معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ طبیب اصفهانی

عبدالباقی طبیب اصفهانی (درگذشته ۱۱۶۸ یا ۱۱۷۱ هجری قمری) از شعرای سبک بازگشت ایران، حکیم‌باشی نادر شاه افشار، کلانتر اصفهان، فرزند میرزا محمد رحیم طبیب اصفهانی حکیم‌باشی شاه سلطان حسین صفوی و از اعضای خاندان حکیم سلمان بود. طبیب اصفهانی از سادات موسوی اصفهان بود. نیاکانش در روزگار شاه عباس اول صفوی از جهرم به اصفهان کوچیدند و در آن شهر مسکن گزیدند. پدرش میرزا محمد رحیم طبیب اصفهانی حکیم‌باشی شاه سلطان حسین صفوی بود و خود او نیز طبیب و ندیم نادرشاه افشار. بعد از نادرشاه، کلانتر اصفهان شد و پس از چندی این کار را به برادرش میرزا عبدالوهاب واگذاشت و خود با شاعران و ادیبان اصفهان، هاتف، عاشق، آذر، مشتاق و صهبا معاشرت کرد.

غزلیات

شمارهٔ ۱ : منزل بسی دور و بپا ما را شکسته خارها

شمارهٔ ۲ : درماندگی خود به که گوییم خدا را

شمارهٔ ۳ : جا در صف عشاق مده اهل هوس را

شمارهٔ ۴ : چو خواهم با سگانش گرم سازم آشنائی را

شمارهٔ ۵ : چون از طرف چمن آن سر و سیمین‌بر شود پیدا

شمارهٔ ۶ : از هجر بت یگانه ما

شمارهٔ ۷ : نیست هرگز به بد و نیک جهان کار مرا

شمارهٔ ۸ : دارد به سحر دعا اثرها

شمارهٔ ۹ : به همواری تهی کن از غم لیلی‌وَشان دل را

شمارهٔ ۱۰ : چو نیست دسترسم آنکه بوسم آن پا را

شمارهٔ ۱۱ : مسکینی و غریبی از حد گذشت ما را

شمارهٔ ۱۲ : افزوده غمی چون بغم دیگرم امشب

شمارهٔ ۱۳ : ز چشم خون‌فشان خویش دارم چشم از آن امشب

شمارهٔ ۱۴ : دربان نکند جرأت و خاصان ملک هست

شمارهٔ ۱۵ : رفته عمر و نیم جانی مانده است

شمارهٔ ۱۶ : دل غمدیده به دنبال کسی افتادست

شمارهٔ ۱۷ : از غم لیلی به وادی گرچه مجنون می‌گریست

شمارهٔ ۱۸ : ما را دگر زیار؛ تمنا نمانده است

شمارهٔ ۱۹ : گرچه ما را دسترس بر دامن آن ماه نیست

شمارهٔ ۲۰ : تا به من از ناز ساقی سرگران افتاده است

شمارهٔ ۲۱ : دیگر دلم خدنگ جفا رانشان شدست

شمارهٔ ۲۲ : عشقم آتش زد و از وی اثری پیدا نیست

شمارهٔ ۲۳ : از حال ما چه پرسی ای بیوفا که چون است

شمارهٔ ۲۴ : برگیر مهر از آنکه بکام دل تو نیست

شمارهٔ ۲۵ : سینه گرم و مژه خونبار و سحر نزدیک است

شمارهٔ ۲۶ : هر کسی را که چو من دیده خونباری هست

شمارهٔ ۲۷ : کاروان عشق را بانگ درای دیگرست

شمارهٔ ۲۸ : دلتنگم و پرواز گلستان هوسم نیست

شمارهٔ ۲۹ : میرسد یار و دریغا سروسامانم نیست

شمارهٔ ۳۰ : هر دم بگوشه ای ز خیالت وطن گرفت

شمارهٔ ۳۱ : رفتم و برگشتنم دیگر بکوی یار نیست

شمارهٔ ۳۲ : ما را که با تو غیر وفا در میانه نیست

شمارهٔ ۳۳ : چو خنجر ستم آن ترک لشگری برداشت

شمارهٔ ۳۴ : چون رحمتت فزاید بر عذرخواهی ای دوست

شمارهٔ ۳۵ : کسی راه غمش را سر نبردست

شمارهٔ ۳۶ : در حلقه خوبان چو تو یک عربده جو نیست

شمارهٔ ۳۷ : رفت حسن تو و عشقت بدل من باقیست

شمارهٔ ۳۸ : چو بگذری به تل عاشقان دکانی هست

شمارهٔ ۳۹ : زدی بتیغم و از جبهه تو چین برخاست

شمارهٔ ۴۰ : ما وشکن دامی و فریاد و دگر هیچ

شمارهٔ ۴۱ : به گلشنی که ز رویت نقاب می‌افتد

شمارهٔ ۴۲ : از کین گر آن بیدادگر بر سینه‌ام خنجر زند

شمارهٔ ۴۳ : برکی نگرم؟ چون بتو دیدن نگذارند

شمارهٔ ۴۴ : صیاد را نگر که چه بیداد می‌کند

شمارهٔ ۴۵ - نوایی : غمش در نهانخانهٔ دل نشیند

شمارهٔ ۴۶ : از تو چون هر نفسم بر فلک افغان نرسد

شمارهٔ ۴۷ : عاشقان را نگر از خاره تنی ساخته‌اند

شمارهٔ ۴۸ : گله‌ام از تو مپندار که از دل برود

شمارهٔ ۴۹ : روزی که دور از برم آن خوشخرام شد

شمارهٔ ۵۰ : بمن از ناز نگاهش نگرید

شمارهٔ ۵۱ : آنان که برخسار تو چون من نگرانند

شمارهٔ ۵۲ : دو هفته شد که زمن یار سرگران دارد

شمارهٔ ۵۳ : از خشم و کین نگاه تو کارم بجان رسد

شمارهٔ ۵۴ : مرا بتیست که دلها ازین ستم شکند

شمارهٔ ۵۵ : خط بر رخ یار خوش نباشد

شمارهٔ ۵۶ : دل سوخت از شتاب و به دلبر نمی‌رسد

شمارهٔ ۵۷ : دارم نظری با گل کو روی ترا ماند

شمارهٔ ۵۸ : از دیده ام فکندی وهنگام آن نبود

شمارهٔ ۵۹ : آن صبح امیدی که به دوران تو یابند

شمارهٔ ۶۰ : ساختی خوارم، به عاشق گل‌عذاران این کنند؟

شمارهٔ ۶۱ : مرا در سینه دل چون نافه تا پرخون نخواهد شد

شمارهٔ ۶۲ : کجا کسی غم شبهای تار من دارد

شمارهٔ ۶۳ : جدا از روی تو چشمم چو خون‌فشان گردد

شمارهٔ ۶۴ : صیقل دیده تر گوشه دامان باشد

شمارهٔ ۶۵ : هرکه از خون جگر چون لاله ساغر می‌کشد

شمارهٔ ۶۶ : ترسم که چو جانم زتن زار برآید

شمارهٔ ۶۷ : گریه نتوانست غم را از دل بیتاب برد

شمارهٔ ۶۸ : گفتی که با دلت غم هجران چه می‌کند

شمارهٔ ۶۹ : گو روزگار هرچه تواند به ما کند

شمارهٔ ۷۰ : ترک چشمش که قصد جان دارد

شمارهٔ ۷۱ : مائیم و فراق دیده ای چند

شمارهٔ ۷۲ : گرنه گل ناله‌ای از مرغ چمن گوش کند

شمارهٔ ۷۳ : تا قیامت دمد از خاک من خون آلود

شمارهٔ ۷۴ : آنان که در طلب به پی دل نمی‌رسند

شمارهٔ ۷۵ : من آن صیدم که از ضعفم نفس بیرون نمی‌آید

شمارهٔ ۷۶ : فریاد من به چرخ نه هردم نمی‌رسد

شمارهٔ ۷۷ : نه همین زآتش عشقت دل ما می‌سوزد

شمارهٔ ۷۸ : مرغی که بکوی تو ز پرواز نشیند

شمارهٔ ۷۹ : در آن گلشن که گلچین در به روی باغبان بندد

شمارهٔ ۸۰ : از آن آهم ز دل مشکل برآید

شمارهٔ ۸۱ : کدام شب که فغانم به آسمان نرسد

شمارهٔ ۸۲ : زبامی چو بینم که ماهی برآید

شمارهٔ ۸۳ : مرا کام دل گر ز یاری برآید

شمارهٔ ۸۴ : می‌رود از خویش دل چون دیده حیران می‌شود

شمارهٔ ۸۵ : تا به دلجویی من لعل تو خندان نشود

شمارهٔ ۸۶ : هرگز به یاد ما زر و گوهر نمی‌رسد

شمارهٔ ۸۷ : گفتی از جور فراقت چه به من می‌گذرد

شمارهٔ ۸۸ : قسمتم کاش به آن کوی کشد دیگر بار

شمارهٔ ۸۹ : به دل دارم غم عشقی نهان از محرمان خوش‌تر

شمارهٔ ۹۰ : قسمتم گرمی بازار نگردد هرگز

شمارهٔ ۹۱ : ز پا فتادم و رویم بمنزلست هنوز

شمارهٔ ۹۲ : دل عاشق نمی‌گردد به راحت مهربان هرگز

شمارهٔ ۹۳ : صید دلم که باشد ازو خون روان هنوز

شمارهٔ ۹۴ : هر چند بر آن عارض گلگون نگرد کس

شمارهٔ ۹۵ : چون ناله ز جور تو ستمگر نکند کس؟

شمارهٔ ۹۶ : تیغ از میان بقصد من ناتوان مکش

شمارهٔ ۹۷ : چه دامست این که هر مرغی که می‌گردد گرفتارش

شمارهٔ ۹۸ : به من آن بی‌وفا یارب که بادا خاطر شادش

شمارهٔ ۹۹ : سر منزل سلمی که منم دل نگرانش

شمارهٔ ۱۰۰ : زد مرا زخمی و از پیش نظر بگذشت حیف

شمارهٔ ۱۰۱ : نگشاید دلم از وصل به هجران نزدیک

شمارهٔ ۱۰۲ : سوی تو عجب نیست اگر میکشدم دل

شمارهٔ ۱۰۳ : چه خواهد شد اگر سلطان دهد گوشی به فرمانم

شمارهٔ ۱۰۴ : در دل اگر باشدم غیر وصال توکام

شمارهٔ ۱۰۵ : مپسند از درت ای دوست غمین برخیزم

شمارهٔ ۱۰۶ : از سر زلف نگاری دو سه تاری دارم

شمارهٔ ۱۰۷ : صبح محشر که من از خواب گران برخیزم

شمارهٔ ۱۰۸ : چون شکوه از جفای تو بنیاد می‌کنم

شمارهٔ ۱۰۹ : رحمی، رحمی که از کنارم

شمارهٔ ۱۱۰ : ما غمزدگان چون زدل آهنگ برآریم

شمارهٔ ۱۱۱ : ز هجرانت سخن هرشب که با دل در میان دارم

شمارهٔ ۱۱۲ : بی‌تو خود را بس که از تاب و توان انداختم

شمارهٔ ۱۱۳ : به صد بلا ز غمت گرچه مبتلا شده‌ام

شمارهٔ ۱۱۴ : شب شد که شکوه ها ز دل تنگ برکنیم

شمارهٔ ۱۱۵ : گذارد کی مرا سودای عشق از جوش بنشینم

شمارهٔ ۱۱۶ : بهتر آنست که پا از سر بازار کشم

شمارهٔ ۱۱۷ : جز این که در فراق تو خاکی بسر کنم

شمارهٔ ۱۱۸ : خوش آن خلوت که چون آیی به روی غیر در بندم

شمارهٔ ۱۱۹ : چه خونها در دل ایام کردیم

شمارهٔ ۱۲۰ : آنکه پیوسته به رویت نگرانست، منم

شمارهٔ ۱۲۱ : نمودی گاه زلف عنبرین گه خال مشکینم

شمارهٔ ۱۲۲ : حکایت‌ها که بعد از من تو خواهی گفت با خاکم

شمارهٔ ۱۲۳ : نیست مهر تو متاعی که به جان بفروشم

شمارهٔ ۱۲۴ : خاک درت به مژگان خوش آنکه رُفته باشم

شمارهٔ ۱۲۵ : به این خوشم که ز دردت به دیده خواب ندارم

شمارهٔ ۱۲۶ : بس که دیدم سست‌عهدی از تو دل برداشتم

شمارهٔ ۱۲۷ : غافل مشو از حال من بی‌سروسامان

شمارهٔ ۱۲۸ : نهانی رازهای دوستداران

شمارهٔ ۱۲۹ : نگارینا دل پر درد من بین

شمارهٔ ۱۳۰ : هر کرا یاری برای خویشتن

شمارهٔ ۱۳۱ : دل می برد دل ای هوشمندان

شمارهٔ ۱۳۲ : زبیدادت ننالد چون دل من؟

شمارهٔ ۱۳۳ : از سر کوی تو دردا که من دلنگران

شمارهٔ ۱۳۴ : خفتن نتوان درین گلستان

شمارهٔ ۱۳۵ : چه خوشست از تو گاهی مژه نیم باز کردن

شمارهٔ ۱۳۶ : جانا در انتظار تو شد روزگار من

شمارهٔ ۱۳۷ : اگر از حال ما پرسی بپرس از طرّهٔ جانان

شمارهٔ ۱۳۸ : از بَرَت کی من به این الفت جدا خواهم شدن

شمارهٔ ۱۳۹ : بر من نیندازد نظر بی اعتباری را ببین

شمارهٔ ۱۴۰ : شب چو بمیرم بسر کوی تو

شمارهٔ ۱۴۱ : دارم به چمن چه کار، بی تو

شمارهٔ ۱۴۲ : یاد آر ای که فارغ، در محملی نشسته

شمارهٔ ۱۴۳ : از نفس گرم من عالمی افروخته

شمارهٔ ۱۴۴ : آرد شبیخون چون هجرت ای ماه

شمارهٔ ۱۴۵ : شدیم پیر و به دل داغ آن جوان مانده

شمارهٔ ۱۴۶ : ای که بر خاک شهیدان گذر انداخته‌ای

شمارهٔ ۱۴۷ : از ما نهفته با دگران یار بوده‌ای

شمارهٔ ۱۴۸ : از ما درین گلستان جویند گر نشانی

شمارهٔ ۱۴۹ : از باده عشرت تو و رخسار چو ماهی

شمارهٔ ۱۵۰ : از می لعل بکف تا دو سه جامی داری

شمارهٔ ۱۵۱ : به صید جسته از دامی چه خوش می‌گفت صیّادی

شمارهٔ ۱۵۲ : بساقی گفت در میخانه مستی

شمارهٔ ۱۵۳ : ببخشا ای که میر کاروانی

شمارهٔ ۱۵۴ : تو که ای امیر داری ز سراغ من فراغی

شمارهٔ ۱۵۵ : چو باشد مایل بیداد شاهی

شمارهٔ ۱۵۶ : چنین که با غم گرفته‌ام خو مخوان به بزمم به میگساری

شمارهٔ ۱۵۷ : حیف از تو که ارباب سخن را نشناسی

شمارهٔ ۱۵۸ : دلی دارم که دارد اضطرابی

شمارهٔ ۱۵۹ : رفتند همرهان و تو در فکر منزلی

شمارهٔ ۱۶۰ : زصید من چه شود گر عنان بگردانی

شمارهٔ ۱۶۱ : ز نکوئی آنچه باید همه را تمام داری

شمارهٔ ۱۶۲ : کردیم شبی روز غریبانه بدامی

شمارهٔ ۱۶۳ : مشکل که دهد دست مرا با تو وصالی

شمارهٔ ۱۶۴ : مسلمانان مرا حال تباهی

شمارهٔ ۱۶۵ : یاد آر ای ستمگر از حال خاکساری

شمارهٔ ۱

منزل بسی دور و بپا ما را شکسته خارها

واماندگان را مهلتی ای کاروان سالارها

آگه زرنج بادیه باشند واپس ماندگان

محمل نشینان را چه غم باشد ز زخم خارها

هر کس که در این کاروان فهمد زبان عشق را

داند که در بانگ جرس پنهان بود گفتارها

گو باغبان بر روی ما بندد در گلزار را

ما را نگاهی بس بود از رخنه دیوارها

با این قد رعنا اگر برطرف گلشن بگذری

بندد ز طوق قمریان سرو چمن زنارها

عمری طبیب از گفتگو خاموش بودم این زمان

شد آب از سوز دلم مهر لب اظهارها

شمارهٔ ۲

درماندگی خود به که گوییم خدا را

سلطان ندهد گوش به فریاد گدا را

گویند که هر تیره‌شبی را سحری هست

گویا سحری نیست شب تیره ما را

گل در قدمت باد صبا ریزد و ترسم

کز برگ گل آسیب رسد آن کف پا را

از شرط وفا نیست چو آزردن عاشق

زین بیش مکن خون به دلم شرط وفا را

