو نیک و بد به موازین عدل می‌سنجند

همان تفاوت مازاد می‌رسد ما را

اِرم چه حاصل و ذات‌العماد، کآخر کار

همان نصیبهٔ شدّاد می‌رسد ما را

ولی گر از قفس خاکدان پریدن بود

کجا به گردِ طلب، باد می‌رسد ما را

به چاه ویل اگر جان ما نه زندانی

فضای خُرَّم و آزاد می‌رسد ما را

اگر صواعق دوزخ نه در کمین بودند

حدائقِ گُل و شمشاد می‌رسد ما را

بلی اگر علی‌آبادِ ما خراب نبود

نجاتی از نجف‌آباد می‌رسد ما را

تو شهریار علی گو که در کشاکش حشر

علی و آل به امداد می‌رسد ما را

غزل شمارهٔ ۵ - ارباب زمستان

زمستان پوستین افزود بر تن کدخدایان را

ولیکن پوست خواهد کَند ما یک‌لاقبایان را

رهِ ماتم‌سرای ما ندانم از که می‌پرسد

زمستانی که نشناسد درِ دولت‌سرایان را

به دوش از برف بالاپوش خز ارباب می‌آید

که لرزاند تنِ عریانِ بی‌برگ‌و‌نوایان را

به کاخِ ظلم باران هم که آید سر فرود آرد

ولیکن خانه بر سر کوفتن داند گدایان را

طبیبِ بی‌مروّت کی به بالینِ فقیر آید

که کس در بند درمان نیست درد بی‌دوایان را

به تلخی جان سپردن در صفای اشک خود بهتر

که حاجت بردن ای آزاده‌مرد این بی‌صفایان را

به هر کس مشکلی بردیم و از کس مشکلی نگشود

کجا بستند یارب دست آن مشکل‌گشایان را

نقاب آشنا بستند کز بیگانگان رستیم

چو بازی ختم شد بیگانه دیدیم آشنایان را

به هر فرمان آتش عالمی در خاک و خون غلتید

خدا ویران گذارد کاخ این فرمانروایان را

به کام مُحتَکِر روزیِ مردم دیدم و گفتم

که روزی سفره خواهد شد شکم این اژدهایان را

به عزّت چون نبخشیدی به ذلّت می‌سِتانَندَت

چرا عاقل نیندیشد هم از آغاز پایان را

حریفی با تمسخر گفت زاری شهریارا بس

که می‌گیرند در شهر و دیار ما گدایان را

غزل شمارهٔ ۶ - داغ لاله

بیداد رفت لاله بر باد رفته را

یا رب خزان چه بود بهار شکفته را

هر لاله ای که از دل این خاکدان دمید

نو کرد داغ ماتم یاران رفته را

جز در صفای اشک دلم وا نمی شود

باران به دامن است هوای گرفته را

وای ای مه دو هفته چه جای محاق بود

آخر محاق نیست که ماه دو هفته را

برخیز لاله بند گلوبند خود بتاب

آورده ام به دیده گهرهای سفته را

ای کاش ناله های چو من بلبلی حزین

بیدار کردی آن گل در خاک خفته را

گر سوزد استخوان جوانان شگفت نیست

تب موم سازد آهن و پولاد تفته را

گردون برات خوشدلی کس نخوانده است

اینجا همیشه ردّ و نکول است سَفته را

این گوژپشت، تیرقدان راست‌تر زند

چندین کمین نکرده کمان‌های چفته را

یارب چه‌ها به سینه این خاکدان در است

کس نیست واقف این همه راز نهفته را

راه عدم نرفت کس از رهروان خاک

چون رفت خواهی اینهمه راه نرفته را

لب دوخت هر کرا که بدو راز گفت دهر

تا باز نشنود ز کس این راز گفته را

لعلی نسفت کلک در افشان شهریار

در رشته چون کشم در و لعل نسفته را

غزل شمارهٔ ۷ - طور تجلی

شب به هم درشکند زلف چلیپایی را

صبحدم سردهد انفاس مسیحایی را

گر از آن طور تجلی به چراغی برسی

موسی دل طلب و سینه سینایی را

گر به آیینه سیماب سحر رشک بری

اشک سیمین طلبی آینه‌سیمایی را

رنگ رؤیا زده‌ام بر افق دیده و دل

تا تماشا کنم آن شاهد رؤیایی را

ناشناسی و چنین شیفته‌ام ساخته‌ای

وای اگر باز کنی روی شناسایی را

از نسیم سحر آموختم و شعله شمع

رسم شوریدگی و شیوه شیدایی را

پوست تختی و سبویی و کتابی، شمعی

پر کند چالهٔ درویشی و دارایی را

جان چه باشد که به بازار تو آرد عاشق

قیمت ارزان نکنی گوهر زیبایی را

نیش و نوش است جهان خوش به هم انداخته‌اند

لذّتِ عاشقی و ذلّتِ رسوایی را

در دماغ من شوریده چه سودا انگیخت

آنکه با زلف تو آموخت سمن‌سایی را

سرو خواهد که به بالای تو ماند مسکین

کاین همه مشق کند شوخی و رعنایی را

طوطیم گویی از آن قند لب آموخت سخن

که به دل آب کند شکر گویایی را

دل به هجران تو عمریست شکیباست ولی

بار پیری شکند پشت شکیبایی را

گوهر عشق توام حوصله دریا خواهد

گوهری خواهمت این حوصله دریایی را

ساز مرغِ سَحَرَم درس ارسطویی بود

حکمت آموختی این طفل الفبایی را

شب به مهتاب رخت بلبل و پروانه و گل

شمع بزم چمنند انجمن‌آرایی را

صبح سرمی‌کشد از پشت درختان خورشید

تا تماشا کند این بزم تماشایی را

جمع کن لشکر توفیق که تسخیر کنی

شهریارا قرق عزلت و تنهایی را

غزل شمارهٔ ۸ - در راه زندگانی

جوانی شمع ره کردم که جویم زندگانی را

نجستم زندگانی را و گم کردم جوانی را

کنون با بار پیری آرزومندم که برگردم

به دنبال جوانی کوره راه زندگانی را

به یاد یار دیرین کاروان‌ گم‌ کرده را مانم

که شب در خواب بیند همرهان کاروانی را

بهاری بود و ما را هم شبابی و شکر خوابی

چه غفلت داشتیم ای گل شبیخون خزانی را

چه بیداری تلخی بود از خواب خوش مستی

که در کامم به زهر آلود شهد شادمانی را

سخن با من نمی گوئی الا ای همزبان دل

خدایا با که گویم شکوه بی همزبانی را

نسیم زلف جانان کو که چون برگ خزان دیده

به پای سرو خود دارم هوای جانفشانی را

به چشم آسمانی گردشی داری بلای جان

خدا را بر مگردان این بلای آسمانی را

نمیری شهریار از شعر شیرین روان گفتن

که از آب بقا جویند عمر جاودانی را

غزل شمارهٔ ۹ - حالا چرا

آمدی جانم به قربانت ولی حالا چرا

بی‌وفا حالا که من افتاده‌ام از پا چرا

نوشدارویی و بعد از مرگ سهراب آمدی

سنگ‌دل این زودتر می‌خواستی حالا چرا

عمر ما را مهلت امروز و فردای تو نیست

من که یک امروز مهمان توام فردا چرا

نازنینا ما به ناز تو جوانی داده‌ایم

دیگر اکنون با جوانان ناز کن با ما چرا

وه که با این عمرهای کوته بی‌اعتبار

این همه غافل شدن از چون منی شیدا چرا

شور فرهادم به پرسش سر به زیر افکنده بود

ای لب شیرین جواب تلخ سربالا چرا

ای شب هجران که یک دم در تو چشم من نخفت

این‌قدر با بخت خواب‌آلود من لالا چرا

آسمان چون جمع مشتاقان پریشان می‌کند

در شگفتم من نمی‌پاشد ز هم دنیا چرا

در خزان هجر گل ای بلبل طبع حزین

خامشی شرط وفاداری بود غوغا چرا

شهریارا بی‌حبیب خود نمی‌کردی سفر

این سفر راه قیامت می‌روی تنها چرا

غزل شمارهٔ ۱۰ - ناکامیها

زندگی شد من و یک سلسله ناکامی‌ها

مستم از ساغر خون جگر آشامی‌ها

بسکه با شاهد ناکامیم الفت‌ها رفت

شادکامم دگر از الفت ناکامی‌ها

بخت برگشته ما خیره سری آغازید

تا چه بازد دگرم تیره‌سرانجامی‌ها

دیرجوشی تو در بوته هجرانم سوخت

ساختم این همه تا وارهم از خامی‌ها

تا که نامی شدم از نام نبردم سودی

گر نمردم من و این گوشه گمنامی‌ها

نشود رام سر زلف دل آرامم

ای دل از کف ندهی دامن آرامی‌ها

باده پیمودن و راز از خط ساقی خواندن

خرم از عیش نشابورم و خیامی‌ها

شهریارا ورق از اشک ندامت میشوی

تا که نامت نبرد در افق نامی‌ها

غزل شمارهٔ ۱۱ - دریاچه اشک

طبعم از لعل تو آموخت درافشانی‌ها

ای رخت چشمه خورشید درخشانی‌ها

سرو من صبح بهار است به طرف چمن آی

تا نسیمت بنوازد به گل‌افشانی‌ها

گر بدین جلوه به دریاچه اشکم تابی

چشم خورشید شود خیره ز رخشانی‌ها

دیده در ساق چو گلبرگ تو لغزد که ندید

مخمل اینگونه به کاشانه کاشانی‌ها

دارم از زلف تو اسباب پریشانی جمع

ای سر زلف تو مجموع پریشانی‌ها

تو بدین لعل لب ار بر سر بازار آیی

لعل، بازار نیارند بدخشانی‌ها

رام دیوانه شدن آمده در شان پری

تو به جز رم نشناسی ز پریشانی‌ها

شهریارا به درش خاک نشین افلاکند

وین کواکب همه داغند به پیشانی‌ها

غزل شمارهٔ ۱۲ - آشیان عنقا

زین همرهان همراز من تنها تویی تنها بیا

باشد که در کام صدف گوهر شوی یکتا بیا

یارب که از دریادلی خود گوهر یکتا شوی

ای اشک چشم آسمان در دامن دریا بیا

ما ره به کوی عافیت دانیم و منزلگاه انس

ای در تکاپوی طلب گم کرده ره با ما بیا

ای ماه کنعانی ترا یاران به چاه افکنده‌اند

در رشتهٔ پیوند ما چنگی زن و بالا بیا

مفتون خویشم کردی از حالی که آن شب داشتی

بار دگر آن حال را کردی اگر پیدا بیا

شرط هواداری ما شیدایی و شوریدگی‌ست

گر یار ما خواهی شدن شوریده و شیدا بیا

در کار ما پروایی از طعن بداندیشان مکن

پروانه گو در محفل این شمع بی‌پروا بیا

دنیا و مافیها اگر نااهلت ارزانی کند

با سرگرانی بگذر از دنیا و مافیها بیا

کنجی است ما را فارغ از شور و شر دنیای دون

اینجا چو فارغ گشتی از شور و شر دنیا بیا

راه خرابات است این بی‌پا شدی با سر برو

یعنی گرفته شعلهٔ شوقت به سر تا پا بیا

گر شهریاری خواهی و اقلیم جان از خاکیان

چون قاف دامن باز چین زیر پر عنقا بیا

غزل شمارهٔ ۱۳ - سوز و ساز

باز کن نغمه جانسوزی از آن ساز امشب

تا کنی عقده اشک از دل من باز امشب

ساز در دست تو سوز دل من می گوید

من هم از دست تو دارم گله چون ساز امشب

مرغ دل در قفس سینه من می نالد

بلبل ساز ترا دیده هم آواز امشب

زیر هر پرده ساز تو هزاران راز است

بیم آنست که از پرده فتد راز امشب

گرد شمع رخت ای شوخ من سوخته جان

پر چو پروانه کنم باز به پرواز امشب

گلبن نازی و در پای تو با دست نیاز

می کنم دامن مقصود پر از ناز امشب

کرد شوق چمن وصل تو ای مایه ناز

بلبل طبع مرا قافیه پرداز امشب

شهریار آمده با کوکبه گوهر اشک

به گدائی تو ای شاهد طناز امشب

غزل شمارهٔ ۱۴ - ساز حبیب

صدای سوز دل شهریار و ساز حبیب

چه دولتی است به زندانیان خاک نصیب

به هم رسیده در این خاکدان ترانه و شعر

چو در ولایت غربت دو همزبان غریب

روان دهد به سر انگشت دلنواز به ساز

که نبض مرده جهد چون مسیح بود طبیب

صفای باغچه قلهک است و از توچال

نسیم همره بوی قرنفل آید و طیب

به گرد آیه توحید گل صحیفه باغ

ز سبزه چون خط زنگار شاهدان تذهیب

دو شاهدند بهشتی بسوی ما نگران

به لعل و گونه گلگون بهشت لاله و سیب

به تُرک چشم و چلیپای زلف بخشیده

گناه فتنهٔ چنگیز و جنگ‌های صلیب

چو دو فرشته الهام شعر و موسیقی

روان ما شود از هر نگاهشان تهذیب

مگر فروشده از بارگاه یزدانند

که بزم ما مرسادش ز اهرمن آسیب

بریز باده که دستور منع می امشب

حکومتی‌ست که مجلس نمی‌کند تصویب

صفای مجلس انس است شهریارا باش

که تا حبیب به ما ننگرد به چشم رقیب

غزل شمارهٔ ۱۵ - نقش حقایق

ای چشم خمارین که کشد سرمه خوابت

وی جام بلورین که خورد باده نابت

خواهم همه شب خلق به نالیدن شبگیر

از خواب برآرم که نبینند به خوابت

ای شمع که با شعله دل غرقه به اشکی

یارب تو چه آتش که بشویند به آبت

ای کاخ همایون که در اقلیم عقابی

یارب نفتد ولوله وای غرابت

در پیچ و خم و تابم از آن زلف خدا را

ای زلف که داد این همه پیچ و خم و تابت

عکسی به خلایق فکن ای نقش حقایق

تا چند بخوانیم به اوراق کتابت

ای پیر خرابات چه افتاده که دیریست

در کنج خرابات نبینند خرابت

دیدی که چه غافل گذرد قافله عمر

بگذاشت به شب خوابت و بگذشت شبابت

آهسته که اشکی به وداعت بفشانیم

ای عمر که سیلت ببرد چیست شتابت

ای مطرب عشاق که در کون و مکان نیست

شوری به جز از غلغله چنگ و ربابت

در دیر و حرم زخمه سنتور عبادت

حاجی به حجازت زد و راهب به رهابت

ای آه پر افشان به سوی عرش الهی

خواهم که به گردی نرسد تیر شهابت

شهریست بهم یار و من یک تنه تنها

ای دل به تو باکی نه که پاکست حسابت

غزل شمارهٔ ۱۶ - مرغ زخمی

ای جگر گوشه کیست دمسازت

با جگر حرف می‌زند سازت

تار و پودم در اهتزاز آرد

سیم ساز ترانه‌پردازت

حیف نای فرشتگانم نیست

تا کنم ساز دل هم‌آوازت

وای ازین مرغ عاشق زخمی

که بنالد به زخمهٔ سازت

چون من ای مرغ عالم ملکوت

کی شکسته است بال پروازت

شور فرهاد و عشوهٔ شیرین

زنده کردی به شور و شهنازت

نازنینا نیازمند توام

عمر اگر بود می‌کشم نازت

سوز و سازت به اشک من ماند

که کشد پرده از رخ رازت

چون ننالی که درگرفته چو نی

شور شیرین‌لبان طنازت

چشم من در پی تو خواهد بود

در کجا بینم ای پسر بازت

گاهی از لطف سرفرازم کن

شکر سرو قد سرافرازت

شهریار این نه شعر حافظ بود

که به سر زد هوای شیرازت

غزل شمارهٔ ۱۷ - دل درویش نوازت

ای چشم خمارین، تو و افسانه نازت

وی زلف کمندین، من و شب‌های درازت

شب‌ها منم و چشمک محزون ثریا

با اشک غم و زمزمه راز و نیازت

خود کیستی ای نغمه نوازندهٔ بی‌سیم

امشب به جگر می‌خورَدَم زخمهٔ سازت

بازآمدی ای شمع که با جمع نسازی

بنشین و به پروانه بده سوز و گدازت

سر کن به شب و نالهٔ شبگیر من ای دل

تا شبرو عشقیم نشیب است و فرازت

خوانند نمازم من اگر قبله ندانم

ای کعبهٔ دل‌ها که بخوانم به نمازت

گنجینهٔ رازی است به هر مویت و زان موی

هر چنبره ماری است به گنجینه رازت

ای سیب بهشتی به لب و گونهٔ گلگون

داغ است دلِ لاله که دیوی زده گازت

در خویش زنیم آتش و خلقی به سر آریم

باشد که ببینیم بدین شعبده بازت

صد دشت و دمن صاف و تراز آمد و یک بار

ای جاده انصاف ندیدیم ترازت

شهری به تو یار است و غریب این همه محروم

ای شاه بنازم دل درویش‌نوازت

غزل شمارهٔ ۱۸ - خودپرستی خداپرستی

تا چشم دل به طلعت آن ماه منظر است

طالع مگو که چشمهٔ خورشید خاور است

کافر نه ایم و بر سرمان شور عاشقی است

آنرا که شور عشق به سر نیست کافر است

آتش مزن به خرمن دل‌ها که تخت جم

آیینهٔ شکستهٔ بخت سکندر است

بر سردر عمارت مشروطه یادگار

نقش به خون نشسته عدل مظفر است

هرجا که دل‌شکستگی و دود آه بود

گر عیش شحنه آینه باشد مُکَدَّر است

کیفر مده به کافر عشق ای صنم که کفر

با کافر از ندامت کوبنده کیفر است

ما آرزوی عشرت فانی نمی‌کنیم

ما را سریر دولت باقی مسخر است

راه دیار مشرق و مغرب ز هم جداست

عاشق از این وری و منافق از آن ور است

راه خداپرستی ازین دلشکستگی است

اقلیم خودپرستی از آن راه دیگر است

بگذر ز دشمنان که به محشر شود عیان

کاسباب ارتقای ستمکش، ستمگر است

در کفّهٔ ترازوی حکمت بود نصیب

تا فرقدان مراتب رزق مقدّر است

آنجا که دل به قیمت پستان نمی‌خرند

پستانک ار نه دایه بود، دایه مادر است

یک شعر عاقلی و دگر شعر عاشقی است

سعدی یکی سخنور و حافظ قلندر است

بگذار شهریار به گردون زند سریر

کز خاک پای خواجه شیرازش افسر است

غزل شمارهٔ ۱۹ - دیدار آشنا

ماهم که هاله‌ای به رخ از دود آهش است

دائم گرفته چون دل من روی ماهش است

دیگر نگاه وصف بهاری نمی‌کند

شرح خزان دل به زبان نگاهش است

راه نگاه بست به چشم سیه که دید

موی دماغ‌ها همه‌جا خار راهش است

دیدم نهان فرشتهٔ شرم و عفاف او

آورده سر به گوش من و عذرخواهش است

روز سیاه دیده به چشم و به قول خود

دود اجاق، سرمهٔ چشم سیاهش است

دیگر نمی‌زند به سرِ زلف، شانه‌ای

وآن طُرّه خود حکایت عمر تباهش است

بگریخته است از لب لعلش شکفتگی

دائم گرفتگی است که بر روی ماهش است

افتد گذار او به من از دور و گاهگاه

خواب خوشم همین گذر گاهگاهش است

هر چند اشتباه از او نیست لیکن او

با من هنوز هم خجل از اشتباهش است

اکنون گلی است زرد ولی از وفا هنوز

هر سرخ گل که در چمن آید گیاهش است

این برگ‌های زرد چمن نامه‌های اوست

وین بادهای سرد خزان پیک راهش است

در گوشه‌های غم که کند خلوتی به دل

یاد من و ترانه من تکیه‌گاهش است

من دل‌بخواه خویش نجُستم ولی خدا

با هر کس آن دهد که به جان دل‌بخواهش است

من کیستم؟ اسیر محبت، گدای عشق

وز مُلک دل که حسن و هنر پادشاهش است

در شهر ما گناه بود عشق و شهریار

زندانیِ ابد به سزای گناهش است

غزل شمارهٔ ۲۰ - بر سر خاک ایرج

ایرجا سر بِدَرآور که امیر آمده است

چه امیری که به عشق تو اسیر آمده است

چون فرستاده سیمرغ به سهراب دلیر

نوشداروست ولی حیف که دیر آمده است

گوئی از چشم نظرباز تو بی پروا نیست

چون غزالی به سر کشته شیر آمده است

خیز غوغای بهارست که پروانه شویم

غنچه شوخ پر از شکر و شیر آمده است

روح من نیز به دنبال تو گیرد پرواز

دگر از صحبت این دلشده سیر آمده است

سر برآور ز دل خاک و ببین نسل جوان

که مریدانه به پابوسی پیر آمده است

دیر اگر آمده شیر آمده عذرش بپذیر

که دل از چشم سیه عذرپذیر آمده است

گنه از دور زمان است که از چنبر او

آدمی را نه گریز و نه گزیر آمده است

گوش کن ناله این نی که چو لالای نسیم

اشکریزان به نوای بم و زیر آمده است

طبع من بلبل گلزار صفا بود و صفی

که چو مرغان بهشتی به صفیر آمده است

مکتب عشق به شاگرد قدیمت بسپار

شهریاری که درین شیوه شهیر آمده است

غزل شمارهٔ ۲۱ - یکشب با قمر

از کوری چشم فلک امشب قمر اینجاست

آری قمر امشب به خدا تا سحر اینجاست

آهسته به گوش فلک از بنده بگوئید

چشمت ندود این همه یک شب قمر اینجاست

آری قمر آن قمری خوشخوان طبیعت

آن نغمه‌سرا بلبل باغ هنر اینجاست

شمعی که به سویش من جانسوخته از شوق

پروانه‌صفت باز کنم بال و پر اینجاست

تنها نه من از شوق سر از پا نشناسم

یک دسته چو من عاشق بی پا و سر اینجاست

هر ناله که داری بکن ای عاشق شیدا

جائی که کند ناله عاشق اثر اینجاست

مهمان عزیزی که پی دیدن رویش

همسایه همه سرکشد از بام و در اینجاست

ساز خوش و آواز خوش و باده دلکش

اِی بیخبر آخر چه نشستی خبر اینجاست

آسایش امروزه شده دردسر اما

امشب دگر آسایش بی‌دردسر اینجاست

ای عاشق روی قمر ای ایرج ناکام

برخیز که باز آن بت بیداد‌گر اینجاست

آن زلف که چون هاله به رخسار قمر بود

بازآمده چون فتنه دور قمر اینجاست

ای کاش سحر ناید و خورشید نزاید

کامشب قمر این جا قمر این جا قمر اینجاست

غزل شمارهٔ ۲۲ - همت ای پیر

پا شو ای مست که دنیا همه دیوانهٔ توست

همه آفاق پر از نعرهٔ مستانهٔ توست

در دکان همه باده‌فروشان تخته است

آن که باز است همیشه در میخانهٔ توست

دست مشاطهٔ طبع تو بنازم که هنوز

زیور زلف عروسان سخن شانهٔ توست

دور پیوند تسلسل به تو دادند آری

دست غیبی‌ست که با گردش پیمانهٔ توست

ای زیارتگه رندان قلندر برخیز

توشهٔ من همه در گوشهٔ انبانهٔ توست

همت ای پیر که کشکول گدایی در کف

رندم و حاجتم آن همّت رندانهٔ توست

ای کلید در گنجینهٔ اسرار ازل

عقل دیوانهٔ گنجی که به ویرانهٔ توست

شمع من دور تو گردم به کاخ شب وصل

هر که توفیق پری یافته پروانهٔ توست

در خرابات تو سر نیست که ماند دستار

وای از آن سرکه شرابی که به خمخانهٔ توست

همه غواص ادب بودم و هرجا صدفی‌ست

همه بازش دهن از حیرت دردانهٔ توست

تخت جم دیدم و سرمایهٔ شاهان عجم

که نه با سرمدی شوکت شاهانهٔ توست

در یکی آینه عکس همه آفاق ای جان

این چه جادوست که در جلوهٔ جانانهٔ توست

زهره گو تا دم صبح ابد افسون بدمد

چشمک نرگس مخمور به افسانهٔ توست

ای گدای سر خوانت همه شاهان جهان

شهریار آمده دربان در خانهٔ توست

غزل شمارهٔ ۲۳ - زکات زندگی

شب همه بی تو کار من شکوه به ماه کردن است

روز ستاره تا سحر تیره به آه کردن است

متن خبر که یک قلم بی تو سیاه شد جهان

حاشیه رفتنم دگر نامه سیاه کردن است

چون تو نه در مقابلی عکس تو پیش رو نهیم

این هم از آب و آینه خواهش ماه کردن است

نو گل نازنین من تا تو نگاه می‌کنی

لطف بهار عارفان در تو نگاه کردن است

لوح خدا نمایی و آیینهٔ تمام‌قد

بهتر از این چه تکیه بر منصب و جاه کردن است

ماه عبادت است و من با لب روزه‌دار از این

قول و غزل نوشتنم بیم گناه کردن است

لیک چراغ ذوق هم این همه کشته داشتن

چشمه به گل گرفتن و ماه به چاه کردن است

من همه اشتباه خود جلوه دهم که آدمی

از دم مهد تا لحد در اشتباه کردن است

غفلت کائنات را جنبش سایه‌ها همه

سجده به کاخ کبریا خواه نخواه کردن است

از غم خود بپرس کو با دل ما چه می‌کند

این هم اگرچه شکوه شحنه به شاه کردن است

عهد تو سایه و صبا گو بشکن که راه من

رو به حریم کعبه لطف اله کردن است

گاه به گاه پرسشی کن که زکات زندگی

پرسش حال دوستان گاه به گاه کردن است

بوسهٔ تو به کام من کوهنورد تشنه را

کوزهٔ آب زندگی توشهٔ راه کردن است

خود برسان به شهریار ای که در این محیط غم

بی تو نفس کشیدنم عمر تباه کردن است

غزل شمارهٔ ۲۴ - سپاه من

منم که شعر و تغزل پناهگاه من است

چنانکه قول و غزل نیز در پناه من است

صفای گلشن دل‌ها به ابر و باران نیست

که این وظیفه محول به اشک و آه من است

صلای صبح تو دادم به نالهٔ شبگیر

چه روزها که سپید از شب سیاه من است

به عالمی که در او دشمنی به جان بخرند

عجب مدار اگر عاشقی گناه من است

اگر نمانده کس از دوستان من بر جا

وفای عهد مرا دشمنان گواه من است

هر آن گیاه که بر خاک ما دمیده ببوی

اگر که بوی وفا می‌دهد گیاه من است

کنون که رو به غروب آفتاب مهر و وفاست

هر آنکه شمع دلی برفروخت ماه من است

تو هر که را که چپ و راست تاخت فرزین گوی

پیاده گر به خط مستقیم شاه من است

نگاه من نتواند جمال جانان جست

جمال اوست که جوینده نگاه من است

من از تو هیچ نخواهم جز آنچه بپسندی

که دلپسند تو ای دوست دل بخواه من است

چه جای ناله گر آغوشم از سه‌تار تهی است

که نغمه قلمم شور و چارگاه من است

خطوط دفتر من سیم ساز را ماند

قلم معاینه مضراب سر به راه من است

کلاه فقر بسی هست در جهان لیکن

نگین تاج شهان در پر کلاه من است

شکستن صف من کار بی‌صفایان نیست

که “شهریارم” و صاحبدلان سپاه من است

غزل شمارهٔ ۲۵ - چراغ هدایت

کنون که فتنه فرا رفت و فرصت است ای دوست

بیا که نوبت انس است و الفت است ای دوست

مباز فرصت خو گر فراستی داری

که فتنه منتظر وقت و فرصت است ای دوست

دلم به حال گل و سرو و لاله می‌سوزد

ز بس که باغ طبیعت پرآفت است ای دوست

مگر تاسفی از رفتگان نخواهی داشت

بیا که صحبت یاران غنیمت است ای دوست

عزیز دار محبت که خارزار جهان

گرش گلی است همانا محبت است ای دوست

به کام دشمن دون دست دوستان بستن

به دوستی که نه شرط مروت است ای دوست

فلک همیشه به کام یکی نمی‌گردد

که آسیای طبیعت به نوبت است ای دوست

تهی شود ز گل و خار آستین قضا

به دامن من و تو تا چه قسمت است ای دوست

بیا که پرده پاییز خاطرات‌انگیز

گشوده‌اند و عجب لوح عبرت است ای دوست

مآل کار جهان و جهانیان خواهی

بیا ببین که خزان طبیعت است ای دوست

چراغ دیدهٔ بیدار، پرتوی ندهد

که چشم دل همه در خواب غفلت است ای دوست

گناه بخت چه باشد که همّتی کوتاست

قبای بخت به بالای همّت است ای دوست

گرت به صحبت من روی رغبتی باشد

بیا که با تو مرا حق صحبت است ای دوست

جوان فطیر تواند شدن که صحبت پیر

خمیرمایهٔ خبّازِ فطرت است ای دوست

به چشم باز توان شب شناخت راه از چاه

که شهریار چراغ هدایت است ای دوست

غزل شمارهٔ ۲۶ - کاروان بی‌خبر

کاروان آمد و دلخواه به همراهش نیست

با دل این قصه نگویم که به دلخواهش نیست

کاروان آمد و از یوسف من نیست خبر

این چه راهیست که بیرون شدن از چاهش نیست

ماه من نیست در این قافله راهش ندهید

کاروان بار نبندد شب اگر ماهش نیست

نامه‌ای هم ننوشته است، خدایا چه کنم

گاهش این لطف به ما هست ولی گاهش نیست

ماهم از آه دل سوختگان بی‌خبر است

مگر آئینه شوق و دل آگاهش نیست

یارب آیینهٔ او لطف و صفاییش نماند

یا بساط دل بشکستهٔ من آهش نیست

تا خبر یافته از چاه محاق مه من

ماه حیران فلک جز غم جانکاهش نیست

داشتم شاهی و بر تخت گلم جایش بود

حالیا تخت گلم هست ولی شاهش نیست

تخت سلطان هنر بر افق چشم و دل است

خسرو خاوری این خیمه و خرگاهش نیست

خواهم اندر عقبش رفت و به یاران عزیز

باری این مژده که چاهی به سر راهش نیست

شهریارا عقب قافله کوی امید

گو کسی رو که چو من طالع گمراهش نیست

غزل شمارهٔ ۲۷ - چشم انتظار

ندار عشقم و با دل سر قمارم نیست

که تاب و طاقت آن مستی و خمارم نیست

دگر قمار محبت نمی‌برد دل من

که دستِ بردی از این بختِ بدبیارم نیست

حساب جاری من گو ببند باجهٔ بانک

که من به بودجهٔ عمر، اعتبارم نیست

من اختیار نکردم پس از تو یار دگر

به غیر گریه که آن هم به اختیارم نیست

جهان فریب دهد آدمی به نقش و نگار

مرا چه نقش فریبنده چون نگارم نیست

به رهگذار تو چشم انتظار خاکم و بس

که جز مزار تو چشمی در انتظارم نیست

تو می‌رسی به عزیزان سلام من برسان

که من هنوز بدان رهگذر گذارم نیست

قطار قافلهٔ همرهان مرا بگذشت

که من بلیت و گذرنامهٔ قطارم نیست

چه عالمی که دلی هست و دلنوازی نه

چه زندگی که غمم هست و غمگسارم نیست

به لاله‌های چمن چشم بسته می‌گذرم

که تاب دیدن دل‌های داغدارم نیست

غزال من تو چه شاخ نبات بودی، حیف

که من چو خواجه غزل‌های شاهکارم نیست

ز نام بردنِ خود نیز شرمم آید و ننگ

که شهریارم و آن شعر شهریارم نیست

غزل شمارهٔ ۲۸ - فریده

هیچ آفریده‌ای به جمال فریده نیست

این لطف و این عفاف به هیچ آفریده نیست

آن سروناز هم که به باغ ارم در است

فرد و فرید هست و لیکن فریده نیست

چشمم پرید تا به رخش کی نظر کنم

چشمی به خوش‌نشینی این ورپریده نیست

نرگس دریده چشم به دیدار او ولی

دیدار آفتاب به چشم دریده نیست

در بزم او که خفته فرو پلک چشم‌ها

غیر از دل تپیده و رنگ پریده نیست

هر آهویی به هر چمنی می‌چرد ولی

آن آهویی که در چمن او چریده نیست

زلفش بریده رشته پیوند دل ولی

خود رشته‌ای که دل دمی از وی بریده نیست

دل یک نگاه او نفروشد به عالمی

اما دلی که او به نگاهی خریده نیست

دُرّی‌ست پروریدهٔ دُرجِ صدف ولی

دُرّی چنین به هیچ صدف پروریده نیست

از شهریار غیر گناه مجردی

یک نقطه سیاه دگر در جریده نیست

غزل شمارهٔ ۲۹ - انتحار تدریجی

خجل شدم ز جوانی که زندگانی نیست

به زندگانی من فرصت جوانی نیست

من از دو روزه هستی به جان شدم بیزار

خدای شکر که این عمر جاودانی نیست

همه به گریه ابر سیه گشودم چشم

دراین افق که فروغی ز شادمانی نیست

به غصه بلکه به تدریج انتحار کنم

دریغ و درد که این انتحار آنی نیست

نه من به سیلی خود سرخ میکنم رخ و بس

به بزم ما رخی از باده ارغوانی نیست

ببین به جلد سگ پاسبان چه گرگانند

به جان خواجه که این شیوه شبانی نیست

ز بلبل چمن طبع شهریار افسوس

که از خزان گلشن شور نغمه‌خوانی نیست

غزل شمارهٔ ۳۰ - کنج فنا

سری به سینه خود تا صفا توانی یافت

خلاف خواهش خود تا خدا توانی یافت

در حقایق و گنجینه ادب قفل است

کلید فتح به کنج فنا توانی یافت

به هوش باش که با عقل و حکمت محدود

کمال مطلق گیتی کجا توانی یافت

چه دانشی که نه عرفان در او و نی تسلیم

دری بزن که به دردت دوا توانی یافت

اگر خدا طلبیدی و یافتی در خود

امید هست که خود در خدا توانی یافت

جمال معرفت از خواب جهل بیداریست

بجوی جوهر خود تا جلا توانی یافت

کی اتصال از این دستگاه زنگ زده

به کارخانهٔ راز قضا توانی یافت

تحولی است که از رنج‌ها پدید آید

نه قصه‌ای که به چون و چرا توانی یافت

اگر به سرّ مشقّات انبیا برسی

مقام و منزلت اولیا توانی یافت

تو حلقه بر در راز قضا ندانی زد

مگر که ره به حریم رضا توانی یافت

بجوش تا مس قلبت طلا کنی ور نه

بکوش بیهده تا کیمیا توانی یافت

ز قعر چاه توان دید در ستاره و ماه

گر این فنا بپذیری بقا توانی یافت

به روی عقل تو درهای معرفت بسته است

کلید عشق به صندوق ما توانی یافت

کمال ذوق و هنر شهریار در معنی است

تو پیش و پس کن لفظی کجا توانی یافت

غزل شمارهٔ ۳۱ - چشم مست

برداشت پرده شمعم و پروانه پرگرفت

بازار شوق پردگیان باز درگرفت

شمع طرب شکفت در آغوش اشک و آه

ابری به هم برآمد و ماهی به برگرفت

زین خوشترت کجا خبری در زند که دوست

سر بی‌خبر به ما زد و از ما خبر گرفت

بار غمی که شانه تهی کرد از او فلک

این زلف و شانه خواهدم از دوش برگرفت

این ماجرای عشق حدیثی مفصّل است

قاصر بیان که قصّه چنین مختصر گرفت

یک تار موی او به دو عالم نمی‌دهند

با عشقش این معامله گفتیم و سرگرفت

تا چون کند به ابرو و مژگان که چشم مست

دستی به نیزه برد و به دستی سپر گرفت

چشمک زند ستاره صفت با نسیم صبح

شمع دلی که دامن آه سحر گرفت

چون اسم چشم نرگس مخمور، ژاله بار

در این چمن که لاله به کف جام زر گرفت

چون شعر خواجه تازه و تر بود شهریار

شعر تو هم که درس خود از چشم تر گرفت

غزل شمارهٔ ۳۲ - مسافر مجنون

رفتم و بیشم نبود روی اقامت

وعده دیدار گو بمان به قیامت

گر تو قیامت به وعده دور نخواهی

یک نظرم جلوه کن بدان قد و قامت

بانگ اذان است و چشم مست تو بینم

در خم محراب ابروان به امامت

قصر نمازت چه ای مسافر مجنون

کعبه لیلی است قصد کن به اقامت

در همه عالم عَلَم به عشق و جنونی

گو بشناسندت از جبین به علامت

آنچه به غفلت گذشت عمر نخواندم

عمر دگر خواهم از خدا به غرامت

پیرم و بر دوشم از ندیم جوانی

از تو چه پنهان همیشه بار ندامت

خرمن گل‌ها به باد رفت و به دل‌ها

نیش ندامت خلید و خار ملامت

نیش ندامت چنان گزنده که گویی

پشّه هجومت کند به شاخ حجامت

هرچه زنندم به طعنه زخم که بازآ

پوست به تن می‌فزایدم به ضخامت

چون کنم ای عاقلان که این مرض عشق

رو نهد از هر سخاوتی به وخامت

لیکن از این ناله هم دریغ ندارم

تا نکشد کار عاشقان به لئامت

شحنه شهری تو دست یاز به شمشیر

باری اگر شیر می‌کشی به شهامت

قصر شهان کی رسد به کلبهٔ درویش

تخت تبختر کجا و تاج کرامت

من به سلام و وداع کعبه و صحرا

صیحه زنانم که بارکن به سلامت

شمع دل شهریار شعله آخر

زد به سراپا که سوختن به تمامت

غزل شمارهٔ ۳۳ - اشک شوق

دیر آمدی که دست ز دامن ندارمت

جان مژده داده‌ام که چو جان در بر آرمت

تا شویمت از آن گل عارض غبار راه

ابری شدم ز شوق که اشکی ببارمت

عمری دلم به سینه فشردی در انتظار

تا درکشم به سینه و در بر فشارمت

این سان که دارمت چو لئیمان نهان ز خلق

ترسم بمیرم و به رقیبان گذارمت

داغ فراق بین که طرب‌نامه وصال

ای لاله‌رخ به خون جگر می‌نگارمت

چند است نرخ بوسه به شهر شما که من

عمری است کز دو دیده گهر می‌شمارمت

دستی که در فراق تو می‌کوفتم به سر

باور نداشتم که به گردن درآرمت

ای غم که حق صحبت دیرینه داشتی

باری چو می‌روی به خدا می‌سپارمت

از جویبار چشم ترم سایه وامگیر

تا چون مژه نهال تفرج بکارمت

روزی که رفتی از بر بالین شهریار

گفتم که ناله‌ای کنم و بر سر آرمت

غزل شمارهٔ ۳۴ - ملال محبت

گاهی گر از ملال محبت بخوانمت

دوری چنان مکن که به شیون برانمت

چون آه من به راه کدورت مرو که اشک

پیک شفاعتی است که از پی دوانمت

تو گوهر سرشکی و دردانه صفا

مژگان فشانمت که به دامن نشانمت

سرو بلند من که به دادم نمی‌رسی

دستم اگر رسد به خدا می‌رسانمت

پیوند جان جدا شدنی نیست ماه من

تن نیستی که جان دهم و وارهانمت

ماتم‌سرای عشق به آتش چه می‌کشی

فردا به خاک سوختگان می‌کشانمت

دست نوازشی به سر و گوش من بکش

سازی شدی که شور و نوایی بخوانمت

تو ترک آبخورد محبت نمی‌کنی

اینقدر بی‌حقوق هم ای دل ندانمت

ای غنچه گلی که لب از خنده بسته‌ای

بازآ که چون صبا به دمی بشکفانمت

