معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ وفایی شوشتری

ملا فتح‌الله وفایی شوشتری (زادهٔ ۱۲۰۸ شمسی در شوشتر، درگذشتهٔ ۱۳۰۳ شمسی در نجف) شاعر، صوفی و عارف قرن سیزدهم هجری بود. از حکیم وفائی شوشتری که در عصر قاجاریه می‌زیست چند اثر از جمله دیوان وفایی، سراج المحتاج، الطباق الذهب، شهاب ثاقب و رساله الجبر و التفویص بجای مانده است. کتاب دیوان وفایی در سال ۱۳۲۰ شمسی به چاپ رسیده و پس از آن به کوشش مهدی آصفی در سال ۱۳۷۸ شمسی بازنشر شده است. آثار وی از روی نسخهٔ آماده شده به همت مرکز تحقیقات رایانه‌ای حوزه علمیه اصفهان در گنجور در دسترس قرار گرفته است.

مدایح و مراثی

شمارهٔ ۱ - در مدح خواجه کاینات محمدبن عبدالله صلوات الله و سلامه علیه

شمارهٔ ۲ - در نعت پیامبر اکرم (ص) : روزگار از نکهت زلف نگارم عنبرین شد

شمارهٔ ۳ - تجدید مطلع : حلقه ی گیسوی آن شه عروة الوثقای دین شد

شمارهٔ ۴ - در تهنیت عید غدیر و مدح حضرت امیر (ع) : ساقی بریز باده مرا، هی به ساغرا

شمارهٔ ۵ - تجدید مطلع : ای با، قدم حدوث وجود تو همسرا

شمارهٔ ۶ - در مدح یعسوب دین امیرالمؤمنین (ع) : اگر مطرب آهنگ دیگر نمی زد

شمارهٔ ۷ - تجدید مطلع : علی گر، ز الاّ عَلَم بر نمی زد

شمارهٔ ۸ - در مدح مولای متّقیان امیرمؤمنان (ع) : ساقی به وصف لعل تو تا، می زنیم دم

شمارهٔ ۹ - در منقبت شاه ولایت علی علیه السلام : ای دلا منزل فراتر، بر کن از این خاکدان

شمارهٔ ۱۰ - در مدح ساقی کوثر امیرالمؤمنین علیه السلام

شمارهٔ ۱۱ - در مدح شاه خیبرگیر حضرت امیر (ع) : بازم آمد عشق یار، آهسته برزد حلقه بردر

شمارهٔ ۱۲ - در مدح شیر کردگار حیدر کرّار علی (ع) : چون ز تأثیر حمل تر، شد دماغ روزگار

شمارهٔ ۱۳ - تجدید مطلع : چون در آید حیدر کرّار، اندر کار زار

شمارهٔ ۱۴ - در مدح امیرمؤمنان علی علیه السلام : چه شود، زراه وفا اگر

شمارهٔ ۱۵ - در مدح و منقبت امیرمؤمنان علی علیه السلام

شمارهٔ ۱۶ - در مدح مولی الموحّدین امیرالمؤمنین علی علیه السلام

شمارهٔ ۱۷ - در مدح حضرت زهرا علیهاالسلام : دختر طبعم از سخن رشته به گوهر آورد

شمارهٔ ۱۸ - در مدح سبط اکبر حضرت امام حسن مجتبی (ع)

شمارهٔ ۱۹ - تجدید مطلع : شهی کز آستینش آشکارا دست یزدان شد

شمارهٔ ۲۰ - در مدح سالار شهیدان حضرت امام حسین (ع) : بهار است و کند جا، هرکسی در طرف صحرایی

شمارهٔ ۲۱ - تجدید مطلع : الا، نطقم نطاق شعر بست اکنون چو جوزایی

شمارهٔ ۲۲ - در مدح حضرت سجّاد (ع) : به هر دیار که زد عشق خیمه ی اجلال

شمارهٔ ۲۳ - در مدح حضرت موسی بن جعفر (ع) : عاشق آن باشد که چون سودا کند یکجا کند

شمارهٔ ۲۴ - تجدید مطلع : همچو احمد سیر در قوسین و اوادنی کند

شمارهٔ ۲۵ - در مدح ثامن الائمه حضرت رضا (ع) : جمال آن پری بی پرده تا از پرده پیدا شد

شمارهٔ ۲۶ - تجدید مطلع : شهنشاهی که مرآت مثال الله علیا شد

شمارهٔ ۲۷ - در منقبت حضرت رضا (ع) و اظهار اشتیاق زیارت آن بزرگوار

شمارهٔ ۲۸ - در مدح حضرت رضا (ع) و تقاضای صله : ای منبع فتوّت و ای معدن کرم

شمارهٔ ۲۹ - در مدح حضرت رضا (ع) : ای خاک طوس چشم مرا، توتیا تویی

شمارهٔ ۳۰ - تجدید مطلع : ای آنکه در طریق هدی رهنما تویی

شمارهٔ ۳۱ - قصیده در مدح و منقبت حضرت صاحب الزمان (عج)

شمارهٔ ۳۲ - تجدید مطلع : چو گشت رایت دارای روزگار عیان

شمارهٔ ۳۳ - در مدح حضرت زینب سلام الله علیها : نمی دانم چه بر سر خامه ی عنبر فشان دارد

شمارهٔ ۳۴ - در مدح حضرت ابوالفضل (ع) : امید راستی از چرخ کجمدار مدار

شمارهٔ ۳۵ - تجدید مطلع : شها تو ماهی و مهرت به دل گرفته قرار

شمارهٔ ۳۶ - تجدید مطلع دوم : سمند کین چو بتازی به رزم حیدروار

شمارهٔ ۳۷ - در شهادت حضرت ابوالفضل (ع) : طبعم به هر ترانه نوای دگر زند

شمارهٔ ۳۸ - تجدید مطلع دوم : عبّاس اگر که دست به شمشیر بر زند

شمارهٔ ۳۹ - در مدح و منقبت و ذکر شهادت حضرت علی اکبر (ع)

شمارهٔ ۴۰ - تجدید مطلع : خواهد اگر، به جلوه آن روی منوّر آورد

شمارهٔ ۴۱ - در شهادت حضرت علی اکبر (ع) : باز این سرِ سودایی ام با عشق همسر آمده

شمارهٔ ۴۲ - در رشادت و شهادت حضرت مسلم (ع) : کسی کو با بتی شیرین زبان همراز و همدم شد

شمارهٔ ۴۳ - تجدید مطلع : به حکم شاه دین بر کوفه رفتن چون مصمّم شد

شمارهٔ ۴۴ - در شهادت حضرت قاسم (ع) : زبان خامه در این داستان بود الکن

شمارهٔ ۴۵ - در مدح و مرثیه بزرگان دین علیهم سلام الله

شمارهٔ ۴۶ - در مصیبت سالار شهیدان (ع) : باز از نو خامه همچون نی نوا سر می کند

شمارهٔ ۱ - در مدح خواجه کاینات محمدبن عبدالله صلوات الله و سلامه علیه

تا که خدایی کند خدای محمّد (ص)

دست من و دامن ولای محمّد (ص)

روضه ی رضوان و حور و جنّت و غلمان

روز جزا کمترین عطای محمّد (ص)

عاجز و محتاج و دردمند و فقیرند

هر دو سرا، بر در سرای محمّد (ص)

مهرومه و عرش و فرش و لوح و قلم را

بود و بقا باشد از بقای محمّد (ص)

قصه ی «لولاک» را بخوان که بدانی

خلقت افلاک را برای محمّد (ص)

حجر و حطیم و صفا و مروه و زمزم

جمله گواهند بر صفای محمّد (ص)

گرچه بسی نارساست خلعت امکان

بر شرف قامت رسای محمّد (ص)

داد، به امکان شرف از آنکه خدا بود

عاشق و مشتاق بر لقای محمّد (ص)

عالم ایجاد، روز و شب همه خوانند

هر که به آئین خود ثنای محمّد (ص)

بدر، به هر مه هلال می شود از آن

تا که شود نعل کفش پای محمّد (ص)

عارف کامل کسی بود، که شناسد

قدر محمّد ز اوصیای محمّد (ص)

نیست وفایی «وفایی» ار، نسپارد

جان زوفا بر سر وفای محمّد (ص)

شمارهٔ ۲ - در نعت پیامبر اکرم (ص)

روزگار از نکهت زلف نگارم عنبرین شد

گیتی از عکس رخش رشک نگارستان چین شد

توده ی غبرا، ملوّن از شقایق گشت و سنبل

ساحت گلشن مزیّن ز ارغوان و یاسمین شد

جویباران ز آب باران بهاری همچو کوثر

آبها شیرین و صافی هر طرف چون انگبین شد

هست از یُمن قدوم آن نگار عنبرین مو

کاین چنین روی زمین چون روضه ی خُلدبرین شد

در، بهای یکسر مویش نباشد هر دو گیتی

قیمت خاک کف پایش بهشت و حور عین شد

وصل لعل شکّرینش در زبان دارم که گویی

نظم شیرین روان بخشم چو لعل شکّرین شد

خامه ام مانا، کلیم الله را ماند که اینسان

مطلعی نو چون ید بیضا برونش ز آستین شد

از پی نعت رسولم تا بُراق طبع زین شد

طایر عقلم دلیل راه چون روح الامین شد

گر نباشد جذبه یی در کار و عشقی در سر از وی

بر مقامش کی برد، پی گرچه ز ارباب یقین شد

هست احمد با احد در هر صفت یکتا ولیکن

این دوئیت در حقیقت کامل از یک اربعین شد

قرنها پیش از وجود عالم و آدم نبی بود

او نبوّت داشت کادم در میان ماء وطین شد

اوست دست کردگار و دست دست اوست بالله

گر شنیدی خاک آدم با، ید قدرت عجین شد

گرچه آخر از همه پیغمبران آمد ولیکن

علّت ایجاد خلق اوّلین و آخرین شد

شرع او متقن بود مانند عهد لایزالی

دین و آئینش بسی محکم تر، از عرش برین شد

چون تمام رحمت حق در وجودش گشته مضمر

لاجرم شخص شریفش رحمةٌ للعالمین شد

عقل کل نفس مشیّت مبدء فیض نُخستین

مظهر حق سیّد لولاک خیرالمرسلین شد

ایزدش در بزم قُرب کبریایی برد، انسان

تا گذشت از قاب قوسین بلکه با وی همنشین شد

قصّه ی معراج را تقریر نتوانم ولیکن

طالب و مطلوب را، دانم که در یکجا قرین شد

بیم تکفیر ار نبودی اقتران این و آن را

بی تأمّل گفتمی کاین عین آن، آن عین این شد

از چه معشوق، ازل بی پرده گردید آشکارا

گرنه عشقش پرده افکن زان جمال نازنین شد

گر نبودی او نبودی حرف توحیدی به عالم

در تجلّی شاهد توحید را عشقش معین شد

لا و الاّیی نبودی گر نبودی ذات پاکش

حرف استثنایش اندر حفظ حق حصنی حصین شد

از پی نعت جلالش مطلعی از شرق طبعم

همچو خورشید جمالش آشکارا و مبین شد

شمارهٔ ۳ - تجدید مطلع

حلقه ی گیسوی آن شه عروة الوثقای دین شد

طُرّه ی نیکوی او حبل المتینی بس متین شد

این عجب نبود، که نبود سایه سرو قامتش را

زانکه خورشید و مه اندر سایه ی سروش مکین شد

ماهتاب از صیقل نعل نعالش یافت پرتو

آفتاب از پرتو روی بلالش خوشه چین شد

تا سرایم مدح آن شه از زمین و آسمانم

صد هزاران آفرین بر خامه ی سحر آفرین شد

قصّه ی شقّ القمر نبود عجب از قدرت او

قدرتش را، می سزد گفت از بلالش این چنین شد

هرکسی را، بوذرش خواهد ز آذر، می رهاند

این عجب نبود اگر آن شه شفیع المذنبین شد

یک نگاه لطف از سلمان او شد بر سلیمان

کش چنین دیو و دد و جنّ و پری زیر نگین شد

گر، بر ابراهیم بن آذر گلستان گشت آذر

بود از آن کش نور احمد آشکارا، در جبین شد

پور عمران ذرّه یی از خاک پاک آستانش

داشت بر کف کش ید بیضا برون از آستین شد

وصف قدر ذات او بالاتر است از هرچه گویم

مدحتش این بس که دامادش امیرالمؤمنین شد

آن امیرالمؤمنینی کش گروهی در خدایی

می ستایند، او محمّد را وصیّ و جانشین شد

یا اباالقاسم به حق هر دو سبط و حق زهرا

هم به حق مرتضی انکو امام راستین شد

راست گویم شد «وفایی» در معاصی قامتش خم

زیر بار معصیت از لطف عامت مستعین شد

از معاصی توبه امّا از مظالم چاره نبود

هم مگر انعام عامت باید آنها را، ضمین شد

کافری را گر، ز رحمت دست گیری می تواند

او شفاعت خواه خلق اوّلین و آخرین شد

من که مدّاح توام دیگر چه غم دارم به عالم

هرکه مدّاح تو شد دیگر، نمی باید غمین شد

جز غم فرزند دلبندت حسین آن شاه بی کس

کز سموم تشنگی در سینه آهش آتشین شد

تا قیامت داغم، از بی یاری و تنهایی او

کاندران دشت بلا، در ناله ی هل مِن معین شد

بعد قتل نوجوانان چون نبودش یار و یاور

تا شود او را معین بی تاب زین العابدین شد

نیزه بر کف همچو آه بی کسان برخاست از جا

لیکن او از ضعف بیماری نگون اندر، زمین شد

با محمّد (ص) من چگویم سرگذشت کربلا را

آنچه بر فرزند دلبندت حسین از ظلم و کین شد

در زمین کربلا، شد بر حسینت ظلم چندان

آنچنان ظلمی که شمر از کرده ی خود شرمگین شد

تشنه لب کشتند آن دریای فیض رحمت حق

آنکه خود لب تشنگان را، معنی ماء معین شد

شمارهٔ ۴ - در تهنیت عید غدیر و مدح حضرت امیر (ع)

ساقی بریز باده مرا، هی به ساغرا

هی شعله زن به جانم وهی بر دل آذرا

زان باده یی که خورد از آن باده جبرئیل

تا شد امین وحی خداوند اکبرا

زان باده یی که آدم از آن توبه اش قبول

زان باده یی که نوح شد از وی مبشرا

زان باده یی که قطره یی از وی به جام ریخت

گلشن نمود، آذر بر پور آذرا

زان باده یی که موسی عمران ز جرعه یی

در دست او عصا شد درّنده اژدرا

زان باده یی که عیسی مریم چو خورد از آن

مستانه شد مصاحب خورشید انورا

ساقی بده چمانه چمانه سبو سبو

زان باده ی مغانه به آهنگ مزمرا

بی پرده ریز، باده به ساغر دما دما

هی ده به یاد دوست پیاپی مکرّرا

از باده کن حدیث و حکایت به جان دوست

هی کن دماغ مجلسیان را، معطّرا

این باده چیست دانی یا سازمش بیان

کز دل رود قرار و پرد، هوش از سرا

این باده هست مقصد و مقصود اولیا

این باده هست در خور سلیمان و بوذرا

این باده هست مطلب و منظور مصطفی

این باده هست شُرب مدام پیمبرا

مقصود من زباده بود حب مرتضی

سرّ خدا، علی اسدالله حیدرا

هی هی کنونکه عید غدیر خُم است قُم

خُم خُم بیار، باده نخواهیم ساغرا

از روی باده پرده برافکن ز رُخ نقاب

تا پرده افکنیم ز راز مسّترا

اندر غدیر خم خبر آمد ز کردگار

بر مصطفی که ای به همه خلق مهترا

البّته باید ایندم حقّ را کنی عیان

یعنی کنی علی را، بر خلق ظاهرا

در نصب وی بکوش چو فوریست امر حق

می باید از جهاز شتر ساخت منبرا

بر دست گیر دست یدالله و گو به خلق

کاین بر شماست سیّد و سالار و سرورا

برگوی با، اکالب از صولت هژبر

بنمای بر ثعالب فرّ غضنفرا

برگو به مؤمنان همه شادی کنند و ناز

بر کوری دو چشم حسود بد اخترا

بندم زبان خامه ز تقدیر این سخن

کان بس بود مفصّل و دفتر محقّرا

یک ذرّه از محبّت حیدر، به روز حشر

با، جرم انس و جنّ همه گردد برابرا

حُبّ علی اگر، به دل کافر اوفتد

گردد شفیع یکسره بر اهل محشرا

با حنظل ار، محبّت حیدر شود قرین

شکّر شود چو حنظل و حنظل چو شکّرا

کمتر سخای او به جهان رزق ممکنات

کمتر عطای او به جزا، حوض کوثرا

فرخنده مطلعی شده طالع ز طبع من

یا حبّذا، بسان درخشنده اخترا

شمارهٔ ۵ - تجدید مطلع

ای با، قدم حدوث وجود تو همسرا

وی صادر نُخست تویی اصل مصدرا

بالله پس از خدا، تو خداوند عالمی

نه غالی ام ترا و نه منکر، به داورا

در حیرتم خدا، به چه می شد شناخته

گر شخص کامل تو نبودیش مظهرا

بالله که واجب است وجود تو در جهان

ورنه چگونه گشتی واجب مصوّرا

هم دست کردگاری و هم روی کردگار

هم سرّ کردگاری و هم روی داورا

در تیغ آبدار تو هست آتشی نهان

کان را، کسی نداند جز عمرو کافرا

دارد کتاب فضل تو چندین هزار، باب

یک باب از آن بیان شده در باب خیبرا

وصف تو نیست رجعت خورشید ز آسمان

مدح تو، نی دریدن در، مهد اژدرا

با، یک اشاره شیر فلک بردری زهم

زیر و زبر کنی به هم این چرخ چنبرا

حکم قضا، به امر و رضای تو برقرار

کار قَدر، به حکم تو گردد مقدّرا

بی حکم تو نمیرد، یک نفس در جهان

بی امر تو نزاید، یک طفل مادرا

بی اذن تو نبارد، یک قطره بر زمین

بی رأی تو نیاید از بحر گوهرا

بی لطف تو نروید، یک گل ز گلستان

بی مهر تو نباشد در باغ ضیمرا

بی امر تو نریزد، یک برگ از درخت

بی حکم تو نخیزد یکمو به پیکرا

بی یاد تو نجنبد، جنبنده یی ز جا

بی قهر تو نسوزد سوزنده اخگرا

یک شمه یی ز خُلق تو هر هشت باغ خُلد

یک ذرّه یی ز مهر تو هر هفت اخترا

یا مظهرالعجایب و یا مرتضی علی

خواندن ترا، به یاری از هر چه بهترا

هستم دخیل قنبرت ای شاه لافتی

فریادرس تو ما را، فضلاً لقنبرا

شاها امیدوار چنانم که خوانی ام

از سلک چاکران غلامان این درا

گر شعر من قبول تو افتد، مرا رسد

فخر ار، کنم به اهل دو عالم سراسرا

به به چه خوش بود، که بخوانند دوستان

این شعر را، پس از من تا روز محشرا

کز، زنگ قنبر آید و هم از حَبش بلا

از روم هم مُهیب و «وفایی» ز شوشترا

دانم که این نه حدّ من است و نه جای من

لیکن اگر تو خواهی از اینم فزونترا

بعد از ثنا، به یاد من آمد حسین تو

آن تشنه لب شهید، به خون غرقه پیکرا

لب تشنه بود، بر لب آب فُرات و بود

آب فرات یکسره اش مهر مادرا

بی کس حسین، غریب حسین، بینوا حسین

نه مادرش بسر، نه پسر، نی برادرا

امّا برادرش سرو دستش ز تن جدا

عبّاس تشنه کام علمدار لشگرا

امّا پسر که بود، شبیه پیمبرا

شد پاره پاره از دم شمشیر و خنجرا

کردند تشنه لب همه اصحاب او شهید

از کوچک و بزرگ چه اکبر چه اصغرا

اموالشان تمام به تاراج کینه رفت

از گوهر و لباس و زر و زیب و زیورا

زینب کجا و مجلس آل زنا کجا

زینب کجا و بزم یزید ستمگرا

شمارهٔ ۶ - در مدح یعسوب دین امیرالمؤمنین (ع)

اگر مطرب آهنگ دیگر نمی زد

چو نی بر دل و جانم آذر نمی زد

به نی گر، نمی بود دمساز لعلش

دو صد طعنه بر تنگ شکر نمی زد

لبش همچو قند مکرّر نبودی

گرش بر لب نی مکرّر نمی زد

نمی کرد اینگونه مست و خرابم

اگر دمبدم دم به مزمر نمی زد

گر، از شور شیرینی نی نبودی

مرا این چنین شور بر سر نمی زد

دل زار چون زر، نمی گشت خالص

گر، آذر، به قلب مکدّر نمی زد

گر، از من نمی آمدی بوی عشقی

دل چون سپندم به مجمر نمی زد

بلی فیض عشق ار نبودی کلامم

به هر قلب چون سکّه بر زر نمی زد

برآن عاشقم من که گر او نبودی

خدا نقش این چار دفتر نمی زد

علی آنکه گر قدرت او نبودی

کس این خیمه بر چرخ اخضر نمی زد

خدا را خدایی نمی گشت ظاهر

گر او نعره ز الله اکبر نمی زد

شمارهٔ ۷ - تجدید مطلع

علی گر، ز الاّ عَلَم بر نمی زد

به جز حرف لا از کسی سر نمی زد

یکی بودن حق نبود آشکارا

به عمرو ار، که تیغ دو پیکر نمی زد

زبان خدا بود در هر مقامی

به جز آن زبان حرف داور نمی زد

نمی بود معراج را، قدر چندان

علی حرف اگر با پیمبر نمی زد

در اسری بس اسرار پنهان نبی را

عیان کرد و از پرده سر بر نمی زد

عجب تر، که حیدر در آن شب به احمد

به جز حرف خود حرف دیگر نمی زد

پی دفع شکّ خدائیست ورنه

نبی بانگ بر، وی برادر نمی زد

به عالم نمی بود ز اسلام نامی

اگر گردن عمرو کافر نمی زد

نمی شد حصین حصن دین گر، زمردی

قدم بر در حصن خیبر نمی زد

چنان کند، در را از آن حصن سنگین

که گر، حلم او حلقه بر در نمی زد

زمین را، هم از جا بکند و فکندی

به جایی که مرغ نظر پر نمی زد

زمین بود چون فلک بی بادبانی

به رویش گر، از حلم لنگر نمی زد

گر، از بیم صمصام آن شه نبودی

بسر چرخ از مهر مغفر نمی زد

بُدی جای سلمان و بوذر، در آذر

گر او خود، به سلمان و بوذر نمی زد

اگر پشت گرم از ولایش نبودی

قدم پور آذر، در آذر نمی زد

نمی کرد اگر جای در جان ایشان

ز افلاکشان خیمه برتر نمی زد

نمی گشت همدستش ار، پور عمران

چنین دست در حلق اژدر نمی زد

گر، از شوق دیدار قنبر نبودی

بهشت اینقدر، زیب و زیور نمی زد

یقین کعبه تا حشر بتخانه بودی

قدم گر، به دوش پیمبر نمی زد

نبودی نبی را نبوّت مسلّم

به روز غدیر، ارکه منبر نمی زد

پیمبر، پیمبر نبودی اگر خود

پی نصیبش آن روز افسر نمی زد

اگر پیک یزدان نمی آمد آندم

نبی دم ز راز مستّر نمی زد

اگر فیض عشقش به هرجا نبودی

«وفایی» قدم سوی شوشتر نمی زد

اگر شور عشق تو در، نی نبودی

قلم یکقدم روی دفتر نمی زد

نمی بود اگر صبر و حلم تو ای شه

عدو آتش کینه بر در نمی زد

ز آتش عدو گر، نمی سوخت آن در

به کرب و بلا شعله اش در نمی زد

خیام حرم را، به آن آتش کین

در آن روز شمر ستمگر نمی زد

چگویم من از سرگذشت حسینش

که آن سر جدا از بلا، سر نمی زد

به حالش قضا و قدر در تعجّب

که تن از قضای مقدّر نمی زد

اگر شور شهد شهادت نبودی

حسین حنجر خود، به خنجر نمی زد

در آن روز اگر تشنه لب جان ندادی

کسی ساغر از حوض کوثر نمی زد

حسین گر قبول شفاعت نکردی

کسی سوی جنّت قدم بر نمی زد

نمی اوفتاد ار، علمدارش از پا

لوای شفاعت به محشر نمی زد

دوبیتی کنم وام از آن کس که روحش

به جز در هوای حسین پر نمی زد

«به قربان آن کشته کز روی غیرت

به خون دست و پا زیر خنجر نمی زد»

«به جز تیر پرّان در آن دشت هیجا

به دور سرش طایری پر نمی زد»

شمارهٔ ۸ - در مدح مولای متّقیان امیرمؤمنان (ع)

ساقی به وصف لعل تو تا، می زنیم دم

ما را، بریز باده به پیمانه دمبدم

زان باده یی که در خُم وحدت بود مدام

برجان زند شرار و ز خاطر برد الم

بر، شوره زار اگر بچکد سنبل آورد

جغد، ار، خورد همای شود، بی زیاد و کم

ضحّاک اگر خورد چو انوشیروان شود

غمناک اگر بنوشد فارغ شود ز غم

چون بولهب به پایه ی این باده پی نبرد

تبّت یداش پایه به هم ساخت منهدم

این باده را ندانم دانی که نام چیست

یا آنکه همچو زلف خود آشفته یی به هم

گر با خبر نئی به تو می سازمش بیان

تا غنچه ی لبت شود از شوق مُبتسم

هشدار جان فدای لب باده نوش تو

هشدار، دل فدایی آن زلف خم به خم

تعبیر از او به نفس ولایت نموده اند

جز این این به نامهای دیگر خوانده اند، هم

یعنی اگر نبودی این باده در میان

بودیم تا ابد همه در ظلمتِ عدم

ساقی بده چمانه چمانه سبو سبو

زان باده ی مغانه به آواز زیر و بم

گر، می کنی عنایت و زان باده می دهی

پُر کن ز جام مصطفوی نی ز جام جم

تا جرعه یی بنوشم و در عین بیخودی

در ملک جان به خدمت جانان زنم قدم

گویم که ای وجود تو سرمایه ی وجود

ای باعث تمامی اشیا، زبیش و کم

نظم سپهر و مهر و مه و عرش و کاینات

اینها همه به حکم تو گردیده منتظم

ای مایه ی جلال که در پیش رفعتت

پُشت سپهر، از پی تعظیم گشته خم

از شرق طبع من زده سر مطلع دیگر

چون قرص آفتاب بدین نیلگون خیم

ای آنکه چون تو نامده از مکمن عدم

همسر بود حدوث وجود تو با قِدم

نابرده پی به ذات تو گفتند اینکه تو

هستی خدا، شدی به خدایی تو متّهم

گر، پی برند بر صفت ذات پاک تو

غیر از قصور خویش نبینند لاجرم

می ماند دست قدرت یزدان در آستین

گر، از عدم نمی زدی اندر جهان قدم

ای ممکن الوجود، که چون واجب الوجود

هر ممکن از وجود تو موجود و منعدم

چیزی که نیست امر تو تقدیر، گفت لا

امری که هست حکم تو گوید قضا، نعم

پیغمبران به حبل تو دارند اعتصام

کرّوبیان به ذیل تو هستند معتصم

چون کاتب ازل قلم صُنع بر گرفت

دیباچه ی وجود، به نام تو زد رقم

گر خوانمت خدا، نه خدا مظهر خدا

هستی نبی نه بلکه ورا، صهر وابن عمّ

ای شیر کردگار، که در عهد عدل تو

باز از خُمام و شیر، ز آهو نموده رم

در دشت کارزار تو از خون کشتگان

چیزی دیگر نروید جز شاخه ی بقم

زآنرو شده است هیئت تیغت به شکل لا

تا نفی شرک سازد، با پیکر دودم

کاووس کی به خرگه تو کمترین غلام

جمشید جم به درگه تو کمترین خِدم

دست من است و عروه ی حُبّ تو یا علی

روزی که عروه ها، همه گردند منفصم

شاها «وفایی» از تو نخواهد به غیر تو

چیز دیگر از آنکه تویی سابغ النّعم

مأوای دوستان تو در روضة النعیم

مثوای دشمنان تو فی النّار والظّلم

ای شیر کردگار بدین شوکت و جلال

بودی کجا که رفت بر، اولادت این ستم

آتش زدند یکسره بر خیمهایشان

مرعی نداشت هیچ کسی حُرمت حرم

آن دختران که عترت پاک پیمبرند

بر اشتر برهنه ببین با هزار غم

دستی بزن به حلقه ی دروازه ی دمشق

می کن بسان خیبرش ای شاه منهدم

شمارهٔ ۹ - در منقبت شاه ولایت علی علیه السلام

ای دلا منزل فراتر، بر کن از این خاکدان

غیر قُرب دوست دیگر هرچه باشد خاکدان

از خودی یکدم مجرّد، شو زهستی بی نشان

بگذر از خود یک زمان کز، بی نشان یا بی نشان

بی نشان شو در، بر آنان که خود از نفی خویش

بی نشان را دیده با چشم حقیقت بی نشان

گر تویی در قید هستی نیستی از اهل دل

ور تویی در بند تن محرومی از اسرار جهان

رو سراسر، نور شو از خودپرستی دور شو

تا دهندت جا، میان دیدگان چون کامران

گر بقا خواهی فنا باید شد اندر حُسن دوست

کاین فنا باشد بقایی به زملک جاودان

تا به کی در فکر جاهی بالله اینجا هست چاه

چند اندر قید دونانی برای یک دونان

نان و جاهت هر دو مقسومند از روز ازل

بی سبب خود را، چه اندازی به رنج و اندهان

لذّتی در ترک لذّت هست کان ناید به وصف

ترک این لذّات کن چندی برای امتحان

آزمودم عزّت دنیا سراسر ذلّت است

چشم بگشا سر بر آر، آخر از این خواب گران

راحت نایاب باطل را چه می جویی عبث

بالله این نامیست کز وی نیست در عالم نشان

گیرمت راحت میسّر شد چه می سازی به مرگ

راحت دنیا نمی ارزد، به مرگ ناگهان

هست بنیاد جهان بر آب و خواهد شد به باد

در هوا، یا آب کی مرغی ببندد آشیان

مال دنیا مار و گنجش رنج راحت محنت است

جاه او چاه است و شربت ضربت و سودش زیان

خود در آخر موجب خفقان دل خواهد شدن

گرچه در خاصیّت اوّل خنده آرد زعفران

حالیا از دیگران عبرت نمی گیری مگر

عاقبت عبرت تو خواهی شد برای دیگران

خود سلیمان دستگاهش یک زمان بر باد رفت

گرچه تخت و بخت او بر باد، می گشتی روان

از سفاهت چند می جویی ثمر از شاخ بید

بالله ار جز تلخ کامی حاصلی یابی از آن

این شجر جز تلخ کامی ها، نمی بخشد ثمر

بس خطرناک است این باغ و بهار و بوستان

دست زن باری به دامان تولّای علی

تا کشاند زین خطرهایت سوی دارالامان

بهر تو داده است دنیا را، سه بار آن شه طلاق

کی نکاحش کرد تا باشد طلاقی در میان

گر نکرد آن شاه دنیا را، حرام از بهر تو

پس چرا از وی نگیری کام در روز و شبان

بگذر از این شوی کش کو همچو تو چندین هزار

کشته و ناداده کام هیچ یک زان شوهران

جان فدای همّت والای آن شه کز نُخست

خود ندادش کام دل با آنکه بودش رایگان

از همه عالم قناعت کرد او با نان جو

بُد غذایش نان جو قسّام رزق انس و جهان

از جهان گردید قانع بر، مرّقع جامه یی

لیکن از کمتر عطایش کسوت خلق جهان

باز از نو مطلعی از شرق طبع روشنم

همچو مهر خاوران شد آشکارا و نهان

ذرّه یی از قدرت او خلق این نُه آسمان

نی غلط گفتم که باشد آسمان و ریسمان

فیض مطلق جلوه ی حق اصل عنوان وجود

عین ایمان محض دین یعنی امیر مؤمنان

مصدر ایجاد و اصل واحد و سرّ وجود

مشرق صبح ازل شام ابد، را پاسبان

شاه اقلیم ولایت آنکه در عهد الست

با، ربوبیّت گه میثاق آمد هم عنان

کاف کن بانون نگشتی تا ابد هرگز قرین

گر وجودش را، نمی بودی به هستی اقتران

آنکه چون مام مشیّت شد ز قدرت حامله

زاد، در یک بطن او را با نبوّت توأمان

گر ولایت با نبوّت نیست توام پس چرا

لعنت حق گشت واجب بر فلان و بر فلان

لامکان از پای پیغمبر گرفت ار، زیب و فر

دوش پیغمبر ز پای اوست رشک لامکان

نقش جای پایش از مُهر نبوّت برتر است

گر نبودی او نبوّت را نبودی عزّوشان

چون محمّد در شب معراج شد مهمان دوست

شد علی در بزم قُرب دوست او را میزبان

آیة الکبری که اعظم تحفه ی آن دوست بود

بود روی میزبان کز دیدنش شد شادمان

ای فدای ذات آن ممکن که آمد از نُخست

غیب محض و ذات واجب را وجودش ترجمان

او یدالله است و جنب الله و سرّ کردگار

اوست وجه الله و عین الله و هم سمع و لسان

از عبودیّت که باشد سربسر عجز و نیاز

گشت آثار ربوبیّت از او ظاهر چُنان

کش یکی خواند خدا و دیگری مرد خدا

شد وجود واجبش پیرایه ی شکّ و گمان

مقصد اصلی اگر شخص شریف او نبود

روح آدم خود، نمی گردید در قالب روان

کشتی نوح نبی گر یافت از طوفان نجات

طُرّه ی گیسوی قنبر بود او را، بادبان

چونکه ابراهیم بود از شیعیانش زان سبب

آتش سوزان بر او گردید رشک گلستان

در میان شیعه با عرش علا، فرقی که هست

از ثری تا، بر ثریّا از زمین تا آسمان

تا قیامت آرزومندند موسی و شعیب

کز برای بوذرش باشند، راعی و شبان

ای امیرمؤمنان ای دست و شمشیر خدا

از تو می جویم امان زین فتنه ی آخر زمان

دارم امّید آنکه گردد سرّ یزدان آشکار

ز آستین دست خدا گردد هویدا و عیان

تا جمال حق شود از پرده ی غیب آشکار

از قدوم خود جهان پیر را سازد جوان

آنکه از تأثیر شمشیرش شود معدوم کفر

وز وجود واجبش ایمان بماند جاودان

تا سراسر پر نماید این جهان از قسط و عدل

تا ز قطع دابر ظالم شویم الحمد خوان

تا نماند در همه آفاق آثار نفاق

پُر شود عالم ز ایمان قیروان تا قیروان

تا بدل گردد به دین آوازه ی فسق و فجور

تا که گر در، نی دمند آید از آن بانگ اذان

ای «وفایی» آخر عمر است پیر افشانیی

در ره عشقش به هستی پا بزن دستی فشان

کامران گشتی به مدحش چون تو در پایان عمر

دارم امّید آنکه بعد از مرگ باشی کامران

شمارهٔ ۱۰ - در مدح ساقی کوثر امیرالمؤمنین علیه السلام

سقاک الله ای ساقی نیک منظر

بده می چه می زان می روح پرور

چه می زان مئی کاورد نور در دل

چه می زان مئی کافکند شور بر سر

از آن می که سلمان از آن شد مسلمان

از آن می که ایمان از او یافت بوذر

بکن بیخود و مستم آنسان که هرگز

نگردم خبردار، ز آشوب محشر

نماند مرا هیچ امّید و بیمی

که جا در بهشتم بود یا در آذر

ببخشای چندان تو بر یاد مستان

از آن آب سوزان وزآن آتش تر

از آن آب سوزان بشوییم عصیان

وزان آتش تر بسوزیم کیفر

لبالب بکن ساغر هستی ام را

از آن می که آرد، به دل مهر حیدر

علیّ ولی منبع فیض یزدان

ولیّ خدا، چهر پاک پیمبر

علی راکب دلدل برق جولان

علی صاحب ذوالفقار دو پیکر

علی آنکه لاهوتیان راست مرشد

علی آنکه ناسوتیان راست رهبر

علی مظهر قدرت حیّ سبحان

علی زور بازوی شرع پیمبر

به هر فعل فاعل به هر امر، آمر

بود، گرچه مشتق ولی هست مصدر

براندازه ی خلعت انّمایی

امام به حق زیب محراب و منبر

به زور یداللّهی آن شیر یزدان

چنان کند در، را ز باروی خیبر

که گر، دست خود سوی بالا فشاندی

نشاندی مر، این حصن فیروزه را، در

الا، ای امین خداوند اکبر

رسول خدا را، وصیّ و برادر

تویی بر همه خلق عالم مقدّم

قِدم با حدوث تو بوده است همسر

صفات الهی همه در تو مدغم

جلال خدایی همه در تو مضمر

تویی علّت غایی آفرینش

بود آفرینش طفیل تو یکسر

غرض ذات پاک تو از ما سوی الله

عرض ما سوی الله و ذات تو جوهر

به دریای علم خدا، ناخدایی

به نُه فلک افلاک هستی تو لنگر

تویی باب ابواب علم لدنّی

نبی شهر علم و تو آن شهر را، در

قضا و قدر بی رضایت به گیتی

نباشد مصوّر، نگردد مقدّر

تویی آنکه در، بدو ایجاد عالم

به دست تو شد خاک آدم مخمّر

ز تیغ کجت راست شد رایت دین

وزان بیرق کفر آمد نگون سر

ز بوی تو یک شمه هر هشت جنّت

به وصف تو یک آیه این چار دفتر

ز جود تو یک قطره هر هفت دریا

ز نور تو یک ذرّه این هفت اختر

نُه افلاک سرگشته بر گرد کویت

بگردند مانند گویی محقّر

به حکم تو گردند این هفت آباء

به امر تو باشند این چار مادر

ز مهر و ز قهر تو این ماه گردون

گهی هست فربه گهی هست لاغر

گر، از قصر جاه تو سنگی بغلطد

زُحل را پس از قرنها بشکند سر

به عشق و تولّای تو کوه و صحرا

یکی پای برگل یکی شور بر سر

«وفایی» سگ آستان تو خواهد

که در آستان تو باشد نه شوشتر

در آن آستانی که جبریل خادم

در آن آستانی که میکال چاکر

امیراً کبیراً علیماً خبیراً

به هرچیز هستی تو دانا و رهبر

تویی غالب کلّ غالب چرا شد

حسین تو مغلوب قوم ستمگر

خبرداری ای شاه از نور عینت

حسین آن شهید به خون غرقه پیکر

پی از قتل سلطان دین شمر بی دین

چه گویم چه کرد آن لعین بداختر

زد آتش خیام حرم را و افکند

زنان اندر آزار و طفلان در آذر

کشید از سرا پرده بیرون زنانی

که بودند ناموس پاک پیمبر

شمارهٔ ۱۱ - در مدح شاه خیبرگیر حضرت امیر (ع)