با حسن تو حسن دگران را چه نمایش

کی در بر خورشید بود جلوه سها را

گفتی که چه شد حال طبیب از ستم ما

عمری‌ست که در هجر تو جان داد نگارا

شمارهٔ ۳

جا در صف عشاق مده اهل هوس را

حیفست که از هم نشناسی گل و خس را

تا بر دلت از ناله غباری ننشیند

از بیم تو در سینه نهفتیم نفس را

زآهم که شبیخون بفلک میزند امشب

اندیشه کن ای صبح و نگهدار نفس را

گردیده بحسرت پی محمل بگشائی

دانی که چه خون می چکد از ناله جرس را

رنجید ز آواز طبیب آن مه و ترسم

یکباره چو اغیار شمارد همه کس را

شمارهٔ ۴

چو خواهم با سگانش گرم سازم آشنائی را

رقیب از رشگ آرد در میان حرف جدائی را

ز گلشن می رود آن شوخ بی پروا و می ترسم

که با گل تازه سازد باز عهد بی وفائی را

نه از رحمست اگر آید بسر وقتم، که می خواهد

شوم گریان چو آرد بر زبان حرف جدائی را

شبی آن ماه طلعت گر شود محفل فروز من

کند در یوزه خورشید از چراغم روشنائی را

مبادا یابد از ذوق اسیری آگهی هرگز

گرفتاری که از دام تو می خواهد رهائی را

طبیب از خلق رسم مردمی خواهی چه حالست این

که از بیگانگان خواهی طریق آشنائی را

شمارهٔ ۵

چون از طرف چمن آن سر و سیمین‌بر شود پیدا

ز غوغای تذروان شورش محشر شود پیدا

درین گلشن ازین داغم که نوپرواز مرغان را

رسد عهد گرفتاری چو بال و پر شود پیدا

نمی‌دانم زیان و سود بازار محبت را

همی‌دانم که کالای وفا کمتر شود پیدا

چه حرفست این که می‌آید ز بلبل کار پروانه

ترا چون من کجا یک عاشق دیگر شود پیدا

عجب نبود طبیب ار خنده‌اش بر گریه‌ام آید

که مستان را نشاط از ریزش ساغر شود پیدا

شمارهٔ ۶

از هجر بت یگانه ما

خون می چکد از ترانه ما

بر خاست ز آسیای افلاک

افغان زشکست دانه ما

افتاده زمین خراب و بیخود

از ناله عاشقانه ما

در بحر وجود همچو گوهر

با خود بود آب و دانه ما

وارسته ز خود شدیم و گردید

اوج فلک آشیانه ما

صد طعنه زند به لاله و گل

خار و خس آشیانه ما

از دولت عشق پادشاهیم

غم لشکر و دل خزانه ما

خارای غم و حریر محنت

فرشست در آستانه ما

بر خویش طبیب پیچد افلاک

از خنده بی‌خودانه ما

شمارهٔ ۷

نیست هرگز به بد و نیک جهان کار مرا

هست یکسان به برم سبحه و زنار مرا

آب آیینه ز عکس رخ من گل گردد

گرد غم بس که نشسته است به رخسار مرا

چون حبابم نبود حوصله رطل گران

می‌کند یک قدح باده سبکبار مرا

دیده بر همت دریا نگشایم چو صدف

قطره اشک بود گوهر شهوار مرا

شیوه جور مبادا که رود از یادش

برسانید به آن یار ستمگار مرا

زآن خوشم در صف عشاق که در بزم طبیب

سرخ‌رو می‌کند این دیده خونبار مرا

شمارهٔ ۸

دارد به سحر دعا اثرها

دست من و دامن سحرها

هر شب بامید وعده تو

چشمم شده فرش رهگذرها

از باخبران نشد سراغی

جستیم خبر زبی خبرها

آزرده دلم هزار افسوس

کافتاده بدام خوش کمرها

هر چند طبیب تلخکامی

ریزد نی خامه‌ات شکرها

شمارهٔ ۹

به همواری تهی کن از غم لیلی‌وَشان دل را

ازین وادی بکش ای ساربان آهسته محمل را

مکن کاوش ز مژگان پیش از این بادل که جز مهرت

ندارد گوهری کاویده‌ام گنجینهٔ دل را

به گاه کشتنم از رخ چه سود ار پرده برداری

که از دیدار گل حسرت فزاید مرغ بسمل را

کند چون عزم کشتن قاتلم زین بیشتر ترسم

نمی‌خواهم به خون آلوده بینم دست قاتل را

حریفان گرم صحبت با تو در بزم و به حسرت من

کنم تا چند از بیرون در نظاره محفل را

درین وادی خدا داند که خاک من کجا باشد

گرفتم من به این واماندگی دامان محمل را

طبیب این بحر عشق است و کنارش از نظر پنهان

فکندی چون درین کشتی ز چشم انداز ساحل را

شمارهٔ ۱۰

چو نیست دسترسم آنکه بوسم آن پا را

به هرکجا که نهی پای بوسم آنجا را

تن هزار شهیدت فتاده بر سر کویت

به احتیاط نه‌ ای دوست بر زمین پا را

به رحم اگر به سوی کشتگان نمی‌نگری

نگه به جانب ایشان فکن تماشا را

بیا که بی‌گل رویت ز بس هجوم ملال

نه سیر باغ شناسم نه گشت صحرا را

ز رهروی اثری نیست اندر این وادی

به حیرتم ز که گیرم سراغ سلمی را

طبیب کیست کز او رنجه گشته‌ای زنهار

به زهر شکوه میالا لب شکرخا را

شمارهٔ ۱۱

مسکینی و غریبی از حد گذشت ما را

بر ما اگر ببخشی وقتست وقت یارا

چون ریختی بخواری خون مرا بزاری

برتر بتم گذاری کافیست خون بها را

شه خفته و بدرگاه خلقی ز دادخواهان

غفلت ز دادخواهی خود چیست پادشا را

چون رحمت تو گردد افزون ز عذر خواهی

هر چند بیگناهم عذر آورم خطا را

محمل نشین ناقه، ای ساربان بگو کیست

کز ناله میچکد خون در کاروان درا را

از درد خود گشایم کی لب بر مسیحا

هم درد تو فرستی هم تو دهی دوا را

هر چند ما خموشیم ای چرخ بی مروت

حدی بود ستم را اندازه ای جفا را

بیگانه ز آشنایان گر گشته ام عجب نیست

بسیار آزمودم یاران آشنا را

ما و طبیب تا چند مخمور در خرابات

اعطوالنا حیو یا ایهاالسکارا

شمارهٔ ۱۲

افزوده غمی چون بغم دیگرم امشب

زنهار مگیرید ز کف ساغرم امشب

بر خرمن من دوش زدی آتش و رفتی

بودت گذری کاش بخاکسترم امشب

گویند به تسکین من افسانه و ترسم

بیرون رود اندیشه او از سرم امشب

آن به که طبیبم نکشد رنج مداوا

بهبودی خود نیست دگر باورم امشب

شمارهٔ ۱۳

ز چشم خون‌فشان خویش دارم چشم از آن امشب

که از اشکم روان سازد به کویش کاروان امشب

مگر در بزم ما آن آتشین‌رخسار می‌آید

که ما را همچو شمع افتاده است آتش به جان امشب

به عزم رقص در محفل کمر چون بست می‌گفتم

که یک عاشق نخواهد برد جانی از میان امشب

تپیدن‌های دل از حد گذشت امید آن دارم

که تیر ناز او را سینه‌ام گردد نشان امشب

نباشد فرصت حرفی ز جوش گریه‌ام ورنه

شکایت‌ها بسی دارم ز بخت سرگران امشب

عیان شد زنده‌رودی هر طرف از چشم گریانم

طبیب افتاده‌ای دیگر به فکر اصفهان امشب

شمارهٔ ۱۴

دربان نکند جرأت و خاصان ملک هست

گوید که بسلطان که مرا کار شد از دست؟

مگسل ز من ای مهر گسل رشته الفت

کز هم چو گسستی نتوانیش بهم بست

از کرده پیشمان شدی اکنون تو که ما را

برخاست ز دل آهی و تیری ز کمان جست

ترسم که زیان بینی ازین شیوه بیندیش

تا چند توان سوخت دلی یا جگری خست

نازت بکشم زانکه کسی همچون توام نیست

زارم بکشی زانکه بسی همچو منت هست

عارض بودت ماه نه چون ماه فلک مات

قامت بودت سر و نه چون سرو چمن پست

من بیخودم از ضعف، حریفان برسانید

دستم بگریبان که بشد دامنم از دست

ای قاصد فرخنده پی، از دوست خدا را

ما را خبری نیست بگو گر خبری هست

برخیز که در کار رحیلند رفیقان

خواهی اگر ای خفته برین قافله پیوست

ای خواجه ببخشای بدرماندگی ما

دادیم ز کف مایه و ماندیم تهیدست

کی بر سر این چشمه زنم خیمه که رفتند

خلقی همه لب تشنه و این چشمه همان هست

افسوس که در دام، طبیب اینهمه ماندیم

در حسرت صیدی که ز کنج قفسی رست

شمارهٔ ۱۵

رفته عمر و نیم جانی مانده است

واپسی از کاروانی مانده است

در چمن در ره نشانی مانده است

خاربست آشیانی مانده است

میرود تا پر گشاید عندلیب

نه گلی نه گلستانی مانده است

چشمم از حسرت چو واپس ماندگان

در قفای کاروانی مانده است

زانهمه مرغان زرین آشیان

طایری در آشیانی مانده است

مانده داغ رفتگان در دل مرا

آتشی از کاروانی مانده است

کاست چون ماه نوم جسم و هنوز

جبهه ام بر آستانی مانده است

ناتوانی بین که چون شمع سحر

در بساطم نیم جانی مانده است

کشتی ما روزگاری شد طبیب

در محیط بیکرانی مانده است

شمارهٔ ۱۶

دل غمدیده به دنبال کسی افتادست

دادخواهی ز پی دادرسی افتادست

از من خسته خدا را به تغافل مگذار

که مرا کار به آخر نفسی افتادست

حسرت مرغ اسیری کشدم کز دامی

کرده پرواز و به کنج قفسی افتادست

رفته هوشم ز سر و صبر ز دل، از تو مرا

تا به سر شوری و در دل هوسی افتادست

یار صد حیف که هم‌صحبت غیر است طبیب

گلی افسوس در آغوش خسی افتادست

شمارهٔ ۱۷

از غم لیلی به وادی گرچه مجنون می‌گریست

گر رموز عشق دانی لیل افزون می‌گریست

رفته در محفل سخن از آتشین‌رویی که دوش

شمع را دیدم که از اندازه بیرون می‌گریست

خون از چشم آشنا می‌ریخت در بزم وصال

وای بر بیگانه کآنجا آشنا خون می‌گریست

آه دردآلود را در دل نهفتم شام هجر

آسمان از بس که از بیم شبیخون می‌گریست

دیده خونبار ما بود آنکه در محفل طبیب

هر زمان در حسرت آن لعل میگون می‌گریست

شمارهٔ ۱۸

ما را دگر زیار؛ تمنا نمانده است

چون طاقت تغافل بیجا نمانده است

دوران نگر که ساغر عیشم دهد کنون

کافتاده است شیشه وصهبا نمانده است

در راه عشق بسکه بپای دلم شکست

خاری دگر بدامن صحرا نمانده است

گریم اگر بطرف چمن جای گریه است

کان گل که بود بهر تماشا نمانده است

دست از شکست شیشه ما گو بدار چرخ

سنگی دگر بدامن صحرا نمانده است

زان در به عیش بسته که غم بسکه در دلم

پهلوی هم نشسته دگر جا نمانده است

تا کی طبیب رنج کشد در علاج من

چون دیگرم امید مداوا نمانده است

شمارهٔ ۱۹

گرچه ما را دسترس بر دامن آن ماه نیست

شکرلله از گریبان دست ما کوتاه نیست

بیقرار عشق را از محنت هجران چه باک

سیل را اندیشه از پست و بلند راه نیست

می کند دلجوئی احباب ما را بی حضور

وقت آنکس خوش که از حالش کسی آگاه نیست

گاه می گریم ز هجر و گاه می نالم ز عشق

حاصل شمع وجودم غیر اشک و آه نیست

در سراغش خضر ما آوارگی باشد طبیب

چون جرس چشم از پی منزل مرا در راه نیست

شمارهٔ ۲۰

تا به من از ناز ساقی سرگران افتاده است

همچو شمع محفلم آتش به جان افتاده است

خواهش دنیا دگر در دل نمی‌گنجد مرا

داغ آنجا کاروان در کاروان افتاده است

دل جدا از حلقه زلفش نمی‌گیرد قرار

همچو آن مرغی که دور از آشیان افتاده است

تا به سیر گلستان برخاست آن رشک بهار

گل ز بی‌قدری ز چشم باغبان افتاده است

از طبیب خسته گر احوال پرسندت بگوی

دیدمش در بستر غم ناتوان افتاده است

شمارهٔ ۲۱

دیگر دلم خدنگ جفا رانشان شدست

جرمی ز من مگر بتو خاطرنشان شدست؟

بی وعده آمدی که زشادی شوم هلاک

دل در گمان که یار بمن مهربان شدست

پاکست دامنش ولی از اختلاط غیر

حق با دل منست اگر بدگمان شدست

تا بسته باز رخت سفر، در قفای یار

صد کاروان اشگ ز چشمم روان شدست

بی مهر دیگران ونکویان طبیب را

ترسم گمان کنند که چون دیگران شدست

شمارهٔ ۲۲

عشقم آتش زد و از وی اثری پیدا نیست

وه ازین آتش پنهان شرری پیدا نیست

به خدنگم چو زدی سینهٔ گرمم مشکاف

که ز پیکان تو در دل اثری پیدا نیست

شمع آخر شد و پروانه ز پرواز نشست

چه کنم آه شبم را سحری پیدا نیست

بخت بدبین که اسیریم به کاخی که در او

رخنه‌ای نیست هویدا و دری پیدا نیست

همه عشاق ز خونین‌جگرانند و چو من

زآن همه عاشق خونین‌جگری پیدا نیست

رحمتی کن تو درین بادیه ای ابر عطا

به زلال تو ز من تشنه‌تری پیدا نیست

زورق افکندم و امید سلامت دارم

در محیطی که ز ساحل اثری پیدا نیست

تو چو خورشید جهان‌تابی و در کشور حسن

جلوه کن جلوه که چون تو دگری پیدا نیست

گشته سرگرم طواف حرم، آتش‌نفسی