یک شب به رغم صبح به زندان من بتاب

تا من به رغم شمع سر و جان فشانمت

چوپان دشت عشقم و نای غزل به لب

دارم غزال چشم سیه می‌چرانمت

لبخند کن معاوضه با جان شهریار

تا من به شوق این دهم و آن ستانمت

غزل شمارهٔ ۳۵ - دستم به دامانت

نه وصلت دیده بودم کاشکی ای گل نه هجرانت

که جانم در جوانی سوخت ای جانم به قربانت

تحمل گفتی و من هم که کردم سال‌ها اما

چقدر آخر تحمل بلکه یادت رفته پیمانت

چو بلبل نغمه خوانم تا تو چون گل پاکدامانی

حذر از خار دامنگیر کن دستم به دامانت

تمنای وصالم نیست عشق من مگیر از من

به دردت خو گرفتم نیستم در بند درمانت

امید خسته‌ام تا چند گیرد با اجل کشتی

بمیرم یا بمانم پادشاها چیست فرمانت

شبی با دل به هجران تو ای سلطان ملک دل

میان گریه می‌گفتم که کو ای ملک سلطانت

چه شب‌هایی که چون سایه خزیدم پای قصر تو

به امیدی که مهتاب رخت بینم در ایوانت

به گردنبند لعلی داشتی چون چشم من خونین

نباشد خون مظلومان؟ که می‌گیرد گریبانت

دل تنگم حریف درد و اندوه فراوان نیست

امان ای سنگدل از درد و اندوه فراوانت

به شعرت شهریارا بیدلان تا عشق می‌ورزند

نسیم وصل را ماند نوید طبع دیوانت

غزل شمارهٔ ۳۶ - ویلن تاج‌بخش

شنیده‌ام که به شاهان عشق بخشی تاج

به تاج عشق تو من مستحقم و محتاج

تو تاج بخشی و من شهریار ملک سخن

به دولت سرت از آفتاب دارم تاج

کمان آرشه زه کن که تیر لشگر غم

بر آن سر است که از قلب ما کند آماج

اگر که سالک عشقی به پیر دیر گرای

که گفته‌اند قمار نخست با لیلاج

به پای ساز تو از ذوق عرش کردم سیر

که روز وصل تو کم نیست از شب معراج

به میهمانی خوان شکر بخوان طوطی

که قند حیف بود کز مگس شود تاراج

زبان شعر نیالوده‌ام به مدح کسی

ولیک ساز تو از طبع من ستاند باج

ز آرشه و ویولن چوب و تخته در کار است

مگر که خانهٔ ایمن من کنند حراج

به تکیه‌گاه تو ای تاجدار حسن و هنر

سزد ز سینه سیمین سریر مرمر و عاج

به قول خواجه گر از جام می کناره کنم

به دور لاله دماغ مرا کنید علاج

به روزگار تو یابد کمال موسیقی

چنانکه شعر به دوران شهریار رواج

غزل شمارهٔ ۳۷ - دیوان و دیوانه

یا رب مباد کز پا جانان من بیفتد

درد و بلای او کاش بر جان من بیفتد

من چون ز پا بیفتم درمان درد من اوست

درد آن بود که از پا درمان من بیفتد

چشمم به چشمش افتاد اما نبود چشمی

کز برق آن شرر در ارکان من بیفتد

یک عمر گریه کردم ای آسمان روا نیست

دردانه‌ام ز چشم گریان من بیفتد

ماهم به انتقام ظلمی که کرده با من

ترسم به درد عشق و هجران من بیفتد

دور فلک فکنده در چاهم و عجب نیست

ماهش به دور آه و افغان من بیفتد

از گوهر مرادم چشم امید بسته است

این اشک نیست کاندر دامان من بیفتد

من خود به سر ندارم دیگر هوای سامان

گردون کجا به فکر سامان من بیفتد

دست خیال یازد شب در کمند مهتاب

رستم اگر به چاه زندان من بیفتد

خواهد شد از ندامت دیوانه شهریارا

گر آن پری به دستش دیوان من بیفتد

غزل شمارهٔ ۳۸ - خزان جاودانی

مه من هنوز عشقت دل من فگار دارد

تو یکی بپرس از این غم که به من چه کار دارد

نه بلای جان عاشق شب هجرت است تنها

که وصال هم بلای شب انتظار دارد

تو که از می جوانی همه سرخوشی چه دانی

که شراب ناامیدی چقدر خمار دارد

نه به خود گرفته خسرو پی آهوانِ ارمن

که کمند زلف شیرین هوس شکار دارد

مژه سوزن رفو کن نخ او ز تار مو کن

که هنوز وصلهٔ دل دو سه بخیه کار دارد

دل چون شکسته‌سازم ز گذشته‌های شیرین

چه ترانه‌های محزون که به یادگار دارد

غم روزگار گو رو پی کار خود که ما را

غم یار بی‌خیالِ غم روزگار دارد

گل آرزوی من بین که خزان جاودانیست

چه غم از خزان آن گل که ز پی بهار دارد

دل چون تنور خواهد سخنان پخته لیکن

نه همه تنور سوز دل شهریار دارد

غزل شمارهٔ ۳۹ - گل پشت و رو ندارد

با رنگ و بویت ای گل گل رنگ و بو ندارد

با لعلت آب حیوان آبی به جو ندارد

از عشق من به هر سو در شهر گفتگویی است

من عاشق تو هستم این گفتگو ندارد

دارد متاع عفت از چار سو خریدار

بازار خودفروشی این چار‌سو ندارد

جز وصف پیش رویت در پشت سر نگویم

رو کن به هر که خواهی گل پشت و رو ندارد

محراب ابروانت خواند نماز دل‌ها

آری بمیرد آن دل کز خون وضو ندارد

گر آرزوی وصلش پیرم کند مکن عیب

عیب است از جوانی کاین آرزو ندارد

خورشید‌روی من چون رخساره برفروزد

رخ برفروختن را خورشید رو ندارد

در تار طُرّهٔ شب تا روی روز بنهفت

دل نیست کو تعلق با تار مو ندارد

سوزن ز تیر مژگان وز تار زلف نخ کن

هر چند رخنهٔ دل تاب رفو ندارد

او صبر خواهد از من بختی که من ندارم

من وصل خواهم از وی قصدی که او ندارد

با شهریار بی‌دل ساقی به سرگرانی است

چشمش مگر حریفان می در سبو ندارد

غزل شمارهٔ ۴۰ - شتاب شباب

شباب عمر عجب با شتاب می‌گذرد

بدین شتاب خدایا شباب می‌گذرد

شباب و شاهد و گل مغتنم بود ساقی

شتاب کن که جهان با شتاب می‌گذرد

خوش آن دقایق مستی که زیر سایهٔ بید

به نالهٔ دف و چنگ و رباب می‌گذرد

به چشم خود گذر عمر خویش می‌بینم

نشسته‌ام لب جویی و آب می‌گذرد

به روی ماه نیاری حدیث زلف سیاه

که ابر از جلو آفتاب می‌گذرد

غبار آینهٔ دل حجاب دیدهٔ ماست

وگرنه شاهد ما بی‌نقاب می‌گذرد

چه الفتی‌ست میان من و سر زلفش

که عمر من همه در پیچ و تاب می‌گذرد

خراب گردش آن چشم جاودان‌مستم

که دور جام جهان خراب می‌گذرد

به یاد نرگس مست تو تا شدم مخمور

خیال خواب به چشمم به خواب می‌گذرد

به آب و تاب جوانی چگونه غره شدی

که خود جوانی و این آب و تاب می‌گذرد

به زیر سنگ لحد استخوان پیکر ما

چو گندمی است که از آسیاب می‌گذرد

کمان چرخ فلک شهریار در کف کیست

که روزگار چو تیر شهاب می‌گذرد

غزل شمارهٔ ۴۱ - وداع جوانی

جوانی حسرتا با من وداع جاودانی کرد

وداع جاودانی حسرتا با من جوانی کرد

بهار زندگانی طی شد و کرد آفت ایام

به من کاری که با سرو و سمن باد خزانی کرد

رفیق نیمه‌راهی چون مرا در خواب نوشین دید

به لالای جرس آهنگ کوچ کاروانی کرد

قضای آسمانی بود مشتاقی و مهجوری

چه تدبیری توانم با قضای آسمانی کرد

شراب ارغوانی چاره رخسار زردم نیست

بنازم سیلی گردون که چهرم ارغوانی کرد

کمان‌ابروی من چون تیر رفت و چرخ چوگانی

به زیر بار غم بالای چون تیرم کمانی کرد

فلک را ترکش از تیر اینقدر دانم که خالی ماند

دگر با این دل خونین چه گویم آنچه دانی کرد

هنوز از آبشار دیده دامان رشک دریا بود

که ما را سینه آتشفشان آتشفشانی کرد

چه بود ار باز می‌گشتی به روز من توانایی

که خود دیدی چه‌ها با روزگارم ناتوانی کرد

به خون دل چو من می‌ریختم در جام میخواران

فغان زآن نرگس مستی که با من سرگرانی کرد

جوانی کردن ای دل شیوه جانانه بود اما

جوانی هم پی جانان شد و با ما جوانی کرد

عزیزان ماه من تا در محاق چاه هجران شد

غم آن یوسف ثانی مرا یعقوب ثانی کرد

جوانی خود مرا تنها امید زندگانی بود

دگر من با چه امیدی توانم زندگانی کرد

جوانان در بهار عمر یاد از شهریار آرید

که عمری در گلستان جوانی نغمه‌خوانی کرد

غزل شمارهٔ ۴۲ - طغرای امان

آمد آن شاهد دل برده و جان بازآورد

جانم از نو به تن آن جان جهان بازآورد

اشک غم پاک کن ای دیده که در جوی شباب

آب رفته است که آن سرو روان بازآورد

نوجوانی که غم دوری او پیرم کرد

باز پیرانه سرم بخت جوان بازآورد

گل به تاراج خزان رفت و بهارش از نو

تاج سر کرد و علیرغم خزان بازآورد

پرئی را که به صد آینه افسون نشدی

دل دیوانه به فریاد و فغان بازآورد

آزمودم ملکوتی ملک رحمت را

در دل شب به یکی ناله توان بازآورد

دست عهدی که زدش بر در دل قفل وفا

درج عفت به همان مهر و نشان بازآورد

تیر صیاد خطا رفت و ز دیوان قضا

پیک راز آمد و طغرای امان بازآورد

شهریارا ز خراسان به ری آوردش باز

آن خدائی که هم او از همدان بازآورد

غزل شمارهٔ ۴۳ - ستاره صبح

چو آفتاب به شمشیر شعله برخیزد

سپاه شب به هزیمت چو دود بگریزد

عروس خاوری از پرده برنیامده چرخ

همه جواهر انجم به پای او ریزد

بجز زمرد رخشنده ستاره صبح

که طوق سازد و بر طاق نصرت آویزد

شب فراق چه پرویزنی بود گردون

که ماهتاب به جز گرد غم نمی‌بیزد

به جان شکوفه صبح وصال را نازم

که غنچه دل ازو بشکفد به نام ایزد

به عشق‌های جوانانه حسرتم، آری

چگونه یاد جوانی هوس نینگیزد

متاع دلبری و حال دل سپردن نیست

وگرنه پیر از عاشقی نپرهیزد

صفای عشق و محبت گر از جوان یا پیر

به مردمی که به نامردمی نیامیزد

تو شهریار به بخت و نصیب شو تسلیم

که مرد راه به بخت و نصیب نستیزد

غزل شمارهٔ ۴۴ - من نخواهد شد

رقیبت گر هنر هم دزدد از من من نخواهد شد

به گلخن گرچه گل هم بشکفد گلشن نخواهد شد

مگر با داس سیمین کشت زرین بدروی ورنه

به مشتی خوشه در‌هم‌کوفتن خرمن نخواهد شد

حجابی نیست در طور تجلی لیکن اینش هست

که محرم جز شبان وادی ایمن نخواهد شد

برو از هفت‌خط‌نوشان پای خم می می‌پرس

که هر دردی شراب ناب مرد‌افکن نخواهد شد

به سر، تاج سهیلش باید و تاراج توفان‌ها

به این سهلی که کوه آبستن معدن نخواهد شد

دمیدن در گلوی شیشه، نای شیشه‌گر داند

به باد و دم کسی دانای فوت و فن نخواهد شد

به آتشگاه حافظ رونق سوز و گداز ازماست

چراغ جاودانست این و بی روغن نخواهد شد

دریغ از مومیا کرد این طبیب سنگدل با ما

مگر دست شکسته بار بر گردن نخواهد شد

شبستانی که طوفانش دمید از رخنه و روزن

دو صد شمعش برافروزی یکی روشن نخواهد شد

تو کز گنجینه بیرون تاختی ترسم خزف باشی

که گوهر شاهد بازار یا برزن نخواهد شد

کسی کو در حریم حرمت الهام افرشته است

خرب خفت احلام اهریمن نخواهد شد

فکل گو نطفهٔ مردی ز زهدان زمین برگیر

که این زال سترون دیگر آبستن نخواهد شد

امید زندگی در سینه‌ها کشتن فغان دارد

امین باشی که هرگز مرگ بی‌شیون نخواهد شد

تو پنداری که گل بردی و نای بلبلان بستی

ندانستی که بی‌تیغ زبان سوسن نخواهد شد

دمی چون کوره آتش چرا چون شمع نگدازم

عزیز من دل عاشق که از آهن نخواهد شد

به تیر طعنه یعقوب حزین چاک گریبان دوخت

ولی گر بادش آرد بوی پیراهن نخواهد شد

گل از دامن فرو ریز و چو باد از این چمن بگذر

که جز خون دل آخر نقش این دامن نخواهد شد

دلی کو شهریارا دشمن جان دوست تر دارد

دریغ از دوستی با وی که جز دشمن نخواهد شد

غزل شمارهٔ ۴۵ - رؤیای جوانی

کاش پیوسته گل و سبزه و صحرا باشد

گلرخان را سرِ گلگشت و تماشا باشد

زلف دوشیزهٔ گل باشد و غمّاز نسیم

بلبلِ شیفته شوریده و شیدا باشد

سر به صحرا نهد آشفته‌تر از باد بهار

هر که با آن سر زلفش سر سودا باشد

رستخیز چمن و شاهد و ساقی مخمور

چنگ و نی باشد و می باشد و مینا باشد

یار قند غزلش بر لب و آب آینه‌گون

طوطیِ جانم از آن پسته شکرخا باشد

لاله افروخته بر سینهٔ موّاجِ چمن

چون چراغِ کَرَجی‌ها که به دریا باشد

این شکرخواب جوانی است که چون باد گذشت

وای از این عمر که افسانه و رؤیا باشد

گوهر از جنّتِ عقبا طلب ای دل ورنه

خَزَف است آنچه که در چنتهٔ دنیا باشد

شهریار از رخِ احباب نظر باز مگیر

که دگر قسمتِ دیدار نه پیدا باشد

غزل شمارهٔ ۴۶ - بهار زندانی

بی تو ای دل نکند لاله به بار آمده باشد

ما در این گوشه زندان و بهار آمده باشد

چه گلی گر نخروشد به شبش بلبل شیدا

چه بهاری که گلش همدم خار آمده باشد

نکند بی خبر از ما به در خانه پیشین

به سراغ غزل و زمزمه یار آمده باشد

از دل آن زنگ کدورت زده باشد به کناری

باز با این دل آزرده کنار آمده باشد

اینش آغوش وطن گر که در آن گردش خاطر

نوبت خاطرهٔ یار و دیار آمده باشد

یار کو رفته به قهر از سر ما هم ز سر مهر

شرط یاری که به پرسیدن یار آمده باشد

در دماغ دل از آن غالیهٔ زلف هنوزم

گوییا قافلهٔ مشک تتار آمده باشد

زلف شیرین که کمندی‌ست شکارافکن و شاهین

شرطش است است که خسرو به شکار آمده باشد

لاله خواهم شدنش در چمن و باغ که روزی

به تماشای من آن لاله‌عذار آمده باشد

چه به نوشینی آن شربت مرگم که نگارین

با گل و شمع حزینم به مزار آمده باشد

جان به زندانِ تنِ سوخته می‌خواستی ای دل

جز پی داغ تو دیدن به چه کار آمده باشد

شهریار این سر و سودای تو دانی به چه ماند

روز روشن که به خواب شب تار آمده باشد

غزل شمارهٔ ۴۷ - عیدی عشاق

صبا به شوق در ایوان شهریار آمد

که خیز و سر به در از دخمه کن بهار آمد

ز زلف زرکش خورشید بند سیم سه‌تار

که پرده‌های شب تیره تار و مار آمد

به شهر چند نشینی شکسته‌دل برخیز

که باغ و بیشه شمران شکوفه‌زار آمد

به سان دختر چادرنشین صحرایی

عروس لاله به دامان کوهسار آمد

فکند زمزمه گلپونه‌ای به برزن و کو

به بام کلبه پرستوی زرنگار آمد

گشود پیر در خم و باغبان در باغ

شراب و شهد به بازار و گل به بار آمد

دگر به حجره نگنجد دماغ سودایی

که با نسیم سحر بوی زلف یار آمد

بزن صبوحی و برگیر زیر خرقه سه‌تار

غزل بیار که بلبل به شاخسار آمد

برون خرام به گلگشت لاله‌زار امروز

که لاله‌زار پر از سرو گل‌عذار آمد

صبا به هیئت گل شد وزیر تبلیغات

بیار باده که کابینه روی کار آمد

خجسته باد به ایران باستان نوروز

که یادگار ز جمشید کامکار آمد

چه جای لشگرک ای شاهدان اسکی‌باز

که برف آب شد و کوه اشکبار آمد

کنون که بوی گل و مژدهٔ سلامت شاه

رسید و مرهم دل‌های داغدار آمد

شکفته دار به برگ و نوا یتیمان را

که کودکان چمن نیز نونوار آمد

به دور جام میم داد دل بده ساقی

چه‌ها که بر سرم از دور روزگار آمد

به پای ساز صبا شعر شهریار ای ترک

بخوان که عیدی عشاق بی‌قرار آمد

غزل شمارهٔ ۴۸ - یادی از ایرج

خوابم آشفت و سر خفته به دامان آمد

خواب دیدم که خیال تو به مهمان آمد

گوئی از نقد شبابم به شب قدر و برات

گنجی از نو به سراغ دل ویران آمد

ماه درویش‌نواز از پس قرنی بازم

مردمی کرد و بر این روزن زندان آمد

دل همه کوکبه‌سازی و شب‌افروزی شد

تا به چشمم همه آفاق چراغان آمد

دل بریان نگر و سفرهٔ احسان خدا

کاینچنین سرزده مهمان به سر خوان آمد

وعده وصل ابد دادی و دندان به جگر

پا فشردم همه تا عمر به پایان آمد

با من این نسیه که همراه به نسیانم بود

هنری شد که به نقد آفت حرمان آمد

بی‌خیال سر و سامان که چه بسیار مرا

با خیالی سر شوریده به سامان آمد

ایرجا یاد تو شادان که از این بیت تو هم

چه بسا درد که نزدیک به درمان آمد

یاد ایام جوانی جگرم خون می‌کرد

خوب شد پیر شدم کم‌کم و نسیان آمد

شهریارا دل عشاق به یک سلسله‌اند

عشق از این سلسله خود سلسله‌جنبان آمد

غزل شمارهٔ ۴۹ - افسانه شب

ماندم به چمن شب شد و مهتاب برآمد

سیمای شب آغشته به سیماب برآمد

آویخت چراغ فلک از طارم نیلی

قندیل مه آویزه محراب برآمد

دریای فلک دیدم و بس گوهر انجم

یاد از توام ای گوهر نایاب برآمد

شد مست چو من بلبل عاشق به چمنزار

تا لاله به کف جام می ناب برآمد

تصویر خیال تو پری کرد تجلی

چون شمع به خلوتگه اصحاب برآمد

چون غنچه دل تنگ من آغشته به خون شد

تا یادم از آن نوگل سیراب برآمد

ماهم به نظر در دل ابر متلاطم

چون زورقی افتاده به گرداب برآمد

ای مرغ حق افسانهٔ شبگیر رها کن

در دیدهٔ مستان چمن خواب برآمد

از راز فسونکاری شب پرده برافتاد

هر روز که خورشید جهانتاب برآمد

دیدم به لب جوی جهان گذران را

آفاق همه نقش رخ آب برآمد

از کید مه و مهر به راحت نکند خواب

آن کس که در این منزل ناباب برآمد

در صحبت احباب ز بس روی و ریا بود

جانم به لب از صحبت احباب برآمد

کی بوده وفا یاد حریفان مکن ای دل

پندار که آن واقعه در خواب برآمد

غزل شمارهٔ ۵۰ - جلوه جلال

شب است و چشم من و شمع اشک‌بارانند

مگر به ماتم پروانه سوگوارانند

چه می‌کند بدو چشم شب فراق تو ماه

که این ستاره‌شماران ستاره‌بارانند

مرا ز سبز خط و چشم مستش آید یاد

در این بهار که بر سبزه می‌گسارانند

به رنگ لعل تو ای گل پیاله‌های شراب

چو لاله بر لب نوشین جویبارانند

به غیر من که بهارم به باغ عارض تست

جهانیان همه سرگرم نوبهارانند

بیا که لاله‌رخان لاله‌ها به دامن‌ها

چو گل شکفته به دامان کوهسارانند

نوای مرغ حزینی چو من چه خواهد بود

که بلبلان تو در هر چمن هزارانند

پیاده را چه به چوگان عشق و گوی مراد

که مات عرصه حسن تو شهسوارانند

تو چون نسیم گذرکن به عاشقان و ببین

که همچو برگ خزانت چه جان نثارانند

به کشت سوختگان آبی ای سحاب کرم

که تشنگان همه در انتظار بارانند

مرا به وعده دوزخ مساز از او نومید

که کافران به نعیمش امیدوارانند

جمال رحمت او جلوه می‌دهم به گناه

که جلوه‌گاه جلالش گناهکارانند

تو بندگی بگزین شهریار بر در دوست

که بندگان در دوست شهریارانند

غزل شمارهٔ ۵۱ - مسافر همدان

مسافری که به رخ اشک حسرتم بدواند

دلم تحمل بار فراق او نتواند

در آتشم بنشاند چو با کسان بنشیند

کنار من ننشیند که آتشم بنشاند

چه جوی خون که براند ز دیده دل‌شدگان را

چو ماه نوسفر من سمند ناز براند

جدا شد از من و دیدم ولی ز هول غریبی

در ازدحام و هیاهو به طفل گمشده ماند

به ماه من که رساند پیام من که ز هجران

به لب رسیده مرا جان خودی به من برساند

به سوز سینه من بین که ساز قافیه‌پرداز

نوای نای گره‌گیر دل شکسته نخواند

چه نالی ای دل خونین که آن شکوفه خندان

زبان مرغ حزین شکسته‌بال نداند

دلم به سینه زند پر بدان هوا که نگارین

کتابتی بنوسید کبوتری بپراند

من آفتاب ولا جز غمام هیچ ندانم

مهی که خود همه‌دان است باید این همه داند

به هر چمن که رسیدی بگو به ابر بهاری

که پیش پای تو اشکی به یاد من بفشاند

قرار وصل چو طی شد، امیدوار چنانم

که بی‌قراری ما نیز برقرار نماند

به وصل اگر نرهم شهریار از غم هجران

کجاست مرگ که ما را ز زندگی برهاند

غزل شمارهٔ ۵۲ - سیل روزگار

لبت تا در شکفتن لاله سیراب را ماند

دلم در بیقراری چشمه مهتاب را ماند

گهی کز روزن چشمم فرو تابد جمال تو

به شب‌های دل تاریک من مهتاب را ماند

خزان خواهیم شد ساقی کنون مستی غنیمت دان

که لاله ساغر و شبنم شراب ناب را ماند

گذشته روزگاران بین که دوران شباب ما

در این سیلاب غم دسته گلی شاداب را ماند

بتا گنجینه حسن و جوانی را وفایی نیست

وفای بی‌مروت گوهر نایاب را ماند

ز دورم دوستدارانند و از نزدیک خونخواران

وفای خلق با من رستم و سهراب را ماند

بدین سیمای آرامم درون دریای طوفانیست

حذر کن از غریق آری که خود غرقاب را ماند

بجز خواب پریشانی نبود این عمر بی‌حاصل

کی آن آسایش خوابش که گویم خواب را ماند

حیات و روشنی را رمز شیرینی ندانم چیست؟

ولی مرگ سیاهش همسر ناباب را ماند

بنفشه دختر شکّرلب دهقان نماید لیک

مغیلانش به صد نیش زبان ارباب را ماند

سخن هرگز بدین شیرینی و لطف و روانی نیست

خدا را شهریار این طبع جوی آب را ماند

غزل شمارهٔ ۵۳ - سرود ساربان

بهار آمد که بازم گل به باغ و بوستان خواند

به گوشم ناله بلبل هزاران داستان خواند

قفس بگشا و پروازش ده این بد طوطی خاموش

که گلبانگ هم‌آوازش سوی هندوستان خواند

به مرغان بهاری گو که این مرغ خزان‌دیده

دگر سازش غم‌انگیز است و آواز خزان خواند

دل وامانده‌ام بس همرهانش کاروانی شد

اگر خواند به آهنگ درای کاروان خواند

مگر پروانه مطرح بوده و شب‌های افسانه

که شمع داستان ما را به جمع دوستان خواند

چه دستانی‌ست با این گوژپشت پیر تاکستان

که در در عالم مستیش سرو راستان خواند

چه ناز آهنگ ساز دل که هم دل‌ها به وجد آرد

اگر از تازه‌ها گوید و گر از باستان خواند

هنوزت غنچهٔ پیچیده است، با این برگ‌ها چون گل

کتابی کن که دل، هم با زبان هم بی زبان خواند

اگر تار دل و مضراب سوز جادوان داری

به سازی پنجه کن جانا که سیمش جاودان خواند

مگس را دست بر سر باد از آن خوانِ شکر یارب

که طوطی را به قند لعل نوشین، میهمان خواند

دلا ما را به خوی خوانده‌است دکتر مرتضای شمس

نه آخر شمس ملا را به آذربایجان خواند

به پشت اشتران کن شهریارا بار مولانا

که شمست مرحبا‌گویان سرود ساربان خواند

غزل شمارهٔ ۵۴ - عید خون

نوجوانان وطن بستر به خاک و خون گرفتند

تا که در بر شاهد آزادی و قانون گرفتند

رایگان در پای نامردان برافشانی چه دانی

کاین همایون گوهر از کام نهنگان چون گرفتند

لاله از خاک جوانان می‌دمد بر دشتِ هامون

یا درفش سرخ بر سر انقلابیون گرفتند

خرم آن مردان که روزی خائنین در خون کشیدند

زان سپس آن روز را هر ساله عید خون گرفتند

تا به سیر قهقرایی آخرین فرصت کنی کم

خود عنان حزب در کف دشمنان دون گرفتند

با دمی پنهان چو اخگر عشق را کانون بیفروز

کوره افروزان غیرت کام از این کانون گرفتند

برج ایفل یادگارِ همّتِ مغلوب قومی‌ست

کز کفِ امواج دریا نعش ناپلئون گرفتند

خوف کابوس سیاست جرم خواب غفلت ما

سخت ما را در خمار الکل و افیون گرفتند

کار با افسانه نبود رشته تدبیر می‌تاب

آری ارباب غرائم مار با افسون گرفتند

خاک لیلای وطن را جان شیرین بر سر افشان

خسروان عشق درس عبرت از مجنون گرفتند

شهریارا تا محیط خود تنزل کن مَیَندیش

کاین قبا بر قامت طبع تو ناموزون گرفتند

غزل شمارهٔ ۵۵ - درس محبت

روشنانی که به تاریکی شب گردانند

شمع در پرده و پروانه سر‌گردانند

خود بده درس محبت که ادیبان خرد

همه در مکتب توحید تو شاگردانند

تو به دل هستی و این قوم به گل می‌جویند

تو به جانستی و این جمع جهان‌گردانند

رختبندان عدم، بارگشایان وجود

وین همه حیرت و اسرار، ره‌آوردانند

عاشقان راست قضا هر چه جهان راست بلا

نازم این قوم بلاکش که بلاگردانند

اهل دردی که زبان دل من داند نیست

دردمندم من و یاران همه بی‌دردانند

بهر نان بر در ارباب نعیم دنیا

مرو ای مرد که این طایفه نامردانند

آتشی هست که سرگرمی اهل دل از اوست

وین همه بی‌خبرانند که خون‌سردانند

چون مس تافته اکسیر فنا یافته‌اند

عاشقان زر وجودند که روزردانند

شهریارا مفشان گوهر طبع علوی

کاین بهائم نه بهای در و گوهر دانند

غزل شمارهٔ ۵۶ - هفت خوان عشق

سبوکشان که به ظلمات عشق خضر رهند

ز جوی آب بقا هم به چابکی بجهند

نگین جم که به جامیش می‌خرند این قوم

به رغم جوهریانش به جرعه‌ای بدهند

جلا و جوهر این بوالعجب گدایان بین

که جلوه‌گاه جلال و جمال پادشهند

برون رو از خود و آنگه درون میکده آی

که خرقه‌ها همه اینجا به رهن باده نهند

کلاه بفکن و بر خاک نه سر نخوت

که مهر و ماه بر این در سران بی‌کلهند

چه چاره ده مه برج شرف به خانه ماست

که از شعاع و شفق رشگ ماه چاردهند

تو آب و گل به چَه و چاله دیده‌ای، هشدار

ز جان و دل همه طرف کُلَه به مهر و مهند

به راه میکده هُش دار و پا به حرمت نِه

چرا که پادشهانش عجین خاک رهند

چه فر بخت بلندی است با مه و خورشید

که پاسبان در این بلند بارگهند

خدای را که به صد قایق نجات هنوز

بسا کسا که چو من غرق لجّهٔ گنهند

برای کینه در این تنگ سینه جایی نیست

صفای دیده و دل صادقانه خود گُوَهَند

تو شهریار در این هفتخوان تهمتن باش

که دیو نفس حرون است و راهبان نرهند

غزل شمارهٔ ۵۷ - بارگاه حافظ

شب‌ها به کنج خلوتم آواز می‌دهند

کای خفته گنج خلوتیان باز می‌دهند

گویی به ارغنون مناجاتیان صبح

از بارگاه حافظم آواز می‌دهند

وصل است رشته سخنم با جهان راز

زان در سخن نصیبه‌ام از راز می‌دهند

وقتی همای شوق مرا هم فرشتگان

تا آشیان قدس تو پرواز می‌دهند

ساز سماع زهره در آغوش طبع توست

خوش خاکیان که گوش به این ساز می‌دهند

آنجا که دم زند ز تجلی جمال یار

فرصت به آبگینه غمّاز می‌دهند

سازش به هر سری نکند تاج افتخار

آزادگی به سرو سرافراز می‌دهند

ما را رسد مدیحه حافظ که وصف گل

با بلبلان قافیه‌پرداز می‌دهند

تا شب به حجلهٔ فلک آمد عروس ماه

شمعی به دست زهرهٔ طناز می‌دهند

آنجا که ریزه‌کاری سبک بدیع تست

ما را به مکتب قلم‌انداز می‌دهند

دیوان توست یا که پس از کشتگان جنگ

رختی به خانوادهٔ سرباز می‌دهند

هرگز به ناز سرمه فروشش نیاز نیست

نرگس که از خم ازلش ناز می‌دهند

بارد مه و ستاره در ایوان شهریار

کامشب صلا به حافظ شیراز می‌دهند

غزل شمارهٔ ۵۸ - حافظ جاویدان

تا که از طارم میخانه نشان خواهد بود

طاق ابروی توام قبله جان خواهد بود

سرکشان را چو به صاف سر خم دستی نیست

سر ما خاک در دردکشان خواهد بود

پیش از آنی که پر از خاک شود کاسه چشم

چشم ما در پی خوبان جهان خواهد بود

تا جهان باقی و آئین محبت باقی است

شعر حافظ همه‌جا ورد زبان خواهد بود

هر که از جوی خرابات نخورد آب حیات

گر گل باغ بهشت است خزان خواهد بود

حافظا چشمه اشراق تو جاویدانی است

تا ابد آب از این چشمه روان خواهد بود

صحبت پیر خرابات تو دریافته‌ام

روحم از صحبت این پیر جوان خواهد بود

هر‌کجا زمزمه عشق و همای شوقی است

به هواداری آن سرو روان خواهد بود

تا چراگاه فلک هست و غزالان نجوم

دختر ماه بر این گله شبان خواهد بود

زنده با یاد سر زلف تو جان خواهم کرد

تا نسیم سحری مشک‌فشان خواهد بود

ای سکندر تو به ظلمات ابد جان بسپار

عمر جاوید نصیب دگران خواهد بود

شهریارا به گدایی در میکده ناز

که دلت محرم اسرار نهان خواهد بود

غزل شمارهٔ ۵۹ - جلوه جانانه

شمعی فروخت چهره که پروانهٔ تو بود

عقلی درید پرده که دیوانهٔ تو بود

خم فلک که چون مه و مهرش پیاله‌هاست

خود جرعه‌نوش گردش پیمانهٔ تو بود

پیر خرد که منع جوانان کند ز می

تا بود خود سبو‌کش میخانهٔ تو بود

خوان نعیم و خرمن انبوه نه سپهر

ته‌سفره‌خوار ریزش انبانهٔ تو بود

تا چشم جان ز غیر تو بستیم پای دل

هر جا گذشت جلوهٔ جانانهٔ تو بود

دوشم که راه خواب زد افسون چشم تو

مرغان باغ را به لب افسانهٔ تو بود

هدهد گرفت رشتهٔ صحبت به دلکشی

بازش سخن ز زلف تو و شانهٔ تو بود

برخاست مرغ همتم از تنگنای خاک

کو را هوای دام تو و دانهٔ تو بود

بیگانه شد به غیر تو هر آشنای راز

هر چند آشنا همه بیگانهٔ تو بود

همسایه گفت کز سر شب دوش شهریار

تا بانگ صبح نالهٔ مستانهٔ تو بود

غزل شمارهٔ ۶۰ - خوابی و خماری

دوش در خواب من آن لاله‌عذار آمده بود

شاهد عشق و شبابم به کنار آمده بود

در کهن گلشن طوفان‌زده خاطر من

چمن پر سمن تازه بهار آمده بود

سوسنستان که هم‌آهنگ صبا می‌رقصید

غرق بوی گل و غوغای هزار آمده بود

آسمان همره سنتور سکوت ابدی

با منش خنده خورشید‌نثار آمده بود

هر چمن صحنه‌ای از عشق و وفا لیک از من

صحنه بیش از همه پرنقش‌و‌نگار آمده بود

تیشه کوهکن افسانه شیرین می‌خواند

هم در آن دامنه خسرو به شکار آمده بود

رد پایی مگر از لیلی و کم‌کم مجنون

ناخودآگاه سوی یار و دیار آمده بود

سرو ناز من شیدا که نیامد در بر

دیدمش خرم و سرسبز به بار آمده بود

خواستم چنگ به دامان زنمش بار دگر

ناگه آن گنج روان راهگذار آمده بود

لابه‌ها کردمش از دور و ثمر هیچ نداشت

آهوی وحشی من پا به فرار آمده بود

یوسفی بود و زلیخا و همان توسن عشق

کز نهیب ملک‌العرش، مهار آمده بود

چشم بگشودم و دیدم ز پس صبح شباب

روز پیری به لباس شب تار آمده بود

مرده بودم من و این خاطره عشق و شباب

روح من بود و پریشان به مزار آمده بود

آوخ این عمر فسونکار به جز حسرت نیست

کس ندانست در اینجا به چه کار آمده بود

شهریار این ورق از عمر چو درمی‌پیچید

چون شکنج خم زلفت به فشار آمده بود

غزل شمارهٔ ۶۱ - بازار شوق

یاد آن که جز به روی منش دیده وا نبود

وان سست عهد جز سری از ما سوا نبود

امروز در میانه کدورت نهاده پای

آن روز در میان من و دوست جا نبود

کس دل نمی‌دهد به حبیبی که بی‌وفاست

اول حبیب من به خدا بی‌وفا نبود

دل با امید وصل به جان خواست درد عشق

آن روز درد عشق چنین بی‌دوا نبود

تا آشنای ما سر بیگانگان نداشت

غم با دل رمیده ما آشنا نبود

از من گذشت و من هم از او بگذرم ولی

با چون منی به غیر محبت روا نبود

دوشم نخفت دیده به بالین دل ولی

مسکین دلم به زحمت مردم رضا نبود

اکنون به کودکی که نبودم اسیر عشق

افسوس می‌خورم که دلم با خدا نبود

گر نای دل نبود و دم آه سرد ما

بازار شوق و گرمی شور و نوا نبود

سوزی نداشت شعر دل‌انگیز شهریار

گر همره ترانه ساز صبا نبود

غزل شمارهٔ ۶۲ - او بود و او نبود

اشکش چکید و دیگرش آن آبرو نبود

از آب رفته هیچ نشانی به جو نبود

مژگان کشید رشته به سوزن ولی چه سود

دیگر به چاک سینه مجال رفو نبود

دیگر شکسته بود دل و در میان ما

صحبت به جز حکایت سنگ و سبو نبود

او بود در مقابل چشم ترم ولی

آوخ که پیش چشم دلم دیگر او نبود

حیف از نثار گوهر اشک ای عروس بخت

با روی زشت زیور گوهر نکو نبود

اشکش نمی‌مکیدم و بیمار عشق را

جز بغض شربت دگری در گلو نبود

آلوده بود دامن پاک و به رغم عشق

با اشک نیز دست و دل شستشو نبود

از گفتگو و یاد جفا کردنم چه سود

او بود بی‌وفا و در این گفتگو نبود

ماهی که مهربان نشد از یاد رفتنی است

عطری نماند از گل رنگین که بو نبود

آزادگان به عشق خیانت نمی‌کنند

او را خصال مردم آزاده‌خو نبود

چون عشق و آرزو به دلم مرد شهریار

جز مردنم به ماتم عشق آرزو نبود

غزل شمارهٔ ۶۳ - اشک ندامت

گر به پیرانه سرم بخت جوانی به سر آید

از در آشتیَم آن مه بی‌مهر درآید

آمد از تاب و تبم جان به لب ای کاش که جانان

با دم عیسویم این دم آخر به سر آید

خوابم آشفت و چنان بود که با شاهد مهتاب

به تماشای من از روزنه کلبه درآید

دلکش آن چهره که چون لاله برافروخته از شرم

بار دیگر به سراغ من خونین جگر آید

سرو من گل بنوازد دل پروانه و بلبل

گر تو هم یادت ازین قمری بی‌بال و پر آید

شمع لرزان شبانگاهم و جانم به سر دست

تا نسیم سحرم بال و پرافشان به بر آید

پیر کنعان من از ناله بیاسای که یوسف

پسری نیست که دیگر به سراغ پدر آید

دانم آن سنگدل آخر شود از کرده پشیمان

آن زمان در پی من کوی به کو، دربه‌در آید

رود از دیده چو با یاد منش اشک ندامت

لاله از خاکم و از کالبدم ناله برآید

دود شد شمع از آن شعله که در خرمنش افروخت

چند گویی که به پایان شب غم سحر آید

ماه کنعان چو به تلخی به دل چاه کند جان

کاروان گو همه با بار گلاب و شکر آید

شهریارا گله از گیسوی یار این‌همه بگذار

کاخر آن قصه به پایان رسد این غصه سرآید

غزل شمارهٔ ۶۴ - روزه‌شکن

تا دهن بسته‌ام از نوش‌لبان می‌برم آزار

من اگر روزه بگیرم رطب آید سر بازار

تا بهار است دری از قفس من نگشاید

وقتی این در بگشاید که گلی نیست به گلزار

چشم شاهد به سراپردهٔ مژگان چه حکایت

آهو از سبزه برآورد سر و شیر ز نیزار

هرگز این دور گل و لاله نمی‌خواستم از بخت

که حریفان همه زار از من و من از همه بیزار

دست و ابزار چو می‌داد به گوش هنرم گفت

رو که بازار تو روزی که نه دست است و نه ابزار