بازم آمد عشق یار، آهسته برزد حلقه بردر

تا، به رویش در گشودم بر گرفتم تنگ در بر

با وجود آشنایی خویش را بیگانه کردم

گفتمش گم کرده ای ره ای به هر راهی تو رهبر

گفت ره را، گم نکردستم تو خود کردی فرامش

عهد پیشین را و کردی خویش را حیران و مضطر

عذرها، آوردمش عذری نشد از من پذیرا

عجزها و لابه کردم می نکرد او هیچ باور

زاری و عجز و تضرّع خاکساریّ و تواضع

هرچه افزونتر، زمن شد می شدش قوّت فزونتر

هر چه گفتم من نه مرد عشقم از اهل دمشقم

گفت نی نی دانمت هستی «وفایی» زاهل شوشتر

گفتمش پیر و حزینم عشق را، باید جوانی

گفت می آرم نشاط و نوجوانی را، من از سر

هرچه کردم عجز و زاری التماس و بیقراری

کاین حزین ناتوان را این زمان بگذار و بگذر

گفت بگذار این سخنها بگذر از این مکروفن ها

تا به کی زین ما و من ها، می کنی جان را مکدّر

گفتمش من لایق و قابل نیم این موهبت را

گفت این در، جز قبول او ندارد شرط دیگر

عرصه بر من تنگ شد احوال را دانی چسان بود

او بسان شیر غرّان من چو مور لنگ لاغر

تاخت بر ملک وجودم ساخت ویران هست و بودم

بر فلک افراخت دودم بر دلم افروخت آذر

فارغم کرد از من و ما، از غم دنیا و عقبی

کرد جانم را مصفّا، ساخت قلبم را منوّر

گفتمش ای عشق والا، مرحبا اهلاً و سهلا

ای تو از هر چیز احلی وی تو از هر چیز برتر

گرچه هستی اصل ناکامی ولیکن باشد از تو

عیش ها یکجا مهیّا، کام ها یکسر میسّر

آفرین ای عشق مقبل آفت غم راحت دل

از تو آسان هرچه مشکل وز تو زیبا هرچه منکر

از تو رنگین چهره ی گل وز تو شیدا، جان بلبل

وز تو مشگین جُعد سنبل وز تو دلکش زلف ضیمر

پرتو اندازی الا، ای عشق اگر، بر شوره زاری

بردمد زان شوره زاران تا ابد نسرین و نستر

قُرب ده سال است باشد بی توام ای عشق جانان

ساغر دل خالی و پُر چشم و لب خشکیده و تر

مر مرا، در عین دلگیری نمودی دستگیر

دادی الفت اندر این پیری میان ما و دلبر

دلبر و دلدار و دلجو آن مه واللّیل گیسو

هل اتی خو والضّحی رو مظهر دادار داور

مظهرش گفتم از آن رو تا که از حرفم بری بو

کش توان گفت «انّهُ هو» با همان معنای دیگر

آهن اندر آتش، آتش نیست امّا هست آتش

امتحان را، دست برزن گر، نمی داریش باور

اوست علم و اوست عامل اوست فعل اوست فاعل

اوست امرو اوست امر، اوست صادر اوست مصدر

صد هزاران عالم و آدم سزد، مر قدرتش را

تا، زنو ایجاد گرداند اگر باشد مقدّر

بر زمان حکمش روان انسان که گر خواهد نماید

خود مؤخّر را، مقدّم یا مقدّم را مؤخّر

خیمه ی اجلال را چون بر زند قنبر به جایی

عرش اعظم را محدّب می شود آنجا مقعّر

آیه ی تطهیر آمد از پی پیرایه او را

ورنه بوده است او ز اوّل طاهر و طُهر و مطهّر

ساقی کوثر امیر مؤمنان مصباح ایمان

شیر و شمشیر خدا، میر هدی ضرغام و حیدر

من که تفسیر «سقاهم ربُّهم» یا رب ندانم

لیک می دانم علی را، صاحب و ساقی کوثر

آنکه اندر، لیل ظلما راکع و سجّاد و بکّاء

وانکه اندر، روز هیجا صف کش و صفدار و صفدر

آنکه در محراب طاعت خاضع و مسکین و خاشع

وانکه اندر، حرب مرحب شیر مغضب لیث قسور

مرحبا، مرحب کشی کز تاب تیغ آبدارش

مرحب و مرکب به خاک افتاد و از جبریل شهپر

کی حصین می گشت حصن دین و محکم باب ایمان

آن در سنگین نمی کَندی اگر، از حصن خیبر

آنچنان برکند با قهرش که گر، می خواستی او

می نشاندی بر در دروازه ی ملک عدم در

کز عدم ننهد قدم دیگر کسی در ملک هستی

تا نیاید هرگز از آن در، بدر یکنفس کافر

«لافتی الاّ علی لاسیف الاّ ذوالفقارش»

از احد آمد بشأن اندر اُحُد چون شد مظفّر

تا شود همرنگ با، حزبش به جنگ بدر و احزاب

آسمان پوشید ز انجم جوشن و از مهر مغفر

عمرو کافر کشتن او را نیست مدحی یا ثنایی

آنکه می باشد به امرش هست و بود عمرو کافر

تیغ لا شکلش به نفی کفر و در اثبات ایمان

کرد در عالم بلند آوازه ی الله اکبر

از ازل با تیغ خونریزش اجل همراز و همدم

تا ابد با طایر تیرش قدر، هم بال و هم پر

از گل آدم گُل رویش نه گر منظور بود

تیره خاکی را، ملایک سجده کی کردند یکسر

ساحلی از بحر جودش گر نبودی کوه جودی

تا قیامت نوح در کشتی به طوفان بودی اندر

پور آذر گر که سرگرم از ولای او نبودی

کی شدی برداً سلاماً آذرا، بر پورآذر

گر، نمی فرمود «اَقبل لاتخف» بر پور عمران

تا ابد، می بود ولی مدبراً، از بیم اژدر

پور مریم گر نمودی مرده را خود زنده از دم

بود از آندم کش دمیدی ایلیا در جیب مادر

بود او با، هر نبی در سرّ و با احمد به ظاهر

گر نبودی او نبودی هیچ یک ز ایشان پیمبر

از پی رفع خیال «لم یلد لم یولد» است این

کش نبی «کفواًله» گردید و می خواندش برادر

کشتی هستی به دریای عدم نابود گشتی

هستی او گر، در این دریا نمی افکند لنگر

گوهر تاج ولایت شاه اقلیم هدایت

کز عبودیّت شدش ملک ربوبیّت مسخّر

چون منی کی می توان مدح و ثنا کردن شهی را

کش خدا مدّاح و قرآن مدح و راوی شد پیمبر

یا امیرالمؤمنین یا ذالکرم یا شاه مردان

ای به هر دردی تو درمان وی به هر سرّی تو رهبر

صد هزارم غم به قلب بی سکون گردیده مدغم

صد هزار آذر، به جان بیقرارم گشته مضمر

دارم آذرها، به جان غم ها، به دل یکسرنهانی

نیست هرگز چاره آنها را، نه با زور و نه با زر

زور و زر، هرگز نگرداند شقاوت را سعادت

جز تو قادر بر تصرّف کیست اندر عالم زر

این شقاوت را مبدّل بر سعادت کن بزودی

حقّ احمد حقّ زهرا، حرمت شبیّر و شبّر

هر بلایم بر سر آید یکسر از لاوبلی شد

گیرم اینجا بگذرد چون بگذرد فردای محشر

یا علی این یک غمم باشد ز غمهای نهانی

هیچ یک ز آنها نباشد برتو پنهان و مستّر

دارم امّید و تمنّا از تو در دنیا و عقبی

لطف و احسان جود و اعطا، هی پیاپی هی مکرّر

شمارهٔ ۱۲ - در مدح شیر کردگار حیدر کرّار علی (ع)

چون ز تأثیر حمل تر، شد دماغ روزگار

عطسه یی برزد زمین بیرون شد از مغزش بخار

باد نوروزی وزید، اندر، به کوه و باغ و راغ

فرّ فیروزی ز هر سو شد به عالم آشکار

از نهیب فوج فروردین سپهسالار دی

شد گریزان از گلستان با هزاران زینهار

از پی آرایش چهر عروسان چمن

سوی گلشن شد روان مشّاطه ی باد بهار

گسترید از سبزه در صحن چمن دیبای چین

آکنید از لاله در جیب دمن مشک تتار

باغ شد از ارغوان چون روضه ی خرّم بهشت

راغ شد از اقحوان چون طاق این نیلی حصار

چشم نرگس شد چو چشم گل عذاران دلفریب

جعد سنبل شد چو موی لاله رویان مشکبار

غنچه از هر سو نگون آویخته مینا مثال

لاله از هر جا دهان را، بر گشاده جام وار

گر نه گل حرف اناالحق بر زبان خویش راند

از چه رو گردیده چون منصور، آویزان به دار

از وفور رنگهای مختلف اندر چمن

مردم نظّاره را، مدهوش سازد کوکنار

ز انبساط مقدم گل پای کوبان گشت سرو

وز نشاط صوت بلبل دست افشان شد چنار

ناربُن را حیرت افزا، بین که آمد این شجر

اخضر از سر تا بپا وز پای تاسر، عین نار

چون نکیسا فاخته بر سرو آمد نغمه سنج

باربد، سان سارو صُلصُل در نوا، بر شاخسار

بس هوا، صیقل گری بنموده سطح آب را

عکس بوی گل توان دیدن میان آبشار

شبنم از بس می چکد از هر طرف بر روی گل

رشته ی بلّور، را ماند تو گویی نوک خار

در چنین روزی نمی باید نشستن تلخ کام

در چنین فصلی نمی بایست ماندن دل فکار

ساقیا مُل بی تأمّل ده که اندر فصل گل

از خرد بیگانه یی گر بر نشینی هوشیار

خاصه اکنون کز ورود موکب اردیبهشت

چون بهشت جاودان جان پرور آمد مرغزار

پند من بشنو گرانجانی مکن از جای خیز

سر، سبک ساز از غم دیرینه یعنی می بیار

آفت غم راحت جان مایه ی عیش و سرور

تلخ چون پند خردمندان ولیکن خوشگوار

اینکه می گویند، می آرد خِلل در کار عقل

این سخن افسانه دان گر عاقلی باور مدار

می چه می آن می که شد آرام جانهای نژند

می چه می آن می که شد درمان دلهای فکار

می چه می آن می که گر، نوشد جنین اندر رحم

دختر ار، باشد پسر گردد، پسر شیر شکار

می چه می آن می که گر ریزند در کام رضیع

گردد از تأثیر آن در شیرخواری شیرخوار

می چه می آن می که سازد، در شجاعت مور را

آنچنان کز مار بتواند در آوردن دمار

می چه می آن می که گر، یکقطره در کام نهنگ

ریزی از دریا، شتابد بیخود اندر کوهسار

می چه می آن می که گر، یکجرعه در حلق پلنگ

در، رسد از کوه سازد جانب دریا گذار

می کدامین می، می وحدت کزان می مصطفی

قرنها بوده است پیش از می گساران می گسار

مقصد و مقصوم از می چیست حُبّ مرتضی

آنکه آمد هل اتی در شأن او از کردگار

وصف قدرش را، سرایم من چسان کش حق سرود

«لافتی الاّ علی لاسیف الاّ ذوالفقار»

از سنان و از سه نان مُلک و مَلک تسخیر اوست

قوت و قوّت را تماشا کن که چون آرد، به کار

گر خداوند جلالش عزم خلاّقی کند

خلق سازد عالم و آدم هزار اندر هزار

گر که جبریل خیالش بال بگشاید زهم

جبرئیل از جبرئیلی کردن آید شرمسار

پرتو لطف جمیلش شد دلیل جبرئیل

ورنه کی کردی خدا او را امین و راز دار

قابض الارواح تیغش را چو عزرائیل دید

جان ستانی را گرفت از قبضه ی او مستعار

گرنه میکائیل دستش قاسم الارزاق شد

هست میکالش چرا در خوان احسان ریزه خوار

گر که اسرافیل تکبیرش دمد در صور دهر

کفر از او معدوم و ایمان یابد ازوی انتشار

آدم علمش تجلّی گر کند ابلیس را

سجده بر خاک آورد از روی عجز و انکسار

نوح لطفش گر بسازد کشتی از بهر نجات

جای آب آتش اگر باشد توان کردن گذار

آدمیّت بین که نوح و آدم اندر کوی او

در قرین قُرب حق هستند از قُرب جوار

آدم اندر خاک کویش شد قرین قُرب حق

آدمی را آدمیّت این چنین آید، به کار

گر خلیل الله تسلیمش در آذر پا نهد

دوزخ ار، باشد کند او را، سراسر لاله زار

یوسف حُسنش اگر از چهره برگیرد نقاب

صد هزاران یوسف صدیقش آید بنده وار

با کلیم الله کلام الله را نسبت خطاست

چون سخن با، هم سخن دارند فرق بیشمار

آنکه در سینا سخن می گفت با موسی علیست

منکر ار، باور ندارد این سخن باور مدار

نسبتش دادم به عیسی مرتعش شد عقل و گفت

هست عیسی بی شفای او مریض رعشه دار

احمد معراج عشقش در نگنجد در خیال

نازک است از بس سخن باید نمودن اقتصار

عشق می باید که تا یابد رموز عشق را

ای «وفایی» عقل را نبود، به کوی عشق بار

از برای مصرع اعدای او باید زنُو

یک دو مصرع آورم چون ذوالفقارش آبدار

شمارهٔ ۱۳ - تجدید مطلع

چون در آید حیدر کرّار، اندر کار زار

آن زمان معلوم گردد قدرت پروردگار

دشمنش از خوف رو آرد، به اصلاب از رحم

بر سبیل قهقرا، سوی عدم سازد فرار

بلکه آنسوتر گریزد از عدم صد ساله ره

زانکه می داند عدم را اوست صاحب اختیار

هادی بُختی بختش گر بخواهد از عدم

می کشاند صد چو این عالم قطار اندر قطار

ای که مهرت دوستان را، معنی نعم المأب

ای که قهرت دشمنان را، آیت بئس القرار

جان فدای لعل جان بخشت که گفتی حاضرم

بر سر هر مؤمن و کافر، به وقت احتضار

شوق دیدار تو شیرین ساخت تلخی های مرگ

ز انتظار مرگ ما مُردیم اینک زنده زار

در حیات و در ممات و برزخ و حشر و صراط

هرکجا باشد، به دیدار توایم امّیدوار

تا همی دانند آذر ماه را، بعد از ابان

تا همی گویند آید از پس نیسان ایار

باغ عمر دشمنانت را نباشد جز خزان

راغ عیش دوستانت را نباشد جز بهار

شمارهٔ ۱۴ - در مدح امیرمؤمنان علی علیه السلام

چه شود، زراه وفا اگر

نظری به جانب ما کنی

که به کیمیای نظر مگر

مس قلب تیره طلا کنی

یمن از عقیق تو آیتی

چمن از رُخ تو روایتی

شکر از لب تو حکایتی

اگرش چو غنچه تو واکنی

به شکنج طُرّه ی عنبرین

که به مهر چهر تو شد قرین

شب و روز تیره ی این حزین

تو بدل به نور و ضیا کنی

بنما، ز پسته تبسّمی

بنما، ز غنچه تکلّمی

به تکلّمی و تبسّمی

همه دردها تو دوا کنی

تو مراد من تو نجات من

به حیات من به ممات من

چه زیان کنی چه ضرر، بری

که برآوری و عطا کنی

تو شه سریر ولایتی

تو مه منیر هدایتی

چه شود، گهی به عنایتی

نگهی به سوی گدا کنی

تو چرا، الست بربّکم

نزنی بزن که اگر، زنی

ازل و ابد همه ذرّه ذرّه

پر از صدای بلا کنی

ز غمم چرا نکنی رها

و اگر کنی فمتی متی

که زبطن حوت بسی رها

تو چو یونس بن متی کنی

تو شهی شهان همه چاکرت

تو مهی مهان همه بر درت

که شوند قنبر قنبرت

تو قبول اگر، ز وفا کنی

تو به شهر علم نبی دری

تو ز انبیا همه برتری

تو غضنفری و تو صفدری

چو میان معرکه جا کنی

تو زنی به دوش نبی قدم

فکنی بتان همه از حرم

حرم از وجود تو محترم

ز صفا صفا تو صفا کنی

تو چه صادری تو چه مصدری

تو چه جلوه یی و چه مظهری

که هم اوّلی و هم آخری

همه جا تو کار خدا کنی

ز حدوث چتر و علم زنی

قَدم از قِدم به عدم زنی

ز عدم تو نقش و رقم زنی

و بنای هر دو سرا کنی

من اگر خدای ندانمت

متحیّرم که چه خوانمت

که اگر خدای بدانمت

تو بری شوی و ابا کنی

تو تمیز مؤمن و کافری

تو قسیم جنّت و آذری

که سعید را تو جزا، دهیّ

و عنید را تو جزا کنی

شب و روز، را تو مقدّری

تو مدبّری تو منوّری

که مساء را تو کنی صباح

و صباح را تو مسا کنی

به خدا «وفایی» با خطا

همه خوف او بود از بداء

که مباد دست رجای او

ز عطای خود تو جدا کنی

دو جهان شود همه کربلا

ز فغان و ناله چو در عزا

گذری به عرصه ی نینوا و

بسان نی تو نوا کنی

ز جگر تو نعره ی حیدری

ز غم حسین چو برآوری

ز خروش و ناله تو عرش و فرش

تمام کرب و بلا کنی

شمارهٔ ۱۵ - در مدح و منقبت امیرمؤمنان علی علیه السلام

ساقیا بیا ز آفتاب می

می نما تو هی ذرّه پروری

هی بده مرا از ره وفا

کاسه ی زری آب آذری

آفتاب را در پیاله کن

هی پیاله را رشک لاله کن

خود به نام ما این حواله کن

زُهره را بده دست مشتری

رطل و جام ده هی به کام ده

هی به روز ده هی به شام ده

بر خواص ده بر کرام ده

بر دوام ده نی به سرسری

دختر رزان شد به ما حرام

پیر می فروش داده این نظام

بهر این عوام باده خلّری

بهر ما کرام باده کوثری

یک سبو به من ده ز قعر دن

در عوض بگیر جان و دل ز من

تا دهم به باد این غبار تن

بر فلک نهم پای از ثری

جان نثار آن لعل شکّری

دل فدای آن زلف عنبری

هان بیار از آن آب آذری

هی مرا رهان خود ز سرسری

بالله آمدم زین خودی به تنگ

خود به کیش عشق این جنونست و ننگ

می بیار هی با نوای چنگ

تا مگر شوم خود ز خود بری

در هوای می عمر گشت طی

ساقیا بیار شطّ و دجله هی

تا که افکنم خود به بحر می

تا در آن کنم من شناوری

یک غدیر خم بود در جهان

صد خُم و غدیر شد از او روان

هر خُمی از آن آمد احمدی

هر غدیر از آن گشت حیدری

جان نثارت ای ساقی ازل

دل فدایت ای باقی ابد

تا ابد ز تو مر، مرا رسد

هی وظیفه و هی مقرّری

بی توام به جان نیست خرّمی

فی المثل اگر هست یکدمی

هی به دل کند باد نشتری

بر جگر کند آب خنجری

یا علی بکن در دلم مقرّ

ده به جان من قوّت دیگر

زانکه در ولا نیست معتبر

فربهی تن یا که لاغری

یا علی مدد از تو می رسد

تا ابد همی یا علی مدد

کز ازل مرا نیست تا ابد

جز تو حافظی جز تو ناصری

ای حدوث تو همدم قدم

ای وجود تو سابق از عدم

ای به ممکنات ز بیش و کم

داده حق ترا حکم داوری

من خدای را خود ندیده ام

بر خدایی ات زان گُزیده ام

یا قبول کن آنچه دیده ام

یا مرا بده چشم دیگری

خود تو گفته یی من خدا نیم

ورنه من ترا خود نصیری ام

من نه زاهدم من نه دیری ام

عاشقم ترا چون تو دلبری

گر تو ممکنی ور تو واجبی

کی شناسمت من به واجبی

کس نداندت رتبه جز نبی

هرچه خوانمت زان تو برتری

مشتبه شوی کی تو با خدا

حق و مشتبه این سخن چرا

حق نمی شود مشتبه به ما

چون خدای را خود تو مظهری

ای به مصطفی یار و هم زبان

ای لسان حق را تو ترجمان

ای به حقّ تو خلق بدگمان

در خدایی ات جمله منظری

ای مخاطب از حق به یا علی

خطبه های حق از تو منجلی

از مقام خود کن تنزّلی

تا ترا کند عرش منبری

قدر و جاه تو نیست سرسری

هرچه گویمت زان تو برتری

هم فلک ترا کرده قنبری

هم ملک ترا کرده چاکری

ای ز نور تو طور مندکی

از طفیل تو عالم اندکی

جز تو سوی حق نیست مسلکی

هم تو ناظری هم تو منظری

هم تو حاضری هم تو ناظری

هم تو امری و هم تو آمری

هم تو فعلی و هم تو فاعلی

هم تو صادری هم تو مصدری

هم تو قادری هم تو قاهری

هم تو راحمی هم تو غافری

هم تو باطنی هم تو ظاهری

هم تو اوّلی هم تو آخری

هم تو کعبه ای هم تو قبله ای

هم تویی صفا هم تو مروه ای

هم تو حجری و هم تو زمزمی

هم تویی منی هم تو مشعری

هم به انبیا جمله رهبری

هم به اوصیا جمله سروری

هم خدای را عین و مظهری

هم رسول را بار و یاوری

در شجاعت و در دلاوری

می رسد ز حق برتو وز نبی

مرحبا از آن قتل مرحبی

آفرین از آن فتح خیبری

عمرو عبدود با همه یلی

روبرو چو شد با تو یا علی

جوشنش به بر کرد چادری

مغفرش به سر کرد معجری

من نکرده ام شاعری شعار

بهر سیم و زر یا که افتخار

زد چو بر سرم عشق هشت و چار

خویش را زدم من به شاعری

من «وفایی ام» مادح شما

دارم آرزو باشدم رجا

کزره وفا با همین ولا

سازی ای شها مدفنم غری

شد حسین تو کشته ی جفا

شد سرش جدا لیکن از قفا

من چگویمت سرّ ماجرا

چون تو واقفی چون تو مخبری

زیور زنان رفت سربسر

برده کوفیان هرچه سیم و زر

خود به جا نماند بهرشان مگر

کام خشگی و دیده ی تری

شمارهٔ ۱۶ - در مدح مولی الموحّدین امیرالمؤمنین علی علیه السلام

از هلال عید دوش ابرو کمان کرد آسمان

تا به ابروی تو ماند کج کمان کرد آسمان

تا قیامت شد ز خجلت با سیه رویی قرین

مهر خود تا با مه رویت قران کرد آسمان

یوسف حُسن ترا، تا پیر زال چرخ دید

حلقه ی مه را، کلاف ریسمان کرد آسمان

تا زشغل شیر گیری لحظه یی غافل شوند

خواب را، شب برغزالانت شبان کرد آسمان

چون قمر در عقرب زلف رُخت در هر مهی

از پی تشبیه تصویری عیان کرد آسمان

پرتوی از مهر رویت تافت اندر کاخ من

ای عجب ما را، زمین چون آسمان کرد آسمان

آرزویم را، برآورد و مرادم را بداد

کوکبم را، سعد و عیشم رایگان کرد آسمان

آسمان با اینکه از ناکامی ما کامجوست

خویش را ناکام و ما را کامران کرد آسمان

آسمان در هر وجودی مایه ی حُزن و غم است

در وجود ما اثر چون زعفران کرد آسمان

رشوتم داد آسمان از خوف این تیغ زبان

تا نگویم من چنین یا آنچنان کرد آسمان

من رهین رشوه ی او نیستم امّا حکیم

خود نگوید که فلان یا بهمدان کرد آسمان

یا خوشان خوش، ناخوشان را ناخوش و ناسازگار

در مزاج نارضامندان زیان کرد آسمان

آسمان مقهور و مجبور است در، ادوار خویش

چند گویی آسمان کرد آسمان کرد آسمان

آسمان را نیست تأثیری مؤثّر، دیگریست

تهمّت است این گر کسی گوید فلان کرد آسمان

در جهان نبود مؤثّر جز خداوند جهان

آسمان را، هم خداوند جهان کرد آسمان

آن خداوندی که اسم اعظمش باشد علی

مر، خداوندیش صدبار امتحان کرد آسمان

ردّ شمسش را نمود و باز هم خواهد نمود

حکم او در هر زمان برخود روان کرد آسمان

از نهیبش سر برآرد چون ز مغرب آفتاب

آن زمان باید مکان در لامکان کرد آسمان

صولجان قدرتش تا بهر خلقت شد بلند

خود چو گوی اندر خم آن صولجان کرد آسمان

تا شود، بر پرچم چتر جلالش آستر

خویش را، بر شکل چتر و سایبان کرد آسمان

بیضه، زرّین جوجه سیمین آورد از ماه مهر

تا به زیر قاف قصرش آشیان کرد آسمان

خون خصم از میغ تیغش تاکه باریدن گرفت

تیغ خود، در میغ از بیمش نهان کرد آسمان

تا که همرنگ غلامانش شود با صد نیاز

خویشتن بر آستانش پاسبان کرد آسمان

دلدش را داد میکائیل کیل از سُنبله

مُشتی از وی ریخت نامش کهکشان کرد آسمان

شکلی از نعل سمندش تا کند شاید بیان

با هلال و خوشه ی پروین بیان کرد آسمان

بس طریق بندگی پیمود تا از مهر و ماه

خویش را، در فوج او صاحب نشان کرد آسمان

خیر و شرّ، مهر و وفا نیک و بد و جور و جفا

ای «وفایی» تهمّت است این کاسمان کرد آسمان

آسمان رسواست بی تقصیر و بی جرم و خطا

چون تو هم از روز اوّل این زیان کرد آسمان

رعد را، می دانی امّا سرّ او را باز دان

کز بلای کربلا از دل فغان کرد آسمان

برق باشد یک شرار، از شعله ی آه حسین

کان شرار از سینه ی سوزان عیان کرد آسمان

آسمان باران همی بارد ولی تا روز حشر

گریه ها باشد که بر لب تشنگان کرد آسمان

روز عاشورا، مگر نشنیده یی این ماجرا

خاک می افشاند و خون از دل روان کرد آسمان

جامه زد، در نیل ماتم تا قیامت زین عزا

زیر بار غم قدی همچون کمان کرد آسمان

شمارهٔ ۱۷ - در مدح حضرت زهرا علیهاالسلام

دختر طبعم از سخن رشته به گوهر آورد

بهر طراز مدحت دخت پیمبر آورد

دختر از این قبیل اگر هست هماره تا ابد

مادر روزگار، ای کاش که دختر آورد

آورد از کجا و کی مادر دهر این چنین

فاطمه یی که مظهرش قدرت داور آورد

چونکه خداش برگُزید از همه ی زنان سزد

جاریه و کنیز او ساره و هاجر آورد

پایه ی قدر وجاهش ار، خواست کند کسی بیان

حامل عرش، عرش را پایه ی منبر آورد

حق چو ندید همسرش در همه ممکنات از آن

لازم و واجب آمدش خلقت حیدر آورد

چونکه به خدمتش ملک فخر کنند بایدی

بوالبشر از نتاج سلمان و اباذر آورد

ذوق «وفایی» از تواش بود حلاوت این چنین

کز، نی، کلک صفحه را، معدن شکّر آورد

بهر طلوع انجم اشک عزاش بایدی

اختر طبع من ز نو مطلع دیگر آورد

آه از آندمی که او روی به محشر آورد

جامه ی نور دیده ی خویش ز خون تر آورد

لرزه به عرش کبریا، رعشه به جسم انبیا

اوفتد آن زمان که او بر کف خود سر آورد

ناله ی وا حسین از او سر زند آنچنان کزان

گوش تمام اهل محشر، زفغان کر آورد

مادر اکبرش ز پی مویه کنان بسان نی

ناله و بانگ یا بنیّ در صف محشر آورد

روز جزا، شود ز سر شور قیامت دیگر

چون ز جفا بُریده سر، قامت اکبر آورد

رشته ی جان انس و جان بگسلد آن زمان که آن

کاکل غرقه خون و آن جُعد معنبر آورد

شافع عرصه ی جزا، اوفتدش ز کف لوا

بیرق واژگون چو عبّاس دلاور آورد

ناید اگر شفاعت آن روز به خونبهای او

کیست که ایمنی در آن ورطه ز آذر آورد

هست «وفایی»اش امّید آنکه به جروز رستخیز

از اثر شفاعتش چهره منّور آورد

شمارهٔ ۱۸ - در مدح سبط اکبر حضرت امام حسن مجتبی (ع)

نه هرکس شد مسلمان می توان گفتش که سلمان شد

کز اوّل بایدش سلمان شد و آنگه مسلمان شد

نه هر سنگ از بدخشان است لعلش می توان گفتن

بسی خون جگر باید که تا لعل بدخشان شد

جمال یوسف ار داری به حُسن خود مشو غرّه

صفات یوسفی باید ترا تا ماه کنعان شد

اگر صد رستم دستان به دستان دست و پا بندی

به مکر و حیله و دستان نشاید پور دستان شد

نمی شاید حکیمش خواند هرکس لافد، از حکمت

که عمری بندگی باید نمود آنگاه لقمان شد

سرت سودایی دنیا و خود در فکر دستاری

کز اوّل فکر سر باید شد آنگه فکر سامان شد

مرا از وعده ی حور و قصور، اغوا مکن واعظ

بهشت بی قصور من حریم قُرب جانان شد

ولیّ ذوالمنن یعنی حسن آن خسرو خوبان

که هرچیز از عدم با قدرتش ممکن در امکان شد

نه حبّش باعث جنّت نه بغضش موجب نیران

که حبّش محض جنّت گشت و بغضش عین نیران شد

وجودش واجب ممکن نما در عالم خلقت

ولی در صورت واجب در این عالم نمایان شد

گهی می خوانمش ممکن گهی می دانمش واجب

نه ممکن هست و نی واجب که هم این است و هم آن شد

به صولت بود چون حیدر، به هیئت همچو پیغمبر

ولیّ حضرت داور، مدار دین و ایمان شد

به قدرت دست او معجزنما چون احمد مرسل

به قوّت پنجه اش مشکل گشا چون شیر یزدان شد

ستایش کردش آدم تا که آدم شد در این عالم

هوایش نوح بر سر داشت تا ایمن ز طوفان شد

چو نامش حرز جان بنمود پور آذر، از آذر

نه بس ایمن شد از آذر، بر او آذر گلستان شد

چو با صوت حسن «انّی اناالله» گفت موسی را

فراز طور سینایش زجان عمری ثناخوان شد

همین صوت حسن بودش که گردید از شجر پیدا

همین نور حسن بودش که اندر طور تابان شد

به وصف ذات پاکش بازم ازنو مطلعی دیگر

ز شرق طبع همچون اخگر تابنده رخشان شد

شمارهٔ ۱۹ - تجدید مطلع

شهی کز آستینش آشکارا دست یزدان شد

به خاک آستانش حضرت جبریل دربان شد

وجودش در تجلّی از عدم باشد بسی اقدم

حدوثش در حقیقت با قِدم یکرنگ و یکسان شد

زهی سودای باطل کی توانم مدح آن شاهی

که مدّاحش خدا، راوی پیمبر مدح قرآن شد

چنین شاهی که خلقت شد جهان یکسر به فرمانش

ببین کاهل جهان را عاقبت در تحت فرمان شد

مگو انصار و یاری داشت آن مظلوم بی یاور

که هرجور و جفایی شد بر او ز انصار و یاران شد

ز ناچاری به بیعت داد دست آن شاه بی لشگر

چو یک انسان نبودش یاور آخر کارش اینسان شد

مگو بیعت که از شمشیر خوردن صعب تر بودش

چو او با زاده ی سفیان قرین عهد و پیمان شد

مگوئید آب کز آتش بسی سوزنده تر بودش

همان آبی کزان مرغ دلش در سینه بریان شد

چرا ناید مرا خوناب دل از دیده بر دامن

که در یک آب خوردن خون دل او را به دامان شد

دو سبط مصطفی دادند جان از آب و بی آبی

ز بی آبی حسین امّا حسن از آب بی جان شد

حسین پیش از شهادت گر نشان تیز شد امّا

حسن بعد از شهادت نعش پاکش تیرباران شد

حسین را، گر علی اکبر شد از جور خسان کشته

حسن هم قاسمش پامال از سمّ ستوران شد

«وفایی» گر، زغمهایش بگوید تا صف محشر

بیان کی می تواند، زان یکی از صد هزاران شد

شمارهٔ ۲۰ - در مدح سالار شهیدان حضرت امام حسین (ع)