که ز مرغان حرم بال و پری پیدا نیست

بس گهر ریخته در مخزن اندیشه ولی

چون خیال تو گرامی گهری پیدا نیست

هر کسی کشت نهالی و بری داد طبیب

کشتهٔ ماست که او را ثمری پیدا نیست

شمارهٔ ۲۳

از حال ما چه پرسی ای بیوفا که چون است

دارم دل خرابی از غصه تو خونست

از شغل می پرستی بازم مدار ناصح

چون عشق کامل افتاد همسایه جنونست

هرگز بدل ندارم کین از جفای دشمن

در وی درو نماند این کاسه سرنگونست

دارد طبیب عشقی پیداست از سرشگش

از پرده دل آید اشگی که لاله گونست

شمارهٔ ۲۴

برگیر مهر از آنکه بکام دل تو نیست

برکن دل از کسی که دلش مایل تو نیست

تا چند گوئیم که بخوبان مبند دل

ناصح ترا چکار، دل من دل تو نیست

دادی نویدی وصلم و خرسند نیستم

با یکدیگر یکی، چو، زبان و دل تو نیست

ره در دلش که سخت تر از سنگ خاره است

ای دیده غیر گریه بی حاصل تو نیست

گفتی که نیست جای، کسی را، بمحفلم

غیر از طبیب جای که در محفل تو نیست؟

شمارهٔ ۲۵

سینه گرم و مژه خونبار و سحر نزدیک است

باخبر باش که آهم به اثر نزدیک است

به رفیقان وطن کیست که از ما گوید

که به ساحل نرسیدیم و خطر نزدیک است

منم آن باغ که دارد به کمین صد آفت

زین چه حاصل که نهالم به ثمر نزدیک است

بطلب کوش که تا منزل مقصود طبیب

راه دور است ولی پیش نظر نزدیک است

شمارهٔ ۲۶

هر کسی را که چو من دیده خونباری هست

می توان یافت که در پای دلش خاری هست

دلخراش است دگر ناله مرغان چمن

در خم دام مگر تازه گرفتاری هست

قفس ای کاش که بر شاخ گلی آویزند

بلبلی را که بدان حسرت گلزاری هست

مایه ریزش او می رسد از عالم غیب

هر کرا همچو صدف دست گهرباری هست

نیست از ضعف مرا قوت گفتار طبیب

من گرفتم که برش قوت گفتاری هست

شمارهٔ ۲۷

کاروان عشق را بانگ درای دیگرست

گوش ما بر ناله دردآشنای دیگرست

بر دل تنگم در فیضی است هر زخم ستم

بر تنم هر داغ باغ دلگشای دیگرست

شمع ما را از نسیم صبحدم اندیشه نیست

روشنائی، محفل ما را ز جای دیگرست

زندگی بی آه و اشگم نیست ممکن همچو شمع

در دیار عاشقان آب و هوای دیگرست

صید لاغر را کنند آزاد، حیرانم چرا

هر قدم در راه من دام بلای دیگرست

هر چه میکاهد زتن، بر روح افزاید طبیب

در جهان نیستی نشو و نمای دیگرست

شمارهٔ ۲۸

دلتنگم و پرواز گلستان هوسم نیست

گلزار به آسایش کنج قفسم نیست

می گریم و چون شمع امیدی ز کسم نیست

می نالم ومانند جرس دادرسم نیست

در هجر تو بایست که یک عمر بنالم

افسوس که از ضعف بجز یک نفسم نیست

گرم است ز بس صحبت دستم بگریبان

مخمورم و بر ساغر می دسترسم نیست

بر هم زدم از ذوق اسیری پروبالی

ورنه سر پرواز ز کنج قفسم نیست

چیند همه کس دامن گل زین چمن و من

چون غنچه بجز چیدن دامان هوسم نیست

از قطره شبنم ز گلستان چه درآید

از بهر تماشای تو این دیده بسم نیست

دل،بسکه طبیب، از غم عشقش شده روشن

بر خاطر آئینه غبار از نفسم نیست

شمارهٔ ۲۹

میرسد یار و دریغا سروسامانم نیست

تحفه ای جز گهر اشگ بدامانم نیست

عاشقم عاشق و پروا، ز رقیبانم نیست

آتشم آتش و پروا، ز مغیلانم نیست

در تماشای بهشتم ز خیال رخ دوست

خارخاری بدل از روضه رضوانم نیست

محمل امشب ز سرشگم خطر از گل دارد

کاروان را خبر از گریه پنهانم نیست

چه عجب گرشرری قسمت دوزخ نشود

کآتشی نیست که از عشق تو در جانم نیست

بسکه افسرده مرا هجر تو شبهای فراق

گوش بر ناله مرغان سحر خوانم نیست

بحر خضرم بنظر موج سرابست طبیب

چون سکندر هوس چشمه حیوانم نیست

شمارهٔ ۳۰

هر دم بگوشه ای ز خیالت وطن گرفت

عشق تو اختیار دل از دست من گرفت

گفتم ز سیر باغ گشاید مگر دلم

گل بی تو خوش نبود دلم در چمن گرفت

در بزم روزگار بسان سبوی می

باید بهر دو دست سر خویشتن گرفت

دوری زمردمان نه همین شرط عزلتست

باید ز خود کناره درین انجمن گرفت

از سوز عشق نیست مرا شکوه ای طبیب

دل همچو شمع، کام خود، از سوختن گرفت

شمارهٔ ۳۱

رفتم و برگشتنم دیگر بکوی یار نیست

رفتنم از کوی او این بار چون هر بار نیست

گر روم کمتر بکویش به که در کویش مرا

باعث خواری بجز آمد شد بسیار نیست

ریخت از گلبن گل و افغان که ما را باغبان

رخصت نظاره داد اکنون که گل دربار نیست

مشت خاکی کز پس عهدی فشاندی بر سرم

می شناسم ای صبا، از آستان یار نیست

ای خوش آن شوقی که هر کس حلقه ای بر در زند

درگمان افتم که آمد یار و دانم یار نیست

آه ازین حسرت که از بیداد درد دل طبیب

شکوه ها دارم نهان و جرأت اظهار نیست

شمارهٔ ۳۲

ما را که با تو غیر وفا در میانه نیست

بی جرم می کشی تو و هیچت بهانه نیست

از دل کدام شب که مرا خون روانه نیست

باشم شهید عشق وجزاینم نشانه نیست

شادم زبی تعلقی خود که در چمن

هرگز مرا بشاخ گلی آشیانه نیست

هر چند دست و پا زند وتا کجا رسد

غرقه درین محیط که هیچش کرانه نیست

نازش ز حد گذشته و گرنه کدام شب

صد کاروان اشگ بکویش روانه نیست

مارا مدام ذوق اسیری فکنده است

ورنه غبار خاطر ما آب ودانه نیست

گرد آوریم مشت خسی از حریم باغ

خاری که می کشیم پی آشیانه نیست

مشکل طبیب در دلش آهت اثر کند

کاین آتش نهفته هنوزش زبانه نیست

شمارهٔ ۳۳

چو خنجر ستم آن ترک لشگری برداشت

دلم ستم‌کشی و او ستمگری برداشت

منم که روز ازل از من آسمان و زمین

محبت پدری مهر مادری برداشت

خوشم به‌ضعف تن اما فغان که صیادم

ز صید من نظر از عیب لاغری برداشت

ز سنگ حادثه ایمن شود کسی که به‌تن

نهال هستی او ننگ بی‌بری برداشت

به‌حیرتم که ز آوارگی چه دید که خضر

گذاشت پیروی از دست و رهبری برداشت

به‌ملک حسن بت ماست خواجه‌ای که نظر

ز بندگان ز غرور توانگری برداشت

گهر فروش دل من طبیب گاه سخن

چه ناله‌ها که ز انصاف مشتری برداشت

شمارهٔ ۳۴

چون رحمتت فزاید بر عذرخواهی ای دوست

عذر گناه خواهم با بی‌گناهی ای دوست

خواندی در آستانت روزی گدای خویشم

زان روز ننگم آید از پادشاهی ای دوست

دریا همه گرفتم ساحل شودچه حاصل

اکنون که گشت ما را کشتی تباهی ای دوست

تابنده اختری کو، کز پرتوی درآرد

تاریک شام ما را از این سیاهی ای دوست

وقتست کز تو خواهم داد غرور حسنت

ترسم که مانع آید از دادخواهی ای دوست

بی‌تو طبیب خسته از بس فغان و زاری

آهش به مه رسیده اشکش به ماهی ای دوست

شمارهٔ ۳۵

کسی راه غمش را سر نبردست

ازین خونخواره ره جان درنبردست

چه دامست این که یک فرخنده طایر

برون زین دام بال و پر نبردست

بجز من کاورم دین و دلت پیش

کسی کالا بغارتگر نبردست

هلاک همت آن تشنه کامم

که نام چشمه کوثر نبردست

چگویم از گرفتاری به مرغی

که هرگز سر بزیر پر نبردست

کسی از روز ما آگاهیش نیست

که در هجران شبی را سر نبردست

طبیب از عشق با آنکس چگویم

کزین می بهره یک ساغر نبردست

شمارهٔ ۳۶

در حلقه خوبان چو تو یک عربده جو نیست

افسوس که چون روی تو خوی تو نکونیست

خم در قدحم ریز که در میکده عشق

سیرابی ما تشنه لبان کار سبو نیست

بی بخیه بهم باز نیاید لب زخمی

آن چاک دل ماست که دربند رفو نیست

گویا که غلط کرده ره گلشن کویش

امشب که نسیم سحری غالیه بو نیست

آئین وفا کار طبیبست که باشد

او را غم یاران وکسی را غم او نیست

شمارهٔ ۳۷

رفت حسن تو و عشقت بدل من باقیست

رونق افتاده از آن گلشن و گلخن باقیست

از فراق تو از آن روی ننالم که هنوز

شربت وصل ترا وقت چشیدن باقیست

مردم دیده ام از حسرت رویت بازست

خانه با خاک برابر شد و روزن باقیست

زندگی بار سفر بست و هوس بازبجاست

کاروان رفت ازین منزل و برزن باقیست

رمقی نیست بتن بسمل ما را که همان

در دلش حسرت در خاک تپیدن باقیست

از زبان گرچه فتادم، خبرم بازمگیر

تاب گفتار نه و ذوق شنیدن باقیست

کی شوم از تو تسلی به نگاهی هیهات

حسرت روی توام تا دم مردن باقیست

میوه باغ تو شد قسمت اغیار و مرا

هوس میوه ای از باغ تو چیدن باقیست

میبرد بخت بمیخانه ام امروز طبیب

که نه ساقی نه قدح نه می روشن باقیست

شمارهٔ ۳۸

چو بگذری به تل عاشقان دکانی هست

در آن دکان چو نکو بنگری جوانی هست

یکی جوان که زآوازه نکوئی او

نهی چو گوش بهر کوچه داستانی هست

گمان مکن که چو آن عارض و چو آن قامت

گلی بباغی و سروی ببوستانی هست

پس از سلام که این شیوه بشیرانست

زمین ببوس و بیان کن گرت بیانی هست

تو بی زبانی ما را حریف حرف نه ای

بداد من برس ای شوخ تا زبانی هست

که از «کلیم » سخن سنج این ترانه عشق

میانه من و آن بیوفا نشانی هست

طبیب خسته گراز خویش میروی وقتست

هنوز در تن زار تو نیم جانی هست

شمارهٔ ۳۹

زدی بتیغم و از جبهه تو چین برخاست

باین خوشم که ترا چینی از جبین برخاست

نشست بر رخ گلها زرشگ گرد ملال

چو سنبل ترت از گرد یاسمین برخاست

مرا که ذوق اسیری کشد بصید گهی

ازین چه سود که صیاد از کمین برخاست

چه کرده ام؟ که بقصدم چو آسمان افکند

خدنگی، از دو جهان بانگ آفرین برخاست

ترحمی! که ز جور سپهر، رفته طبیب

چنان زکار، که نتواند از زمین برخاست

شمارهٔ ۴۰

ما وشکن دامی و فریاد و دگر هیچ

فریاد زبی رحمی صیاد و دگر هیچ

صیاد جفا پیشه اسیران قفس را

ایکاش دهد رخصت فریاد و دگر هیچ

در خلوت دل پرده نشین نیست بجز تو

آسوده در ین پرده پریزاد و دگر هیچ

از خاطر مجنون مطلب جز غم لیلی

شیرین بود اندیشه فرهاد و دگر هیچ

غم ماند و دل از جلوه حسن تو ز جا رفت

این سیل برد خانه ز بنیاد و دگر هیچ

ای آنکه ز خونین جگرانت خبری نیست

تا کی کنی از بلهوسان یاد و دگر هیچ

زان گه که طبیب انجمن افروز نشاطست

مائیم و همین خاطر ناشاد و دگر هیچ

شمارهٔ ۴۱

به گلشنی که ز رویت نقاب می‌افتد

ز چشم شبنم او آفتاب می‌افتد

به حشر دیدهٔ بی‌اشک را بهایی نیست

گهر ز قدر فتد چون ز آب می‌افتد

فریب وعده‌ات آبی نزد بر آتش دل

چو تشنه‌ای که به دام سراب می‌افتد

به غیر گلشن کویت طبیب راه بخست

اگر بخلد رود در عذاب می‌افتد

شمارهٔ ۴۲

از کین گر آن بیدادگر بر سینه‌ام خنجر زند

باد ابحل خون منش گر خنجر دیگر زند

شکرانه خواب خوشت مپسند در بیرون در

ناکرده خواب صبحدم گر حلقه‌ای بر در زند

ساقی ندانم باده‌ام داد از کدامین میکده

کامشب سفالین ساغرم صد طعنه بر کوثر زند

دل در بر مرغ حرم از رشک خون گردد اگر

بر گرد کویت طایری چون مرغ روحم پر زند

از خاک ما خونین دلان گر برزند سر لاله‌ای

چیند چو او را بیدلی گو بوسد و بر سر زند

از شوقت ای پیمان‌گسل شاید طبیب خسته‌دل

گر خیمه جان بر کند بیرون ازین کشور زند

شمارهٔ ۴۳

برکی نگرم؟ چون بتو دیدن نگذارند

وزکی شنوم، کز تو شنیدن نگذارند

ای وای بر آن مرغ گرفتار که در دام

پایش بگشایند و پریدن نگذارند

افسوس که از شربت وصل تو رقیبان

نوشند و باین خسته چشیدن نگذارند

آن لاله که بوی جگر سوخته اش نیست

از تربت ما کاش دمیدن نگذارند

تا کی بره وصل تو بی فایده کوشم

ما را چو باین کام رسیدن نگذارند

این با که توان گفت که ما را دل غمگین

خون گشته و از دیده چکیدن نگذارند

چون خاک شوم از ستم هجر تو ترسم

پای تو باین خاک رسیدن نگذارند