هردم از سینه این خاک دلی زار بنالد

که گلی بودم و بازیچه گلچین دل‌آزار

گل بجوشید و گلابش همه خیس عرق شرم

که به یک خنده طفلانه چه بود آن همه آزار

چشم نرگس نگران است ولی داغ شقایق

چشم خونین شفق بیند و اَبرِ مَهِ آزار

ابر از آن بر سر گل‌های چمن زار بگرید

که خزان بیند و آشفتن گل‌های چمنزار

شهریار است و همین شیوه شیدایی بلبل

بگذارید بگرید به هوای گل خود زار

غزل شمارهٔ ۶۵ - ای شیراز

دیدمت دورنمای در و بام ای شیراز

سرم آمد به بر سینه سلام ای شیراز

وامداریم و سرافکنده ز خجلت در پیش

که پس‌انداخته‌ایم این‌همه وام ای شیراز

توسن بخت نه رام است خدا می‌داند

ورنه دانی که مرا چیست مرام ای شیراز

نکهت باغ گل و نزهت نارنجستان

از نسیمم بنوازند مشام ای شیراز

نرگسم سوی چمن خواند و سروم سوی باغ

من مردد که دهم دل به کدام ای شیراز

به قیام از بر هر گنبد سبزی سروی

چون عروسان خرامان به خیام ای شیراز

توئی آن کشور افسانه که خشت و گل تست

با من از عهد کهن پیک و پیام ای شیراز

سرورانت مگر از سرو روانت زادند

که در آفاق بلندند و به‌نام ای شیراز

قرن‌ها می‌رود و ذکر جمیل سعدی

همچنان مانده در افواه انام ای شیراز

خواجه بفشرد سخن را و فکندش همه پوست

تا به لب راند همه جان کلام ای شیراز

زان می لعل که خمخانه به حافظ دادی

جرعه‌ای نیز مرا ریز به جام ای شیراز

زان خرابات که بر مسند آن خواجه مقیم

گوشه‌ای نیز مرا بخش مقام ای شیراز

پختگان سوخته خوانندم و انصافم کو

آتشی را که تویی من هله خام ای شیراز

تُرک‌جوشی زده‌ام نیم‌پز و نامطبوع

تب عشقی که بتابیم تمام ای شیراز

شهسوار سخنم لیک نه با آن شمشیر

که به روی تو برآید ز نیام ای شیراز

شاید از گرد و غبار سفرم نشناسی

شهریارم به در خواجه غلام ای شیراز

غزل شمارهٔ ۶۶ - به یاد استاد فرخ

فَرُّخا از تو دلم ساخته با یاد هنوز

خبر از کوی تو می‌آوردم باد هنوز

در جوانی همه با یاد تو دلخوش بودم

پیرم و از تو همان ساخته با یاد هنوز

دارم آن حجب جوانی که زبان‌بند من است

لب همه خامشیَم دل همه فریاد هنوز

من که با صد دل دیوانه تو را می‌جستم

نیست از سلسله‌ام یک دل آزاد هنوز

پیرم و تیغ جوانیم زند گردن بخت

بس به این تیغ زدن جلدم و جلّاد هنوز

فرخ خاطر من خاطره شهر شماست

خود غم‌آبادم و خاطر فرح‌آباد هنوز

طوطی قند خراسانم و یاد لب تو

می‌گشاید به رخم دکّهٔ قناد هنوز

دوری از بزم تو عمری است که حرمان من است

زدم و می‌زنم از دست غمت داد هنوز

با منت سایه کم از گلشن آزادی چیست

می‌برم شکوه‌ات ای سرو به شمشاد هنوز

یاد گلچین معانی و نوید و گلشن

نوش‌خواری بوَد و نشئهٔ معتاد هنوز

بیست سال است بهار از سر ما رفته ولی

من همان ماتمیَم در غم استاد هنوز

گر به دادم رسید و حال حزینم پرسی

بخت با من به همان شیوهٔ بیداد هنوز

صید خونینِ خزیده به شکاف سنگم

که نفس‌درنفسم با سگ صیاد هنوز

جوی شیرم نه بس آن چشمهٔ طبع شیرین

بیستونم من و غم تیشهٔ فرهاد هنوز

تو به هفتادی و طبع هنرآرای ترا

با عروسان دری حجلهٔ داماد هنوز

شهریار از تو و هفتاد تو دلشاد ولی

خود به شصت است و ندیده است دل شاد هنوز

غزل شمارهٔ ۶۷ - سینمای خزان

شب است و باغ گلستان خزان رؤیاخیز

بیا که طعنه به شیراز می‌زند تبریز

بیا که حلقه‌به‌گوشان آسمان ریزند

سری به پای تو در حلقهٔ غلام و کنیز

به گوشوار دلاویز ماه من نرسد

ستاره گرچه به گوش فلک شود آویز

به باغ، یاد تو کردم که باغبان قضا

گشوده پرده پاییز خاطرات‌انگیز

چنان به ذوق و نشاط آمدم که گویی باز

بهار عشق و شباب است این شب پاییز

عروس گل که به نازش به حجله آوردند

به عشوه بازدهندش به باد رخت و جهیز

شهید خنجر جلاد باد می‌غلتند

به خاک و خون همه در انتظار رستاخیز

خزان خمار غمش هست و ساغر گل زرد

بهار سبز کجا وین شراب سحرآمیز

خزان صحیفه پایان دفتر عمر است

به این صحیفه رسیده‌است دفتر ما نیز

تنی تکیده‌ام و چشم رفته در ته چاه

که چرخ چاهکنم چشمه می‌کند کاریز

به سینمای خزان ماجرای خود دیدم

شباب با چه شتابی به اسب زد مهمیز

حراج عمر چه سوداگری‌ست شعبده‌باز

که گنج و حشمت قارون نمی‌خرد به پشیز

هنوز خون به دل از داغ «لاله»‌ام، ساقی

به غیر خون دلم باده در پیاله مریز

شبی که با تو سر آمد چه دولتی سرمد

دمی که بی‌تو به سر شد چه قسمتی ناچیز

عزیز من مگر از یاد من توانی رفت

که یاد تست مرا یادگار عمر عزیز

پری به دیدن دیوانه رام می‌گردد

پریوشا تو ز دیوانه می‌کنی پرهیز

به بانگ چنگ من از دل زدای زنگ فراق

که بشکفد دل شیرین به شیههٔ شبدیز

نوای باربدی خسروانه کی خیزد

مگر به حجله شیرین گذر کند پرویز

به عشق پاک تو بگذشتم از مقام ملک

که بال عشق تو بادم زند بر آتش تیز

تو هم به شعشعه وقتی به شهر تبریز آی

که شهریار ز شوق و طرب کنی لبریز

غزل شمارهٔ ۶۸ - جمال کعبه

اگر که شبرو عشقی چراغ ماهت بس

ستاره چشم و چراغ شب سیاهت بس

گرت به مردم چشم اهتزار قبله نماست

به ارزیابی صد کعبه یک نگاهت بس

جمال کعبه چمن زار می کند صحرا

برو که خار مغیلان گل و گیاهت بس

تو خود چو مرد رهی خضر هم نبود نبود

شعاع چشمه حیوان چراغ راهت بس

دلا اگر همه بیداد دیدی از مردم

غمین مباش که دادار دادخواهت بس

نصیب کوردلان است نعمت دنیا

تو چشم رشد و تمیزی همین گناهت بس

تو را که پینه پا کفش بوده مجنون‌وار

قلندرانه هم از گیسوان کلاهت بس

چه حاجت است به دعوی عشق بر در دوست

دل شکسته و اشک روان گواهت بس

به تاج شاهی اگر سرگران توانی بود

گدای درگه میخانه پادشاهت بس

ز خلق رو به خدا کن که کنج خلوت عشق

رواق مدرسه و طاق خانقاهت بس

ترا که صبح پیاله است و آسمان ساقی

چو غم سپاه کشد پای خم پناهت بس

نماز بر خم محراب آسمان چه ضرور

هلال ابروی دلدار قبله‌گاهت بس

بهار من اگرت با خزان نبردی بود

قطار سرو و گل و نسترن سپاهت بس

چنین که شعله زدت شهریار آتش شوق

به جان خرمن غم یک شرار آهت بس

غزل شمارهٔ ۶۹ - افسانه روزگار

قمار عاشقان بردی ندارد از نداران پرس

کس از دور فلک دستی نبرد از بدبیاران پرس

جوانی‌ها رجزخوانی و پیری‌ها پشیمانی است

شب بدمستی و صبح خمار از میگساران پرس

قراری نیست در دور زمانه بی‌قراران بین

سر یاری ندارد روزگار از داغ یاران پرس

تو ای چشمان به خوابی سرد و سنگین مبتلا کرده

شبیخون خیالت هم شب از شب‌زنده‌داران پرس

تو کز چشم و دل مردم گریزانی چه می‌دانی

حدیث اشک و آه من برو از باد و باران پرس

عروس بخت یک شب تا سحر با کس نخوابیده

عروسی در جهان افسانه بود از سوگواران پرس

سر بشکسته هر صبح آفتاب از دره‌ای خیزد

به کام ار توسن ایام دیدی از سواران پرس

فلک با پشت خم دانی به گوش ما چه می‌گوید؟

جوانا سرنوشت از سرگذشت روزگاران پرس

به شاخ دشمنی یک میوهٔ شیرین نمی‌روید

برو باغ محبت کار و کار از کشت‌کاران پرس

جهان ویران کند گر خود بنای تخت جمشید است

برو تاریخ این دیر کهن از یادگاران پرس

به هر خشتی که خود آیینهٔ اسکندر و داراست

شکست جان جم بین وز شکوه کامکاران پرس

به شعر یادباد خواجه‌ام خاطر شبی خون شد

سپاهان زنده کن وز زنده‌رودِ باغکاران پرس

به هر زادن فلک آوازهٔ مرگی دهد با ما

خزان لاله و نسرین هم از باد بهاران پرس

سلامت آن سوی قاف است و آزادی در آن وادی

نشان منزل سیمرغ از شاهین‌شکاران پرس

به چشم مدعی جانان جمال خویش ننماید

چراغ از اهل خلوت گیر و راز از رازداران پرس

گدای فقر را همت نداند تاخت تا شیراز

به تبریز آی و از نزدیک حال شهریاران پرس

غزل شمارهٔ ۷۰ - گله عاشق

آتشی زد شب هجرم به دل و جان که مپرس

آن چنان سوختم از آتش هجران که مپرس

گله‌ای کردم و از یک گله بیگانه شدی

آشنایا گله دارم ز تو چندان که مپرس

مسند مصر ترا ای مه کنعان که مرا

ناله هایی است در این کلبه احزان که مپرس

سرونازا گرم اینگونه کشی پای از سر

منت آنگونه شوم دست به دامان که مپرس

گوهر عشق که دریا همه ساحل بنمود

آخرم داد چنان تخته به طوفان که مپرس

عقل خوش گفت چو در پوست نمی‌گنجیدم

که دلی بشکند آن پسته خندان که مپرس

بوسه بر لعل لبت باد حلال خط سبز

که پلی بسته به سر چشمه حیوان که مپرس

این که پرواز گرفته است همای شوقم

به هواداری سرویست خرامان که مپرس

دفتر عشق که سر خط همه شوق است و امید

آیتی خواندمش از یاس به پایان که مپرس

شهریارا دل از این سلسله‌مویان برگیر

که چنانم من از این جمع پریشان که مپرس

غزل شمارهٔ ۷۱ - خدا حافظ

به تودیع تو جان می‌خواهد از تن شد جدا حافظ

به جان کندن وداعت می‌کنم حافظ خداحافظ

ثناخوان توام تا زنده‌ام اما یقین دارم

که حق چون تو استادی نخواهد شد ادا حافظ

من از اول که با خوناب اشک دل وضو کردم

نماز عشق را هم با تو کردم اقتدا حافظ

هم از چاهم برآوردی و هم راهم نشان دادی

که هم حَبل‌ُالْمَتین بودی و هم نورُالهُدیٰ حافظ

تو صاحب‌خرمنی و من گدایی خوشه‌چین امّا

به انعام تو شایستن، نه حدّ هر گدا حافظ

به شعری کز تو در آغاز عشق کودکی خواندم

به گوش جان هنوزم از خدا آید ندا حافظ

به روی سنگ قبر تو نهادم سینه‌ای سنگین

دو دل با هم سخن گفتند بی‌صوت و صدا حافظ

در اینجا جامهٔ شوقی قبا کردن نه درویشی است

تُهی کن خِرقه‌ام از تن که جان باید فدا حافظ

تو عشق پاکی و پیوند حُسن جاودان داری

نه حُسنت انتها دارد نه عشقت ابتدا حافظ

سخن را گر همه یک جملهٔ دستوری انگاریم

تو و سعدی خبر بودید و باقی مبتدا حافظ

هر آنکو زنگ غم دارد به دل از غمزهٔ خوبان

تو بزدایی غمش از دل به سازی غم‌زدا حافظ

مگر دل می‌کَنم از تو بیا مهمان به راه انداز

که با حسرت وداعت می‌کنم حافظ خداحافظ

غزل شمارهٔ ۷۲ - شهید عشق

به خاک من گذری کن چو گل گریبان چاک

که من چو لاله به داغ تو خفته ام در خاک

چو لاله در چمن آمد به پرچمی خونین

شهید عشق چرا خود کفن نسازد چاک

سری به خاک فرو برده ام به داغ جگر

بدان امید که آلاله بردمم از خاک

اگر به دامن چاک آمدم در این گیتی

هزار شکر که رفتم چو گل به دامن پاک

به تربتم چو گذشتی، به طیب نفس ای گل

آبی به فاتحه بگشا که طیّب الله فاک

تو ای که فاتحه بر خاک اولیا خواندی

موالیای تو خواند فرشته بر افلاک

جهان چه فتنه که از روی خوش نشان دادن

به خیل پاکدلان بخل ورزد و امساک

چو خط به خون شبابت نوشت چین جبین

چو پیریت به سرآرند حاکمی سفاک

خزان به سُخره کند گاه گوشوار مویز

به گوش پیرزن گوژپشت طارم تاک

بگیر چنگی و راهم بزن به ماهوری

که ساز من همه راه عراق میزد و راک

به ساقیان طرب گو که خواجه فرماید

اگر شراب خوری جرعه ای فشان بر خاک

به خاک این دل مسکین عَلَم کن آن دم و دود

که خُفته خُرد و خمیر از خمار آن تریاک

ز تخت و تاج فریدون چه حکمتی بِهْ از این

که کاوه دادِ دلِ خود ستانَد از ضحّاک

ببوس دفتر شعری که دلنشین یابی

که آن دل از پی بوسیدن تو بود هلاک

تو شهریار به راحت برو به خواب ابد

که پاکباخته از رهزنان ندارد باک

غزل شمارهٔ ۷۳ - غنای غم

از غم جدا مشو که غنا می‌دهد به دل

اما چه غم غمی که خدا می‌دهد به دل

گریان فرشته‌ای‌ست که در سینه‌های تنگ

از اشک چشم نشو و نما می‌دهد به دل

این صبر تلخ و نغمهٔ شیرین طبیب ماست

با اشک شور خود که شفا می‌دهد به دل

چون شیر مادران که بُوَد مستحیل خون

غم هم به استحاله غذا می‌دهد به دل

بس خنده‌ها که ظلم تن و ظلمت دل است

ای زنده باد غم که ضیا می‌دهد به دل

تا عهد دوست خواست فراموش دل شدن

غم می‌رسد به وقت و وفا می‌دهد به دل

دل پیشواز نالهٔ رود ارغنون نواز

نازم غمی که ساز و نوا می‌دهد به دل

این غم غبار یار و خود از ابر این غبار

سر می‌کشد چو ماه و صلا می‌دهد به دل

سلطان دل صلای «بَلا للوَلا» زده است

تا دل ولیّ اوست بلا می‌دهد به دل

فتح از مجاهدی‌ست که دل در جهاد نفس

تا شد اسیر، جان به فدا می‌دهد به دل

صحرا و سنگلاخ ضلال است، هوشدار

این غم نشان راه هدا می‌دهد به دل

غم خضر ما و چشمه‌اش این چشم اشکبار

وین چشمه قطره قطره بقا می‌دهد به دل

ای اشک شوق آینه‌ام پاک کن ولی

زنگ غمم مبر که صفا می‌دهد به دل

غم صیقل خداست خدایا ز ما مگیر

این جوهر جلی که جلا می‌دهد به دل

قانع به استخوانم و از سایه تاج‌بخش

با همتی که بال هما می‌دهد به دل

تسلیم با قضا و قدر باش شهریار

وز غم جزع مکن که جزا می‌دهد به دل

غزل شمارهٔ ۷۴ - یاران دغل

گر من از عشق غزالی غزلی ساخته‌ام

شیوه تازه‌ای از مبتذلی ساخته‌ام

گر چو چشمش به سپیدی زده‌ام نقش سیاه

چون نگاهش غزل بی‌بدلی ساخته‌ام

گر چو زنبور به میشم بنوازند رواست

کز لب لعل تو نوشین عسلی ساخته‌ام

شکوه در مذهب درویش حرامست ولی

با چه یاران دغا و دغلی ساخته‌ام

ادب از بی‌ادب آموز که لقمان گوید

از عمل سوخته عکس‌العملی ساخته‌ام

می‌کنم چشم طمع می‌شکنم دست سوال

من که با جامعهٔ کور و شلی ساخته‌ام

چه خروسی تو که وقتی نشناسی ورنه

من به هر عربدهٔ بی‌محلی ساخته‌ام

درنمی‌یابی اگر ذوق، نه من در هر بیت

طرفه مضمونی و ضرب‌المثلی ساخته‌ام؟

می‌چرانم به غزل چشم غزالان وطن

مرتعی سبز به دامان تلی ساخته‌ام

من در این کلبهٔ تاریک به اشراق ادب

آفتابم که به برج حملی ساخته‌ام

شهریار از سخن خلق نیابم خللی

که بنای سخن بی‌خللی ساخته‌ام

غزل شمارهٔ ۷۵ - هجران کشیده ام

دامن مکش به ناز که هجران کشیده‌ام

نازم بکش که ناز رقیبان کشیده‌ام

شاید چو یوسفم بنوازد عزیز مصر

پاداش ذلتی که به زندان کشیده‌ام

از سیل اشک شوق دو چشمم معاف دار

کز این دو چشمه آب فراوان کشیده‌ام

جانا سری به دوشم و دستی به دل گذار

آخر غمت به دوش دل و جان کشیده‌ام

دیگر گذشته از سر و سامان من مپرس

من بی‌تو دست از این سر و سامان کشیده‌ام

تنها نه حسرتم غم هجران یار بود

از روزگار سفله دو چندان کشیده‌ام

بس در خیال هدیه فرستاده‌ام به تو

بی خوان و خانه حسرت مهمان کشیده‌ام

دور از تو ماه من همه غم‌ها به یک طرف

وین یک طرف که منت دونان کشیده‌ام

ای تا سحر به علت دندان نخفته شب

با من بگوی قصه که دندان کشیده‌ام

جز صورت تو نیست بر ایوان منظرم

افسوس نقش صورت ایوان کشیده‌ام

از سرکشی طبع بلند است شهریار

پای قناعتی که به دامان کشیده‌ام

غزل شمارهٔ ۷۶ - زندان زندگی

تا هستم ای رفیق ندانی که کیستم

روزی سراغ وقت من آئی که نیستم

در آستان مرگ که زندان زندگیست

تهمت به خویشتن نتوان زد که زیستم

پیداست از گلاب سرشکم که من چو گل

یک روز خنده کردم و عمری گریستم

طی شد دو بیست سالم و انگار کن دویست

چون بخت و کام نیست چه سود از دویستم

خود مدعی که نمرهٔ انصاف اوست صفر

در امتحان صبر دهد نمره بیستم

گر آسمان وظیفهٔ شاعر نمی‌دهد

گو نام هم به خفیه بلیسد ز لیستم

سرباز مفت این همه درجا نمی‌زند

سرهنگ گو ببخش به فرمانِ ایستم

گوهرشناس نیست در این شهر شهریار

من در صف خزف چه بگویم که چیستم

غزل شمارهٔ ۷۷ - نالهٔ ناکامی

برو ای ترک که ترک تو ستمگر کردم

حیف از آن عمر که در پای تو من سرکردم

عهد و پیمان تو با ما و وفا با دگران

ساده‌دل من که قسم های تو باور کردم

به خدا کافر اگر بود به رحم آمده بود

زآن همه ناله که من پیش تو کافر کردم

تو شدی همسر اغیار و من از یار و دیار

گشتم آواره و ترک سر و همسر کردم

زیر سر بالش دیباست تو را کی دانی

که من از خار و خس بادیه بستر کردم

در و دیوار به حال دل من زار گریست

هر کجا نالهٔ ناکامی خود سر کردم

در غمت داغ پدر دیدم و چون در یتیم

اشک‌ریزان هوس دامن مادر کردم

اشک از آویزهٔ گوش تو حکایت می کرد

پند از این گوش پذیرفتم از آن در کردم

بعد از این گوش فلک نشنود افغان کسی

که من این گوش ز فریاد و فغان کر کردم

ای بسا شب به امیدی که زنی حلقه به در

چشم را حلقه‌صفت دوخته بر در کردم

جای می خون جگر ریخت به کامم ساقی

گر هوای طرب و ساقی و ساغر کردم

شهریارا به جفا کرد چو خاکم پامال

آن که من خاک رهش را به سر افسر کردم

غزل شمارهٔ ۷۸ - لاله سیراب

نفسی داشتم و ناله و شیون کردم

بی تو با مرگ عجب کشمکشی من کردم

گرچه بگداختی از آتش حسرت دل من

لیک من هم به صبوری دل از آهن کردم

لاله در دامن کوه آمد و من بی رخ دوست

اشک چون لاله سیراب به دامن کردم

در رخ من مکن ای غنچه ز لبخند دریغ

که من از اشک ترا شاهد گلشن کردم

چند بر باد دهی حاصلم آخر عمری

خوشه‌های خم گیسوی تو خرمن کردم

شبنم از گونه گلبرگ نگون بود که من

گله زلف تو با سنبل و سوسن کردم

زلف و مژگان تو را مانده رفوی دل ریش

پاره شد رشتهٔ صبری که به سوزن کردم

دود آهم شد اشک غمم ای چشم و چراغ

شمع عشقی که به امید تو روشن کردم

نه رخ ماه منیژه، نه کمند رستم

آه از آن ناله که من در چَهِ بیژن کردم

دگرم دشمن جان بود و نمی‌دانستم

منِ غافل گلهٔ دوست به دشمن کردم

تا چو مهتاب به زندان غمم بنوازی

تن همه چشم به هم چشمی روزن کردم

آشیانم به سر کنگره افلاک است

گرچه در غمکده خاک نشیمن کردم

شهریارا مگرم جرعه فشاند لب جام

سال ها بر در این میکده مسکن کردم

غزل شمارهٔ ۷۹ - حراج عشق

چو بستی در به روی من به کوی صبر رو کردم

چو درمانم نبخشیدی به دردِ خویش خو کردم

چرا رو در تو آرم من که خود را گم کنم در تو

به خود باز آمدم نقش تو در خود جست‌وجو کردم

خیالت ساده‌دل‌تر بود و با ما از تو یکروتر

من این‌ها هردو با آیینهٔ دل روبه‌رو کردم

فشردم با همه مستی به دل سنگ صبوری را

ز حال گریهٔ پنهان حکایت با سبو کردم

فرود آ ای عزیز دل که من از نقش غیر تو

سرای دیده با اشکِ ندامت شست‌و‌شو کردم

صفایی بود دیشب با خیالت خلوتِ ما را

ولی من باز پنهانی ترا هم آرزو کردم

مَلول از نالهٔ بلبل مباش ای باغبان رفتم

حلالم کن اگر وقتی گلی در غنچه بو کردم

تو با اَغیار پیش چشم من مِی در سبو کردی

من از بیم شماتت گریه پنهان در گلو کردم

حراج عشق و تاراج جوانی وحشت پیری

در این هنگامه من کاری که کردم یاد او کردم

ازین پس شهریارا ما و از مردم رمیدن‌ها

که من پیوند خاطر با غزالی مشک‌مو کردم

غزل شمارهٔ ۸۰ - بخت خفته و دولت بیدار

ماهم آمد به در خانه و در خانه نبودم

خانه گوئی به سرم ریخت چو این قصه شنودم

آن که می خواست برویم در دولت بگشاید

با که گویم که در خانه به رویش نگشودم

آمد آن دولت بیدار و مرا بخت فروخفت

من که یک عمر شب از دست خیالش نغنودم

آنکه می خواست غبار غمم از دل بزداید

آوخ آوخ که غبار رهش از پا نزدودم

یار سود از شرفم سر به ثریا و دریغا

که به پایش سر تعظیم به شکرانه نسودم

ای نسیم سحر آن شمع شبستان طرب را

گو به سر می‌رود از آتش هجران تو دودم

جان فروشی مرا بین که به هیچش نخرد کس

این شد ای مایه امید ز سودای تو سودم

به غزل رام توان کرد غزالان رمیده

شهریارا غزلی هم به سزایش نسرودم

غزل شمارهٔ ۸۱ - خمار انتظار

شب گذشته شتابان به رهگذار تو بودم

به جلد رهگذر اما در انتظار تو بودم

به سایه‌های گریزان شبیه بودم و چون باد

به خوی وحشی و با وحشت و فرار تو بودم

نیامدی که دل من در اختیار من آری

وگرنه تا به سحر من در اختیار تو بودم

تو نشئه تخت و خماری ندیده‌ای که بگویم

چگونه خُرد و خراب تو و خمار تو بودم

نسیم زلف تو پیچیده بود در سر و مغزم

خمار و سست ولی سخت بی قرار تو بودم

همه به کاری و من دست شسته از همه کاری

همه به فکر و خیال تو و به کار تو بودم

خزان عشق نبینی که من به هر دمی ای گل

در آرزوی شکوفائی و بهار تو بودم

اگر که دل بگشاید زبان به دعوی یاری

تو یار من که نبودی منم که یار تو بودم

چو لاله بود چراغم به جستجوی تو در دست

ولی به باغ تو دور از تو داغدار تو بودم

به کوی عشق تو راضی شدم به نقش گدائی

اگرچه شهره به هر شهر و شهریار تو بودم

غزل شمارهٔ ۸۲ - دوست ندیدم

به تیره‌بختی خود کس نه دیدم و نه شنیدم

ز بخت تیره خدایا چه دیدم و چه کشیدم

برای گفتن با دوست شکوه‌ها به دلم بود

ولی دریغ که در روزگار دوست ندیدم

وگر نگاه امیدی به سوی هیچکسم نیست

چرا که تیر ندامت بدوخت چشم امیدم

به غیر دام ندیدم به هر کسی که شدم رام

دگر چو طایر وحشی ز آب و دانه رمیدم

رفیق اگر تو رسیدی سلام ما برسانی

که من به اهل وفا و مروتی نرسیدم

منی که شاخه و برگم نصیب برق بلا بود

به کشتزار طبیعت ندانم از چه دمیدم

یکی شکسته‌نوازی کن ای نسیم عنایت

که در هوای تو لرزنده‌تر ز شاخهٔ بیدم

ز آب دیده چنان آتشم کشید زبانه

که خاک غم به سرافشان چو گرد باد دویدم

گناه اگر رخ مردم سیه کند من مسکین

به شهر روسیهان شهریار روی سپیدم

غزل شمارهٔ ۸۳ - گوهرفروش

یار و همسر نگرفتم که گرو بود سرم

تو شدی مادر و من با همه پیری پسرم

تو جگر گوشه هم از شیر بریدی و هنوز

من بیچاره همان عاشق خونین جگرم

خون دل میخورم و چشم نظر بازم جام

جرمم این است که صاحبدل و صاحبنظرم

منکه با عشق نراندم به جوانی هوسی

هوس عشق و جوانیست به پیرانه سرم

پدرت گوهر خود را به زر و سیم فروخت

پدر عشق بسوزد که در آمد پدرم

عشق و آزادگی و حسن و جوانی و هنر

عجبا هیچ نیرزید که بی سیم و زرم

هنرم کاش گره بند زر و سیمم بود

که به بازار تو کاری نگشود از هنرم

سیزده را همه عالم به در امروز از شهر

من خود آن سیزدهم کز همه عالم به درم

تا به دیوار و درش تازه کنم عهد قدیم

گاهی از کوچه معشوقه خود می گذرم

تو از آن دگری رو که مرا یاد تو بس

خود تو دانی که من از کان جهانی دگرم

از شکار دگران چشم و دلی دارم سیر

شیرم و جوی شغالان نبود آبخورم

خون دل موج زند در جگرم چون یاقوت

شهریارا چه کنم لعلم و والا گهرم

غزل شمارهٔ ۸۴ - در کوچه باغات شمران

دل شبست و به شمران سراغ باغ تو گیرم

گه از زمین و گه از آسمان سراغ تو گیرم

به جای آب روان نیستم دریغ که در جوی

به سر بغلطم و در پیش راه باغ تو گیرم

نه لاله ام که برویم به طرف باغ تو لیکن

به دل چو لاله بهر نوبهار داغ تو گیرم

به بام قصر بیا و چراغ چهره بیفروز

که راه باغ تو در پرتو چراغ تو گیرم

به انعکاس افق لکه ابر بینم و خواهم

چو زلف بور تو انسی به چشم زاغ تو گیرم

نسیم باغ تو خواهم شدن که شاخه گل را

ز هر طرف که بچرخی دم دماغ تو گیرم

به جستجوی تو بس سرکشیدم از در و دیوار

سزد که منصب جاسوسی از کلاغ تو گیرم

حریف بزم شراب تو شهریار نباشد

مگر شبی به غلامی به کف ایاغ تو گیرم

غزل شمارهٔ ۸۵ - چه میکشم

در وصل هم ز عشق تو ای گل در آتشم

عاشق نمی‌شوی که ببینی چه می‌کشم

با عقل آب عشق به یک جو نمی‌رود

بیچاره من که ساخته از آب و آتشم

دیشب سرم به بالش ناز وصال و باز

صبح است و سیل اشک به خون شسته بالشم

پروانه را شکایتی از جور شمع نیست

عمری‌ست در هوای تو می‌سوزم و خوشم

خلقم به روی زرد بخندند و باک نیست

شاهد شو ای شرار محبت که بی‌غشم

باور مکن که طعنهٔ طوفان روزگار

جز در هوای زلف تو دارد مشوشم

سروی شدم به دولت آزادگی که سر

با کس فرو نیاورد این طبع سرکشم

دارم چو شمع سرّ غمش بر سر زبان

لب می‌گزد چو غنچهٔ خندان که خامشم

هر شب چو ماهتاب به بالین من بتاب

ای آفتاب دلکش و ماه پری‌وشم

گر زیر پیرهن شده، پنهان کنم تو را

سحر بری دمیده به پیراهن کشم

لب بر لبم بنه بنوازش دمی چو نی

تا بشنوی نوای غزل‌های دلکشم

ساز صبا به ناله شبی گفت شهریار

این کار توست من همه جور تو می‌کشم

غزل شمارهٔ ۸۶ - نگین گم شده

گلچین که آمد ای گل من در چمن نباشم

آخر نه باغبانم شرط است من نباشم

ناچار چون نهد سر بر دامن گلم خار

چاکم بود گریبان گر در کفن نباشم

عهدی که رشته آن با اشک تاب دادی

زلف تو خود بگوید من دل شکن نباشم

اکنون که شمع جمعی دودم به سر رود به

تا چشم رشک و غیرت در انجمن نباشم

بی چون تو همزبانی من در وطن غریبم

گر باید این غریبی گو در وطن نباشم

عشقم به خلوت شب با غنچه‌های وحشی‌ست

من بلبلم حریف زاغ و زغن نباشم

گیرم نگین جم بود اکنون که یاوه کردم

محتاج مهره‌بازی با اهرمن نباشم

با عشق زادم ای دل با عشق میرم ای جان

من بیش از این اسیر زندان تن نباشم

بیژن به چاه دیو و چشم منیژه گریان

گر غیرتم نجوشد پس تهمتن نباشم

بیگانه بود یار و بگرفت خوی اغیار

من نیز شهریاراجز خویشتن نباشم

غزل شمارهٔ ۸۷ - دیگجوش

اگرچه رند و خراب و گدای خانه به دوشم

گدائی در عشقت به سلطنت نفروشم

اگرچه چهره به پشت هزار پرده بپوشی

توئی که چشمه نوشی من از تو چشم نپوشم

چو دیگجوش فقیران بر آتشم من و جمعی

گرسنه غم عشقند و عاشقند به جوشم

خراش سینه مگو، سیم ساز عاشق زخمی

که سینه‌ها بخراشد به زخمه‌های خروشم

به نیش ناوک مژگان بسازمش به امیدی

که لعل لب بچشاند مذاق چشمهٔ نوشم

فلک خمیده نگاهش به من که با تن چون دوک

چگونه بار امانت نشانده اند به دوشم

نه شمعی و نه چراغی در این سراچهٔ چشمم

نه پیکی و نه پیامی بر این دریچهٔ گوشم

کشیده کار به جایی که نام دیو، سلیمان

گرم نه دست به خاتم، چه سود از اینکه بکوشم

چرا سبوکش دُردی‌کشان عشق نباشم

مگر نه رندِ خرابات پیرِ باده‌فروشم

چنان به خمر و خمار تو خوابناکم و مدهوش

که مشکل آورد آشوب رستخیز به هوشم

صلای عشق به گوشم سروش داده به طفلی

هنوز گوش به فرمان آن صلای سروشم

تو شهریار بیان از سکوت نیم شب آموز

گمان مبر که گرم لب تکان نخورد خموشم

غزل شمارهٔ ۸۸ - به مرغان چمن

خراب از باد پائیز خمارانگیز تهرانم

خمار آن بهار شوخ و شهر آشوب شمرانم

خدایا خاطرات سرکش یک عمر شیدایی

گرفته در دماغی خسته چون خوابی پریشانم

خیال رفتگان شب تا سحر در جانم آویزد

خدایا این شب آویزان چه می خواهند از جانم

پریشان یادگاریهای بر بادند و می پیچند

به گلزار خزان عمر چون رگبار بارانم

خزان هم با سرود برگ ریزان عالمی دارد

چه جای من که از سردی و خاموشی زمستانم

مگر کفارهٔ آزادی و آزادگی‌ها بود

که اعصابم غل و زنجیر گشت و صبر زندانم

به بحرانی که کردم آتشم شد از عرق خاموش

خوشا آن آتشین‌تب‌ها که دلکش بود هذیانم

سه تار مطرب شوقم گسسته سیم جانسوزم

شبان وادی عشقم شکسته نای نالانم

نه جامی کو دمد در آتش افسرده جان من

نه دودی کو برآید از سر شوریده سامانم

شکفته شمع دمسازم چنان خاموش شد کز وی

به اشک توبه خوش کردم که می بارد به دامانم

گره شد در گلویم ناله جای سیم هم خالی

که من واخواندن این پنجه پیچیده نتوانم

کجا یار و دیاری ماند از بی مهری ایام

که تا آهی برد سوز و گداز من به یارانم

بیا ای کاروان مصر آهنگ کجا داری؟

گذر بر چاه کنعان کن من آخر ماه کنعانم

سرود آبشار دلکش پس قلعه ام در گوش

شب پائیز تبریز است و در باغ گلستانم

گروه کودکان سرگشته چرخ و فلک بازی

من از بازی این چرخ فلک سر در گریبانم

به مغزم جعبه شهر فرنگ عمر بی حاصل

به چرخ افتاده و گوئی در آفاقست جولانم

چه دریایی چه طوفانی که من در پیچ و تاب آن

به زورقهای صاحب کشته سرگشته می مانم

ازین شورم که امشب زد به سر آشفته و سنگین

چه می گویم نمی فهمم چه می خواهم نمی دانم

به اشک من گل و گلزار شعر فارسی خندان

من شوریده بخت از چشم گریان ابر نیسانم

کجا تا گویدم برچین و تا کی گویدم برخیز

به خوان اشک چشم و خون دل عمریست مهمانم

به نامردی مکن پستم بگیر ای آسمان دستم

که من تا بوده و هستم غلام شاه مردانم

چه بیمِ غرقم از عُمّان که جُستم گوهر ایمان

دلا هرچند کز حرمان هنر بس بود تاوانم

فلک گو با من این نامردی و نامردمی بس کن

که من سلطان عشق و شهریار شعر ایرانم

غزل شمارهٔ ۸۹ - زیان شهرت

به مرگ چاره نجستم که در جهان مانم

به عشق زنده شدم تا که جاودان مانم

چو مردم از تن و جان وارهاندم از زندان

به عشق زنده شوم جاودان به جان مانم

به مرگ زنده شدن هم حکایتی‌ست عجیب

اگر غلط نکنم خود به جاودان مانم

در آشیانهٔ طوبا نماندم از سر ناز

نه خاکیم که به زندان خاکدان مانم

ز جویبار محبت چشیدم آب حیات

که چون همیشه بهار ایمن از خزان مانم

غبار چشمهٔ حیوان حجاب ذوالقرن است

به خضر گو تو اگر پیر، من جوان مانم

چه سال‌ها که خزیدم به کنج تنهایی

که گنج باشم و بی نام و بی نشان مانم

دریچه‌های شبستان به مهر و مه بستم

بدان امید که از چشم بد نهان مانم

به خشت و گل نه فرود آمدی سرم، گفتی

که در سراچهٔ امکان به لامکان مانم

به امن خلوت من تاخت شهرت و نگذاشت

که از رفیق زیانکار در امان مانم

به شمع صبحدم شهریار و قرآنش

کزین ترانه به مرغان صبح‌خوان مانم

غزل شمارهٔ ۹۰ - چشمه قاف

از همه سوی جهان جلوه او می‌بینم

جلوه اوست جهان کز همه سو می‌بینم

چشم از او جلوه از او ما چه حریفیم ای دل

چهره اوست که با دیده او می‌بینم

تا که در دیده من کون و مکان آینه گشت

هم در آن آینه آن آینه‌رو می‌بینم

او صفیری که ز خاموشی شب می‌شنوم

وآن هیاهو که سحر بر سر کو می‌بینم

چون به نوروز کند پیرهن از سبزه و گل

آن نگارین همه رنگ و همه بو می‌بینم

تا یکی قطره چشیدم منش از چشمه قاف

کوه در چشمه و دریا به سبو می‌بینم

زشتی‌ای نیست به عالم که من از دیده او

چون نکو می‌نگرم جمله نکو می‌بینم

با که نسبت دهم این زشتی و زیبایی را

که من این عشوه در آیینه او می‌بینم

در نمازند درختان و گل از باد وزان

خم به سرچشمه و در کار وضو می‌بینم

جوی را شده‌ای از لؤلؤ دریای فلک

باز دریای فلک در دل جو می‌بینم

ذره خشتی که فراداشته کیهان عظیم

باز کیهان به دل ذره فرو می‌بینم

غنچه را پیرهنی کز غم عشق آمده چاک

خار را سوزن تدبیر و رفو می‌بینم

با خیال تو که شب سر بنهم بر خارا

بستر خویش به خواب از پر قو می‌بینم

با چه دل در چمن حسن تو آیم که هنوز

نرگس مست ترا عربده‌جو می‌بینم

این تن خسته ز جان تا به لبش راهی نیست

کز فلک پنجه قهرش به گلو می‌بینم

آسمان راز به من گفت و به کس باز نگفت

شهریار این همه زان راز مگو می‌بینم

غزل شمارهٔ ۹۱ - عهد قدیم

چه شد آن عهد قدیم و چه شد آن یار ندیم

خون کند خاطر من خاطره عهد قدیم

چه شدن آن طره پیوند دل و جان که دگر

دل بشکسته عاشق ننوازد به نسیم

آن دل بازتر از دست کریمم یارب

چون پسندی که شود تنگتر از چشم لئیم

عهد طفلی چو بیاد آرم و دامان پدر

بارم از دیده به دامان همه درهای یتیم

یاد بگذشته چو آن دور نمای وطن است

که شود برافق شام غریبان ترسیم

یا به آهو روشان انس وصفا ده یارب

یا ز صاحبنظران بازستان ذوق سلیم

سیم و زر شد محک تجربه گوهر مرد

که سیه باد بدین تجربه روی زر و سیم

دردناک است که در دام شغال افتد شیر

یا که محتاج فرومایه شود مرد کریم

نشود مرغ چمن همنفس زاغ و زغن

“روح را صحبت ناجنس عذابیست الیم”