بهار است و کند جا، هرکسی در طرف صحرایی

نئی از بلبلی کمتر در افکن شور و غوغایی

کبوتروار، هوهو کن برآر از سینه هی هایی

و یا، کوکو چه قمری زن به یاد سرو بالایی

بکن این شور و غوغا را، دلا در عهد برنایی

وگرنه چون خزان عمر شد از عهد بر، نایی

فغان و زاری بلبل ببین وقت سحر با گل

که دارد با دو صد غلغل ز وصل گل تمنّایی

همه عمرت به باطل رفت پس کو حاصل ای غافل

چرا، بذری نمی پاشی در این مزرع به دانایی

همه دانند بی باران نروید در چمن ریحان

تو تا کی از سحاب دیدگان اشکی نپالایی

تعلّق های تن از قُرب جانان کرده محرومت

تو خود را چون کنی در غلّ، شکایت از که بنمایی

رها کن این تن خاکی که اصل تست افلاکی

تویی مصداق «کرّمنا» که پور پاک بابایی

ترا «انّی انا الله» می رسد از خود به خود، هر دم

برای روشنایی در شب تار، ار برون آیی

در این دار، ار، ز دار خودپرستی وارهی ای دل

تو چون عیسی زگردون بگذریّ و عرش پیمایی

تو تا کی از فنا و نیستی ترسان و لرزانی

مترس ای دل به دین احمدی نه کیش ترسایی

فنا، عین بقا و نیستی هستی بود بالله

ولی این را، نمی دانی تو تا مغرور دنیایی

ترا، تجرید می باید که توحیدت ز دل زاید

به کلّی از هوی بگذر که نوشی جام صهبایی

چه جامی و چه صهبایی چه توحیدی چه تجریدی

تو نشنیدی مگر نامی که می گویند مینایی

می صاف محبّت نوش باد، آن می گساران را

که در میخانه ی توحید مخمورند و شیدایی

همه از باده ی حُبّ حسینی تا ابد سرخوش

به راه حق گذشته از سر هستی به یکجایی

ز هفتاد و دو خُم روز دهم این باده ی گلگون

چنان جوشید کز جوشش همه گشتند دریایی

همه فانی ولی باقی چو بوی گل به پیش گل

همه چون سرو سر سبزند و همچون لاله حمرایی

بی حُبّ حسین بود آنچه کردند آن وفا کیشان

تولاّی حسین توحید محض آمد به تنهایی

من از عشق و تولاّی نبی بر، وی بدانستم

که جز عشق و تولاّی حسین نبود تولاّیی

همه پیغمبران یکسر بنوشیدند از این ساغر

که هریک را بود در سر، به قدر خویش سودایی

محمّد عقل کلّ ختم رسل چون عرش پیما شد

ز شور باده ی حبّ حسینی گشت اسرایی

نبی دانست قدر، این باده را انسان که بایستی

که بر دوش این سبو را، می کشید آن شه به تنهایی

مگر نشنیدی از باغ بنی نجّار، پیغمبر

که بر سروش کشیدی چون گل ریحان به زیبایی

بگفتا جبرئیل ای شاه این منّت به دوشم نِه

ز دوش خود، به دوشم نِه جوابش گفت لالایی

گهی بر دوش او بودی به هنگام سجود حق

گهی بر سینه از بهر نزول وحی بالایی

حسین عشق و حسین ملّت حسین دین و حسین طاعت

حسین مصداق هر رحمت چه دنیایی چه عقبایی

شمارهٔ ۲۱ - تجدید مطلع

الا، نطقم نطاق شعر بست اکنون چو جوزایی

که طالع شد زشرق طبع هر شعری چو شعرایی

تویی آن کنز مخفی در ازل ای خسرو خوبان

تویی «احبت» را، معنی و بل معنای معنایی

چگویم من مگر گویم تویی آدم تویی خاتم

تویی نوح و خلیل الله تو موسایی تو عیسایی

نشد آن چیز بر، یحیی که شد بر چاکران تو

به قرآن قصّه ی یحیی مثل باشد تو یحیایی

تو هم مطلوب و هم طالب تو هم مجذوب و هم جاذب

تویی سلمی تویی سلما، تویی وامق تو عذرایی

تجلّی در ازل بوده است حُسن لایزالی را

تو هستی جلوه ی آن حُسن واصل آن تجلاّیی

نباشد در دو عالم غیر خاک آستان تو

برای انبیا و اولیا، مأوا و ملجایی

چنان کت بنده می دانم نگویم زانکه می ترسم

حسین اللهی ام خوانند یا مجنون و سودایی

تویی خون خدا، آری که هم سرّی و هم ثاری

به حق حضرت باری که در هر چیز یکتایی

لعمرک مصطفی را آمد از هر چیز بالاتر

تو جانی مصطفی را بلکه از جان نیز بالایی

شفیعان صف محشر شفاعت خواه هر مضطر

ولی دارند امّید شفاعت از تو یکجایی

پیمبر جدّ پاکت «رحمةٌ للعالمین» آمد

ولیکن مظهر رحمت تو در دنیا وعقبایی

بود خاک درت صد بار، ز آب زندگی بهتر

بود آب فراتت مر مرا خوشتر ز هر مایی

ز دردائیل و فُطرس باز پرسم قدر و مقدارت

که جز تو نیست کس فریاد رس بر درد و بر، دایی

اگر، اشک عزای تو نمی بودی نمی بودی

به سوی جنّت المأوا، کسی را جا و مأوایی

تویی آن گوهر یکتای دریای عبودیّت

چنان کت می توان گفتن که اصل اصل دریایی

«وفایی» ای شه خوبان به عشقت می سپارد جان

چه باشد کز ره احسان نظر بر، وی بفرمایی

مرا حُبّ تو بس باشد چه در دنیا چه در عقبی

بر این گر چیز دیگر، می فزایی اهل اعطایی

شها اغماض تا کی یک نگاهی گوشه ی چشمی

وگرنه کار ما خواهد کشید آخر به رسوایی

جهان چون چشم سوزن تنگ شد بر عالی و دانی

تو می دانی و می تانی گره زین رشته بگشایی

به حق تشنگی هایت که از این تشنگی ما را

رهایی ده بده بر، ابر رحمت حکم سقّایی

جز این بس درد، بی درمان به جان داریم از این گردون

بیان کردن چه حاجت چون تو دانایی تو بینایی

تو هم ای مهدی هادی مگر ما را، زکف دادی

بیا از پرده بیرون آخر از بهر تماشایی

به طور راستی گویم که یا باید برون آیی

و یا بر حال ما بیچارگان یکسر ببخشایی

مرا، یک خانه یی بایست در ارض غری ای شه

پسند طبع غرّا، زود باید لطف فرمایی

بود، هر بیت را بیتی عوض در آخرت دانم

ولی یک بیت را باید عوض با بیت دنیایی

شمارهٔ ۲۲ - در مدح حضرت سجّاد (ع)

به هر دیار که زد عشق خیمه ی اجلال

برای امن و سلامت دگر نماند مجال

امیر عشق به هر کشوری که رو آرد

بلا، مقدمة الجیش او بود لازال

به هر کجا که تجلّی نمود جلوه ی عشق

بلا، فکند در آنجا ز هر طرف زلزال

هماره عشق و بلا را، گریزی از هم نیست

بلا و عشق به هم توامند در همه حال

همیشه جام محبّت زغم بود لبریز

مدام ساغر عشق از بلاست مالامال

بلا، چو لازمه ی عشق شد مکن تشویش

هجوم لشگر غم گر، ترا کند پامال

ز خویش بگذر و بگذار پا به عرصه ی عشق

اگر که کُشته شوی هست غایت آمال

به خاطر آنچه رسد باشدش زوال زپی

به غیر عشق که او را نبود و نیست زوال

اگر که پرتو عشقی فتد به کلبه ی دل

ز یُمن او همه ادبارها، شود اقبال

کسی که از شرف عشق سربلندی یافت

دو گیتی ار، بدهندش برای اوست وبال

قبول عشق و بلا، گر نمی نمود آدم

هماره تا به ابد مانده بود در صلصال

گرفته ز آدم و نوح و خلیل و هُود و شُعیب

ز انبیا همه تا اوصیا و پس امثال

به قدر حوصله زین جام جرعه نوش شدند

نه چون محمّد و چون آل او به حدّ کمال

بلا و عشق به دوران تمام دور زدند

نیافتند حریفی به جز محمّد و آل

خصوص سیّد سجّاد مفخر ایجاد

دلیل راه هدایت اسیر قوم ضلال

به یک علیل چنان هردو چارموجه شدند

به کربلا که نگنجد تصوّرش به خیال

بلا، هرآنچه فزون گشت عشق افزون شد

رسید کار بجایی که درک اوست محال

منش خدای ندانم ولی روا، باشد

ز حلم او به خدائیش کرد استدلال

گر، از صفات جلالش یکی بیان سازم

ز عرش و فرش برآید صدای جلّ جلال

هر آنچه هست به گیتی ز ملک تا ملکوت

به خوان نعمت او ریزه خوار عمّ نوال

منظّم است از او کار آسمان و زمین

مرتّب است از او روز و هفته و مه و سال

زبان ناطقه لال است اگر چه تا به ابد

به مدح او بسر آید سخن چو درّ لئال

هوای مدحت او بود بر سرم امّا

فسرد طبع مرا، ماتمش در اوّل فال

غم مصیبتش از مدح شد عنان گیرم

فکند محنتش اندر وجود من زلزال

ثنای او همه ماتم ستایشش همه غم

مدیح او همه اندوه و وصف اوست ملال

مثال ذرّه و خورشید و قطره و دریاست

بلا و محنت او را، زنم به هر چه مثال

به دشت کرببلا، گویم از کدام غمش

غم عیال گفتار، یا غم اطفال

چگویم آه از آندم که خیل همچون سیل

روان شد از پی تاراجشان به استعجال

ز جور و کینه پس آنگه زدند آتش کین

به آشیانه ی آن طایران سوخته بال

ز تاب شعله ی آتش به پیچ و تاب شدند

چو مرغ سوخته پر یا که تیر خورده غزال

شد آن امام همام از هجوم غصّه چنان

که هست خود ز بیانش زبان ناطقه لال

بلای کرب و بلا را کشید با همه درد

که کوه ها نتوان گشت زیر او حمّال

ز دست ظلم و ستم چرخ دون نهاد و ربود

به پای او غل و از پای دختران خلخال

به ذرّه یی ز غمش پیک عقل ره نبرد

چو پایش آبله دار است پای وهم و خیال

قدی کز او الف امر «فاستقم» شد راست

شد از تطاول ناراستان دین چون دال

ز جور دشمن غدّار و از تجلّی دوست

رُخش چو بدر، درخشنده قامتش چو هلال

شها، منم که مرا نیست در صیحفه ی عمر

به جز ثنای تو کو هست افضل الاعمال

ولی ثنای من اندر خور جلال تو نیست

که کس ثنای تو نتوان جز ایزد متعال

چو نام من ز وفا مام من نهاد و بگفت

«وفایی» است و ستایشگر محمّد و آل

گِلم به مهر و وفا چون سرشت دست قضا

قدر، به ناصیه ی من نوشت حسن مأل

اگر، ز زیور الفاظ شعر من عاریست

چو ساده ایست که خالی است از خط و خال

شمارهٔ ۲۳ - در مدح حضرت موسی بن جعفر (ع)

عاشق آن باشد که چون سودا کند یکجا کند

هر دو عالم با سر یک موی او سودا کند

از برای سوختن پروانه سان پر، وا کند

نی ز سر در راه جانان نی ز جان پروا کند

در خَم چوگان حکم دوست گردد همچو گوی

خود نبیند در میان تا فرق سر از پا کند

عاشق آن باشد که چون در بزم جانان بار یافت

باده اشک سرخ و ساغر دیده دل مینا کند

چون حدیث لعل جانان بشنود از تار تار

در مزاجش تار، کار نشئه صهبا کند

آنچنان سازد ز خود خود را، تهی وز دوست پُر

دوست را، مجنون خویش و خویش را لیلا کند

عاشق آن باشد که عشقش طعنه بر، وامق زند

وز عذار گلعذارش ناز بر عذرا کند

آن بت بالابلایش گر فرستد صد بلا

خود، نمی بیند بلا تا روی در بالا کند

از بلا هرگز نپرهیزد، که در راه طلب

جذب جانان خار را گل خاره را، دیبا کند

عشق را، نازم که چون می تازد اندر کشوری

غیر خود هر چیز بیند سربسر یغما کند

کیست آن عاشق که در زندان هارون هفت سال

شکر تنهایی برای خالق تنها کند

شد پسند خاطرش یکتایی و زندان از آن

تا، دوتا خود را به پیش ایزد یکتا کند

نیست در توحید استثنا به غیر از ذات حق

جان فدای آن شهی کوکار مستثنی کند

گر قَدر گردد مقدّر نیست بی فرمان او

ور قضا باشد مصوّر حکم او امضا کند

یک اشاره گر کند عالم شود یکسر عدم

عالمی ایجاد باز از نو به یک ایما کند

بر جبین ابلیس را او داغ ابلیسی نهد

بوالبشر را آدم او از «علّم الاسما» کند

زآب و آتش نوح و ابراهیم را بخشد نجات

آب را، غبرا و آتش لاله ی حمرا کند

حضرت موسی بن جعفر کاظم و جاذم که او

ناظم دین است و دین را عزم او انشا کند

یارب این موسی چو موسائیست کز یک جلوه یی

رخنه ها، درجان موسی و دل سینا کند

می شکافد سینه ی سینا و عمران زاده را

از ظهور یک تجلّی «خرّمغشیّا» کند

گه عصا را، در کف موسی نماید اژدها

گاه از همدستی اش موسی یدوبیضا کند

یکدمی شد همدمش تا یافت این دم ازدمش

ورنه عیسی کی تواند مرده را احیا کند

زان سبب باب الحوائج شد لقب او را که او

هر مراد و مطلبی حاصل «کماترضی» کند

هر که شد امروز چون ابلیس زین در، بی خبر

خاک محرومی به سر در موقف فردا کند

مطلعی گردید طالع بازم از عرش خیال

جبرئیل خامه را، برگو که تا انشا کند

شمارهٔ ۲۴ - تجدید مطلع

همچو احمد سیر در قوسین و اوادنی کند

کنج زندان را «فسبحان الذی اسری» کند

قامت موزون او سروی زباغ «فاستقم»

تا ابد نشو و نما در سایه اش طوبی کند

هرکجا او را، مکان آنجاست رشک لامکان

خود وجود اقدسش بغداد را بطحا کند

هست این موسی چه موسایی که هرکس موسویست

ناز بر موسی بن عمران فخر بر عیسی کند

سیّد قرآن لقب یاسین نسب طاها حسب

آنکه ظاهر از دو لب اسرار «ما اوحی» کند

هل اتی خود والضّحی رو آن مه واللّیل مو

کش خم حامیم ابرو قصّه از طاها کند

شد بدا، در شأن او شأنی دگر بر شان او

خواست محکمتر خدا امر وی از ابدا کند

قطب ایمان کعبه ی دین قبله ی اهل یقین

طوف بر گرد حریمش مسجدالاقصی کند

چونکه دایم شیوه مظلومیست در این سلسله

باید او هم اقتدا، بر شیوه ی آبا کند

خواست تا مظلوم باشد زان سبب مسموم شد

ورنه عبدی کی تواند حکم بر مولی کند

ظلم هارونی که شد فرعون از آن منفعل

شد به این موسی که فرعون گریه بر موسی کند

بهر او «سندی شاهک» قتل آن مظلوم را

ملتزم شد چون اعانت بر شقی اشقا کند

هست در عالم مسلّم هرکه ننگ عالم است

خاک عالم بر سر دنیا و مافیها کند

دود ظلم و ظلمت هارون ظالم بین که او

خواست خاموش آن چراغ دوده ی زهرا کند

دود ظلم انگیخت امّا گشت روشنتر چراغ

نور حق را مدبری کی می توان اطفا کند

کرده ای مدح و ثنا امّا «وفایی» کی توان

کس ثنای «سبّح اسم ربّک الاعلی» کند

باید ایزد وصف خود را خود کند از بهر ما

کس نباید قصّه از «الله و الاّ الا» کند

آنکه مثوی دشمنان را، می دهد بئس القرار

آنکه مأوا، دوستان را جنّة المأوا کند

شمارهٔ ۲۵ - در مدح ثامن الائمه حضرت رضا (ع)

جمال آن پری بی پرده تا از پرده پیدا شد

مرا، راز نهان از پرده ی جان آشکارا شد

به سودای سر زلفش دلم سرگرم سودا شد

شدم تا با خبر یکسر دل و دینم به یغما شد

ز آشوب سر زلفش نه من تنها پریشانم

که در هر حلقه خلقی واله و مفتون و شیدا شد

ز جان بلبل شیدا، برآمد ناله و غوغا

چو از هم غنچه ی خندان آن گلبرگ تر وا شد

تجلّی کرد حُسن او به هر دوری به یک طوری

گهی در هیکل مجنون و گه در روی لیلا شد

طراز طُرّه ی عذرا و شور عشق وامق شد

گهی بر شکلی سلمی آمد و گه طرف سلمی شد

خمار نشه ی مینای عشق و باده ی وحدت

گهی ساقی گهی ساغر گهی می گاه مینا شد

عجب شوری زتنگ شکّرت افتاده در عالم

که هر شیرین لبی را مایه ی صد شور و غوغا شد

دلم بس سعی ها، می کرد تا رازش نهان ماند

ولی عشق تو کاری کرد کان بیچاره رسوا شد

بیا بر ساحل چشمم ببین بر مردم آبی

گرت بر اهل دریا، یک نظر میل تماشا شد

در اوّل عهدها بستی که بامن مهربان باشی

چه شد کان عهدها، بشکسته یکسر چون دل ما شد

مرا، ترک تمنّا هست آسان ای شه خوبان

بدانم گر تمنّای تو بر، ترک تمنّا شد

همین دولت ز فیض نشه ی عشقت مرا کافی

که بیتی چند در مدح و ثنایت بیخود انشا شد

تویی نایی منم نی بیش از این دیگر نمی دانم

همی دانم برون ازنای من اینگونه آوا شد

شمارهٔ ۲۶ - تجدید مطلع

شهنشاهی که مرآت مثال الله علیا شد

جمال ایزدی از نور روی او هویدا شد

به ممکن غیر ممکن بود دیدن ذات واجب را

چو آن شه جلوه گر شد در جهان حلّ معمّا شد

صفات ایزدی یکسر، به ذاتش مدغم و مضمر

گهی شد مظهرالاسما و گاهی عین اسما شد

در اوّل صفحه ی امکان چو صادر گشت لفظ کن

کتاب نسخه ی هستی ز کِلک وی محشّا شد

امام هشتمین و قبله ی هفتم که نُه گردون

چو صحن روضه اش از ثابت و سیّار زیبا شد

امیر عالم تجرید و شاه کشور تفرید

امین خطّه ی توحید و شرط لا و الاّ شد

حدوثش یا قِدم همسر، گهی صادر گهی مصدر

طفیلش ماسوی یکسر گواهم حرف لولا شد

رضای او رضای حق ز وی افعال حق مشتق

وجودش از وجود اسبق بعینه عین یکتا شد

به امر او قدر، کاری به حکم او قضا جاری

به عالم فیض او ساری ز اعلی تا به ادنی شد

به هر دردیست او درمان از او هر مشکلی آسان

خراسان شد خراسان زانکه او را، جا و مأوا شد

امام ثامن و ضامن حرم از حرمتش آمِن

به امر او زمین ساکن به حکمش چرخ پویا شد

ندانم کیست او یا چیست لیکن اینقدر دانم

که دستش دست حق و پایه اش از هرچه بالا شد

به دست قدرتش تاشد مخمّر آدم آدم شد

ز فیض علّم الاسما، مکرّم گشت و والا شد

گهی شد نوح را کشتی گهی بر کشتی اش پشتی

گهی شد ساحل جودی نجات وی ز دریا شد

لباس خلّتش را داشت چون در بر خلیل الله

سراسر نار نمرودی به وی برداً سلاما شد

تمنّا کرد موسی تا که بیند روی یزدان را

ز نور روی او یکذرّه در طور آشکارا شد

نمی دانم چه شد زان ذرّه امّا اینقدر دانم

تجلّی کرد در سینا و خرّ موسی شد

به چاک جامه ی مریم دمید از روی رأفت دم

که بی جُفت اندر این عالم تولّد زو مسیحا شد

زفیض سایه ی سرو قد آن دوحه ی احمد

چمان اندر چمن سرو صنوبر سبز و رعنا شد

مگر حکم ابوّت داد لطفش ابر نیسان را

که طفل قطره در بطن صدف لؤلوی لالا شد

امین حضرت عزّت معین مذهب و ملّت

قسیم دوزخ و جنّت نظام دین و دنیا شد

به قدرت معجز آورده نه در مخفی نه در پرده

به شیر پرده هی کرده که خصم جان اعدا شد

به خلاّقی و رزّاقی و غفّاری و قهّاری

به حول و قوّه ی باری به هر چیزی توانا شد

ز درگاه رضا کس نارضا هرگز نمی گردد

که کویش قبله ی حاجات بر اهل سماوا شد

«وفایی» دارد اندر دل هزاران عقده ی مشکل

نگردد، گر در اینجا حلّ کجا خواهد جز اینجا شد

عدویت باد، سرگردان چو گوی اندر خم چوگان

محبّت تا که سرگرم از تولاّ و تبرّا شد

دلم سوزد، به حال آن شه مظلوم بی یاور

که در شهر خراسان کشته اندر دست اعدا شد

ز جور و کینه ی مأمون دلش لبریز شد از خون

به طشت از حلق او بیرون همه احشاء و امعا شد

ملایک سر بسر گردیده مشغول عزاداری

خدا صاحب عزا بهر رضا در عرش اعلا شد

خداوند جهان کشتند امّا زین عجب دارم

که نی افلاک ویران شد نه عالم زیر و بالا شد

شمارهٔ ۲۷ - در منقبت حضرت رضا (ع) و اظهار اشتیاق زیارت آن بزرگوار

ای صبا سوی خراسان از نجف می کن گذار

بوسه زن بر خاک آن سامان به عجز و اِنکسار

پس برآن خاک مقدّس سجده کن با صد نیاز

نِه جبین را، بر زمین با ذلّ و ضعف و افتقار

نزد آن سلطان خوبان از «وفایی» عرضه کن

هم تحیّت هم سلام امّا هزار اندر هزار

بعد ابلاغ تحیّات و سلام آنگه بگو

ای که عشقت برده از جان و دلم صبر و قرار

جز محبّت چیست تقصیر و گناهم کاین چنین

در ایاغم خون دل باید همی جای عقار

بر، رگ جانم زند باد بهاری نیشتر

می خَلد بر چشمم از نظّاره ی گل نوک خار

من نشانیدم نهال دوستی غافل از آن

کان نهال آخر جفا و جور می آرد، به بار

از تغافل های لیلی می رود مجنون ز دست

دیگر او را صد مسیحا ناورد، بر روی کار

آنچه بر من رفته از دوری حکایت گر کنم

ز آتش دل اوفتد بر گنبد گردون شرار

تیرانداز قضا را، شد دل و جانم هدف

گشته ام آماج پیکان قدر، لیل و نهار

نیستم من کوه کاهم در طریق تند باد

برگ کاهی را چه باشد وزن و قدر و اعتبار

من نه ایّوب و نه یعقوبم که بار غم کشم

می نشاید کرد بار فیل را بر پشّه بار

آنچه من دیدم کجا یعقوب و کی ایّوب دید

ای دو صد ایّوب و یعقوب از شما امّیدوار

بیست فرزند عزیزم تاکنون از دست رفت

کز غم هر یک دلی چون لاله دارم داغدار

کشف ضرّ بنمودی از ایّوب و یعقوب از وفا

چون شود کز من نمایی کشف ضرّ، بی انتظار

گر غم من را به عالم سربسر قسمت کنند

یکدل خرّم نماند در تمام روزگار

بس دلم تنگ است تنگ از چشم سوزن تنگتر

رشته ی امید را، بر بسته ام بر زلف یار

صرف عمر خویش بنمودم به عشق و دوستی

وز پی مدح تو کردم شاعری را من شعار

نیستم دعبل ولی دعبل اگر بودی کنون

سجده می کردی مرا، بر درّ نظم شاهوار

درّ نظم آبدارم در همه ایران زمین

رونق گوهر شکست و قدر لؤلؤ کرد خار

از پی مدح و ثنای آل طاها کرده ام

شطّ و نهر و دجله بس جاری زشعر آبدار

ای امام هشتمین ای معنی ماء معین

حیف باشد تشنه ی فیض تو میرد، در قفار

این نه آیین وفاداری نه شرط دوستیست

جای خدمت های دیرین باشم اینسان سوگوار

شکوه از گردون نمایم یا ز بخت خویشتن

از وفای یار نالم یا جفای روزگار

حیف باشد یار ما باشد رضا یا نارضا

نارضامند از رضا در دوستی ننگ است و عار

دارم امّید آنکه نپسندی به من این عار و ننگ

چشم دارم آنکه بگشایی گره زین بسته کار

گر خطایی رفته باشد یا خلافی در سخن

چشم اغماز از تو دارم ای امین رازدار

چشم امّید از تو دارم اینکه بشماری مرا

در شمار دوستان خویش در روز شمار

ای که از خُلق کریمت هشت جنّت یک نسیم

وی که از قهر الیمت هفت دوزخ یک شرار

چون ندانم پایه ی قدرت از آن گویم که هست

عرش و کرسی از طفیلت تا قیامت پایدار

لا والاّ را خدا داند که شرط اعظمی

زانکه از ارکان توحیدی تو یعنی هشت و چار

آفرین ای باعث هستی که هستی آفرین

می کند از هستی ذاتت به هستی افتخار

مهر گردون قرن ها، با مهر رویت شد قرین

تا گرفت این روشنی از مهر رویت مستعار

یک اشاره از تو کرد، ایجاد شیر پرده را

تا که دیدند آشکارا، خصم را کرد آشکار

هم تو خلاّقی و هم رزّاق در این معجزه

گرچه خلّاقی و رزّاقیست کار کردگار

طوس شد از مقدمت رشک گلستان اِرم

شد خراسان از وجودت روضه ی دارالقرار

زایران کوی تو هر یک شفیع محشری

چاکران درگهت هر یک قسیم خُلد و نار

چون ندانم وصف ذاتت را، نیارم مدح کرد

لاجرم در مدح کردم اختصار و اقتصار

عرض حالی بود مقصودم نه شعر و شاعری

چند بیتی عرضه کردم در مقام اضطرار

حقّ ذات اقدست کز شاعری افتاده ام

بسکه بر من تنگ بگرفته است چرخ کجمدار

مطلبم را، گر براریّ و مرا یاری کنی

شاید از نو مرغک طبعم شود بلبل هزار

ای «وفایی» کار با یار است دیگر غم مدار

سرخ گل آید به باغ و سبز گردد نوبهار

ای که از سرّ ضمیرم به زمن هستی خبیر

آن سه مطلب را که می دانی همی خواهم برآر

شمارهٔ ۲۸ - در مدح حضرت رضا (ع) و تقاضای صله

ای منبع فتوّت و ای معدن کرم

بادا، سلام حق به جناب تو دمبدم

وز من به قدر رحمت حق هر دمی سلام

بر آستان اقدست ای قاعد امم

یا پرتوی زنور جمالت به من بتاب

یا خانه ی وجود مرا ساز منهدم

آخر مگر، نیم متمسّک به حبل تو

یا نیستم به ذیل جناب تو معتصم

آخر مگر نه قصد تو کردم ز راه دور

یا محنت سفر نکشیدم به هر قدم

عمری مگر نه صرف نمودم به عشق تو

یا جان پی نثار تو ناوردم از عدم

اینها مگر نه جمله زفیض وجود تست

اتمم علیّ نعمتک ای سابغ النّعم

گر فی المثل خزاین عالم به من دهی

باشد به نزد جود تو یک قطره یی زیم

گیرم که من نه مادح شاهم ولی چه شد

آن لطف بی عوض که بود لازم کرم

گر، پرسدم کسی که ترا داد جایزه

لا، در جواب گویمش ای شاه یا، نعم

گر، از درم برانی با حالت پریش

روبر، درِ که آورم ای قبله ی امم

گر، برکنم دل از تو و بردارم از تو مهر

این مهر بر که افکنم این دل کجا برم

حاشا ز لطفت ای همه عالم ترا، غلام

کلاّ، ز جودت ای همه شاهان ترا، خدم

کز درگه امید تو امّیدوار تو

محروم و ناامید رود با هزار غم

یا زود کن عطا صله ی شعر بنده را

یا زود کش به دفتر اشعار من قلم

شمارهٔ ۲۹ - در مدح حضرت رضا (ع)

ای خاک طوس چشم مرا، توتیا تویی

ماییم دردمند و سراسر، دوا تویی

داری دمِ مسیح تو ای خاک مشگبو

یا نکهت بهشت که دارالشفا تویی

ای خاک طوس چون تو مقام رضا شدی

برتر هزار پایه زعرش علا تویی

ای خاک طوس درد دلم را تویی علاج

بر دردها، طبیب و به غمها دوا تویی

ای ارض طوس خاک تو گوگرد احمرست

قلب وجود ما همه را، کیمیا تویی

ای خاک طوس رتبه ات این بس که از شرف

مهد امان و مشهد شاه رضا تویی

شاهنشهی که سلسله ی انبیا تمام

گویندش ای فدای تو چون مقتدا تویی

شاها، زبان خامه به مدح تو قاصر است

لیک اینقدر بس است که دست خدا تویی

ای دست کردگار، که چون جدّ تاجدار

در کارهای مشکله مشکل گشا تویی

ای کشتی نجات ندانم ترا، صفات

دانم به بحر علم خدا، ناخدا تویی

جبریل طبع باز، زعرش خیال من

آورده مطلعی که از آن مدّعا تویی

شمارهٔ ۳۰ - تجدید مطلع

ای آنکه در طریق هدی رهنما تویی

بر جنّ و انس رهبر و میر هدی تویی

گر خوانمت خدا نه خدایی ولی خدا

چندان نموده در تو تجلّی که ها تویی

هم مظهر خدایی و هم مُظهر خدا

آئینه ی جلال و جمال خدا تویی

ناچار خوانمت چو بشر زانکه چون نبی

مصدوقه ی کریمه ی «قل انّما» تویی

توام بود حدوث وجود تو با قِدم

بر خلق ابتدا تو و بی منتها تویی

محکوم حکمت آمده حکم قدر مدام

کی بی رضای تست قضا چون رضا تویی

وافی به عهد خالق و کافی به امر خلق

قول الست و قابل$ قالوبلی تویی

مشکوة نور ارض و سمارا، زُجاجه ای

مصباح روشن شجر لا ولا تویی

هم سبط مصطفایی و هم شبل مرتضی

هم نور چشم حضرت خیرالنّسا تویی

بر، دوّمین آل عبا، ثالثی به نام

خامس ز بعد خامس آل عبا تویی

فریادرس به هر غم و کافی به هر الم

حصن حصین عالم و کهف الوری تویی

والشّمس آیتی بود از روی انورت

توضیحش آنکه ترجمه ی والضّحی تویی

نبود عجب به شأن تو تنزیل هل اتی

قرآن تویی کتاب تویی هل اتی تویی

بحر کرم محیط همم قائد امم

عین عطا و منبع جود و سخا تویی

شاهد به هر ضمیری و کافی به هر خطیر

وافی برای ترجمه ی قل کفی تویی

باشد طفیل هستی تو خلق ماسوی

مقصود ز آفرینش ارض و سما تویی

فخرم همین بس است که در نشأتین مرا

مولی تویی امام تویی پیشوا تویی

لطف تو شد دلیل «وفایی» به سوی تو

حقا که در طریق هدی رهنما تویی

خواهد دو چیز از تو به دنیا و آخرت

بخشا به وی که مالک هر دو سرا تویی

نعمت در این سرا و شفاعت در آن سرا

چون منعمّی و شافع روز جزا تویی

پیوسته دشمنان تو در رنج تا ابد

همواره دوستان تو در گنج تا تویی

این می کُشد مرا، که بدین شوکت و جلال

در ارض طوس بی کس و بی آشنا تویی

وین می کشد مرا، که به صد رنج و صد بلا

در دست خصم کشته ی زهر جفا تویی

هرگز کسی غریب نبوده است همچو تو

بالله غریب و بی کس و بی اقربا تویی

نه مونسی نه دادرسی وقت احتضار

در غربت اوفتاده به رنج و بلا تویی

سوزم به حال بی کسی ات یا غریبی ات

یا، بی طبیبی ات که به غم مبتلا تویی

شمارهٔ ۳۱ - قصیده در مدح و منقبت حضرت صاحب الزمان (عج)

نمود خور چو رُخ اندر نقاب شب پنهان

مفاد سوره ی واللّیل شد زمین و زمان

گشود گیسو بر چهره دخت شاه حبش

چو پادشاه خُتن شد به زیر خاک نهان

نمود زال فلک جامه ی سیه در بر

فشاند بالِ ملک مشکِ سوده بر کیهان

مگر تو گفتی با صد کرشمه بانوی هند

گرفته بر، زبر تختِ آبنوس مکان

دماغ دهر شد آشفته از، رگِ سودا

چو رفت از رخ ایّام زردی یَرَقان

به تیرگی همه آفاق همچو پرّ غراب

غریب نیست اگر خوانمش شب هجران

شبی بعینه چون بخت عاشقان تیره

شبی بعینه چون چشم دلبران فتّان

به روی خویش فروبسته در، در آن شب تار

زنائبات زمان و طوارق حدثان

نشسته بودم با بخت خویشتن در جنگ

خزیده بودم در کنج بی کسی نالان

به غیر فکر حبیبم نبود در خاطر

به جز خیال خلیلم نبود در دل و جان

نبود در سر من جز هوای او شوری

نکرد در دل من جز خیال او خلجان

نوشتم از پی تحبیب نسخه ی احضار

به نعل پاره و کردم در آتشش پنهان

به یادگار چون این نسخه داشتم از پیر

به کار بردم تا کار دل شود آسان

کنون بگویمت آن نسخه بود آیه ی صبر

به جای نعل دل و عشقم آتش سوزان

نرفته بود ز شب آنقدر، که جذبه ی شوق

نمود او را، بی اختیار و کرد روان

ز ره رسید و بزد، در گشودمش در و شد

ز نور کُلبه ی من رشک قلّه ی فاران

شد آفتاب جمالش به نیمه شب طالع

چنانکه در ظلمات آب چشمه ی حیوان

ز روی او همه ایوان و کاخ من روشن

ز موی او همه اسرار عشق گشت عیان

قدی به خوبی یا «بارک الله» چون طوبی

رخی به خوبی یا «لوحش الله» چون رضوان

به روشنی رُخ او بود، یک فلک خورشید

به راستی قد او یک چمن ز سرو چمان

چو سُرخ دید دو بادام من ز خون جگر

گشود لب به سخن آن نگار پسته دهان

نهان ز عشوه و پنهانی از کرشمه و ناز

پی تفقّد دل همچو غنچه شد خندان

بگفت ای ز غم هجرم اخگرت در دل

بگفتا ای ز فراق من آذرت بر جان

چگونه بود ترا دل در آتش دوری

چگونه بود ترا دل به بوته ی حرمان

بگفتمش که مرا عشق کرده خار و ذلیل

بگفت عشق چنین است و کار عشق چنان

بگفتمش همه عمرم گذشت در تب و تاب

بگفت غم مخور امشب بود شب هجران

بگفتمش که مرا جان رسیده است به لب

بگفت جان نه متاعی بود، که گویی از آن

بگفتمش بنگر بر رُخ اشک خونینم

بگفت عشق نخواهد دلیل یا برهان

غرض ز لوح دلم می سُترد زنگ فراق

به بذله گویی آن نگار چرب زبان

که ناگهان ز پس پرده فالق الاصباح

نمود پرتو انوار صبح را تابان

خروس صبح خروشید و بلبل سحری

به شاخ گُلبن صوری همی بزد دستان

سحر گرفت گریبان صبح صادق را

چو جیب عاشق صادق درید تا دامان

مرا شد از افق طبع مطلعی طالع

بسان طلعت جانان و کوکب رخشان

شمارهٔ ۳۲ - تجدید مطلع

چو گشت رایت دارای روزگار عیان

سپاه ظلمت شب منهزم شد از میدان

مگر تو گفتی شد نور مهدوی ظاهر

مگر تو گفتی شد رجعت امام زمان

ولیّ حضرت داور، وصیّ پیغمبر

سلیل حیدر صفدر خلاصه ی امکان

ز انبیا همه اقدم بر اوصیا خاتم

امام اکبر و اعظم خلیفه ی رحمان

به وصف قدرش یک نسخه سربسر توراة

به مدح ذاتش یک آیه جمله ی قرآن

قصایدی که به مدحش نوشته کاتب صُنع

نخست مطلع آن «هل اتی علی الانسان»