آنان که مرا عاشق روی تو نخوانند

آن به که مرا روی تو دیدن نگذارند

این رسم قدیمست که در صیدگه عشق

بر خاک فتد صید و تپیدن نگذارند

کافیست مرا بوئی از آن سنبل مشکین

گیرم گلی از باغ تو چیدن نگذارند

جوئی چه طبیب از خم آن زلف رهائی؟

خوش باش کزین دام رهیدن نگذارند

شمارهٔ ۴۴

صیاد را نگر که چه بیداد می‌کند

نه می‌کشد مرا ونه آزاد می‌کند

بنگر که یار خاطر ما شاد می‌کند

با غیر هم‌نشین و مرا یاد می‌کند

مرغ دلم که این همه فریاد می‌کند

فریاد از تغافل صیاد می‌کند

خوش نغمه بلبلان چمن را چه شد که زاغ

بر شاخ گل نشسته و فریاد می‌کند

بر ما روا مدار ستم بیش از این که دل

تا کی مگر تحمل بیداد می‌کند؟

من ساده‌لوح و دلبر عاشق‌فریبِ من

هردم به وعده‌ای دل من شاد می‌کند

آن بی‌وفا طبیب که ذکرش به خیر باد

دانسته‌ای که هیچ ترا یاد می‌کند

شمارهٔ ۴۵ - نوایی

غمش در نهانخانهٔ دل نشیند

به نازی که لیلی به محمل نشیند

به دنبال محمل چنان زار گریم

که از گریه‌ام ناقه در گل نشیند

خلد گر به پا خاری آسان بر آرم

چه سازم به خاری که در دل نشیند

پی ناقه‌اش رفتم آهسته ترسم

غباری به دامان محمل نشیند

مرنجان دلم را که این مرغ وحشی

ز بامی که برخاست مشکل نشیند

عجب نیست خندد اگر گل به سروی

که در این چمن پای در گل نشیند

بنازم به بزم محبت که آنجا

گدایی به شاهی مقابل نشیند

طبیب از طلب در دو گیتی میاسا

کسی چون میان دو منزل نشیند؟

شمارهٔ ۴۶

از تو چون هر نفسم بر فلک افغان نرسد

که به دادم نرسی تا به لبم جان نرسد

هر چه در عرصه هستی است به پایان برسد

جز شب تیره هجران که به پایان نرسد

نیست یک شب که مرا اشک جهان‌پیما نیست

نیست یک شب که مرا ناله به کیوان نرسد

ای که در طرف چمن گل به گریبان داری

از گلت کاش زیانی به گریبان نرسد

هوس بوسه‌ای از چشمه نوشی دارم

که به جان‌بخشی آن چشمه حیوان نرسد

من که باک از خطرم نیست از آن می‌ترسم

که به ساحل رسدم کشتی و طوفان نرسد

هر که غلتید ازین غمزه به خون، می‌داند

که خدنگی به جگر کاوی مژگان نرسد

رسد این تازه غزل کاش به مشتاق طبیب

وای بر آن سخنی کو به سخندان نرسد

شمارهٔ ۴۷

عاشقان را نگر از خاره تنی ساخته‌اند

که به بیداد چو تو دل‌شکنی ساخته‌اند

به حذر باش درین بزم که جادو‌نگهان

کار ما مژه بر هم زدنی ساخته‌اند

غافلند از گل رخسار تو ای رشک چمن

بلبلانی که به خار چمنی ساخته‌اند

خورم افسوس به این مرده‌دلانی که ز کف

داده جان را و به فرسوده تنی ساخته‌اند

آهوانی که درین صیدگهند از هر گام

به خدنگ چو تو ناوک‌فکنی ساخته‌اند

محفل عشق کجا و دل غمناک طبیب

ای خوش آنان که به بیت‌الحزنی ساخته‌اند

شمارهٔ ۴۸

گله‌ام از تو مپندار که از دل برود

بر دلم از تو غباریست که مشکل برود

چند دل از پی اندیشه باطل برود

جای رحمست بر آنکس که پی دل برود

خلق را بیم هلاکست ومرا غم که مباد

نشود کشتی من غرق و بساحل برود

چشم مجنون بره لیلی و ترسم نکند

ساربان ره غلط و ناقه بمنزل برود

از سر لطف بدلجوئی ما آئی باز

گر بدانی ز عتاب تو چه بر دل برود

بیگنه یار مرا کشت وندانست دریغ

که مکافات چها بر سر قاتل برود

هر زمان باده از آن میدهدم باز طبیب

که شوم بی‌خبر از خویش و ز محفل برود

شمارهٔ ۴۹

روزی که دور از برم آن خوشخرام شد

من بودم و تحملی اما تمام شد

اینست اگر فراغت آزادگان باغ

آسوده طایری که گرفتار دام شد

زین باده ای که گشته ازو خون غم حلال

خوش نوش ای حریف که بر ما حرام شد

آگاه ازین نگشت که در بندگی فتاد

محمود و درگمان که ایازش غلام شد

سود وفا، زیان جفا، گفتمش طبیب

آگه نیم ازین دو پسندش کدام شد

شمارهٔ ۵۰

بمن از ناز نگاهش نگرید

نگه گاه بگاهش نگرید

رخ او چون گل وخطش چو گیاه

گل این باغ و گیاهش نگرید

لشگر انگیخته عشقم از اشگ

دشت پیمای سپاهش نگرید

از ره آتش نفسی می آید

شعله آتش و آهش نگرید

بهلالی چه گشائید نظر؟

شکن طرف کلاهش نگرید

سر عشاق بسی بر سر هم

ریخته بر سر راهش نگرید

همه دم گرم فغانست طبیب

اثر ناله و آهش نگرید

شمارهٔ ۵۱

آنان که برخسار تو چون من نگرانند

دانند که زیبائی و ای کاش ندانند

ما کام دل خود زاسیری بستانیم

از ما اگر این کنج قفس را نستانند

برخیز که خود را برسانیم بمنزل

تا مردم این قافله در خواب گرانند

ساقی قدحی قسمت ما تشنه لبان کن

زان می که حریفان همه بر خاک فشانند

غیرت جگرم سوخت شنیدم چو ز اغیار

این راز، که نامحرم آن پردگیانند

زنهار طبیب از سفر عشق میاسا

کاواره درین مرحله بس راهروانند

شمارهٔ ۵۲

دو هفته شد که زمن یار سرگران دارد

بطاقتی که ندارم مگر گمان دارد

نگاه گرم برویت که می تواند کرد

چنین که روی ترا شرم در میان دارد

گر از بهشت برین دور داردم غم نیست

مباد دورم از آن خاک آستان دارد

بیا بشکور ما ای که عافیت خواهی

دیار ما نه زمین و نه آسمان دارد

بحیرتم که ز وادی گذشت یار و طبیب

هنوز چشم بدنبال کاروان دارد

شمارهٔ ۵۳

از خشم و کین نگاه تو کارم بجان رسد

گرنه تلافیی زنگاه نهان رسد

کم کن جفا که پیش تو حرف شکایتم

ترسم که رفته رفته زدل بر زبان رسد

در قتل ما که حسریتان شهادتیم

تأخیری می کنید مبادا امان رسد

کامی ندیده ایم از آن کو، روامباد

با دامن تهی کسی از گلستان رسد

لطفی، که هیچ کم ز تو ای چشمه حیات

ناید ز قطره ای که بلب تشنگان رسد

منشین زره طبیب که باید بکوی عشق

ما را سر نیاز بر آن آستان رسد

شمارهٔ ۵۴

مرا بتیست که دلها ازین ستم شکند

که عهد بندد و بی موجبی بهم شکند

براه عشق توام کاش هر کجا خاری است

گهی بدیده خلد گاه بر قدم شکند

فتاده ام چو بدامت خدای را صیاد

روامدار که بال و پرم بهم شکند

بساغر دل پرخون ما چه خواهد کرد

کسی که جام جمش گردهی بهم شکند

ببزم خاص مخوان غیر را که می ترسم

از آن ستم دل خاصان محترم شکند

چمن نگر که زمانش نمیکشد تا شام

گلی که طرف کله را به صبحدم شکند

وصال گاه بگاهم بدل چه خواهد کرد

چنین که از ستم هجر دمبدم شکند

طبیب جز دل افسرده ات که پرخون است

کسی ندیده سفالی که جام جم شکند

شمارهٔ ۵۵

خط بر رخ یار خوش نباشد

در گلشن و خار، خوش نباشد

رعناست اگر چه سرو آزاد

پیش قد یار خوش نباشد

تو با دل شاد زی که ما را

جز جان فگار خوش نباشد

هر چند خوشست باده اما

با رنج خمار خوش نباشد

تو با دل خوش نشین که ما را

جز ترک دیار خوش نباشد

زین بیش که میکنی تغافل

از یار به یار خوش نباشد

برغرقه، کران خوشست و مارا

زین بحر کنار خوش نباشد

بی عشق صنم بفتوی ما

از دیر گذار خوش نباشد

سرگشته او کجا و آرام

در چرخ قرار خوش نباشد

آن را که طبیب روز خوش نیست

غیر از شب تار خوش نباشد

شمارهٔ ۵۶

دل سوخت از شتاب و به دلبر نمی‌رسد

این تشنه‌لب دریغ به کوثر نمی‌رسد

اشکم به دیده کی رسد از گرمی جگر

از شیشه این شراب به ساغر نمی‌رسد

در پیش ما که بی‌سروسامان عالمیم

دردسری به منت افسر نمی‌رسد

تا نیست درد ناله ندارد اثر دریغ

روشنگری چو نیست به جوهر نمی‌رسد

تا کی طبیب شکوه کنی از جفای هجر

شرح غم فراق به آخر نمی‌رسد

شمارهٔ ۵۷

دارم نظری با گل کو روی ترا ماند

با ماه نوم عشقی است کابروی ترا ماند

مهری‌ست به خورشیدم کو همچو رخت باشد

آشفته‌ام از سنبل کو موی ترا ماند

با لاله از آنم خوش کو رنگ تو یاد آرد

از نکهت گل مستم کو بوی ترا ماند

بر نرگس این گلشن زان رو نگرانم من

کو چشم سیه‌مست جادوی ترا ماند

با سرو روانم یار پیوسته در این گلزار

کو قامت رعنا و دلجوی ترا ماند

گشتی به طبیب خویش چون گرم عتاب خشم

در آتش از آن سوزد کو خوی ترا ماند

شمارهٔ ۵۸

از دیده ام فکندی وهنگام آن نبود

کردی جدائی از من و شرط آنچنان نبود

ما را شبی بکوی تو ماندن گمان نبود

چندان گمان بحوصله آسمان نبود

کشتی نهانم و بتو ترسم گمان برند

بر دامن تو کاش زخونم نشان نبود

خوابت ربوده بود خیال کسی؟ که دوش

می گفتمت فسانه و گوشت بر آن نبود

کم کن جدا که دوش بمحفل ز خوی تو

بس شکوه ها که بود مرا و زبان نبود

در دم نهفته بود دریغا ببزم وصل

کاین بر زبان هیچکسم ترجمان نبود

اشکم بدیده سوخت دریغا زتاب دل

ای کاش رهزنی پی این کاروان نبود

شد قسمتم طبیب چو وصلش، اجل رسید

صد حیف زندگانی ما جاودان نبود

شمارهٔ ۵۹

آن صبح امیدی که به دوران تو یابند

صبحی‌ست که از چاک گریبان تو یابند

هجران تو بی‌مصلحتی نیست که عشاق

قدر شب وصل از شب هجران تو یابند

تا عهد وفا با تو ببندند حریفان

ای کاش چون من سستی پیمان تو یابند

گردی تو گرفتار خود از ذوق اسیری

یا بی‌تو اگر آنچه اسیران تو یابند

گیرم ز چه دامان تو، ظلم است که خاری

آویخته بر گوشه دامان تو یابند

ما در چه شماریم که صاحب‌نظران را

مفتون همه از نرگس فتان تو یابند

یک یوسف اگر بود به زندان زلیخا

صد یوسف بی‌جرم به زندان تو یابند

آن زخم که بر دل در فیضی بگشاید

زخمی‌ست که از خنجر پیکان تو یابند

محروم زی ای دل که به دوران فلک نیست

کامی که به اندازه حرمان تو یابند

چون سینه‌ام از خنجر بیداد شکافند

بس بر سر هم ریخته پیکان تو یابند

در هجر طبیب این همه بی‌تابی‌ات از چیست

آن درد نداری تو که درمان تو یابند

شمارهٔ ۶۰

ساختی خوارم، به عاشق گل‌عذاران این کنند؟

از نظر افکندی‌ام، یاران به یاران این کنند؟

کشت و افکند و به فتراکم نبست آن شهسوار

دیده‌ای هرگز به صیدی شهسواران این کنند؟

سوخت جانم از خمار و ساقی‌ام جامی نداد

ساقیا در انجمن با میگساران این کنند؟

مرهم لطف از تو جستم زخم بیدادم زدی

دل‌نوازان جان من با دل‌فگاران این کنند؟

می‌کنی هر دم به من ظلمی نگاران دلبرا

با اسیران بلا در روزگاران این کنند؟

هوشیاران را نباشد جز جفا قسمت طبیب

حیرتی دارم چرا با هوشیاران این کنند

شمارهٔ ۶۱

مرا در سینه دل چون نافه تا پرخون نخواهد شد

نصیبم نکهتی زان طره شبگون نخواهد شد

کمال ناامیدی بین کزان نامهربان شادم

به من بی‌مهریش گر زانچه هست افزون نخواهد شد

من و از محفلش اندیشه رفتن؟ محالست این

که هرکس در بهشت آمد دگر بیرون نخواهد شد

چرا بندم به دل‌نشناس یاری دل که می‌دانم

نثارش گر کنم صد جان ز من ممنون نخواهد شد

ز کف مگذار جام عشق اگر عیش ابد خواهی

کزین می هرکه شد سرخوش دگر محزون نخواهد شد

طبیب اینست اگر با عاشقان بی‌مهری گردون

به سامان کارم از بی‌مهری گردون نخواهد شد

شمارهٔ ۶۲

کجا کسی غم شبهای تار من دارد

بحز وفا، که سری در کنار من دارد؟

باین خوشم که تو را شرمسار من سازد

تحملی که دل برد بار من دارد

سزای دوستیم بین که هر کجا ستمی است

ذخیره از پی جان فگار من دارد

گذشت یار زمن سرگران و دانستم

که کار با من و با روزگار من دارد

چرا خموش نباشم چو بشنوی از من

شکایتی که دل بیقرار من دارد

مبادا از تو خیالم بجز خیالت اگر

گذار در دل امیدوار من دارد

زدود آه دل من طبیب معلومست