دولت همت سلطان قناعت خواهم

تا تمنا نکنم نعمت ارباب نعیم

هم از الطاف همایون تو خواهم یارب

در بلایای تو توفیق رضا و تسلیم

نقص در معرفت ماست نگارا ور نه

نیست بی مصلحتی حکم خداوند حکیم

شهریارا به تو غم الفت دیرین دارد

محترم دار به جان صحبت یاران قدیم

غزل شمارهٔ ۹۲ - حرم قدس

روی در کعبه این کاخ کبود آمده‌ایم

چون کواکب به طواف و به درود آمده‌ایم

در پناه علم سبز تو با چهره زرد

به تظلم ز بر چرخ کبود آمده‌ایم

تا که مشکین شود آفاق به انفاس نسیم

سینه‌ها مجمره عنبر و عود آمده‌ایم

پای این کاخ دل‌افروز همایون درگاه

چون فلک با سر تعظیم و سجود آمده‌ایم

پای بند سر زلفیم و پی دانه خال

چون کبوتر ز در و بام فرود آمده‌ایم

شاهدی نیست در آفاق به یک‌رویی ما

که به دل آینه غیب و شهود آمده‌ایم

بلبلانیم پر افشانده به گلزار جمال

وز بهار خط سبزت به سرود آمده‌ایم

سرمه عشق تو دیدیم و ز زهدان عدم

کورکورانه به دنیای وجود آمده‌ایم

شهریارا به طرب باش که از دولت عشق

فارغ از وسوسه بود و نبود آمده‌ایم

غزل شمارهٔ ۹۳ - ساز عبادی

تا کی چو باد سر بدوانی به وادی‌ام

ای کعبهٔ مراد ببین نامرادی‌ام

دلتنگ شامگاه و به چشم ستاره بار

گویی چراغ کوکبهٔ بامدادی‌ام

چون لاله‌ام ز شعلهٔ عشق تو یادگار

داغ ندامتی است که بر دل نهادی‌ام

دیوانه دل به حلقهٔ زلف تو بسته بود

چون شد پری که سلسله از پا گشادی‌ام

رفتی به کوی دیگر و بردی مرا ز یاد

من هم روم به گور که دیگر زیادی‌ام

مرغ بهشت بودم و افتادمت به دام

اما تو طفل بودی و از دست دادی‌ام

چون طفل اشک پرده‌دری شیوهٔ تو بود

پنهان نمی‌کنم که ز چشم اوفتادی‌ام

من درس عشق جز خط سبزی نخوانده‌ام

سرمشق آبرویی که به این بی‌سوادی‌ام

گفتی خمار عشق به تریاق صبر کش

من خود به این کشندهٔ بی‌پیر عادی‌ام

فرزند سرفراز خدا را چه عیب داشت

ای مادر فلک که سیه‌بخت زادی‌ام

توفان عشق هرچه تواند بگو بکن

شمعم ولی به حجلهٔ فانوس بادی‌ام

بی‌تار طُرّه‌های تو مرهم گذار دل

با زخمهٔ صبا و سه‌تار عبادی‌ام

در کوهسار عشق و وفا آبشار غم

خواند به اشک شوقم و گلبانک شادی‌ام

با این خط شکسته قلم‌ها دود به سر

در جست‌وجوی نسخهٔ شعر مدادی‌ام

شب بود و عشق و وادی هجران و شهریار

ماهی نتافت تا شود از مهر هادی‌ام

غزل شمارهٔ ۹۴ - غزال و غزل

امشب از دولت می دفع ملالی کردیم

این هم از عمر شبی بود که حالی کردیم

ما کجا و شب میخانه خدایا چه عجب

کز گرفتاری ایام مجالی کردیم

تیر از غمزه ساقی سپر از جام شراب

با کماندار فلک جنگ وجدالی کردیم

غم به روئین تنی جام می انداخت سپر

غم مگو عربده با رستم زالی کردیم

باری از تلخی ایام به شور و مستی

شکوه از شاهد شیرین خط و خالی کردیم

نیمی از رخ بنمود و خمی از ابرویی

وسط ماه تماشای هلالی کردیم

روزه هجر شکستیم و هلال ابروئی

منظر افروز شب عید وصالی کردیم

بر گل عارض از آن زلف طلایی فامش

یاد پروانه زرین پر و بالی کردیم

مکتب عشق بماناد و سیه حجره غم

که در او بود اگر کسب کمالی کردیم

چشم بودیم چو مه شب همه شب تا چون صبح

سینه آئینه خورشید جمالی کردیم

عشق اگر عمر نه پیوست به زلف ساقی

غالب آنست که خوابی و خیالی کردیم

شهریارا غزلم خوانده غزالی وحشی

بد نشد با غزلی صید غزالی کردیم

غزل شمارهٔ ۹۵ - من و ما

مهتاب و سرشکی به هم آمیخته بودیم

خوش رویهم آن شب من و مه ریخته بودیم

دور از لب شیرین تو چون شمع سیه روز

خوش آتش و آبی به هم آمیخته بودیم

تا زلف و رخت بردمد از سایه و روشن

از شاخهٔ سرو چمن آویخته بودیم

غربال به کف نقرهٔ خواب‌آور مهتاب

تا عطسهٔ مستان سحر بیخته بودیم

با گریه خونین من و خنده مهتاب

آب رخی از شبنم و گل ریخته بودیم

از چشم تو سرمست و به بالای توهمدست

صد فتنه ز هر گوشه برانگیخته بودیم

زان پیش که در زلف تو بندیم دل خویش

ما رشته مهر از همه بگسیخته بودیم

غزل شمارهٔ ۹۶ - وحشی شکار

تا کی در انتظار گذاری به زاری‌ام

باز آی بعد از این همه چشم‌انتظاری‌ام

دیشب به یاد زلف تو در پرده‌های ساز

جان‌سوز بود شرح سیه‌روزگاری‌ام

بس شکوه کردم از دل ناسازگار خود

دیشب که ساز داشت سر سازگاری‌ام

شمعم تمام گشت و چراغ ستاره مرد

چشمی نماند شاهد شب‌زنده‌داری‌ام

گفتی هوای لاله‌عذاران ری خوش است

پنداشتی که بلهوس لاله‌زاری‌ام

طبعم شکار آهوی سر در کمند نیست

ماند به شیر شیوهٔ وحشی‌شکاری‌ام

سندان به سرزنش نتوان کرد پایمال

سرکوبی‌ام زیاده کند پافشاری‌ام

شرمم کشد که بی‌تو نفس می‌کشم هنوز

تا زنده‌ام بس است همین شرمساری‌ام

تا هست تاج عشق توام بر سر ای غزال

شیرین بُوَد به شهرِ غزل شهریاری‌ام

غزل شمارهٔ ۹۷ - ترانه جاودان

ای شاخ گل که در پی گلچین دوانی‌ام

این نیست مزد رنج من و باغبانی‌ام

پروردمت به ناز که بنشینمت به پای

ای گل چرا به خاک سیه می‌نشانی‌ام

دریاب دست من که به پیری رسی جوان

آخر به پیش پای تو گم شد جوانی‌ام

گر نیستم خزانه خزف هم نیم حبیب

باری مده ز دست به این رایگانی‌ام

تا گوشوار ناز گران کرد گوش تو

لب وا نشد به شکوه ز بی‌هم‌زبانی‌ام

ای یوسف عزیز که ثانی ندیدمت

بازآ که در فراق تو یعقوب ثانی‌ام

با صدهزار زخم زبان زنده‌ام هنوز

گردون گمان نداشت به این سخت‌جانی‌ام

یاری ز طبع خواستم اشکم چکید و گفت

یاری ز من بجوی که با این روانی‌ام

ای گل بیا و از چمن طبع شهریار

بشنو ترانهٔ غزل جاودانی‌ام

غزل شمارهٔ ۹۸ - جرس کاروان

از زندگانی‌ام گله دارد جوانی‌ام

شرمندهٔ جوانی از این زندگانی‌ام

دور از کنار مادر و یاران مهربان

زال زمانه کُشت به نامهربانی‌ام

دارم هوای صحبت یاران رفته را

یاری کن ای اجل که به یاران رسانی‌ام

پروای پنج روز جهان کی کنم که عشق

داده نوید زندگی جاودانی‌ام

چون یوسفم به چاه بیابان غم اسیر

وز دور مژدهٔ جرس کاروانی‌ام

یک شب کمند گیسوی ابریشمین بتاب

ای ماه اگر ز چاه به در می‌کشانی‌ام

گوش زمین به نالهٔ من نیست آشنا

من طایر شکسته‌پر آسمانی‌ام

گیرم که آب و دانه دریغم نداشتند

چون می‌کنند با غم بی‌هم‌زبانی‌ام

ای لالهٔ بهار جوانی که شد خزان

از داغ ماتم تو بهار جوانی‌ام

گفتی که آتشم بنشانی ولی چه سود

برخاستی که بر سر آتش نشانی‌ام

در خواب زنده‌ام که تو می‌خوانی‌ام به خویش

بیداری‌ام مباد که دیگر نرانی‌ام

شمعم گریست زار به بالین که شهریار

من نیز چون تو همدم سوز نهانی‌ام

غزل شمارهٔ ۹۹ - باده وحدت

سر برآرید حریفان که سبویی بزنیم

خواب را رخت بپیچیم و به سویی بزنیم

باز در خم فلک باده وحدت صافی است

سر برآرید حریفان که سبویی بزنیم

ماهتابست و سکوت و ابدیت یا نیز

سر سپاریم به مرغ حق و هویی بزنیم

خرقه از پیر فلک دارم و کشکول از ماه

تا به دریوزه شبی پرسه به کویی بزنیم

چند بر سینه زدن سنگ محبت باری

سر به سکوی در آینه‌رویی بزنیم

آری این نعره مستانه که امشب ما راست

به سر کوی بت عربده‌جویی بزنیم

خیمه زد ابر بهاران به سر سبزه که باز

خیمه چون سرو روان بر لب جویی بزنیم

رسم‌های کهن ابنای زمان نو کردند

ما هم این خرقه بشوییم و اتویی بزنیم

گو همه کوزهٔ تهمت به سرِ ما شکنند

ما نه آنیم که سنگی به کدویی بزنیم

بیش و کم سنجش ما را نسزد ورنه که ما

آن ترازوی دقیقیم که مویی بزنیم

شهریارا سر آزاده نه سربار تن است

چه ضرورت که دم از سر مگویی بزنیم

غزل شمارهٔ ۱۰۰ - خون سیاووش

هر سحر یاد کز آن زلف و بناگوش کنیم

روز خود با شب غم دست در آغوش کنیم

دوش، شب در خمِ گیسوش به پایان آمد

امشب از زلف سخن تا به سر دوش کنیم

دل بیمار نتابد تب آن نرگس مست

مگر از شربت لعلش شکری نوش کنیم

بلبلانیم که گر لب بگشائیم ای گل

همه آفاق در اوصاف تو مدهوش کنیم

شب هجران چو شود صبح و برآید خورشید

داستان غم دوشینه فراموش کنیم

هوش اگر آفت عشق تو شود زان لب لعل

عشوه ای صاعقه خرمن آن هوش کنیم

اهل دل را نبود تفرقه ای جان بازآ

قصه معرفت این است اگر گوش کنیم

اشک روشنگر چشم است ولیکن نه چنان

که چراغ دل افروخته خاموش کنیم

خون دل ریخته ترک نگهی کو رستم

تا ز توران طلب خون سیاووش کنیم

از در توبه خطاپیشه دلا عذر گناه

عرضه با شاه گنه‌بخش خطاپوش کنیم

شهریارا غزل نغز تو قولیست قدیم

سخنی تازه گرت هست بگو گوش کنیم

غزل شمارهٔ ۱۰۱ - غزل یا لغز

بلبل عشقم و از آن گل خندان گویم

سخن از آن گل خندان به سخندان گویم

غزل آموز غزالانم و با نای شبان

غزل خود به غزالان غزلخوان گویم

شعر من شرح پریشانی زلفی است شگفت

که پریشان کندم گر نه پریشان گویم

معجزم بین که به توفان خزانی خونین

بلبلی مست گلم وین همه دستان گویم

آنچه فرزانه به آزادی و زنهار نگفت

من دیوانه به زنجیر و به زندان گویم

آنچه گوید به صلایی خفه سیمرغ از قاف

سیم واخوانم و با صوت و صدا، آن گویم

گرچه خاکسترم و مصلحتم خاموشی است

آتش افروزم و شرح شب هجران گویم

گله زلف تو با کوکبه شبنم اشک

کو بهاری که به گوش گل و ریحان گویم

با تب مُحرقه عمری همه هذیان گفتم

تا چه بی‌دغدغه هم با شب بحران گویم

آفرینش نه چنان دفتر و دیوان لُغز

که به آزادی از این دفتر و دیوان گویم

شهریارا تو عجب خضر رهی چون حافظ

که من تشنه هم از چشمه حیوان گویم

غزل شمارهٔ ۱۰۲ - شاعر افسانه

نیما غم دل گو که غریبانه بگرییم

سر پیش هم آریم و دو دیوانه بگرییم

من از دل این غار و تو از قله آن قاف

از دل بهم افتیم و به جانانه بگرییم

دودیست در این خانه که کوریم ز دیدن

چشمی به کف آریم و به این خانه بگرییم

آخر نه چراغیم که خندیم به ایوان

شمعیم که در گوشه کاشانه بگرییم

این شانه پریشان‌کنِ کاشانهٔ دل‌هاست

یک شب به پریشانی از این شانه بگرییم

من نیز چو تو شاعر افسانه خویشم

بازآ به هم ای شاعر افسانه بگرییم

پیمانِ خط جام، یکی از جرعه به ما داد

کز دور حریفان دو سه پیمانه بگرییم

برگشتن از آیین خرابات نه مردی‌ست

می مُرده بیا در صف میخانه بگرییم

از جوش و خروش خم وخمخانه خبر نیست

با جوش و خروش خم و خمخانه بگرییم

با وحشت دیوانه بخندیم و نهانی

در فاجعه حکمت فرزانه بگرییم

با چشم صدف خیز که بر گردن ایام

خرمهره ببینیم و به دردانه بگرییم

آیین عروسی و چک و چانه زدن نیست

بستند همه چشم و چک و چانه بگرییم

بلبل که نبودیم بخوانیم به گلزار

جغدی شده شبگیر به ویرانه بگرییم

پروانه نبودیم در این مشعله باری

شمعی شده در ماتم پروانه بگرییم

بیگانه کند در غم ما خنده ولی ما

با چشم خودی در غم بیگانه بگرییم

بگذار به هذیان تو طفلانه بخندند

ما هم به تب طفل طبیبانه بگرییم

غزل شمارهٔ ۱۰۳ - تو بمان و دگران

از تو بگذشتم و بگذاشتمت با دگران

رفتم از کوی تو لیکن عقب سرنگران

ما گذشتیم و گذشت آنچه تو با ما کردی

تو بمان و دگران وای به حال دگران

رفته چون مه به محاقم که نشانم ندهند

هرچه آفاق بجویند کران تا به کران

می‌روم تا که به صاحب‌نظری بازرسم

محرم ما نبود دیده کوته‌نظران

دل چون آینه اهل صفا می‌شکنند

که ز خود بی‌خبرند این ز خدا بی‌خبران

دل من دار که در زلف شکن در شکنت

یادگاریست ز سر حلقه شوریده‌سران

گل این باغ به جز حسرت و داغم نفزود

لاله‌رویا تو ببخشای به خونین‌جگران

ره بیدادگران بخت من آموخت ترا

ورنه دانم تو کجا و ره بیدادگران

سهل باشد همه بگذاشتن و بگذشتن

کاین بود عاقبت کار جهان گذران

شهریارا غم آوارگی و دربه‌دری

شورها در دلم انگیخته چون نوسفران

غزل شمارهٔ ۱۰۴ - یوسف گم گشته

یا رب آن یوسف گم گشته به من بازرسان

تا طربخانه کنی بیت حزن بازرسان

ای خدایی که به یعقوب رساندی یوسف

این زمان یوسف من نیز به من بازرسان

یارب آن نغمه‌سرا بلبل خوش‌الحان را

تا بیاسایم از این زاغ و زغن بازرسان

آن غزال ختنی خط به خطا شد یارب

به خطا رفتهٔ ما را به ختن بازرسان

رونقی بی گل خندان به چمن بازنماند

یارب آن نوگل خندان به چمن بازرسان

از غم غربتش آزرده خدایا مپسند

آن سفرکرده ما را به وطن بازرسان

ای صبا گر به پریشانی من بخشائی

تاری از طره آن عهدشکن بازرسان

شهریار این در شهوار به در بار امیر

تا فشاند فلکت عقد پرن بازرسان

غزل شمارهٔ ۱۰۵ - کنج ملال

خلوتی داریم و حالی با خیال خویشتن

گر گذاردمان فلک حالی به حال خویشتن

ما در این عالم که خود کنج ملالی بیش نیست

عالمی داریم در کنج ملال خویشتن

سایه دولت همه ارزانی نودولتان

من سری آسوده خواهم زیر بال خویشتن

شکر ایزد، شاهد بخت جمیل عاشقان

کرده روشن عالم از نور جمال خویشتن

بر کمال نقص و در نقص کمال خویش بین

گر به نقص دیگران دیدی کمال خویشتن

دست گیر آن را که نَبوَد با کسش روی سوال

تا نگیری دست بر روی سوال خویشتن

دوست گو نام گناه ما مبر کز فعل خویش

بس بود ما را عذاب انفعال خویشتن

کاسه گو آب حرامت کن به مخموران سبیل

سفره پنهان می کند نان حلال خویشتن

شمع بزم افروز را از خویشتن سوزی چه باک

او جمال جمع جوید در زوال خویشتن

خاطرم از ماجرای عمر بی حاصل گرفت

پیش بینی کو کز او پرسم مآل خویشتن

آسمان گو از هلال ابرو چه می تابی که ما

رخ نتابیم از مه ابرو هلال خویشتن

اعتدال قامت رعناقدان از حد گذشت

تا نگه داری تو حدّ اعتدال خویشتن

همچو عمرم بی وفا بگذشت ماهم سالها

عمر گو برچین بساط ماه و سال خویشتن

شاعران مدحت سرای شهریارانند لیک

شهریار ما غزل خوان غزال خویشتن

غزل شمارهٔ ۱۰۶ - درس محبت

در بهاران سری از خاک برون آوردن

خنده ای کردن و از باد خزان افسردن

همه این است نصیبی که حیاتش نامی

پس دریغ ای گل رعنا غم دنیا خوردن

مشو از باغ شبابت بشکفتن مغرور

کز پیش آفت پیری بود و پژمردن

فکر آن باش که تو جانی وتن مرکب تو

جان دریغست فدا کردن و تن پروردن

گوتن از عاج کن و پیرهن از مروارید

نه که خواهیش به صندوق لحد بسپردن

مردن اجبار خدایی‌ست ولی مردان را

اختیار از هَوَسَک‌های جهانی مردن

گر به مردی نشد از غم دلی آزاد کنی

هم به مردی که گناه است دلی آزردن

صبحدم باش که چون غنچه دلی بگشائی

شیوه تنگ غروبست گلو بفشردن

پیش پای همه افتاده کلید مقصود

چیست دانی دل افتاده به دست آوردن

بار ما شیشه تقوا و سفر دور و دراز

گر سلامت بتوان بار به منزل بردن

مکتب دین نه کم از کالج آمریکایی‌ست

یاد کن روح مسیحایی مستر ژردن

ای خوشا توبه و آویختن از خوبی ها

و ز بدیهای خود اظهار ندامت کردن

صفحه کز لوح ضمیر است و نم از چشمه چشم

می توان هر چه سیاهی به دمی بستردن

از دبستان جهان درس محبت آموز

امتحان است بترس از خطر واخوردن

شهریارا به نصیحت دل یاران دریاب

دست بشکسته مگر نیست وبال گردن

غزل شمارهٔ ۱۰۷ - چه خواهد بودن

آسمان گو ندهد کام چه خواهد بودن

یا حریفی نشود رام چه خواهد بودن

حاصل از کشمکش زندگی ای دل نامی است

گو نماند ز من این نام چه خواهد بودن

آفتابی بود این عمر ولی بر لب بام

آفتابی به لب بام چه خواهد بودن

مرغ اگر همت آن داشت که از دانه گذشت

گو همه پیچ و خم دام چه خواهد بودن

نابهنگام زند نوبت صبح شب وصل

من گرفتم که بهنگام چه خواهد بودن

صبح اگر طالع وقتی‌ست غنیمت بشمار

کس نخوانده‌ست که تا شام چه خواهد بودن

چند کوشی که به فرمان تو باشد ایام

نه تو باشی و نه ایام چه خواهد بودن

گر دلی داری و پابند تعلق خواهی

خوشتر از زلف دلارام چه خواهد بودن

شرط، موزونی اخلاق بُوَد شاهد را

ورنه نه موزونی اندام چه خواهد بودن

بوسه نستانم از آن لب که به دشنام آلود

لبِ آلوده به دشنام چه خواهد بودن

پیر ما گفت و چه خوش گفت که از خلق مدار

چشمِ انعام که انعام چه خواهد بودن

شهریاریم و گدای در آن خواجه که گفت

خوشتر از فکر می و جام چه خواهد بودن

غزل شمارهٔ ۱۰۸ - آیینهٔ شاهی

ای کعبه دری باز به روی دل ما کن

وی قبله دل و دیدهٔ ما قبله‌نما کن

از سینهٔ ما سوختگان آینه‌ای ساز

وانگاه یکی جلوه در آیینهٔ ما کن

با زیبق این اشک و به خاکستر این غم

این شیشهٔ دل آینهٔ غیب‌نما کن

آنجا که به عشّاق دهی درد محبّت

دردی هم از این عاشقِ دل‌خسته دوا کن

لنگان به قفای جرس افتادهٔ عشقیم

ای قافله‌سالار نگاهی به قفا کن

ناقوس سکوتی که در آفاق بلند است

در گوش دل‌انگیز و دلِ خفته صدا کن

چون زخمه به ساز دل این پیر خمیده

چنگی زن و آفاق پر از شور و نوا کن

ای دوست رها کرده به کام دل دشمن

دشمن هم از این کینهٔ دیرینه رها کن

او در حرم هفت سرا پردهٔ عفت

خواهی تو بدو بنگری ای دیده حیا کن

آیینهٔ شاهی‌ست بر این صفّهٔ صفوت

صوفی به ادب باش و به این صفّه صفا کن

در گلشن دل آب و هوایی است بهشتی

گل باش و در این آب و هوا نشو و نما کن

از بهر خلائق چه کنی طاعت معبود

باری چو عبادت کنی از بهر خدا کن

با خلق ریاکار کرم کن به مدارا

ور خود به کرامت نتوانی به ریا کن

یک شهر به خود یار کن از بهر دعایی

وز حق طلبِ عفو دو عالم به دعا کن

غزل شمارهٔ ۱۰۹ - گدا پادشاه کن

ای طلعت تو خنده به خورشید و ماه کن

زلف تو روز روشن مردم سیاه کن

خال تو آتشی است دل آفتاب‌سوز

خط تو سایه‌ای است سیه روی ماه کن

یعقوب‌ها ز هجر تو بیت‌الحزن‌نشین

ای صدهزار یوسف مصری به چاه کن

نخل قد بلند تو بنیاد سرو کن

ریحان باغ سبز خطت گل گیاه کن

هرگز نرفته است به سر ماه را کلاه

ای خود در این میان سر ما بی‌کلاه کن

از شانه آشیان دل ما به هم مریز

ای شانه تو خرمن سنبل تباه کن

پیر خرد که مسئله‌آموز حکمت است

در نکته دهان تو شد اشتباه کن

کارم ز عشق تو به جز افغان و آه نیست

ای کار عاشقان خود افغان و آه کن

بهجت گدای حسن تو شد شهریار عشق

ای خاک درگه تو گدا پادشاه کن

غزل شمارهٔ ۱۱۰ - سه تار من

نالد به حال زار من امشب سه تار من

این مایهٔ تسلی شب های تار من

ای دل ز دوستان وفادار روزگار

جز ساز من نبود کسی سازگار من

در گوشهٔ غمی که فراموش عالمی است

من غمگسار سازم و او غمگسار من

اشک است جویبار من و ناله سه تار

شب تا سحر ترانه این جویبار من

چون نشترم به دیده خلد نوشخند ماه

یادش به خیر خنجر مژگان یار من

رفت و به اختران سرشکم سپرد جای

ماهی که آسمان بربود از کنار من

آخر قرار زلف تو با ما چنین نبود

ای مایه قرار دل بیقرار من

در حسرت تو میرم و دانم تو بی وفا

روزی وفا کنی که نیاید به کار من

از چشم خود سیاه دلی وام می‌کنی

خواهی مگر گرو بری از روزگار من

اختر بخفت و شمع فرو مرد و همچنان

بیدار بود دیدهٔ شب زنده دار من

من شاهباز عرشم و مسکین تذرو خاک

بختش بلند نیست که باشد شکار من

یک عمر در شرار محبت گداختم

تا صیرفی عشق چه سنجد عیار من

جز خون دل نخواست نگارندهٔ سپهر

بر صفحهٔ جهان رقم یادگار من

زنگار زهر خوردم و شنگرف خون دل

تا جلوه کرد این همه نقش و نگار من

در بوستان طبع حزینم چو بگذری

پرهیز نیش خار من ای گلعذار من

من شهریار ملک سخن بودم و نبود

جز گوهر سرشک در این شهر یار من

غزل شمارهٔ ۱۱۱ - ناله های زار

به اختیار دلی برد چشم یار از من

که دور از او ببرد گریه اختیار از من

به روز حشر اگر اختیار با ما بود

بهشت و هر چه در او از شما و یار از من

دگر قرار تو با ما چنین نبود ای دل

که خنجری شوی و بگسلی قرار از من

سیه تر از سر زلف تو روزگار من است

دگر چه خواهد از این بیش روزگار از من

به تلخکامی از آن دلخوشم که می‌ماند

بسی فسانه شیرین به یادگار از من

ترانه‌ها فکند جاودانه در آفاق

چو بر فلک شود این ناله‌های زار از من

دمد ز تربت من لاله‌ها چو یاد آرند

پیاله‌نوش حریفان به نوبهار از من

در انتظار تو بنشستم و سرآمد عمر

دگر چه داری از این بیش انتظار از من

شبی که از در مهتابی آمدی یاد آر

چه مایه گوهر اشکی که شد نثار از من

گواه عهد تو آن شب ستارگان بودند

هنوز شاهدکانند شرمسار از من

به اختیار نمی‌باختم به خالش دل

که برده بود حریف اول اختیار از من

گذشت کار من و یار شهریارا لیک

در این میان غزلی ماند شاهکار از من

غزل شمارهٔ ۱۱۲ - گلهٔ خاموش

کس نیست در این گوشه فراموش‌تر از من

وز گوشه‌نشینان تو خاموش‌تر از من

هرکس به خیالیست هم‌آغوش و کسی نیست

ای گل به خیال تو هم‌آغوش‌تر از من

می نوشد از آن لعل شفقگون همه آفاق

اما که در این میکده غم نوش‌تر از من؟

افتاده جهانی همه مدهوش تو لیکن

افتاده‌تر از من نه و مدهوش‌تر از من

بی‌ماه رخ تو شب من هست سیه‌پوش

اما شب من هم نه سیه‌پوش‌تر از من

گفتی تو نه گوشی که سخن گویمت از عشق

ای نادره‌ گفتار کجا گوش‌تر از من

می‌خوابم و چشم از حسد مدعی‌ام باز

کو خرتر از این حاسد و خرگوش‌تر از من

بیژن‌تر از آنم که به چاهم کنی ای تُرک

خونم بفشان کیست سیاووش‌تر از من

با لعل تو گفتم که علاجم لب نوش است

بشکفت که یارب چه لبی نوش‌تر از من

آخر چه گلابی است به از اشک من ای گل؟

دیگی نه در این بادیه پرجوش‌تر از من

غزل شمارهٔ ۱۱۳ - اقبال من

تیره‌گون شد کوکبِ بختِ همایون‌فالِ من

واژگون گشت از سپهر واژگون اقبالِ من

خندهٔ بیگانگان دیدم نگفتم درد دل

آشنایا با تو گویم گریه دارد حالِ من

با تو بودم ای پری روزی که عقل از من گریخت

گر تو هم از من گریزی وای بر احوالِ من

روزگار این سان که خواهد بی‌کس و تنها مرا

سایه هم ترسم نیاید دیگر از دنبالِ من

قُمریِ بی‌آشیانم بر لبِ بامِ وفا

دانه و آبم ندادی مشکن آخر بالِ من

بازگرداندم عنان عمر با خیل خیال

خاطرات کودکی آمد به استقبالِ من

خرد و زیبا بودی و زلف پریشان تو بود

از کتاب عشق اوراق سیاه فالِ من

ای صبا گر دیدی آن مجموعهٔ گل را بگو

خوش پراکندی ز هم شیرازهٔ آمالِ من

کار و کوشش را حوالت گر بود با کارساز

شهریارا حل مشکل‌ها کند حلّالِ من

غزل شمارهٔ ۱۱۴ - جلوه جواله

این همه جلوه و در پرده نهانی گل من

وین همه پرده و از جلوه عیانی گل من

جز یکی راز که پیوسته نهان ماند، نیست

تویی آن راز که پیوسته نهانی گل من

همه طفلند در این وادی و تا این وادی‌ست

کس نداده‌ست نشان پیر و جوانی گل من

آن تجلی که به عشق است و جلالست و جمال

و آن ندانیم که خود چیست تو آنی گل من

از صلای ازلی تا به سکوت ابدی

یک دهن وصف تو هر دل به زبانی گل من

آفرینش همه یک جلو جوّالهٔ توست

وه چه فوّارهٔ فوری‌فورانی گل من

همه سرگشتهٔ پرگار تو و در همه کون

نیست یک دایرهٔ بی‌دَوَرانی گل من

در شب تیره به توفان دل اقیانوس

جز تو دیگر نه کنار و نه کرانی گل من

اشک من نامه نویس است وبجز قاصد راه

نیست در کوی توام نامه رسانی گل من

گاه به مهر عروسان بهاری مه من

گاه با قهر عبوسان خزانی گل من

همره همهمه گله و همپای سکوت

همدم زمزمه نای شبانی گل من

با نگارین غزلان، کلک سبک‌سنج ظریف

با حماسی‌هنران گرز گرانی گل من

گه همه آشتی و گه همه جنگی شه من

گه به خونم خط و گه خط امانی گل من

سر سوداگریت با سر سودایی ماست

وه که سرمایه هر سود و زیانی گل من

طرح و تصویر مکانی و به رنگ آمیزی

طرفه پیچیده به طومار زمانی گل من

کارگاه تو به چرخیدن سرسام‌انگیز

تن و جسمند و تو خود روح و روانی گل من

گر به فرمان تو یک ایست کند کون و مکان

در زمان، نیست دگر کون و مکانی گل من

شهریار این همه کوشد به بیان تو ولی

چه به از عمق سکوت تو بیانی گل من

غزل شمارهٔ ۱۱۵ - به سروناز شیراز

باز شد روزنی از گلشن شیراز به من

می‌کشد نرگس و نارنج سری باز به من

سروناز ارم از دور به من کرد سلام

جای آن را که چنان سرو کند ناز به من

آدم انگاشت به لطف ملکوتم شیراز

که چنین سرو و سمن داشت، سرانداز به من

افق طالع من طلعت باباکوهی است

کو فروتابد از آن کوه سرافراز به من

گویی آتشکدهٔ پارس شکفت از سر شوق

یاد شد از معبد زرتشت دری باز به من

بانی کلک فریدون به قطار از شیراز

بار زد قافلهٔ شکر اهواز به من

با سر نامه گشودم در گنجینهٔ راز

که هم از خواجه گشوده است در راز به من

شمعی از شیخ شکفته است شبستان افروز

گرچه پروانه دهد رخصت پرواز به من

شور عشقی که نهفته است در این ساز غزل

عشوه‌ها می‌دهد از پردهٔ شهناز به من

دل به کنج قفس از حسرت پروازم سوخت

گو هم آواز چمن کم دهد آواز به من

تا چه بازی کند این بخت بدانجامم باز

نردها باخته این عشق خوش‌آغاز به من

نقشی از عهد عتیقم من و محو ای نقاش

زحمت خود مده و خجلت پرواز به من

شهریارا به غزل عشق نگنجد بگذار

شرح این قصهٔ جانسوز دهد ساز به من

غزل شمارهٔ ۱۱۶ - به یاد مرحوم میرزاده عشقی

عشقی که درد عشق وطن بود درد او

او بود مرد عشق که کس نیست مرد او

چون دود شمعِ کُشته که با وی دمی‌ست گرم

بس شعله‌ها که بشکفد از آه سرد او

بر طرف لاله‌زار شفق پر زند هنوز

پروانهٔ تخیلِ آفاق‌گرد او

او فکر اتحاد غلامان به مغز پخت

از بزم خواجه سخت به جا بود طرد او

آن نردباز عشق که جان در نبرد باخت

بردی نمی‌کنند حریفان نرد او

هرگز نمیرد آنکه دلش زنده شد به عشق

عشقی نمرد و مرد حریف نبرد او

در عاشقی رسید به جایی که هرچه من

چون باد تاختم نرسیدم به گرد او

کشتی عشق را نرسد تخته بر کنار

موج جنون شکافته دریانورد او

از جان گذشت عشقی و اجرت چه یافت؟ مرگ

این کارمزد کشور و آن کارکرد او

آن را که دل به سیم خیانت نشد سیاه

با خون سرخ رنگ شود روی زرد او

درمان خود به دادن جان دید شهریار

عشقی که درد عشق وطن بود درد او

غزل شمارهٔ ۱۱۷ - یاد قدیم

یادم نکرد و شاد حریفی که یاد از او

یادش بخیر گرچه دلم نیست شاد از او

با حق صحبت من و عهد قدیم خویش

یادم نکرد یار قدیمی که یاد از او

دلشاد باد آن که دلم شاد از اونگشت

وان گل که یاد من نکند یاد باد از او

از من به غیر آه به کیوان کجا رسد

یارب کلاه گوشه به کیوان رساد از او

با اعتماد دوست روا بود زیستن

آوخ که سلب شد دگرم اعتماد از او

حال دلم حواله به دیوان خواجه باد

یار آن زمان که خواسته فال مراد از او

من با روان خواجه از او شکوه میکنم

تا داد من مگر بستد اوستاد از او

آن برق آه ماست که پرتو کنند وام

روشنگران کوکبه بامداد از او

در روزگار خسرو دادار دادگر

بیدادگر بتی‌ست بتِ من که داد از او

یاد آن زمان که گر بدو ابرو زدیی گره

از کار بسته هم گرهی میگشاد از او

شرم از کمند طره او داشت شهریار

روزی که سر به کوه و بیابان نهاد از او

غزل شمارهٔ ۱۱۸ - انتظار فرج

ای آفتاب هاله‌ای از روی ماه تو

مه بر لب افق لبه‌ای از کلاه تو

لرزنده چون کواکب گاه سپیده‌دم

شمع شبی سیاهم و چشمم به راه تو

کی می‌رسی به پرچم خونین چون شفق

خورشید و مه سری به سنان سپاه تو

ای دل فریب جادوی مهتاب شب مخور

زلفش کشیده نقشه روز سیاه تو

آنکو لهیب آتش از رو نمی‌برد

اندیشه‌ای کند مگر از دود آه تو

گر اشکِ توبه‌ات به دواتِ مَلَک نریخت

بگذار پای من بنویسد گناه تو

شاها به خاک پای تو گل‌ها شکفته‌اند

ما هم یکی شکسته و مسکین گیاه تو

من روی دل به کعبه کوی تو داشتم

کآمد ندای غیب که این است راه تو

یک نوک پا به چادر چوپانیم بیا

کز دستچین لاله کنم تکیه‌گاه تو

آیینه سازمت همه چشمه‌سارها

وز چشم آهوان بنوازم نگاه تو

بعد از نوای خواجه شیراز شهریار

دل بسته‌ام به ناله سیم سه‌گاه تو

غزل شمارهٔ ۱۱۹ - بمانیم که چه

سایه جان رفتنی استیم بمانیم که چه

زنده باشیم و همه روضه بخوانیم که چه

درس این زندگی از بهر ندانستن ماست

این همه درس بخوانیم و ندانیم که چه

خود رسیدیم به جان نعش عزیزی هر روز

دوش گیریم و به خاکش برسانیم که چه

آری این زهر هلاهل به تشخص هر روز

بچشیم و به عزیزان بچشانیم که چه

دور سر هلهله و هاله شاهین اجل

ما به سرگیجه کبوتر بپرانیم که چه

کشتی ای را که پی غرق شدن ساخته اند

هی به جان کندن از این ورطه برانیم که چه

قسمت خرس و شغال است خود این باغ مویز

بی‌ثمر غورهٔ چشمی بچلانیم که چه

بدتر از خواستن این لطمه نتوانستن

هی بخواهیم و رسیدن نتوانیم که چه

ما طلسمی که قضا بسته ندانیم شکست

کاسه و کوزه سر هم بشکانیم که چه

گر رهایی است برای همه خواهید از غرق

ورنه تنها خودی از لجه رهانیم که چه

ما که در خانه ایمان خدا ننشستیم

کفر ابلیس به کرسی بنشانیم که چه

قاتل مرغ و خروسیم یکیمان کمتر

این همه جان گرامی بستانیم که چه

مرگ یک بار مثل دیدم و شیون یک بار

این قدر پای تعلل بکشانیم که چه

شهریارا دگران فاتحه از ما خوانند

ما همه از دگران فاتحه خوانیم که چه

غزل شمارهٔ ۱۲۰ - غزال رمیده

نوشتم این غزل نغز با سواد دو دیده

که بلکه رام غزل گردی ای غزال رمیده

سیاهی شب هجر و امید صبح سعادت

سپید کرد مرا دیده تا دمید سپیده

ندیده خیر جوانی غم تو کرد مرا پیر

برو که پیر شوی ای جوان خیر ندیده

به اشک شوق رساندم ترا به این قد و اکنون

به دیگران رسدت میوه ای نهال رسیده

ز ماه شرح ملال تو پرسم ای مه بی مهر

شبی که ماه نماید ملول و رنگ پریده

بهار من تو هم از بلبلی حکایت من پرس

که از خزان گلشن خارها به دیده خلیده

به گردباد هم از من گرفته آتش شوقی

که خاک غم به سر افشان به کوه و دشت دویده

هوای پیرهن چاک آن پری است که ما را

کشد به حلقه دیوانگان جامه دریده

فلک به موی سپید و تن تکیده مرا خواست

که دوک و پنبه برازد به زال پشت خمیده

خبر ز داغ دل شهریار می شوی اما

در آن زمان که ز خاکش هزار لاله دمیده

غزل شمارهٔ ۱۲۱ - یاد شهیار

کار گل زار شود گر تو به گلزار آیی

نرخ یوسف شکند چون تو به بازار آیی

ماه در ابر رود چون تو برآیی لب بام

گل کم از خار شود چون تو به گلزار آیی

شانه زد زلف جوانان چمن باد بهار

تا تو پیرانه‌سر ای دل به سر کار آیی

ای بت لشکری ای شاه من و ماه سپاه

سپر انداخته‌ام هرچه به پیکار آیی

روز روشن به خود از عشق تو کردم شب تار

به امیدی که توام شمع شب تار آیی

سایه و روشن مهتاب چنانم آشفت

که تو از هر در و دیوار پدیدار آیی

چشم دارم که تو با نرگس خواب‌آلوده

در دل شب به سراغ من بیدار آیی

خرمن طاعت مسجد رود آن روز به باد

که تو از میکده با آتش رخسار آیی

راستی رشتهٔ تسبیح گسستن دارد

چون تو ترسا بچه با حلقهٔ زنّار آیی

مرده‌ها زنده کنی گر به صلیب سر زلف

عیسی من به دم مسجد سردار آیی

عمری از جان بپرستم شب بیماری را

گر تو یک شب به پرستاری بیمار آیی

ای که اندیشه‌ات از حال گرفتاران نیست

باری اندیشه از آن کن که گرفتار آیی

با من این رفته قضا ای دل آزردهٔ من

که تو آزردهٔ یاران دل‌آزار آیی

با چنین دلکشی ای خاطره یار قدیم

حیفم آید که تو در خاطر اغیار آیی

لاله از خاک جوانان به در آمد که تو هم

شهریارا به سر تربت شهیار آیی

غزل شمارهٔ ۱۲۲ - غروب و مهتاب دریا

ای ماه شب دریا ای چشمه زیبایی

یک چشمه و صد دریا فری و فریبایی

من زشتم و زندانی اما مه رخشنده

در پرده نه زیبنده است با آن همه زیبایی

در چاهِ غم و غوغا چون من چه نشستی، خیز

ای یوسف از این زندان برکُن سر غوغایی

افلاک چراغان کن کآفاق همه چشمند

غوغای شبابست و آشوب تماشایی

رقّاصهٔ مهتابت خندان به سرِ آفاق

گو باز گل افشاند با دامن دیبایی

سیمای تو روحانی در آینه دریاست

ارزانی دریا باد این آینه‌سیمایی

زرکوب کواکب را خال رخ دریا کن

بنگار چو میناگر این صفحه مینایی

زآن شعشعه دنیایی مستغرق اندیشه است

دریا همه رؤیایی، رؤیا همه دریایی

با چنگ خدایان خیز آشفته و شورانگیز

ای زهره شهرآشوب ای شهره به شیدایی

چنگ ابدیت را بر ساز مسیحا زن

گو در نوسان آید ناقوس کلیسایی

شب، مریم عذرا کن، ماهش دم روح‌القدس

کز باد سحر زاید انفاس مسیحایی

با ماه فلک همتا، شاهی‌ست زمین‌پیما

پاینده و پوینده چون ماه به یکتایی

ای ماه اگر سایی، رخ در قدمش بینی

کز چشم تو می‌افتد این سر به فلک‌سایی

دنبال رد پایش، آهوی ختن چون باد

یک لحظه نیاساید از بادیه‌پیمایی

چون صومعهٔ راهب در خلوت صحراها

هر خیمه که زد با وی سِرّی‌ست سُویدایی

در خواب و خیال عمر از تلخ و تُرُش، چیزی

چون شور تو شیرین نی، ای شاهد رویایی

چندان به شکیبایی از شوق تو پیچیدیم

کز شِکوه به گردون شد فریاد شکیبایی

چون خواجه تن تنها با سوز تو دمسازم

ای پادشه خوبان داد از غم تنهایی

غزل شمارهٔ ۱۲۳ - طوطی خوش‌لهجه

مایه حسن ندارم که به بازار من آیی

جان‌فروش سر راهم که خریدار من آیی

ای غزالی که گرفتار کمند تو شدم باش

تا به دام غزل افتی و گرفتار من آیی

گلشن طبع من آراسته از لاله و نسرین

همه در حسرتم ای گل که به گلزار من آیی

سپر صلح و صفا دارم و شمشیر محبت

با تو آن پنجه نبینم که به پیکار من آیی

صید را شرط نباشد همه در دام کشیدن

به کمند تو فتادم که نگهدار من آیی

نسخه شعر تر آرم به شفاخانه لعلت

که به یک خنده دوای دل بیمار من آیی

روز روشن به خود از عشق تو کردم چو شب تار

به امیدی که تو هم شمع شب تار من آیی

گفتمش نیشکر شعر از آن پرورم از اشک

که تو ای طوطی خوش‌لهجه شکر خوار من آیی

گفت اگر لب بگشایم تو بدان طبع گهربار

شهریارا خجل از لعل شکربار من آیی

غزل شمارهٔ ۱۲۴ - شیدائی

رندم و شهره به شوریدگی و شیدایی

شیوه‌ام چشم‌چرانی و قدح‌پیمایی

عاشقم خواهد و رسوای جهانی چه کنم

عاشقانند به هم عاشقی و رسوایی

خط دلبند تو بادا که در اطراف رخت

کار هر بوالهوسی نیست قلم‌فرسایی

نیست بزمی که به بالای تو آراسته نیست

ای برازنده به بالای تو بزم‌آرایی

شمع ما خود به شبستان وفا سوخت که داد

یاد پروانه پر سوخته بی‌پروایی

دیر گاهی‌ست که دیگر نکند یاد وطن

در سرِ زلفِ پریشِ تو دلِ هرجایی

لعل شاهد نشنیدیم بدین شیرینی

زلف معشوقه ندیدیم بدین زیبایی

کاش یک روز سر زلف تو در دست افتد

تا ستانم من از او داد شب تنهایی

خون مینا بخور و بشکنش از سنگ که من

سنگ‌ها خورده‌ام از این فلک مینایی

پیر میخانه که روی تو نماید در جام

از جبین تابدش انوار مبارک رایی

شهریار از هوس قند لبت چون طوطی

شهره شد در همه آفاق به شکرخایی

غزل شمارهٔ ۱۲۵ - چشمه ابدیت

شکفته‌ام به تماشای چشم شهلایی

که جز به چشم دلش نشکفد تماشایی

وگر به دیدهٔ دل رخصت تماشا داد

ز هر کرانه تجلّی کند به سیمایی

جمال پردگی جاودانه ننماید

مگر به آینه پاکان سینه سینایی

رواق چشم که یک انعکاس او آفاق

محیط نه فلکش زورقی به دریایی

دلی که غرق شود در شکوه این دریا

به چشم باز رود در شگفت رؤیایی

به چشم او که خود از لامکان گشوده کمین

چه جای پست و بلند و نهان و پیدایی

بخواندم به نهیب و براندم به لهیب

چه ماه مشتعل و شاهد معمایی

به قدر خواستنم نیست تاب سوختنم

به اسم عاشقم و اسم بی‌مسمایی

جز این امید ندانم که خو کنم به خیال

مرا که نیست به دیدار یار، یارایی

نه هر صلیب به گردون شود مگر زاید

دوباره از دم روح‌القدس مسیحایی

مسیح نیز نیابد مجال سیر فلک

نبسته بال و پر از چوبهٔ چلیپایی

سواد زلف تو و سر جاودانه تست

که جلوه می‌کند از هر سری به سودایی

چه طایری‌ست دلم کآشیان نمی‌بندد

مگر به نخلهٔ طوری و شاخ طوبایی

به خاکپای تو ای سرو برکشیده من

که سر فرود نیاورده‌ام به دنیایی

به طُرّهٔ تو که طومار کارنامهٔ من

تراز سنجر و طغرل کنی به طغرایی

به زیر سایه سروم به خاک بسپارید

که سرسپارده بودم به سرو بالایی

مرا به نقش و نگار سفینه حاجت نیست

چه زیوری‌ست زیادی به روی زیبایی

صدای حافظ شیراز بشنوی که رسید

به شهر شیفتگان شهریار شیدایی

غزل شمارهٔ ۱۲۶ - ساز صبا

بزن که سوز دل من به ساز می‌گویی

ز ساز دل چه شنیدی که باز می‌گویی

مگر چو باد وزیدی به زلف یار که باز

به گوش دل سخنی دل‌نواز می‌گویی

مگر حکایت پروانه می‌کنی با شمع

که شرح قصه به سوز و گداز می‌گویی

به یاد تیشه فرهاد و موکب شیرین

گهی ز شور و گه از شاهناز می‌گویی

کنون که راز دل ما ز پرده بیرون شد

بزن که در دل این پرده راز می‌گویی

به پای چشمه طبع من این بلند سرود

به سرفرازی آن سروناز می‌گویی

به سر رسید شب و داستان به سر نرسید

مگر فسانه زلف دراز می‌گویی

دلم به ساز تو رقصد که خود چو پیک صبا

پیام یار به صد اهتزاز می‌گویی

به سوی عرش الهی گشوده‌ام پر و بال

بزن که قصه راز و نیاز می‌گویی

نوای ساز تو خواند ترانه توحید

حقیقتی به زبان مجاز می‌گویی

ترانه غزل شهریار و ساز صباست

بزن که سوز دل من به ساز می‌گویی

غزل شمارهٔ ۱۲۷ - شاهد گمراه

راه گم کرده و با روی چو ماه آمده‌ای

مگر ای شاهد گمراه به راه آمده‌ای

باری این موی سپیدم نگر ای چشم سیاه

گر به پرسیدن این بختْ سیاه آمده‌ای

محنت چاه محاقم ننماید جانکاه

تا تو چون ماه نوام بر لب چاه آمده‌ای

کشته چاه غمت را نفسی هست هنوز

حذر ای آینه در معرض آه آمده‌ای

از در کاخ ستم تا به سر کوی وفا

خاک پای تو شوم کاین همه راه آمده‌ای

چه کنی با من و با کلبه درویشی من

تو که مهمان سراپردهٔ شاه آمده‌ای

می‌تپد دل به برم با همه شیر دلی

که چو آهوی حرم شیرنگاه آمده‌ای

آسمان را ز سر افتاد کلاه خورشید

به سلام تو که خورشید کلاه آمده‌ای

از گناهی که رود با تو در اسلام چه باک

که تو ترسا بچه خود عذر گناه آمده‌ای

شهریارا حرم عشق مبارک بادت

که در این سایه دولت به پناه آمده‌ای

غزل شمارهٔ ۱۲۸ - وای وای من

هردم چو توپ می‌زندم پشت پای وای

کس پیش پای طفل نیفتد که وای وای

در پای سرو دست نگیرند از کسی

آنجا چه بی‌کسی که بیفتد ز پای وای

دیر آشناتر از تو ندیدم ولی چه سود

بیگانه گشتی ای مه دیرآشنای وای

در دامنت گریستن سازم آرزوست

تا سر کنم نوای دل بی‌نوای وای

سوز دلم حکایت ساز تو می‌کند

لب بر لبم بنه که برآرم چو نای وای

از سوز هجر نالهٔ من زار زار شد

با شوق وصل گریهٔ من های‌های وای

«من پروراندمت که تو با این بها شدی»