نه واجب است و نه ممکن وجود کامل او

بود چنانکه توان گفتش هم این و هم آن

ولیّ مطلق و فیض نخست و جلوه ی حق

کمال قدرت و غیث زمین و غوث زمان

همه ملایک از بهر خدمتش چاکر

همه خلایق بر، خوان نعمتش مهمان

اگر، ز صنف ملک خوانمش زهی تهمت

اگر، ز نوع بشر دانمش زهی بهتان

تمام ریزه خور خوان نعمت اویند

ز جنّ و انس و شریف و وضیع و خورد و کلان

اگر که پرتو لطفش معین ذرّه شود

شود ز چشمه ی خورشید خشک تر، عمّان

سحاب جودش گر قطره را کند یاری

شود جهان همه دریا، کران تا به کران

اگر که صولت او روبرو شود، به جِبال

زبیم او همه گردند همچو ریگ روان

نهیب قهرش اگر در، رسد به گوش فلک

اسد، به دامن جدی و حمل شود پنهان

اگر، به ابلق لیل و نهار اشاره کند

که تا روند عنان بر عنان به یک عنوان

روند گوش به گوش از نهیب سطوت او

چنانکه تفرقه ی روز و شب ز هم نتوان

به مهر و ماه کند امر، اگر، به سرعت سیر

به نیم لحظه نمایند طیّ تمام زمان

اگر که ذرّه یی از علم او به خلق رسد

شوند خلق جهان هریکی چو صد لقمان

اگر، ز وسعت خلقش مدد به نقطه رسد

کند به دایره مرکز احاطه دایره سان

اگر، ز چهره ی عفوش نقاب بر گیرد

به هر گناه شود عذرخواه صد غفران

ز وصف قدر و جلالش زبان ناطقه لال

نمی رسد به کمالش قیاس وهم و گمان

خوش آن زمان که در آید برون زمکمن غیب

شود جهان همه از یُمن مقدمش چو جنان

ز جور و ظلم و تعدّی جهان شود خالی

به عهد عدلش گردد زمانه امن چنان

که آشیانه کبوتر، کند به چنگل باز

به گلّه گرگ شود پاسبان به جای شبان

نفاق و کفر به ایمان بدل شود، که اگر

به نی دمند برآید از آن صدای اذان

به چوب خشگ ببندد چو اوّل و ثانی

شود ز معجز او چوب خشگ سبز چنان

که سُست عهدان در اعتقاد سُست شوند

جدا شود چو شب تیره کفر از ایمان

شها، به جان تو سوگند شوق دیدارت

ز ناشکیب دلم بُرده صبر و تاب و توان

نه روز هجر سر آید نه عمر، می ماند

رسیده عمر به پایان و هجر بی پایان

به قدر صبر توام عمر نوح می باید

که تا خلاص توان شد مگر از این طوفان

به عهد هجر تو باران فتنه می بارد

مگر که جودی وصل توام رهاند از آن

جهان پیر، پُر از ظلم و جور، شد آخر

ز قسطِ و عدل بکن این جهانِ پیر جوان

بپیچ دست قضا و ببند پای قدر

گرت نه بنده ی حکمند و تابع فرمان

برآر، دست خدایی ز آستین ای شاه

بگیر، ز اهل ستم دادِ دوده ی عدنان

هر آن سری که نباشد به خطّ فرمانت

قلم صفت سرِ او را، به تیغ شق گردان

پی ثنای تو اشعار من چنان ماند

که دُر، برند، به دریا و گوهر اندر کان

چنان نماید شعرم که ابلهانه برند

شکر، به خطّه ی بنگاله زیره در کرمان

ولیک بلبل باید که در محبّت گل

به صد ترانه و دستان همی کند افغان

بود، به مدح و ثنای تو ذات من مجبور

که مام داده به عشق تو شیرم از پستان

اگرچه لایق مدح تو نیست اشعارم

ولی چه چاره جز اینم نبود در دکّان

صفات مصطفوی گر برون ز ادراک است

به قدر قوّه نموده است سعی خود حسّان

ز مدح او نشد افزون مقام مصطفوی

ولی بماند ز حسّان به روزگار نشان

منم «وفایی» کز یُمن همّتت امروز

گذشته رشته ی نظمم ز گوهر غلطان

به مدحت تو شدم نکته سنج و نغمه سرا

که دوستی را، معیار باشد و میزان

همیشه تا که کند انّما افاده ی حصر

علی مفید ضرر، تا که هست و بهر زیان

بود برای محبّ تو منحصر شادی

رسد زیان و ضرر، مر، عدوت را، بر جان

پس از ثنای امام زمان بود لازم

زبان حالی از او گردد در زمانه بیان

که در مصیبت جدّش حسین تشنه جگر

همیشه در، اسف و حُزن و ماتم است و فغان

زبان حال مقامش به این سخن گویا

که کاش بودم و بستم به خدمت تو میان

هزار حیف نبودم به کربلا آن روز

که در رکاب تو سر داده جان کنم قربان

میان ما ز قضا طول دهر فاصله شد

نشد که تا بشوم پیش مرگت از دل و جان

به جرم اینکه چنین کرد دهر دون پرور

کشم به تیغ ز پروردگان او چندان

که چهر دهر نمایم ز خونشان رنگین

که دجله دجله کنم خون به روزگار روان

به انتقام فشارم گلوی دهر ز قهر

که تا برون کنمش خون فاسد از شریان

ولی اگر همه یکباره قتل عام کنم

تلافی سرِ یک موی اصغرت نتوان

شمارهٔ ۳۳ - در مدح حضرت زینب سلام الله علیها

نمی دانم چه بر سر خامه ی عنبر فشان دارد

که خواهد سرّی از اسرار پنهانی عیان دارد

به مدح دختر زهرا مگر خواهد سخن گوید

که با نغمات منصوری اناالحق بر زبان دارد

به آهنگ حسینی مدح بانوی حجازی را

به صد شور و نوا خواهد به عالم رایگان دارد

چه بانو آنکه او را، نور حق در آستین باشد

چه بانو آنکه جبریلش سر اندر آستان دارد

حیا، بند نقاب او بود عفّت حجاب او

ز عصمت آفتاب او مکان در لامکان دارد

بیا عصمت تماشا کن که از بهر خریداری

در این بازار یوسف هم کلاف و ریسمان دارد

نبوّت شأن پیغمبر ولایت در خور حیدر

نه این دارد نه آن امّا نشان از این و آن دارد

تکلّم کردنش را هر که دیدی فاش می گفتی

لسان حیدری گویا که در طیّ لسان دارد

بود ناموس حق آن عصمت مطلق که از رفعت

کمینه چاکر او پا به فرق فرقدان دارد

بود نُه کرسی افلاک کمتر پایه ی قدرش

اگر گویم که قصر قدر و جاهش نردبان دارد

ز شرم روی او باشد که این مهر درخشان را

به دامان زمینش آسمان هر شب نهان دارد

نبیند تا که عقرب پرتوی از ماه رخسارش

فلک از قوس بهر کوری اش تیر و کمان دارد

به جرم اینکه نرگس دیده اش باز است در گلشن

ز شرمش تا قیامت رخ به رنگ زعفران دارد

نیفتد تا نظر بر سایه اش خورشید تابان را

به چشم خویش از خطّ شعاعی صد سنان دارد

نگویم من بود مریم کنیز مادرش زهرا

اگر راضی شود او مریمش منّت به جان دارد

زنی با این همه شوکت ندیده دیده ی گردون

زنی با این همه سطوت به عالم کی نشان دارد

چرا با این همه جاه و جلال و عصمتش دوران

میان کوچه و بازار در هر سو عیان دارد

خرد گفتا خموش ای بی خبر از سرّ این معنی

که هرکس قُربش افزون تر فزونتر امتحان دارد

ندارم باور ار گویند دیدش دیده ی مردم

که دود آه خویشش مخفی از نامحرمان دارد

اگر مستوره ی ایجاد چون خورشید رخشنده

نه بر سر چادر و نه ساتر و نه سایبان دارد

تجلّی کرد تا ظاهر شود حق ورنه در باطن

ز بال قدسیان هم ساتر و هم سایبان دارد

در این محفل بود زهرای اطهر حاضر و ناضر

و گرنه گفتمی زینب چه آذرها به جان دارد

سخن آهسته تر باید که شاید نشود زهرا

وگرنه سوز آهش صد خطر بر حاضران دارد

صبا، رو در نجف برگو تو با آن شیریزدانی

که زینب در دمشق و کوفه چشم خونفشان دارد

بگو از داغ مرگ نوجوانان پیر شد زینب

به زیر بار محنت سرو قدّی چون کمان دارد

خصوص از مرگ اکبر تا قیامت داغ و چون قمری

به پای سرو قدّش ز اشک خود جویی روان دارد

پس از قتل حسین با یک جهان غم چون کند زینب

کز اطفال صغیر و تشنه لب یک کاروان دارد

اگر خواهم ز غمهایش بیان یک داستان سازم

به هر یک داستان از غم هزاران داستان دارد

بود بهر شفاعت هر کسی را حجّتی بر کف

«وفایی» حجّتی قاطع از این تیغ زبان دارد

شمارهٔ ۳۴ - در مدح حضرت ابوالفضل (ع)

امید راستی از چرخ کجمدار مدار

به راستان بود از کین به کجرویش مدار

به کینه بسته کمر از مجرّه تنگ همی

پی شکستن دلها جریست این جرّار

نمی توان به زمین پای را نهاد از بیم

ز بسکه شیشه ی دلها شکسته این غدّار

ز صدر زین به زمین زد، هزار رستم را

پیاده کرد زکین صد هزار، سامِ سوار

فشرد بسکه دلم را، فسرده شد که دراو

نمانده قطره ی خونی که نوشد این خونخوار

نه دست آنکه پی اش بر، ستیزه برخیزم

نه جای زیستنم در جهان نه پای فرار

ز دست ساقی دوران و گردش گردون

به ساغر است مرا خون دل به جای غفار

دگر، نه جان شکیبا مرا نه قلب صبور

نه تن که بار کشد هرچه او نماید بار

به غیر ناله نماند از وجود من اثری

که هست بی اثر، آن ناله نیز در دل یار

زیار بس گلّه دارم ولی شکایت او

به غیر او نکنم زانکه ننگ باشد و عار

کنم شکایت او هم مگر به حضرت او

که راز یار بباید نهفت از اغیار

به دوستی قسم ای دوست از تو خورسندم

به هر چه می کنی امّا مشو زمن بیزار

اگر بُرند، به شمشیر بند از بندم

به تیغم ار بنمایند تارتار، اوتار

به جان دوست که از دوست نگسلم پیوند

به زلف یار که دل بر ندارم از دلدار

ولی نه شرط محبّت بود، که بگذارند

کمینه چاکر خود را قرین عیب و عوار

که تا حسود به من نکته گیرد و گوید

چو یار تست جفاکار دل از او بردار

شود زبان حسودان دراز برمن و تو

به این روش اگر ای دوست می کنی رفتار

به دست خویش اگر بر سرم زنی خنجر

بزن ولی مگذارم به چرخ ناهنجار

که چرخ را به من از کین عداوتیست قدیم

حدیث کجروی اش بسکه کرده ام تکرار

اگر تو دوست شوی او به من نیابد دست

و گر تو یار شوی او به من ندارد کار

به تار زلف تو سوگند اگر تو یار شوی

برآورم من از این چرخ کجمدار دمار

به انتقام برآیم ز یُمن همّت دوست

به بینی اش کنم از رشته های نظم مهار

به سیرِ سرِّ ولای تو با ثبات قدم

نه از ثوابت او کمترم نه از سیّار

اگر احاطه به من دارد او تو می دانی

مرا، احاطه بر او بیش از اوست چندین بار

وجود او بود اندر وجود من مطوی

نه آشکار و نه پنهان بسان سنگ و شرار

به روی و موی تو سوگند اگر اشاره کنی

شبش به دیده کنم روز و روز چون شب تار

مرا، زعقرب کورش چه غم که می دانم

هزار منظر و افسون برای اژدر و مار

به دل ز خنجر مرّیخ او هراسم نیست

چو هست ناوک مژگان یار با من یار

ز سعد و نحس وی ام هیچ قبض و بسطی نیست

که قبض و بسط مرا، بسته شد به زلف نگار

اگر که میل کند طبعم از پی نخجیر

مرا بود حمل و جدی او کمینه شکار

همیشه باد در انکار و جهل چون بوجهل

کسی که فضل ابوالفضل را کند انکار

چنانکه بود پیمبر تویی برای حسین

نظیر جعفر طیّار و حیدر کرّار

روا بود، که به بی دستی افتخار کند

چو با تو آمده همدوش جعفر طیّار

اگر چه قابل یاری نیم ولی خواهم

به فضل خویش تفضّل کنی تو بر من زار

ببین که طبع چسان شد به مطلعی دیگر

بسان مطلع رویش مطالع الانوار

شمارهٔ ۳۵ - تجدید مطلع

شها تو ماهی و مهرت به دل گرفته قرار

به بندگیّ تو دارم من از ازل اقرار

تویی که ماه بنی هاشمت همی خوانند

در آسمان نکویی و در سپهر وقار

تو آفتاب حجازی و ماه کنعانت

کلاف جان به کف دل نهاده در بازار

شها تو یوسف حُسنی و یوسفان جهان

به پیش حُسن تو چون صورتند بر دیوار

ترا چنانکه تو هستی مدیح نتوان کرد

که عقل را به سر کوی عشق نبود بار

سفیر عقل کجا ره برد، به کشور عشق

که جای عشق بلند است و ره بسی دشوار

امیر کشور عشقی و در وفاداری

نیامده است و نیاید به عصری از اعصار

پی وفای حسین اینقدر فشردی پای

که هر دو دست برفتت ز دست و دست از کار

به آستان تو سوگند کاستانه ی تو

ز عرش برتر و بالاتر است چندین بار

اساس قصر جلال تو بسکه هست رفیع

جز ایزدش نتوان بود دیگری معمار

شها، به مدح و ثنای تو طایر طبعم

چو مرغکی است که از بحر تر کند منقار

مرا چو مدح و ثنا در خور جلال تو نیست

پس از ثنا ز ثنا، می نمایم استغفار

ولی به مدح تو چون ذات من بود مجبور

از این قبیل سخن سر از او زند ناچار

چنانکه از پی تجدید مطلعی دیگر

زبان چو شعله ی تیغ تو گشته آتشبار

شمارهٔ ۳۶ - تجدید مطلع دوم

سمند کین چو بتازی به رزم حیدروار

زمین به چرخ برین برشود بسان غبار

تو مظهری اسدالله را، به عرصه ی جنگ

بسی چو مرحب و عمرت بود کمینه شکار

تو شبل شیر خدایی ز صولتت گرگان

به روز رزم چو روبه همی کنند فرار

ترا، قضا و قدر هر دو چاکران قدیم

یکی روان زیمین و یکی روان زیسار

قضا، به حکم تو هر سو کند کمانداری

قدر، زتیر به چشم عدو زند مسمار

به دشت کین چو بتازی سمند کینه زخشم

فتد ز نعل سمندت به جان خصم شرار

ز سرکشان دلاور، ز فارسان دلیر

ترا، به عرصه ی هیجا چه ده چه صد چه هزار

سخنوران جهان قصّه ی شجاعت تو

بگفته اند و نگفتند عُشری از اعشار

مرا چه حدّ که به وصف تو خود سخن رانم

که پای عقل بود لنگ اندر این مضمار

سمند طبع به مدحت چسان کند جولان

پیاده است در این عرصه صدهزار سوار

«وفایی»ام من و خواهم ز لطف بشماری

مرا، به سِلک غلامان خود به روز شمار

تو و حمایت من بالغدوّ والاصال

من و غلامی تو بالعشیّ والابکار

شمارهٔ ۳۷ - در شهادت حضرت ابوالفضل (ع)

طبعم به هر ترانه نوای دگر زند

عشّاق وار، برصف خوف و خطر زند

گاهی هوای ملک عراقش گهی حجاز

گاهی قدم به خاور وگه باختر زند

با، هر مخالف است مؤالف به راستی

مانند آفتاب که برخشک وتر زند

از کوچک و بزرگ بگیرد سراغ یار

باشد مگر که چتر سعادت به سر زند

شاید زفیض بخت همایون به نشأتین

یکی نشئه یی$ ز جام محبّت اثر زند

آری کسی که اهل نظر نیست در جهان

باید که حلقه بر دل اهل نظر زند

لاسیّما، به درگه شاهی که از کرم

چون ذرّه یی ز مهر رخش بر حجر زند

گردد بسان لعل درخشنده تابناک

وز آب و تاب طعنه به شمس و قمر زند

شاه حجاز و ماه بنی هاشمی لقب

آنکو لوای نصرت و فتح و ظفر زند

از بهر سیرِ رفعت او طایر قیاس

با شهپر خیال اگر بال و پر زند

مشکل رسد به حلقه ی دربار رفعتش

صد بار اگر، ز حلقه ی امکان به در زند

حکمش چنانکه نقشه ز نقشش قضا برد

امرش چنانکه کرده ز رویش قدر زند

در صولت و صلابت و مردیّ و مردمی

در روزگار تکیه به جای پدر زند

موسی به گفتن ارنی نیست حاجتش

گر، ذرّه یی زخاک درش بر بصر زند

زان خاک جای سوزنش ار، بود با مسیح

می بایدش قدم به سر عرش برزند

یعقوب را محبّت یوسف رود ز دل

گر بر رُخش ز منظر دل یک نظر زند

از شرق طبع روشن من مطلع دگر

چون قرص آفتاب درخشنده سر زند

شمارهٔ ۳۸ - تجدید مطلع دوم

عبّاس اگر که دست به شمشیر بر زند

یکباره شعله بر همه ی خشک و تر زند

از تیغ آبدارش گر، یک شراره یی

گردد عیان به خرمن هستی شرر زند

از قتل خود خبر نشود تا به روز حشر

بر فرق هر که تیغ بلا، بی خبر زند

از بسکه هست چابک و چالاک و تند و تیز

شمشیر نارسیده به مغفر به سر زند

سازد دونیم پیکر او بی زیاد و کم

از خشم هرکه را که به سر یا کمر زند

پیوسته نیش بر، رگ جان مخالفان

فصّاد، تیر تیزش چون نیشتر زند

روز وغا قضا و قدر چاکران او

هرجا، اراده کرد قضا و قدر زند

خیّاط وار شخص قضا جامه ی ممات

بهر عدو بود ز فنا آستر زند

صبّاغ وار، دست قدر رخت زندگی

در خمّ نیستی زاجل پیشتر زند

گر، یک شرر، ز شعله ی تیغش رسد به خصم

تا روز حشر نعره ی هذاالسقّر زند

شاها، مرا به مدح تو لطف تو شد دلیل

ورنه چگونه مور، ز دریا گذر زند

مارا، زبان به وصف تو قاصر بود ولی

گنجشگ قدر همّت خود بال و پر زند

تا شد به مدحت تو «وفایی» سخن سرای

نطقش هزار طعنه به قند و شکر زند

سقّا ندیدم و نشنیدم به روزگار

از سوز تشنگی شررش بر جگر زند

شمارهٔ ۳۹ - در مدح و منقبت و ذکر شهادت حضرت علی اکبر (ع)

طبع شرر فشانم ار شعله ی آذر آورد

بلبل نطقم از کجا طبع سمندر آورد

بلبل آن گلم که پیوسته زبوی سنبلش

باغ بهشت را خداوند معطّر آورد

آنکه خدای اکبرش خلق نموده تا مگر

نام گرام خویش را خالق اکبر آورد

کرده خدا رسول را، مظهر خود برای آن

تا مگرش برای خود مظهر و مظهر آورد

شعشعه ی جمال او مظهر نور احمدی

طنطنه ی جلال او یاد، ز حیدر آورد

می سزد، آنکه دادگر دفتر و مصحفی دگر

در صفت جلال و جاه علی اکبر آورد

از لب روح بخش و از آینه ی جمال خود

معجزه و کرامت از خضر و سکندر آورد

بهر طلوع ماه رخساره اش از سپهرِ زین

اختر طبع آتشین مطلع دیگر آورد

شمارهٔ ۴۰ - تجدید مطلع

خواهد اگر، به جلوه آن روی منوّر آورد

آینه ی جمال خورشید مکدّر آورد

جز رخ و زلف و قامت معتدلش در این جهان

کس نشنیده سرو را، سنبل و گل بر آورد

برگذرد، به هر زمین با قد و قامتی چنین

تا به قیامت از زمین سرو و صنوبر آورد

گیسوی چون کمندش افکنده زدوش تا کمر

تا به کمند و بند خورشید به چنبر آورد

وه چه علی اکبری آنکه چو مهر خاوری

برگذرد ز چرخ اگر، هی به تکاور آورد

برگذرد زچرخ و از سمّ سمند تیز تک

شکل هلال و اختر و ماه مصوّر آورد

درگه رزم، رمحش از رامح چرخ بگذرد

نیزه ی او شکست بر، گنبد اخضر آورد

الحذر الحذر، به گردون رسد از نبرد او

بانگ امان والامان گوش جهان کر آورد

العجل العجل زتیغش به قتال دشمنان

قابض روح را، در آن مرحله مضطر آورد

تا شده زعفرانی از خوف رخ عدوی او

چهره ی او ز تیغ چون لاله ی احمر آورد

در صف کارزار، با شوکت و سطوت نبی

بر همه ظاهر و عیان صولت حیدر آورد

شور شهادتش به سر بود، وگرنه کی توان

تیغ به تارکش فرو منقذ کافر آورد

بهر طراز نیزه می خواست که بر سر سنان

کاکل غرقه خون و آن جُعد معنبر آورد

چون ز شراره ی عطش لعل لبش کبود شد

خواست گلوی تشنه ی خویش زخون تر آورد

خواست شود فدایی کوی پدر، به کربلا

تا که به عرصه ی جزا، برکف خود سر آورد

بر کف خود سرآورد، بهر چه از برای آن

تا به گلوی تشنگان آب ز کوثر آورد

آب ز کوثر آورد، بهر که از برای آن

کس که ز آب دیده رخساره ی خودتر آورد

خواهد اگر رقم کند قصّه ی تشنه کامی اش

کلک «وفایی» از غمش شعله ی آذر آورد

شمارهٔ ۴۱ - در شهادت حضرت علی اکبر (ع)

باز این سرِ سودایی ام با عشق همسر آمده

شور جوانی را نگر پیرانه بر سر آمده

شد آفتابی ناگهان تابان مرا، در کاخ جان

مهرومهی در دل مرا چون سکّه بر زر آمده

ماهی که مهر آسمان از عکس رویش زر فشان

این ذرّه را یارب چسان خود ذرّه پرور آمده

حربا و عشق آفتاب از عقل دور آمد ولی

خورشید بین کان ذرّه را از مهر رهبر آمده

گر خود ز حربا کمترم چون عاشق آن دلبرم

خورشید و حربا در برم از ذرّه کمتر آمده

حُسن جهان آرای او برتر ز وصف است و بیان

امّا به مدحش طبع من مجبول و مضطر آمده

بهر گزند از چشم بد، از چهر خوبش تا ابد

بر چهره خال گلرخان اسپند و مجمر آمده

شیرین لب و شیرین سخن از بسکه شهدش در دهن

گویی بدخشان یمن خود کان شکّر آمده

آن چشم فتّان کن نظر مژگان خونریزش نگر

کان ترک غارتگر دگر با تیر و خنجر آمده

از طالع بیدار من این طبع گوهر بار من

در وصف لعل یار من گنجی ز گوهر آمده

از وصف لعل او دمم باشد دم روح اللهی.

وز رفعت چشمش مرا گیتی مسخّر آمده

معجز ز لعلش آورم وز چشم مستش ساحرم

بنگر که سحر و معجزه با هم برابر آمده

اعجاز شعرم را ببین او را مبین سحر مُبین

من خود چو موسی خامه ام مانند اژدر آمده

از حد فزون آمد سخن از بس ستودم خویشتن

این شورش و غوغای من از عشق دلبر آمده

آن دلبر طاها حسب وان خسرو یاسین نسب

ماه عجم مهر عرب از چهر انور آمده

آن در سپهر دلبری یکتا چو مهر خاوری

از بهر تعظیمش دوتا این چرخ چنبر آمده

آن کاو حسین مفتون او لیلا به جان مجنون او

آن خود ذبیح و این خلیل آن یک چو هاجر آمده

نازم خلیل کربلا سرحلقه ی اهل ولا

کز وی خلیل آذری ایمن ز آذر آمده

لیلای دشت ماریه صد هاجر او را جاریه

کی هاجر اسماعیل او مانند اکبر آمده

بر گو تو اسمعیل را باشد ذبیح الله چنین

کش خون جسم نازنین او را شناور آمده

شبه نبیّ مصطفی شبل علی شیر خدا

از دوده ی خیرالنّسا وز نسل شبّر آمده

مشتق نمود از نام خود ایزد چو نام نامی اش

الله اکبر وصف او ز الله اکبر آمده

چون جدّ نامی نام او آمد علی از نزد حق

مانند جدّش قدر او از هر که برتر آمده

در وصف خلق و خوی او آیات قرآن سربسر

در مدح روی و موی هر چار دفتر آمده

در علم و حلم و صولت او همچون علی مرتضی

در خلق و خلق و گفتگو مانا پیمبر آمده

شد ذات پاک مصطفی چون مظهر ذات خدا

بی شبهه شبه مصطفی از هر دو مظهر آمده

یک شمّه از خلق خوشش هر هشت جنّت سربسر

یک ذرّه از مهر رُخش هر هفت اختر آمده

یک شاخه از سرو قدش طوبی و نخل زندگی

یک رشحه از لعل لبش تسنیم و کوثر آمده

آن لب که می بودی از او تسنیم و کوثر رشحه یی

در کربلا از تشنگی مانند اخگر آمده

چون دید باب خویش را آن هول و آن تشویش را

آن قوم کافر کیش را کز کینه کافر آمده

رخصت گرفت از بهر جنگ از باب خود او بی درنگ

آمد به میدان چون هژبر امّا دلاور آمده

آن پرتو نور ازل از صدر زین شد جلوه گر

گفتی تجلّی للجبل پشت تکاور آمده

پس تاخت مرکب آنچنان کز بیم لرزید آسمان

مانا که حیدر شد عیان واندشت خیبر آمده

گُردان شیر افکن همه در اضطراب و واهمه

کردند با هم همهمه کاینک غضنفر آمده

با کبریای داوری با سطوت پیغمبری

گفتی تعالی الله علی بر، قصد لشگر آمده

با صد شکوه و طنطنه بر آن سپه زد یکتنه

اسب عقابش زیر ران چون باد صرصر آمده

لاهوتیان لاحول خوان با خاک یکسان خاکیان

از برق شمشیرش عیان آشوب محشر آمده

شد بر عقابش راه تنگ از بس در آن میدان جنگ

سرهای بی تن برزمین تن های بی سرآمده

شوق پدر او را عنان برتافت از رزم خسان

سوی پدر آمد چو جان امّا مظفّر آمده

گفت ارچه این جان را، بقا می خواهم از بهر خدا

امّا زتاب تشنگی بی تاب و مضطر آمده

سنگینی آهن به تن بس صعب و سخت آید به من

وز تشنگی جان در بدن مانند آذر آمده

در بر کشید او را چو جان گوهر نهادش در دهان

شرمنده زان لعل لبان یاقوت و گوهر آمده

گفت ای گل گلزار من ای مایه ی اسرار من

سرّ شهادت مرمرا اندر تو مضمر آمده

روزی که با جانان به جان عقد شهادت بسته ام

قربانی ات ای جان جان منظور داور آمده

بود از ازل عشّاق را پیمان به جان در باختن

پیمان من در عاشقی از جان فزونتر آمده

گفت ای خلیل با وفا صد جان من بادا فدا

یک جان چه قابل مر ترا این جان محقر آمده

پس بار دیگر همچو جان از جسم بابش شد روان

در دشت کین کرّار سان باز او مکرّر آمده

امّا در این بار از وفا آمد که سازد جان فدا

از بخت خوشدل کز قضا امرِ مقدّر آمده

شور شهادت تاج او فوق سنان معراج او

از تیر پرّان رفرفش با پرّ و با فر آمده

در رزمگه از پشت زین پشتش نیامد بر زمین

تا بر سرش از دست کین آن زخم منکر آمده

گفت ای پدر «منّی السّلام» اینک رسید آبم به کام

جدّم محمّد با دو جام از حوض کوثر آمده

یک جام نوشیدم از آن سرخوش گذشتم از جهان

بهر تو ای جان جهان آن جام دیگر آمده

ز آواز او چون شد خبر آمد پدر او را بسر

تنها خدا داند مگر او را چه بر سر آمده

چون دید آن رعنا جوان افتاده اندر خاک و خون

زد صیحه کز آواز آن گوش جهان کر آمده

گفتا «علی الدّنیا عفی» ای سرو بستان وفا

اینک پدر بر سر ترا، با دیده ی تر آمده

هرچند داغم زین عزا، امّا رضا هستم رضا

کز عالم ذر این بلا منظور و منظر آمده

در راه جانان شاه دین چون داد معشوقی چنین

در بزم عشّاق از همین آن شه مُصدّر آمده

بگذر «وفایی» زین سخن از عشق خوبان دم مزن

کاین راز بس باشد نهان وین سر مستّر آمده

شمارهٔ ۴۲ - در رشادت و شهادت حضرت مسلم (ع)

کسی کو با بتی شیرین زبان همراز و همدم شد

به غیر از حرف او از هرچه لب بربست و ابکم شد

فرو بربست گوش جان زحرف این و آن چندان

که بر اسرار جانان از سروش غیب ملهم شد

به راه دوست داد از شوق جان شد زنده جاویدان

دمی غمخوار جانان گشت و دیگر فارغ از غم شد

به صد وجد و طرب بگذشت از جان در ره جانان

به یک جان عاریت چشم و چراغ اهل عالم شد

ز هستی در گذشت انسان که خود شد مالک هستی

ز خود بیگانه شد تا در حریم یار محرم شد

طلبکار از دل و جان گشت پیکان محبّت را

که تیر جانگزا در سینه ی او عین مرهم شد

نشان آدمیّت خاکساری باشد و زاری

همه دانند آدم چونکه بود از خاک آدم شد

ز نخل زندگی خرما تواند خورد تمّاری

که بر دار وفاداریّ و مردی همچو میثم شد

نه هرکس بذل سازد سربسر مال و منالش را

به عالم می تواند در سخاوت همچو حاتم شد

نه هرکس سر بجنباند نشان سروری داند

که هرگز گربه نتواند، به صولت همچو ضیغم شد

نه هرکس پنجه افرازد تواند ماه شق سازد

چو احمد خاتمی باید که او دارای خاتم شد

نه هرکس می توان نایب مناب شاه دین گردد

که نتوان ذرّه شد خورشید و نه شبنم توان یم شد

کسی شایسته و لایق نباشد این کرامت را

مگر مسلم که در عالم به این منصب مکرّم شد

شمارهٔ ۴۳ - تجدید مطلع

به حکم شاه دین بر کوفه رفتن چون مصمّم شد

بساط خرّمی برچیده و ماتم فراهم شد

حرام اندر جهان گردید عیش و عشرت و شادی

چو او ساز سفر بنمود آغاز محرّم شد

به وصف قدر و جاه او همین بس کز همه یاران

پی تبلیغ فرمان حسین مسلم مسلّم شد

به پیش اهل دانش چون مسلّم بود در رفعت

به معراج شهادت از برای شاه سلّم شد

به فرد جان نثاری فرد بود از همگنان یکسر

که در ثبت شهادت از همه یاران مقدّم شد

سزد، بر ممکناتش افتخار اندر نسب کاو را

حسین بن علی بن ابیطالب پسر عمّ شد

به جز با ابن عمّش شاه دین تمثیل قدر او

مثال ذرّه و خورشید یا دریا و شبنم شد

مقام تختِ بخت او به رفعت برتر از کرسی

اساس قصر قدرش در فراز عرش اعظم شد

به میزان خرد با ذرّه یی از قدر و مقدارش

دو عالم را بسنجیدم به وزن از، ارزنی کم شد

ندانم پایه ی جاه و جلالش را ولی دانم

پی تعظیم پیش رفعتش پشت فلک خم شد

وجود و بود او نُه چنبر افلاک را مرکز

نوال جود او در قسمت ارزاق مقسم شد

امیری شیرگیری آنکه در رزم پلنگانش

به گاه صید شیر چرخ چون کلب معلّم شد

قدر پیوسته هم پرواز شد با طایر تیرش

اجل با تیغ خونریزش به روز رزم همدم شد

همانا تیغ در دستش بسان آتش سوزان

همانا نیزه در شستش بسان مار ارقم شد

سراسر در جهان دشمن فرو نگذاشتی یک تن

به میدانی که پای عزم او در رزم محکم شد

میان فرق خصم و برق تیغش فرق نتوانم

که حرف حرقِ برق تیغ او با فرق مدغم شد

عدو گردید یکدم جرعه نوش ساغر تیغش

به کامش تا به روز حشر شهد زندگی سمّ شد

به هرکس صرصر تیغش وزیدی می توان گفتن

اگر از اهل جنّت بود، واصل بر جهنّم شد

رُخش جنّت قدش طوبی لبش کوثر دلش دریا

به هر عضوی ز سر تا پا بهشتی را مجسّم شد

کفش کافی دلش صافی به عهد خویشتن وافی

گواهش در صفا رکن و مقام و حجر و زمزم شد

ولی با اینهمه جاه و جلال و قوّت و قدرت

اسیر کوفیان گردید و توام با دو صد غم شد

چو سوی کوفه شد بگرفت عهد و بیعت از کوفی

ولیکن بستن و بشکستن آن عهد با هم شد

در اوّل از وفا بستند عهد آن ناکسان امّا

در آخر از جفا آن عهد، عهد قتل و ماتم شد

وفا ز اهل جهان هرگز مجو کاسم وفاداری

به عالم ناقص و کم چون منادای مرخّم شد

ز بس جور و ستم زان بی وفایان رفت بر مسلم

دل زار «وفایی» در غمش پیمانهٔ غم شد

شمارهٔ ۴۴ - در شهادت حضرت قاسم (ع)

زبان خامه در این داستان بود الکن

وگرنه دادمی اندر زمانه داد سخن

سخن چگونه سرایم که نیست بی توفیق

عنان یک سخن اندر کف کفایت من

نُخست فیض طلب کرد باید از در دوست

که از عنایت او چشم دل شود روشن

اگرچه خامه ی من بر شکست چرخ از کین

ولیک چاره نباشد مرا، ز دُر سفتن

رهایی من از این واژگونه طاس فلک

بود معاینه همچون حدیث مور و لگن

مرا، دلیست پر از غم ز گردش گردون

مرا دلیست پر از خون ز دست چرخ کهن

چه کارها که نکرد او به دستیاری مکر

چه کارها که نکرد او به پافشاری فن

بسا، بساط که از وی به باد حادثه رفت

بسا، نگین که فکند او به دست اهریمن

بسا نشاط که آغشته شد به غصّه و غم

بسا سرور که آلوده شده به رنج و محن

فسرده کرد بسی لاله زار و سوسن گل

خزان نموده بسی نونهال و سرو سمن

بسا جوان که به ناکام از او به حجله ی گور

به جای رخت عروسی به بر نموده کفن

ولی نیامده هرگز جوان نا شادی

چو شاهزاده ی آزاده قاسم بن حسن

به دشت ماریه کرد او عروسیی که هنوز

از آن رسد به فلک بانگ ناله و شیون

چو دید بی کسی عمّ تاجدارش را

دلش نماند که غم اندر او کند مسکن

اجازه خواست که تا جان کند نثار رهش

نداد رخصت میدانش آن امام زمن

بگفت گرچه مرا جان نه لایق است ولی

پی نثار تو باقیست در سراچه ی تن

به هر دو پای وی افتاد و بوسه داد از شوق

به هر دو دست بپیچید شاه را دامن

به عجز و لابه و الحاح و گریه و زاری

گرفت رخصت حرب از حسین بوجه حسن

ز برج خیمه برآمد چو کوکب رخشان

سهیل سر زده گفتی مگر ز سمت یمن

ز خیمگاه به میدان کین روان گردید

رخی چو ماه تمام و قدی چو سرو چمن

کلاه، خُود، به سر برنهاد از کاکل

به بر نمود ز گیسوی خویشتن جوشن

گرفت تیغ عدو سوز را به کف چو هلال

نمود در برخود پیرهن به شکل کفن

میان معرکه جا کرد با رخی چون ماه

شد از جمال دلارای او جهان روشن

فراز قلّه ی سینای زین چو جلوه نمود

زمین ماریه شد رشک وادی ایمن

کلیم اگر «ارنی» گفت «لن ترانی» یافت

ولیک هیچ کس آندم نیافت پاسخ لن

به حیرتم که چرا، قبطیان کوفه وشام

نتافت بر دلشان نور قادر ذوالمن

پس آن نبیره و فرزند حیدر کرّار

ز برق تیغ زد آتش به خرمن دشمن

چنان بکشت شجاعان و اوفکند به خاک

که زال چرخ ورا گفت صد هزار احسن

ولی چو خواست شود جان نثار کوی حسین

نبود چاره ی کارش به غیر کشته شدن

ز خون سر به کف دست خویش بست حنا

به نوعروس شهادت نهاد در گردن

ندانم آه در آندم چگونه بود حسین

که شاهزاده به خاک اوفتاد از توسن

به خاک ماریه آن آفتاب طلعت را

به غیر سایه ی شمشیرها، نبد مأمن

به ناله گفت که داماد خویش را دریاب

ببین که قاتل من ایستاده بر سر من

پی تلافی خون من و علی اکبر

ز روزگار تو بنیاد خصم را، بر کن

شد از شهادت جانسوز حضرت قاسم

جهان به چشم «وفایی» تمام بیت حزن

شمارهٔ ۴۵ - در مدح و مرثیه بزرگان دین علیهم سلام الله

آل پیغمبر که ایشان نور حق را مظهرند

باعث ایجاد عالم شافعان محشرند

هر چه باشد از طفیل هستی ایشان بود

ما سوی الله را عرض می دان که ایشان جوهرند

عروة الوثقای دین حبل المتین مؤمنین

دُرج دین را گوهرند و عرش حق را زیورند

امر و نهی ماضی و مستقبل کون و مکان

جملگی مشتق از ایشانند و ایشان مصدرند

گرچه عین حق نیند ایشان ولی عین حقند

در حقیقت اصل منظورند امّا ناظرند

وصف ذات قدر ایشان را نباشد منتهی

عارفان حیران در اینجا عقل ها کور و کرند

حیرتی دارم چرا بعضی از ایشان تشنه کام

شد قتیل از کینه امّا ساقیان کوثرند

زورق آل عبا شد غرقه ی بحر بلا

با وجود آنکه نُه فُلکِ فلک را لنگرند

نوح در کشتی نشست و یافت از طوفان نجات

لیکن اندر بحر خون ایشان به طوفان اندرند

شاه مظلومان خلیل و اکبر اسمعیل او

زینب ولیلایش از پی هر یکی چون هاجرند

روز عاشورا شنیدستی قیامت شد بلی

قامت اکبر قیامت بود و عدوان منکرند

آتش کین در زمین کربلا افروختند

با خبر از کفر خویش و بی خبر از کیفرند

گاه شد آویز? دروازه گاهی بر سنان

رأس آن شاهی که شاهان جهانش چاکرند

خواهران بی برادر دختران بی پدر

چون بنات النّعش سرگردان بدور آن سرند

سر به راه دوست دادن نیست کاری سرسری

عاشقان در اوّلین گام از سر خود بگذرند

ای «وفایی» جای اشک از دیده خون دل ببار

بر شهیدانی که هر یک شافع صد محشرند

شمارهٔ ۴۶ - در مصیبت سالار شهیدان (ع)