که آتشی بکمین خار خار من دارد

شمارهٔ ۶۳

جدا از روی تو چشمم چو خون‌فشان گردد

ز خون دل مژه‌ام شاخ ارغوان گردد

گرفته‌ام به غمش الفتی و می‌ترسم

خدا نکرده به من یار مهربان گردد

ز شادمانی وصل تواش نصیب مباد

دل فگار اگر بی‌تو شادمان گردد

قفس شکسته و از هم گسسته دام کسی

ز آشیان به چه امید سرگران گردد

مباش غافل از افتادگی جاده طبیب

ز خاکساری خود خضر کاروان گردد

شمارهٔ ۶۴

صیقل دیده تر گوشه دامان باشد

روزن خانه دل چاک گریبان باشد

دل چو کامل شود از عشق نگیرد آرام

بی قراری هنر گوهر غلطان باشد

آشیان، بلبل تصویر چه داند ز قفس

شادی و غم بر حیرت زده یکسان باشد

صید در دام کند وحشت و حیرت دارم

که دلم جمع در آن زلف پریشان باشد

در جهان بی غم عشقی نتوان بود طبیب

که چو بی عشق شود دل تن بیجان باشد

شمارهٔ ۶۵

هرکه از خون جگر چون لاله ساغر می‌کشد

منت احسان کی از چرخ ستمگر می‌کشد

زآستان بی‌نیازی تا کف خاکی به جاست

کی سر ما خاکساران ناز افسر می‌کشد

می‌رود گرد یتیمی، کی بشستن از گهر؟

منت خشکی دلم از دیدهٔ تر می‌کشد

عزت دنیا هم‌آغوش است با حسن سلوک

رشته هموار سر از جیب گوهر می‌کشد

با ضعیفان دشمنی، دارد خطرها در کمین

انتقام شمع را از شعله، صرصر می‌کشد

منت صیقل مرا بر دل گران آمد طبیب

زنگ را آیینه من سنگ در بر می‌کشد

شمارهٔ ۶۶

ترسم که چو جانم زتن زار برآید

از خلوت اندیشه من یار برآید

از سینه پاکان مطلب جز سخن عشق

از جیب صدف گوهر شهوار برآید

از باغ بهشتی دل غمگین نگشاید

آن مرغ که از بیضه گرفتار برآید

مشاطه رخسار گهر گرد یتیمی است

حیفست که دل از غم دلدار برآید

با سینه عاشق چکند جوش خلایق

با دامن این دشت چه از خار برآید

تا خضر رهش جذبه خورشید نگردد

شبنم چه خیالست ز گلزار برآید

از اشگ نرفت از دل ما گرد کدورت

پیداست ز طفلی چقدر کار برآید

دلتنگ شدم بسکه طبیب از غم ایام

از سینه من آه بزنهار برآید

شمارهٔ ۶۷

گریه نتوانست غم را از دل بیتاب برد

کی تواند کوه را از جای خود سیلاب برد

از غمت ای گوهر نایاب در بحر وجود

سر فرو هر کس به جیب خویش چون گرداب برد

باده عشرت نمی نوشد ز جام آفتاب

هر که از پیمانه دل لذت خوناب برد

می توان برد از ریاضت در حریم وصل راه

رشته در آغوش گوهر ره زپیچ و تاب برد

بی تو در گلشن فغانم بسکه با غم آشناست

شبنم بیدار را در بستر گل خواب برد

دشمنان را دل مگر سوزد بحال من طبیب

روزگار آخر مرا از خاطر احباب برد

شمارهٔ ۶۸

گفتی که با دلت غم هجران چه می‌کند

باد خزان ببین به گلستان چه می‌کند

منعم کنی ز گریه خونین و با دلم

آگه نیی که کاوش مژگان چه می‌کند

از دامن وصال تو دستی که کوته است

ای وای اگر رسد به گریبان چه می‌کند

آن بلبلی که کنج غمی همچو دام یافت

این یک دور روزه سیر گلستان چه می‌کند

دامن‌کشان چو بگذری از خاک کشتگان

نظاره کن که خون شهیدان چه می‌کند

سیمین‌تنی که خنده زند بر صفای صبح

در حیرتم که گل به گریبان چه می‌کند

تا کی طبیب تهمت نظاره می‌کشی

با حسن یار دیده حیران چه می‌کند

شمارهٔ ۶۹

گو روزگار هرچه تواند به ما کند

ما و تو را مباد که از هم جدا کند

مرغ شکسته بالم و صیاد بی‌وفا

ترسم به این بهانه ز دامم رها کند

آزار ما بسست، که خود را بخون کشد

کاوش کسی که با دل مجروح ما کند

گستاخ می وزد بحریم چمن رواست

گر عندلیب شکوه زباد صبا کند

در هجر اگر طبیب شبی روز کرده ای

دانی شب فراق به روزم چه‌ها کند

شمارهٔ ۷۰

ترک چشمش که قصد جان دارد

زمژه تیغ بر میان دارد

می توان یافت کاین تغافل را

بمن از بهر امتحان دارد

قسمت عاشقان فراغت نیست

بلبل از خار آشیان دارد

پیش روشندلالن خموش نشین

نفس آیینه را زیان دارد

نکند شکوه‌ای طبیب از غیر

شکوه از بخت سرگران دارد

شمارهٔ ۷۱

مائیم و فراق دیده ای چند

بار غم دل کشیده ای چند

وارسته زنام و فارغ از ننگ

از دام بلا رمیده ای چند

از شور جنون بکوه و صحرا

سیلاب صفت دویده ای چند

از بخت سیه ز زندگانی

چون شمع، طمع بریده ای چند

صدبار بکوچه ملامت

چون اشگ بسر دویده ای چند

در گوشه غم هزار ناله

از پرده دل شنیده ای چند

از باده عشق گشته سرمست

در میکده آرمیده ای چند

از بیم فریب عقل بر خویش

افسوس جنون دمیده ای چند

ازمزرع عشق دانه خورده

از دام هوس رمیده ای چند

پیراهن خود برنگ لاله

در خون جگر کشیده ای چند

افسوس طبیب روزگارت

شد تیره ز نور دیده ای چند

شمارهٔ ۷۲

گرنه گل ناله‌ای از مرغ چمن گوش کند

ناله را مرغ چمن به که فراموش کند

نالم از دیده تر تابکی از مشت خسی

هر نفس آتشی افروزم و خاموش کند

در کنار توازین رشگ خورم خون که مباد

با خیال تو کسی دست در آغوش کند

تا بکی جور جوانان قصب پوش مگر

اثری ناله پیران خشن پوش کند

سادگی بین که باین سست وفا یار طبیب

بسته‌ام عهدی و دانم که فراموش کند

شمارهٔ ۷۳

تا قیامت دمد از خاک من خون آلود

لاله از سینه چاک و کفن خون آلود

صبح از جامه رنگین شفق مستغنیست

پیر کنعان چه کند پیرهن خون آلود

می توان یافت که در پای دلش خاری هست

گل کند از لب هر کس سخن خون آلود

گرچه خون می خورد از رشگ رخت گل به چمن

می کند وصف ترا با دهن خون آلود

اشگ خونین همه از دیده حیران ریزد

گر در آئینه فتد عکس من خون آلود

خون خجلت نشود شسته بخون چند طبیب

شوئی از دیده خونبار تن خون آلود

شمارهٔ ۷۴

آنان که در طلب به پی دل نمی‌رسند

صد سال اگر روند به منزل نمی‌رسند

این ظلم دیگر است که صیادپیشگان

یک بار بر جراحت بسمل نمی‌رسند

در حیرتم که قافله اشک و آه من

هر چند می‌روند به منزل نمی‌رسند

غافل ز دل مباش که خورشید و مه طبیب

در روشنی به آینه دل نمی‌رسند

شمارهٔ ۷۵

من آن صیدم که از ضعفم نفس بیرون نمی‌آید

به جز آهی که آن هم از قفس بیرون نمی‌آید

نمی‌دانم که آسودست در محمل؟ همی‌دانم

که از پاس ادب بانگ جرس بیرون نمی‌آید

بگلزاری که بندم آشیان یارب چه بختست این

کز آن گلزار غیر از خار و خس بیرون نمی‌آید

طبیب از آتش عشقت سراپا سوخت حیرانم

که از پای دلش خار هوس بیرون نمی‌آید

شمارهٔ ۷۶

فریاد من به چرخ نه هردم نمی‌رسد

عیسی‌دمی چه سود به دردم نمی‌رسد

دردم ز کار برد ازین پس ز من مرنج

گر ناله‌ام به گوش تو هردم نمی‌رسد

تا در ره تو خاک شدم مشک ناب را

گر توتیا کنند به گردم نمی‌رسد

هرچند تندسِیر بود سیل نوبهار

اما به اشک بادیه گردم نمی‌رسد

دیدم شکسته رنگی گل‌های این چمن

رنگ گلی به گونه زردم نمی‌رسد

شادم که هست گرچه بسی دردمند عشق

درد کسی طبیب به دردم نمی‌رسد

شمارهٔ ۷۷

نه همین زآتش عشقت دل ما می‌سوزد

هرکه را هست دلی، سوخته یا می‌سوزد

خاک این بادیه بین کز قدم گرم‌روان

بس که گرم است در او پای صبا می‌سوزد

آتش ناله ما بس که جهان را افروخت

هرکه را می‌نگری زآتش ما می‌سوزد

محفل امشب ز فروغ رخ ساقی گرم است

گل جدا، باده جدا، شمع جدا می‌سوزد

خضر اگر غوطه به سرچشمه حیوان دهدم

بس که دل‌سوخته‌ام آب بقا می‌سوزد

سایه داغ جنون تا به سرم افتادست

گر کند سایه به من بال هما می‌سوزد

گشته با غیر چرا گرم سخن یار، طبیب

گرنه از آتش می شرم و حیا می‌سوزد

شمارهٔ ۷۸

مرغی که بکوی تو ز پرواز نشیند

از جور تو هر چند رمد باز نشیند

شد یار و درآمد ز درم غیر و روانیست

جغد آید و در منزل شهباز نشیند

مرغ دل ما از قفس سینه پریده است

تا بر لب بام که ز پرواز نشیند

دیرند اسیران تو ناکام بدامت

رحمست بصیدی که ز آغاز نشیند

شد شمع بسی کشته و آتشکده خاموش

کی آتش ما سوختگان باز نشیند

تا چند طبیب از غم بیگانه پریشان

وقتست که در انجمن راز نشیند

شمارهٔ ۷۹

در آن گلشن که گلچین در به روی باغبان بندد

نمی‌دانم به امّید چه بلبل آشیان بندد

خدنگش رخنه‌ها در استخوانم کرد و حیرانم

که تا کی در کمینم آسمان زه در کمان بندد

چو شد بیرون ز کف فرصت چه کامی یابم از وصلش

زهی حسرت که نخل من ثمر فصل خزان بندد

حریم خاص عشقست این که از غیرت نگهبانش

ز هرکس در گشاید بر رخش اول زبان بندد

طبیب خسته کی دل می‌تواند بر تو بست ای مه

که در کوی تو خود را بر سگان آستان بندد

شمارهٔ ۸۰

از آن آهم ز دل مشکل برآید

که می ترسم غمت از دل برآید

مکن بامن جفا چندان مبادا

که آهی از دلم غافل برآید

بخاک ما ببار ای ابر رحمت

بود ما را گلی از گل برآید

کناری گیر، کش عزت فزاید

هر آن گوهر که بر ساحل برآید

زدلش ناله مطرب خدا را

بود ما را غمی از دل برآید

زمحفل چون کنی آهنگ رفتن

هزاران ناله از محفل برآید

برآید کام تو چون از من آسان

چرا کامم ز تو مشکل برآید

حدیثی گوید از مجنون و ترسم

فغان لیلی از محمل برآید

تو حال ما ندانی و چه داند

زغرقه آنکه بر ساحل برآید

گرش صدجان فدا سازد محالست

طبیب از خجلت قاتل برآید

شمارهٔ ۸۱

کدام شب که فغانم به آسمان نرسد

خدا کند که ز دوری کسی به جان نرسد

از آن همیشه ترا سر بر آستان دارم

که پای غیر برین خاک آستان نرسد

من و گلی که زبس سرکشی درین گلشن

بشاخ گلبن او دست باغبان نرسد

هزار شکوه گر از دوست باشدت بر دل

نهفته دار که شرطست بر زبان نرسد

چه از رهائی آن صید ناتوان خیزد

که گرز دام برآید بآشیان نرسد

بمحفلی که تو ساقی شوی سزد از رشگ

دعا کنیم که جامی بدیگران نرسد

زکین غیر چه اندیشه عاشقان ترا

بمحرمان ملک تیغ پاسبان نرسد

بهجر عشق طبیب آرزوی ساحل چیست

که کشتی تو ازین بحر بر کران نرسد

شمارهٔ ۸۲

زبامی چو بینم که ماهی برآید

به یاد توام از دل آهی برآید

زدل هر دمم گرنه آهی برآید

کی از کنج چشمش نگاهی برآید

ندارد ملک چون سرداد خواهان

چه از ناله دادخواهی برآید

بسی تیره روزم، بود کز کناری

شبم را فروزنده ماهی برآید

خوشم با جفایش دلی چون شکیبم

که نپسندد از سینه آهی برآید

زمردم نهان ریز خونم مبادا

که فردا بقتلم گواهی برآید

بود کز تو ای ابر رحمت زخاکم

گلی گر نروید گیاهی برآید

رسد آنچه بر ما ز فیض گدائی

که از همت پادشاهی برآید

بتاج شهان گرزند خنده شاید

گلی گر ز طرف کلاهی برآید

بود گر امید وصالی چه پروا

به هجران اگر سال و ماهی برآید

ز بس ناتوانی، طبیب جفاکش

ز دل ناله‌اش گاه‌گاهی برآید

شمارهٔ ۸۳

مرا کام دل گر ز یاری برآید

خوشم، گر پس روزگاری برآید

زهم گر بر آید دو عالم چه پروا

مبادا که یاری ز یاری برآید

بما چند کاوش، حذر کن ز آهی

که از سینه دلفگاری برآید

فکندیم کشتی ببحری و مشکل

کزو پاره ای از کناری برآید

زصحرای عشقت گلست آنچه روید

محالست ازین دشت خاری برآید

طبیب و غم عشق او جای رحمست

چه از صرصری با غباری برآید

شمارهٔ ۸۴

می‌رود از خویش دل چون دیده حیران می‌شود

ای خوش آن عاشق که محو روی جانان می‌شود

دور از انصافست کز بهر دعا برداشتن

آشنا دستی که با چاک گریبان می‌شود

از شکفتن می‌رود بر باد گل‌های چمن

گریه می‌آید مرا بر هرکه خندان می‌شود

در جهان بخت سیه روشندلان را لازمست