گم کردی ای متاع محبت بهای وای

آخر سزای خدمت دیرین من حبیب

این شد که بشنوم سخن ناسزای وای

جز نیک و بد به جای نماند چه می‌کنی

نه عشق من نه حسن تو ماند به جای وای

ای کاش وای وای منش مهربان کند

گر مهربان نشد چه کنم ای خدای وای

من شهریار کشور عشقم گدای تو

ای پادشاه حسن مرنجان گدای وای

غزل شمارهٔ ۱۲۹ - طوطی قناد

الا ای نوگل رعنا که رشک شاخ شمشادی

نگارین نخل موزونی همایون سرو آزادی

عروس بخت ما را ماه در آیینه می‌رقصد

که شمع حجله می‌خندد به روی چون تو دامادی

من این پیرانه‌سر تاجی که دارم با تو خواهم داد

که از بخت جوان با دولت طبع خدادادی

به صید خاطرم هر لحظه صیادی کمین گیرد

کمان ابرو تو را صیدم که در صیادی استادی

چه شورانگیز پیکرها نگارد کلک مشکینت

الا ای خسرو شیرین که خود بی تیشه فرهادی

قلم شیرین و خط شیرین سخن شیرین و لب شیرین

خدا را ای شکر پاره مگر طوطی قنادی

عروس ماه شاید چون تویی شیرین پسر زاید

مگر پروردهٔ دامان حوری یا پریزادی

من از شیرینی شور و نوا بیداد خواهم کرد

چنان کز شیوه شوخی و شیدایی تو بیدادی

تو خود شعری و چون سحر و پری افسانه را مانی

به افسون کدامین شعر در دام من افتادی

گر از یادم رود عالم تو از یادم نخواهی رفت

به شرط آن که گه گاهی تو هم از من کنی یادی

خوشا غلطیدن و چون اشک در پای تو افتادن

اگر روزی به رحمت بر سر خاک من استادی

جوانی ای بهار عمر ای رویای سحرآمیز

تو هم هر دولتی بودی چو گل بازیچه بادی

به پای چشمه طبع لطیفی شهریار آخر

نگارین سایه ای هم دیدی و داد سخن دادی

غزل شمارهٔ ۱۳۰ - مرغ بهشتی

شبی را با من ای ماه سحرخیزان سحر کردی

سحر چون آفتاب از آشیان من سفر کردی

هنوزم از شبستان وفا بوی عبیر آید

که چون شمع عبیرآگین شبی با من سحر کردی

صفا کردی و درویشی بمیرم خاکپایت را

که شاهی محتشم بودی و با درویش سر کردی

چو دو مرغ دلاویزی به تنگ هم شدیم افسوس

همای من پریدی و مرا بی بال و پر کردی

تو کز آبشخور نزهتگه افلاکیان بودی

چرا بر مرغکی خاکی و زندانی گذر کردی

مگر از گوشه چشمی وگر طرحی دگر ریزی

که از آن یک نظر بنیاد من زیر و زبر کردی

به یاد چشم تو انسم بود با لاله وحشی

غزال من مرا سرگشته کوه و کمر کردی

به گردش‌های چشم آسمانی از همان اول

مرا در عشق از این آفاق‌گردی‌ها خبر کردی

به پای بوته‌ها گریم به یاد دامن مادر

که از طفلی مرا آواره از ملک پدر کردی

ز گرد کاروان گیرم سراغ محمل لیلی

چو مجنونم به گرد کاروان‌ها پی سپر کردی

چه آتشپاره‌ای بودی الا ای کیمیای دل

که از برقی مس آلوده با زنگار زر کردی

به شعر شهریار اکنون سر افشانند در آفاق

چه خوش پیرانه سر ما را به شیدایی سمر کردی

غزل شمارهٔ ۱۳۱ - ماه بر سر مهر

چه شد که بار دگر یاد آشنا کردی

چه شد که شیوه بیگانگی رها کردی

به قهر رفتن و جور و جفا شعار تو بود

چه شد که بر سر مهر آمدی وفا کردی

منم که جور و جفا دیدم و وفا کردم

تویی که مهر و وفا دیدی و جفا کردی

بیا که با همه نامهربانیت ای ماه

خوش آمدی و گل آوردی و صفا کردی

بیا که چشم تو تا شرم و ناز دارد ،کس

نپرسد از تو که این ماجرا چرا کردی

زکات قامت چون سرو ناز و زلف دوتا

بیا که پشت من از بار غم دوتا کردی

منت به یک نگه آهوانه می بخشم

هر آنچه ای ختنی خط من خطا کردی

اگرچه کار جهان بر مراد ما نشود

بیا که کار جهان بر مراد ما کردی

هزار درد فرستادیم به جان لیکن

چو آمدی همه آن دردها دوا کردی

کلید گنج غزل‌های شهریار تویی

بیا که پادشه ملک دل گدا کردی

غزل شمارهٔ ۱۳۲ - شمشیر قلم

نالم از دست تو ای ناله که تاثیر نکردی

گرچه او کرد دل از سنگ تو تقصیر نکردی

شرمسار توام ای دیده ازین گریه خونین

که شدی کور و تماشای رخش سیر نکردی

ای اجل گر سر آن زلف درازم به کف افتد

وعده هم گر به قیامت بنهی دیر نکردی

وای از دست تو ای شیوه عاشق کش جانان

که تو فرمان قضا بودی و تغییر نکردی

مشکل از گیر تو جان در برم ای ناصح عاقل

که تو در حلقه زنجیر جنون گیر نکردی

عشق همدست به تقدیر شد و کار مرا ساخت

برو ای عقل که کاری تو به تدبیر نکردی

خوشتر از نقش نگارین من ای کلک تصور

الحق انصاف توان داد که تصویر نکردی

چه غروریست در این سلطنت ای یوسف مصری

که دگر پرسش حال پدر پیر نکردی

شهریارا تو به شمشیر قلم در همه آفاق

به خدا ملک دلی نیست که تسخیر نکردی

غزل شمارهٔ ۱۳۳ - با روح صبا

ای صبا با تو چه گفتند که خاموش شدی

چه شرابی به تو دادند که مدهوش شدی

تو که آتشکده عشق و محبت بودی

چه بلا رفت که خاکستر خاموش شدی

به چه دستی زدی آن ساز شبانگاهی را

که خود از رقت آن بی‌خود و بی‌هوش شدی

تو به صد نغمه زبان بودی و دل‌ها همه گوش

چه شنفتی که زبان بستی و خود گوش شدی

خلق را گرچه وفا نیست و لیکن گل من

نه گمان دار که رفتی و فراموش شدی

تا ابد خاطر ما خونی و رنگین از تست

تو هم آمیخته با خون سیاوش شدی

ناز می کرد به پیراهن نازک تن تو

نازنینا چه خبر شد که کفن پوش شدی

چنگی معبد گردون شوی ای رشک ملک

که به ناهید فلک همسر و همدوش شدی

شمع شب‌های سیه بودی و لبخندزنان

با نسیم دم اسحار هم‌آغوش شدی

شب مگر حور بهشتیت به بالین آمد

که تواش شیفته زلف و بناگوش شدی

باز در خواب شب دوش ترا می دیدم

وای بر من که توام خواب شب دوش شدی

ای مزاری که صبا خفته به زیر سنگت

به چه گنجینه اسرار که سرپوش شدی

ای سرشگ اینهمه لبریز شدن آن تو نیست

آتشی بود در این سینه که در جوش شدی

شهریارا به جگر نیش زند تشنگیم

که چرا دور از آن چشمه پرنوش شدی

غزل شمارهٔ ۱۳۴ - انتظار

باز امشب ای ستاره تابان نیامدی

باز ای سپیده شب هجران نیامدی

شمعم شکفته بود که خندد به روی تو

افسوس ای شکوفه خندان نیامدی

زندانی تو بودم و مهتاب من چرا

باز امشب از دریچه زندان نیامدی

با ما سر چه داشتی ای تیره شب که باز

چون سرگذشت عشق به پایان نیامدی

مگذار قند من که به یغما برد مگس

طوطی من که در شکرستان نیامدی

شعر من از زبان تو خوش صید دل کند

افسوس ای غزال غزل خوان نیامدی

گفتم به خوان عشق شدم میزبان ماه

نامهربان من تو که مهمان نیامدی

خوان شکر به خون جگر دست می دهد

مهمان من چرا به سر خوان نیامدی

دیوان حافظی تو و دیوانهٔ تو من

اما پری به دیدن دیوان نیامدی

نشناختی فغان دل رهگذر که دوش

ای ماه قصر بر لب ایوان نیامدی

گیتی متاع چون منش آید گران به دست

اما تو هم به دست من ارزان نیامدی

صبرم ندیده ای که چه زورق شکسته ایست

ای تخته ام سپرده به طوفان نیامدی

عیش دل شکسته عزا می‌کنی چرا

عیدم تویی که من به تو قربان نیامدی

در طبع شهریار خزان شد بهار عشق

زیرا تو خرمن گل و ریحان نیامدی

غزل شمارهٔ ۱۳۵ - دیوانه و پری

آن کبوتر ز لب بام وفا شد سفری

ما هم از کارگه دیده نهان شد چو پری

باز در خواب سر زلف پری خواهم دید

بعد از این دست من و دامن دیوانه سری

تا مگر باز به خاک سر کوی تو رسم

چون صبا شیوهٔ خود ساخته‌ام دربه‌دری

منم آن مرغ گرفتار که در کنج قفس

سوخت در فصل گلم حسرت بی بال و پری

دوش با یاد گل روی تو از شبنم اشک

به چمن ریختم آب رخ گلبرگ طری

چه که آن آهوی مشکین سیه چشم گشود

از سر زلف سیه نافهٔ خونین‌جگری

خبر از حاصل عمرم نشد آوخ که گذشت

اینهمه عمر به بی حاصلی و بی خبری

دوش غوغای دل سوخته مدهوشم داشت

تا به هوش آمدم از ناله مرغ سحری

باش تا هاله صفت دور تو گردم ای ماه

که من ایمن نیم از فتنه دور قمری

نه من از کوه فراقت کمری گشتم و بس

زیر این بار گران، کوه نماید کمری

یاد آن طفل نوآموز فریبنده به خیر

که دم از علم و ادب می‌زد و صاحب‌نظری

منش آموختم آئین محبت لیکن

او شد استاد دل آزاری و بیدادگری

وه که در چشم خود از بی‌پسری پروردم

طفل اشکی که به رخ می‌دود از بی‌پدری

به، که تنها ننهم گوشهٔ تنهایی را

کاین دهد توشهٔ دانایی مرد هنری

سرو آزادم و سر بر فلک افراشته ام

بی ثمر بین که ثمردارد از این بی ثمری

شهریارا به جز آن مه که بری گشته ز من

پری اینگونه ندیدیم ز دیوانه بری

غزل شمارهٔ ۱۳۶ - مکتب طبیعت

فریب رهزن دیو و پری تو چون نخوری

که راه آدم و حوا زده است دیو و پری

اگر نه شاهسوارستی و شکارانداز

دریغ توسن تازی و ترکش تتری

به پرده‌داری شب بود عیب ما پنهان

ولی سپیده‌دمان می‌رسد پرده‌دری

جهان چه مکتب آموزشی و پرورشی‌ست

به گونه گونه تعالیم سمعی و بصری

به چارفصل نگارین، چنان تماشایی

که آسمان کند از پشت کوه‌ها کمری

بهار رنگرزش تا بساط خود برچید

خزان زرگرش آید به تازه‌های زری

سرود جنگل و دریاچه سنفونی‌هایی است

برون ز دایره درک و دانش بشری

خروس صبح هنرپیشه‌ای نوازنده است

به چنگ و سنج صبوحی و صیحهٔ سحری

به باغ چهچههٔ سِحر بلبلان سَحَر

به کوه قهقههٔ شوق کبک‌های دری

همه به شاهد وحدت خطاب و می‌گویند:

«نه در برابر چشمی نه غایب از نظری»

زمینه‌ای‌ست سکوت از برای صوت و صدا

ولی سکوت طبیعت زبان لال و کری

مگر نه شاهد شبگرد اختر آموزد

به دختران چمن شور عشق و عشوه‌گری

چه فتنه‌هاست به نجوای صبحگاه نسیم

که طفل غنچه به گهواره می‌کند ددری

چه جای غنچه که گر این نسیم شاهدباز

عروس لاله هم از اتّهام نیست بری

از آن زمان که دلم در به در ترا جوید

حبیب من چه دلی داده‌ام به دربه‌دری

سرشک و دیده جمال تو می‌نمایندم

یکی به آینه‌سازی دگر به شیشه‌گری

به تیر عشق تو تا سینه‌ها سپر نشود

چه عمرها که به بیهوده می‌شود سپری

پناه سایه آزادگی است بر سر سرو

که جور اره نبیند به جرم بی‌ثمری

نه تیر آه من از حلقهٔ هلال گذشت

چرا به حلقهٔ زندانیان نمی‌گذری

غزل شمارهٔ ۱۳۷ - پریشان روزگاری

زلف او برده قرار خاطر از من یادگاری

من هم از آن زلف دارم یادگاری بیقراری

روزگاری دست در زلف پریشان توام بود

حالیا پامالم از دست پریشان روزگاری

تا گرفتم گوشه در میخانه با یاد دو چشمت

رشک مهر و ماه دیدم جام بزم میگساری

سنگ بر در کم بزن زاهد بیا خود تا ببینم

کوزهٔ می بشکند یا کاسهٔ پرهیزگاری

چشم پروین فلک از آفتابی خیره گردد

ماه من در چشم من بین شیوه شب زنده داری

شد دلم زندانی مشکین حصار چین زلفت

شاه من ای ماه مشکویی وای شوخ حصاری

داد سودای دل‌اندوزی سر زلف تو بر باد

سرو من آزاده را نبود سر سرمایه‌داری

خود چو آهو گشتم از مردم فراری تاکنم رام

آهوی چشم تو ای آهوی از مردم فراری

گر نمی آئی بمیرم زانکه مرگ بی امان را

بر سر بالین من جنگ است با چشم انتظاری

خونبهائی کز تو خواهم گر به خاک من گذشتی

طره مشکین پریشان کن به رسم سوگواری

باش کز شوق گل رویت غزل‌خوان باز خیزم

فصل گل چون بشنوم غوغای مرغان بهاری

شهریاری غزل شایسته من باشد و بس

غیر من کس را در این کشور نشاید شهریاری

غزل شمارهٔ ۱۳۸ - ماه کلیسا

ای پریچهره که آهنگ کلیسا داری

سینهٔ مریم و سیمای مسیحا داری

گرد رخسار تو روح‌القدس آید به طواف

چو تو ترسابچه آهنگ کلیسا داری

آشیان در سر زلف تو کند طایر قدس

که نهال قد چون شاخهٔ طوبا داری

جز دل تنگ من ای مونس جان جای تو نیست

تنگ مپسند دلی را که در او جا داری

مه شود حلقه‌به‌گوش تو که گردن‌بندی

فلک‌افروزتر از عقد ثریا داری

به کلیسا روی و مسجدیانت در پی

چه خیالی مگر ای دختر ترسا داری

پای من در سر کوی تو به گِل رفت فرو

گر دلت سنگ نباشد گِلِ گیرا داری

آتشین صاعقه‌ام بر سر سودایی زد

دختر این چکمهٔ برقی که تو در پا داری

دگران خوشگل یک عضو و تو سر تا پا خوب

«آنچه خوبان همه دارند تو تنها داری»

آیت رحمت روی تو به قرآن ماند

در شگفتم که چرا مذهب عیسی داری

کار آشوب تماشای تو کارستان کرد

راستی نقش غریبی و تماشا داری

کشتی خواب به دریاچهٔ اشکم گم شد

تو به چشم که نشینی دل دریا داری

شهریارا ز سر کوی سهی‌بالایان

این چه راهی‌ست که با عالم بالا داری؟

غزل شمارهٔ ۱۳۹ - پری و فروغ

ز دریچه های چشمم نظری به ماه داری

چه بلند بختی ای دل که به دوست راه داری

به شب سیاه عاشق چکند پری که شمعی است

تو فروغ ماه من شو که فروغ ماه داری

بگشای روی زیبا ز گناه آن میندیش

به خدا که کافرم من تو اگر گناه داری

من از آن سیاه دارم به غم تو روز روشن

که تو ماهی و تعلق به شب سیاه داری

تو اگر به هر نگاهی ببری هزارها دل

نرسد بدان نگارا که دلی نگاهداری

نفس علیل پیران تب لازم آورد، هان

تو چه لازم این جوانی به تبی تباه داری

تو که چون منیژه گیسو بُوَدَت کمند رستم

ز چه ماه من چو بیژن خود اسیر چاه داری

تو به هر گدا میامیز و شکوهِ حُسن مشکن

که لیاقتِ تشرّف به حضور شاه داری

برو و به دلبری کو ملکه است در وجاهت

بگذر که ماه رویش به محاق آه داری

دگران روند تنها به مثل به قاضی اما

تو اگر به حسن دعوی بکنی گواه داری

به چمن گلی که خواهد به تو ماند از وجاهت

تو اگر بخواهی ای گل کمش از گیاه داری

دگران به نرد عشقت به هوای بوسه تازند

تو چرا هوای بازی سر دل‌بخواه داری

به سر تو شهریارا گذرد قیامت و باز

چه قیامتست حالی که تو گاه گاه داری

غزل شمارهٔ ۱۴۰ - خال برنده

دستی که گاه خنده به آن خال می‌بری

ای شوخ سنگدل دلم از حال می‌بری

هرکس به نرد حسن تو زد باخت پس بگو

دست از حریف خویش بدان خال می‌بری

چالی فتد به گونه‌ات از نوشخند و دل

زان خال اگر گذشت بدین چال می‌بری

مهتاب شب که سرو چمانی به طرف جوی

چون سایه‌ام کشیده و به دنبال می‌بری

یک شب به ماه روی تو خوش بود فال ما

ای سنگدل که آینهٔ فال می‌بری

دنبال تست این هو و جنجال عاشقان

باری برو که این هو و جنجال می‌بری

ای باد در شکنج سر زلف او مپیچ

هرچند بوی مشک به توچال می‌بری

هرساله گوی حسن به چوگان زلف تست

این تاج افتخار نه امسال می‌بری

بر چهرهٔ تو پیچهٔ مشکین حجاب نیست

جانا مکن که آب به غربال می‌بری

رویین‌تنان شعر شکستی تو شهریار

رستم اگر نه‌ای نسب از زال می‌بری

غزل شمارهٔ ۱۴۱ - سیه‌چشمان شیرازی

دل و جانی که دربردم من از ترکان قفقازی

به شوخی می‌برند از من سیه‌چشمان شیرازی

من آن پیرم که شیران را به بازی برنمی‌گیرم

تو آهووَش چنان شوخی که با من می‌کنی بازی

کمان آسمان بین و سمند سرکشی پی کن

که با تیر قضا بازی‌ست بر صید حرم تازی

بیا این نرد عشق آخری را با خدا بازیم

که حسن جاودان بردست عشق جاودان بازی

به هر بامی پریدن چشم عفت خیره می‌سازد

کبوتر آشیان بازد از این آشفته‌پروازی

خزانِ گل نوای بلبلان را در گلو بندد

که بوم است آنکه با زاغ و زغن داند هم‌آوازی

ز آه همدمان باری کدورت‌ها پدید آید

بیا تا هردو با آیینه بگذاریم غمّازی

غبار فتنه بگو برخیز از آن سرچشمهٔ طبعی

که چون چشم غزالان داند افسون غزل‌سازی

به ملک ری که فرساید روان فخر رازی‌ها

چه انصافی رود با ما که نه فخریم و نه رازی

عروس طبع را گفتم که سعدی پرده افرازد

تو از هر در که بازآیی بدین شوخی و طنازی

فشان از برگ گل شبنم که لاف شعر در شیراز

بساط پیله‌ور را ماند و بازار خرّازی

هر آنکو سرکشی داند مبادش سروری ای گل

که سرو راستین دیدم سزاوار سرافرازی

گر از من زشتیی بینی به زیبایی خود بگذر

تو زلف از هم گشایی به که ابرو در هم اندازی

به شعر شهریار آن به که اشک شوق بفشانند

طربناکان تبریزی و شنگولان شیرازی

غزل شمارهٔ ۱۴۲ - درس حال

اگر بلاکش بیداد را به داد رسی

خدا کند که به سر منزل مراد رسی

سیاهکاری بیداد عرضه دار ای آه

شبان تیره که در بارگاه داد رسی

جهان ز تیرگی شب بشوی چون خورشید

اگر به چشمه نوشین بامداد رسی

تو فکر ذوق سفر کن نه فکر زاد سفر

که پیش از آنکه مسافر شوی به زاد رسی

سواد خیمه جانان جمال کعبه ماست

سلام ما برسان گر بر آن سواد رسی

به گرد او نرسی جز به همعنانی دل

اگرچه جان من از چابکی به باد رسی

عجب مدار از این دشمنان دوست‌نما

در این زمانه به این ناکسان زیاد رسی

بهشت گمشده آرزو توانی یافت

اگر به صحبت رندان پاکزاد رسی

ورای مدرسه ای شیخ درس حال آموز

بر آن مباش که تنها به اجتهاد رسی

غلام خواجه ام ای باد توتیا خواهم

اگر به تربت آن اوستاد راد رسی

ترا قلمرو دل‌هاست شهریارا بس

چه حاجتست به کسرا و کیقباد رسی

غزل شمارهٔ ۱۴۳ - کاش یارب

در دیاری که در او نیست کسی یار کسی

کاش یارب که نیفتد به کسی کار کسی

هر کس آزار من زار پسندید ولی

نپسندید دل زار من آزار کسی

آخرش محنت جانکاه به چاه اندازد

هر که چون ماه برافروخت شب تار کسی

سودش این بس که بهیچش بفروشند چو من

هر که با قیمت جان بود خریدار کسی

سود بازار محبت همه آه سرد است

تا نکوشید پی گرمی بازار کسی

من به بیداری از این خواب چه سنجم که بود

بخت خوابیدهٔ کس دولت بیدار کسی

غیر آزار ندیدم چو گرفتارم دید

کس مبادا چو من زار گرفتار کسی

تا شدم خوار تو رشگم به عزیزان آید

بارالها که عزیزی نشود خوار کسی

آن که خاطر هوس عشق و وفا دارد از او

به هوس هر دو سه روزیست هوادار کسی

لطف حق یار کسی باد که در دورهٔ ما

نشود یار کسی تا نشود بار کسی

گر کسی را نفکندیم به سر سایه چو گل

شکر ایزد که نبودیم به پا خار کسی

شهریارا سر من زیر پی کاخ ستم

به که بر سر فتدم سایه دیوار کسی

غزل شمارهٔ ۱۴۴ - یار باقی کار باقی

رفتی و در دل هنوزم حسرت دیدار باقی

حسرت عهد و وداعم با دل و دلدار باقی

عقده بود اشکم به دل تا بی‌خبر رفتی ولیکن

باز شد وقتی نوشتی یار باقی کار باقی

وه چه پیکی هم پیام آورده از یارم خدایا

یار باقی وآنکه می‌آرد پیام یار باقی

آمدی و رفتی اما با که گویم این حکایت

غمگسارا همچنان غم باقی و غمخوار باقی

کافر نعمت نباشم بارها روی تو دیدم

لیک هر بارت که بینم شوق دیگربار باقی

شب چو شمعم خنده می‌آید به خود کز آتش دل

آبم و از من همین پیراهن زر تار باقی

گلشن آزادی من چون نباشد در هوایت

مرغ مسکین قفس را ناله‌های زار باقی

تو به مردی پایداری آری آری مرد باشد

بر سر عهدی که بندد تا به پای دار باقی

از خزان هجر گل ای بلبل شیدا چه نالی

گر بهار عمر شد گل باقی و گلزار باقی

عمر باد و تندرستی از ره دورم چه پروا

زاد شوقی همره است و توسن رهوار باقی

می‌تپد دل‌ها به سودای طوافت ای خراسان

باز باری تو بمان ای کعبه احرار باقی

شهریارا ما از این سودا نمانیم و بماند

قصه ما بر سر هر کوچه و بازار باقی

غزل شمارهٔ ۱۴۵ - زندانی خاک

نه عقلی و نه ادراکی و من خود خاک و خاشاکی

چه گویم با تو کز عزت ورای عقل و ادراکی

نه مشکاتم که مصباح جمال عشقم افروزد

چه نسبت نور پاکی را به چون من خاک ناپاکی

بدین سیل سرشکم آتش دوزخ چه خواهد کرد

گرفتم با چو من کم‌آبرویی هم غضبناکی

نه آتش هم به چندین سرکشی خاکستری گردد

پس از افتادگی سر وامگیر ای نفس کز خاکی

فلک غلتید و از بار امانت شانه خالی کرد

تو زیر بار این کوه کلان رفتی؟ چه بی‌باکی

بکاهی شب به شب چون ماه و در چاه محاق افتی

اگر با تاج خورشیدی وگر بر تخت افلاکی

عصا با خود ستون کردی کجا شد سرو بالایت

که دیگر سرنگون در پای خود چون طارم تاکی

شبی بود و شبابی و صبا در پرده ماهور

به جادو پنجگی راه عراقی میزد و راکی

کجا رفتند آن یاران که دیگر با فغان من

سری بیرون نمی آید نه از خاکی نه از لاکی

تو باری عدل کن نوشیروان خانهٔ خود باش

که گر با زیردستانت سرِ ظلم است، ضحّاکی

زلیخا چاک زد در دامنِ یوسف، نمی‌دانست

که خواهد کردن از پاکی حکایت دامن چاکی

تو کز بال تخیل شهریارا شاهد افلاک

به خود تا بازمی گردی همان زندانی خاکی

غزل شمارهٔ ۱۴۶ - جمع و تفریق

ای گل به شکر آنکه در این بوستان گلی

خوش دار خاطری ز خزان دیده بلبلی

فردا که رهزنان دی از راه میرسند

نه بلبلی به جای گذارند و نه گلی

دیشب در انتظار تو جانم به لب رسید

امشب بیا که نیست به فردا تقبلی

گلچین گشوده دست تطاول خدای را

ای گل بهر نسیم نشاید تمایلی

خورشید و مه دو کفّهٔ شاهینِ عبرتند

بنگر که نیست طبع فلک را تعادلی

گردون ز جمع ما همه تفریق می کند

با این حساب باز نماند تفاضلی

عمر منت مجال تغافل نمی دهد

مشنو که هست شرط محبت تغافلی

ای باغبان که سوختی از قهرم آشیان

روزی ببینمت که نه سروی نه سنبلی

حالی خوش است کام حریفان به دور جام

گر دور روزگار نیابد تحولی

تا ساز در کفِ تو و سوزی به دل مراست

دستی به هم خوش است و در آفاق غلغلی

یارب که دور دُردکشان بر دوام باد

چندان که هست دور فلک را تسلسلی

گر دوستان به علم و هنر تکیه کرده اند

ما را هنر نداده خدا جز توکلی

عاشق به کار خویش تعلل چرا کند

گردون به کار فتنه ندارد تعللی

شکرانه تفضل حسنت خدای را

با شهریار عاشق شیدا تفضلی

غزل شمارهٔ ۱۴۷ - مزد شبانی

خوشست پیری اگر مانده بود جان جوانی

ولی ز بخت بد از من نه جسم ماند و نه جانی

چو من به کنج ریاضت خزیده را چه تفاوت

کزان کرانه بهاری گذشت یا که خزانی

وداع یار بیاد آر و اشک حسرت عاشق

چو میرسی به لب چشمه ای و آب روانی

دهان غنچه مگر بازگو کند به اشارت

حکایت دل تنگی به چون تو تنگ دهانی

جهانیان به جهان می‌دهند صحبت جانان

منم که صحبت جانان نمی‌دهم به جهانی

به صحت و به امان زنده اند مردم دنیا

منم که زنده ام اما نه صحتی نه امانی

به رمز و راز دهان تو پی نمی‌برم اما

به هر حدیث تو پی می‌برم به راز نهانی

شعیب جلوه سینا جهیز دختر خود کرد

خدا چه اجرت و مزدی که می دهد به شبانی

در آستان تو کآنجا نیاز در نگشوده‌ست

همه به پشت درند و گدای آبی و نانی

زبان به شکر همین یک زبان گشودمی ای دوست

اگر به هر سرِ موی من از تو بود زبانی

چه دلبخواه به غیر از تو باشد از توندانم

که آنچه فوق دل و دلبخواه ماست تو آنی

به غفلت از تو چه عمری تباه کرده‌ام اکنون

امان نمی‌دهم از بیم غفلت تو به آنی

نه مستحق مکافات مومنیم و نه کافر

تجارتی نه به امّید سود و بیم زیانی

تو شهریار نبودی حریف عهد امانت

ولی به مغز سبک می کشی چه بار گرانی

غزل شمارهٔ ۱۴۸ - مقام انسانی

خلوتم چراغان کن ای چراغ روحانی

ای ز چشمه نوشت چشم و دل چراغانی

سرفرازی جاوید در کلاه درویشی است

تا فرو نیارد کس سر به تاج سلطانی

تا به کوی میخانه ایستاده‌ام دربان

همتم نمی‌گیرد شاه را به دربانی

بال همت و عشقم خود به بام عرش افشان

تا فرشته رشک آرد بر مقام انسانی

غیر شربت توفیق ای حکیم دانشمند

نسخه‌ای به قانون نیست در شفای نادانی

تا کران این بازار نقد جان به کف رفتم

شادیش گران دیدم اندهش به ارزانی

هر خرابه خود قصریست یادگار صد خاقان

چون مدائنش بشنو خطبه‌های خاقانی

عقده سرشک ای گل باز کن چو بارانم

چند گو بگیرد دل در هوای بارانی

از غبار امکانت چشمه بقا زاید

گر به اشک شوق ای دل این غبار بنشانی

برشدن ز چاه شب از چراغ ماه آموز

تا به خنده در آفاق گل به دامن افشانی

شمع اشکبارم داد در شب جدایی یاد

با زبان خاموشی شیوه خداخوانی

از حصار گردونم شب دریچه‌ای بگشا

گو رسد به خرگاهت ناله‌های زندانی

گله‌اش به پیرامن زهره‌ام چراند چشم

چند گو در این مرتع نی‌ْزنی و چوپانی

ساحل نجاتی هست ای غریق دریا دل

تا خراج بستانی زین خلیج طوفانی

وقت خواجه ما خوش کز نوای جاویدش

نغمه‌ساز توحید است ارغنون عرفانی

روی مسند حافظ شهریار بی‌مایه

تا کجا بینجامد انحطاط ایرانی

غزل شمارهٔ ۱۴۹ - شرم و عفت

نالدم پای که چند از پی یارم بدوانی

من بدو میرسم اما تو که دیدن نتوانی

من سراپا همه شرمم تو سراپا همه عفت

عاشق پا به فرارم تو که این درد ندانی

چشم خود در شکن خط بنهفتم که بدزدی

یک نظر در تو ببینم چو تو این نامه بخوانی

به غزل چشم تو سرگرم بدارم من و زیباست

که غزالی به نوای نی محزون بچرانی

از سرهر مژه ام خون دل آویخته چون لعل

خواهم ای باد خدا را که به گوشش برسانی

گرچه جز زهر من از جام محبت نچشیدم

ای فلک زهر عقوبت به حبیبم نچشانی

از من آن روز که خاکی به کف باد بهار است

چشم دارم که دگر دامن نفرت نفشانی

اشکت آهسته به پیراهن نرگس بنشیند

ترسم این آتش سوز از سخن من بنشانی

تشنه دیدی به سرش کوزه تهمت بشکانند

شهریارا تو بدان تشنه جان سوخته مانی

غزل شمارهٔ ۱۵۰ - نای شبان

ریختم با نوجوانی باز طرح زندگانی

تا مگر پیرانه سر از سر بگیرم نوجوانی

آری آری نوجوانی می توان از سرگرفتن

گر توان با نوجوانان ریخت طرح زندگانی

گرچه دانم آسمان کردت بلای جان ولیکن

من به جان خواهم ترا عشق ای بلای آسمانی

شادمانی بعد عمری خود به تبریک من آمد

راستی تبریک دارد بعد عمری شادمانی

غم برون رفت از دل و بی‌خانمان شد گو ببیند

آنچه ما دیدیم ای دل از غمِ بی‌خانمانی

ماه من با نوجوانی خوب داند قدر عاشق

وز چنین بختی جوان پیر تو داند قدردانی

مهربان ماه مرا مسکین دلم باور ندارد

بس که دیده‌ست از مَهِ نامهربان نامهربانی

ناله نای دلم گوش سیه چشمان نوازد

کاین پریشان موغزالان را بسی کردم شبانی

گوش بر زنگ صدای کودکانم تا چه باشد

کاروان گم کرده را بانگ درای کاروانی

زندگانی گر کسی بی عشق خواهد من نخواهم

راستی بی عشق زندان است بر من زندگانی

گر حیات جاودان بی عشق باشد مرگ باشد

لیک مرگ عاشقان باشد حیات جاودانی

شهریارا سیل اشکم را روان می خواهم و بس

تا مگر طبعم ز سیل اشکم آموزد روانی

غزل شمارهٔ ۱۵۱ - وا جوانی

بار دیگر گر فرود آرد سری با ما جوانی

داستانها دارم از بیداد پیری با جوانی

وا عزیزا گوئی آخر گر عزیزت مرده باشد

من چرا از دل نگویم وا جوانی وا جوانی

خود جوانی هم به این زودی به ترک کس نگوید

من ز خود آزردم از فرط جوانی ها جوانی

تا به روی چشم سنگین عینک پیری نهادم

مینماید محو و روشن چون یکی رؤیا جوانی

الفت پیری و نسیان جوانی بین که دیگر

خود نمیدانم که پیری دوست دارم یا جوانی

لیک اگر همراه یاران جوانم بازگشتی

ای عزیزان دوست‌تر می‌داشتم گویا جوانی

در بهاران چون ز دست نوجوانان جام گیرم

چون خمار باده ام در سر کند غوغا جوانی

بی‌وفایی رفیق و داغ یاران نیز دیدم

کاشکی بود ای عزیزان حسرتم تنها جوانی

باز نشناسد اگر با این قد چنگم ببیند

دیده بود آخر مرا با آن قد رعنا جوانی

سال ها با بار پیری خم شدم در جستجویش

تا به چاه گور هم رفتم نشد پیدا جوانی

ناز و نوش زندگانی حسرت مردن نیرزد

من گرفتم عمر چندین روزه سر تا پا جوانی

با وجود پیری از عمر ابد ذوقی نخیزد

خضر با عمر ابد خود می‌کند سودا جوانی

کاش برگشتی بدان ایام جان‌پرور که ما را

وارهاند از کف هجران جان‌فرسا جوانی

گر جوانی میکنم پیرانه سر بر من نگیری

شهریارا در بهاران می کند دنیا جوانی

غزل شمارهٔ ۱۵۲ - اخگر نهفته

ای دل به ساز عرش اگر گوش می‌کنی

از ساکنان فرش فراموش می‌کنی

گر نای زهره بشنوی ای دل به گوش هوش

آفاق را به زمزمه مدهوش می‌کنی

شب کز نهیب شیر فلک خفته‌ای خراب

خواب سحر حواله به خرگوش می‌کنی

چون زلف سایه پنجه درافکن به ماهتاب

گر خواب خود مشوش و مغشوش می‌کنی

بر ابر پاره گوشهٔ ابروی ماه بین

گر خود هوای زلف و بناگوش می‌کنی

عشق مجاز غنچه عشق حقیقت است

گل گو شکفته باش اگر بوش می‌کنی

از من خدای را غزل عاشقی مخواه

کز پیریم چو طفل قلمدوش می‌کنی

زین اخگر نهفته دمیدن خدای را

بس اخگر شکفته که خاموش می‌کنی

ناقوس دیر را جرس کاروان مگیر

سیمرغ را مقایسه با قوش می‌کنی

با شیر از گوزن حکایت کنند و میش

خود کیست گربه تا سخن از موش می‌کنی

من شاه کشور ادب و شرم و عفتم

با من کدام دست در آغوش می‌کنی

پیرانه‌سر مشاهده خط شاهدان

نیش ندامتی است که خود نوش می‌کنی

من خود خطا به توبه بپوشم تو هم بیا

گر توبه با خدای خطا پوش می‌کنی

گو جام باده جوش محبت چرا زند

ترکانه یاد خون سیاووش می‌کنی

دنیا خود از دریچه عبرت عزیز ماست

زین خاک و شیشه آینه هوش می‌کنی

با شعر سایه چند چو خمیازه‌های صبح

ما را خمار خمر شب دوش می‌کنی

تهران بی‌صبا ثمرش چیست شهریار

نیما نرفته گر سفر یوش می‌کنی

غزل شمارهٔ ۱۵۳ - غوغا می‌کنی

ای غنچه خندان چرا خون در دل ما می‌کنی

خاری به خود می‌بندی و ما را ز سر وا می‌کنی

از تیر کج‌تابی تو آخر کمان شد قامتم

کاخت نگون باد ای فلک با ما چه بد تا می‌کنی

ای شمع رقصان با نسیم آتش مزن پروانه را

با دوست هم رحمی چو با دشمن مدارا می‌کنی

آتش پرید از تیشه‌ات امشب مگر ای کوهکن

از دست شیرین درددل با سنگ خارا می‌کنی

با چون منی نازک‌خیال ابرو کشیدن از ملال

زشت است ای وحشی غزال اما چه زیبا می‌کنی

امروز ما بیچارگان امید فرداییش نیست

این دانی و با ما هنوز امروز و فردا می‌کنی

دیدم به آتش‌بازی‌ات شوق تماشایی به سر

آتش زدم در خود بیا گر خود تماشا می‌کنی

آه سحرگاه ترا ای شمع مشتاقم به جان

باری بیا گر آه خود با ناله سودا می‌کنی

ای غم بگو از دست تو آخر کجا باید شدن

در گوشه میخانه هم ما را تو پیدا می‌کنی

ما شهریارا بلبلان دیدیم بر طرف چمن

شورافکن و شیرین‌سخن اما تو غوغا می‌کنی

غزل شمارهٔ ۱۵۴ - نی محزون

امشب ای ماه به درد دل من تسکینی

آخر ای ماه تو همدرد من مسکینی

کاهش جان تو من دارم و من می‌دانم

که تو از دوری خورشید چه‌ها می‌بینی

تو هم ای بادیه‌پیمای محبت چون من

سر راحت ننهادی به سر بالینی

هر شب از حسرت ماهی من و یک دامن اشک

تو هم ای دامن مهتاب پر از پروینی

همه در چشمه مهتاب غم از دل شویند

امشب ای مه تو هم از طالع من غمگینی

من مگر طالع خود در تو توانم دیدن

که توام آینه بخت غبارآگینی

باغبان خار ندامت به جگر می‌شکند

برو ای گل که سزاوار همان گلچینی

نی محزون مگر از تربت فرهاد دمید

که کند شکوه ز هجران لب شیرینی

تو چنین خانه کن و دلشکن ای باد خزان

گر خود انصاف کنی مستحق نفرینی

کی بر این کلبه طوفان‌زده سر خواهی زد

ای پرستو که پیام‌آور فروردینی

شهریارا اگر آیین محبت باشد

جاودان زی که به دنیای بهشت آیینی

غزل شمارهٔ ۱۵۵ - نفرین

چو ابرویت نچمیدی به کام گوشه نشینی

برو که چون من و چشمت به گوشه ها بنشینی

چو دل به زلف تو بستم به خود قرار ندیدم

برو که چون سر زلفت به خود قرار نبینی

به جان تو که دگر جان به جای تو نگزینم

که تا تو باشی و غیری به جای من نگزینی

ز باغ عشق تو هرگز گلی به کام نچیدم

به روز گلبن حسنت گلی به کام نچینی

نگین حلقه رندان شدی که تا بدرخشد

کنار حلقه چشمم به هر نگاه نگینی

کسی که دین و دل از کف به باد غارت زلفت

چو من نداده چه داند که غارت دل و دینی

خوشم که شعله آهم به دوزخت کشد اما

چه می کند به تو دوزخ که خود بهشت برینی

توان به دوزخت افکندن و به خلد چمیدن

گرم حسد بگذارد که باز با که قرینی

خدای را که دگر آسمان بلا نفرستد

تو خود بدین قد و بالا بلای روی زمینی

خمیده‌ام چو کمان تا ز تیر آه کمین گیر

به رستمی بستانم ز ترک چشم تو کینی

تو تشنه غزل شهریار و من به که گویم

که شعرتر نتراود برون ز طبع حزینی

غزل شمارهٔ ۱۵۶ - دالان بهشت

شاهد شکفته مخمور چون شمع صبحگاهی

لرزان به سان ماه و لغزان به سان ماهی

آمد ز برف مانده بر طُرّه شانهٔ عاج

ماه است و هرگزش نیست پروای بی‌کلاهی

افسون چشم آبی در سایه‌روشنِ شب

با عشوه موج می‌زد چون چشمه در سیاهی

زان چشمِ آهوانه اشکم هنوز حلقه است

کی در نگاه آهوست آن حُجب و بی‌گناهی

سروم سرِ نوازش در پیش و من به حیرت

کز بخت سرکشم چیست این پایه سر به راهی

رفتیم رو به کاخ آمال و آرزوها

آنجا که چرخ بوسد ایوان بارگاهی

دالانی از بهشتم بخشید و دلبخواهم

آری بهشت دیدم دالان دلبخواهی

دردانه‌ام به دامن غلتید و اشکم از شوق

لرزید چون ستاره کز باد صبحگاهی

آه از شب جدایی کز تاب اشک حرمان

جانم به شعله می‌سوخت چون شمع در تباهی

یاقوت سرخ بودم بر قاف عشق و همت

آوخ که زهر هجرم بخشید رنگ کاهی

بیداد غمزه‌اش را پشت لب و بناگوش

آورده خط به مهر دیوان دادخواهی

کز لطف گاه‌گاهم طالع خجسته دارد

پیوسته باد یارب این لطف گاه‌گاهی

چون شهد شرم و شوقش می‌خواستم مکیدن

مهر عقیق لب داد بر عصمتش گواهی

ناگه جمال توحید وانگه چراغ توفیق

الواح دیده شستند اشباح اشتباهی

افسون عشق باد و انفاس عشقبازان

باقی هر آنچه دیدیم افسانه بود و واهی

عکس جمال وحدت در خود به چشم من بین

آیینه‌ام لطیف است ای جلوهٔ الهی

ماییم و شهریارا اقلیم عشق آری

مرغان قاف دانند آیین پادشاهی

غزل شمارهٔ ۱۵۷ - ماه هنرپیشه

تا چند کنیم از تو قناعت به نگاهی

یک عمر قناعت نتوان کرد الهی

دیریست که چون هاله همه دور تو گردم

چون بازشوم از سرت ای مه به نگاهی

ماه از پی دیدن بود ای شوخ و گذشتن

اما که گذشتن نتوان از چو تو ماهی

بر هر دری ای شمع چو پروانه زنم سر

در آرزوی آن که بیابم به تو راهی

شب‌ها همه دنبال رفیق توام اما

او هم‌قدم ماهی و من همدم آهی

نه روی سخن گفتن و نه پای گذشتن

سرگشته ام ای ماه هنرپیشه پناهی

هر شب تو و یاران نوازنده ولیکن

عشق تو به ما هم برسد گاه به گاهی

در فکر کلاهند حریفان همه هشدار

هرگز به سر ماه نرفته است کلاهی

گمره مشو ای ماه که از شاهد گمراه

در هر قدمی راه زند چاله و چاهی

بگریز در آغوش من از خلق که گلها

از باد گریزند در آغوش گیاهی

در آرزوی جلوه مهتاب جمالش

یا رب گذراندیم چه شبهای سیاهی

یک عمر گنه کردم و شرمنده که در حشر

شایان گذشت تو مرا نیست گناهی

غزل شمارهٔ ۱۵۸ - ماه سفرکرده

ماها تو سفر کردی و شب ماند و سیاهی

نه مرغ شب از ناله من خفت و نه ماهی

شد آه منت بدرقه راه و خطا شد

کز بعد مسافر نفرستند سیاهی

آهسته که تا کوکبه اشک دل افروز

سازم به قطار از عقب قافله راهی

خواهم به گدایی به درِ غرفه‌ات آیم

آنجا که تو منزل کنی ای شاه به شاهی

در آه فرود آی، تواند که دلی بود

ترسم که شود آینهٔ حسن تو آهی

آن لحظه که ریزم چو فلک از مژه کوکب

بیدار کسی نیست که گیرم به گواهی

تا صبح من و شمع نخفتیم ولیکن

شرح شب هجر تو نگفتیم کماهی

زآن خاطره تا خون نشود خاطرم ای شوخ

دیگر نگذشتیم به خیابان رفاهی

چشمی به رهت دوخته ام باز که شاید

بازآئی و برهانیم از چشم به راهی

دل گرچه مدامم هوس خط تو دارد

لیک از تو خوشم با کرم گاه به گاهی

تا زلف توام باز نوازد به نسیمی

چون شعلهٔ لرزندهٔ شمعم به تباهی

تقدیر الهی چو پی سوختن ماست

ما نیز بسازیم به تقدیر الهی

تا خواب عدم کی رسد ای عمر شنیدیم

افسانه این بی سر و ته قصه واهی

غزل شمارهٔ ۱۵۹ - جمال بقیت اللهی

سپاه صبح زد از ماه خیمه تا ماهی

ستاره کوکبه آفتاب خرگاهی

به لاجورد افق ته کشیده برکه شب

مه و ستاره تپیدن گرفته چون ماهی

صلای رحلت شب داد و طلعت خورشید

خروس دهکده از صیحه سحرگاهی

به جستجوی تو ای صبح در شبان سیاه

بسا که قافله آه کرده‌ام راهی

خدیو خرگهی بر خیمه گو بزن بیرون

چو مهر تکیه به شمشیر و مغفر شاهی

عجب مدار به شمشیر او غبار قرون

چرا که آینهٔ عاشقان بُوَد آهی

نمانده چشمه آب بقا به ظلمت دهر

به جز چراغ جمال بقیت اللهی

برآی از افق ای مشعل هدایت شرق

برآر گله این گمرهان ز گمراهی

ز سایه‌ای که به خاک افکنی خوشم چه کنم

همای عرش کجا و کبوتر چاهی

ملک به سجدهٔ آدم به کلک مژگان زد

بر آستان تو توقیع آسمان‌جاهی

خوشم که نقل حدیثت فتاده در افواه

بسا که نصّ حدیث است نقل افواهی

بشارتی به خدا خواندن و خدا دیدن

که این بشر همه خودبینی است و خودخواهی

دلی که آینه‌گردان شاهد غیبی‌ست

چه عیب داردش از سرّ غیب آگاهی

به گوش آنکه صدای خدا نمی‌شنود

حدیث عشق من افسانه‌ای بود واهی

تو کوه و کاه چه دانی که شهریارا چیست

به کوه محنت من بین و چهره کاهی

غزل شمارهٔ ۱۶۰ - دنیای دل

چند بارد غم دنیا به تن تنهایی

وای بر من تن تنها و غم دنیایی

تیرباران فلک فرصت آنم ندهد

که چو تیر از جگر ریش برآرم وایی

لاله‌ای را که بر او داغ دورنگی پیداست

حیف از ناله معصوم هزارآوایی

آخرم رام نشد چشم غزالی وحشی

گرچه انگیختم از هر غزلی غوغایی

من همان شاهد شیرازم و نتوانی یافت

در همه شهر به شیرینی من شیدایی

تا نه از گریه شدم کور بیا ورنه چه سود

از چراغی که بگیرند به نابینایی

همه در خاطرم از شاهد رؤیایی خویش

بگذرد خاطره با دلکشی رؤیایی

گاه بر دورنمای افق از گوشه ابر

با طلوع ملکی جلوه دهد سیمایی

انعکاسی است بر آن گردش چشم آبی

از جمال و عظمت چون افق دریایی

دست با دوست در آغوش نه حد من و تست

منم و حسرت بوسیدن خاک پایی

شهریارا چه غم از غربت دنیای تن است

گر برای دل خود ساخته ای دنیایی

گزیدهٔ اشعار ترکی

تورکون دیلی : تورکون دیلی تک سئوگیلی ایسته کلی دیل اولماز

بهجت آباد خاطره سی : اولدوز سایاراق گوزله میشم هر گئجه یاری

سهندیم : شاه داغیم، چال پاپاغیم، ائل دایاغیم، شانلی سهند´یم

حکیمه جان! : سن وطندن ساری قلبین دویونورسه،مارالیم!