باز از نو خامه همچون نی نوا سر می کند

یا حدیث نینوا را زیب دفتر می کند

مطرب محفل هم آواز صفیر خامه است

کز نواها فتنه بر پا شور بر سر می کند

گه کشد سوی عراقم گه برد سوی حجاز

مطرب ما، هر زمان آهنگ دیگر می کند

گه به آهنگ حسینی در مقام راستی

می سُراید نغمه یی کاشوب محشر می کند

محشر ار، یک محشر است این حشر را افغان نی

دمبدم ساعت به ساعت هی مکرّر می کند

نشئه ی عشق حسین گویا به مزمر مضمر است

کاین چنین مست و خرابم بانگ مزمر می کند

بند بند نی بسوزد بندبندم دمبدم

چون حکایت از لبان خشگ اصغر می کند

در میان سور و شادی صور ماتم می دمد

پاره پاره قاسم از شمشیر و خنجر می کند

نوعروس زار او بر ناقه می سازد سوار

داغدیده مادرش را تیره معجر می کند

امّ لیلا این گمان از بخت خود هرگز نداشت

کاسمان او را جدا از وصل اکبر می کند

آب گوهر را مکید اکبر ز تاب تشنگی

چاره ی این تشنگی دل را پُر آذر می کند

گشت یاقوت لبش آبی ز تاب تشنگی

فاش می گویم ولی این را که باور می کند

در لب آب روان روح روان شاه دین

تشنه لب سر می دهد با تشنگی سر می کند

زینب غمدیده کی بودش خبر از بخت خویش

کز غم مرگ برادر تیره معجر می کند

ای فلک ظلمی که کردی بر عزیزان خدا

کافری کی این چنین ظلمی به کافر می کند

زین مصیبت گر بگرید فاش چشم مصطفی

سیل اشکش سر بسر روی زمین تر می کند

آه از آن ساعت که در روز جزا خیرالنساء

شکوه از این ماجرا در پیش داور می کند

تا «وفایی» نوحه خوان از بهر شاه کربلاست

کی دگر تشویش و بیم از خوف محشر می کند

مسمطات

شمارهٔ ۱ - در مدح امیر مؤمنان علی (ع) : بریز ساقیا مرا، مدام می به ساغرا

شمارهٔ ۲ - در مدح حضرت امیر (ع) : ز ماه چهره ساقیا، برافکن این نقاب را

شمارهٔ ۳ - در مدح امیر مؤمنان علی (ع) : المنة لله که به کوی تو مقیمم

شمارهٔ ۴ - در توسّل به حضرت سیدالشهدا (ع) جهت رفع مرض طاعون

شمارهٔ ۱ - در مدح امیر مؤمنان علی (ع)

بریز ساقیا مرا، مدام می به ساغرا

چه می که بر زند به جان، هزار شعله آذرا

چه آذری که نار طور، از او کمینه اخگرا

بریز هان بیار هی، به بانگ چنگ و مزمرا

که هی خورم به یاد وی، تو هی بده مکرّرا

الا تو نیز مطربا، بیار نای و چنگ را

بساز ساز عشق را، بسوز نام و ننگ را

به یک ترانه‌ام ببر، ز لوح سینه زنگ را

اگر به جام ما زند، فلک زکینه سنگ را

بزن به جای وی ز نی، هزار شعله آذرا

به جان دوست مطربا، نوای عشق ساز کن

هزار رخنه بر دلم، ز نغمه‌ی حجاز کن

به یاد زلف آن صنم، فسانه را دراز کن

تو نیز ساقیا گره، ز زلف خویش باز کن

به بانگ نی بیار می، بریز هی به ساغرا

بیار از آن می‌ام که تا، حجاب عشق شق کند

کتاب هستیِ مرا، زهم ورق ورق کند

چه می که زهد خشگم از، تصوّرش عرق کند

خیال هستی ار کنم، به مستی‌ام نسق کند

چنانکه بی‌‌خبر کند، مرا ز شور محشرا

از آن می‌ام اگر دهی، بده به یاد لعل وی

که شور عشق افکنم، به روزگار همچو نی

تو خُم خُم و سبوسبو، بیار هان بریز هی

مگر رهم ز هستی و، کنم مقام عشق طی

که عشق هم حجاب شد، میان ما و دلبرا

دلم ز شهر بند تن، به چین زلف یار شد

غزالی از خطا روان، به خطّه‌ی تتار شد

ز طالع بلند خود، به مهر پرده‌دار شد

ز قید و بند جان و تن، برست و رستگار شد

مسیح‌وار همنشین، شد او به مهر انورا

هزار شکر می‌کنم، به طالع بلند دل

که شد دو زلف آن صنم، ز چارسو کمند دل

مده ز عقل پند من، که بس قویست بند دل

الا اگر تو عاقلی، بده ز عشق پند دل

که دردمند عشق را، حدیث عشق خوشترا

به لب رسیده جان من، در آرزوی روی او

خوشم که آرزوی من، بود در آرزوی کوی او

الا، اگر می‌ام دهی، بیاور از سبوی او

که رفته رفته بوی او، کشد مرا به سوی او

مگر دماغ جان کنم، ز بوی او معطّرا

دلم چنان اسیر شد، به زلف و خطّ و خال وی

که نیست تا ابد دگر، رهایی احتمال وی

نگردد ار میسّرم، به عمر خود وصال وی

هزار شکر کز ازل، مثال بی‌مثال وی

ز کِلک دوستی بُوَد، به لوح جان مصوّرا

اگر که ماهم افکند، ز روی خود نقاب را

هزار پرده بر کشد، به چهره آفتاب را

دو چشم مست او برد، ز چشم خلق خواب را

ز جلوه‌یی کند عیان، به دهر انقلاب را

ز قامتش بپا شود، هزار شور محشرا

به چین زلف پرشکن، شکست مشک تاتری

به سحر چشم پرفتن، ببست چشم سامری

به رخ بهار شوشتر، به جلوه سرو کشمری

به لب یمن، به خط خُتن، به چهره مهر خاوری

به هر خمی ز زلف او، هزار توده عنبرا

هلاک اگر شوم ز غم، چه غم که یار من تویی

خوشا چنین غمی مرا، که غمگسار من تویی

قرار جان، قرار دل، قرار کار من تویی

به هر کجا گذر کنم، به رهگذار من تویی

نظر به هرچه افکنم، به جز تو نیست منظرا

ز جویبار عشق تو، شد از ازل سرشت من

محبّت تو تا ابد، شد است سرنوشت من

ز عشق کافر ار شوم، بتا تویی کنشت من

بهشت را چه می‌کنم؟ الا تویی بهشت من

که در رخ تو جنّت است و در لب تو کوثرا

ز بانگ چنگ و نای و نی، غرض نه نای و نی بود

ز ساغر و ز جام می، نه ساغر و نه می بود

ز زلف و خطّ و خال وی، نه خطّ و خال وی بود

ز مستی و زهای و هی، غرض نه های و هی بود

الا زبان عاشقی، بود زبان دیگرا

اگر که پرده افکند، زچهره یار نازنین

تجلّی ار کند چنان، که هست آن نگار چین

جمال ایزدی کند، به خلق ظاهر و مبین

گمان کنند خالقش، تمامی از ره یقین

برند سجده پیش او، جهانیان سراسرا

علیست آنکه مدح او، همی بود شعار من

ربوده عشق او زکف، عنان اختیار من

منزّه است از اینکه من، بگویمش نگار من

روا بُوَد که خوانمش، خدا و کردگار من

نمی‌شدم چو غالیان، اگر زعشق کافرا

شهی که دین احمدی، ز تیغ او رواج شد

به تارک محمّدی، «تبارک الله» تاج شد

به راه طالبان حق، وجود او سراج شد

ز احترام مولدش، حرم مطاف حاج شد

به دوستیّ او قسم، که حُبّ اوست مشعرا

حدوث ذات پاک او، مقارن است با قِدم

مساوق است با ازل، مسابق است با عدم

نظام ممکنات از او، هماره هست منتظم

خدا نباشد او ولی، نه این شده است متّهم

از آنکه در وجود او، جلال اوست مضمرا

وجود ماسوی بود، طفیلی از وجود او

به قالب است روح ما، روان ز فیض جود او

از آنکه هست بودِ ما، همه ز هست و بود او

نمود ایزدی عیان، شده است از نمود او

اگر که نیست واجب او، ز ممکن است برترا

علیست فرد بی‌بدل، علیست مثل بی‌مثل

علیست مصدر دوم، علیست صادر اول

علیست خالی از خلل، علیست عاری از زلل

علیست شاهد ازل، علیست نور لم یزل

که فرد لایزال را، وجود اوست مظهرا

زمام ملک خویش را، سپرده حق به دست او

چه انبیا چه اولیا، تمام پای بست او

یکی هماره محو او، یکی مدام مست او

به هر صفت که خوانمش، بود مقام پست او

نظر به لامکان نما، ببین مقام حیدرا

نوشت کاتب ازل، به ساق عرش نام وی

به قدسیان نمونه‌یی، نمود از مقام وی

تمام «خرّ سجّداً»، فتاده در سلام وی

پیمبران در آرزوی جرعه‌یی ز جام وی

به جز ولای او نشد، برایشان میسّرا

به عزم رزم اگر علی، سمند کینه هی کند

عدوی او به مرگ خود، فغان بسان نی کند

به خشم اگر غزا کند، فنای کُلّ شئ کند

بساط روزگار را، به یک اشاره طی کند

نه فخر اوست گویم ار، که گشت عمرو کافرا

چو این جهان فنا شود، علی فناش می‌کند

قیامت ار بپا شود، علی بپاش می‌کند

که دست دست او بود، ولی خداش می‌کند

«وما رمیت اذ رمیت» بر تو فاش می‌کند

که اوست دست کردگار و اوست عین داورا

عنان اختیار من، ربوده عشق او زکف

به اختیار خویشتن، دواندم به هر طرف

گهی به طوس می‌کشد مرا و گاه در نجف

چو دست دست او بود، زهی سعادت و شرف

اگرچه در وطن برد، که هست ملک شوشترا

منم که گشته نام من، «وفایی» از وفای تو

منم که نیست حاصلی، مرا به جز ولای تو

هماره می‌نوازدم، بسان نی، نوای تو

چنانکه بندبند من، پُر است از صدای تو

مرا به ذکر یا علیّ، مگر بزاد مادرا

هماره تا به نیکویی، مسلّم است مشتری

ملقب است تا فلک، به کینه و ستمگری

به کجروی است تا همی، مدار چرخ چنبری

کنند تا که اختران، به روزگار اختری

به کام دوستان تو، همیشه باد اخترا

به کربلا نظاره کن، ببین به نوبهار او

ز سبزه‌ی خط بتان، نگر بنفشه‌زار او

به سروهای ابطحی، بطرف جویبار او

به دوحه‌های احمدی، چمان ز هر کنار او

چه قاسم و چه جعفر و چه اکبر و چه اصغرا

به رنگ لاله سرو اگر، ندیده‌یی تو در چمن

ببین به سرو این چمن, که هست لاله گون بدن

به جسمش ار کفن کنی، بکن زبرگ نسترن

چرا که این کفن بود، به جای کهنه پیرهن

که خواهرش نبیند این چنین برهنه پیکرا

نهال قامت بتان سروقدّ مه جبین

فکنده تیشه‌ی جفا، زپا بسی در این زمین

همی ز جُعد خم به خم، همی زموی پُر زچین

ز زلف و خال و خط بسی، به خاک او بود عجین

شکسته رونق عبیر و عود و مشک عنبرا

ندیده دیده‌ی جهان جوان بساط اکبری

به خلق و خو به گفتگو فزون زهر پیمبری

به جلوه همچو احمدی، به حمله همچو حیدری

میان خیل روبهان کوفه چون غضنفری

ز کینه پاره پاره شد، به تیر و تیغ و خنجرا

شمارهٔ ۲ - در مدح حضرت امیر (ع)

ز ماه چهره ساقیا، برافکن این نقاب را

به ماهتاب سیر، ده هماره آفتاب را

برآفتاب می نگر، ستاره سان حُباب را

بریز هان بیار، هی به رنگ آتش آب را

به یاد لعل آن صنم سبیل کن شراب را

اگر سبیل می کنی، خُم و سبو سبیل کن

ز دجله ی خُم و سبو جهان چو رود نیل کن

در این ثواب بنده را، زمرحمت دخیل کن

دخیل اگر، نمی کنی بیا مرا، وکیل کن

که تا ز رشحه ی سبو خجل کنم سحاب را

منم «وفایی» ار چه شُهره گشته ام به شاعری

ولی ز می کشانم و به می کشی بسی جری

نمی کند ز من کشان کسی به من برابری

الا، به امتحان من بیار، چند ساغری

ببین چگونه ماهرم حساب را کتاب را

مبین به زهد خشگ و این عمامه و ردای من

که این عمامه و ردا، همه بود بلای من

نظاره کن ولای من وفای من صفای من

به بزم می کشان نگر مقام وحدّ و جای من

به احترام من ببین ستاده شیخ و شاب را

بیار، می بریز، هی سبوسبو به ساغرم

نظاره کن به باطن و مبین به زهد ظاهرم

زخیل عاشقان اگر، نه برترم نه کمترم

اگر، که نیست باورت بگو که تا درآورم

ز جیب خویشتن برون نی و دف و رباب را

بیار، از آن می کهن که بشکند خمار من

مئی که زنگ ما و من زُداید از عذار من

مئی که یار، را کند مگر دوباره یار من

مئی که بر دهد به باد نیستی غبار من

چون من حجاب خود شدم بسوزد این حجاب را

شرار آتش می ام به جان شکّ و ریب زن

ز من چو بگذری برو، به تربت صُهیب زن

به ننگ زن به نام زن به عار، زن به عیب زن

به طفل زن به شیخ زن به شاب زن به شیب زن

ز کاخ هست و بود ما بسوز سقف و باب را

غریب نیست ساقیا بپرسی ار، زغُربتم

عجیب نیست گر کنی تفقّدی به کُربتم

نظر کنی به غربتم گذر کنی به تربتم

الا، زیان نمی کنی اگر، به قصد قربتم

به آب آتشین زجان نشانی التهاب را

الا اگر، می ام دهی بده ز خُمّ احمدی

نه خُمّ کیقباد و جم از آن می محمّدی

که مست مست سازدم چه مست مست سرمدی

رهاندم ز هستی و کشاندم به بیخودی

که تا به چشم حق کنم نظاره بوتراب را

ابوتراب و بوالحسن الا، منش ندا کنم

ز تهمت نصیری اش به این و آن رها کنم

علی علی جدا کنم، خدا خدا، جدا کنم

به خود ببندم احولی که او ز خود رضا کنم

به هر چه رأی او بود ادا کنم خطاب را

علی که در تقدّمش نه ریب هست و نه شکی

علی که از خدا، کمی نباشدش جز، اندکی

علی که جان مصطفی و جان او بود یکی

خدا، به تارکش نهاده افسر تبارکی

الا، به شأن او ببین تو مصحف و کتاب را

امیر بود، در ازل دوباره در غدیر شد

مبلّغ امیری اش رسول بی نظیر شد

به انس و جنّ امیر شد به مصطفی ظهیر شد

همین نه بس ظهیر شد دبیر شد وزیر شد

مُشار شد مُشیر شد حضور را، غیاب را

هماره گفت مصطفی علی بود حُسام من

به شرع من وصیّ من به جای من امام من

امیر من نصیر من ظهیر من قوام من

حلال او حلال من حرام او حرام من

دیگر چه جای دم زدن ثعالب و کلاب را

به جز نبی به دیگری علی قیاس کی شود

حریر و پرنیان الا، سیه پلاس کی شود

عدو شناس در جهان علی شناس کی شود

شناختن خدای را، در این لباس کی شود

که چشم حق جدا کند زهم سراب و آب را

مقام اگر، فرابری ز رتبه ی پیمبری

به عصمت از ملک اگر هزار بار بگذری

هزار حجّ و عمره و جهاد اگر بیاوری

نشان چو نیستت به دل ز مُهر مهر حیدری

چو کرم پیله می تنی به دور خود لعاب را

شهی که مدح او همی پیمبر و خدا کند

چسان تواندش کسی که مدح یا، ثنا کند

مگر که عشق شمه یی ز وصف او ادا کند

ولی چسان ادا کند که عقل از او ابا کند

به کور، کی بیان توان نمودن آفتاب را

به جنّ و انس و دیو و دد، هماره روزی او دهد

به جمله قسمت و نصیب و خطّ و آرزو دهد

جماد را، نبات را، وظیفه مو به مو دهد

الا، به اذن حق نموّ و شهد و رنگ و بو دهد

ثمار را، حبوب را، قشور را، لباب را

نه فخر اوست خوانم ار، حدیث باب خیبرش

نه مدح اوست گویم ار، ز قتل عمرو کافرش

نه وصف او مقاومت به صدهزار، لشگرش

اراده گر، نماید او به یک اشاره قنبرش

به گردن فلک نهد، ز کهکشان طناب را

علی بود جمیل حق علی بود جمال حق

علی بود جلیل حق علی بود جلال حق

مقیل حق مقال حق مثیل حق مثال حق

دلیل حق سبیل حق بدیل حق کمال حق

که ذات لایزال حق ستوده آن جناب را

احاطه کرد علم او به ما سوی سوا، سوا

که هست علم و قدرتش ز علم و قدرت خدا

چگویمت ز علم او الا، شنیده ای الا

شبی که رفت مصطفی به فوق عرش، مرتضی

بیان نمود بهر او ایاب را، ذهاب را

اگر، که قهرمان او به قهر و کین علم زند

اگر، که ذوالفقار او به خون خصم دم زند

قضا، فنای این جهان در آن زمان رقم زند

به قهقرا، عدوی او به نیستی قدم زند

گر، او سبک کند عنان، گران کند رکاب را

تو ای علی مرتضی که مظهر خداستی

به کوفه رفته ای به خواب و خود کجا رواستی

که زینب تو روبرو به زاده ی زناستی

به گوش خویش بشنو و ببین چه ماجراستی

چو او کند سئوال را و این دهد جواب را

به شهر شام خویش را، دمی ز مرحمت رسان

به دختران بی کس ات ببین تطاول خسان

رها نما، تو بیکسان ز قید و بند ناکسان

ز پاره ی دل کسان و اشک چشم بی کسان

به مجلس یزید بین شراب را، کباب را

به دختران خود، نگر که ایستاده صف به صف

ز شامیان نظاره گر نظاره کن ز هر طرف

یزید شوم با دو صد نشاط و شادی و شعف

سر حسین و جام می نی و رباب و چنگ دف

به بزمی این چنین ببین سکینه و رباب را

شها بیا، امیری یزید بی تمیز بین

به پُشت پرده دختران او همه عزیز بین

گشاده موی دختران خویش چون کنیز بین

نگنجد ار، به غیرتت بیا و این دو چیز بین

به طشت زر، سر حسین و ساغر شراب را

شمارهٔ ۳ - در مدح امیر مؤمنان علی (ع)

المنة لله که به کوی تو مقیمم

هر دم رسد از حلقه ی زلف تو نسیمم

ای خاک درت جنّت و فردوس نعیمم

در بارگهت چون سگ اصحاب رقیمم

صد شکر کز آغاز شدم نیک سرانجام

ای آنکه خدا گشته ز روی تو پدیدار

دارم به خدا، من به خداوندی ات اقرار

بستم صنما از سر زُلفین تو زُنّار

خواندم صنمت لیک برِ مردم هشیار

دست صمدی تو که شکستی همه اصنام

ای سرّ نهان، سرّ نهان از تو چه پنهان

عالم همه اندر، صفت ذات تو حیران

در شکّ و گمانند چه دانا و چه نادان

از چهره برافکن دمی این پرده ی امکان

تا رفع کنی شکّ و گمان از همه اوهام

ای آنکه قضا بنده ی حکمت ز ازل شد

وی آنکه قدر، امر ترا، ضرب مثل شد

تعبیر زحق حُبّ تو بر خیر عمل شد

من بی عمل و عمر همه صرف امل شد

ناکامم و خواهم دهی ای دوست مرا، کام

هرکس که ز میخانه ی عشق تو خورد می

مستانه ره خُلد برین را کند او طی

فیض تو چه فیضیست که لایلحقه شیئی

بُرده است مگر خضر، به سرچشمه ی آن پی

کت می رود او بنده صفت بر اثر کام

ای آنکه حدوث تو قِران با قِدم آمد

از جود تو عالم به وجود از عدم آمد

بطحا، ز طفیل حرمت تا حرم آمد

هر خار و خسی در حرمش محترم آمد

مار خار و خس این حرم و دل به تو آرام

ای دست خدا کار، به ما گشته بسی تنگ

طاعون به محبّان تو گردیده قوی چنگ

این حادثه در شهر نجف نیست خوش آهنگ

عار است به ما، در بر اغیار و بود ننگ

حامی به حمی باشد و در مهلکه اغنام

ترسم که حسودان به من این نکته بگیرند

کای آنکه امیران تو بر مرگ امیرند

گر، راست بود امر شود تا که نمیرند

دانی که حسودان، سخن حق نپذیرند

از نام گذشتیم چرا این همه بدنام

زن طعن به طاعون که از اینجا بگریزد

در کشور اعدا، رود آنجا بستیزد

با ما نستیزد، که ز ما مهر تو خیزد

ز اشجار ولای تو اگر برگ بریزد

ترسم نشود پخته ثماری که بود خام

هر چند که ما صاحب جرمیم و جنایت

امّا کرم و جود ترا نیست نهایت

از ما بدی و از تو همه لطف و عنایت

در روز جزا، باز دو صد گونه رعایت

بایست به ما، تا رسد اکرام به اتمام

ما را نبود واسطه یی غیر حسینت

سوگند عظیمیست به جان حسنینت

حق نبی و آل خصوصاً به حسینت

آن کشته ی شمشیر جفا نور دو عینت

کاین هایله را، رفع کنی با همه آلام

زین واسطه ما را نبود، برتر و بهتر

در نزد تو ای شیر خدا، میر غضنفر

ماییم و حسینی چه به اینجا چه به محشر

این واسطه گر نیست قبول درِ داور

ای خاک به فرق من و ای وای بر اسلام

آن کشته اگر چاره ی این غم ننماید

مشکل کسی این عقده ی مشکل بگشاید

ما، بد زبدان غیر بدی هیچ نیاید

او هی کند احسان و به احسان بفزاید

زانروی که وحشی به جز، احسان نشود رام

ای جان جهان، جان جهان باد فدایت

جان و دل ما بسته ی زنجیر ولایت

شد پیر «وفایی» به ره مهر و وفایت

با جرم و گنه آمده بر درب سرایت

کز لطف کشی پرده را، بر همه آثام

شمارهٔ ۴ - در توسّل به حضرت سیدالشهدا (ع) جهت رفع مرض طاعون

ای کرببلا مشرق انوار خدایی

زین بارگهت هم صفت عرش علایی

از شش جهت و چارطرف روح فزایی

تا مقتل شاهنشه خیل شهدایی

سر منزل اندوه و غم و کرب و بلایی

یک دل نبود از تو دمی شاد در ایّام

شهر تو بود غمکده و دشت خطرناک

تلخ است هواهای تو در کام چو تریاک

روئیده ز زهر، است به خاکت خس و خاشاک

چون زاده ی زهرا خلف سیّد لولاک

کشتی چه جوانان و نبودت ز کسی باک

کز آب فراتت همه را تشنه بدی کام

در دشت تو ای کرببلا هیچ پیمبر

ننهاد قدم اینکه نشد زار و مکدّر

آگه ز بلیّات تو گشتند سراسر

بر سبط رسول آنچه شده ثبت به دفتر

در ماتم این شه همه بر چهر منوّر

کردند روان لؤلؤ لالا ز دو بادام

روزی که به صحرای تو آمد ز مدینه

این خسرو بی لشگر و بی شبهه و قرینه

با اهل حرم خاصه دل افسرده سکینه

در شطّ تو با آنکه روان بود سفینه

بودند همه خشگ لب و سوخته سینه

از جور و ستمکاری اعدای بدانجام

تا آنکه به روز دهم ماه محرّم

شد لشگر بسیار در این دشت فراهم

یکسر زپی قتل حسین گشته مصمّم

پس شمر به بیداد و ستم گشت مقدّم

نه بیم ز یزدان نه ز پیغمبر خاتم

کرد آنچه نیاید به گمان در همه اوهام

چون تشنه لب از خنجر او کشته شد این شاه

آفاق پر از غلغله شد تا فلک ماه

شه را چو زدند آتش بیداد به خرگاه

جبریل گهی زد به سر و گاه کشید آه

با کینه ببردند پس آن لشگر گمراه

اولاد علی را چو اسیران به سوی شام

تا شاد نمایند ز خود آل زنا را

کردند، به یکباره فراموش خدا را

ز اندازه بکردند فزون جوروجفا را

کشتند زکین پنجمی آل عبا را

کز بهر چنین روز شفیع آید ما را

هم روز قیامت به بر ایزد علّام

یا شاه شهیدان نظری کن به گدایان

کاندر حرمت گشته زغم نوحه سرایان

زین طرفه بلایی که ندارد حد و پایان

بر اهل نجف زمره ی بی برگ و نوایان

ای قبله ی مقصود همه بار خدایان

کن حکم بلا را رود از ساحت اسلام

بر درگه خلاّق جهان قادر یکتا

ما را تو شفیعی چه به دنیا چه به عقبی

ای بنده ی جان بخش دمت صد چو مسیحا

این مرده دلان را به کلامی بکن احیا

یکره به شفاعت لب جان پرور بگشا

ز آسیب بلا شهر نجف را بکن آرام

شش ماه فزونست که این مایه ی ماتم

غالب شده بر قالب ذریّه ی آدم

این است بلایی که مبین باشد و مبرم

یک روز کشد بیش و دگر روز کشد کم

زین طرفه بلا داد، که ماننده ی ضیغم

افتاده میان گلّه ی آهو و اغنام

اهل نجف از بیم وبا طعنه ی طاعون

مجموع پریشان و غمین حال و جگر خون

گردیده فراری چه به دشت و چه به هامون

ما سوی تو بشتافته با حال دگرگون

خاک درت از آب مژه ساخته جیحون

تا آنکه نمایی نظری از ره اکرام

بر پیر و جوان دوستی ات حصن حصین است

امر تو روان هم به سما هم به زمین است

در هر دو جهان مهر تو سرمایه ی دین است

بر خلق ولای تو همان حبل متین است

ما را ز تولاّی تو مقصود همین است

کاین حادثه را دور کنی از همه اجسام

ای روز ازل داده به درگاه خداوند

جان و تن و اموال و عیال و زن و فرزند

بر خاک نشینان ره این واقعه مپسند

تا خصم از این غصّه بیفتد به دلش بند

زان لعل لبانت به شفاعت دو شکرخند

بنمای و بکن شاد دل خاص و دل عام

این جامه ی$ ارزنده تر از درّ بهایی

باشد ز پی پاسخ گفتار «وفایی»