تیره چون گردید شب اختر نمایان می‌شود

ابر می‌گردد سفید از ریزش باران طبیب

خانه دل با صفا از چشم گریان می‌شود

شمارهٔ ۸۵

تا به دلجویی من لعل تو خندان نشود

خاطرم جمع از آن زلف پریشان نشود

افتد از آب چو گوهر ز صفا می افتد

جای رحمست بر آن دیده که گریان نشود

آنکه از محنت هجر تو مرا گریان کرد

دارم امید که از وصل تو خندان نشود

خاکبازی برهت نیست مسلم بکسی

که بخاک از ستم عشق تو یکسان نشود

نیست بخشش هنر مرد سخاپیشه طبیب

کرم آنست که شرمنده احسان نشود

شمارهٔ ۸۶

هرگز به یاد ما زر و گوهر نمی‌رسد

ما را بی‌غیر یار به خاطر نمی‌رسد

اشکی به دیده کی رسد از گرمی جگر

از شیشه این شراب به ساغر نمی‌رسد

در پیش ما که بی‌سروسامان عالمیم

دردسری به منت افسر نمی‌رسد

دل معرفت ز عشق پذیرد که آینه

روشنگری چو نیست به جوهر نمی‌رسد

تا کی طبیب شکوه کنی از جفای دهر

شرح غم فراق به آخر نمی‌رسد

شمارهٔ ۸۷

گفتی از جور فراقت چه به من می‌گذرد

آنچه از باد خزانی به چمن می‌گذرد

خونم از شوق به جوش آمده ای همسفران

تا کجا حرف عزیزان وطن می‌گذرد

به سراغم همه‌جا گریه‌کنان می‌آیی

گر بدانی که به غربت چه به من می‌گذرد

طرفه راهی‌ست ره عشق که هرکس سر کرد

از غم جان و ز اندیشه تن می‌گذرد

لب ز افسانه فروبند که در محفل عشق

سخن آنجا همه از تیغ و کفن می‌گذرد

بگذرد بر دلم از یاد وطن آنچه طبیب

به عقیق از غم حرمان به یمن می‌گذرد

شمارهٔ ۸۸

قسمتم کاش به آن کوی کشد دیگر بار

که از آن مرحله من دل‌نگران بستم بار

به تو محتاج چنانم که فقیری به درم

به تو مشتاق چنانم که غریقی به کنار

بی‌تو بر سینه زنم هرچه درین ناحیه سنگ

بی‌تو بر دل شکنم هرچه درین باد به خار

همه در وصل و ندانم به که نالم از هجر

همه سرمست و ندانم به که گویم ز خمار

من و از عشق صبوری به چه تاب و چه توان

من و از کوی تو دوری به چه صبر و چه قرار

با گدایی تو از خواجگی‌ام باشد ننگ

با غلامی تو از خسروی‌ام باشد عار

بوی زلفین توام به بود از نافهٔ چین

خاک نعلین توام به بود از مشک تتار

صفت عشق ندانی تو که عاشق نشدی

حال بیمار ندانی چو نگشتی بیمار

گرچه تیغم بزند فرق من و مقدم دوست

گرچه زارم بکشد دست من و دامن یار

نبود دوست اگر از دوست برآید بخروش

نبود یار گر از یار برآرد زنهار

به فروماندگی‌ام کیست کند مرحمتی

کاروان رفته و افتاده مرا در گل بار

به خدنگم زد و افگند و به تفراک نبست

شهسواری که در این بادیه می‌کرد شکار

رفته‌ای ای که به منزل، خبری بازبگیر

واپسی را که درین بادیه ماند از رفتار

از زلالی که به من می‌دهد امروز چه سود

که ز بس سوخت مرا تشنه‌لبی جان فگار

عجبی نیست ازین سینهٔ سوزان طبیب

که پس از مرگ گیاهیش نروید ز مزار

شمارهٔ ۸۹

به دل دارم غم عشقی نهان از محرمان خوش‌تر

بلی گنج نهانی را نباشد پاسبان خوش‌تر

به طاعت کن ز پیری میل در عهد شباب افزون

که خوش باشد ز پیران پارسایی وز جوان خوش‌تر

دهم جان و وفا را مشتری گردم به صد منت

که کالای وفا با شد برم از نقد جان خوش‌تر

در آن گلشن که با گلبنش سرکش گر از غیرت

برآرد عندلیب خسته از خار آشیان خوش‌تر

شمارهٔ ۹۰

قسمتم گرمی بازار نگردد هرگز

کس خریدار من زار نگردد هرگز

ای خوش آن می که چو هشیار کشد ز آن گردد

آنچنان مست که هشیار نگردد هرگز

من و آن گوهر ارزنده که پیرامن آن

بس گرانست خریدار نگردد هرگز

ای خوش آن دام که اندیشه آزادی آن

در دل مرغ گرفتار نگردد هرگز

غیر یاری که مرا بازستاند از من

به که با من دگری یار نگردد هرگز

گو میندیش زمن خصم که بخت سیهم

پاسبانیست که بیدار نگردد هرگز

فاش شد راز دل افسوس ز غمازی اشگ

مدعی محرم اسرار نگردد هرگز

از شکر خنده طبیب آنکه نمک ریخت به دل

مرهم سینه افگار نگردد هرگز

شمارهٔ ۹۱

ز پا فتادم و رویم بمنزلست هنوز

شکست کشتی و چشمم بساحلست هنوز

چه حالتست ندانم که بارها از دل

شدم خراب و مرا کار با دلست هنوز

ادب نهشت دریغا که بر زبان آرم

شکایتی که مرا از تو در دلست هنوز

زالتفات نهانش بدیگران پیداست

که از تغافلم آن شوخ غافلست هنوز

زگریه باز چه داری طبیب روز وداع

مرا که دیده به دنبال محملست هنوز

شمارهٔ ۹۲

دل عاشق نمی‌گردد به راحت مهربان هرگز

که بلبل در چمن از گل نبندد آشیان هرگز

به خود چون زخم گل مرهم نگیرد داغ هجرانم

نگردد هیچکس یارب جدا از دوستان هرگز

ز خونریز اسیران نیست پروا چشم مستش را

که رحمی نیست رهزن را به جای کاروان هرگز

طبیب از شوق عشقش شمع‌سان در وقت جان دادن

زبان از حرف عشق او نیارد در دهان هرگز

شمارهٔ ۹۳

صید دلم که باشد ازو خون روان هنوز

خوش آنکه هست سر غمت را نشان هنوز

بر دل بسی نهفته ام اما نیامدست

حرف شکایت تو مرا بر زبان هنوز

قدر وفا نگر تو که از قحط مشتری

ماندست این متاع از آن کاروان هنوز

هر چند سرگرانیش از حد گذشته است

بستن بیار عهد وفای توان هنوز

عمرم بسر رسید و دلم گرم ناله باز

پایان منزلست و جرس در فغان هنوز

گل در چمن شکفت و دریغا که عندلیب

خاری نمی کشد ز پی آشیان هنوز

منعم ز گریه روز وداعش چه می کنی؟

محمل نگشته است ز چشمم نهان هنوز

کامم نداده کشت بتیغ ستم طبیب

از من تهی نگشته دل آسمان هنوز

شمارهٔ ۹۴

هر چند بر آن عارض گلگون نگرد کس

دل می‌کشدش باز که افزون نگرد کس

کو طاقت نظاره بزمی که بود یار

هم‌صبحت اغیار و ز بیرون نگرد کس

خسرو نگران بر رخ شیرین و ز غیرت

فرهاد نخواهد که به گلگون نگرد کس

زین پیش چه حاصل که به حالم نظرت بود

باید که به این خسته‌دل اکنون نگرد کس

هیهات که بر سرو روان دیده گشاید

در جلوه گر آن قامت موزون نگرد کس

از حسرت دیدار تو گر جان بسپارد

بر روی تو از شرم دگر چون نگرد کس

آنجا که سخن می‌رود از سر محبت

تا چند ترا گوش به افسون نگرد کس

داغ دلش از آه جگرسوز طبیب است

هر لاله که بر دامن هامون نگرد کس

شمارهٔ ۹۵

چون ناله ز جور تو ستمگر نکند کس؟

هرچند کند ناله و باور نکند کس

آن جامه که از خون جگر تر نکند کس

در کوی تو شرطست که در بر نکند کس

خم در قدحم ریز که در میکده عشق

آن به که می از شیشه به ساغر نکند کس

گر سوخت دلت عشق به آتشکده بشتاب

کاین سوختگی چاره به کوثر نکند کس

بنمای به من رخ که دم بازپسین است

حیفست که نظاره دیگر نکند کس

آسوده چنانند شهیدان تو در خاک

ترسم که شود محشر و سر بر نکند کس

در انجمن ما که سرایش همه خونست

ظلمست که از باده لبی تر نکند کس

مائیم و طبیب و در میخانه که آنجا

اندیشه‌ای از گردش اختر نکند کس

شمارهٔ ۹۶

تیغ از میان بقصد من ناتوان مکش

ور زانکه می کشی ز پی امتحان مکش

آمد بر استخوان چو مرا ناوکت مکن

بر من جفا و ناوکم از استخوان مکش

یابند چون زبوی تو جان کشتگان تو

تا نگذری بخاک شهیدان عنان مکش

ای شاخ گل که باد ترا سرکشی فزون

زنهار سر ز تربیت باغبان مکش

ای گل زبلبلان چه کشی دامن از غرور

دامن ز بلبلان کهن آشیان مکش

اینست اگر سلامت وارستگان خاک

ای غرقه خویش را بکنار از میان مکش

جویای فیض از در یک آستانه باش

هر دم خروش بر در هر آستان مکش

چون نیست مصلحت که شود فاش راز عشق

گر آگهی تو پرده زر از نهان مکش

گر دل ترا بکعبه مقصود می کشد

دست طلب ز دامن پیر مغان مکش

آن به که هیچکس نشناسد ترا طبیب

بیهوده رنج از پی نام و نشان مکش

شمارهٔ ۹۷

چه دامست این که هر مرغی که می‌گردد گرفتارش

نمی‌آید به خاطر پر گشودن‌های گلزارش

عجب نبود ز خاکش تا قیامت بوی خون آید

بیابانی که آب از دیده من می‌خورد خارش

ندارد آگهی از محنت شب‌های مهجوران

کسی کو شب به راحت خفته باشد در بر یارش

مگیر از ساقی دوران قدح گر زندگی خواهی

که از زهر جفا لبریز باشد جام سرشارش

درین بستان بود طبع من آن طوطی که می‌ریزد

به جای شهد زهر و جای شکر خون منقارش

طبیب از دولت وصل تو کامش کی شود حاصل

همان بهتر که باشد با غم هجری سرو کارش

شمارهٔ ۹۸

به من آن بی‌وفا یارب که بادا خاطر شادش

نمی‌دانم تغافل می‌کند یا رفتم از یادش

خدا داند که مرغ بی‌پر دل را چه پیش آید

که صیادش گرفت و نیم بسمل کرد و سر دادش

نشد چون دل خموش از ناله در بزم تو دانستم

که بلبل در چمن از بیم هجرانست فریادش

نمردم گر ز هجر امشب مرنج از من که جان دادن

بود دشوار صیدی را که بر سر نیست صیادش

شکستی چون دل ما را به تعمیرش چه می‌کوشی

که چون این خانه ویران گشت نتوان کرد آبادش

طبیب از بس که می‌خندد به بخت خویش می‌ترسم

برد این خنده آخر گریه دلتنگی از یادش

شمارهٔ ۹۹

سر منزل سلمی که منم دل نگرانش

از رشگ نخواهم که بیابند نشانش

شوخی که منم زخمی تیری ز کمانش

فتراک ز مرغان حرم گشته گرانش

بودیم بره منتظرش عمری و غافل

بگذشت و دریغا نگرفتیم عنانش

آن چشم که یکبار برویم نگشودی

بینم بچه سان بر رخ غیری نگرانش

آن گوش که یکبار ندادی بفغانم

تا چند توان داد بحرف دگرانش

از عشوه پیداش بیابند حریفان

کن ذوق که یابم ز نظرهای نهانش

مخصوص منش هست نهان لطفی و ایکاش

اغیار ندانند بمن لطف نهانش

در باغ جهان نیست نهالی که نباشد

با نخل برومند تو پیوند نهانش

آواره از آن بادیه ام من که فتادست

چون ریگ روان بر سر هم تشنه لبانش

خوش باش که رفته است طبیب آنقدر ازخویش

کز دل نرسد حرف شکایت بزبانش

شمارهٔ ۱۰۰

زد مرا زخمی و از پیش نظر بگذشت حیف

نازده بر سینه‌ام زخم دگر، بگذشت حیف

کشتی ما را که عمری بود جویای نهنگ

بر کنار افکند موج و از خطر بگذشت حیف

گفتم از باغ تو چینم میوه‌ای، تا در گشود

باغبان بر روی من وقت ثمر بگذشت حیف

کار خود را چاره از آه سحر جویند خلق

چاره کار من از آه سحر بگذشت حیف

از هجوم خار در گلشن ز بس جا تنگ گشت

عندلیب از وصل گل با چشم تر بگذشت حیف

بعد عمری از پی پرسش طبیب خسته را

گرچه یار آمد به سر، زآن پیشتر بگذشت حیف

شمارهٔ ۱۰۱

نگشاید دلم از وصل به هجران نزدیک

چه فروغی دهدم شمع به پایان نزدیک

مکن از گریه مرا منع که واپس نرود

اشگ گرمی که رسیدست به مژگان نزدیک

گریه امشب همه شب گرد دلم می‌گردد

شده گویا اثری باز با فغان نزدیک

دلخراشست دگر ناله مرغان پیداست

که رسیدست خزانی به گلستان نزدیک

من و از دور نگاهی به تو، آن بختم کو

که نشینی به من بی‌سر و سامان نزدیک

شمع آخر شد و پروانه ز پرواز نشست

نشد این تیره شب هجر به پایان نزدیک

باخبر باش درین بادیه از عشق طبیب

کآتش از دور نماید به بیابان نزدیک

شمارهٔ ۱۰۲

سوی تو عجب نیست اگر میکشدم دل

من مفلس و تو گنجی و من غرقه تو ساحل

در محفل خاصت اگرم بار نبخشی

کافیست مرا رخصت نظاره محفل

ما بار اقامت بچه امید گشائیم

بستند رفیقان چو ازین مرحله محمل

آن به که نبویند بجز سوختگانش

آن گل که پس از مرگ مرا میدمد از گل

اندیشه ام از کشته شدن نیست مبادا

از خون من آلوده شود دامن قاتل

صد بنده ترا یافت شود همچو من آسان

یک خواجه مرا یافت شود همچون تو؟ مشکل