ایمان مشتریسی : آمان اللاه یِئنه شیطان گلیب ایمان آپارا

یاتا بیلمه ییرم : بو گئجه من کی یاتا بیلمه ییرم باشی باشلاره قاتا بی ...

شاطر اوغلان : شاطر اوغلان گوروم آللاه سنه وئرسین برکت

زمان سسی ( با ترجمهٔ فارسی) : صبح اولدی هر طرفدن اوجالدی اذان سسی!

گئتمه ترسا بالاسی : ایذن وئر توی گئجه‌سی من ده سنه دایه‌گلیم

ناز ایله میسن : چوخلار انجیکدی کی سن اونلارا ناز ایله میسن

آزادلیق قوشی وارلیق : هر چند قوتولماق هله یوخ دارلیغمیزدان

غم باسدی قلیانیمی : قیشین قره قئییدی آلیب منیم جانیمی

پروانه و شمع : برق اولمادی ” قیزیم گئجه یاندیردی لاله نی

بلالی باش : یار گونومی گؤی اسگییه توتدو کی دور منی بوشا

ایمان ایله گئتدی : یغدی خیر و برکت سفره سین ، احسانیله گئتدی

آغیز یِئمیشی : بیر گون آغیز قالار بوش

دنیا نه یالان تاپماجادیر؟ : ایل کئچدی، باهار اولدو، خبر یوخ گولوموزدن،

هارا قاچسین اینسان؟ : جانا گلمیشیک بیز بو جانان الیندن

قاصد : سن یاریمین قاصدی سن

گوزوم آیدین : گوزوم آیدین، گورورم سوگلی قارداشلاریمی

چابالیر اوره ک سینه مده : آینایا باخاندا گؤردوم ، ساققالیما دن دوشوبدی

اویون اولدوق : ایتیمیز قورد اولالی، بیزده قاییتدیق قویون اولدوق

انس و جن ( با ترجمهٔ فارسی) : بار الاها سن بیزه وئر بو شیاطین دن نجات

الله بویاغی : ایسلام اویاتدی خالق باشین قاوزایان قاچیر

قافقازلی قارداشلار ایله گوروش : ای صفاسین اونودمایان قافقاز

عؤمروُن نئجه گئچدی ؟ : بیر اوشاقلیقدا خوش اولدوم اودا یئر گؤی قاچاراق

عزیزه ( با ترجمهٔ فارسی) : قطعه شعر زیبایی از استاد محمّد حسین بهجت تبریزی شه ...

هلال محرم : محرم دیر ، خانیم زینب عزاسی

خان ننه : خان ننه ، هایاندا قالدین

تاریم منیم : سیزلاییر احوالیما صوبحه قدر تاریم منیم

تورکون دیلی

تورکون دیلی تک سئوگیلی ایسته کلی دیل اولماز

اؤزگه دیله قاتسان بو اصیل دیل اصیل اولماز

اؤز شعرینی فارسا – عربه قاتماسا شاعیر

شعری اوخویانلار ، ائشیدنلر کسیل اولماز

فارس شاعری چوخ سؤزلرینی بیزدن آپارمیش

« صابیر » کیمی بیر سفره لی شاعیر پخیل اولماز

تورکون مثلی ، فولکلوری دونیادا تک دیر

خان یورقانی ، کند ایچره مثل دیر ، میتیل اولماز

آذر قوشونو ، قیصر رومی اسیر ائتمیش

کسری سؤزودور بیر بئله تاریخ ناغیل اولماز

پیشمیش کیمی شعرین ده گرک داد دوزو اولسون

کند اهلی بیلرلر کی دوشابسیز خشیل اولماز

سؤزلرده جواهیر کیمی دیر ، اصلی بدلدن

تشخیص وئره ن اولسا بو قدر زیر – زیبیل اولماز

شاعیر اولابیلمزسن ، آنان دوغماسا شاعیر

میس سن ، آبالام ، هر ساری کؤینک قییزیل اولماز

چوخ قیسسا بوی اولسان اولیسان جین کیمی شئیطان

چوخ دا اوزون اولما ، کی اوزوندا عاغیل اولماز

مندن ده نه ظالیم چیخار ، اوغلوم ، نه قیصاص چی

بیر دفعه بونی قان کی ایپکدن قیزیل اولماز

آزاد قوی اوغول عشقی طبیعتده بولونسون

داغ – داشدا دوغولموش ده لی جیران حمیل اولماز

انسان اودی دوتسون بو ذلیل خلقین الیندن

الله هی سئوه ر سه ، بئله انسان ذلیل اولماز

چوخ دا کی سرابین سویی وار یاغ – بالی واردیر

باش عرشه ده چاتدیرسا ، سراب اردبیل اولماز

ملت غمی اولسا ، بو جوجوقلار چؤپه دؤنمه ز

اربابلاریمیزدان دا قارینلار طبیل اولماز

دوز واختا دولار تاختا – طاباق ادویه ایله

اونداکی ننه م سانجیلانار زنجفیل اولماز

بو « شهریار » ین طبعی کیمی چیممه لی چشمه

کوثر اولا بیلسه دئمیرم ، سلسبیل اولماز

۱۳۴۸

بهجت آباد خاطره سی

اولدوز سایاراق گوزله میشم هر گئجه یاری

گج گلمه ده دیر یار یئنه اولموش گئجه یاری

گؤزلر آسیلی یوخ نه قارالتی نه ده بیر سس

باتمیش قولاغیم گؤرنه دؤشور مکده دی داری 

بیر قوش آییغام! سویلیه رک گاهدان اییلده ر

گاهدان اونودا یئل دئیه لای-لای هوش آپاری 

یاتمیش هامی بیر آللاه اویاقدیر داها بیر من

مندن آشاغی کیمسه یوخ اوندان دا یوخاری 

قورخوم بودی یار گلمه یه بیردن یاریلا صبح

باغریم یاریلار صبحوم آچیلما سنی تاری! 

دان اولدوزی ایسته ر چیخا گؤز یالواری چیخما

او چیخماسادا اولدوزومون یوخدی چیخاری 

گلمز تانیرام بختیمی ایندی آغارار صبح

قاش بیله آغاردیقجا داها باش دا آغاری

عشقین کی قراریندا وفا اولمیاجاقمیش

بیلمم کی طبیعت نیه قویموش بو قراری؟ 

سانکی خوروزون سون بانی خنجردی سوخولدی

سینه مده أورک وارسا کسیب قیردی داماری

ریشخندله قیرجاندی سحر سویله دی: دورما

جان قورخوسی وار عشقین اوتوزدون بو قماری 

اولدوم قره گون آیریلالی او ساری تئلدن

بونجا قره گونلردی ایدن رنگیمی ساری

گؤز یاشلاری هر یئردن آخارسا منی توشلار

دریایه باخار بللی دی چایلارین آخاری 

از بس منی یاپراق کیمی هیجرانلا سارالدیب

باخسان اوزونه سانکی قیزیل گولدی قیزاری

محراب شفقده ئوزومی سجده ده گؤردوم

قان ایچره غمیم یوخ اوزوم اولسون سنه ساری 

عشقی واریدی شهریارین گللی- چیچکلی

افسوس قارا یل اسدی خزان اولدی بهاری

سهندیم

شاه داغیم، چال پاپاغیم، ائل دایاغیم، شانلی سهند´یم

باشی طوفانلی سهند´یم

باشدا حئیدر بابا تک قارلا، قیروولا قاریشیب سان

سون ایپک تئللی بولودلارلا اوفوقده ساریشیب سان

ساواشارکن باریشیب سان

گؤیدن ایلهام آلالی سیرری سماواتا دئیه رسه ن

هله آغ کورکو بورون، یازدا یاشیل دون دا گئیه رسه ن

قورادان حالوا یئیه رسه ن

دؤشلرینده سونالار سینه سی تک شوخ ممه لرده

نه شیرین چئشمه لرین وار

او یاشیل تئللری، یئل هؤرمه ده آینالی سحه رده

عشوه لی ائشمه لرین وار

قوی یاغیش یاغسا دا یاغسین

سئل اولوب آخسا دا آخسین

یان لاریندا دره لر وار

قوی قلمقاش لارین اوچسون فره لرله، هامی باخسین

دوش لرینده هئره لر وار

سیلدیریم لار، سره لر وار

او اتک لرده نه قیزلار یاناغی لاله لرین وار

قوزولار اوتلایاراق نی ده نه خوش ناله لرین وار

آی کیمی هاله لرین وار

گول چیچکدن بزه ننده، نه گلین لر کیمی نازین

یئل اسنده او سولاردا نه درین راز و نیازین

اوینایار گوللو قوتازین

تیتره ییر ساز تئلی تک شاخه لرین چایدا - چمنده

یئل او تئل لرده گزه نده، نه کوراوغلو چالی سازین

اؤرده گین خلوت ائدیب گؤلده پری لرله چیمنده

قول-قاناددان اونا آغ حوله آچار غمزه لی قازین

قیش گئدر، قوی گله یازین

هله نوروز گولی وار، قار چیچگین وار، گله جکلر

سئل - یاغشیدا یویونارکن ده گونش له گوله جکلر

اوزلرین تئز سیله جکلر

قیشدا کهلیک هوسیله، چؤله قاچدیقدا جوان لار

قاردا قاققیلدایاراق نازلی قلمقاش لارین اولسون

یاز، او دؤش لرده ناهار منده سین آچدیقدا چوبان لار

بوللو ، سودلو سورولر، دادلی قاووتماش لارین اولسون

آد آلیب سندن او شاعیر کی سن اوندان آد آلارسان

اونا هر داد وئره سه ن، یوز او مقابل داد آلارسان

تاریدان هر زاد آلارسان

عمر پئیمانه سی اوردا دولا بیلمز

او افق لرده باخارسان نه ده نیزلر، نه بوغازلار

نه پری لر کیمی قولار، قونوب-اوچماقدا نه قازلار

گؤلده چیممکده نه قیزلار

بالیق، اولدوز کیمی گؤل لرده، ده نیزلرده پاریلدار

آبشار مرواری سین سئل کیمی تؤکدوکده خاریلدار

یئل کوشولدار، سو شاریلدار

قصرلر واردی قیزیلدان، قالالار واردی عقیق دن

«رافائل» تابلوسی تک، صحنه لری عهد عتیق دن

دویماسان کؤهنه رفیق دن

جننتین باغ لاری تک باغلاری نین حورو قصوری

دریا قیزلارینا پیغام آپاریرلار

ده نیزین اؤرتوگو ماوی، افقون سقفی سماوی

آینا دیر هر نه باخیرسان : یئر اولوب گؤی له مساوی

غرق اونون شعرینه راوی

غرفه لر، آی، بولود آلتیندا اولار تک گؤرونورلر

گؤز آچیب-یومما، چیراغ لار کیمی یاندیقدا سؤنورلر

صحنه لر چرخ فلک تک بورولوب، گاه دا چؤنورلر

کؤلگه لیک لر سورونورلر

زهره ایواندا الهه شینلینده گؤرونرکن

باخاسان حافظی ده اوردا جلالت له گؤررسن

نه سئور سن

گاه گؤرن حافظ شیراز ایله ایواندا دوروبلار

گاه گؤرن اورتادا شطرنج قورارکن اوتوروبلار

گاه گؤرن سازیله، آوازیله اگلنجه قوروبلار

سانکی ساغر ده ووروبلار

خاجه الحان اوخویاندا، هامی ایشدن دایانیرلار

او نوالرله پری لر گاه اویوب گاه اویانیرلار

لاله لر شعله سی، الوان شیشه رنگی بویانیرلار

نه خومار گؤزلو یانیرلار

قاناد ایستیر بو افق، قوی قالا طرلانلی سهند´یم

ائشید اؤز قصه می، دستانیمی، دستانلی سهند´یم

سنی «حیدر بابا» اول نعره لر ایله چاغیراندا

او سفیل داردا قالان تولکو قووان شئر باغیراندا

شیطانین شیللاغا قالخان قاطیری نوخدا قیراندا

«دده قورقود» سسین آلدیم، دئدیم «آرخامدی» ایناندیم

آرخا دوردوقدا «سهندیم» ساوالان تک هاوالاندیم

سئله قارشی قووالاندیم

«جوشغون»ون دا قانی داشدی، منه بیر هایلی سس اولدو

هر سسیز بیر نفس اولدو

«باکی »داغلاری دا، های وئردی سسه، قیها اوجالدی

حکیمه جان!

سن وطندن ساری قلبین دویونورسه،مارالیم!

وطنین ده مارالیندان ساری قلبی دویونور.

وطنی باغریوا باسسان سه وینرسن ینه سن

که وطن ده بالاسین باغرینا باسسا سه وینر.

منیم عشقیم اوجالیب غوربت اولوب دنیا منه

دوست دویانمیر دویونور،دشمن اویانمیر اونور.

۱۳۶۵

ایمان مشتریسی

آمان اللاه یِئنه شیطان گلیب ایمان آپارا

قُورویون قُویمایون ایمانوزی شیطان آپارا

منیم ، اینسانلیغمین گُؤرنه حصاری یاوادیر

کی گونوز غولِ بیابان گلیر اینسان آپارا

خرمنی ساققیزا وِئردیک نه یامان چَرچی دی بو

هِی گلیر کَنده بیزه درد وئره درمان آپارا

چورَگ آلمیش اَلینه ، آج نئجه طاقت گتیسین

اِئله بیریازگئجه سی قیزگلیب،اوغلان آپارا

قانلی دیرناخلارینان«انگلیس» اَل قاتدی بیزه

باخیسان«روس»دا آرازدان کئچیر ایران آپارا

آرادان بیرده بیزی بُؤلسه لر اربابلاریمیز

قورخورام  قُویمیالار تبریزی ، تهران  آپارا

قارا طوفان کی داخی خلقیله شوخلوق اِئله مز

سِئل گرَک اِئل داغیدا،اِئو ییخا،ایوان آپارا

بو قارانلیق گئجه لرده قاپوموز پیس دُویولور

نه بیلیم ،بلکه اَجَل دیردایانیب جان آپارا

آناما سُویله یین اُوغلون ییخیلیب سنگرده

تِئللرین باس یاراما ، قُویما منی قان آپارا

سَلقه لی اُغرو تاپیلمیشسا بو باشسیز یئرده

«شهریار»دان دا گرَک بیر دُولی دیوان آپار

یاتا بیلمه ییرم

بو گئجه من کی یاتا بیلمه ییرم باشی باشلاره قاتا بیلمه ییرم

یوخوسوزلوق منی قاتلاشدیردی من بو نامرده باتا بیلمه ییرم

اؤغری قالدیردی قازان – قابلامامی کیم ال آتسین حاجاتا؟ بیلمه ییرم

اؤغرونون کیم یئتیریب اؤمباسین ازیخلیا بیر زؤپاتا بیلمه ییرم!

آیلیق آلدوق ، ا وئردیک گئتدی نه یئیه ک ، ای وای آتا ! بیلمه ییرم

ده ده میز یؤخ ، کیمه چکمک باراتی کیمی سالماخ باراتا بیلمه ییرم

جیب ده قالمیشسادا بیر بئش ماناتیم نه آلیم بئش ماناتا بیلمه ییرم

ده لی شیطان دئیری : یؤرقانی سات! قیشدی ، یؤرغاندی ، ساتا بیلمه ییرم!!

قار دئییر گل کیشی سن پامبوغ آتاق کیشی ! من پامبوغ آتا بیلمه ییرم!!

هی گلیب ، مندن آلیرلار شتلی کیم سالیب مازی ماتا بیلمه ییرم؟

زندگانلیق قؤراتا بیر شیئی اؤلوب َیه لازم قؤراتا بیلمه ییرم

بیر سوموک دور کی بؤغازلاردا قالیب کیم آتا یاکیم اوتا بیلمه ییرم

قار- یاغیشدا بونه قؤندوم – کؤشدوم؟ نیه دوشدوک بو اؤتا بیلمه ییرم

بو کتابلار ئؤزی بیر آت یوکودور بونی کیم چاتسین آتا بیلمه ییرم

چای سیزام تاپمیورام چای پاکاتین نه گلیب بو پاکاتات بیلمه ییرم

هی سؤیوقدان قورولوب بیگ دورورام کیمدی یئنگه - موشاتا بیلمه ییرم

ال کی دوتمور یازام ، ال تاپاقدا قلمه یا داواتا ، بیلمه ییرم

گئجه میز صبح اؤلاجاق یا هله وار؟ باخیرام هی ساعاتا بیلمه ییرم

قوش اوچار ، آمما نه درمان ائله مک؟ داش ده گن قؤل قاناتا بیلمه ییرم

آی قاداشلار ! منه بیر ال یئتیرون یوک آغیرلاشدی چاتا بیلمه ییرم

طبع شعریم دایانیب ، سؤنجوق آتیر من ده کی سؤنجوق آتا بیلمه ییرم

شاطر اوغلان

شاطر اوغلان گوروم آللاه سنه وئرسین برکت

قوی اونون یاخشی النسین ،خمیرین اللنسین

چوخ پیشیر یاخشی پیشیر گویده فیریلدات چوره گی

منبر اوسته چوره یین قوی قالانیب تللنسین

تندیرین طور تکین عرشیده ن آلسین ایشیغی

ارسینین بیرق احرار کیمی میللنسین

کاسیبین قیسمتی یوخ یاغلی پیلوو دوشله ماغا

بو یاوان سنگه یی بیرقوی ساحالیب سئللنسین

قیرتین قوربانی سن موشترینی تئز یولا سال

ائل ایچینده یاراماز آرواد اوشاغ وئللنسین

قوی ایکیریاللیغی ساتسین خوزه ئین بیر ماناتا

دیشی دوشموش قوجانین آغزی نه دیر دیللنسین

او منیم شعریمه چوخ ماییل اولان وردسته

دئنه: شاعیر چوره یی قوی قوروسون گوللنسین

من لیغیرسا یئیه بیلسم ده فلوس لازیم اولار

بو سوسوز باخچا نه لازیم بو قده ر بئللنسین

ساری یازلیقدان اولان گوللی قیزارمیش سنگک

گره ک آغزوندا اریک تک ازیلیب هللنسین

تهرانین غیرتی یوخ شهریار ساخلاماغا

قاچمشام تبریزه قوی یاخشی یامان بللنسین

باغچامیز فاسد اولوب ، هر نه اکرسن اولماز

یئری داشلیقدی گره ک توپراقی غربیللنسین

مدعاسی چوخ اولان طبل تهی پربادوخ

نیله یک زورناچی نین بورنو گره ک یئلله نسین

بو گیجللنمه دن آی چرخ فلک سنده یورول

بو حیاسیز گونه گوزلر نه قده ر زیللنسین

سعدی نین باغ گلستانی گره ک حشره قده ر

آلماسی سلله لنیب خرماسی زنبیللنسین

لعنت اول باد خزانه کی نظامی باغینین

بیر یاوا گلبسرین قویمادی کاکللنسین

آرزو جلگه لرینده بیز اکن مزرعه لر

دئییه سن ساقه لنیب قوی هله سنبللنسین

قصه چوخ قافیه یوخ آختاریرام تاپمیورام

یئریدیر شهریارین طبعی ده تنبللنسین

۱۳۳۷

زمان سسی ( با ترجمهٔ فارسی)

صبح اولدی هر طرفدن اوجالدی اذان سسی!

گویا گلیر ملائکه لردن قرآن سسی!!!

بیر سس تاپانمیرام اونا بنزه ر، قویون دئییم:

بنزه ر بونا اگر ائشیدیلسیدی جان سسی !!!

سانکی اوشاقلیقیم کیمی ننیمده یاتمیشام ...!

لای لای دئییر منه آنامین مهربان سسی !

سانکی سفرده یم اویادیرلار کی دور چاتاخ!

زنگ شتر چالیر ، کئچه رک کاروان سسی!!!

سانکی چوبان یاییب قوزونی داغدا نی چالیر !

رؤیا دوغور قوزی قولاغیندا چوبان سسی !!!

جسمیم قوجالسادا هله عشقیم قوجالمیوب

جینگیلده ییر هله قولاغیمدا جوان سسی !

سانکی زمان گوله شدی منی گوپسدی یئره

شعریم یازیم اولوب ییخیلان پهلوان سسی !!!

آخیر زماندی بیر قولاق آس عرشی تیتره دیر ...

ملت لرین هارای ، مددی ، الامان سسی !!!

انسان خزانی دیر تؤکولور جان خزه ل کیمی

سازتک خزه ل یاغاندا سیزیلدار خزان سسی !!!

قیرخ ایلدی دوستاغام قالا بیلمز او یاغلی سس ...

یاغ سیز سادا قبول ائله مندن یاوان سسی !

من ده سسیم اوجالسا گرک دیر ،یامان دئییم ...

ملت آجیخلی دی اوجالیبدی یامان سسی !!!

دولدور نواره قوی قالا ، بیر گون ، بو کؤرپه لر

آلقیشلاسینلا ذوق ایله بیزده ن قالان سسی !

مقناطیس اولسا سسده چکر ، انقلابدا باخ !

آزادلیق آلدی سرداریمین قهرمان سسی !

انسان قوجالمیش اولسا ،قولاخلار آغیرلاشار

سانکی یازیق قولاخدا ،گورولدور زمان سسی !

با خ بیر درین سکوته سحر ، هانسی بیر نوار

ضبط ایلیه بیلر بئله بیر جاودان سسی ؟

سانجیر منی بو فیشقا چالانلاردا شهریار !!!

من نیله ییم کی فیشقایا بنزه ر ایلان سسی ؟!!!

(صبح شد و از هر سمت ، صدای اذان بلند شد ! گویا که از فرشتگان ، صدای قرآن می آید !!! صدایی مثل آن نمی یابم ، بگذارید بگویم که اگر صدای جان شنیده می شد ، به آن شبیه بود !!!)(گویا بسان دوران کودکیم که در گاهواره آرمیده ام ، صدای مهربان مادرم برایم لالایی می گوید ! یا اینکه در سفر هستم و بیدارم می کنند که برخیز تا به مقصد برسیم ! زنگ شتر نواخته می شود که کاروان دارد عبور می کند !!!)(یا اینکه چوپان ، گوسفندان را پراکنده است و در کوه نی می زند و این صدای چوپان در گوش گوسفندان رویا می آفریند !!! اگر جسمم هم پیر شده باشد ، هنوز عشقم پیر نشده است ! و در گوشم هنوز صدای جوانی طنین انداز است !!!)(یا اینکه زمان با من کشتی گرفته و مرا به زمین کوبیده است ! و شعر و نوشته هایم همانند صدای پهلوان به زمین خورده است !!! آخرالزّمان شده و گوش فرا دهید که فریاد کمک خواهی مردم ، عرش را به لرزه درمی آورد !!!) (پاییز انسانی است و جان ها همانند برگ پاییزی به زمین می ریزند ! برگ های پاییزی وقتی می ریزند ، پاییز همانند ساز ، ناله سر می دهد ! چهل سال است که زندانی ام و دیگر آن صدای مؤثر باقی نمی ماند ! اگر صدای من بی تأثیر هم باشد ، تو این صدای کم ارزش را از من قبول فرما !!!)(اگر صدای من هم بلند شود ، باید که فحش بدهم ... مردم گرسنه اند و صدای بد و بیراه بلند شده است !!! این صدا را در نواری ذخیره کنید تا این کودکان ، روزی با شوق تمام به استقبال این صدای از ما به یادگار مانده بروند !!!)(اگر در صدا جاذبه وجود داشته باشد ، انسان را به سوی خود جلب می کند ! ببینید که در انقلاب ، صدای سردار قهرمان ما ، آزادی را به ارمغان آورد !!! اگر انسان پیر شود ، گوشهایش سنگین می شوند ! و گویا در این گوش بیچاره ، صدای زمان غرّش می کند !!!)(هنگام سحر ، به این سکوت ژرف بنگر که کدامین نوار میتواند این صدای جاودان را ضبط نماید ؟!!! شهریارا ! این سوت زن ها مرا نیش می زنند ! من چه کنم که صدای مار به صدای سوت شباهت دارد ؟!!!) ۱۳۵۵

گئتمه ترسا بالاسی

ایذن وئر توی گئجه‌سی من ده سنه دایه‌گلیم

ال قاتاندا سنه مشاطّه تماشایا گلیم.

سن بو آیلی گئجه‌ده سئیره چیخان بیر سرو اول.

ایذن وئر من‌ده دالینجا سورونوب سایه گلیم.

منه ده باخدین او شهلا گؤزوله ، من قارا گون،

جورئتیم اولمادی بیر کلمه تمنّایه‌ گلیم.

من جهنم‌ده ده باش یاسدیقا قویسام سنیله ،

هئچ آییلمام کی دوروب جنّت مأوایا گلیم.

ننه قارنیندا سنله ائگیز اولسایدیم اگر.

ایسته‌‌مزدیم دوغولوب بیرده بو دونیایا گلیم.

سن یاتیب جنتّی رؤیادا گؤرنده گئجه‌لر،

من ده جنتّده قوش اوللام ، کی او رؤیایا گلیم.

قیتیلیغ‌ ایللر یاغیشی تک قورویوب گؤز یاشیمیز،

کوی عشقینده گرک بیرده مصّلایه گلیم.

سنده صحرایه ماراللار کیمی بیر چیخ نولوکی

منده بیر صئیده چیخانلار کیمی صحرایه گلیم.

آللاهیندان سن اگر قورخماییب اولسان ترسا،

قورخورام منده دؤنوب دین مسیحایه گلیم.

شیخ صنعان کیمی دونقوز اوتاریب ایللرجه،

سنی بیر گؤرمک اوچون معبد ترسایه گلیم.

یوخ صنم ! آنلامادیم ، آنلامادیم ، حاشا من ،

بوراخیب مسجدیمی ، سنله کلیسایه گلیم!

گل چیخاق طور تجلاّیه ، سن اول جلوه‌ای طور،

من‌ ده موسا کیمی اول طوره تجلاّیه گلیم.

شیردیر شهریارین شعری الینده شمشیر،

کیم ، دئیر من بئله‌ بیر شیریله دعوایه‌ گلیم ؟

۱۳۵۳

ناز ایله میسن

چوخلار انجیکدی کی سن اونلارا ناز ایله میسن

من ده اینجیک کی منیم نازیمی آز ایله میسن

ائتمیسن نازی بو ویرانه کونولده سلطان

ائوین آباد اولا درویشه نیاز ایله میسن

هر باخیشدا چالیبان کیپریگی مضراب کیمی

بیر قولاق وئر بو سینیق قلبی نه ساز ایله میسن؟

باشدان آچ یا یلیغی افشان ایله سوسن-سونبول

سن بیزیم بایراممیز سان قیشی یاز ایله میسن

سن گون اول قوی غمیمیز داغدا قار اولسون اریسین

منیم آنجاق ایشیمی سوز و گداز ایله میسن

من بو معناده غزل یازمالی حالیم یوخدی

سن جوجوق تک قوجانی فرفره باز ایله میسن

کاکلی باشدا بوروب باغلا میان تاج کیمی

بیر قیزیل تئلدن اونا گوللی قوتاز ایله میسن

او قیزیل دشت مغان دیر قوزی یان-یانه یاتیب

منیم آغلار گوزومی اوردا آراز ایله میسن

بو گوز للیک کی جهاندا سنه وئرمیش تانری

هر قدر ناز ائله سن ایله کی آز ایله میسن

من بو سوز یله آتدین آ؛رالاندین بیلیرم

آرانی بیر پارا نامرد یله ساز ایله میسن

دستماز ایله دیگین چشمه مسیحا قانی دیر

بیلمیرم هانسی کلیساده نماز ایله میسن؟

من(عشیران)اوخوسام پنجه (عراق) اوسته گزه ر

گوزلیم(ترک)اولالی ترک (حجاز) ایله میسن

تازا شاعر بوده نیز هر نه باخیرسان دیبی یوخ

چوخ اوزالتسان بو غازی اورده گی قاز ایله میسن

بسکه زلف و خط خالین قوپالاغین گوتدون

زلفلی نین باشینی آزقالا داز ایله میسن

گل!منیم ایسته دیگیم کعبه ییخیلماز اوجالار

باشدادا کج گئده سن دیبده تراز ایله میسن

خط خالیندن آلیب مشقیمی قرآن یازارام

بو حقیقت له منی اهل مجاز ایله میسن

منی دان اولدوزی سن یاخشی تانیرسان که سحر

افقی خلوت ائدیب رازو نیاز ایله میسن

(شهریار)ین داغیلیب داغدا داشا دالدالانیب

ئوزون انصاف ایله محمودی ایاز ایله میسن

آزادلیق قوشی وارلیق

هر چند قوتولماق هله یوخ دارلیغمیزدان

اما بیر آزادلیق دوغولوب وار لیغمیزدان

(وارلیق)نه بیزیم تکجه آزادلیق قوشوموز دیر

بیر مژده ده وئرمیش بیزه همکار لیغمیزدان

به به نه شیرین دیللی،بو جنت قوشی،طوطی

قندین آلیب الهام له دیندار لیغمیزدان

دیل آچامدا کارلیق داگئدر،کورلوغلوموزدا

چون لا للیغمیز دوغموش ایدی کار لیغمیزدان

دشمن بیزی ال بیر گؤره،تسلیم اولی ناچار

تسلیم اولوروق دشمنه ناچارلیغمیزدان

هر انقلابین وور- ییخی صون بنالیق ایسته ر

دستور گرگ آلماق داها معمار لیغمیزدان

هشیار اولاسوز،دشمنی مغلوب ائده جکسیز

دشمنلریمیز قورخوری هشیارلیغمیزدان

بیرلیک یارادون،سؤز بیر اولاربیز کیشی لرده

یوخلوقلاریمیز بیتدیره جک وار لیغمیزدان

۱۳۵۸

غم باسدی قلیانیمی

قیشین قره قئییدی آلیب منیم جانیمی

خورتدان دئییب قوجالیق ، کسیب منیم یانیمی

بو سیگاردا زه لی تک ، دوشوب منیم جانیما

دوداق - دوداقه قویوب ، سورور منیم قانیمی

سازاق سازین قوراراق ، قولاقدی سانکی بورور

چکیبدی ایپلیگیمی ، قیریبدی قئیطانیمی

یئنه قیشین قوشونی ، پائیز مارشین چالاراق

کردیمده وارسا بیچیر ، لاله می ریحانیمی

اوشودوم ها اوشودوم، دئییر منیم دردیمی

کورسو تووین ایتیریب ، آختاریر درمانیمی

پاییزلامیش زمی یم، وریان منه نه گرک

دؤنرگه دؤندره جک ، دؤندیکجه وریانیمی

قوی چالخاسین بیزی بو ، زمانه ئهره کیمی

منیم سودوم چورویوب ، تورشاتسین آیرانیمی

هنر دیلین قلمین ایشدن سالان منی ده

ایشدن سالیب ایتیریب پاک ادیمی سانیمی

حیدربابا یولی تک ، یول باغلانیب اوزومه

آوچی فلک آولاییب سررویله جئیرانیمی

نازلی یاریم گئده لی ، سؤنوب منیم چیراغیم

خان وارسادا نه کاری ، ائوین کی یوخ خانیمی

مریم کؤچوب گئدیبن شهرزادینم دا گئدیر

فلک الیمدن آلیر ، درریمی مرجانیمی

یئتیم تک اوز - گؤزومی نیبت باسیب باساجاق

یامان قاریشدیریاجاق ، سلقه می ، سهمانیمی

نه دیز وار کی سورونوم، نه اوز وارکی قاییدیم

نه یوک قالیب نه یابی ، سویوبلا کروانیمی

ائلدن منی قئوجالیق ، آزقین سالیب ، سالاجاق

ایتیردی تبریزیم ، اودوزدو تهرانیمی

بیزیم ده چایخانامیز ، چای تؤکررک قوناغا

دولدوردی زردآب ایله ، منیم ده فنجانیمی

قلیانلا شهریاریم غمی قالدیر باقالیم

من ده خورولدادیرام ، غم باسدی قلیانیمی

۱۳۵۹

پروانه و شمع

برق اولمادی ” قیزیم گئجه یاندیردی لاله نی

پروانه نین ” اودم ده باخیر دیم اداسینه

گؤردوم طواف کعبه ده یاندیقجا یالواریر

سؤیلور : دؤزوم نه قدر بو عشقین جفاسینه ؟

یا بو حجاب شیشه نی قالدیرکی صاورولوم

یا سوندوروب بو فتنه نی ” باتما عزاسینه !

باخدیم کی شمع سؤیله دی : ای عشقه مدعی !

عاشق هاچان اولوب یئته اؤز مدعا سینه ؟

بیر یار مه لقادی بیزی بئیله یاندیران

صبر ائیله یاندیران دا چاتار اؤز جزاسینه “

اما بو عشقی آتشی عرشیدی ” جاندادیر

قوی یاندیریب خودینی یئتیرسین خداسینه

بلالی باش

یار گونومی گؤی اسگییه توتدو کی دور منی بوشا

جوتچو گؤروبسه ن اؤکوزه اؤکوز قویوب بیزوو قوشا ؟

سن اللینی کئچیب یاشین ، من بیر اوتوز یاشیندا قیز

سؤیله گؤروم اوتوز یاشین نه نیسبتی اللی یاشا ؟

سن یئره قویدون باشیوی من باشیما نه داش سالیم ؟

بلکه من آرتیق یاشادیم نئیله مه لی ؟ دئدیم یاشا

بیرده بلالی باش نچون یانینا سوپورگه باغلاسین؟

بؤرکو باشا قویان گرک بؤرکونه ده بیر یاراشا

بیرده کبین کسیلمه میش سن منه بیر سؤز دئمه دین

یوخسا جهازیمدا گرک گلئیدی بیر حوققا ماشا

دئدیم : قضا گلیب تاپیب ، بیر ایشیدی اولوب کئچیب

قوربانام اول آلا گؤزه ، حئیرانان اول قلم قاشا

منکی اؤزومده بیر گوناه گؤرمه ییرم ، چاره ندیر ؟

پیس بشرین قایداسی دیر ، یاخشی نی گؤرسه دولاشا

دوستا مروت ائتمه لی دوشمه نیله کئچینمه لی

قایدا بودیر ، حئیف دئگیل بشر یولون آشیب چاشا ؟

من ده سنین دای اوغلونام سن ده منیم بی بیم قیزی

گؤنول باخیرسا گونه شه ، گؤزده گرک بیر قاماشا

ایندی بیزیم مارال کیمی ، اوچ بالامیز واردی ، گرک

آتا – آنا ساواشسادا ، بونلارا خاطیر باریشا

هر کیشی یه عیالی دا ، اؤز جانی تک هؤروکلنیب

هدیه ده اولماز ائله سین عیالی قارداش قارداشا

بو دونیا بیر یول کیمی دیر ، بیز آخرت مسافیری

کجاوه ده هاماش گرک اؤز هاماشینان یاناشا

آخیرتی اولانلارین ، دونیاسی غم سیز اولمویوب

سئل دی گله ر آخار کئچر ، آمما گرک آشیب – داشا

مثل دی : « یئر کی برک اولور ، اؤکوز اؤکوزدن اینجییور »

هی دارتیلیر ایپین قیرا ، یولداشیلا بیر ساواشا

بیزیم ده روزیگاریمیز یامان دی ، بیزده عیب یوخ

بلکه وظیفه دیر بشر قونشولاریلان قونوشا

حق حیات یوخ داها بیزلره ، چوخ بؤیوک باشی

زندانیمیزدا حققیمیز ، بیر باجا تاپساق ، تاماشا

آمما اونون شماتتی آللاها خوش گلمیوبن

گئتدی منیم حیاتیمی ووردی داشا چیخدی باشا

ایمان ایله گئتدی

یغدی خیر و برکت سفره سین ، احسانیله گئتدی

امن - امانلیق دا یوکون باغلادی ، ایمانیله گئتدی

بیک - خان اولمازسا دئیه ردیک اولاجاق کندیمیز آباد

او خاراب کند ده ولاکن ، ائله بیک خانیله گئتدی

( سیلو ) دایر اولالی ، هرنه دگیرمان ییغیشلدی

آمما خالص - تمیز اونلاردا ، دگیرمانیله گئتدی

مستبد سلطانی سالدوق ، کی اولا خلقیمیز آزاد

سونرا باخدیق کی آزادلیق دا او سلطانیله گئتدی

بیر ( بلی قربان ) اولوب ایندی بیزه مین بلی قربان

آمما ( خلعت وئرن ) اول بیر بلی قربانیله گئتدی

دوز مسلمانه دئییردیک ، قولاغی توکلودی بدبخت

ایندی باخ ، گؤر کی او دوزلوک ده ، مسلمانیله گئتدی

وئرمه ( صابر) دئدی ، او دولما - فسنجانی آخوندا

آغزیمیزدان داد ، اول دولما - فسنجانیله گئتدی

دئدی انسانیمیز آزدیر ، هامی انسان گرک اولسون

آمما انسانلیقیمیزدا ، او آز انسانیله گئتدی

بو قدر ( دفتر ) و ( اسناد) له ، بیر حقه چاتان یوخ

حق وئرنلر ( پیتیگی ) میزا قلمدان یله گئتدی

بیزه بیر دین قالا بیلمیشدی میراث ، بیرده بو ایران

دین گئده نده دئدی : تک گئتمه رم، ایرانیله گئتدی

ایسته دیک قانلا یوواق اؤلکه میزین لکه سین ، آمما

اؤلکه میز خالص اؤزی لکه اولوب قانیله گئتدی

یورقانی اوغری قاپاندا ، دئدی ملانصرالدین

نیله سین چیلپاغیدی ، اوغرو دا یورقانیله گئتدی

هاوا انسانی بوغور باش - باشا گاز کربنیک اولموش

یئل ده اسمیر ، ائله بیل ، یئل ده سلیمانیله گئتدی

سو ، کرج دن کلور ایله گلیر بو پاسلی دمیردن

گؤره سن شاه سوی تک چشمه نه عنوانیله گئتدی؟

ترکی اولموش قدغن ، دیوانیمیزدان دا خبر یوخ

شهریارین دیلی ده وای دئیه ، دیوانیله گئتدی

آغیز یِئمیشی

بیر گون آغیز قالار بوش

بیر گون دُولی داد اُولار

گون وارکی هئچ زاد اولماز

گون وارکی هر زاد اولار

بختین دورا باخارسان

یادیار قوهوم قارداشدی

آمما بختین یاتاندا

قوهوم قارداش یاد اولار

چالیش آدین گلنده

رحمت اوخونسون سنه

دونیادا سندن قالان

آخیردا بیر آد اولار

گُوردون ایشین اَگیلدی

دورما ،اَکیل،گؤزدَن ایت

دوستون گؤره ر داریخار

دوشمن گؤره ر شاد اولار

دنیا نه یالان تاپماجادیر؟

ایل کئچدی، باهار اولدو، خبر یوخ گولوموزدن،

گول آچمادی، قووزانمادی سس بولبولوموزدن.

بایرام گونوموز، یاسلی گؤروشلرله کئچر کن،

شادلیق نه اوماق بیز آییمیزدان ایلیمیزدن

تقویم آلابیلمم اله، گؤردوم منه تقویم،

«گؤزداغ» دیکی (تقویمی) ده گئتدی الیمیزدن.

بیز باغچامیزی بئلیه بیللیک؟ داهاهیهات!

نایمید اجلین بئلداری وورموش بئلیمیزدن

(تقویمی) اولاردان دی کی، یاددان چیخابیلمز،

یاددان نئجه چیخسین، آدی دوشمور دیلیمیزدن

ائل ایچره، باشی بیریئره گاهدان اوییغاردی،

اوگئتدی، ییغینجاق دا ییغیشدی ائلیمیزدن

یولداش سپه لندی، ائله بیل سام یئلی اسدی،

سرسام دی قالان بیزلره، بوسام یئلیمیزدن

دنیا نه یامان تاپماجا دیرباش چخاران یوخ،

بیزباش تاپاق آنجاق، بوقوبول- منقلمیزدن.

(تقویمی) کیمی دوز کیشی؟ هیهات تاپیلماز،

بیر شمع دی کی، کؤچدو بیزیم محفیلیمیزدن

اوچ نازلی بالا، همسر ایله قالدیلا- باشسیز،

یانساق دا اود ال چکمیه جکدیر کولوموزدن.