آن شاعر کامل که به تائید خدایی

ختم است بر او مرتبه ی مدح سرایی

هرگز ز چنین رتبه مباداش جدایی

کز «مشتری» او یاد کند در همه هنگام

مثنویات

شمارهٔ ۱ - مناجات : بگیر ای دوست ما را دست امّید

شمارهٔ ۲ - منظومهٔ حدیث شریف کساء : مرا، طبع اگر نارسا، یا رسا

شمارهٔ ۳ - بهاریه و مصیبت حضرت سیدالشهدا (ع) : غم امسالم افزونتر ز پار است

شمارهٔ ۴ - اتمام حجّت کردن حضرت سیدالشهدا (ع) : باز دیوانه شدم زنجیر کو

شمارهٔ ۵ - حکایت : پریشان حال مردی از، زر و مال

شمارهٔ ۱ - مناجات

بگیر ای دوست ما را دست امّید

پس آنگه بندگی بین تا، به جاوید

رهایی ده مرا از قید هستی

از این مستیّ و از این بُت پرستی

دلم گردیده دیر بت پرستان

دد و دیو اندر او خوابیده مستان

فکن از طاق این دیر، آن بتان را

که تا بی پرده بینی جانِ جان را

دلم از این خودی تنگ است تنگ است

بسی از خود مرا ننگ است ننگ است

برون کن این خودی خود اندرون آی

اگر جا تنگ شد آنگه برون آی

قدم بگذار یکبار اندر این دیر

که تا باقی نماند اندر او غیر

به حقّ راستان و حقّ پاکان

مرا، زین بت پرستی کن مسلمان

بَدل بنمای کفرم را به اسلام

که دلتنگم بسی از ننگ و از نام

که تا در بند ننگ و نام هستم

نه دین دارم نه در اسلام هستم

بَدَم از بد، به غیر از بد نیاید

تو نیکم کن که نیک از نیک زاید

بَد ما را بدل می کن به خوبی

به غفّاری و ستّارالعیوبی

اگر یکبار گویی بنده ی من

رود تا قاب قوسین خنده ی من

«وفایی» را به خود مگذار مگذار

که هستم از خودی بیزار بیزار

به فضل خویشتن بر گیر دستم

مخواه از دست خود بر خود شکستم

بود رسم ار، کسی خر، می فروشد

ز چشم مشتری عیبش بپوشد

به وقت بیع تا محکم کند کار

شروط عیب هم بر، وی کند بار

ندانم من چسازم با، خر خویش

که باشد عیب هایش بیش از بیش

خصوصاً مشتری که عیب دانست

دگر عیبی کجا از وی نهانست

چو ممکن نیست عیبش را بپوشم

به تو با کلّ عیبش می فروشم

بگیر از ما، خرِ ما را به خوبی

از آن راهی که ستّارالعیوبی

دلم تنگ است تنگ از دست این خر

به جز این کور زشت لنگ لاغر

اگر خر کار کن یا بار، بر نیست

ترا، هم کار و باری در نظر نیست

نمی خواهی کز این سودا، بری سود

بود نفع خرت منظور و مقصود

ترا مقصود از این سودا، نه سود است

که بنیاد کرم بر فضل و جود است

اگر خر نیست قابل بهر قربان

ترا تبدیل او سهل است و آسان

تو خود تبدیل اعیان می نمایی

تو می سازی عصا را، اژدهایی

تو خون را آب سازی آب را خون

بود حکمت برون از چند و از چون

شمارهٔ ۲ - منظومهٔ حدیث شریف کساء

مرا، طبع اگر نارسا، یا رسا

نباشد گریز از حدیث کسا

گذشتن مرا از حدیثی چنین

بسی دور، باشد ز رأی رزین

ز روح القدس جویم اوّل مدد

که جان را، رشد باید از وی رسد

پس آنکه کنم عشق را پیش رو

نهم عقل را، در بر او گرو

که گر عشق نبود دلیل رهم

نشاید که پای اندراین ره نهم

کنم رشته ی نظم را تابدار

بر او بر کشم لؤلؤ آبدار

«وفایی» دمی قصّه آغاز کن

به آل عبا خویش دمساز کن

«وفایی» وفاداری از سر بگیر

ز آل عبا فیض دیگر بگیر

حدیثی است از حضرت فاطمه

که بی واهمه گویمش با همه

بگفتا که یک روزی از روزها

پدر شد مرا، وارد اندر سرا

بفرمود کای دخت دلبند من

مرا، ضعف و سُستی است اندر بدن

بگفتم پدر ضعف و سُستی ترا

مبادا، و بادا پناهت خدا

بفرمود کای دختر با وفا

بیاور، مرا آن یمانی کسا

بمانی کسا را، بیار این زمان

بپوشان مرا، زیر این طیلسان

که سرّی نهان در پس پرده هست

که بی پرده این پرده آید، به دست

خدا خواهد از پرده سازد عیان

خدایی خود بر زمین و زمان

به خود خواهد او عشق بازی کند

به ملک و ملک سرفرازی کند

نظر کردمش چون بپوشیدمش

رخی چون درخشنده مه دیدمش

چنان رویش از نور رخشنده بود

که بدر درخشنده اش بنده بود

برای مثل گفته شد ماه بدر

و گرنه مه بدر را چیست قدر

به ماهی بود یک شب او را کمال

بود آن هم از عکس روی بلال

پس آنگه حسن پورم از ره رسید

سلامی بداد و جوابی شنید

بگفتا که بویی رسد بر مشام

که آن بو بود، بوی خیرالانام

بگفتم که ای میوه ی جان من

نکو برده یی بوی جانان من

بود جدّ پاکت به زیر کسا

به خواب خوش آسوده باشد بسا

پس آندم حسن همچو روح روان

روان شد سوی سرور انس و جان

بگفتا ز من بر تو ای جدّ سلام

بود در برت تا کنم من مقام

بگفتش به رأفت رسول مجید

بیا ای مرا، مایه ی هر امید

پس از لحظه یی آمد از در حسین

حسینی که بُد عرش را زیب و زین

چنین گفت بعد از درود و سلام

که آید مرا، بوی جد بر مشام

مگر جدّ پاکم رسول خدا

ز مهر اندر اینجا گزیده است جا

بگفتم ترا، جدّ رسول امین

به زیر کسا با حسن هر دو بین

پس آنگه به سوی کسا رفت شاد

به جدّ مکرّم سلامی بداد

بگفت ای که ایزد، ترا برگُزید

ز بود تو آورده عالم پدید

بود تا که آیم به پیش تو باز

ز قُربت شوم تا ابد سرفراز

بگفتش تومن، من تویی ما و من

چو جان اندرا، مرمرا، در بدن

بیا ای مرا مایه ی افتخار

به تو تا قیامت من امیدوار

تو خود مایه ی افتخار منی

به هر دو سرا، اعتبار منی

تویی مظهر و مُظهر عشق حق

به کار تو کس را نباشد سبق

بیا ای شهیدی که اندر جزا

جزایی نباشد ترا، جز خدا

نبی با حسین بود اندر سخن

که ناگه درآمد ز در بوالحسن

به دخت پیمبر بداد او سلام

بگفتا که بویی رسد بر مشام

که آن بو بود، بوی ابن عمم

ز دل می زداید هزاران غمم

مگر ابن عمّم در اینجاستی

که خاک سرا، عطر پیراستی

بگفتم بلی آنکه دلبند تست

به زیر کسا با دو فرزند تست

به سوی کسا آن شه لافتی

نظر کرد و دید او به چشم خدا

به عین خدا دید عین خدا

تجلّی نموده است اندر، سه جا

به چشم خدا دید نور ازل

تجلّی نموده است در سه محل

چو روی خود اندر سه مرآت دید

خدا را حقیقت در آیات دید

بگفتا سلام ای رسول امین

زمن یعنی از مالک یوم دین

سلام و تحیّات بیرون ز حد

زمن برتو یعنی زحیّ صمد

پیمبر جواب سلامش بداد

پی اذنش آغوش جان برگشاد

چو با عقل کل عشق کل شد قرین

نمود آفرین عقل و عشق آفرین

پس آن عقل کل مایه ی هر وجود

سخن با علی از علی می سرود

که ای آنکه بر سر تویی تاج من

تو مقصود من از دو معراج من

دو معراج بودم زجان آفرین

یکی در سما، دیگری در زمین

یکی در سما با دو صد واهمه

یکی در زمین خانه ی فاطمه

یکی در شب و دیگری روز بود

که آن روز و شب هر دو فیروز بود

ولیکن کجا می رسد شب به روز

که شب تیره و روز شد دلفروز

مرا، مارای آیت روی تست

که قوسین من جفت ابروی تست

نظر کرد سوی کسا فاطمه

به زیر کسا دید یاران همه

به سوی کسا شاد و خورسند رفت

سوی شوی و باب و دو فرزند رفت

بگفتا سلام و رسیدش جواب

گرفت اذن و پس رخصتش داد باب

به زیر کسا رفت چون فاطمه

فتاد اندر، افلاکیان همهمه

زبانوی حق چون عدد شد تمام

خدا را، خدایی شد اندر به کام

عدد، روکش حُسن جانان بود

کسا روکش آن عدد زان بود

خدا بین نبیند به زیر کسا

کسی را، به جز خمسه یعنی خدا

خدا خود منزّه بود از عدد

ولی این عدد، واحد است و احد

خدا را اگر بود جا و مکان

نهان بود در زیر این طیلسان

خدا، گر منزّه نبودی زجای

همی گفتمی شد به زیر کسای

پس آمد، ندایی به صوت علی

به صوت علی بود و صوت جلی

نه دانم من آیا ز تحت کسا

برآمد، ندا یا ز فوق سما

که ای ساکنان سماوات من

به ذات و صفات و به آیات من

نکردم من این خلق نُه آسمان

نه خلق زمین و نه خلق زمان

نه کوه و نه صحرا، نه بحر و نه برّ

نه خلق سپهر و نه شمس و قمر

نه عرش و نه کرسی نه لوح و قلم

نه ایجاد هستی ز ملکِ عدم

مگر از پی حُبّ این پنج تن

که هستند مطلوب و محبوب من

پس آنگه امین خدا جبرئیل

بگفتا که ای کردگار جلیل

کیانند آیا، به زیر کسا

که بر، ماسوایند میرو کیا

جواب آمد از مصدر عزّوشان

به جبریل کای جبرئیلا، بدان

که زهراست با، باب و با شوی او

ابا، هر دو فرزند دلجوی او

گر این پنج ما را نبودند یار

نه شش بود و نه هفت و نه سه نه چار

نمی بود، بود نُه افلاک را

نه بود تو و خیل املاک را

چو جبریل واقف شد از سرّ هو

به خاطر گذشتش مر، این آرزو

که یارب چه باشد که این بینوا

نوا، یابد از قُرب اهل کسا

دهی اذنم از فضل و جود و کرم

دل پر، ز اندوه شاد آورم

به اعزاز و اجلال این پنج تن

که سازی مرا، سادس انجمن

بفرمودش ایزد، برو سویشان

ولی خود، مرو سویشان بی نشان

گر، از ما نباشد نشانی ترا

نباشد ترا، ره به سوی کسا

تو از ما نشانی به همراه بر

که تا سوی ایشان شوی راهبر

به یک سو بِنه رأی و تدبیر را

نشانی بر، آیات تطهیر را

تو آیات تطهیر بهر نشان

بگیر و ببر چون رسیدی بخوان

به پاکان نشانی به پاکی ببر

به نیکان به نیکی سخن سازسر

پس از ما رسان بر رسول انام

هزاران درود و هزاران سلام

که ما را، خدایی به کام از شماست

ازل تا ابد از دوام شماست

ز خلق مه و مهر و عرش بلند

تو باشی غرض ای شه ارجمند

رسید و رسانید بعد از سلام

پیام خدا، پس طلب کرد کام

سری از پی اذن بر خاک سود

زبونیّ و پستی و پوزش نمود

گرفت اذن و شد در کسا جبرئیل

به یک گوشه پنهان چو عبد ذلیل

خدایی که می جُست در لامکان

عیان دید در زیر آن طیلسان

ببالید، بر خود ز شوق و شعف

چو از قُرب حق یافت عزّوشرف

پس آنگه خداوند این نُه قباب

علیّ ولی لایق این خطاب

بپرسید از پادشاه رُسُل

که این انجمن را چه باشد نُزل

به نزد خداوند این انجمن

چه قدر است ای پادشاه زمن

پس آنگه بگفت آن رسول مجید

به حقّ کسی کاو مرا، برگزید

به حقّی که حقّش مرا از ازل

بداد، اصطفی تا ابد، بی ذلل

مرا، داد بر ماسوا سروری

نبوّت به من داد و پیغمبری

به هر محفلی باشد این گفتگو

شود رحمت حق در آنجا فرو

ستغفار گویان ملایک همه

به بزمی که دارند این زمزمه

زبان خدا پس سرود این سخن

که خود رستگارند یاران من

رسول خدا، بار دیگر بگفت

دُر این سخن را، دیگر بار سُفت

به هرجا شود ذکر این ماجرا

ز حق هست هر حاجت آنجا روا

به بزمی که این بزم یاد آورند

دل پر، ز اندوه شاد آورند

به بزمی کزین بزم آید سخن

بماند مراد و نماند حزن

دگر باره گفت آن زبان خدا

که ما رستگاریم و یاران ما

به هر دو سرا، مژده از حق رسید

که هستیم ما، رستگار و سعید

حدیثی به یاد آمدم سوزناک

ز کرب و بلا و از آن جان پاک

به یاد آمدم قصّه ی جانگزا

ز سلطان دین خامس این کسا

چو در کربلا، شد بر او کار تنگ

ز بیداد آن قوم بی نام و ننگ

پس آن حضرت از بهر قوم عنود

به اتمام حجّت زبان بر گشود

که من خود، یکی هستم از آن کسا

که اهلش به پاکی ستوده خدا

که من یک تن هستم از آن پنج تن

که حق گفت هستند محبوب من

من از آن کسانم که فرمود حق

که بر این کسان نیست کس را، سبق

منم آنکه پیغمبر پاک زاد

مرا، بر سر دوش خود، می نهاد

همی گفت آن خسرو خافقین

حسین از من است و منم از حسین

گر، از من نباشد شما را قبول

بپرسید ز اصحاب خاص رسول

شنیدند و دیدند و بشناختند

به روی خدا، تیغ کین آختند

کشیدند بر روی حق تیغ کین

بکشتند دین و امام مبین

بکشتند تهلیل و تکبیر را

مخاطب به آیات تطهیر را

نمودند دانسته او را شهید

که ماییم محکومِ حکم یزید

«وفایی» از این ماجرا، خون گری

بر آن شاه لب تشنه جیحون گری

شمارهٔ ۳ - بهاریه و مصیبت حضرت سیدالشهدا (ع)

غم امسالم افزونتر ز پار است

که در ماه محرّم نوبهار است

مصیبت بیشتر باشد جگر سوز

که افتد روز عاشورا، به نوروز

چو عاشورا و نوروزند، با هم

مهیّاتر، بود اسباب ماتم

بلی گر، آتشی باشد به خرمن

نسیمش شعله ور سازد، به دامن

کسی را، گر شراری هست در جان

بود باد بهار او را چو نیران

به زخمی کز فراق گل عذاریست

نمک پاشش نسیم نوبهاریست

زغم گر خاطری باشد مشوّش

نوای نی زند بر جانش آتش

بهار امسال خود باشد عزادار

نوا، خوان بلبلان در طرف گلزار

ز داغ گلرخان نینوایی

کند بلبل به هر، برگی نوایی

به جان بلبل آتش در گرفته

تو گویی رنگ خاکستر گرفته

به هر شاخی نواخان عندلیبی

ز داغ قتل مظلومِ غریبی

تو گویی سبزه بس با زیب و زین است

خط سبز جوانان حسین است

حکایت می کند سرو صنوبر

ز سرو قامت عبّاس و اکبر

هزاران داغ دارد، لاله بر دل

ز داغ اکبر شیرین شمایل

چو بینم جانب ریحان و سنبل

به یاد آرد، مرا آن زلف و کاکل

مولّه در چمن بید، است و شمشاد

ز هجر قاسم ناکام ناشاد

شقایق گر، زبی آبی نزار است

همانا حلق طفل شیرخوار است

به نیلوفر، نگر که چون سکینه است

رُخش سیلی ز سیلی های کینه است

به نرگس بین که همچون چشم زینب

به حسرت مانده باز از صبح تا شب

ز گلها جعفری را چون بینم

ز داغ عون و جعفر دل غمینم

درختی کز ثمر باشد خمیده

حبیب است او که در پیری رسیده

به یاد تشنگان ابر بهاری

ترشّح ها، کند از هر کناری

زبس صحن چمن پُر ارغوان است

تو گویی قتلگاه کشتگان است

بنفشه در کنار جویباران

سیه پوش از غم نسرین عذاران

جوانان حسین باجسم صدچاک

چو برگ گل فتاده بر سر خاک

همه گل پیرهن افتاده در خون

نموده رشک گلشن روی هامون

همه از جام وحدت گشته سرشار

شدند از ماسوی یکباره بیزار

به کلّی خویش را، دادند از دست

زجام لعل ساقی تا ابد مست

زخون مینای تن را کرده خالی

نموده پُر، ز خمّ لایزالی

گرفته شاهد حق را، در آغوش

نموده هر دو عالم را فراموش

«وفایی» بیوفا این نوبهار است

بهار گلشن دین پایدار است

بود داغ حسین گلگشت و با غم

می غم کم مبادا، از ایاغم

شمارهٔ ۴ - اتمام حجّت کردن حضرت سیدالشهدا (ع)

باز دیوانه شدم زنجیر کو

من حسین اللّهی ام تکفیر کو

کیست آن کو، می کند تکفیر من

گو بیا که پاره شد زنجیر من

شاه را، گر من نمی دانم خدا

کافرم گر، دانمش از حق جدا

من حسین را، می پرستم زانکه او

هست اوصافش همه اوصاف هو

جلوه گر شد چون به میدان بلا

شاه دین یعنی شهید کربلا

پرده افکند از رخ خود ذوالجلال

سرّ «وجه الله» عیان کرد از جمال

پرده افکن گشت از رخ پرده دار

شد به میدان سرّ یزدان آشکار

دست حق آمد برون از آستین

جمله دیدند از یسار و از یمین

بانگ برزد، آن شهنشاه عرب

شمه یی برخواند، از اصل و نسب

گفت باب نامی من حیدر است

جدّ پاکم حضرت پیغمبر است

مظهر حقّم من و حق با من است

از وجودم شمع انجم روشن است

سّد لولاک فخر عالمین

گفت حسین از من بود من از حسین

از وجود من جهان موجود شد

نیستی از هستی من بود شد

جمله اشیارا، وجود از من بپاست

زانکه هر چیزی طفیل بود ماست

هر اثر در هرچه هست ای ناکسان

از وجودم شد هویدا و عیان

قوّت بازویتان از من بود

شوکت و نیرویتان از من بود

این همه شمشیر و تیغ و تیر و نی

کز برای قتل من دارید، ای

هرچه گفت آن شاه تأثیری نکرد

حمله کرد و کرد با ایشان نبرد

تاخت مرکب تا به سر حدّ وفا

خویش را، فانی نمود اندر بقا

شاه دین آئینه ی روی خدا

رخ بتابید از جمیع ماسوی

چشم پوشید از تمام ماسوی

روی خود را کرد سوی آشنا

بر زمین از صدر زین شد سرنگون

با تنی صدچاک و غرق بحر خون

آمد الهامش که ای جانان ما

خونبهای تست شاها جان ما

پس بغل واکرد حق او را گرفت

گرچه دارد عقل از این معنی شگفت

آری آری نیست کار عقل این

کار عشق است این و یار نازنین

حاصل مطلب شد او ملحق به یار

یار از کارش بسی کرد افتخار

عاشق و معشوق از هم کامیاب

گشت ظاهر معنی حُسن المأب

گفت با وی ای شهید زار من

خود نمودار از تو شد اسرار من

چونکه فانی گشت او در حُسن یار

از فنای او خدا شد آشکار

گر، نمی شد او فنا در حضرتش

تا ابد ظاهر نبودی حُرمتش

این سخن نبود زمن باشد ز وی

نایی من اوست من هستم چو، نی

لیکن آن چشم حقیقت بین کجاست

تا ببیند آنچه اندر پرده هاست

پرده های عشق تو در تو بود

داند آن کاو محرم آن کو بود

تا «وفایی» محرم آن پرده هاست

پرده ی جانش صفا اندر صفاست

شمارهٔ ۵ - حکایت

پریشان حال مردی از، زر و مال

دل او بود مالامالِ آمال

زبس می بود محتاج و پریشان

ز «کادالفقر» کفری داشت پنهان

چو حالش بود، دَرهم دِرهمی قلب

نمودی سکّه تا نفعی کند جلب

جز این صنعت دگر چیزی نبودش

ز بی چیزی غم دل می فزودش

بزد آن سکّه آوردش به بازار

به هر کس داد، رد کردش به آزار

قضا را بود بقالی در آن کوی

که خویش همچو رویش بود نیکوی

به شغل خویشتن آن مرد بقّال

ز اهل حال پنهان بود در قال

چو آمد نزد آن بقّال خوشخو

گرفت آن قلب از او با روی نیکو

چنین پنداشت آن قلب دغل کار

که نبود مرد از قلبش خبردار

زدی آن سکّه را هر روز آن قلب

چو آوردی نکردی او زخود سلب

تمام عمر کار هر دو این بود

که این داد و سِتد با هم قرین بود

نه او می کرد ترک بد فعالی

نه این یک ترک این نیک خصالی

من آن قلب دغل آن بد فعالم

تویی بقّال خوب و خوش خصالم

«وفایی» را شود یارب زبان لال

که بقّال آفرین را خواند بقّال

نه بقّالی تو بقّال آفرینی

که بقّال از تو دارد این امینی

تو این قلب دغل تبدیل بنما

به تبدیل دغل تعجیل بنما

جز این قلب دغل چیزی ندارم

به تبدیلش ز تو امیدوارم

که از من کس نمی گیرد، به هیچش

بگیر او را و در رحمت بپیچش

اگر باشد دکّان رحمتت باز

کنم زین قلب بر افلاکیان ناز

وگر دکّان رحمت هست مسدود

زر بی عیب بوذر هست مردود

اگر سلمان بیارد خرمن زر

چو من او هم بماند در پس در

ولی در گوش جانم آید آواز

که باشد باب رحمت تا ابد باز

خداوندا، تو از این در مرانم

که جز این در، در دیگر ندانم

از آن روزی که من دانستم این در

بود امّیدم از خوفم فزونتر

ولی ترس از امید خویش دارم

ز صدق و کذب او تشویش دارم

به امّید از تو هم باید مدد جُست

امید صادق ار، باشد هم از تست

خدایا، گر امیدم هست معیوب

امیدم را امیدی کن خوش و خوب

تو امّید مرا امید بنمای

به صدق آن مرا تائید بنمای

که من از خویشتن چیزی ندارم

به امّید از تو هم امّیدوارم

چراغم را گر از تو نیست نوری

ز سعی من نزاید غیر دوری

بنه از بندگی منّت به جانم

که این بهتر ز ملک جاودانم

گرم در بندگی یاری نمایی

نمی خواهم جز این اجر و جزایی

همینم بس که اذن کار دارم

چه مزدی به از این درکار دارم

ز یارم مزد خدمت این بود بس

که خدمت کار اویم نی دگر کس

کدامین دولتم خوشتر از این است

که خدمت خدمت آن نازنین است

چه مزدی بهترم از بندگی هست

خوش آن ساعت که این دولت دهد دست

از آن دلبر همین بس مزدِ کارم

که کرد از بهر خدمت اختیارم

بود بهتر ز صد خُلد و جنانم

که من خود بنده ی آن آستانم

چه مزدی بهتر است از بنده بودن

به خاک آستانش جبهه سودن

بساز ای دوست ما را بنده ی خویش

که تا فارغ شوم از بیم و تشویش

به ذلّ بندگی میده مرا، سیر

که ذلّت از تو به تا عزّت از غیر

ز ذلّ بندگی کن سر بلندم

رهایی ده ز قید چون و چندم

مرا، در بندگی چالاک گردان

ز لوث خودپرستی پاک گردان

به هم برزن دکّان و منزلم را

برای کار فارغ کن دلم را

زهر کاری مرا معزول فرما

به کار بندگی مشغول فرما

مرا در بنده بودن ساز مقهور

نیم گربنده سازم بنده با زور

خوش آن ساعت که روزم را شب آید

شبم را وقت یارب یارب آید

خوش آن ساعت که با یادش کنم روز

به یادش روزها هر روز فیروز

تجلّی ها، چو بی اندازه باشد

به هر روزم خدایی تازه باشد

ز یاد او کنم شیرین لبم را

کشم از سینه یارب یاربم را

به هر یارب از او «لبّیکم» آید

مدد، در بندگی ها، پیکم آید

مدد، در یاری ام گر نبود از وی

نیاید یاری ام از جان پیاپی

مدد، در بندگی می کن عطایم

همین از دوست بس مزد و جزایم

همین دولت بسم از حضرت دوست

که گویندم «وفایی» بنده ی اوست

به هر دردم اگر بخشی صبوری

نمایم صبر الاّ دردِ دوری

که دوری آتش است و آتش انگیز

کند دوزخ ز دوری نیز پرهیز

چند مرثیهٔ دیگر

بند اول : در کربلا چو محشر کبری شد آشکار

بند دوم : میزان حُسن و عشق چو با هم قرین فتاد

بند سوم : چون کاروان عشق به دشت بلا گذشت

بند چهارم : شیران کارزار و امیران روزگار

بند پنجم : بر زخمهای پیکرت ار، اشک مرهم است

بند ششم : بیا به دانه ی اشک این زمان معامله کن

بند هفتم : عشق آن بود، که از تو تویی را به در کند

بند هشتم : چون شهسوار عشق به دست بلا رسید

بند نهم : ای خاک کربلا تو به از مشک و عنبری

بند دهم : ای کرب و بلا منزل جانان من استی

بند یازدهم : ای خاک کربلا تو بهشت برین شدی

بند دوازدهم : ای شهیدی که نشاید غمت ازیاد رود

بند سیزدهم : دگر چو نوبت آن کودک صغیر آمد

بند چهاردهم : شمر لعین چو خنجر کین از کمر کشید

بند پانزدهم : می بود واجب ار، که کسی را چنین کشند

بند شانزدهم : ای خون پاک از همه چیزی تو برتری

بند هفدهم : آه از دمی که رو به ره آورد کاروان

بند هجدهم : آن کشته یی که نیست جزایی برای او

بند نوزدهم : در ماتم شهی که سرش از جفا برند

بند بیستم : دست قضا چو خون حسین ریخت بر زمین

بند بیست و یکم : هر دُرّ اشک کز غم آن تاجدار نیست

بند بیست و دوم : هفتاد تن ز عشق چو از پا در اوفتاد

بند بیست و سوم : از روزگار داد و فغان ز احتساب او

مرثیه : چرا فتاده ای، ای نخل نورسیده ی من

مرثیه : تیر از کمان گذشت و شه دین ز اصغرش

مرثیه : بدادم زر، گرفتم در عوض جان

تضمین غزل سعدی : شه دین گفت به تن زخم مرا، مرهم ازوست

تضمین ابیاتی از غزل صائب : گر از این واقعه اشکت ز بصر می گذرد

بند اول

در کربلا چو محشر کبری شد آشکار

گشتند دوزخیّ و بهشتی به هم دچار

بودند خیل دوزخی آن روز شادکام

امّا بهشتیان همه لب تشنه و فکار

اهل بهشت را جگر از قحط آب، آب

در کام اهل دوزخ و نار، آب خوشگوار

آن ساقیان کوثر و آن شافعان حشر

گشتند تشنه طعمه ی شمشیر آبدار

آتش به خیمگاه زدند این روا نبود

کز دوزخی به کاخ بهشتی فتد شرار

پس دختران فاطمه یکسر شکسته دل

هر یک چو آفتاب به جمّازه یی سوار

هر یک سوار ناقه ی عریان که ناگهان

برگشتگان بی کفن افتادشان گذار

هر پیکری چو کوکب رخشنده در فلک

یا چون فلک ز زخم فراوان ستاره بار

زینب چو دید پیکر صد پاره ی حسین

غلطان به خاک ماریه با قلب داغدار

بررُخ نمود ناخن بی صبری آشنا

کرد از هلال چهره ی خورشید را نگار

از سوز دل به آن تن بی سر خطاب کرد

نوعی که زد، به خرمن هفت آسمان شرار

گفتا تویی برادر زینب تویی حسین

آیا تویی که از تو مرا بود اعتبار

دیدی تو اعتبارم و اکنون نظاره کن

بی اعتباری ام که چها کرده روزگار

پس روی خویش سوی نجف کرد و باز گفت

کای باب تاجدار من ای شیر کردگار

آخر مگر نه ما همه ذرّیه ی توایم

در چنگ خصم همچو اسیران زنگبار

آخر مگر نه این تن بیسر حسین تست

کافتاده پاره پاره در این دشت فتنه بار

یکدم بزن به قائمه ی ذوالفقار دست

برکش پی تلافی از این قوم دون دمار

در نظم و نثر مرثیه ات گر مدد کنند

مزدت همین بس است «وفایی» به روزگار

بند دوم

میزان حُسن و عشق چو با هم قرین فتاد

سهم بلای او به امام مبین فتاد

عشقش عنان کشید ز یثرب به کربلا

کوشید تا که کار، به عین الیقین فتاد

در دشت عشق تاخت سمند آنقدر که کار

از عشق درگذشت و به عشق آفرین فتاد

از تاب تشنه کامی اطفال شد چنان

کز تاب، پیچ و تاب به حبل المتین فتاد

او را چو سنگ کین زجفا بر جبین زدند

از بهر سجده شکرکنان بر زمین فتاد

ساکن شد آسمان و زمین گشت بی سکون

از زین چو بر زمین شه دنیا و دین فتاد

در خاک و خون ز سوز جراحات و زخم تیر

گه جانب یسار و گهی بر یمن فتاد

از کینه گشت سر به سر نیزه اش بلند

عریان به خاکش آن بدن نازنین فتاد

خاتم برفت از کفش انسان که جبرئیل

برزد فغان زدست سلیمان نگین فتاد

شمر شریر در حرمش برزد آتشی

کز آن شرار برفلک هفتمین فتاد

غلمان و حور سربسر، آنچه سر شدند

چون بانگ این خبر به بهشت برین فتاد

زین العباد زار کز او ماند یادگار

بر گردنش ز کینه غُل آهنین فتاد

یکسر حریم او چو اسیران زنگبار

هر یک چو آفتاب به جمّازه یی سوار

بند سوم

چون کاروان عشق به دشت بلا گذشت

افکند بار عشق در آنجا ز جا گذشت

با عشق دید آب و هوایش چو سازگار

منزل نمود و از سر آب و هوا گذشت

سالار کاروان همه کالای عشق را

بنهاد در میانه زهر مدّعا گذشت

چون در زمین پُر خطر نینوا رسید

با صد هزار شور و نوا از نوا گذشت

از جان و دل گذشت به راه نگار خویش

از سر، جدا گذشته و از تن جدا گذشت

روزی که از مدینه برون می نهاد پای

از خانمان گذشته و از اقربا گذشت

هر چند در بها و ثمن می فزود حُسن

عشق آنقدر فزود که تا از بها گذشت

شکرانه داد اکبر و اصغر به راه دوست

در کوی عشق یار چو از وی بدا گذشت

هر چیز را به عالم امکان نهایتی است

جز عشق او به دوست که از منتها گذشت

معراجش از «دنی فتدلّی» گذشت و لیک

ناید مرا دیگر به زبان تاکجا گذشت

معشوق جلوه کرد به آئین عاشقی

خود عشق باخت با خود و از ماسوا گذشت

از سرگذشت او نتوان گفت یا شنید

کامد چه بر سرِ وی و بر وی چها گذشت

سرخوش گذشت از سر عالم به راه دوست

از هرچه درگذشت به عین رضا گذشت

از عشق هم گذشت که عشق است خود حجاب

پس روی خویش دید چو خورشید بی نقاب

بند چهارم

شیران کارزار و امیران روزگار

عبّاس و عون و جعفر و عثمان نامدار

در باغ بوتراب خزان چون رسید، شد

بر سرو هر سه چار سموم اجل دچار

عبّاس خواند هر سه برادر، به نزد خویش

در بر کشید سرو یکی بود شد چهار

گفتا کنونکه کار بود تنگ بر حسین

ننگ است ننگ زندگی ما به روزگار

خوابیده جمله سبز خطان لاله گون کفن

چون سرو ایستاده حسین بی معین ویار

باید روید هر سه به پیش دو چشم من

گردید کشته تا که شود قلب من فکار

داغ شما چو بر جگرم کارگر شود

از قهر برکشم مگر از قوم دون دمار

یک یک روانه کرد سوی جنگ هرسه را

از داغ مرگشان به دل خویش زد شرار

پس خود روانه گشت سوی شاه بی سپاه

زد بوسه بر زمین و عَلَم کرد استوار

یعنی عَلَم برای سپاه است و این سپه

یکسر به خون فتاده عَلَم را کنم چکار

رخصت گرفت زان شه بی یار و مستمند

شد بر سمند و تافت به میدان کارزار

ناگه شنید ناله و آوای العطش

آن العطش کشید عنانش ز گیر و دار

برگشت سوی خیمه و مشکی گرفت و رفت

سوی فرات با جگری تشنه و فکار

پُر کرد مشک و پس کفی از آب برگرفت

می خواست تا که نوشد از آن آب خوشگوار

آمد به یادش از جگر تشنه ی حسین

چون اشک خویش ریخت زکف آب و شد سوار

برخود خطاب کرد که ای نفس اندکی

آهسته تر، که مانده حسین تشنه در قفار

عبّاس بی وفا تو نبودی کنون چه شد

نوشی تو آب و مانده حسینت در انتظار

رسم وفا به جا تو نیاری بسی بجاست

خوانند بی وفات اگر اهل روزگار

رفتت مگر زیاد حقوق برادری

عبّاس رسم مهر و وفا را نگاهدار

شد با روان تشنه زآب روان، روان

دل پُر زجوش و مشک به دوش آن بزرگوار

چون شیر شرزه برون آمد از فرات

پس عزم شد نمود که او بود شاهوار

دیدند خیل دوزخیانش که می رود

مانند آب رحمت و آبش بود، به بار

پس همچو سیل خیل روان شد زهر طرف

طوفان تیر و سنگ عیان شد زهرکنار

کردند جمله حمله بر آن شبل مرتضی

یک شیر در میانه ی گرگان بی شمار

یک تن کسی ندیده و چندین هزار تیر

یک گل کسی ندیده و چندین هزار خار

سرگرم جنگ بود زخود، بود بی خبر

کابن طفیل زد، به یمین وی از یسار

پس مشک را، ز راست سوی دست چپ کشید

وز سوز سینه زد، به دل قدسیان شرار

می داشت پاس آب و همی تاخت از کمین

دست چپش فکند لعینی ستم شعار

پس مشک را گرفت به دندان که این گره

نگشود دست تا که به دندان رسید کار

هی بر سمند برزد و گفت ای خجسته پی

کارم ز دست رفته و از دستم اختیار

این آب را اگر برسانی به تشنگان

بر رفرف و بُراق ترا زیبد افتخار

از بهر تشنگان اگر این آب را بری

سبقت بری ز دلدل در عرصه ی شمار

می تاخت سوی خیمه که ناگاه از قضا

تیر قدر، رها شد و بر مشک شد دچار

زان تیرکین چو آب فرو ریخت بر زمین

شد روزگار در بر چشمش چو شام تار

مانند مشک اشک ملک هم به خاک ریخت

وز خاک شد به چهره ی افلاکیان غبار

چون آب ریخت خاک به سر بیخت بوتراب

در باغ خُلد فاطمه زد لطمه بر عذار

پس خود برای کشته شدن ایستاد و گفت

مردن هزار مرتبه بهتر که شرمسار

آنگه عمود و نیزه و شمشیر و تیر و سنگ

شامی بر او زدی زیمین کوفی از یسار

پس سرنگون ز خانه ی زین گشت بر زمین

فریاد یا اخا ز جگر بر کشید زار

فریاد یا اخا چو به گوش حسین رسید

گفتی مگر هژبر روان شد پی شکار

آمد چه دید، دید که بی دست پیکری

افتاده پاره پاره در آن دشت فتنه بار

آهی زدل کشید و بگفت ای برادرم

عبّاس ای که از پدرم مانده یادگار

امروز روز یاری و روز برادریست

از جای خیز و دست به همدستی ام برآر

برکش عنان خامه «وفایی» که اهلبیت

در خیمه ها نشسته پریشان و بی قرار

باید حسین رود، به تسلّای اهلبیت

دیگر گذشته کار ز سقّای اهلبیت

بند پنجم

بر زخمهای پیکرت ار، اشک مرهم است

پس گریه تا به حشر برآن زخمها کم است

زان ناوکی که بر دلت آمد زشست کین

خون دل از دو دیده روانم دمادم است

زان تیغ کین به فرق تو تا حشر خاک غم

بر فرق ماهمین نه که بر فرق عالم است

از پیچ و تاب تشنگی ات بر لب فرات

چشم جهانیان همه چون دجله و یم است

تنها همین فرات نشد از خجالت آب

از روی تو فرو به زمین رفته زمزم است

ای تشنه یی که از اثر اشک ماتمت

تا روز حشر گلشن دین سبز و خرّم است

پیش مصیبت تو مصیبات روزگار

بر ممکنات جمله چو دریا و شبنم است

از بس مصیبت تو عظیم اوفتاده است

نام تو و شکسته دلی هر دو با هم است

بر فرق و حلق اکبر و اصغر چو بنگرم

هر یک مصیبتش به دل از هریک اعظم است

از جور چرخ قامت زهرا نگشته خم

چون چرخ اگر خمیده ز بار غمت خم است

زین غم به چرخ چارم و در هشت باغ خُلد

گریان و زار مریم و عیسی بن مریم است

هر دل که در غم تو بود خرّم است و شاد

خرّم دلی مباد که فارغ از این غم است

شادی به ما همین نه محرّم حرام کرد

هر مه به یاد روی تو ما را محرّم است

گویند در بهشت برین جای گریه نیست

گر نیست گریه بر تو مرا جای ماتم است

هرجا که ماتمت بود آنجا بهشت ماست

جایی که نیست ماتمت آنجا جنهّم است

عهدی که با تو بسته «وفایی» به عهد خویش

صد شکر کز وفای تو آن عهد محکم است

بر وعده ی وفای تو باشد امیدوار

کایی زلطف بر سر او گاه احتضار

بند ششم

بیا به دانه ی اشک این زمان معامله کن

به ماتم شه دین پای دل پر آبله کن

به روز حشر که هر کرده را دهند جزا

اگر بهشت ندادندت از حسین گله کن

مگو بهشت کجا ما کجا و شاه کجا

بریز اشک روان یکدو روز حوصله کن

ولی نه شرط محبّت بود که بهر حسین

بگویمت به بهشت اشک خود مبادله کن

بریز اشک و مخواه از حسین غیر حسین

زهرچه دل به حسین بند و خویش یکدله کن

گرت ز هر مژه خون قطره قطره جاری نیست

نظر به خنجر و شمر و به تیر حرمله کن

ز یاد، می نرود چون حسین به زینب گفت

ز موی خویش تو درپای صبر سلسله کن

شوی چو مرحله پیما به سوی کوفه و شام

تو خویش قافله سالار اهل قافله کن

بلامبین و ولا را ببین که حضرت دوست

به خون بهاست تو خود دیده باز بر صله کن

کنونکه کعبه ی مقصود کبریا شده ایم

صفای حق بنگر با نشاط هروله کن

به گوش جان حسین ناگهان رسید پیام

که زودتر، به لقا کوش و ترک مشغله کن

گذشت وقت زوال و رسید وقت بقا

تو جان خویش به جانان خود معامله کن

که ما از آنِ تو هستیم و خونبهای توایم

تو هرچه خواهی در کار ما مداخله کن

«وفایی» آنچه نوشتی تو در صحیفه ی عمر

به غیر صفحه ی عشقش تمام باطله کن

بند هفتم

عشق آن بود، که از تو تویی را به در کند

ویرانه ی وجود تو زیر و زبر کند

عشق آن بود، که هرکه بدان گشت سربلند

بر نیزه سر نماید و با نیزه سر کند

عشق آن بود، که تشنه ی دیدار یار را

حنجر زآب خنجر فولاد تر کند

عاشق کسی بود، که به دوران عاشقی

بر خود حدیث عیش جهان مختصر کند

هرکس که در زمانه شود دردمند عشق

از راحت زمانه به کلّی حذر کند

در باغ جان هر آنکه نشاند نهال غم

نبود غمش که خشک شود یا ثمر کند

عاشق به جز حسین علی کیست در جهان

کز بهر دوست از همه عالم گذر کند

کو چون حسین آنکه زسودای عاشقی

نه شادمان به نفع و نه خوف از ضرر کند

کو چون حسین آنکه به میدان امتحان

جانان هر آنچه گویدش او بیشتر کند

حق خواهدش که تن به خدنگ بلا، دهد

او جان و تن به تیر بلایش سپر کند

از خود گذشته اکبر از جان عزیزتر

در راه دوست داده و ترک پسر کند

ای من غلام همّت والای آن شهی

کز ممکنات یکسره قطع نظر کند

هم خواهران و دخترکانش دهد اسیر

هم کودکان خورد نشان قدر کند

از نینوا، به کوفه و از کوفه تا به شام

رأس بریده با حرم خود سفر کند

برتر بود ز عرش علا خاک کربلا

نازم به عشق او که به خاک این اثر کند

بهتر بود ز آب بقا خاک درگهش

خضر نبی کجاست که خاکی به سر کند

گفتی که چهره سرخ «وفایی» کند ز عشق

آری کند ولیک ز خون جگر کند

بند هشتم

چون شهسوار عشق به دست بلا رسید

بر، وی ز دوست تهنیت و مرحبا رسید

کرد از نشاط هروله با یک جهان صفا

از مروه ی وفا چو به کوی صفا رسید

تذکار عهد پیش و بلای الست شد

آمد بشارتش که زمان وفا رسید

چون در ازل به جان تو خریدار ما شدی

اکنون بیا که وقت ادای بها رسید

ما خود، به عهد ثابت و بر، وعده صادقیم

با جان شتاب کن که زمان لقا رسید

سبقت گرفته عشق تو چون بر، بدای ما

جان ده به کام دل که نخواهد بدا رسید

ما خود ترا فدایی و ما خود ترا، جزا

سبحان من جزا که ز وی این جزا رسید

بشکفت غنچه ی دلش از شوق همچو گل

از گلشن وفا چو به وی این ندا رسید

قربانیی نمود که حیرانش صد خلیل

چون آن خلیل کعبه ی دل در منی رسید

خون از زمین به جوش و به گردون شدی خروش

بر روی خاک تیره چو خون خدا رسید

روح روان او چو روان گشت از بدن

لال است زان زبان که بگوید کجا رسید

دلهای اهلبیت در آن سرزمین شکست

چون کشتی نجات به دریای خون نشست

بند نهم

ای خاک کربلا تو به از مشک و عنبری

ازهر چه گویمت تو از آن چیز برتری

ای خاک پاک این نه خطا بود خواندمت

اکسیر اعظمی تو و گوگرد احمری

ای خاک چیستی تو ندانم که عرش هم

با، نیم ذرّه ات ننماید برابری

هر سبحه یی که بسازند از تودر، بها

صد ره فزونتر آمده از مهر و مشتری

هر سجده یی که بر تو نمایند در نماز

آن سجده بگذرد ز ثریّا و از ثری

ای خاک پاک در تو شفا را نهاده حق

داری شرف توبر، دم عیسی زبرتری

زان گوهری که در تو نهان است ای زمین

خاکت شکست رونق بازار گوهری

خوابیده در تو سبز خطان جمله مشکموی

کاینسان عبیر بویی و بهتر ز عنبری

جانهای پاک در تو ز هفتاد تن فزون

در رتبه هر کدام فزون از پیمبری

افتاده در تو سروقدان لاله گون کفن

هریک به چهره ماه و به قامت صنوبری

هر چند بی سرند ولی در، دیار عشق

بر خیل سروران همه دارند سروری

خود آدم است در تو نهان کز وجود او

مسجود بر ملایک و منظور داوری

یا آنکه هست نوح ولی نوح کی چنین

در خون نمود کشتی عشقش شناوری

نی نی خلیل باشد و اکبر ذبیح او

لیلا بسی نموده در این خاک هاجری

یاموسی است و گنبد پرنور طور او

هفتاد تن سبطی اش از پی به یاوری

یا عیسی است و نیزه ی خولیست دار او

خود شد نهان ز کید یهودان سامری

یحیی بود مگر که سر از پیکرش جدا

امّا جدا نگشته ز یحیی به جز سری

یحیی جدا نگشت زهم بند بند او

رأسش نشد به نیزه ز کشور، به کشوری

یحیی عیال او به اسیری نرفته است

یحیی از او نرفته نه اکبر نه اصغری

این خود محمّد است یقین در توای زمین

کاینسان شده است زابر تو هر پیمبری

گر حیدر است در تو نهان از برای کیست

وز بهر چیست ناله و فریاد حیدری

پس شد یقین که فاطمه را نور عین بود

دیگر ترا بس است «وفایی» حسین بود

بند دهم

ای کرب و بلا منزل جانان من استی

یعنی تو مقام شه گل پیرهن استی

خود گلشن طاهایی و باغ گل زهرا

کاینسان چمن اندر چمن از یاسمن استی

زان پیکر زیبا که به خاک تو دفین است

تا چشم کند کار پر از نسترن استی

این نکهت سیب از تو از آن سیب بهشتی است

یا بسکه نهان در تو ز سیب ذقن استی

صد طعنه زند خاک تو بر حقّه ی یاقوت

پر خون بسی اندر تو ز دُرج دهن استی

گلزار و چمن را نشنیدیم غم اندوز

چون است که خون گلشن و بیت الحزن استی

ای کرب و بلا این چه جلال است که نامت

با نام حسین در همه جا مقترن استی

بس طُرّه ی مشکین به تو از اکبر و اصغر

بس جُعد معنبر به تو از مرد و زن استی

بس زلف خم اندر خم و دلهای شکسته

کاندر تو نهان است شکن در شکن استی

از نافه ی پرخون غزالان حجازی

خود غیرت تاتار و خطا و ختن استی

خون جگر و پاره ی دل بس به تو آغشت

خاک و گِل تو رشک عقیق یمن استی

هفتاد و دو تن در تو همه سیم تنانند

بر هر یک از ایشان نگرم بی کفن استی

بهر جگر تشنه لبان تا به قیامت

هر صبح نسیم سحری بادزن استی

شور دگرت باز به سر هست «وفایی»