دیوانه آن زلفم و از طره مشگین

بر پای دلم به که گذارند سلاسل

عمریست بجانست طبیب باز غم هجران

ایکاش شود از دم شمشیر تو بسمل

شمارهٔ ۱۰۳

چه خواهد شد اگر سلطان دهد گوشی به فرمانم

که عمری شد که من بر درگهش از داد خواهانم

ملک آسوده در خلوت چه می‌داند چه می‌آید

زاستغنای دربان و تغافل‌های خاصانم

در آن گلشن که هرکس گل به دامن می‌رود آنجا

سرت گردم، چرا دادی به دست خار دامانم

دریغ از من مدارای ابر رحمت رشحه فیضی

بود روزی گل امید گردد خار حرمانم

به آن چشمی که می‌باید به زاغ کج‌نوا بینی

مبین سویم که من خوش نغمه مرغ این گلستانم

مرنجان دل اگر خندان مرا در انجمن بینی

اگر در ظاهرم خندان ولی در پرده گریانم

بیا ای بی‌وفا یک ره به خاک من گذاری کن

چو اکنون از جفا کردی به خاک راه یکسانم

درون سینه‌ام جا کرده از بس شور عشق او

فرو ریزد به سان شمع آتش در گریبانم

مده پندم طبیب اکنون که عشقم دل ربود از کف

دریغا رفت آن عهدی که دل بودی به فرمانم

شمارهٔ ۱۰۴

در دل اگر باشدم غیر وصال توکام

هجر تو بر من حلال وصل تو بر من حرام

مرغ دلم اوفتاد از غم عشقت به بند

آب نداند چه و داند نداند کدام

قلم اگر رای تست سرفکنم خود ز تیغ

صیدم اگر کام تست پای نهم خود بدام

جان و دلش آورم تحفه و باشم خجل

قاصد فرخنده چون از توام آرد پیام

چون تو در آیی بحرف طوطی خوش لهجه کیست

چون تو گزاری سخن مرغ سخنگو کدام

چون نکنی بسملم ایکه کشی بی دریغ

فی المثل افتد ترا صید حرم گر بدام

در سر پرشور من در دل رنجور من

عشق تو دارد محل شوق تو دارد مقام

گشته طبیب حزین از می عشق تو مست

جام الستش پرست تا که گرفتست جام

شمارهٔ ۱۰۵

مپسند از درت ای دوست غمین برخیزم

نه چنان آمده بودم که چنین برخیزم

ای خوش آن لحظه که در بزم نشست تو و من

پی خدمت چو غلامان ز کمین برخیزم

هر که برخاست ز کوی تو پشیمان گردید

بچه امید من خاک نشین برخیزم

منم آن صبح سعادت که از آن خواب گران

نگران بر رخت ای ماه جبین برخیزم

دم آخر مرو از دیده که من از سر جان

به امید نگه بازپسین برخیزم

بودم راه اگر در حرم وصل طبیب

می‌توانم ز سر خلد برین برخیزم

شمارهٔ ۱۰۶

از سر زلف نگاری دو سه تاری دارم

یادگاری ز سر زلف نگاری دارم

چه دهم دل بکسی تا غم یاری دارم

کاین دل خون شده را از پی کاری دارم

برد اندیشه یاری ز بس از کار مرا

خبرم نیست که اندیشه یاری دارم

به نگاهی که به سویم کند از گوشه چشم

قانعم گر هوس بوس و کناری دارم

سادگی بین که درین بحر که پایانش نیست

گشته ام غرقه و امید کناری دارم

گر نیارم بنظر تاج شهان معذورم

دیده بر گرد ره شاهسواری دارم

بیقرارم مکن از وعده وصلت زنهار

که همان با غم هجر تو قراری دارم

مزن از ناله بمن آتش ازین بیش طبیب

که دل سوخته و جان فگاری دارم

شمارهٔ ۱۰۷

صبح محشر که من از خواب گران برخیزم

بود آیا که برویت نگران برخیزم

بس ملولم ز جهان بلبل خوش نغمه کجاست

کز سر هر دو جهان دست فشان برخیزم

از وصالم چه تمتع ز تو ای آفت جان

تا نشینی بکنارم ز میان برخیزم

آه از آن لحظه که در بزم نشینی تو و من

خیزم از انجمن و دل نگران برخیزم

گل دو روزیست، همان به که ازین طرف چمن

پیش از آن دم که وزد باد خزان برخیزم

هر طرف مینگرم بی خبرانند طبیب

به که از محفل این بیخبران برخیزم

شمارهٔ ۱۰۸

چون شکوه از جفای تو بنیاد می‌کنم

از گریه چاره دل ناشاد می‌کنم

راهی چو در دل تو ندارم ازین چه سود

کز ناله رخنه در دل فولاد می‌کنم

از دیده‌ام سرشک چو هوشم ز سر رود

هرگاه چشم مست ترا یاد می‌کنم

تا باشم از شمار ستمدیدگان طبیب

دل را نشان ناوک صیاد می‌کنم

شمارهٔ ۱۰۹

رحمی، رحمی که از کنارم

رفتی تو و کشت انتظارم

هر چند که تیره روزگارم

صد شکر پسند طبع یارم

هر دم بهوای تیغش از جیب

چون شمع سر دگر برآرم

از سوختنم گزیر نبود

در گلشن روزگار خارم

چون غنچه چیده نیست هرگز

پروای خزان غم بهارم

در بستر غم شب جدائی

می نالم و همدمی ندارم

زحمت ندهم بچاره سازان

کز چاره گذشته است کارم

شد آب و زدیده ام روان شد

از آتش عشق جسم زارم

گیرم که طبیب دوست بخشد

از کرده خویش شرمسارم

شمارهٔ ۱۱۰

ما غمزدگان چون زدل آهنگ برآریم

صد چشمه خون از جگر سنگ برآریم

مرغان همه در ناله و این طرفه که ما را

رخصت نه که در دام تو آهنگ برآریم

جائی ننشینیم بجز گوشه بامت

گر بال و پری از قفس تنگ برآریم

آگاه توانیم شد از راز دو گیتی

وقتی که سر از بانگ نی و چنگ برآریم

این دلشکنان زآینه خارا نشناسند

ظلمست که ما آینه از زنگ برآریم

بردی تو ستم پیشه دل از ما بصد افسون

تا باز زچنگت بچه نیرنگ برآریم

مرغی بخوش الحانی من نیست درین باغ

بازاغ روا نیست که آهنگ برآریم

دانش چو درین عهد طبیب آفت جانست

زنهار که ما نام بفرهنگ برآریم

شمارهٔ ۱۱۱

ز هجرانت سخن هرشب که با دل در میان دارم

ز سوز عشق همچون شمع آتش بر زبان دارم

به سان بلبل تصویر عمری شد که از حسرت

نه پروا از گرفتاری نه ذوق آشیان دارم

به محنت مبتلا گشتم در آغاز جوانی‌ها

بهاری چون گل رعنا در آغوش خزان دارم

ندارم همچو گل دلتنگیی از بهر مشت زر

به کف همچون صدف گوهر برای دیگران دارم

طبیب از بس دلم آزرده است از چشم میگونی

به خون آغشته مژگانی چو شاخ ارغوان دارم

شمارهٔ ۱۱۲

بی‌تو خود را بس که از تاب و توان انداختم

بار هستی بود بر دوشم گران، انداختم

هر نهالی از فغانم گشت نخل ماتمی

در گلستانی که طرح آشیان انداختم

رهروان عشق را داغ از سرشگ افتاده بود

شوری از اشگم میان کاروان انداختم

دامن موج خطر باشد مرا ساحل طبیب

کشتی خود را به بحر بیکران انداختم

شمارهٔ ۱۱۳

به صد بلا ز غمت گرچه مبتلا شده‌ام

هزار شکر که با درد آشنا شده‌ام

ز خار ما همه گل می‌دمد به دامن دشت

به جستجوی تو تا من برهنه‌پا شده‌ام

جدا ز گلشن کویت طبیب از حسرت

به سان بلبل تصویر بی‌نوا شده‌ام

شمارهٔ ۱۱۴

شب شد که شکوه ها ز دل تنگ برکنیم

نالیم آنقدر که جهان را خبر کنیم

نشنیده ایم بوی وفا چون درین چمن

با چشم تر چو قطره شبنم سفر کنیم

پرسد اگر کسی زدل ناتوان ما

آهی زدل کشیم و سخن مختصر کنیم

تا می توان ز خون دل داغدار خویش

چون لاله در قدح می بی دردسر کنیم

تا در بساط دیده نمی هست چون صدف

کی چشم خود سفید به آب گهر کنیم

غمگین مباش کز جگر آتشین طبیب

آهی کشیم و چاره دامان تر کنیم

شمارهٔ ۱۱۵

گذارد کی مرا سودای عشق از جوش بنشینم

که با دل در سخن باشم اگر خاموش بنشینم

زبان انداخت از پا شمع محفل را همان بهتر

چو شاخ گل درین گلشن سراپا گوش بنشینم

مرا نعل است در آتش ز شوق خاکساری‌ها

چو ماه نو اگر با آسمان همدوش بنشینم

طبیب از بزم عشرت سرگران گشتم خوش آن محفل

که نوشم باده از خون دل و خاموش بنشینم

شمارهٔ ۱۱۶

بهتر آنست که پا از سر بازار کشم

تا بکی دردسر از بار خریدار کشم

رفته در پای دلم خاری و افغان که مرا

نیست آندست که از پای دل آن خار کشم

کرده ای بر ستمم عادت از آن می ترسم

کآخر از جور تو، آهی ز دل زار کشم

من که از تنگی دل ذوق گلستانم نیست

تا قفس هست چرا حسرت گلزار کشم

جوش زد خون دل از دیده من نیست طبیب

آستینی که باین دیده خونبار کشم

شمارهٔ ۱۱۷

جز این که در فراق تو خاکی بسر کنم

آن فرصتم کجاست که کار دگر کنم

خوش آن زمان که پیش تو چون رو دهد وصال

بنشینم و حکایت هجر تو سر کنم

دردا که از گذار غمت در بساط دل

اشگی نماند کز ستمت دیده،تر کنم

در سنگ خاره نیست اثر ناله را و من

می نالم آنقدر که دلت را خبر کنم

تا توتیای دیده من خاک پای تست

حیفست گریه گر من خونین جگر کنم

تا با شدم بدیده دل قطره ای طبیب

زنهار ترک گریه شام و سحر کنم

شمارهٔ ۱۱۸

خوش آن خلوت که چون آیی به روی غیر در بندم

تو بگشایی میان و من پی خدمت کمر بندم

نگاری کز رخش یک لحظه نتوانم نظر بندم

نمی‌دانم چه سان از کوی او رخت سفر بندم

چه طرفی زآشیان بستند مرغان تا درین گلشن

روم من آشیان تازه‌ای بر یکدگر بندم

ز دهقانی که چشم تربیت دارم چه حالست این

که نخلم را فکند از پای تا رفتم ثمر بندم

دلت از ناله‌ام گر با ترحم آشنا گردد

اشارت کن که چون نی بهر نالیدن کمر بندم

به نالیدن خوشم ورنه مرا کاری نمی‌باشد

از آن هرشب در کاشانه بر روی اثر بندم

طبیب این لازم عشقست کان بیدادگر با من

کند هرچند جور افزون بر او دل بیشتر بندم

شمارهٔ ۱۱۹

چه خونها در دل ایام کردیم

که صبحی را بمستی شام کردیم

چه می بود آن، که تا در جام کردیم

وداع ننگ و ترک نام کردیم

مسلمانان درین مدت چرا گوش

بحرف زاهد خود کام کردیم

شکایت نیست ما را هیچ از غیر

که ما خود خویش را بدنام کردیم

هزاران شکر کز دلهای غمناک

غمی در یوزه دردی وام کردیم

بمرغان اسیر از ما بشارت

که طرح آشیان در دام کردیم

از آن از دیده خوبان فتادیم

که در پاس وفا ابرام کردیم

طبیب از ما که می‌گوید به مستان

که ما عهد نوی با جام کردیم

شمارهٔ ۱۲۰

آنکه پیوسته به رویت نگرانست، منم

وانکه حیران تو بیش از دگرانست منم

آنکه از کوی تو ای خانه برانداز امید

بسته رخت سفر و دلنگرانست منم

نقد جان می دهم و جنس وفا می طلبم

آن خریدار متاعی که گرانست منم

میگساران همه از جای، سبک برجستند

آن سیه بخت که در خواب گرانست منم

عاشقان تو همه نام و نشانی دارند

آنکه در کوی تو بینام و نشانست منم

پایه قرب مرا بین که بخلوتگه یار

آنکه او محرم هر راز نهانست منم

با تو پیمان وفا غیر بسی بست و شکست

آنکه در عهده وفای تو همانست منم

رهرو عشق بسی هست طبیبا، لیکن

آنکه در مرحله از گرم روانست، منم

شمارهٔ ۱۲۱

نمودی گاه زلف عنبرین گه خال مشکینم

ندانستم که بیرون برد از کف دل، کدامینم

گلی در گلبنم نشکفت وزین حسرت که غمگینم

ولی در خون از آن غلتم که محرومست گلچینم

چه شد از تلخی هجر تو جان دادم که از وصلت

اگر خواهی، به تن از نو درآید جان شیرینم

مباد از دل کشم آهی که افزون شد ز حد جورش

بگو آن شوخ بی‌پروا ز دل بیرون کند کینم

اگر در خدمتت عمری کمر بستم همینم بس

که گاهی بر زبان آری که خدمتگار دیرینم

تو خندانی من افسرده، عجب نبود درین گلشن

تو ای گل بر سر شاخی و من در دست گلچینم

نباشد چون مرا نومیدی از وصلت، که می‌دانم

نمی‌آید فرو هرگز سرت بر خشت بالینم

نمی‌دانم چه زیبایی‌ست رویت را تعالی الله

پری را بر تو نپسندم ملک را بر تو نگزینم

درین میخانه از لطف تو ای پیر مغان تا کی

حریفان سر به سر مستند و من مخمور بنشینم

خدا را باغبان بر روی من در از چه می‌بندی

که من در طرف این گلشن تماشایی نه گلچینم

طبیب آیین من عشق است و از کین فلک بر من

اگر سنگ جفا بارد نمی‌گردم ز آیینم

شمارهٔ ۱۲۲

حکایت‌ها که بعد از من تو خواهی گفت با خاکم

کنون تا زنده‌ام بینی بگو با جان غمناکم

به راهت ای شکارافکن منم آن ناتوان صیدی

که خونم را بحل سازم اگر بندی به فتراکم

مبادا غافلم دانی که من از حسرت عشقت