بیر (کافیه) اوندان باجاری یادگار اولسون

باش یولمادا، بیرتئلدی قالان کاکیلمیزدن

ائل بیرده دئسین: «سئل سارانی قاپدی قاچیرتدی»،

آغلاشدی بولودلاردا بوداشقین سئلیمیزدن

بیر مزرعه دیر (شهریار) ین عومرو، نه حاصل،

سئل، قویمورو بیرچؤپ ده قالا حاصیلیمیزدن

هارا قاچسین اینسان؟

جانا گلمیشیک بیز بو جانان الیندن

که نه انس امان تاپدی نه جان الیندن

مسلمانه باخ، دین و ایمان قان آغلیر

بو دین سیز، ایمان سیز مسلمان الیندن

بو شیطاندی، بیز آدمی گویده تولار

قاچا بیلمز آدم بو شیطان الیندن

آلار اول ایمانی، سونداندا جانی

نه ایمان قالار دیبده نه جان الیندن

قاریشقا کیمی دئو نژادی قیمیلدیر

که خاتم چیخیب دیر سلیمان الیندن

بادمجان چوخی بازیلاردا کوچوکلر

دا ترپشمک اولماز بادیمجان الیندن

خوروز تک بیزی دنله ییب قورتایبدیر

چینه قالماییب نو چیکدان الیندن

پناه اولسا بیز خلقه کافر، قوی اولسون

سیخینتی دوشه ک کفره، ایمان الیندن

گئدیب چٶلده کی حیوانا یالواردیق

که گلسین، بیزی آلسین اینسان الیندن

ائله تورشادیب ایرانین عیرانین که

گٶزللر گٶزی یاشدی ایران الیندن

سالیب دیر اله، سانکی موسا عصاسین

قاچیر اژدها لر، بو ثعبان الیندن

نه سلطانلار اولوش الینده اویونجاق

نه گلسین اویونجاقلی سلطان الیندن

بئش- اوچ باش بیله ن ده قالیرسا، اوشاق تک

قاچیب گیزله نیب لر، بوخورتان الیندن

ائویم زندانیم، مٲموریم ٲوز ایچیمده

هاراقاچسین اینسان بو زندانالیندن

بیزاینسان اولاق، یا که حیوان، امان یوق

نه اینسان قوتارمیش، نه حیوان الیندن

نه دئولر که قیطانلا زنجیر له نیب لر

قنف لر قیریلمیش بو قیطان الیندن

سالیب خلقی درمان آدیلن نه درده

که درد آغلاییر بیله درمان الیندن

او بیگ خان یازیقلار نه اینسانیمیشلار

عبث آغلیاردیقاو بیگ خان الیندن

وئرردیک قدیم دیوانا عرضه، ایندی

کیمه عرضه وئرمک بو دیوان الیندن؟

نه طوفانه راست گلمیشیک بیز، مگر نوح

گله قورتارا خلقی طوفان الیندن

قاصد

سن یاریمین قاصدی سن

ایلن سنه چای دئمیشم

خیالینی گوندریب دیر

بسکی من آخ ، وای دئمیشم

آخ گئجه لَر یاتمامیشام

من سنه لای ، لای دئمیشم

سن یاتالی ، من گوزومه

اولدوزلاری سای دئمیشم

هر کس سنه اولدوز دییه

اوزوم سنه آی دئمیشم

سننن سورا ، حیاته من

شیرین دئسه ، زای دئمیشم

هر گوزلدن بیر گول آلیب

سن گوزه له پای دئمیشم

سنین گون تک باتماغیوی

آی باتانا تای دئمیشم

ایندی یایا قیش دئییرم

سابق قیشا ، یای دئمیشم

گاه توییوی یاده سالیب

من دلی ، نای نای دئمیشم

سونرا گئنه یاسه باتیب

آغلاری های های دئمیشم

عمره سورن من قره گون

آخ دئمیشم ، وای دئمیشم

گوزوم آیدین

گوزوم آیدین، گورورم سوگلی قارداشلاریمی

باسمیشام باغریما ئوز دوغما قارینداشلاریمی

آچمیشام قوللاری خلقیمه اوزوک حلقه سی تک

سالمیشام حلقه یه قیمتلی اوزوک قاشلاریمی

فلکین چرخینی سیندیرمیشام اول داشدا

اته گیمده هله ده ساخلامیشام داشلاریمی

آچمیشام قرنمیزین باغلی قالان یوللارینی

تاپمیشام یوز سنه غربتده کی یولداشلاریمی

بو سلیمان دی یانیمدا، گوره سن من اینانیم؟

گاه آچیپ گاه قییرام گوزلریمی، قاشلاریمی

ییغیشین شنلیک ائده ک قرنمیزین بایرامدیر

سیل گوزیمدن بو یوز ایلدن بری گوز یاشلاریمی

یوز باشیم اولسادا، اولسون، یوخ اوزومده قیریشیم

جوانام، کیم نه بیلیر گیزله دیرم یاشلاریمی

قوچی قربانلاریمی کسدی وطن اویناشیمیز

قانیمی خیرات ائدر کن یدی بوزباشلاریمی

آنا اویناشیمی غیرت گوزی گورسه کور اولور

من نه گوزله گوره بیللم وطن اویناشلاریمی

گئده لیم قافقاز اوشاقلارینی تجلیل ائده لیم

شهریاریم، دارا ساققلاریمی، ساشلاریمی

چابالیر اوره ک سینه مده

آینایا باخاندا گؤردوم ، ساققالیما دن دوشوبدی

من کی چوخ قوجالمامیشام ، بیلمیرم ندن دوشوبدی

هنر اولسا روح جواندیر ، هله – هله دوشگون اولماز

اونداکی گؤردون دوشوبسه ن ، بو نفیر بدن دوشوبدی

اورایا کی سن گئدیرسن ، قویولار آچیبدی آغزین

شیطانین توری یاماندیر ، هر گلیب گئدن دوشوبدی

نه قدیر باشین سلامت ، ال – آیاقدا باشسیز اولماز

آیاغا دمیر دوشه نده ، باشووا چدن دوشوبدی

قویودان که خلقه قازدین ، چیخا بیلمه سن سلامتپ

آدام اینجیدن بلایه ، آدام اینجیدن دوشوبدی

چابالیر اورک سینه مده ، باشی کسیلمیش تویوق تک

پیلله نی چیخاندا گؤردوم ، سینه نفه دن دوشوبدی

سئرچه دن سیچاندان آرتیق ، توری بیز قوراندا دوشمز

آمما شئر تورون قوراندا ، فیل یا کرگدن دوشوبدی

« شهریار » عدندن آیری ، مرواری یئتیم قالاندا

یمن جنوبی دن ده ، باخاسان عدن دوشوبدی

اویون اولدوق

ایتیمیز قورد اولالی، بیزده قاییتدیق قویون اولدوق

ایت ایله قول- بویون اولدوق

ایت الیندن قاییدیب، قوردادا بیرزاد بویون اولدوق

ایت ایله قول- بویون اولدوق

قوردوموز دیشلرینی هی قارا داشلاردا ایتیلتدی

قویونون دا ایشی بیتدی

سون، سوخولدی سورویه، بیر سورونی سؤکدی- داغیتدی

اکیلیب، ایت گئدیب ایتدی

بیزده باخدیق ایت ایله قورد آراسیندا اویون اولدوق

ایت ایله قول- بویون اولدوق

انس و جن ( با ترجمهٔ فارسی)

بار الاها سن بیزه وئر بو شیاطین دن نجات

اینسانین نسلین کسیب ، وئر اینسه بو جین دن نجات

بیزدن آنجاق بیر قالیرسا ، شیطان آرتیب مین دوغوب

هانسی رؤیا ده گؤروم من ، بیر تاپا مین دن نجات

بئش مین ایلدیر بو سلاطینه گرفتار اولموشوق

دین ده گلدی ، تاپمادیق بیز بو سلاطین دن نجات

بیر یالانچی دین ده اولموش شیطانین بیر مهره سی

دوغرو بیر دین وئر بیزه وئر بو یالان دین دن نجات

هر دعا شیطان ائدیر ، دنیا اونا آمین دئییر

قوی دعا قالسین ، بیزه سن وئر بو آمین دن نجات

ارسینی تندیرلرین گودوشلاریندا اویناییر

کیمدی بو گودوشلارا وئرسین بو ارسیندن نجات

یا کرم قیل ، کینلی شیطانین الیندن آل بیزی

یا کی شیطانین اؤزون وئر بیرجه بو کین دن نجات

اؤلدورور خلقی ، سورا ختمین توتوب یاسین اوخور

بار الاها خلقه وئر بو حوققا یاسین دن نجات

دینه قارشی ( بابکی – افشینی ) بیر دکان ائدیب

بارالاها دینه ، بو بابکدن ، افشین دن نجات

( ویس و رامین ) تک بیزی رسوای خاص و عام ائدیب

ویس ده اولساق ، بیزه یارب بو رامین دن نجات

شوروی دن ده نجات اومدوق کی بیر خئیر اولمادی

اولماسا چای صاندیقیندا قوی گله چین دن نجات

من تویوق تک ، اؤز نینیمده دوستاغام ایللر بویو

بیر خوروز یوللا تاپام من بلکی بو نین دن نجات

« شهریارین » دا عزیزیم بیر توتارلی آهی وار

دشمنی اهریمن اولسون ، تاپماز آهین دن نجات

ترجمهٔ فارسی

بار خدایا تو ما را از چنگ این شیاطین نجات بده

نسل انسان را بریده : انسان را از چنگ این جن نجات بده

از ما اگر یکی می ماند ، شیطان هزار می زاید و اضافه می شود

در کدام رویا می توانم ببینم ، که یک از چنک هزار نجات یابد

پنج هزار سال است که گرفتار این سلاطین شده ایم

دین هم آمد ، از چنگ سلاطین نجات پیدا نکردیم

یک دین دروغین هم یکی از مهره های شیطان شده است

دینی حقیقی به ما بده ، ما را از این دین دروغین نجات بده

هر دعائی که شیطان می کند ، دنیا آمین می گوید

بگذار دعا بماند ، تو به ما را از چنگ آمین نجات بده

کارد ( تنورشان ) داخل کوزه شان می رقصد

کیست که این کوزه ها را از چنگ کارد تنور نجات دهد

یا کرم کن ، از چنگ شیطان کینه توز نجاتمان بده

یا که خود شیطان را از چنگ این کین نجات بده

مردم را می کشد ، سپس برایش ختم گرفته و یاسین می خواند

بار خدایا خلق را از چنگ این یاسین و حقه نجات بده

در مقابل دین ( بابک و افشین ) را بهانه قرار داده

بار خدایا دین را ، از چنگ ( بهانه ) بابک و افشین نجات بده

مانند ( ویس و رامین ) ما را رسوای خاص و عام کرده است

ویس هم باشیم ، یارب ما را از چنگ رامین نجات بده

امید نجات از شوروی داشتیم که خیری ندیدیم

یکباره بگذار در صندوقچه چای از کشور چین نجات بیاید

من مانند مرغی ، سالهاست که در لانه خود زندانیم

خروسی بفرست تا بلکه از این زندان نجات یابم

عزیز من « شهریار » هم آهی پر اثر دارد

دشمنش اهریمن هم باشد نمی تواند از آه او نجات یابد

الله بویاغی

ایسلام اویاتدی خالق باشین قاوزایان قاچیر

شیطان باجارمادی کی , یاتانلار اویانماسین

هر رنگی آت , فقط بویان الله بویاغینا

هر آلدادان بویاقلارا قلبین بویانماسین

خالقین گؤزون اویاردی شاهین میر غضبلری

قوی بیر اویولسون اوز گؤزو تا گؤز اویانماسین

تبلیغ او پایده گرک اولسون کی موددی

بیر نقطه سینده ضعفینه بارماق قویانماسین

الفاظی مؤحکم ائتملی معنانی چوخ لطیف

سؤزلر گرک سوغاندیسا , هر کس سویانماسین

...

اما زحمت ایله هوشلانان اولسا , اویانماسین

آغزیندا دادلی سؤزلریوی سن ده (شهریار)

ائیله پیشیر کی , خالق دادیندان دویانماسین

قافقازلی قارداشلار ایله گوروش

ای صفاسین اونودمایان قافقاز

گلمیشم ذوق آلام مراقیندان

غیرتی جوشغون اولمایان نه بیلیر

کی نه لر چکمیشم فراقیندان

اوخوروق بیز سیزین ترانه لری

یادگار عمرلردن ایللردن

باکینین سوز-سویی حکایه لری

دوشمز ایللر دویونجا دیللردن

سازیمین غملی سیملرینده منیم

باکی نین باشقا بیر ترانه سی وار

سینه مین دار خرابه سینده درین

بو جواهرلرین خزانه سی وار

سن کیمی قارداش اوز قارینداشینی

آتماییب اوزگه کیمسه توتمایاجاق

قوجا تبریزده یوزمین ایل کچسه

باکی قارداشلارین اونوتمایاجاق

گلمیشیک دوغما یوردوموز باکیا

قوی بو تاریخده افتخار اولسون

شهریارداندا بو افقلرده

بو سینیق نغمه یادگار اولسون

عؤمروُن نئجه گئچدی ؟

بیر اوشاقلیقدا خوش اولدوم اودا یئر گؤی قاچاراق

قوش کیمی داغلار اوچوب ، یئل کیمی باغلار گئچدی

صونرا بیردن قاطار آلتیندا قالیب ، اوستومدن

دئیه بیلمم نه قدر سئل کیمی داغلار گئچدی

اوره گیمدن خبر آلسان : « نئجه گئچدی عؤمرون ؟ »

گؤز یاشیملا یازاجاق «من گونوم آغلار گئچدی»

عزیزه ( با ترجمهٔ فارسی)

قطعه شعر زیبایی از استاد محمّد حسین بهجت تبریزی شهریار در رثای همسر مرحومه اش عزیزه خانم که در سنین جوانی بر اثر سکته ی قلبی در تهران دار فانی را وداع گفت و در گورستان بهشت زهرای تهران به خاک سپرده شد.

نه ظریف بیر گلین عزیزه سنی

منه لایق تاری یاراتمیشدی !

بیر ظریف روحه بیر ظریف جسمی

ازدواج قدرتیله قاتمیشدی !!!

عشقیمین بولبولی سنی دوتموش

هرنه دونیاده گول وار ، آتمیشدی

سانکی دوستاق ایکن من آزاددیم

ائله عشقون منی یاهاتمیشدی !

سؤیدوگیم سانکی هم نفس اولالی

قفسیمدن منی چیخارتمیشدی

جنّت ائتمیش منیم جهنّمی می

یانماسین یاخماسین آزاتمیشدی

قاراگون قارقاسی قوناندا منیم

آغ گونوم وارسادا قاراتمیشدی

آدی باتمیش اجل گلنده بیزه

من آییم چیخدی گونده باتمیشدی

سارالیب گون شافاخدا قان چناغین

قورخودان تیتره ییب جالاتمیشدی

قارا بایگوش چالاندا آغ قوشومی

زعفران تک منی ساراتمیشدی

کور قضا ئوز یولون گئدن وقته

چاره نین یوللارین داراتمیشدی

نه قدر اوغدوم آچمادین گؤزیوی

گؤز سکوت ابدله یاتمیشدی

او آلا گؤز اویانمادی کی منیم

بختیمی مین کره اویاتمیشدی

داها کیپریکلرون اولوب نشتر

یارامین کؤزمه سین قاناتمیشدی

سن نه یاخشی ائشیتمدون بالالار

آنا وای ناله سین اوجاتمیشدی

سنی وئردیم بهشت زهرایه

منه مولا الین اوزاتمیشدی

اورگی دوغرانان آنان مه له دی

دونیا زهرین اونا یالاتمیشدی

سن باهار ائتدیگون چمنده خزان

هرنه گول غونچه وار سوزاتمیشدی

نه یامان یئرده کؤچدی کروانیمیز ؟

نه یئیین یوک یاپین دا چاتمیشدی

قیرخا سن یئتمه دون جاوان گئتدون

من گئدیدیم کی یئتدیم آتمیشدی

قوجا وقتیمده بو قارا بختیم

منی قول تک بلایه ساتمیشدی !!!

(عزیزه ! خداوند تو را یک عروس ظریف که لایق من بود خلق کرده بود ! و ازدواج یک روح ظریف را با قدرت به یک جسم ظریف پیوند داده بود !!!)(بلبل عشقم هر چه گل در دنیا بود را رها کرده بود و تنها تو را انتخاب کرده بود ! عشقت بقدری مرا بیخود کرده بود که گویا من از زندان در حال رها شدن بودم !)(گویا آنکه او را دوست داشتم با من هم نفس شده و از قفسم خارج کرده بود ! و دوزخ مرا مبدّل به بهشت نموده و آتش و سوزاندنش را کاسته بود !)(کلاغ سیاه بختی من وقتی به پرواز درآمد ، اگر روز سپیدی هم داشتم آنرا سیاه کرده بود ! مرگ که اسمش محو شود وقتی به منزل ما پا گذارد ، ماه من درآمده و خورشید هم غروب کرده بود !!!)(خورسید زرگون شده و آتشدان خونینش در شفق از ترس افتاده و پخش شده بود ! و جغد سیاه زمانیکه پرنده ی سپید مرا شکار کرده بود ، مرا بسان زعفران زردگون کرده بود !!!)(سرنوشت نابینا زمانیکه راه خود را طی میکرد ، راههای چاره و تدبیر را تنگ کرده بود ! و هر اندازه نوازشت کردم ، چشمهایت را باز نکردی و چشمهایت در سکوت ابدیّت خفته بودند !!!)(آن نگار زیبا چشم که بخت مرا هزاران بار بیدار کرده بود ، از خواب برنخواست ! و دیگر مژه هایت هم برایم نیشتر شده بود و بثوره ی جراحتم را به خونریزی انداخته بود !!!)(تو چه خوب شد نشنیدی که فرزندانت فریاد وای مادر بلند کرده بودند ! تو را به بهشت زهرا دادم و مولایم دستش را به سویم دراز کرده بود تا تو را از من بگیرد !!!)(مادر دلسوخته و داغدارت بسیار شیون کرد چرا که روزگار زهر خود را به او چشانده بود ! و چمنی را که تو بهار کرده بودی ، پاییز آمد و هرچه گل و غنچه در آن بود را پژمرده کرد !!!)(قافله ی ما به چه جای بدی کوچید ؟ و چه زود هم بار و بنه اش را به مقصد رسانید ! تو به سن چهل سالگی نرسیدی و جوانمرگ شدی ! کاش من میرفتم که شصت و هفت سال دارم !)

هلال محرم

محرم دیر ، خانیم زینب عزاسی

بیزی سسلر حسینین کربلاسی

یولی باغلی قالیب دشمن الینده

داها زوارینین یوق سس- صداسی

( بوگون کرب بلا ویران اولوب دیر )

(حسین أوز قانینا غلطان اولوب دیر )

چاغیر شاه نجف گلسین هرایه

جهادیله آچاق یول کربلایه

علی نین ذوالفقاری داده چاتسین

حسین قربانلاری گلسین منایه

( بوگون کرب بلا ویران اولوب دیر )

(حسین أوز قانینا غلطان اولوب دیر )

جهاد میدانی دیر، ملت دایانسین

مسلمان خواب غفلتدن اویانسین

اوجالسین نعره الله اکبر

گرک کافر جهنم ایچره یانسین

( بوگون کرب بلا ویران اولوب دیر )

(حسین أوز قانینا غلطان اولوب دیر )

گلیب غیرت گونی ، همت زمانی

اوجالداق باشدا آذربایجانی

گئده ک صدام کافرله جهاده

ییخاق بو بی مروت ائو ییخانی

( بوگون کرب بلا ویران اولوب دیر )

(حسین أوز قانینا غلطان اولوب دیر )

حسین زواری نین قورتاردی صبری

قیراق بو قوردلاری ، کافتاری ، ببری

آچاق یول کربلایه ، کاظمینه

چکک آغوشه او شش گوشه قبری

( بوگون کرب بلا ویران اولوب دیر )

(حسین أوز قانینا غلطان اولوب دیر )

گرک دین اولماسا ، دونیانی آتماق

شرف ،عزتلی بیر دونیا یاراتماق

سعادت دیر حسین قربانلاری تک

شهادتله لقاء اللهه چاتماق

( بوگون کرب بلا ویران اولوب دیر )

(حسین أوز قانینا غلطان اولوب دیر )

مسلمان صف چکیب دعوایه گلسین

چاغیر عباسی تاسوعایه گلسین

قیزی زینب أوزی صاحب عزادیر

چاغیر زهرانی عاشورایه گلسین

( بوگون کرب بلا ویران اولوب دیر )

(حسین أوز قانینا غلطان اولوب دیر )

آنا ! اوغلون شهید اولدی مبارک

شهادتله سعید اولدی ، مبارک

امید جنتین تاپدین ، دا سندن

جهنم ناامید اولدی ، مبارک

( بئله طوی کیم گؤروب دنیاده قاسم )

( طویی یاسه دؤنن شهزاده قاسم )

خان ننه

خان ننه ، هایاندا قالدین

بئله باشیوا دولانیم

نئجه من سنی ایتیردیم !

دا سنین تایین تاپیلماز

سن اؤلن گون ، عمه گلدی

منی گه تدی آیری کنده

من اوشاق ، نه آنلایایدیم ؟

باشیمی قاتیب اوشاقلار

نئچه گون من اوردا قالدیم

قاییدیب گلنده ، باخدیم

یئریوی ییغیشدیریبلار

نه اؤزون ، و نه یئرین وار

« هانی خان ننه م ؟ » سوروشدوم

دئدیلر کی : خان ننه نی

آپاریبلا کربلایه

کی شفاسین اوردان آلسین

سفری اوزون سفردیر

بیرایکی ایل چکر گلینجه

نئجه آغلارام یانیخلی

نئچه گون ائله چیغیردیم

کی سه سیم ، سینم توتولدو

او ، من اولماسام یانیندا

اؤزی هئچ یئره گئده نمه ز

بو سفر نولوبدو ، من سیز

اؤزو تک قویوب گئدیبدیر ؟

هامیدان آجیق ائده ر کن

هامییا آجیقلی باخدیم

سونرا باشلادیم کی : منده

گئدیره م اونون دالینجا

دئدیلر : سنین کی تئزدیر

امامین مزاری اوسته

اوشاغی آپارماق اولماز

سن اوخی ، قرآنی تئز چیخ

سن اونی چیخینجا بلکی

گله خان ننه سفردن

ته له سیک روانلاماقدا

اوخویوب قرآنی چیخدیم

کی یازیم سنه : گل ایندی

داها چیخمیشام قرآنی

منه سوقت آل گلنده

آما هر کاغاذ یازاندا

آقامین گؤزو دولاردی

سنده کی گلیب چیخمادین

نئچه ایل بو اینتظارلا

گونی ، هفته نی سایاردیم

تا یاواش – یاواش گؤز آچدیم

آنلادیم کی ، سن اؤلوبسن !

بیله بیلمییه هنوزدا

اوره گیمده بیر ایتیک وار

گؤزوم آختارار همیشه

نه یاماندی بو ایتیکلر

خان ننه جانیم ، نولیدی

سنی بیرده من تاپایدیم

او آیاقلار اوسته ، بیرده

دؤشه نیب بیر آغلایایدیم

کی داها گئده نمییه یدین

گئجه لر یاتاندا ، سن ده

منی قوینونا آلاردین

نئجه باغریوا باساردین

قولون اوسته گاه سالاردین

آجی دونیانی آتارکن

ایکیمیز شیرین یاتاردیق

یوخودا ( لولی ) آتارکن

سنی من بلشدیره ردیم

گئجه لی ، سو قیزدیراردین

اؤزووی تمیزلیه ردین

گئنه ده منی اؤپه ردین

هئچ منه آجیقلامازدین

ساواشان منه کیم اولسون

سن منه هاوار دوراردین

منی ، سن آنام دؤیه نده

قاپیب آرادان چیخاردین

ائله ایستیلیک او ایسته ک

داها کیمسه ده اولورمو ؟

اوره گیم دئییر کی : یوخ – یوخ

او ده رین صفالی ایسته ک

منیم او عزیزلیغیم تک

سنیله گئدیب ، توکندی

خان ننه اؤزون دئییردین

کی : سنه بهشت ده ، الله

وئره جه ک نه ایستیور سن

بو سؤزون یادیندا قالسین

منه قولینی وئریبسه ن

ائله بیر گونوم اولورسا

بیلیرسن نه ایستیه رم من ؟

سؤزیمه درست قولاق وئر :

سن ایله ن اوشاخلیق عهدین

خان ننه آمان ، نولیدی

بیر اوشاخلیغی تاپایدیم

بیرده من سنه چاتایدیم

سنیلن قوجاقلاشایدیم

سنیلن بیر آغلاشایدیم

یئنیدن اوشاق اولورکن

قوجاغیندا بیر یاتایدیم

ائله بیر بهشت اولورس

داها من اؤز الله هیمدان

باشقا بیر شئی ایسته مزدیم

۱۳۵۵

تاریم منیم

سیزلاییر احوالیما صوبحه قدر تاریم منیم

تکجه تاریم دیر قارا گونلرده غم‌خواریم منیم

چوخ‌وفالی دوست‌لاریم واردیر، یامان گون گلجه‌یین

تاردان اؤزگه قالماییر یار وفاداریم منیم

یئر توتوب غمخانه‌ده، قیلدیم فراموش عالمی

من تارین غمخواری اولدوم، تار غم‌خواریم منیم

گوزلریمه هر تبسم سانجیلیر نئشتر کیمی

کیپریگی خنجردی، آه، اول بی‌وفا یاریم منیم

آسمان آلدی کناریمدان آی اوزلو یاریمی

یاش توکر اولدوز کیمی بو چشم خون‌باریم منیم

ای بو غملی گونلومون تاب و توانی، سویله بیر

عهد و پیمانین نه اولدو، نولدو ایلغاریم منیم

شهریارم گرچی من سؤز مولکونون سلطانی‌یم

گؤز یاشیمدان باشقا یوخدور درِّ شهواریم منیم

شهریار

گزیدهٔ غزلیات

گزیدهٔ اشعار ترکی

منظومهٔ حیدر بابا : ترجمهٔ فارسی بهروز ثروتیان

حیدر بابا گلدیم سنی یوخلیام (قسمت دوم منظومهٔ حیدر بابا)