این باده که خوردی مگر از قعر دن استی

گر شور حسین بر سر تو نیست پس از چیست

این شهد که امروز ترا در سخن استی

بند یازدهم

ای خاک کربلا تو بهشت برین شدی

زآنرو که جای خسرو دنیا و دین شدی

نازی اگر به کعبه و بالی اگر، به عرش

زیبد چو جای آن بدن نازنین شدی

هستی زمین و قدر تو از آسمان گذشت

یا حبّذا، زمین که به از، هر زمین شدی

خوابیده بسکه سبز خطان در تو گلعذار

یک باغ پر ز نسترن و یاسمین شدی

از نافه های خون ز غزالان هاشمی

بالله خطاست گویمت ار، مشک چین شدی

جان جهان چو در تو نهان شد به روزگار

زان جان پاک منظرِ جان آفرین شدی

بگزیده جای در تو چو آن شاهباز عرش

تا روز حشر مهبط روح الامین شدی

پنهان چو شد پناه خلایق به کوی تو

زان شد که کعبه ی دل اهل یقین شدی

خورشید اگر کند ز تو پیوسته کسب نور

زانرو بود، که مطلع انوار دین شدی

بوی بهشت از تو رسد بر مشام جان

ای خاک تا به نکهت سیبش قرین شدی

از عرش چون فتاده به فرش تو گوشوار

زیبد اگر، به چرخ زنی چترِ افتخار

بند دوازدهم

ای شهیدی که نشاید غمت ازیاد رود

گرچه این خاک وجودم همه بر باد رود

ماجرای غمت ار بگذرد اندر آفاق

تا به افلاک همی ناله و فریاد رود

محض رفتن به جنان مایه ی شادی نبود

گر کسی سوی جنان با تو رود شاد رود

زان کنم این همه فریاد گه هرگز به جهان

نشنیدم به کسی این همه بیداد رود

دل زغم سوزد و شاد است از این سوز، آری

عشقت آنجا که رود تفرقه ز اضداد رود

در بهشتم غم بی آبی ات از دل نرود

گر رود خود نه گمانم که زبنیاد رود

آب از حنجر خشک تو چه فولاد چشید

تا به حشر آب غم از چشمه ی فولاد رود

خسروا، شمّه یی از عشق تو گر گویم فاش

شور شیرین زجهان از سر فرهاد رود

نشود تسلیه ی ماتمت الا، به حضور

این غم از جلوه ی رویت مگر از یاد رود

روز آخر همه را دیده به دست تو بود

گرچه با مغفرت و با کف پرزاد رود

بند سیزدهم

دگر چو نوبت آن کودک صغیر آمد

ز چرخ پیر خروش ملک به زیر آمد

به جان نثاری بابا، ز گاهواره ی ناز

نخورد شیر تو گفتی چو بچه شیر آمد

که گر، به جثّه صغیرم ولی به رتبه کبیر

کبیر را ندهند آب چون صغیر آمد

اگر به کار پدر نامد این پسر روزی

درست آمده امروز اگر چه دیر آمد

ولی چو گوهر بی آب را بهایی نیست

پی نثار تو این دُر بسی حقیر آمد

گرفت مادر و آوردش او به نزد پدر

که این پسر دگر از جان خویش سیر آمد

ز تشنگی نه به تن جان نه شیر در پستان

مرا دل از غم این طفل در نفیر آمد

نگر عقیق لبش کز کبودی است سیاه

نگر که لعل بدخشان به رنگ قیر آمد

گرفت بر سر دستش چو گوهری غلطان

به سوی معرکه ناچار و ناگزیر آمد

به روی دست پدر در میانه ی میدان

برای کشته شدن او بسی دلیر آمد

کشید ناله حسین کای سپاه کوفه و شام

خود این پسر زرسولیست کو بشیر آمد

بود نبیره و فرزند پادشاه رسل

که او بشیر و نذیر است و بی نظیر آمد

اگر به نزد شما قدر او حقیر بود

ولی به نزد خدا قدر او کبیر آمد

به غیر قطره ی آبی نخواهد او ز شما

حقیر نیست ولی خواهشش حقیر آمد

نمی کنید به طفلان اشک من رحمی

کنید رحم به این طفل کو صغیر آمد

برای کودک بی شیر، آب می طلبید

که تیر حرمله ی ملحد شریر آمد

به جای شیر طلب کرد، آب آن مظلوم

به جای آب شرار از خدنگ تیر آمد

رسید آب ز پیکان به حلق تشنه ی او

چو مرغ بسمل در خون زوی صفیر آمد

پی تسلّی بابا تبسّمی بنمود

که سوز تیر به حلقم چه دلپذیر آمد

بگو به مادر زارم اگر که کودک تو

ز شیر سیر نشد خود زتیر سیر آمد

دگر بگو به «وفایی» به ماتم فرزند

صبور باش که عمر جهان قصیر آمد

حسین سبط رسول است و نور چشم بتول

ببین چه بر سرش از دست چرخ پیر آمد

دلی که در غم فرزند بوتراب بود

به روز حشر دگر فارغ از عذاب بود

بند چهاردهم

شمر لعین چو خنجر کین از کمر کشید

جبریل مضطرب زجگر نعره بر کشید

آن بی حیا ز روی پیمبر نکرد شرم

خنجر زکین به حنجر آن محتضر کشید

خورشید منکسف شد و آفاق پر زشور

چون آفتابش از افق نیزه سر کشید

جسمش به روی خاک و سرش بر سر سنان

زینب چو دید ناله ی زار از جگر کشید

آنگه ز خوف خصم چو مرغ شکسته بال

طفلان بی پدر همه در زیر پر کشید

هر بار محنتی که تصوّر کند خیال

زینب هزار بار از آن بیشتر کشید

از کربلای غم چو سفر کرد سوی شام

داند خدای او که چه در این سفر کشید

شمرش میان کوچه و بازار شهر شام

چون آفتاب بر سر هر رهگذر کشید

آه از دمی که آل نبی را به ریسمان

آن بدگهر تمام چو عقد گهر کشید

در مجلس یزید کشید آن ستم کشان

حوران باغ خلد به سوی سقر کشید

بنگر که کار پردگیان حریم قُدس

از جور روزگار به نظّاره گر کشید

ای روزگار از تو به غیر از جفا نشد

کامی روا نکردی و کامت روا نشد

بند پانزدهم

می بود واجب ار، که کسی را چنین کشند

ممکن نمی شدی که به این ظلم و کین کشند

اسلام و دین ببین که چسان امّت نبی

دین را بهانه کرده و اسلام و دین کشند

بهر یزید و زاده ی مرجانه ی پلید

سبط رسول و زاده ی حبل المتین کشند

دوزخ کم است بهر گروهی که از جفا

جان جهان و مظهر جان آفرین کشند

دنیاپرست بین که به امید ملک ری

از دین گذشته خسرو دنیا و دین کشند

پروردگان دامنت ای چرخ دون نواز

پرورده ی کنار رسول امین کشند

کافر دلان نگر، به لب آب تشنه لب

آن را که هست معنی ماء معین کشند

کشتند آن که از پی یکتار موی او

نبود تلافی ار، همه اهل زمین کشند

چون ظلمشان نداشت نهایت پس از حسین

کردند قصد تا که مگر عابدین کشند

ایزد نخواست ورنه از ایشان عجب نبود

برهم زنند یکسره شیرازه ی وجود

بند شانزدهم

ای خون پاک از همه چیزی تو برتری

زان برتری که خون خداوند اکبری

ای خون هزار مرتبه سوگند، می خورم

بر پاکی ات که طاهر و طُهر و مطهری

ای خون پاک گر تو نه ثاراللّهی چرا

خواهنده ات خداست به هنگام داوری

در حیرتم که اهل ستم چون کنند چون

در روز داوری چوتو خود خون داوری

ای خون پاک از تو حسین چون وضو گرفت

او را خدا، به هر دو را سرا داد سروری

چون از تو بوده غسل و وضوی شهادتش

از سلسبیل بهتر و برتر ز کوثری

دریای رحمتی تو که آن کشته ی جفا

اندر تو کرده کشتی عشقش شناوری

خطّ شهادتی تو که چون نامه ی فراق

بر، یال ذوالجناح و به بال کبوتری

گاهی به زرد چهره و گیسوی زینبی

گاهی به سبز شیشه و بر چرخ اخضری

بر روی دین و چهره ی ایمان تو غازه ای

بر پیکر عروس شهادت تو زیوری

ای خون مگر ز پیکر پاک محمّدی

ای خون مگر ز مُهجه ی زهرای ازهری

هستی تو کیمیای سعادت به نشأتین

اکسیر اعظمی تو و گوگرد احمری

ای خون اگر که مشک خطا خوانمت خطاست

تو از دل و ز نافه و از نافه برتری

ای خون تو چیستی که همه جرم انس و جان

با نیم قطره ات ننماید برابری

چیزی خدا ندید بها از برای تو

خود را بدید در عوض و در بهای تو

بند هفدهم

آه از دمی که رو به ره آورد کاروان

بر هفتم آسمان شد از آن کاروان فغان

یک کاروان تمام زن و طفل خورد سال

از جور چرخ بی کس و در، بند ناکسان

یک تن نبود محرمشان غیر عابدین

آن هم علیل و زار و گرفتار و ناتوان

مردان کاروان همه بی سر به روی خاک

سرها، به نیزه با سرِ سالار کاروان

آشوبِ حشر شور قیامت شد آشکار

چون سوی قتلگاه شد آن کاروان روان

دیدند سروران همه تن داده بر قضا

دل بر قدر نهاده و سر داده بر سنان

تن های مهوشان همه افتاده بر زمین

هر یک چو آفتابی و برتر ز آسمان

بی تاب بر زمین همه افکنده خویش را

از ناقه ها چو برگ خزان موسم خزان

زن های بی برادر و اطفال بی پدر

هریک کشیده در بر خود پیکری چو جان

آن بلبلان زار، به گلزار قتلگاه

چون جسم گلرخان همه از دیده خون فشان

هر بلبلی ز داغ گلی با هزار، شور

افکنده غلغلی که گلم رفته از میان

بر باد رفت گلشن زهرا، به نینوا

افتاده بلبلان خوش الحانش از نوا

بند هجدهم

آن کشته یی که نیست جزایی برای او

غیر از خدای او که بود خونبهای او

آن کشته یی که حیدر و زهرا و مصطفی

دارند صبح و شام به جنّت عزای او

آن کشته یی که شمّه یی از شرح ماتمش

خواند از برای موسی عمران خدای او

آن کشته یی که ساخت خداوند کردگار

سرتا بسر جهان همه ماتمسرای او

آن کشته ی جفا که جز او هیچ کشته یی

هرگز نشد جدا سر او از قفای او

ز احرام حج چو گشت به کرب و بلا مُحلّ

زیبد به کعبه فخر کند کربلای او

از سرچه شد عمامه و از دوش او ردا

گردید کبریای خدایی ردای او

کاش آن زمان که در ره جانان شد او فدا

جان جهانیان همه می شد فدای او

دل تا زجان بُرید و به جانان خویش بست

دلهای دوستان همه شد آشنای او

بهر لقا چو خویش فنا کرد در بقا

شد تا ابد لقای خدایی لقای او

معراج اولش سرِ دوش پیمبر است

معراج آخرش ز هر اندیشه برتر است

بند نوزدهم

در ماتم شهی که سرش از جفا برند

رخت عزا رواست ز سر تا به پا برند

هرگز شنیده اید که بی جرم و بی گناه

همچون حسین کسی که سرش از قفا برند

هرگز شنیده اید که اعضای کشته را

از هم جدا نموده و هریک جدا برند

هرگز شنیده اید که در شادی کسی

از بهر نوعروس لباس عزا برند

یا خود به جای رخت عروسی شنیده اید

اوّل کفن به قامت نوکدخدا برند

سقّا شنیده اید که لب تشنه جان دهد

یا بهر آب بازوی او از جفا برند

جمعی نبی پرست و خدا گو شنیده اید

بیگانه وار سر ز تن آشنا برند

باشد روا «وفایی» اگر خیل حور عین

گیسوی خویش یکسر از این ماجرا برند

بند بیستم

دست قضا چو خون حسین ریخت بر زمین

آندم قدر، ز روی نبی گشت شرمگین

ذرّات کاینات قرین فنا شدند

چون شد قِران مهر و مهش با سنان کین

نزدیک شد به هم خورد اوضاع روزگار

گردد عیان بر اهل جهان روز واپسین

آسیمه سر شدند در افلاک ماه و مهر

چون گشت سرنگون به زمین آفتاب دین

یکسر فنای کون و مکان می شد آن زمان

باقی نماندی ار، به زمین زین العابدین

می شد گُسسته رشته ی عالم ز یکدیگر

زو گر نبود رشته ی حبل المتین متین

در حیرتم که میر قضا چون دهد رضا

بر خسروی چنان برود ظلمی این چنین

کاهریمنان کوفه و کافر دلان شام

دست خدا، بُرند زکین از پی نگین

زین ماجرا، زجان پیمبر شکیب شد

در خون خضاب پنجهٔ کفّ الخضیب شد

بند بیست و یکم

هر دُرّ اشک کز غم آن تاجدار نیست

در پیش اهل نظر آبدار نیست

آغشته گر، به خون جگر نیست دُرّ اشک

هرچند پربهاست ولی شاهوار نیست

پیوسته داغدار و جگرخون چو لاله باد

آن دل کز آتش غم او داغدار نیست

چشمی که گریه اش نبود در غم حسین

خندان هزار حیف به روز شمار نیست

هرگز مباد خرّم و خندان کسی که او

غمگین و زار درغم آن شهریار نیست

او سر دهد به تیغ جفا از برای ما

ما را سری به زانوی غم استوار نیست

او جان نثار دوست نماید، به راه ما

ما را، دودانه اشک به راهش نثار نیست

از ماه تا به ماهی و از عرش تا به فرش

کو دیده یی که از غم او اشکبار نیست

زین ماتم است مردم چشم سیاه پوش

او را به عیش اهل جهان هیچ کار نیست

پیوسته اشک سرخ من اندر کنار باد

چون دُرّ نظم دلکش من آبدار باد

بند بیست و دوم

هفتاد تن ز عشق چو از پا در اوفتاد

پس قرعه اش به نام علی اکبر اوفتاد

دیدار را که نرخ به جان بسته بود عشق

دیگر از آن گذشت و ز جان برتر اوفتاد

بالا گرفت قیمت دیدار حسُن یار

چون کار با جوان پری پیکر اوفتاد

جان جهان و روح روان آنکه از نخست

در هر صفت شبیه به پیغمبر اوفتاد

از پای تا به سر همه جان بود جسم او

جان را چه گویمش که زبان قاصر اوفتاد

شور شهادتش به سر افتاد و پس به کف

بنهاد سر به پای پدر با سر اوفتاد

گفت ای پدر ترا نتوانم غریب دید

از بی پناهی ات به دلم آذر اوفتاد

رخصت گرفت و رفت و زد و کُشت می فکند

نوعی که شور حشر در آن لشگر اوفتاد

در عرصه ی نبرد ز شمشیر او بسی

تن های بی سر و سر بی مغفر اوفتاد

شد عرصه گاه جنگ بر اسب عقاب تنگ

از بس به روی هم به زمین پیکر اوفتاد

برگشت سوی باب ولی با دلی کباب

از تاب تشنگی به شکایت در اوفتاد

گفتا ز سوز تشنگی و ثقل آهنم

این تن بسان کوره ی آهنگر اوفتاد

یک قطره آب کاش میسّر شدی پدر

کز التهاب بر جگرم اخگر اوفتاد

انگشتری ز گوهرش اندر دهان نهاد

زین عقد عقده ها به دل گوهر اوفتاد

انسان مکید آب زگوهر که آتشی

از حلق او به حلقه ی انگشتر اوفتاد

پس از پی وداع حرم سوی خیمه رفت

شوری عجیب در حرم اطهر اوفتاد

بر حال آن ذبیح چو لیلا نظاره کرد

در اضطراب و واهمه چون هاجر اوفتاد

گفت ای امید قلب من آیا چه واقع است

شور شهادتت مگر اندر سر اوفتاد

مادر، فراق جسم زجان گرچه مشکل است

امّا فراق روی تو مشکل تر اوفتاد

اندر خیال خال لبت ای پسر دگر

دل همچو عود و سینه مرا مجمر اوفتاد

گفتش نظر نما و ببین زاده ی بتول

در چنگ خصم بی کس و بی یاور اوفتاد

فرزند تست قابل قربانی حسین

بهر تو نزد حق چه از این بهتر اوفتاد

فرزند تو فدایی فرزند بانویی است

کاو از همه زنان به جهان اطهر اوفتاد

داغیست بر دل تو «وفایی» که آتشی

زین شعر تر به مجلس و بر منبر اوفتاد

داغم به دل فزون بود از چارده ولی

این داغِ آخر از همه افزونتر اوفتاد

یارب دلی زداغ «وفایی» خبر مباد

یعنی کسی به ماتم و داغ پسر مباد

بند بیست و سوم

از روزگار داد و فغان ز احتساب او

فریاد از تطاول و از انقلاب او

در کام اشقیا نچکاند جز انگبین

در جام اتقیا همه زهر مذاب او

ای روزگار باتو چه کرده است بوتراب

کافکنده ای به خون همه شیران غاب او

عبّاس و قاسم و علی اکبر حبیب و عون

غلطان به خاک و خون همه از شیخ و شاب او

عبّاس تشنه کام برون آری از فرات

سوی حرم کنی همه سعی و شتاب او

تا سوی تشنگان برد آبیّ و از قضا

تیر قدر به خاک فرو ریزد آب او

دادی به باد گلشن زهرا و تا به حشر

کردی روان ز چشم عزیزان گلاب او

زان صبح شوم آه که در مجلس یزید

بر خاص و عام تافت به شام آفتاب او

بزم یزید و جام شراب و سر حسین

باید ز پاره ی دل زینب کباب او

صغری در اضطراب کنیزیّ و مرتضی

در اضطراب شد به نجف ز اضطراب او

پرسد نبی ز امّت اگر شرح ماجرا

یارب چه می دهند به فردا جواب او

حاشا کسی که بسته به این خاندان بود

ایزد به روز حشر نماید عذاب او

ای آل بوتراب «وفایی» ز شعر خویش

باشد به خاندان شما انتساب او

مرثیه

چرا فتاده ای، ای نخل نورسیده ی من

سرور سینه ی لیلا و نور دیده ی من

مگر چه شد که چنین اُفتاده ای خاموش

چه واقع است عزیزم که رفته ای از هوش

بپای خیز و بیارای قدّ دلجو را

نمابه دشمن بدخوی زور بازو را

خدا نکرده مگر، زخم کاریی داری

که این زمان پدرت را، نمی کنی یاری

گمان من که ترا تیغ منقذ کافر

ز پا فکنده که نتوان بپای خاست دگر

بپای خیز تو ای نخل نورس چمنم

بیا به خیمه که زخم سرتو بخیه زنم

هزار حیف که لب تشنه و جوان مردی

توان و تاب از این پیر ناتوان بردی

پس از تو خاک دو عالم به فرق عالم باد

دل زمانه و اهل زمانه شاد مباد

مرثیه

تیر از کمان گذشت و شه دین ز اصغرش

اصغر ز آب از آنکه گذشت آب از سرش

تیر از گلوی اصغر و بازوی شاه دین

بگذشت و جا نبود، به جز جان حیدرش

زآن هم گذشت و بر جگر مصطفی رسید

تا خود، دگر کجا بود آن جای دیگرش

مرثیه

بدادم زر، گرفتم در عوض جان

چه جان جان جهان به به چه ارزان

اگر زر، دادم امّا سر گرفتم

به عالم زندگی از سر گرفتم

همین دولت بس اندر نشأتیم

که من سوداگر رأس حسینم

سراسر کلبه ام گردیده پُر نور

فکنده در سر سودایی ام شور

مسیحا را نمودم شاد و خرّم

ز غم آزاد کردم جان مریم

عبادت های چندین ساله آخر

ثمر بخشید و شد امروز ظاهر

تضمین غزل سعدی

شه دین گفت به تن زخم مرا، مرهم ازوست

شکر او را که مرا عهد و وفا محکم از اوست

غمی ار، هست مرا شادم از آن کان غم ازوست

«به جهان خرم از آنم که جهان خرّم ازوست»

«عاشقم بر همه عالم که همه عالم ازوست»

بسی از مرگ عزیزان شده کارم مشکل

دل به جز کشته شدن نیست به چیزی مایل

شور عشقی که مرا، در سر و شوقیست به دل

«نه فلک راست مسلّم نه ملک را حاصل»

«آنچه در سرّ سویدای بنی آدم ازوست»

شوق جان باختنم شاهد خوش میثاقیست

بگذرم از سرِ جان کاین روش مشتاقیست

تا مرا عشق حسین است و به تن جان باقیست

«به حلاوت بخورم زهر، که شاهد ساقیست»

«به ارادت بکشم درد، که درمان هم ازوست»

گفت اگر بر سر من تیر چو باران بارد

یا فلک داغ عزیزان به دلم بگذارد

باده از مصطبه ی عشق مرا خوش دارد

«غم و شادی بر عاشق چه تفاوت دارد»

«ساقیا باده بده شادی آن کاین غم ازوست»

تیر عدوان به کمانها همه در، زه باشد

زخم پیکان به تنم از، که واز مه باشد

نظر دوست چو بر من متوجّه باشد

«زخم خونینم اگر، به نشود، به باشد»

«خُنک آن زخم که هر لحظه مرا، مرهم ازوست»

هر که مستانه نهد پای به میخانهٔ عمر

لاجرم پُر کندش ساقی، پیمانهٔ عمر

ای «وفایی» چو بریزد، پر پروانهٔ عمر

«سعدیا چون بِکند سیل فنا خانهٔ عمر»

«دل قوی دار، که بنیاد بقا محکم ازوست»

تضمین ابیاتی از غزل صائب

گر از این واقعه اشکت ز بصر می گذرد

قدر این قطره ز دریای گهر می گذرد

می دهد آهت از این غم به شبستان لحد

نور شمعی که زخورشید و قمر می گذرد

آه از آن شب که حسین گفت به یاران فردا

هر که دارد سر تسلیم ز سر می گذرد

«چون صدف مُهر خموشی بگذارید به لب»

از شما ورنه در فیض خبر می گذرد

از دلیران ظفر پیشه در این دشت وصال

تیر باران بلا همچو مطر می گذرد

تاج زیبای شفاعت نهد ای قوم به سر

از شما هر که چو من از سر و زر می گذرد

این مکانیست که از حلق علی اصغر من

از کماندار قضا تیر قدر می گذرد

«جگر شیر نداری سفر عشق مکن»

«سبزه ی تیغ در این ره ز کمر می گذرد»

«دل دشمن به تهی برگی من می سوزد»

«برق از این مزرعه با دیده ی تر می گذرد»

زینب از حرف جگر سوز برادر می گفت

«چاردیوار مرا آب ز سر می گذرد»

اُف به دنیا که دل آزرده از او بادل خون

قرّة العین نبی تشنه جگر می گذرد

هر شهیدی دم تسلیم به آن شه می گفت

جان نثار تو چه با فتح و ظفر می گذرد

سرِ خود دید چو بر دامن آن شه حُرّ گفت

«رشته چون بی گره افتد زگهر می گذرد»

آخرین گفته ی نور دل لیلا این بود

«پای بر عرش نهد هر که زسر می گذرد»

مستمع باش «وفایی» که پی ذکر حسین

«سخن صائب پاکیزه گهر می گذرد»

غزلیات

شمارهٔ ۱ : بسته‌ام باز، به پیمانهٔ می پیمان را

شمارهٔ ۲ : به روی خوب تو دیدیم روی خوب یزدان را

شمارهٔ ۳ : ساقی ز ماه چهره بر افکن نقاب را

شمارهٔ ۴ : به سر زلف تو گر جز تو مرا یاری هست

شمارهٔ ۵ : دل زاهدان فریبد لب لعل پر فریبت

شمارهٔ ۶ : ره از همه جا بسته ولی راه تو باز است

شمارهٔ ۷ : تاجر عشقم و عشق تو مرا، در بار است

شمارهٔ ۸ : گیرم نبود نای سرچنگ سلامت

شمارهٔ ۹ : تا که ابروی ترا، با مژگان ساخته‌اند

شمارهٔ ۱۰ : کسی گوی سعادت از میان بُرد

شمارهٔ ۱۱ : دل چو به زلفت اسیر دام بلا شد

شمارهٔ ۱۲ : لعل شکر افشانم گفتا نمکین باشد

شمارهٔ ۱۳ : ناظران رخت ای ماه مقیم حرمند

شمارهٔ ۱۴ : عشّاق اگر لقای ترا آرزو کنند

شمارهٔ ۱۵ : خطّت دمید و لعل تو مستور می شود

شمارهٔ ۱۶ : حُسنت چو عشق من همه ساعت فزون شود

شمارهٔ ۱۷ : گنه بر دل نهی آنگاه می گیری به تقصیرش

شمارهٔ ۱۸ : یکدم از زیر نقاب ای ماهرو بنما جبین

شمارهٔ ۱۹ : تا بدان زلف سیه دست تمنّا زده‌ایم

شمارهٔ ۲۰ : هر مثل کز دهنت ای بت زیبا زده‌ایم

شمارهٔ ۲۱ : از سر کوی تو هرگز به ملامت نروم

شمارهٔ ۲۲ : زهی علاقه که با تار زلف یار ببستم

شمارهٔ ۲۳ : سینه دریای من و لشگر غم امواجم

شمارهٔ ۲۴ : ما در این شهر گداییم و گدای خودتیم

شمارهٔ ۲۵ : فکنده زلف تو در کار دل هزار گره

شمارهٔ ۲۶ : خیل مژگان سیه کار نداری داری

شمارهٔ ۱

بسته‌ام باز، به پیمانهٔ می پیمان را

تا ز پیمانهٔ می تازه کنم ایمان را

جز دل من که زند، یک‌تنه بر آن خم زلف

کس ندیده‌ست که گو لطمه زند چوگان را

دل ربودی ز من و جان به تو خواهم دادن

منّت از بخت کشم چون بسپارم جان را

دید تا چاه زنخدان تو را یوسف دل

برگزید از همه آفاق چه و زندان را

گر رسد دست به آن زلف درازم روزی

مو به مو شرح دهم با تو شب هجران را

دوش گفتی بطلب هر چه که خواهی از ما

از تو بهتر چه بوَد تا که بخواهم آن را

گر اشاره ز لبت هست که جان باید داد

پیش مرجان تو قدری نبود مر جان را

به جحیمم مبر ای دوست که از همّت عشق

رشک فردوس به یاد تو کنم نیران را

گر به جنّت بروم باز تو را می‌جویم

طالب دوست «وفایی» چه کند رضوان را

شمارهٔ ۲

به روی خوب تو دیدیم روی خوب یزدان را

به کفر زلف تو دادیم نقد ایمان را

بطوف کعبه‌ی اسلام بت پرست شدیم

خبر دهید ز ما کافر و مسلمان را

به جز دلم که زند خویش را، بدان خم زلف

کسی ندیده زند گوی لطمه چوگان را

دلم به حلقه‌ی زلفش گزیده است مقام

بوَد، که جمع کند خاطر پریشان را

برای کشتنم افراخته است پیوسته

کمان ابرو و آن تیرهای مژگان را

طلوع صبح سعادت شود، دمی که صبا

زلطف باز کند چاک آن گریبان را

به جویبار دو چشمم گذر نما ای سرو

که از نظر فکنم سروهای بُستان را

به یک تبسّم شیرین ربودی از من دل

تبسّمی دگر، ای دوست تا دهم جان را

«وفایی» از گل روی تو می‌زند دستان

چنانکه بسته زبان هزار دستان را

شمارهٔ ۳

ساقی ز ماه چهره بر افکن نقاب را

در ماهتاب سیر، بده آفتاب را

در آفتاب اگر تو ندیدی ستاره را

در روی جام باده نظر کن حباب را

مستسقی ام فزایدم از آب تشنگی

از آتش می ام بنشان التهاب را

زن آتشی به کاخ وجودم ز جام می

یکجا بسوز بام و برو سقف و باب را

با وصف چشم مست تو حاجت به باده نیست

مست و خراب کن به نظر شیخ و شاب را

هر دیده نیست قابل دیدار او مگر

آن دیده کز سراب کند فرق آب را

در آتش فراق تو چون گریه سرکنم

ز اشک بصر در آب نشانم سراب را

گر، دیدمی به خواب که می بینمت به خواب

تا حشر، می ندادمی از دست خواب را

زانرو دلم به چاه زنخدانش اوفتد

تا از کمند زلف بسازد طناب را

برحال این خراب ز یار، ار تفقّدیست

برگو کند خرابتر، او این خراب را

ساقی شراب ناب مرا، بی حساب ده

کاین بی حساب سهل کند آن حساب را

زاهد اگر سئوال نماید شراب چیست

برگو طمع مکن ز «وفایی» جواب را

ما دیده ور شدیم از آنرو که کرده ایم

کحل دو دیده خاک در بوتراب را

شمارهٔ ۴

به سر زلف تو گر جز تو مرا یاری هست

یا به جز زلف توام رشتهٔ زنّاری هست

تاجر عشقم و بارم همه کالای وفاست

نه گمانم که در این شهر خریداری هست

مشک تاتار، دو صدبار به یک جو نخرم

برکفم از شکن زلف تو تا، تاری هست

به جز آئینه‌ی رویت که ز خط یافت صفا

تیره هر آینه کو را خط زنگاری هست

همه دانند که من مات و گرفتار توام

خود در آئینه نظر کن گرت اِنکاری هست

شور لعل لب پرشور تو اندر دل من

آن چنانست که در سینه نمکزاری هست

نه خیال خُتنم هست و نه سودای خطا

تا مرا، با سر زلف تو سروکاری هست

به سر زلف تو سوگند که گر، بی رخ تو

دو جهان را، به نظر قیمت و مقداری هست

بیوفایی به «وفایی» مکن اینسان که وفا

نه متاعیست که در هر سر بازاری هست

شمارهٔ ۵

دل زاهدان فریبد لب لعل پر فریبت

که نماند هیچ کس را، به جهان سر شکیبت

دل من بگیر و بربند، به چین زلف یارا

چه شود اگر ز غربت به وطن رسد غریبت

تو چو شمع دلفروزی همه جمع عاشقان را

به خدا که هیچ پروا، نکنم من از لهیبت

به سپهر خوبرویی چو زناز بذله گویی

تو ادیب مهروماهی که توان شدن ادیبت

بگداخت جان عشّاق زآفتاب رویت

چو یخ فسرده برجا دل بوالهوس رقیبت

ز جراحتم چه پروا، که رسد هزار مرهم

ز تفقّدات افزون ز شماره و حسیبت

تو چو آفتاب طلعت نشنیدم و ندیدم

که مباد، هرگز از مطلع دلبری مغیبت

مگر، ای نهال دلکش ز ریاض جنّتی تو

که به باغ دلبری دیده ندیده به زسیبت

مکن ای کمندِ زلفش به من اینهمه تطاول

که مراست دست کوته ز فراز و از نشیبت

ز نشاط باده مستان به نوا، و شور و دستان

بدرند پرده ی جان که نگردد او حجیبت

چه غم ار، زناز ما را تو زقُرب خود برانی

که دل نیازمندان همه جا بود قریبت

چه تفاوتی گر، از قهر ز خویشتن برانی

که یکیست نزد عشّاق عنایت و عتیبت

زفراق رویت ای گل به دلم خلیده خاری

تو مگر خبر نداری که چه شد به عندلیبت

مگر آنکه دست گیری تو ز دست رفته یی را

که مرا نمی رسد دست به دامن رکیبت

تو که هستی ای «وفایی» بطلب ز مور کمتر

نه گمان که هرگز از شهد لبش شود نصیبت

مگر آنکه در همه عمر مریض عشق باشی

نه هراسی ار که باشد تب هجر او طبیبت

شمارهٔ ۶

ره از همه جا بسته ولی راه تو باز است

عالم همه را بردر تو روی نیاز است

دارم گله از زلف تو بسیار ولیکن

گر، بازنمایم سر این رشته درازاست

ارباب بصیرت همه دانند که محمود

کحل بصرش خاک کف پای ایاز است

هرچند نیم لایق بخشایشت امّا

چشم طمعم بر در احسان تو باز است

خود قبله و چشم سیهت قبله نما شد

وان طاق دو ابروی تو محراب نماز است

از هر دو جهان قبله ی کوی تو گزیدیم

روسوی تو داریم که بهتر زحجاز است

چشم تو به هر، بی سر و پا بر سر لطف است

جز با من دلخسته که پیوسته به ناز است

دیگر مزن آتش به دل زار «وفایی»

کز آتش رخسار تو در سوز و گداز است

شمارهٔ ۷

تاجر عشقم و عشق تو مرا، در بار است

بین به چشمم که زهجر تو چسان دُر بار است

چند از خون دل ما ننمایی پرهیز

نرگس چشم تو آخر نه مگر بیمار است

سخن از زلف تو گر باز کنم در همه عمر

یکسر مو نکنم زانکه سخن بسیار است

هر دلی گشت گرفتار کمان ابرویی

از هدف بودن پیکار بلا، ناچار است

می توان بر حذر از تیر قضا بود ولی

حذر از ناوک مژگان بتان دشوار است

هر دل آشفته ی زلفی و خم گیسویست

تیره بختی و پریشانی اش اندر کار است

ما خرابیم و خرابی بود آبادی ما

کاین خرابی هم از استادی آن معمار است

واعظ ار، منع کند می مخور ازوی مشنو

حرف بیهوده و هذیان به جهان بسیار است

می بخور، می غم بیهوده ی ایّام مخور

کاین جهان در بر صاحبنظران مردار است

از خرابی مکن اندیشه که در هر عُسری

یُسرها، هست که هر گنج قرین با مار است

بسکه خو کرده «وفایی» به جفا کاری یار

خار اندر نظرش چون گل و گل چون خاراست

شمارهٔ ۸

گیرم نبود نای سرچنگ سلامت

چنگ ار نبود مرغ شباهنگ سلامت

گر باده ی گلرنگی و طرف چمنی نیست

اشک بصر خویش و دل تنگ سلامت

برآئینه ی خاطر اگر زنگ ملال است

از صحبت زاهد سر این زنگ سلامت

از دوری خلقم به سر، ار، هنگ خرد نیست

جانم بود از این سر بی هنگ سلامت

صدبار، زمی توبه نمودیم و شکستیم

صدبار دگر باز سر سنگ سلامت

زین زهد ربایی که مرا هست چه حاصل

از نام گذشتیم سر ننگ سلامت

مارا، حبشی خال توگر، دل نرباید

زلفین تو یعنی سپه زنگ سلامت

دین نبی اندر کف این فرقه ی بی دین

چون شیشه بود در بغل سنگ سلامت

هستند دو ابروی تو در جنگ و کشاکش

در قتل «وفایی» سراین جنگ سلامت

شمارهٔ ۹

تا که ابروی ترا، با مژگان ساخته‌اند

بهر صید دل ما تیر و کمان ساخته‌اند

خال هندوی ترا، آفت دل‌ها کردند

چشم جادوی تو غارتگر جان ساخته‌اند

نیست گر نقطهٔ موهوم به جز، وهم و خیال

دهن تنگ ترا، بی‌شک از آن ساخته‌اند

چون که دیدم قد و بالای ترا، دانستم

آفت جان و دل پیر و جوان ساخته‌اند

به علاج دل بیمار من آن روز نُخست

خال چون خرفه و عنّاب لبان ساخته‌اند

قدّ دلجوی تو چون سرو روانی ماند

کاندر آن سرو روان روح روان ساخته‌اند

روی زیبای ترا، آیینهٔ جان کردند

وندر آن مردم چشمم نگران ساخته‌اند

نظم شیرین «وفایی» به گهر، می‌ماند

مگرش از لب و دندان بتان ساخته‌اند

بلکه چون در صفت گوهر پاک تو بود

می‌توان گفتنش از جوهرِ جان ساخته‌اند

شمارهٔ ۱۰

کسی گوی سعادت از میان بُرد

که در عالم غم بیچارگان خورد

می عشرت منوش از جام گیتی

که باشد صاف اوهم درد وهم دُرد

تکلّف گر نباشد خوش توان زیست

تعلّق گر نباشد خوش توان مُرد

خوش آن عاشق که در کوی محبّت

به جانان جان ز روی شوق بسپرد

مشو ایمن زکید نفس بی باک

مدان هرگز چنان دشمن چنین خُرد

«وفایی» سر بلندی یافت زآنرو

که خود را همچو خاک راه بشمرد

شمارهٔ ۱۱

دل چو به زلفت اسیر دام بلا شد

خون شد و فارغ ز قید چون و چرا شد

چند کنی جامه را حجاب تن ای گُل

جامه براندام گل ز رشک قبا شد

از لب عنّاب گون و خرفه ی خالت

درد دل عاشقان زار دوا شد

چون زوفا ساختند خانه ی دل را

وقف بتان شد از آن دمیکه بنا شد

نیست جمال ترا، به دهر نظیری

شاهد یکتایی تو زلف دوتا شد

فتنه ی چشمت نخفته بود، که ناگه

فتنه ی دیگر زقامت تو بپا شد

جز، به می و ساقی ام دگر سروکاری

نیست به کس زانک می تمام صفا شد

حاصل مهر و وفا چه بود «وفایی»

جور و جفا حاصلم ز مهر و وفا شد

شمارهٔ ۱۲

لعل شکر افشانم گفتا نمکین باشد

گفتم نمکم گفتا حقّ نمک این باشد

بخت من و زلفینش همرنگ همند، آری

یکرنگی اگر باشد با، ماش همین باشد

ماه من و گردون را، فرقی که بود این است

کان ماه فلک امّا این ماه زمین باشد

چون دختر رز، ما را خود پرده در افتاده

بی پرده به ساغر، به تاپرده نشین باشد

دارد دل من نسبت با چین سرزلفش

چون مشک بود از خون چون زآهوی چین باشد

زینسان که کند چشمت هر لحظه به من لطفی

خوب است ولی خواهم قدری به از این باشد

عاشق زغم جانان باشد به دلش پنهان

آن داغ که زاهد را پیدا، به جبین باشد

گویند «وفایی» را، مهرش بزدای از دل

بزدایمش از دل چون کان نقش نگین باشد

شمارهٔ ۱۳

ناظران رخت ای ماه مقیم حرمند

خادمان حرمت جمله ملایک خدمند

عَلَم حُسن بر افراز و برافروز جهان

تا بدانند که شیران همه شیر علمند

سایهٔ سرو قدت گر، به چمن باز افتد

سروهای چمن از بار خجالت بچمند

زاهدا، در گذر از جنّت و فردوس و نعیم

که جز او هرچه به خاطر گذرانی صنمند

پیرو پیر مغان شو که نقوش قدمش

دیده گر، باز نمایی همه چون جام جمند

گر، به جامی بنوازند، مرا باده کشان

عجبی نیست که این طایفه اهل کرمند

ای «وفایی» به سر کوی وفا باش مقیم

تا زانفاس مسیحا، به وجودت بدمند

شمارهٔ ۱۴

عشّاق اگر لقای ترا آرزو کنند

باید ز خون خویشتن اوّل وضو کنند

نازم به می کشان محبّت که بهر دوست

در بزم عشق کاسه ی سر، را کدو کنند

کفر است در شریعت و آئین عاشقی

از دوست غیر دوست اگر آرزو کنند

بعد از هزار سال ز خاک شهید عشق

یابند بوی خون اگر آن خاک بو کنند

از جور دوست نیست که گریند عاشقان

این اشکها روان ز پی آبرو کنند

بسیار سالها که بیاید، دی و بهار

از خاک ما گهی خُم و گاهی سبو کنند

ترسم اسیر و عاشق و شیدای خود شوی

گر، با جمالت آینه را، روبرو کنند

زخم خدنگ ناز تو بهبودی اش مباد

گر، جز، به تار طُرّه ات آن را رفو کنند

چون می زجام وصل تو نوشند عاشقان

برآب خضر و چشمه ی حیوان تفو کنند

این خرقه ی ریا، که مرا هست بایدی

دادن به می کشان که به می شستشو کنند

هر موی من ز زلف تو دارد شکایتی

کو فرصتی که شرح غمت مو به مو کنند

تا کی «وفایی» از غم لیلی وشان ترا

مجنون صفت ز دشت جنون جستجو کنند

شمارهٔ ۱۵

خطّت دمید و لعل تو مستور می شود

صد حیف از این شکر که پر از مور می شود

گر خود تُرش نشینی و تلخی کنی چه باک

شیرین لب تو مایه ی صد شور می شود

هرگه خیال روی تو در خاطر آورم

سینای سینه مشعله ی طور می شود

از هجر بس فسرده و آزرده خاطرم

دردم فزون ز نغمه ی طنبور می شود

ای ابر بگذر از صدف ار بگذری به تاک

خوشتر بود، که دانه ی انگور می شود

هرکس که شد گدای در پیر می فروش

جامش ز کاسه ی سر فغفور می شود

حلّاج وار هر که زند پنبه ی وجود

سرخوش به دار رفته و منصور می شود

عاقل کسیست در بر دیوانگان عشق

کز این لباس هستی خود عور می شود

نازم به شعله های محبّت که آتشش

برزخم دل چو مرهم کافور می شود

عادت به هجر کرده «وفایی» که هرچه یار

نزدیک می شود، به وی او دور می شود

ای دل رضا به حکم قضا ده که خوشتر است

راضی شوی اگر نشوی زور می شود

شمارهٔ ۱۶

حُسنت چو عشق من همه ساعت فزون شود

تا منتهای کار ندانم که چون شود

در کار جان گرهی سخت هست لیک

آسان شود دمیکه دل از عشق خون شود

حاصل ز دور چرخ مرادم شود اگر

این گردشش چو طالع من واژگون شود

چون با خیال روی تو خواب آیدم به چشم

مژگان به جای سوزنم اندر جفون شود

یکباره سرنگون شود این چرخ بیستون

در زیر بار محنت من گر، ستون شود

ناید برون زخانه اگر طفل اشک من

ترسد که پایمال شود چون برون شود

گفتی خوش است عقل «وفایی» به کیش عشق

آری به شرط آنکه در آخر جنون شود

شمارهٔ ۱۷

گنه بر دل نهی آنگاه می گیری به تقصیرش

چو بگرفتی به تقصیرش نهی تهمت به تقدیرش

دل بیچاره را، کی چاره باشد تا که می باشد

زنخدان تواش زندان و زلفین تو زنجیرش

گهی طاعت گهی عصیان گهی کفر و گهی ایمان

به دل هردم نهی نقشی دهی هر لحظه تغیرش

خسی در بحر بی پایان چه باشد قدر و مقدارش

که موجش گه به بالا، می کشاند گاه در زیرش

چه باشد حال صیدی را، که صیّادش بچالاکی

نشنید در کمین پیوسته باشد در کمان تیرش

تنم از ضعف شد انسان که ماند تا ابد حیران

مصوّر گر کشد با خامه ی اندیشه تصویرش

خرابی رخنه ها در ملک دل کرده است از هجران

زیان نبود خدا را گر کند وصل تو تعمیرش

بلی عاشق نیارد آه بر لب گر فرو بارد

به فرقش تیر و شمشیر و تبر یا، بر درد شیرش

«وفایی» با تو دارد ماجراها، یا علی امّا

اگر اظهار سازد خلق می سازند تکفیرش

توسرّالله و عین الله و وجه الله می باشی

ولی باید، که این اجمال را دانست تفسیرش

به آن معنی که من می دانمت ای خسرو خوبان

به این الفاظ ناقص چون توانم کرد تقریرش

شمارهٔ ۱۸

یکدم از زیر نقاب ای ماهرو بنما جبین

تا زکف خورشید را آئینه افتد بر زمین

عکسی از روی تو ای مه گر بتابد در چمن

تا ابد خورشید خواهد رُست جای یاسمین

گر تو گُل باشی چکد از دیده ی بلبل گلاب

ور تو شمعی از پر پروانه ریزد انگبین

گر تویی ساقی سزد، مستی نمایم بی شراب

ور تویی شاهد برافشانم به هستی آستین

گر اشاره از لب لعل دُر افشانت بود

هر دو گیتی را توان آورد در زیر نگین

خواهمت یک لحظه با آئینه کردن روبرو

تا که خود، برخود بگویی صدهزاران آفرین

ترک چشم مست خونریزت پی نخجیر دل

برکفش زابرو کمان پیوسته باشد در کمین

قد موزونت بود سروی که بارش آفتاب

لعل جان بخشت عقیقی هست با شکر عجین

طوطی طبع «وفایی» شکّرین لعل ترا

گوئیا دیده است کاین سان گشته نطقش شکّرین

شمارهٔ ۱۹

تا بدان زلف سیه دست تمنّا زده‌ایم

خویش را، بر سپهی با تن تنها زده‌ایم

بر سر کوی خرابات در اوّل سودا

دفتر و سبحه و سجّاده به صهبا زده‌ایم

ما از آن باده کشانیم که از روز نخست

خُم و خمخانه می و میکده یکجا زده‌ایم

رشحهٔ بحر وجودیم و همانند حُباب

خیمهٔ هستی خود، بر سر دریا زده‌ایم

جذبهٔ عشق تو ما را، شده جذّاب وجود

کز ثری گام فراتر، ز ثریّا زده‌ایم

این هم از غایت کوته‌نظری بود، که ما

مثلِ قدّ تو با شاخهٔ طوبی زده‌ایم

حلقهٔ کاکل غلمان و خم گیسوی حور

همه با یکسر موی تو، به سودا زده‌ایم

به خیال خم ابروی تو بوده است که ما

قدم اندر حرم و دیر و کلیسا زده‌ایم

چشم مست تو، به مستی چو اشارت فرمود

ای بسا سنگ که بر شیشهٔ تقوی زده‌ایم

از گریبان دل ار، پرتو صبحی پیداست

بوسه بر خاک درش در دل شب‌ها زده‌ایم

تا «وفایی» نگریزد، ز سر کوی وفا

از سر زلف ورا، سلسله بر پا زده‌ایم

شمارهٔ ۲۰

هر مثل کز دهنت ای بت زیبا زده‌ایم

گر به جز هیچ مثالی زده بی‌جا زده‌ایم

زان دهن دم نتوانیم زدن گر بزنیم

حرفی از نقطهٔ موهوم به ایما زده‌ایم

خود، به یاد لب تو شیرهٔ شکّر نوشیم

بوسه از تنگی الفاظ به معنی زده‌ایم

ما خریدیم به جان فتنهٔ ابروی ترا

خویش را، بر دم شمشیر به عمدا زده‌ایم

چون به جز عشق تو نبود، به دو گیتی هنری

لاجرم زیر هنرها همه یکجا زده‌ایم

بهر یک جلوه چو موسی ارنی گو همه عمر

عَلَم عشق تو بر قلّهٔ سینا زده‌ایم

تا نهادیم به سر تاج غلامیّ ترا

طعنه بر افسر اسکندر و دارا زده‌ایم

تا که ما خاک‌نشین سر کوی تو شدیم

خیمه بالاتر، از این گنبد مینا زده‌ایم

این دل نازک ما با دل سنگین بتان

شیشه‌ای هست که بر صخرهٔ صمّا زده‌ایم

فتنهٔ چشم تو از درد دل ماست که ما

سرمهٔ ناز بر آن نرگس شهلا زده‌ایم

تا «وفایی» نکند عشق بتان را اظهار

بر دهان و دل او مُهر خموشا زده‌ایم

شمارهٔ ۲۱

از سر کوی تو هرگز به ملامت نروم

خواهم ار، رفت الهی به سلامت نروم

از بهشت سرکوی تو به فردوس برین

نروم گر بروم تا به قیامت نروم

گر روم روزی از ین در، به سوی روضه ی خُلد

تا که جان را، ندهم من به غرامت نروم

چون به جز، مستی ورندی نبود مذهب عشق

می بده می که پی زهد و کرامت نروم

شده هر نقش و نگارم به نظر خار، چنان

که به زلف و خط و خال و قد و قامت نروم

به سرت گر، به سرم تیر چو باران بارد

همچو طفلان نگریزم ز حجامت نروم

آزمایش منما مورچه با سنگ گران

که اگر رفت نشان ره به علامت نروم

گر تو ای دوست وفادار «وفایی» باشی

به خدا از سر کویت به ملامت نروم

شمارهٔ ۲۲

زهی علاقه که با تار زلف یار ببستم

که از علاقه به زلفش بسی علاقه گسستم

به پیش خلق شدم متّهم به زهد و کرامت

قسم به باده که زاهد نیم خدای پرستم

زاهل میکده دارم امید آنکه پیاپی

دهند و باز ستانند، هی پیاله ز دستم

زیُمن همّت ساقی که داد از آن می باقی

زهر پیاله خمار دگر پیاله شکستم

ز شیخ و پیر مغان هر دو رو سفیدم از آنرو

که توبه یی ننمودم که توبه یی نشکستم

ببستی و بشکستی هزار عهد، ولی من

درست بر سر پیمان و عهد روز الستم

خیال چشم ترا، بسکه در نظر بگرفتم

چو چشم شوخ تو اکنون نه هوشیار و نه مستم

گرفتم آنکه نگیری مرا به هیچ گناهی

همین گناه مرا بس که با وجود تو هستم

به کنج میکده خوش می سرود دوش «وفایی»

جز اینکه باده پرستم زهر خیال برستم

شمارهٔ ۲۳

سینه دریای من و لشگر غم امواجم

تیر‌باران بلا را هدف و آماجم

به سر زلف تو سوگند که فرقی نکند

تیغ بر فرق زنی یا بفرستی تاجم

آن چنان عشق تو دارد، به رگ جان پیوند

که زدل می نرود، گر ببرند اوداجم

ای که در کشور دلها سر تاراج تراست

به نگاهی دل و جان یکسره کن تاراجم

به سر کوی تو گشتم ز وفا خاک نشین

بود این خاک نشینی به درت معراجم

شاد و خرّم نه چنانم به گدایی درت

که شوم شاد دهند ار همه شاهان باجم

به تو محتاج چنانم که اگر تا به ابد

رفع حاجت بکنی باز همان محتاجم

دوش در میکده‌ی عشق «وفایی» می‌گفت

دارم امّید کز این در نکنند اخراجم

شمارهٔ ۲۴

ما در این شهر گداییم و گدای خودتیم

به تو وارد شده نازل به فنای خودتیم

ما که وارد، به تو هستیم چه اینجا چه به حشر

هرکجا پای حساب است به پای خودتیم

عجب است از کرمت گر ندهی ما را جای

زانکه مهمان رسیده به سرای خودتیم

بگسستیم دل از سلسله ی زلف بتان

تا که در سلسله ی مهر و وفای خودتیم

هشت سال است که در کوی تو هستیم مقیم

خود تو دانی که به امّید عطای خودتیم

ماسگ کوی تو هستیم همین ما را بس

که سگ قنبر و بر درب سرای خودتیم

بر سگان فخر کند گر سگ اصحاب رقیم

ما بر او فخر که در کهف ولای خودتیم

آن چنان پُر، ز وجودت شده اجزای وجود

که به هر عضو چو، نی پر ز صدای خودتیم

جز هوای تو هوایی نبود در سر ما

به سرت گر برود سر، به هوای خودتیم

به «وفایی» غم بی برگ و نوایی مپسند

که ستایشگر پر شور و نوای خودتیم

شمارهٔ ۲۵

فکنده زلف تو در کار دل هزار گره

دگر مزن تو بر ابروی فتنه بار گره

گشای کاکل مشکین و کار دل بگشای

مزن به رشته ی عمر من ای نگار گره

نسیم باد صبا، تار زلف چین ترا

گشوده و زده بر نافه ی تتار گره

نوای چنگ و ربابم نمی گشاید دل

گشای مطرب مجلس زتارِ تار گره

علاج درد دلم را چه می کنی امروز

من اوفتاده به کارم زسال پار گره

سر قرابه ی می باز کن تو ای ساقی

گشای از دل مستان ذوالخمار گره

گره به رشته ی جان اوفتاده بود زدل

چو خون شد از غم او باز شد زکار گره

فدای همّت آن عاشقی که در ره دوست

کند چو گریه فتد در گلوی یار گره

«وفایی» از همه عالم بُرید و بست به دوست

زده است رشته ی الفت به زلف یار گره

شمارهٔ ۲۶

خیل مژگان سیه کار نداری داری

صف به صف لشگر خونخوار نداری داری

پی تسخیر دل اهل دل از عقرب زلف

سپهی کافر و جرّار نداری داری

چشم و ابرو ننمایی بنمایی همه را

از دو سو ترک کماندار نداری داری

سرکشان را تو به فتراک نبندی بندی

بیدلان را تو چو من خوار نداری داری

همه اسباب جهانگیری ات آماده بود

با دو عالم سر پیکار نداری داری

مُهره ی مهر تو با غیر نچینی چینی

ترک یار و سر اغیار نداری داری

زنده ام من به وصال تو ولیکن ز فراق

از پی کشتنم اصرار نداری داری

نمک از لعل شکر بار نباری باری

وز شکرقند به خروار نداری داری

نافه از چین سرزلف نریزی ریزی

مشک تاتار، به هر تار نداری داری

رویت اندر کنف زلف نباشد باشد

آفتابی به شب تار نداری داری

با غزالان سیه شیر نگیری گیری

بسته با طُرّه ی طرّار نداری داری

عود در مجمره ی حُسن نسوزی سوزی

خال در صفحه ی رخسار نداری داری

چند از خون عزیزان ننمایی پرهیز

عجبم نرگس بیمار نداری داری

با «وفایی» ننمایی به جز از جور و جفا

ای جفاکار، دگر یار نداری داری

رباعیات

شمارهٔ ۱ : مولای همه علیست مولای خدا

شمارهٔ ۲ : نبود، به جز از علی کسی مرد خدا

شمارهٔ ۳ : گویند «وفایی» که علی نیست خدا

شمارهٔ ۴ : مُشکی که ز نافه است و اصلش ز خطاست

شمارهٔ ۵ : این رتبه علی را، ز علی اعلاست

شمارهٔ ۶ : هرکس که بمیرد اهل یا، نا اهل است

شمارهٔ ۷ : در باغ جهان میل تماشایم نیست

شمارهٔ ۸ : این دختر رز، که مادرش انگور است

شمارهٔ ۹ : این دختر رز، چه شوخ و شنگ آمده است

شمارهٔ ۱۰ : در آرزوی جرعه ی می جانم سوخت

شمارهٔ ۱۱ : گفتی که به وقت مردن آیم به سرت

شمارهٔ ۱۲ : زهّاد، به دخت رز، ببندند نکاح

شمارهٔ ۱۳ : بر دوش پیمبر چو علی بالا، شد

شمارهٔ ۱۴ : کس کو که توان علی به عینین بیند

شمارهٔ ۱۵ : در خلقت مرتضی به هنگام وجود

شمارهٔ ۱۶ : گر بنده گنه ز رحمتت بیش کند

شمارهٔ ۱۷ : کس صرفه ز سودای قیامت نبرد

شمارهٔ ۱۸ : در گلشن عمر ما بهاری نبود

شمارهٔ ۱۹ : زاهد که ز کوی معنی آواره شود

شمارهٔ ۲۰ : این قوم که نام زهد بر خود بستند

شمارهٔ ۲۱ : یک جرعه ی می اگر، دهندم چه شود

شمارهٔ ۲۲ : در کعبه ی گل باغ جنان خواهی دید

شمارهٔ ۲۳ : از چیست که سنّیان تعلّل دارند

شمارهٔ ۲۴ : از علم بود عمل «وفایی» منظور

شمارهٔ ۲۵ : عشّاق ز عشقت همه در سوز و گداز

شمارهٔ ۲۶ : کو دختر رز، که تا دل و دین دهمش

شمارهٔ ۲۷ : گر، دوست خداست گو همه دشمن باش

شمارهٔ ۲۸ : از حُبّ علی نمی توان شد منفک

شمارهٔ ۲۹ : تا گشت رضای او رضای من و دل

شمارهٔ ۳۰ : من جز، بر قومِ باده نوشان نروم

شمارهٔ ۳۱ : جنّت به بها، نمی‌دهی می‌دانم

شمارهٔ ۳۲ : بر دوش نبی علی چو بنهاد قدم

شمارهٔ ۳۳ : در بندگی خدای خود مأمورم

شمارهٔ ۳۴ : در معنی حرف بایدت پی بردن

شمارهٔ ۳۵ : نبود، به جز از مهر علی در دل من

شمارهٔ ۳۶ : با موی سفید آمدم و روی سیاه

شمارهٔ ۳۷ : دل بسته «وفایی» به تولاّی علی

شمارهٔ ۳۸ : شک نیست «وفایی» که خدا نیست علی

شمارهٔ ۳۹ : یک سر، داری هزار، سودا در وی

شمارهٔ ۴۰ : می نوش که تا، زندهٔ جاوید شوی

شمارهٔ ۱

مولای همه علیست مولای خدا

او هم روی خداست هم رای خدا

گر، می بود خدای را همتایی

من می گفتم علیست همتای خدا

شمارهٔ ۲

نبود، به جز از علی کسی مرد خدا

باشد او شیر دست پرورد خدا

حق منحصر است و فرد، در فرد علی

او منحصر است و فرد، در فرد خدا

شمارهٔ ۳

گویند «وفایی» که علی نیست خدا

او نیست خدا و از خدا نیست جدا

در، دایره ی وجود یکتاست علی

یکتاست از آنکه پیش یکتاست دوتا

شمارهٔ ۴

مُشکی که ز نافه است و اصلش ز خطاست

گویی اگرش غیر خطا عین خطاست

با حُبّ علی نافهٔ هرکس نبرند

شک نیست که او ز اصل مادر، به خطاست

شمارهٔ ۵

این رتبه علی را، ز علی اعلاست

کاندر دو جهان حاکم و فرمان فرماست

البتّه پس از خدا و پیغمبر او

شک نیست که او خدای بر خلق خداست

شمارهٔ ۶

هرکس که بمیرد اهل یا، نا اهل است

آید، به سرش علی حدیثی نقل است

مردن اگر این است «وفایی» به خدا

در هر نفسی هزار مردن سهل است

شمارهٔ ۷

در باغ جهان میل تماشایم نیست

با حوری و غلمان سرِ سودایم نیست

از نعمت هر دو گیتی ار، بخشندم

یک جرعهٔ می دگر تمنّایم نیست

شمارهٔ ۸

این دختر رز، که مادرش انگور است

تلخ است ولی مایه ی چندین سور است

پنهان باید چو جان شیرینش داشت

از دیدهٔ بد، که چشم زاهد شور است

شمارهٔ ۹

این دختر رز، چه شوخ و شنگ آمده است

یکرنگ و به زاهدان دو رنگ آمده است

با این همه ریو و رنگ زاهد از چیست

کز این دختر چنین به تنگ آمده است

شمارهٔ ۱۰

در آرزوی جرعه ی می جانم سوخت

از سر، تا پا تمام ارکانم سوخت

با این حالت «وفایی» ار خواهم مُرد

می دان تو یقین که دین و ایمانم سوخت

شمارهٔ ۱۱

گفتی که به وقت مردن آیم به سرت

ای من به فدای این حدیث و خبرت

ای کاش هزار بار، در هر نفسی

میرم که ببینم من از این رهگذرت

شمارهٔ ۱۲

زهّاد، به دخت رز، ببندند نکاح

بیزار شوید زین چنین زهد و صلاح

این زهد و صلاح را، طلاقی گویید

وز، خُم شنوید دم به دم بانگ فلاح

شمارهٔ ۱۳

بر دوش پیمبر چو علی بالا، شد

بگذشت ز قوسین و به اوادنی شد

معراج نبی به هر کجا بود از وی

یک قامت احمدی علی اعلی شد

شمارهٔ ۱۴

کس کو که توان علی به عینین بیند

با این عینین امام کونین بیند

چشمی چون چشم مصطفی حق بین کو

تا آنکه علی به قاب قوسین بیند

شمارهٔ ۱۵

در خلقت مرتضی به هنگام وجود

شک نیست که حق کمال قدرت بنمود

حق گفت هر آنکه گفت بی پرده چنین

آمد زپس پرده برون هرچه که بود

شمارهٔ ۱۶

گر بنده گنه ز رحمتت بیش کند

جا دارد اگر هراس و تشویش کند

تو عفو به قدر رحمت خویش کنی

او جُرم به قدر قوّهٔ خویش کند

شمارهٔ ۱۷

کس صرفه ز سودای قیامت نبرد

هر چند به جز زهد و کرامت نبرد

یارب تو به عدل اگر مکافات کنی

از دست تو کس جان به سلامت نبرد

شمارهٔ ۱۸

در گلشن عمر ما بهاری نبود

دهر است «وفایی» اعتباری نبود

گویند که فاعلیم و مختار چرا

پس مفعولیم و اختیاری نبود

شمارهٔ ۱۹

زاهد که ز کوی معنی آواره شود

بگذار، اسیر نفس امّاره شود

ای کاش جهان به کام او می گشتی

تا پردهٔ زهد کذب او پاره شود

شمارهٔ ۲۰

این قوم که نام زهد بر خود بستند

از زهد ریایی دل ما را خستند

زنهار، فریبشان «وفایی» نخوری

کاین قوم به ابلیس لعین همدستند

شمارهٔ ۲۱

یک جرعه ی می اگر، دهندم چه شود

آسوده اگر، زغم کنندم چه شود

رندان به یکی ساغر می گر بکنند

فارغ ز خیال چون و چندم چه شود

شمارهٔ ۲۲

در کعبه ی گل باغ جنان خواهی دید

در کعبه ی دل جان جهان خواهی دید

زین هر دو برو به کعبه ی کوی حسین

کانجا به خدا، هم این هم آن خواهی دید

شمارهٔ ۲۳

از چیست که سنّیان تعلّل دارند

در دوستی علی تزلزل دارند

قومی به خدایی اش تأمّل نکنند

ایشان به خلافتش تأمّل دارند

شمارهٔ ۲۴

از علم بود عمل «وفایی» منظور

گر، بی عمل است جمله کبر است، و غرور

علمی که به پیش عالم بی عمل است

مانند چراغ باشد اندر، کف کور

شمارهٔ ۲۵

عشّاق ز عشقت همه در سوز و گداز

زهّاد ز شوقت همه در وجد و نیاز

دارم منِ محروم به حسرت چشمی

از دور، که مانده است بر، روی تو باز

شمارهٔ ۲۶

کو دختر رز، که تا دل و دین دهمش

وین نقد روان به جای کابین دهمش

گر چرخ به عقد من در آرد، او را

از تاک هزار عقد پروین دهمش

شمارهٔ ۲۷

گر، دوست خداست گو همه دشمن باش

در حصن حصین قادر ذوالمن باش

گر تکیه به حفظ او کنی چون یُونُس

در کام نهنگ اگر روی ایمن باش

شمارهٔ ۲۸

از حُبّ علی نمی توان شد منفک

از بهر حلال زاده آمد چو محک

هرکس که نه حُبّ مرتضی در دل اوست

در تخم زنائیش نه ریب است و شک

شمارهٔ ۲۹

تا گشت رضای او رضای من و دل

حاصل شده است مدّعای من و دل

گر، از غم او هلاک گردم چه غم است

یک دم غم اوست خونبهای من و دل

شمارهٔ ۳۰

من جز، بر قومِ باده نوشان نروم

هرگز، به بر زهد فروشان نروم

این طایفه را، جای اگر فردوس است

دوزخ روم و به پیش اوشان نروم

شمارهٔ ۳۱

جنّت به بها، نمی‌دهی می‌دانم

امّا به بهانه می‌دهی می‌دانم

گر نیست بها، بهانه دارم بسیار

بر اشک شبانه می‌دهی می‌دانم

شمارهٔ ۳۲

بر دوش نبی علی چو بنهاد قدم

افکند خدایان همه از طاق حرم

بشکست زبس خدا، در آن روز آن شاه

نامش به خدایی همه جا گشت علم

شمارهٔ ۳۳

در بندگی خدای خود مأمورم

با آنکه هوای نفس را، مقهورم

گویند که مجبور نئی مختاری

بالله که در اختیار هم مجبورم

شمارهٔ ۳۴

در معنی حرف بایدت پی بردن

با مهر ده و دو مه «وفایی» مردن

آبی که تغیر شد، به اوصاف ثلاث

گر آب حیات است نباید خوردن

شمارهٔ ۳۵

نبود، به جز از مهر علی در دل من

از هر دو جهان همین بود حاصل من

صد شکر که دست قدرت از روز ازل

با مهر علی سرشته آب و گل من

شمارهٔ ۳۶

با موی سفید آمدم و روی سیاه

نا کرده ترا، بندگی و کرده گناه

از کرده و ناکردهٔ خود منفعلم

«لا حُولَ وَلا قوّة الاّ بالله»

شمارهٔ ۳۷

دل بسته «وفایی» به تولاّی علی

بگسسته ز هرچه غیر سودای علی

در این سودا، ملامتم کس نکند

من ماهی و آب من ز دریای علی

شمارهٔ ۳۸

شک نیست «وفایی» که خدا نیست علی

امّا، دمی از خدا جدا نیست علی

دانم اگرش جدا خدا، نیست رضا

خوانم اگرش خدا رضا، نیست علی

شمارهٔ ۳۹

یک سر، داری هزار، سودا در وی

یک دل چندین هزار غوغا در وی

چندان شده جا، تنگ در این خانه که نیست

گنجایش لا اِلهَ اِلاّ در وی

شمارهٔ ۴۰

می نوش که تا، زندهٔ جاوید شوی

در هر دو جهان قبله ی امّید شوی

یک ساغر، اگر خوری «وفایی» به خدا

از سر تا پا تمام توحید شوی

قطعات

از افکار ابکار وفایی شوشتری : اندر اسماء خمسه اسمی هست

قطعه در مدح وفایی از حاج ملااسمعیل «فارس» : ای شاعری که چون تو سخن سنجی از عدم

جواب وفایی به فارس : ای فارسی که بر فرس طبع فارسی

جواب «فارس» به قطعهٔ «وفایی» : ای مرا هم قبله هم مالک رقاب

از افکار ابکار وفایی شوشتری

اندر اسماء خمسه اسمی هست

کاندر او نکته‌ای بود باهر

پنج حرف در حرف اوسط او

می شود هر دو سمت او ظاهر

ضرب در نفس نیم اوّل او

ضرب در حرف آخرین آخر

حرف اوّل ز چار اسم دگر

باز از هر دو سمت او ظاهر

هیچ اسمی به این صفت نبود

«جل شأن الذی هوالفاطر»

قطعه در مدح وفایی از حاج ملااسمعیل «فارس»

ای شاعری که چون تو سخن سنجی از عدم

ننهاده پا به دایره ی روزگارها

مشّاطه وار، کِلک بدیع تو کرده است

در گوش نوعروس سخن گوشوارها

داری وفا تخلّص و دارند نیکوان

از شیوه ی وفا به جهان افتخارها

پای خیال آبله دار، است بسکه سعی

کرد و نیافت مثل ترا، در، دیارها

تأثیم و غول نیست رحیق ترا، به جام

لیکن چو خمر نشئه دهد در خمارها

از خجلت مداد تو در ظلمت دوات

آب حیات کم شده در چشمه سارها

وز، رشک کِلک و دفتر معنی طراز تو

بشکست تیر کِلک و ورق سوخت بارها

ای آنکه از بنان تو انهار معرفت

جاریست همچو آب روان ز آبشارها

شوق لقا، عنان دلم را به سوی تو

بی تاب می کشد، که شتر را، مهارها

تو معتکف به شوشتر و خلقی از غمت

حیران و دم فسرده روان در قفارها

چون تار، زار نالم و چون نی نوا کنم

شعرت چو بشنوم زبم و زیر تارها

اشعار دلفریب تو کرده ز دلبری

چون زلف دلبران به دلم سخت تارها

از دوری تو ریزد و خیزد علی الدّوام

از دیده ام ستاره و از دل شرارها

کِلکم نهاده بهر مُحبّ و حسود تو

از مدح تخت و افسر و از هجو دارها

شعر آورم به حضرت عالیت زینهار

مقدار قطره چیست به کیل بحارها

دارد چه وزن و قدر، به میزان اعتبار

قیراطی از حجاره برِ کوهسارها

کِلک تو اژدهای کلیم است و پاک خورد

حبل و عصای سحر خیالان چو مارها

از اشتیاق بود، که کردم جسارتی

انفاس اشتیاق ندارد شمارها

«فارس» طلا به شوشتر انفاذ، می کند

تا از محک بلند نماید عیارها

جواب وفایی به فارس

ای فارسی که بر فرس طبع فارسی

هستی سواره و دگران نی سوارها

وی شاعری که چون فرس طبع زین کنی

شعرات جان سپر، شعرا، پی سپارها

هستی تو خود ظهیر ظهیری و انوری

دارد ز تو کمال کمال افتخارها

گر شعر آبدار تو خوانند در چمن

گردد عسل چو آب روان ز آبشارها

مطرب اگر ببندد شعرت به تار تار

مستی دهد چو باده بم و زیر تارها

گر مدح خارگویی و گر هجو گل کنی

بلبل برد تمتّع چون گل ز خارها

از رأی روشن تو که شمعی است دلفروز

وز گلشن خیال تو و آن بهارها

ریزد، به بزمت از پر پروانه انگبین

خیزد ز خاک کویت بلبل هزارها

با کاروان ز طبع روان ساختی روان

از بهر بنده قد و شکر تنگ و بارها

این بنده را نبود عوض قند و شکّری

یا لعل و گوهری که نمایم نثارها

گشتم نیافتم مگر این مُشت از خزف

آری بحارها شده یکسر قفارها

چندیست دل فسرده ام از شعر و شاعری

از شاعریست ننگم و زاشعار عارها

شد ناخن خیال تو مضراب جان چنان

کاوتار من کنند فغان همچو تارها

هرگه که یاد، می کنم از عهد دوستان

افتد ز اشتیاق به جانم شرارها

شوق لقای جانان پای دلم چنان

برده زجا، که رفته زدست اختیارها

باشد مرا تعلّق خاطر به آن دیار

بر حضرتی که بُرده ز جانم قرارها

نامش برم چگونه که نامحرمند خلق

مستور، به زچشم بد روزگارها

مجهول قدر اوست چو می پیش زاهدان

یا همچو مصحفی به کف ذوالخمارها

گر مدح او نمایم با صد هزار شعر

نا گفته ام هنوز یکی از هزارها

گنجیست پُر ز گوهر و هستی طلسم او

بحریست بی کناره و ما، در کنارها

جانا گر اهل دردی او را ببین که او

بهتر بود ترا، ز همه غمگسارها

من عاشقم بر او اگر اینم بود گناه

یا حبّذا از این شرف و اعتبارها

هرگز وفا ز غیر «وفایی» مجو که نیست

جز نامی از وفا به تمام دیارها

جواب «فارس» به قطعهٔ «وفایی»

ای مرا هم قبله هم مالک رقاب

ای به چرخ عقل و دانش آفتاب

ای که از دیوان منشی ازل

شد «وفایی» وفادارت خطاب

ای که گلزار بدیع نظم را

آبیاری کرده کلکت چون سحاب

ای که پیش رأی و روی روشنت

روز و شب در سجده ماه و آفتاب

ای همایون نامه ی عمان عیون

کز محیط خاطرت جُست انشعاب

چون به من آورد پیک نیک پی

خواند او را فصل فصل و باب باب

تاب خطّش شعله زد بر چشم من

آنچنان کز چشم مهر انگیز داب

ریخت جزر و مد لفظ و معنی اش

در کنارم در جهان درّ خوشاب

کرد فرّخ لفظش از فرخندگی

جان فارس تازه چون عهد شباب

ز استعاراتش چو گشتم با نصیب

در سخن سنجی شدم کامل نصاب

در فنون فصل و ابواب حکم

بود مانا دفتر فصل الخطاب

مشک ساییّ مدادش نافه دید

مشک نابش شد دوباره خون ناب

هرکه دید آن نافه و گفتار و خط

گفت «ماذا انّهُ شئٌ عُجاب»

این سخنگو کیست یارب کز دمش

مغز گیتی پر شد از بوی گلاب

این «وفایی» قبله گاه «فارس» است

کز فسون آتش بر انگیزد ز آب

دیوان اشعار

مدایح و مراثی

مسمطات

مثنویات

چند مرثیهٔ دیگر

غزلیات

رباعیات

قطعات

وفایی شوشتری

دیوان اشعار