منظومهٔ حیدر بابا

ترجمهٔ فارسی بهروز ثروتیان

متن اصلی ترکی آذربایجانی

سلام بر حیدر بابا

حیدر بابایه سلام

۱

‫حیدربابا چو ابر شَخَد ، غُرّد آسمان‬

‫حیدربابا ایلدیریملار شاخاندا‬

‫سیلابهای تُند و خروشان شود روان‬

سئللر سولار شاققیلدییوب آخاندا‬

‫صف بسته دختران به تماشایش آن زمان‬

‫قیزلار اوْنا صف باغلییوب باخاندا‬

‫بر شوکت و تبار تو بادا سلام من‬

‫سلام اولسون شوْکتوْزه ائلوْزه !‬

‫گاهی رَوَد مگر به زبان تو نام من‬

‫منیم دا بیر آدیم گلسین دیلوْزه‬

۲

حیدربابا چو کبکِ تو پَرّد ز روی خاک‬

‫حیدربابا ، کهلیک لروْن اوچاندا‬

خرگوشِ زیر بوته گُریزد هراسناک‬

‫کوْل دیبینن دوْشان قالخوب قاچاندا‬

‫باغت به گُل نشسته و گُل کرده جامه چاک‬

‫باخچالارون چیچکلنوْب آچاندا‬

‫ممکن اگر شود ز منِ خسته یاد کن‬

‫بیزدن ده بیر موْمکوْن اوْلسا یاد ائله‬

‫دلهای غم گرفته ، بدان یاد شاد کن‬

‫آچیلمیان اوْرکلری شاد ائله

۳

چون چارتاق را فِکنَد باد نوبهار‬

‫بایرام یئلی چارداخلاری ییخاندا‬

‫نوروزگُلی و قارچیچگی گردد آشکار‬

‫نوْروز گوْلی ، قارچیچکی چیخاندا‬

بفشارد ابر پیرهن خود به مَرغزار‬

آغ بولوتلار کؤینکلرین سیخاندا‬

از ما هر آنکه یاد کند بی گزند باد

‫بیزدن ده بیر یاد ائلییه ن ساغ اوْلسون‬

‫گو : درد ما چو کوه بزرگ و بلند باد

‫دردلریمیز قوْی دیّکلسین ، داغ اوْلسون

۴

‫حیدربابا چو داغ کند پشتت آفتاب‬

‫حیدربابا ، گوْن دالووی داغلاسین !‬

رخسار تو بخندد و جوشد ز چشمه آب‬

‫اوْزوْن گوْلسوْن ، بولاخلارون آغلاسین !‬

یک دسته گُل ببند برای منِ خراب‬

اوشاخلارون بیر دسته گوْل باغلاسین !‬

‫بسپار باد را که بیارد به کوی من‬

یئل گلنده ، وئر گتیرسین بویانا‬

‫باشد که بخت روی نماید به سوی من‬

بلکه منیم یاتمیش بختیم اوْیانا‬

۵

حیدربابا ، همیشه سر تو بلند باد‬

حیدربابا ، سنوْن اوْزوْن آغ اوْلسون !‬

‫از باغ و چشمه دامن تو فرّه مند باد‬

‫دؤرت بیر یانون بولاغ او ْلسون باغ اوْلسون !‬

‫از بعدِ ما وجود تو دور از گزند باد

‫بیزدن سوْرا سنوْن باشون ساغ اوْلسون !‬

‫دنیا همه قضا و قدر ، مرگ ومیر شد

دوْنیا قضوْ-قدر ، اؤلوْم-ایتیمدی‬

‫این زال کی ز کُشتنِ فرزند سیر شد ؟

دوْنیا بوْیی اوْغولسوزدی ، یئتیمدی‬

۶

‫حیدربابا ، ز راه تو کج گشت راه من‬

‫حیدربابا ، یوْلوم سنن کج اوْلدی‬

عمرم گذشت و ماند به سویت نگاه من‬

‫عؤمروْم کئچدی ، گلممه دیم ، گئج اوْلدی‬

دیگر خبر نشد که چه شد زادگاه من‬

هئچ بیلمه دیم گؤزللروْن نئج اوْلدی‬

هیچم نظر بر این رهِ پر پرپیچ و خم نبود‬

‫بیلمزیدیم دؤنگه لر وار ، دؤنوْم وار‬

‫هیچم خبر زمرگ و ز هجران و غم نبود‬

‫ایتگین لیک وار ، آیریلیق وار ، اوْلوْم وار‬

۷

‫بر حق مردم است جوانمرد را نظر‬

‫حیدربابا ، ایگیت اَمَک ایتیرمز‬

‫جای فسوس نیست که عمر است در گذر‬

‫عؤموْر کئچر ، افسوس بَرَه بیتیرمز‬

‫نامردْ مرد ، عمر به سر می برد مگر !‬

‫نامرد اوْلان عؤمری باشا یئتیرمز‬

در مهر و در وفا ، به خدا ، جاودانه ایم‬

‫بیزد ، واللاه ، اونوتماریق سیزلری‬

‫ما را حلال کن ، که غریب آشیانه ایم‬

‫گؤرنمسک حلال ائدوْن بیزلری‬

۸

‫میراَژدَر آن زمان که زند بانگِ دلنشین‬

‫حیدربابا ، میراژدر سَسلننده‬

شور افکند به دهکده ، هنگامه در زمین‬

کَند ایچینه سسدن - کوْیدن دوْشنده‬

‫از بهر سازِ رستمِ عاشق بیا ببین‬

‫عاشیق رستم سازین دیللندیرنده‬

‫بی اختیار سوی نواها دویدنم‬

‫یادوندادی نه هؤلَسَک قاچاردیم‬

چون مرغ پرگشاده بدانجا رسیدنم‬

‫قوشلار تکین قاناد آچیب اوچاردیم‬

۹

‫در سرزمینِ شنگل آوا ، سیبِ عاشقان‬

‫شنگیل آوا یوردی ، عاشیق آلماسی‬

رفتن بدان بهشت و شدن میهمانِ آن‬

‫گاهدان گئدوب ، اوْردا قوْناق قالماسی‬

‫با سنگ ، سیب و بِهْ زدن و ، خوردن آنچنان !‬

‫داش آتماسی ، آلما ، هیوا سالماسی‬

در خاطرم چو خواب خوشی ماندگار شد‬

‫قالیب شیرین یوخی کیمین یادیمدا‬

روحم همیشه بارور از آن دیار شد‬

‫اثر قویوب روحومدا ، هر زادیمدا‬

۱۰

‫حیدربابا ، قُوری گؤل و پروازِ غازها‬

‫حیدربابا ، قوری گؤلوْن قازلاری‬

‫در سینه ات به گردنه ها سوزِ سازها‬

‫گدیکلرین سازاخ چالان سازلاری‬

‫پاییزِ تو ، بهارِ تو ، در دشتِ نازها‬

‫کَت کؤشنین پاییزلاری ، یازلاری‬

‫چون پرده ای به چشمِ دلم نقش بسته است‬

‫بیر سینما پرده سی دیر گؤزوْمده‬

‫وین شهریارِ تُست که تنها نشسته است‬

‫تک اوْتوروب ، سئیر ائده رم اؤزوْمده‬

۱۱

‫حیدربابا ، زجادّة شهر قراچمن‬

‫حیدربابا ، قره چمن جاداسی‬

‫چاووش بانگ می زند آیند مرد و زن‬

‫چْووشلارین گَلَر سسی ، صداسی‬

‫ریزد ز زائرانِ حَرَم درد جان وتن‬

‫کربلیا گئدنلرین قاداسی‬

‫بر چشمِ این گداصفتانِ دروغگو‬

‫دوْشسون بو آج یوْلسوزلارین گؤزوْنه‬

‫نفرین بر این تمدّنِ بی چشم و آبرو‬

‫تمدّونون اویدوخ یالان سؤزوْنه‬

۱۲

شیطان زده است است گول و زِ دِه دور گشته ایم

‫حیدربابا ، شیطان بیزی آزدیریب‬

‫کنده است مهر را ز دل و کور گشته ایم‬

‫محبتی اوْرکلردن قازدیریب‬

زین سرنوشتِ تیره چه بی نور گشته ایم‬

‫قره گوْنوْن سرنوشتین یازدیریب‬

این خلق را به جان هم انداخته است دیو‬

‫سالیب خلقی بیر-بیرینن جانینا‬

‫خود صلح را نشسته به خون ساخته است دیو‬

‫باریشیغی بلشدیریب قانینا‬

۱۳

‫هرکس نظر به اشک کند شَر نمی کند‬

گؤز یاشینا باخان اوْلسا ، قان آخماز‬

انسان هوس به بستن خنجر نمی کند‬

‫انسان اوْلان خنجر بئلینه تاخماز‬

‫بس کوردل که حرف تو باور نمی کند‬

‫آمما حئییف کوْر توتدوغون بوراخماز‬

‫فردا یقین بهشت ، جهنّم شود به ما‬

‫بهشتیمیز جهنّم اوْلماقدادیر !‬

‫ذیحجّه ناگزیر ، محرّم شود به ما‬

‫ذی حجّه میز محرّم اوْلماقدادیر !‬

۱۴

هنگامِ برگ ریزِ خزان باد می وزید‬

‫خزان یئلی یارپاخلاری تؤکنده‬

از سوی کوه بر سرِ دِه ابر می خزید‬

‫بولوت داغدان یئنیب ، کنده چؤکنده‬

‫با صوت خوش چو شیخ مناجات می کشید‬

‫شیخ الاسلام گؤزل سسین چکنده‬

‫دلها به لرزه از اثر آن صلای حق‬

‫نیسگیللی سؤز اوْرکلره دَیَردی‬

خم می شدند جمله درختان برای حق‬

‫آغاشلار دا آللاها باش اَیَردی‬

۱۵

‫داشلی بُولاخ مباد پُر از سنگ و خاک و خَس‬

‫داشلی بولاخ داش-قومونان دوْلماسین !‬

‫پژمرده هم مباد گل وغنچه یک نَفس‬

‫باخچالاری سارالماسین ، سوْلماسین !‬

‫از چشمه سارِ او نرود تشنه هیچ کس‬

‫اوْردان کئچن آتلی سوسوز اولماسین !‬

‫ای چشمه ، خوش به حال تو کانجا روان شدی‬

‫دینه : بولاخ ، خیرون اوْلسون آخارسان‬

‫چشمی خُمار بر افقِ آسمان شدی‬

‫افقلره خُمار-خُمار باخارسان‬

۱۶

‫حیدربابا ، ز صخره و سنگت به کوهسار‬

‫حیدر بابا ، داغین ، داشین ، سره سی‬

کبکت به نغمه ، وز پیِ او جوجه رهسپار‬

‫کهلیک اوْخور ، دالیسیندا فره سی‬

از برّة سفید و سیه ، گله بی شمار‬

‫قوزولارین آغی ، بوْزی ، قره سی‬

‫ای کاش گام می زدم آن کوه و درّه را‬

‫بیر گئدیدیم داغ-دره لر اوزونی‬

‫می خواندم آن ترانة » چوپان و برّه « را‬

‫اوْخویئدیم : » چوْبان ، قیتر قوزونی «‬

۱۷

‫در پهندشتِ سُولی یِئر ، آن رشک آفتاب‬

‫حیدر بابا ، سولی یئرین دوْزوْنده‬

‫جوشنده چشمه ها ز چمنها ، به پیچ و تاب‬

‫بولاخ قئنیر چای چمنین گؤزونده‬

‫بولاغ اوْتی شناورِ سرسبز روی آب‬

‫بولاغ اوْتی اوْزَر سویون اوْزوْنده‬

‫زیبا پرندگان چون از آن دشت بگذرند‬

‫گؤزل قوشلار اوْردان گلیب ، گئچللر‬

‫خلوت کنند و آب بنوشند و بر پرند‬

‫خلوتلیوْب ، بولاخدان سو ایچللر‬

۱۸

‫وقتِ درو ، به سنبله چین داسها نگر‬

‫بیچین اوْستی ، سونبول بیچن اوْراخلار‬

‫گویی به زلف شانه زند شانه ها مگر‬

‫ایله بیل کی ، زوْلفی دارار داراخلار‬

در کشتزار از پیِ مرغان ، شکارگر‬

‫شکارچیلار بیلدیرچینی سوْراخلار‬

‫دوغ است و نان خشک ، غذای دروگران‬

‫بیچین چیلر آیرانلارین ایچللر‬

‫خوابی سبک ، دوباره همان کارِ بی کران‬

‫بیرهوشلانیب ، سوْننان دوروب ، بیچللر‬

۱۹

‫حیدربابا ، چو غرصة خورشید شد نهان‬

‫حیدربابا ، کندین گوْنی باتاندا‬

‫خوردند شام خود که بخوابند کودکان‬

‫اوشاقلارون شامین ئییوب ، یاتاندا‬

‫وز پشتِ ابر غمزه کند ماه آسمان‬

‫آی بولوتدان چیخوب ، قاش-گؤز آتاندا‬

‫از غصّه های بی حدِ ما قصّه ساز کن‬

‫بیزدن ده بیر سن اوْنلارا قصّه ده‬

‫چشمان خفته را تو بدان غصّه باز کن‬

‫قصّه میزده چوخلی غم و غصّه ده‬

۲۰

‫قاری ننه چو قصّة شب ساز میکند‬

‫قاری ننه گئجه ناغیل دییَنده‬

‫کولاک ضربه ای زده ، در باز می کند‬

‫کوْلک قالخیب ، قاپ-باجانی دؤیَنده‬

‫با گرگ ، شَنگُلی سخن آغاز می کند‬

‫قورد گئچینین شنگوْلوْسون یینده‬

‫ای کاش بازگشته به دامان کودکی‬

‫من قاییدیب ، بیرده اوشاق اوْلئیدیم‬

‫یک گل شکفتمی به گلستان کودکی‬

‫بیر گوْل آچیب ، اوْندان سوْرا سوْلئیدیم‬

۲۱

‫آن لقمه های نوشِ عسل پیشِ عمّه جان‬

‫عمّه جانین بال بلله سین ییه ردیم‬

‫خوردن همان و جامه به تن کردنم همان‬

‫سوْننان دوروب ، اوْس دوْنومی گییه ردیم‬

‫در باغ رفته شعرِ مَتل خواندن آنچنان !‬

‫باخچالاردا تیرینگَنی دییه ردیم‬

‫آن روزهای نازِ خودم را کشیدنم !‬

‫آی اؤزومی اوْ ازدیرن گوْنلریم !‬

چو بی سوار گشته به هر سو دویدنم !‬

‫آغاج مینیپ ، آت گزدیرن گوْنلریم !‬

۲۲

‫هَچی خاله به رود کنار است جامه شوی‬

‫هَچی خالا چایدا پالتار یوواردی‬

‫مَمّد صادق به کاهگلِ بام ، کرده روی‬

‫مَمَد صادق داملارینی سوواردی‬

‫ما هم دوان ز بام و زِ دیوار ، کو به کوی‬

‫هئچ بیلمزدیک داغدی ، داشدی ، دوواردی‬

بازی کنان ز کوچه سرازیر می شدیم‬

‫هریان گلدی شیلاغ آتیب ، آشاردیق‬

‫ما بی غمان ز کوچه مگر سیر می شدیم !‬

‫آللاه ، نه خوْش غمسیز-غمسیز یاشاردیق‬

۲۳

‫آن شیخ و آن اذان و مناجات گفتنش‬

‫شیخ الاسلام مُناجاتی دییه ردی‬

‫مشدی رحیم و دست یه لبّاده بردنش‬

‫مَشَدرحیم لبّاده نی گییه ردی‬

حاجی علی و دیزی و آن سیر خوردنش‬

‫مشْدآجلی بوْز باشلاری ییه ردی‬

‫بودیم بر عروسی وخیرات جمله شاد‬

‫بیز خوْشودوق خیرات اوْلسون ، توْی‬ ‫اوْلسون‬

‫ما را چه غم ز شادی و غم ! هر چه باد باد !‬

‫فرق ائلَمَز ، هر نوْلاجاق ، قوْی اولسون‬

۲۴

‫اسبِ مَلِک نیاز و وَرَندیل در شکار‬

‫ملک نیاز ورندیلین سالاردی‬

‫کج تازیانه می زد و می تاخت آن سوار‬

‫آتین چاپوپ قئیقاجیدان چالاردی‬

‫دیدی گرفته گردنه ها را عُقاب وار‬

‫قیرقی تکین گدیک باشین آلاردی‬

‫وه ، دختران چه منظره ها ساز کرده اند !‬

‫دوْلائیا قیزلار آچیپ پنجره‬

‫بر کوره راه پنجره ها باز کرده اند !‬

‫پنجره لرده نه گؤزل منظره !‬

۲۵

‫حیدربابا ، به جشن عروسی در آن دیار‬

‫حیدربابا ، کندین توْیون توتاندا‬

‫زنها حنا - فتیله فروشند بار بار‬

‫قیز-گلینلر ، حنا-پیلته ساتاندا‬

‫داماد سیب سرخ زند پیش پایِ یار‬

‫بیگ گلینه دامنان آلما آتاندا‬

مانده به راهِ دخترکانِ تو چشمِ من‬

‫منیم ده اوْ قیزلاروندا گؤزوم وار‬

‫در سازِ عاشقانِ تو دارم بسی سخن‬

‫عاشیقلارین سازلاریندا سؤزوم وار‬

۲۶

‫از عطر پونه ها به لبِ چشمه سارها‬

‫حیدربابا ، بولاخلارین یارپیزی‬

‫از هندوانه ، خربزه ، در کشتزارها‬

‫بوْستانلارین گوْل بَسَری ، قارپیزی‬

‫از سقّز و نبات و از این گونه بارها‬

‫چرچیلرین آغ ناباتی ، ساققیزی‬

‫مانده است طعم در دهنم با چنان اثر‬

‫ایندی ده وار داماغیمدا ، داد وئرر‬

‫کز روزهای گمشده ام می دهد خبر‬

‫ایتگین گئدن گوْنلریمدن یاد وئرر‬

۲۷

‫نوروز بود و مُرغ شباویز در سُرود‬

‫بایرامیدی ، گئجه قوشی اوخوردی‬

‫جورابِ یار بافته در دستِ یار بود‬

‫آداخلی قیز ، بیگ جوْرابی توْخوردی‬

‫آویخته ز روزنه ها شالها فرود‬

‫هرکس شالین بیر باجادان سوْخوردی‬

‫این رسم شال و روزنه خود رسم محشری ‫است !‬

‫آی نه گؤزل قایدادی شال ساللاماق !‬

‫عیدی به شالِ نامزدان چیز دیگری است !‬

‫بیگ شالینا بایراملیغین باغلاماق !‬

۲۸

‫با گریه خواستم که همان شب روم به بام‬

‫شال ایسته دیم منده ائوده آغلادیم‬

شالی گرفته بستم و رفتم به وقتِ شام‬

‫بیر شال آلیب ، تئز بئلیمه باغلادیم‬

‫آویخته ز روزنة خانة غُلام‬

‫غلام گیله قاشدیم ، شالی ساللادیم‬

جوراب بست و دیدمش آن شب ز روزنه‬

‫فاطمه خالا منه جوراب باغلادی‬

‫بگریست خاله فاطمه با یاد خانْ ننه‬

‫خان ننه می یادا سالیب ، آغلادی‬

۲۹

‫در باغهای میرزامحمد ز شاخسار‬

‫حیدربابا ، میرزَممدین باخچاسی‬

‫آلوچه های سبز وتُرش ، همچو گوشوار‬

‫باخچالارین تورشا-شیرین آلچاسی‬

‫وان چیدنی به تاقچه ها اندر آن دیار‬

‫گلینلرین دوْزمه لری ، طاخچاسی‬

‫صف بسته اند و بر رفِ چشمم نشسته اند‬

‫هی دوْزوْلر گؤزلریمین رفینده‬

صفها به خط خاطره ام خیمه بسته اند‬

‫خیمه وورار خاطره لر صفینده‬

۳۰

‫نوروز را سرشتنِ گِلهایِ چون طلا‬

‫بایرام اوْلوب ، قیزیل پالچیق اَزَللر‬

‫با نقش آن طلا در و دیوار در جلا‬

‫ناققیش ووروب ، اوتاقلاری بَزَللر‬

‫هر چیدنی به تاقچه ها دور از او بلا‬

‫طاخچالارا دوْزمه لری دوْزللر‬

رنگ حنا و فَنْدُقة دست دختران‬

‫قیز-گلینین فندقچاسی ، حناسی‬

‫دلها ربوده از همه کس ، خاصّه مادران‬

‫هَوَسله نر آناسی ، قایناناسی‬

۳۱

‫با پیک بادکوبه رسد نامه و خبر‬

‫باکی چی نین سؤزی ، سوْوی ، کاغیذی‬

‫زایند گاوها و پر از شیر ، بام و در‬

‫اینکلرین بولاماسی ، آغوزی‬

‫آجیلِ چارشنبه ز هر گونه خشک و تر‬

‫چرشنبه نین گیردکانی ، مویزی‬

آتش کنند روشن و من شرح داستان‬

‫قیزلار دییه ر : » آتیل ماتیل چرشنبه‬

خود با زبان ترکیِ شیرین کنم بیان :‬

‫آینا تکین بختیم آچیل چرشنبه «‬

‫قیزلار دییه ر : « آتیل ماتیل چرشنبه‬

۳۲

‫با تخم مرغ های گُلی رنگِ پُرنگار‬

‫یومورتانی گؤیچک ، گوللی بوْیاردیق‬

‫با کودکان دهکده می باختم قِمار‬

‫چاققیشدیریب ، سینانلارین سوْیاردیق‬

‫ما در قِمار و مادرِ ما هم در انتظار‬

‫اوْیناماقدان بیرجه مگر دوْیاردیق ؟‬

‫من داشتم بسی گل وقاپِ قمارها‬

‫علی منه یاشیل آشیق وئرردی‬

‫از دوستان علی و رضا یادگارها‬

‫ارضا منه نوروزگوْلی درردی‬

۳۳

‫نوروزعلی و کوفتنِ خرمنِ جُوَش‬

‫نوْروز علی خرمنده وَل سوْرردی‬

‫پوشال جمع کردنش و رُفتن از نُوَش‬

‫گاهدان یئنوب ، کوْلشلری کوْرردی‬

‫از دوردستها سگ چوپان و عوعوَش‬

‫داغدان دا بیر چوْبان ایتی هوْرردی‬

دیدی که ایستاده الاغ از صدای سگ‬

‫اوندا ، گؤردن ، اولاخ ایاخ ساخلادی‬

‫با گوشِ تیز کرده برای بلایِ سگ‬

‫داغا باخیب ، قولاخلارین شاخلادی‬

۳۴

‫وقتِ غروب و آمدنِ گلّة دَواب‬

‫آخشام باشی ناخیرینان گلنده‬

در بندِ ماست کُرّة خرها به پیچ و تاب‬

‫قوْدوخلاری چکیب ، وورادیق بنده‬

گلّه رسیده در ده و رفته است آفتاب‬

‫ناخیر گئچیب ، گئدیب ، یئتنده کنده‬

‫بر پشتِ کرّه ، کرّه سوارانِ دِه نگر‬

‫حیوانلاری چیلپاق مینیب ، قوْواردیق‬

‫جز گریه چیست حاصل این کار ؟ بِهْ نگر‬

‫سؤز چیخسایدی ، سینه گریب ، سوْواردیق‬

۳۵

‫شبها خروشد آب بهاران به رودبار‬

‫یاز گئجه سی چایدا سولار شاریلدار‬

‫در سیل سنگ غُرّد و غلتد ز کوهسار‬

‫داش-قَیه لر سئلده آشیب خاریلدار‬

‫چشمانِ گرگ برق زند در شبانِ تار‬

‫قارانلیقدا قوردون گؤزی پاریلدار‬

سگها شنیده بویِ وی و زوزه می کشند‬

‫ایتر ، گؤردوْن ، قوردی سئچیب ، اولاشدی‬

‫گرگان گریخته ، به زمین پوزه می کشند‬

‫قورددا ، گؤردو ْن ، قالخیب ، گدیکدن آشدی‬

۳۶

‫بر اهل ده شبانِ زمستان بهانه ای است‬

‫قیش گئجه سی طؤله لرین اوْتاغی‬

‫وان کلبة طویله خودش گرمخانه ای است‬

‫کتلیلرین اوْتوراغی ، یاتاغی‬

‫در رقصِ شعله ، گرم شدن خود فسانه ای است‬

‫بوخاریدا یانار اوْتون یاناغی‬

‫سِنجد میان شبچره با مغز گردکان‬

‫شبچره سی ، گیردکانی ، ایده سی‬

‫صحبت چو گرم شد برود تا به آسمان‬

‫کنده باسار گوْلوْب - دانیشماق سسی‬

۳۷

‫آمد ز بادکوبه پسرخاله ام شُجا‬

‫شجاع خال اوْغلونون باکی سوْقتی‬

‫با قامتی کشیده و با صحبتی رسا‬

‫دامدا قوران سماواری ، صحبتی‬

‫در بام شد سماور سوقاتیش به پا‬

‫یادیمدادی شسلی قدی ، قامتی‬

‫از بختِ بد عروسی او شد عزای او‬

‫جؤنممه گین توْیی دؤندی ، یاس اوْلدی‬

‫آیینه ماند و نامزد و های هایِ او‬

‫ننه قیزین بخت آیناسی کاس اوْلدی‬

۳۸

‫چشمانِ ننه قیز به مَثَل آهوی خُتَن‬

‫حیدربابا ، ننه قیزین گؤزلری‬

‫رخشنده را سخن چو شکر بود در دهن‬

‫رخشنده نین شیرین-شیرین سؤزلری‬

‫ترکی سروده ام که بدانند ایلِ من‬

‫ترکی دئدیم اوْخوسونلار اؤزلری‬

‫این عمر رفتنی است ولی نام ماندگار‬

‫بیلسینلر کی ، آدام گئدر ، آد قالار‬

تنها ز نیک و بد مزه در کام ماندگار‬

‫یاخشی-پیسدن آغیزدا بیر داد قالار‬

۳۹

‫پیش از بهار تا به زمین تابد آفتاب‬

‫یاز قاباغی گوْن گوْنئیی دؤیَنده‬

با کودکان گلولة برفی است در حساب‬

‫کند اوشاغی قار گوْلله سین سؤیَنده‬

‫پاروگران به سُرسُرة کوه در شتاب‬

‫کوْرکچی لر داغدا کوْرک زوْیَنده‬

‫گویی که روحم آمده آنجا ز راه دور‬

‫منیم روحوم ، ایله بیلوْن اوْردادور‬

‫چون کبک ، برفگیر شده مانده در حضور‬

‫کهلیک کیمین باتیب ، قالیب ، قاردادور‬

۴۰

‫رنگین کمان ، کلافِ رَسَنهای پیرزن‬

‫قاری ننه اوزاداندا ایشینی‬

خورشید ، روی ابر دهد تاب آن رسَن‬

‫گوْن بولوتدا اَییرردی تشینی‬

دندان گرگ پیر چو افتاده از دهن‬

‫قورد قوْجالیب ، چکدیرنده دیشینی‬

‫از کوره راه گله سرازیر می شود‬

‫سوْری قالخیب ، دوْلائیدان آشاردی‬

‫لبریز دیگ و بادیه از شیر می شود‬

‫بایدالارین سوْتی آشیب ، داشاردی‬

۴۱

‫دندانِ خشم عمّه خدیجه به هم فشرد‬

‫خجّه سلطان عمّه دیشین قیساردی‬

کِز کرد مُلاباقر و در جای خود فُسرد‬

‫ملا باقر عم اوغلی تئز میساردی‬

‫روشن تنور و ، دود جهان را به کام بُرد‬

‫تندیر یانیب ، توْسسی ائوی باساردی‬

‫قوری به روی سیخ تنور آمده به جوش‬

‫چایدانیمیز ارسین اوْسته قایناردی‬

‫در توی ساج ، گندم بوداده در خروش‬

‫قوْورقامیز ساج ایچینده اوْیناردی‬

۴۲

‫جالیز را به هم زده در خانه برده ایم‬

‫بوْستان پوْزوب ، گتیرردیک آشاغی‬

‫در خانه ها به تخته - طبقها سپرده ایم‬

‫دوْلدوریردیق ائوده تاختا-طاباغی‬

‫از میوه های پخته و ناپخته خورده ایم‬

‫تندیرلرده پیشیرردیک قاباغی‬

‫تخم کدوی تنبل و حلوایی و لبو‬

‫اؤزوْن ئییوْب ، توخوملارین چیتداردیق‬

خوردن چنانکه پاره شود خُمره و سبو‬

‫چوْخ یئمکدن ، لاپ آز قالا چاتداردیق‬

۴۳

از ورزغان رسیده گلابی فروشِ ده‬

‫ورزغان نان آرموت ساتان گلنده‬

‫از بهر اوست این همه جوش و خروشِ ده‬

‫اوشاقلارین سسی دوْشردی کنده‬

دنیای دیگری است خرید و فروش ده‬

‫بیزده بویاننان ائشیدیب ، بیلنده‬

‫ما هم شنیده سوی سبدها دویده ایم‬

‫شیللاق آتیب ، بیر قیشقریق سالاردیق‬

‫گندم بداده ایم و گلابی خریده ایم‬

‫بوغدا وئریب ، آرموتلاردان آلاردیق‬

۴۴

‫مهتاب بود و با تقی آن شب کنار رود‬

‫میرزاتاغی نان گئجه گئتدیک چایا‬

من محو ماه و ماه در آن آب غرق بود‬

‫من باخیرام سئلده بوْغولموش آیا‬

‫زان سوی رود ، نور درخشید و هر دو زود‬

‫بیردن ایشیق دوْشدی اوْتای باخچایا‬

گفتیم آی گرگ ! و دویدیم سوی ده‬

‫ای وای دئدیک قورددی ، قئیتدیک قاشدیق

‫چون مرغ ترس خورده پریدیم توی ده‬

‫هئچ بیلمه دیک نه وقت کوْللوکدن آشدیق‬

۴۵

حیدربابا ، درخت تو شد سبز و سربلند‬

‫حیدربابا ، آغاجلارون اوجالدی‬

لیک آن همه جوانِ تو شد پیر و دردمند‬

‫آمما حئییف ، جوانلارون قوْجالدی‬

گشتند برّه های فربه تو لاغر و نژند‬

‫توْخلیلارون آریخلییب ، آجالدی‬

‫خورشید رفت و سایه بگسترد در جهان‬

‫کؤلگه دؤندی ، گوْن باتدی ، قاش قَرَلدی‬

چشمانِ گرگها بدرخشید آن زمان‬

‫قوردون گؤزی قارانلیقدا بَرَلدی‬

۴۶

‫گویند روشن است چراغ خدای ده‬

ائشیتمیشم یانیر آللاه چیراغی‬

‫دایر شده است چشمة مسجد برای ده‬

دایر اوْلوب مسجدیزوْن بولاغی‬

‫راحت شده است کودک و اهلِ سرای ده‬

‫راحت اوْلوب کندین ائوی ، اوشاغی‬

‫منصور خان همیشه توانمند و شاد باد !‬

‫منصورخانین الی-قوْلی وار اوْلسون‬

‫در سایه عنایت حق زنده یاد باد !‬

‫هاردا قالسا ، آللاه اوْنا یار اوْلسون‬

۴۷

‫حیدربابا ، بگوی که ملای ده کجاست ؟‬

‫حیدربابا ، ملا ابراهیم وار ، یا یوْخ ؟‬

‫آن مکتب مقدّسِ بر پایِ ده کجاست ؟‬

‫مکتب آچار ، اوْخور اوشاقلار ، یا یوْخ ؟‬

‫آن رفتنش به خرمن و غوغای ده کجاست ؟‬

‫خرمن اوْستی مکتبی باغلار ، یا یوْخ ؟‬

‫از من به آن آخوند گرامی سلام باد !‬

‫مندن آخوندا یتیررسن سلام‬

‫عرض ارادت و ادبم در کلام باد !‬

‫ادبلی بیر سلامِ مالاکلام‬

۴۸

‫تبریز بوده عمّه و سرگرم کار خویش‬

‫خجّه سلطان عمّه گئدیب تبریزه‬

‫ما بی خبر ز عمّه و ایل و تبار خویش‬

‫آمما ، نه تبریز ، کی گلممیر بیزه‬

برخیز شهریار و برو در دیار خویش‬

‫بالام ، دورون قوْیاخ گئداخ ائممیزه‬

‫بابا بمرد و خانة ما هم خراب شد‬

‫آقا اؤلدی ، تو فاقیمیز داغیلدی‬

هر گوسفندِ گم شده ، شیرش برآب شد‬

‫قوْیون اوْلان ، یاد گئدوْبَن ساغیلدی‬

۴۹

‫دنیا همه دروغ و فسون و فسانه شد‬

‫حیدربابا ، دوْنیا یالان دوْنیادی‬

‫کشتیّ عمر نوح و سلیمان روانه شد‬

‫سلیماننان ، نوحدان قالان دوْنیادی‬

‫ناکام ماند هر که در این آشیانه شد‬

‫اوغول دوْغان ، درده سالان دوْنیادی‬

‫بر هر که هر چه داده از او ستانده است‬

‫هر کیمسَیه هر نه وئریب ، آلیبدی‬

‫نامی تهی برای فلاطون بمانده است‬

‫افلاطوننان بیر قوری آد قالیبدی‬

۵۰

‫حیدربابا ، گروه رفیقان و دوستان‬

‫حیدربابا ، یار و یولداش دؤندوْلر‬

‫برگشته یک یک از من و رفتند بی نشان‬

‫بیر-بیر منی چؤلده قوْیوب ، چؤندوْلر‬

‫مُرد آن چراغ و چشمه بخشکید همچنان‬

‫چشمه لریم ، چیراخلاریم ، سؤندوْلر‬

خورشید رفت روی جهان را گرفت غم‬

‫یامان یئرده گؤن دؤندی ، آخشام اوْلدی‬

‫دنیا مرا خرابة شام است دم به دم‬

‫دوْنیا منه خرابهٔ شام اوْلدی‬

۵۱

‫قِپچاق رفتم آن شب من با پسر عمو‬

‫عم اوْغلینان گئدن گئجه قیپچاغا‬

‫اسبان به رقص و ماه درآمد ز روبرو‬

‫آی کی چیخدی ، آتلار گلدی اوْیناغا‬

‫خوش بود ماهتاب در آن گشتِ کو به کو‬

‫دیرماشیردیق ، داغلان آشیردیق داغا‬

‫اسب کبودِ مش ممی خان رقص جنگ کرد‬

‫مش ممی خان گؤی آتینی اوْیناتدی‬

‫غوغا به کوه و درّه صدای تفنگ کرد‬

‫تفنگینی آشیردی ، شاققیلداتدی‬

۵۲

‫در درّة قَره کوْل و در راه خشگناب‬

‫حیدربابا ، قره کوْلون دره سی‬

‫در صخره ها و کبک گداران و بندِ آب‬

‫خشگنابین یوْلی ، بندی ، بره سی‬

‫کبکانِ خالدار زری کرده جای خواب‬

‫اوْردا دوْشَر چیل کهلیگین فره سی‬

‫زانجا چو بگذرید زمینهای خاک ماست‬

‫اوْردان گئچر یوردوموزون اؤزوْنه‬

‫این قصّه ها برای همان خاکِ پاک ماست‬

‫بیزده گئچک یوردوموزون سؤزوْنه‬

۵۳

امروز خشگناب چرا شد چنین خراب ؟‬

‫خشگنابی یامان گوْنه کیم سالیب ؟‬

‫با من بگو : که مانده ز سادات خشگناب ؟‬

‫سیدلردن کیم قیریلیب ، کیم قالیب ؟‬

‫اَمیر غفار کو ؟ کجا هست آن جناب ؟‬

‫آمیرغفار دام-داشینی کیم آلیب ؟‬

‫آن برکه باز پر شده از آبِ چشمه سار ؟‬

‫بولاخ گنه گلیب ، گؤلی دوْلدورور ؟‬

‫یا خشک گشته چشمه و پژمرده کشتزار ؟‬

‫یا قورویوب ، باخچالاری سوْلدورور ؟‬

۵۴

‫آمیرغفار سرورِ سادات دهر بود‬

‫آمیر غفار سیدلرین تاجییدی‬

‫در عرصه شکار شهان نیک بهر بود‬

‫شاهلار شکار ائتمه سی قیقاجییدی‬

با مَرد شَهد بود و به نامرد زهر بود‬

‫مَرده شیرین ، نامرده چوْخ آجییدی‬

لرزان برای حق ستمدیدگان چو بید‬

‫مظلوملارین حقّی اوْسته اَسَردی‬

‫چون تیغ بود و دست ستمکار می برید‬

‫ظالم لری قیلیش تکین کَسَردی‬

۵۵

‫میر مصطفی و قامت و قدّ کشیده اش‬

‫میر مصطفا دایی ، اوجا بوْی بابا‬

‫آن ریش و هیکل چو تولستوی رسیده اش‬

‫هیکللی ،ساققاللی ، توْلستوْی بابا‬

شکّر زلب بریزد و شادی ز دیده اش‬

‫ائیلردی یاس مجلسینی توْی بابا‬

‫او آبرو عزّت آن خشگناب بود‬

‫خشگنابین آبروسی ، اَردَمی‬

‫در مسجد و مجالس ما آفتاب بود‬

‫مسجدلرین ، مجلسلرین گؤرکَمی‬

۵۶

‫مجدالسّادات خندة خوش می زند چو باغ‬

‫مجدالسّادات گوْلردی باغلارکیمی‬

‫چون ابر کوهسار بغُرّد به باغ و راغ‬

‫گوْروْلدردی بولوتلی داغلارکیمی‬

‫حرفش زلال و روشن چون روغن چراغ‬

‫سؤز آغزیندا اریردی یاغلارکیمی‬

‫با جَبهتِ گشاده ، خردمند دیه بود‬

‫آلنی آچیق ، یاخشی درین قاناردی‬

‫چشمان سبز او به زمرّد شبیه بود‬

‫یاشیل گؤزلر چیراغ تکین یاناردی‬

۵۷

آن سفره های باز پدر یاد کردنی است‬

‫منیم آتام سفره لی بیر کیشییدی‬

‫آن یاریش به ایل من انشا کردنی است‬

‫ائل الیندن توتماق اوْنون ایشییدی‬

‫روحش به یاد نیکی او شاد کردنی است‬

‫گؤزللرین آخره قالمیشییدی‬

‫وارونه گشت بعدِ پدر کار روزگار‬

‫اوْننان سوْرا دؤنرگه لر دؤنوْبلر‬

‫خاموش شد چراغ محبت در این دیار‬

‫محبّتین چیراخلاری سؤنوْبلر‬

۵۸

‫بشنو ز میرصالح و دیوانه بازیش‬

‫میرصالحین دلی سوْلوق ائتمه سی‬

‫سید عزیز و شاخسی و سرفرازیش‬

‫میر عزیزین شیرین شاخسِی گئتمه سی‬

‫میرممّد و نشستن و آن صحنه سازیش‬

‫میرممّدین قورولماسی ، بیتمه سی‬

امروز گفتنم همه افسانه است و لاف‬

‫ایندی دئسک ، احوالاتدی ، ناغیلدی‬

‫بگذشت و رفت و گم شد و نابود ، بی گزاف‬

‫گئچدی ، گئتدی ، ایتدی ، باتدی ، داغیلدی‬

۵۹

‫بشنو ز میر عبدل و آن وسمه بستنش‬

‫میر عبدوْلوْن آیناداقاش یاخماسی‬

‫تا کُنج لب سیاهی وسمه گسستنش‬

‫جؤجیلریندن قاشینین آخماسی‬

‫از بام و در نگاهش و رعنا نشستنش‬

‫بوْیلانماسی ، دام-دوواردان باخماسی‬

‫شاه عبّاسین دوْربوْنی ، یادش بخیر !‬

‫شاه عبّاسین دوْربوْنی ، یادش بخیر !‬

‫خشگنابین خوْش گوْنی ، یادش بخیر !‬

‫خشگنابین خوْش گوْنی ، یادش بخیر !‬

۶۰

‫عمّه ستاره نازک را بسته در تنور‬

‫ستاره عمّه نزیک لری یاپاردی‬

هر دم رُبوده قادر از آنها یکی به روز‬

‫میرقادر ده ، هر دم بیرین قاپاردی‬

‫چون کُرّه اسب تاخته و خورده دور دور‬

‫قاپیپ ، یئیوْب ، دایچاتکین چاپاردی‬

‫آن صحنة ربودنِ نان خنده دار بود‬

‫گوْلمه لیدی اوْنون نزیک قاپپاسی‬

‫سیخ تنور عمّه عجب ناگوار بود !‬

‫عمّه مینده ارسینینین شاپپاسی‬

۶۱

گویند میر حیدرت اکنون شده است پیر‬

‫حیدربابا ، آمیر حیدر نئینیوْر ؟‬

‫برپاست آن سماور جوشانِ دلپذیر‬

‫یقین گنه سماواری قئینیوْر‬

شد اسبْ پیر و ، می جَوَد از آروارِ زیر‬

دای قوْجالیب ، آلت انگینن چئینیوْر‬

‫ابرو فتاده کُنج لب و گشته گوش کر‬

‫قولاخ باتیب ، گؤزی گیریب قاشینا‬

‫بیچاره عمّه هوش ندارد به سر دگر‬

‫یازیق عمّه ، هاوا گلیب باشینا‬

۶۲

‫میر عبدل آن زمان که دهن باز می کند‬

‫خانم عمّه میرعبدوْلوْن سؤزوْنی‬

عمّه خانم دهن کجی آغاز می کند‬

‫ائشیدنده ، ایه ر آغز-گؤزوْنی‬

‫با جان ستان گرفتنِ جان ساز می کند‬

‫مَلْکامِدا وئرر اوْنون اؤزوْنی‬

‫تا وقت شام و خوابِ شبانگاه می رسد‬

‫دعوالارین شوخلوغیلان قاتاللار‬

‫شوخی و صلح و دوستی از راه می رسد‬

‫اتی یئیوْب ، باشی آتیب ، یاتاللار‬

۶۳

‫فضّه خانم گُزیدة گلهای خشگناب‬

‫فضّه خانم خشگنابین گوْلییدی‬

‫یحیی ، غلامِ دختر عمو بود در حساب‬

‫آمیریحیا عمقزینون قولییدی‬

رُخساره نیز بود هنرمند و کامیاب‬

‫رُخساره آرتیستیدی ، سؤگوْلییدی‬

‫سید حسین ز صالح تقلید می کند‬

‫سیّد حسین ، میر صالحی یانسیلار‬

‫با غیرت است جعفر و تهدید می کند‬

‫آمیرجعفر غیرتلی دیر ، قان سالار‬

۶۴

‫از بانگ گوسفند و بز و برّه و سگان‬

سحر تئزدن ناخیرچیلار گَلَردی‬

‫غوغا به پاست صبحدمان ، آمده شبان‬

‫قوْیون-قوزی دام باجادا مَلَردی‬

‫در بندِ شیر خوارة خود هست عمّه جان‬

‫عمّه جانیم کؤرپه لرین بَلَردی‬

‫بیرون زند ز روزنه دود تَنورها‬

‫تندیرلرین قوْزاناردی توْسیسی‬

‫از نانِ گرم و تازه دَمَد خوش بَخورها‬

‫چؤرکلرین گؤزل اییی ، ایسیسی‬

۶۵

پرواز دسته دستة زیبا کبوتران‬

‫گؤیرچینلر دسته قالخیب ، اوچاللار‬

‫گویی گشاده پردة زرّین در آسمان‬

‫گوْن ساچاندا ، قیزیل پرده آچاللار‬

‫در نور ، باز و بسته شود پرده هر زمان‬

‫قیزیل پرده آچیب ، ییغیب ، قاچاللار‬

در اوج آفتاب نگر بر جلال کوه‬

‫گوْن اوجالیب ، آرتارداغین جلالی‬

‫زیبا شود جمال طبیعت در آن شکوه‬

‫طبیعتین جوانلانار جمالی‬

۶۶

گر کاروان گذر کند از برفِ پشت کوه‬

‫حیدربابا ، قارلی داغلار آشاندا‬

‫شب راه گم کند به سرازیری ، آن گروه‬

‫گئجه کروان یوْلون آزیب ، چاشاندا‬

‫باشم به هر کجای ، ز ایرانِ پُرشُکوه‬

‫من هارداسام ، تهراندا یا کاشاندا‬

‫چشمم بیابد اینکه کجا هست کاروان‬

‫اوزاقلاردان گؤزوم سئچر اوْنلاری‬

‫آید خیال و سبقت گیرد در آن میان‬

‫خیال گلیب ، آشیب ، گئچر اوْنلاری‬

۶۷

‫ای کاش پشتِ دامْ قَیَه ، از صخره های تو‬

‫بیر چیخئیدیم دام قیه نین داشینا‬

‫می آمدم که پرسم از او ماجرای تو‬

‫بیر باخئیدیم گئچمیشینه ، یاشینا‬

‫بینم چه رفته است و چه مانده برای تو‬

‫بیر گورئیدیم نه لر گلمیش باشینا‬

‫روزی چو برفهای تو با گریه سر کنم‬

‫منده اْونون قارلاریلان آغلاردیم‬

‫دلهای سردِ یخ زده را داغتر کنم‬

‫قیش دوْندوران اوْرکلری داغلاردیم‬

۶۸

‫خندان شده است غنچة گل از برای دل‬

‫حیدربابا ، گوْل غنچه سی خنداندی‬

‫لیکن چه سود زان همه ، خون شد غذای دل‬

‫آمما حئیف ، اوْرک غذاسی قاندی‬

‫زندانِ زندگی شده ماتم سرای دل‬

‫زندگانلیق بیر قارانلیق زینداندی‬

‫کس نیست تا دریچة این قلعه وا کند‬

‫بو زیندانین دربچه سین آچان یوْخ‬

‫زین تنگنا گریزد و خود را رها کند‬

‫بو دارلیقدان بیرقورتولوب ، قاچان یوْخ‬

۶۹

‫حیدربابا ، تمام جهان غم گرفته است‬

‫حیدربابا گؤیلر بوْتوْن دوماندی‬

‫وین روزگارِ ما همه ماتم گرفته است‬

‫گونلریمیز بیر-بیریندن یاماندی‬

‫ای بد کسی که که دست کسان کم گرفته است‬

‫بیر-بیروْزدن آیریلمایون ، آماندی‬

‫نیکی برفت و در وطنِ غیر لانه کرد‬

‫یاخشیلیغی الیمیزدن آلیبلار‬

‫بد در رسید و در دل ما آشیانه کرد‬

‫یاخشی بیزی یامان گوْنه سالیبلار‬

۷۰

‫آخر چه شد بهانة نفرین شده فلک ؟‬

‫بیر سوْروشون بو قارقینمیش فلکدن‬

‫زین گردش زمانه و این دوز و این کلک ؟‬

‫نه ایستیوْر بو قوردوغی کلکدن ؟‬

‫گو این ستاره ها گذرد جمله زین اَلَک‬

‫دینه گئچیرت اولدوزلاری الکدن‬

‫بگذار تا بریزد و داغان شود زمین‬

‫قوْی تؤکوْلسوْن ، بو یئر اوْزی داغیلسین‬

‫در پشت او نگیرد شیطان دگر کمین‬

‫بو شیطانلیق قورقوسی بیر ییغیلسین‬

۷۱

ای کاش می پریدم با باد در شتاب‬

‫بیر اوچئیدیم بو چیرپینان یئلینن‬

‫ای کاش می دویدم همراه سیل و آب‬

‫باغلاشئیدیم داغدان آشان سئلینن‬

‫با ایل خود گریسته در آن ده خراب‬

‫آغلاشئیدیم اوزاق دوْشَن ائلینن‬

‫می دیدم از تبار من آنجا که مانده است ؟‬

‫بیر گؤرئیدیم آیریلیغی کیم سالدی‬

‫وین آیه فراق در آنجا که خوانده است ؟‬

‫اؤلکه میزده کیم قیریلدی ، کیم قالدی‬

۷۲

‫من هم به چون تو کوه بر افکنده ام نَفَس‬

‫من سنون تک داغا سالدیم نَفَسی‬

‫فریاد من ببر به فلک ، دادِ من برس‬

‫سنده قئیتر ، گوْیلره سال بو سَسی‬

‫بر جُغد هم مباد چنین تنگ این قفس‬

‫بایقوشوندا دار اوْلماسین قفسی‬

‫در دام مانده شیری و فریاد می کند‬

‫بوردا بیر شئر داردا قالیب ، باغیریر‬

‫دادی طَلب ز مردمِ بیداد می کند‬

‫مروّت سیز انسانلاری چاغیریر‬

۷۳

تا خون غیرت تو بجوشد ز کوهسار‬

‫حیدربابا ، غیرت قانون قاینارکن‬

‫تا پَر گرفته باز و عقابت در آن کنار‬

‫قره قوشلار سنن قوْپوپ ، قالخارکن‬

‫با تخته سنگهایت به رقصند و در شکار‬

‫اوْ سیلدیریم داشلارینان اوْینارکن‬

برخیز و نقش همّت من در سما نگر‬

‫قوْزان ، منیم همّتیمی اوْردا گؤر‬

‫برگَرد و قامتم به سرِ دارها نگر‬

‫اوردان اَییل ، قامتیمی داردا گؤر‬

۷۴

‫دُرنا ز آسمان گذرد وقت شامگاه‬

‫حیدربابا . گئجه دورنا گئچنده‬

‫کوْراوْغلی در سیاهی شب می کند نگاه‬

‫کوْراوْغلونون گؤزی قارا سئچنده‬

‫قیرآتِ او به زین شده و چشم او به راه‬

‫قیر آتینی مینیب ، کسیب ، بیچنده‬

‫من غرق آرزویم و آبم نمی برد‬

‫منده بوردان تئز مطلبه چاتمارام‬

‫ایوَز تا نیاید خوابم نمی برد‬

‫ایوز گلیب ، چاتمیونجان یاتمارام‬

۷۵

‫مردانِ مرد زاید از چون تو کوهِ نور‬

‫حیدربابا ، مرد اوْغوللار دوْغگینان‬

‫نامرد را بگیر و بکن زیر خاکِ گور‬

‫نامردلرین بورونلارین اوْغگینان‬

چشمانِ گرگِ گردنه را کور کن به زور‬

‫گدیکلرده قوردلاری توت ، بوْغگینان‬

‫بگذار برّه های تو آسوده تر چرند‬

‫قوْی قوزولار آیین-شایین اوْتلاسین‬

‫وان گلّه های فربه تو دُنبه پرورند‬

‫قوْیونلارون قویروقلارین قاتلاسین‬

۷۶

‫حیدربابا ، دلِ تو چو باغِ تو شاد باد !‬

‫حیدربابا ، سنوْن گؤیلوْن شاد اوْلسون‬

‫شَهد و شکر به کام تو ، عمرت زیاد باد !‬

‫دوْنیا وارکن ، آغزون دوْلی داد اوْلسون‬

‫وین قصّه از حدیث من و تو به یاد باد !‬

‫سنن گئچن تانیش اوْلسون ، یاد اوْلسون‬

‫گو شاعرِ سخنورِ من ، شهریارِ من‬

‫دینه منیم شاعر اوْغلوم شهریار‬

‫عمری است مانده در غم و دور از دیارِ من‬ ‬

‫بیر عمر دوْر غم اوْستوْنه غم قالار‬

حیدر بابا گلدیم سنی یوخلیام (قسمت دوم منظومهٔ حیدر بابا)

(۱)

حیدربابا گلدیم سنی یوخلیام

بیر ده یاتام قوجاغوندا یوخلیام

عمری قوام بلکه بوردا حاخلیام

اوشاقلیغا دیم بیزه گلسن بیر

آیدین گونلر آغلار یوزه گلسن بیر

(۲)

حیدربابا چکدون منی گتیردون

یوردوموزا، یوامیزا یتیردون

یوسفوی اوشاق ایکن ایتیردون

قوجا یعقوب ایتمیشسمده تاپوپسان

قاوالیوب قورد آغزینان قاپوپسان

(۳)

گدنلرین یری بوردا گورونور

خانم ننم آغ کفنین بورونور

دالیمجادور، هارا گدیم سورونور

بالا گلدون، نیه بله گژ گلدون؟

صبریم سنن گوژلشدی سن گوژ گلدون

(۴)

من گؤردوگوم کروان چاتوپ کؤچیپدی

آیریلیغن شربتینی ایچیپدی

عمرموزون کؤچی بوردان گچیپدی

گچیپ گدیپ گدر گلمز یولارا

توزی قونوپ بو داشلارا کولارا

(۵)

بوردا شیرین خاطره لر یاتوپلار

داشلاریلان باشی باشا چاتوپلار

آشنالیغین داشین بیزدن آتوپلار

من باخاندا قاوزانیللار باخیللار

بیرده یاتوپ یاندریلار یاخیللار

(۶)

قبیله میز بوردا قوروپ اجاغی

ایندی اولموش قورد قوشلارون یاتاغی

گون باتاندا سؤنر بوتون چراغی

و بلدت لیس لها انیسٌ

الا الیعافیر و الا العیسٌ

(۷)

زمان گچیر افق لرده توز قالیر

کروان کیمی اوزاقلاردا توز سالیر

دومان گلیر یورکلری چولقلیر

یورک دیر زمان کچمه، آمان دور

کچنلرده گوزوم وار بیر دایان ، دور

(۸)

روزگارین دگیرمانی فیرلانیر

مخلوق اونون دیشلرینه تولانیر

باخ که گنه بشر نجه آلانیر

همیشه لیک شادلیق بیلیر اؤزینه

قبری گؤرور توز قوندورمور یوزینه

(۹)

کهنه لرین سور سموکی دارتلوپ

قورتولانون چول چوخاسی یرتلوپ

ملا ابراهیم لاپ اریوب قورتلوپ

شیخ الاسلام سهمان قالوپ قبراخدی

نوروز علی قاچاق گچیپ قوچاخدی

(۱۰)

عاهیلارون یتمش کفن چورودوپ

جاهیلاری دنیا غمی کریدوپ

قیز گلینلر ات جانلاری اریدوپ

رخشندهنین نوه دوتور الینی

ننه قزین کورکنی گلینی

(۱۱)

چوق شکری وار، گنه گلدوخ گوروشدوخ

ایتنلردن بیتنلردن سوروشدوخ

کوسموشدوخ، آلله قویسا باریشدوخ

بیرده گوروش قسمت اولا، اولمیه

عمرلرده فرصت اولا، اولمیه

(۱۲)

بوردا خیال میدانلاری گنیشدی

داغلار داشلار بوتون منله تانیشدی

گورجک منی حیدربابا دانیشدی

بو نه سسدر سن عالمه سالوپسان

گل بیر گورک اوزون هاردا قالوپسان

(۱۳)

کجاویله بو چایدان چوق گچمیشیک

بو چشمه لردن نه سولار ایچمیشیک

بو یونجالیقلاردا کسوب بیچمیشیک

چپیشلری قیدیخلیان گونلریم

چپیش کیمی اویناخلیان گونلریم

(۱۴)

بو خرمنده آرادان خیر اویناردیخ

جومالاشوب قاریشقا تک قایناردیخ

یواش یواش باخچالارا آغناردیخ

آغاجلاردان چلینک آغاج کسردیک

قوروخجونون قورخوسوندان اسردیک

(۱۵)

بو طوله ده ساری اینک دوغاردی

خانم نم اینکلری ساغاردی

آنا ایسی دام دیواردان یاغاردی

من بزوی قوجاقلاردیم قاشماسین

دیردی باخ بایدا دولسین داشماسین

(۱۶)

بو داملاردا چوخلی جزیخ آتموشام

اوشاقلارین آشیقلارین اوتموشام

قورقوشوملی سقه آلوپ ساتموشام

اوشاق نجه هیچ زادینان شاد اولار

ایندی بیزیم غمی دوتمور دنیالار

(۱۷)

مکتب قالیر اوشاقلار درس آلیللار

هی یازیللار هی پوزیلار، یالیللار

ملا ابراهیم اوزی اوی قالیللار

آما بیزیم یولداشلاردان قالان یوخ

بونلاردان بیر بیزی یادا سالان یوخ

(۱۸)

بیر وقتینده بو مکتب پرگار ایدی

بیر مسیب، بیر ممدسن وار ایدی

بیری خلفه، بیری ورزشکار ایدی

آخود بیزله اویناماغا گدردی

ازی بیزه اویناماق ارگدردی

(۱۹)

ددیم بالام او مدسن نولوپدی

معلوم اولدی طفیل جوان الوپدی

نه وار نه وار، بورنونان قان گلوپدی

بیر یل اسیر باخیرسان ممدسن یوق

بو کتده بیر بورون قانین کسن یوق

(۲۰)

دیم دیون مسیبه نه گلدی

غلام گوردوم آغلار گوزیله گلدی

دی اودا بهالیق دوشدی الدی

دیم یازیق بیزله حاصیل بلنلر

بیتمینده آجلارینان النلر

(۲۱)

بو مکتبده شعرین شهدین دادمشام

آخوندون آغزیندان قاپوپ اودمشام

گاهداندا بیر آخوندی آلادمشام

باشیم آغریر دیوپ قاچوپ گتمیشم

باخچالاردا گدوب گوزدن ایتمیشم

(۲۲)

آزاد اولاندا مکتبدن چخاردیخ

هجوم وروپ بیریبرین سخاردیخ

یولدا هر نه گلدی وروب یخاردیخ

اوشاق دیمه ایپین قرمیش دانا ده

بیر دانادا دیمه، اللی دانا ده

(۲۳)

ملک نیاز ایتگین گدوپ یوخ اولوب

امیر اصلان سکته ایله یخیلوب

هره قاچوپ بیر دره ده سیخیلوب

چرک غمی چیخوپ خلقین آینا

هر کس قالوب اوز جاننین هاینا

(۲۴)

کتدی یازیق چراغ تاپیر یاندیرا

گوروم سیزون برقوز قالسین آندیرا

کیم بو سوزی اربابلارا قاندیرا

نه دور آخر بو ملتین گناهی

دوتسون سیزی گوروم مظلوملار آهی

(۲۵)

هر نه آلیر بها وریر قیمتی

اوجوز فقط اکینچینون زحمتی

بیتندن آرتیق بیچنون اجرتی

کند اوشاقی گدیر یولدا ایشلیه

اوردا بلکه قندی تاپا دیشلیه

(۲۶)

کتدی گلین کیمی دنیانی بزر

اوز عورتی یاماخ یاماغه دوزر

ایگنه بزر خلقی ازی لوت گزر

ایندیده وار چرشابلاری آلباخدی

اوشاقلارون قیش پاچاسی چیلپاخدی

(۲۷)

بو باخچادا آش ترهسی اکردیک

هی سو آچوپ کردیه گوز تیکردیک

چیقماق همین دریپ آشا تکردیک

فینقلشلار قاشیقلاردان آسلانی

یاغلی دیسم قوری آغزون ایسلانی

(۲۸)

بو دشلرده قوزیلاری یایاردیخ

آخماسونلار اولدوز تکین سایاردیخ

قوش قوانی چکوب داشا دایاردیخ

قوش قوان دا ایله بیل که قاباندی

قورد اوزاقدان دیر بس که چوباندی

(۲۹)

خانم ننم ناخوش اولان ایلیدی

قیش وار ایکن کولکیدی، یلیدی

قیشدا چیخدی یاغیشیدی سلیدی

یوک یاپنی هی چاتیردوخ که گداخ

سل چیمخروب، مجبوریدوخ قیداخ

(۳۰)

نیسان دوشدی بیزده دوشدوخ یاغیشا

کیم باجارا سیللریله بوغیشا

هی دیردوخ بلکه یاغیش یغیشا

بالا کیشی فایطونچمیز گلمیشدی

امامیه قهوهسنده قالمیشدی

(۳۱)

بو زمیده گدوپ گوزدن اتردیک

تونقال قوروپ سوتوللری اتردیک

دیوپ گولمک مرادینه یتردیک

ایلده گولسون، مرادینه یتیشسون

یورکلرین یارالاری بیتیشسون

(۳۲)

خلورچیلر بوردا خلور داشیردی

بو کولوکدن الاخلار دیرماشیردی

سلر کیمی، نعمت آشوپ داشیردی

هر ایش دییدون هر کیمه گورردی

جان درمانی ایستییدون ورردی

(۳۳)

ایندی بشر آج قورد تکین اودوخوپ

چومبلنتی گوز قجردوپ دوروخوپ

باخیلار که گورسونر کیم سینخوپ

توکولسنلر اونون لشین یرتسونلار

هره بر دیش انسه سیندن قیرتسونلار

(۳۴)

حیدربابا سنده دفینه لر وار

داغلار ودیعه سی، خزینه لر وار

آما سنه بنزرده سینه لر وار

بو سینه لر داغلاریله دانشور

داغلار کیمی گوگلریله قونشور

(۳۵)

گور هاردان من سنه سالدیم نفسی

ددیم قیتر، سال عالمه بو سسی

سنده یاخشی سیمرغ ایتدون مگسی

سان که قاناد وردون یله نسیمه

هر طرفدن سس وردیلر سسیمه

(۳۶)

حیدربابا سنی وطن بیلمیشدیم

وطن دیوب باش گتوروپ گلمیشدیم

سنی گؤروب گؤزیاشیمی سیلمیشدیم

حلبو که لاپ غملی غربت سندیمیش

قارا زندان، آجی شربت سندیمیش

(۳۷)

.کیم قالدی که بذه بوغون بورمادی

آتدان آتدان بزه کلک قورمادی

بیر مرد اوغول بزه هاوار دورمادی

شیطانلاری قوجاقلیوب گزدیر سیز

انسانلاری ایاخلیوب ازدیر سیز

(۳۸)

دووار اوجالدی گون بیزه دوشمدی

زندان قارالدی گؤز گؤزی سشمدی

گؤندوز گؤزی منیم لامپام گشمدی

سلده باسدی اموز دولوپ گؤل اولدی

چوق یازیغین اوی چونوپ چول اولدی

(۳۹)

اول باشی مندن استقبال اتدیز

سونان چونوب ایشیمده اخلال اتدیز

اوز ظنوزجه استادی اغفال ایدیز

عیبی یوقدور کچر گدر عمردور

قیشدا چیخار، یوزی قارا کمردور

(۴۰)

منیم یولوم محبت جاده سیدی

سؤن سؤزلریم حقون اراده سیدی

محبتون رسالت وعده سیدی

یوخسا منده بیر کسیله غرض یوخ

سیاست آدلی منده بیر مرض یوخ

(۴۱)

حق نه دیور؟ کفره قارشی گتمیوز

نوردان چیقوب ظلمات ایچره ایتمیوز

فریلداغا فرفرا تک بتمیوز

گوردوزده که اولمادی کفرین دیبی

پولدا ورسه آلماغا تیکمیش جیبی

(۴۲)

شیطان بیزیم قیبله میزی چوندریب

آلله دین یولدان بیزی دوندریب

ایلانلی چشمه یه بیزی گندریب

منت قویور که آرخوز نهر اولوب

بیز گوروروک سولار بیزه زهر اولوب

(۴۳)

حیدربابا گلیلیخ دان نه چیخار

ظلمون اوین صبر و تحمل ییخار

درویش اولان صبرون الین برک سیخار

گل قیداخ چیقاق آقا دوزینه

گچاق گنه محبتون سوزینه

(۴۴)

دینه اوشاق بیربریله سازاولسون

بلکه بو قیش بیرده چونوب یاز اولسون

چای چمن لر اردک اولسون غاز اولسون

بیزده باخوب فرحلنوب بیر اوچاق

سنیق سالخاخ قانادلاری بیر آچاق

(۴۵)

بو باخچادان آلچالاری درردیک

قیش آدینا چیقوب دامدا سرردیک

هی ده چیقوپ یالانان چوندرردیک

قیش زومارین یایدا ییوب دویاردیق

بیر کلی ده منت خلقه قویاردیق

(۴۶)

اولر قالیر اوصاحبی یوق اوزی

اجاقلارین آنجاق ایشیلدیر گوزی

گدنلرین چوق قلیپدور سوزی

بیزدنده بیر سوز قالاجاق آی آمان

کیملر بیزدن سالاجاق آی آمان

(۴۷)

بیزدن سورا کرسیلرین تویندا

کندین ناغیلاریندا سوز سویندا

قاری نه نه نین چاخماغیندا قویندا

حیدربابا ازین قاتار سوزلره

عیشقی کیمی خمار ورر گوزلره

(۴۸)

عاشیق دیر بیر نازلی یار واریمیش

عشقیندن اودلانوب یانار واریمیش

بیر سازلی سوزلی شهریار واریمیش

اودلار سونوب اونون اودی سونمیوپ

فلک چونوپ اونون چرخی چونمیوپ

(۴۹)

حیدربابا آلچاقلارون کشگ اولسون

بیزدن سورا قالانلارا عشق اولسون

کشمشلرون گلنلره مشگ اولسون

اولادیمیز مذهبنی دانماسون

هر ایچی بوش سوزلره آلدنماسون