نه از هجر تو غمگینم نه از وصلت طربناکم

نمی‌دانم که در این سرزمین آسوده است ؟ امّا،

همی‌دانم که هردم می‌رسد فیضی ازین خاکم

شمارهٔ ۱۲۳

نیست مهر تو متاعی که به جان بفروشم

گرچه ارزان خرم این جنس و گران بفروشم

منم آن قدرشناسی که اگر مهر ترا

بفروشم به دو عالم به زیان بفروشم

دل‌گران نیستم از درد غمت تا آسان

اینچنین درد به درمان گران بفروشم

ای دل از ما مطلب صبر که در رشته عشق

آشکارا خرم این جنس و نهان بفروشم

شادم از جور تو چندان که بدین دست تهی

گر فروشم به کسی دل‌نگران بفروشم

کارم افتاد به بیداری شب‌ها آن به

که به راحت‌طلبان خواب گران بفروشم

بس ملولم من ازین گفت و شنید آن بهتر

بخرم گوش گرانی و زبان بفروشم

مشو این خواجه خریدار طبیبش که مراست

کی من این بنده شایسته گران بفروشم

شمارهٔ ۱۲۴

خاک درت به مژگان خوش آنکه رُفته باشم

در زیر سر نهاده خشتی و خفته باشم

خاص تو کرده ام دل کاوش کنش بمژگان

دراین خرابه گنجی شاید نهفته باشم

عشق تو کردم اظهار شد رنجه طبع اغیار

کی می توانم انکار حرفی که گفته باشم

صد گل درین گلستان بشکفت و جور گلچین

گو یک دو روز بگذار منهم شکفته باشم

بر من طبیب پنهان بستند بس رقیبان

من هم بود کز ایشان حرفی نهفته باشم

شمارهٔ ۱۲۵

به این خوشم که ز دردت به دیده خواب ندارم

ولی دریغ که دردم فزون و تاب ندارم

رسیده ضعف بجائی مرا که از من خسته

تو حال پرسی و من طاقت جواب ندارم

نیم غمین که فتادم ز پا غمم همه اینست

که می روی تو و من قوت شتاب ندارم

زپا فتادگی خود طبیب ازین همه نالم

که رفت محمل و من پای در رکاب ندارم

شمارهٔ ۱۲۶

بس که دیدم سست‌عهدی از تو دل برداشتم

از تو ای پیمان‌شکن امید دیگر داشتم

داشتم امید وصل اکنون به هجران خوشدلم

عاقبت بر دل نهادم آنچه در سر داشتم

سرکشی ای شاخ گل از بلبل خود تا به چند

کاشکی من آشیان بر شاخ دیگر داشتم

در خیالت سر به زانو دوش خوابم برده بود

یارب از آن خواب خوش بهر چه سر برداشتم

ای خوش آن شب‌ها که در هجر فروزان اختری

مردمان در خواب و من چشمی به اختر داشتم

مردم از افسردگی افسوس از آن عهدی طبیب

کآستین را هر زمان بر دیدهٔ تر داشتم

شمارهٔ ۱۲۷

غافل مشو از حال من بی‌سروسامان

من با تو چنانم که به ابسال سلامان

اندیشه کن از خون من خسته مبادا

آلوده به خونم شودت گوشه دامان

عشاق به فرمان بتان چند نباشند

همواره به فرمان شهانند غلامان

عارض بودت ماه ولی ماه دو هفته

قامت بودت سرو ولی سرو خرامان

خاموش طبیب از سخن عشق به اغیار

اسرار حقیقت نتوان گفت به خامان

شمارهٔ ۱۲۸

نهانی رازهای دوستداران

کی می‌گوید به دشمن دوست، یاران؟

مسلمانان غم تنهایی‌ام کُشت

خوش آن یاران خوش آن روزگاران

ندانستم چرا غافل گذشتند

ازین فرخنده‌منزل آن سواران

به منزل رفتگان را آگهی نیست

ز حال پا به گل افتاده یاران

به راحت خفتگان را هیچ غم نیست

ز شب‌های غم شب‌زنده‌داران

سرت گردم چو من نالنده مرغی

درین گلشن نیابی از هزاران

به دیدار تو محتاج آنچنانم

که دهقانان به ابر نوبهاران

طبیب این درد در دل از که داری

که می‌باری سرشک از دیده باران

شمارهٔ ۱۲۹

نگارینا دل پر درد من بین

دل پر درد غم پرورد من بین

سوارا در پیت افتاده گردم

نگاهی از قفا کن گرد من بین

ره آوردم بجز دست تهی نیست

کرم فرما و راه آورد من بین

مرا در گوشه غم فرد بنگر

نگارینا رقیبان گرد من بین

طبیب از درد هجرانش نمردم

بیا حال دل بی درد من بین

شمارهٔ ۱۳۰

هر کرا یاری برای خویشتن

ما و یار بیوفای خویشتن

تا به کی در بزم خاص اغیار را

می‌توان دیدن به جای خویشتن

محفلم را مطربی درکار نیست

بیخودم از ناله های خویشتن

آشیانی دیدم از هم ریخته

یادم آمد از سرای خویشتن

تا زدم در کوی رسوائی قدم

سرمه کردم خاک پای خویشتن

ناصحم گوید که ترک عشق کن

می زند حرفی برای خویشتن

کعبه را سنگ نشان دیدم طبیب

تا شدم خود رهنمای خویشتن

شمارهٔ ۱۳۱

دل می برد دل ای هوشمندان

آن عقد دندان آن لعل خندان

این با که گویم کآخر گرفتند

تسبیحم از کف زناربندان

رحمی که بلبل تا چند بیند

در دست گلچین گلهای خندان

تا چند ماند، کوتاه، دستم

از دامن این بالا بلندان

بی درد آگه نبود زدردم

دردم ندانند جز دردمندان

بس رهنوردان مانده بوادی

رفته به منزل رعنا سمندان

پژمرده شد چون در طرف گلشن

خندان شود گل اما نه چندان

شمارهٔ ۱۳۲

زبیدادت ننالد چون دل من؟

که هر دم می کنی در خون دل من

ندانستی دلم را قدر و بسیار

بجوئی و نیابی چون دل من

تومعشوقی سزد شادان دل تو

منم عاشق سزد محزون دل من

تو ساغر می کشی با غیر و غافل

که حسرت می کشد در خون دل من

چه ساغرهای حسرت زد شب هجر

به یاد آن لب میگون دل من

مروت نیست ورنه برقی از آه

زدی در خرمن گردون دل من

دلم آمد بتنگ از سینه ای کاش

فتد زین کنج غم بیرون دل من

طبیب آن باده ام در ده که سازد

به یک پیمانه دیگرگون دل من

شمارهٔ ۱۳۳

از سر کوی تو دردا که من دلنگران

بایدم رخت سفر بست بکام دگران

بس فرو مانده ام ای خضر خدا را مددی

کاروان رفته و وامانده ام از همسفران

خود گرفتم که میسر شودم دولت وصل

چه توان کرد بمحرومی حسرت نگران

در دیاری که ملک خود ستم آغاز کند

دادخواهان بکه نالند زبیدادگران

بلبل و گل نه اگر جرعه کش یک جامند

آن چرا نعره زنان آید و این جامه دران

شمارهٔ ۱۳۴

خفتن نتوان درین گلستان

از ناله شب نخفته مرغان

ای شب نه غم منی خدا را

تا چند نمی‌رسی به پایان

من مانده و همرهان روانه

من خفته و کاروان شتابان

هستم ز تو من به جان خریدار

دردی که نمی‌رسد به درمان

جویند و چه سود چون نیابند

روزی که شوم ز دیده پنهان

من گریه‌کنان نشسته غمگین

تو خنده‌زنان گذشته شادان

دردی دارم طبیب کآن را

نتْوان گفت و نهفت نتوان

شمارهٔ ۱۳۵

چه خوشست از تو گاهی مژه نیم باز کردن

به تلافی تغافل نگهی به ناز کردن

نتوان چو فاش از تو سر شکوه باز کردن

من و محرمی و کنجی بنهفته راز کردن

چه تمتع است ما را ز تو ای نهال سرکش

که بمیوه تو دستی نتوان دراز کردن

مکن احتراز از من که بروی عشقبازان

در وصل چون گشادی نسزد فراز کردن

مگزین جدائی از وی که طبیب خسته دل را

چو بدام هر بستی سمتست باز کردن

شمارهٔ ۱۳۶

جانا در انتظار تو شد روزگار من

و آن انتظار هیچ نیاید بکار من

بهر تسلیم بود این بس که آورد

گاهی مرا به یاد، فراموشکار من

شاید مرا بیاد تو آرد درین چمن

مشت پری که مانده بجا یادگار من

فرخنده طایری ز ریاض محبتم

بر خویشتن ببال که کردی شکار من

از ساغر نشاط مده باده ام که نیست

جز خون دل طبیب می خوشگوار من

شمارهٔ ۱۳۷

اگر از حال ما پرسی بپرس از طرّهٔ جانان

پریشانان نکو دانند احوال پریشانان

ملک آسوده در خلوت‌سرا و دادخواهان را

دریغا خون کند در دل تغافل‌های دربانان

نکویان سست‌پیمانان و من داغم درین گلشن

که می‌خوانند گل‌های چمن را سست‌پیمانان

مکن منع از گرستن عاشقان را حسبة لله

میفشان آستین بر دیده خون دل‌افشانان

نهانی رازهای عشق را شادم که در مجلس

ندیدم چون سبک‌روحی نهفتم از گران‌جانان

به حالم گرفتد کافر شود شایسته رحمت

نه آخر من مسلمانم خدا را ای مسلمانان

رسد نازش به مرغان چمن گو مرغ روح من

بگردد بعد مردن گرد کویت بال‌افشانان

کِیَم من تا به خاکم رنجه سازی آن کف پا را؟

به خاک من گذاری کن نگارا با رگی رانان

به این آلوده دامانی که من رفتم زهی حسرت

که پاکان بگذرند از تربتم برچیده‌دامانان

طبیب از چشم خلق افتادم و رسم قدیمست این

که می‌افتد نهال بی‌ثمر از چشم دهقانان

شمارهٔ ۱۳۸

از بَرَت کی من به این الفت جدا خواهم شدن

من تن و تو جان جدا از جان کجا خواهم شدن

گر تو بوی پیرهن داری ز مشتاقان دریغ

از پی دریوزه در پیش صبا خواهم شدن

وقت آن آمد که گیرم گوشه‌ای از همدمان

بس که دیدم بی‌وفایی بی‌وفا خواهم شدن

هر بری کآورد نخلم هستیم بر خاک ریخت

من چه دانستم که بی‌برگ و نوا خواهم شدن

می‌تپد مرغ دلم در سینه چون بسمل طبیب

غالبا در دام عشقی مبتلا خواهم شدن

شمارهٔ ۱۳۹

بر من نیندازد نظر بی اعتباری را ببین

باشم براهش خوارتر از خار، خواری را ببین

آسوده در خلوت شهم کی می دهد دربان رهم

من همچنان بر درگهم امیدواری را ببین

دردا که آن بیدادگر شد دوست با دشمن دگر

رسم وفاداری نگر آئین یاری را ببین

هر نخلی از تو بارور من خالی از پا تا بسر

چون نخل خشگ از برگ و بر بی برگ و باریرا ببین

شمارهٔ ۱۴۰

شب چو بمیرم بسر کوی تو

زنده شوم صبحدم از بوی تو

می گذری خنده زنان از برم

می نگرم گریه کنان سوی تو

تانگری جان و دل سوخته

بر سر هم ریخته در کوی تو

آمده ام اشگ فشان از دو چشم

آب زنم خاک سر کوی تو

فاخته دیگر نکند یاد سرو

ساخته با قامت دلجوی تو

سوخته از خوی تو جان طبیب

کآتش جانسوز بود خوی تو

شمارهٔ ۱۴۱

دارم به چمن چه کار، بی تو

نشناسم گل زخار، بی تو

فریاد که خوش فرو گرفته

ما را غم روزگار بی تو

یعقوب صفت جهان روشن

در چشم منست تار بی تو

چون دیده روز نیست چشمم

وقف ره انتظار بی تو

چون شمع سر مزار، گیرم

از بزم طرب کنار بی تو

دارد بلبل هزار افسوس

در هر سر شاخسار بی تو

چون نقش قدم طبیب از ضعف

افتاده به رهگذار بی تو

شمارهٔ ۱۴۲

یاد آر ای که فارغ، در محملی نشسته

شکرانه فراغت از همرهان خسته

چشم بد فلک بین کامشب ببرم عشرت

یکسو سبوفتاده یکسو قدح شکسته

از نوبهار وصلم یاد آید و خروشم

بینم چو عندلیبی در گلشنی نشسته

روزی دوای اسیران صبری کنید و بینید

کز هم گسسته دام و درهم قفس شکسته

هجر و بلای هجران گر این بود، در وصل

بر روی عشقبازان یارب مباد بسته

در چشم نیمخوابش پیدا بود که سر خوش

در بزم مدعی دوش تا صبحدم نشسته

گفتی طبیب خسته بسته بدیگران دل

اما چنانکه بر تو بر دیگران نبسته

شمارهٔ ۱۴۳

از نفس گرم من عالمی افروخته

می نگرم هر کرا ز آتش من سوخته

داغ غم تو بدل موسم پیری رسید

صبح دمید و هنوز شمع من افروخته

بهر شهانست گنج خاص خودم آنکه هست

مخزن صد گوهر این جان غم اندوخته

ماه و ره بندگی، خواجه مزن طعنه ام

بر قدم این جامه را دست قضا دوخته

عشق در آن وادیم سوخت که از رهروان

تو ده خاکستری هر قدم اندوخته

جان اسیران که سوخت باز؟ کز آن صیدگاه

آید وآرد نسیم بال و پر سوخته

گو منما رخ بمن حاجت نظاره نیست

شوق تو در دیده ام بس نگه اندوخته

خنده ترا و مرا گریه بود خوش، که داد

آنکه ترا خنده یاد، گریه ام آموخته

نور محبت طبیب از دل بی غم مجوی

کی دهدت پرتوی شمع شب افروخته

شمارهٔ ۱۴۴

آرد شبیخون چون هجرت ای ماه

گیرد بلندی شبهای کوتاه

مجنون محزون گریان به وادی

لیلای سرخوش خندان به خرگاه

از میوه تو ای نخل سرکش

ما را چه حاصل با دست کوتاه

مگشای محمل درین گذرگه

کشتی میفکن در این خطرگاه

گر زلتی رفت با دوست میگوی

ورحاجتی هست از دوست میخواه

گریان تو منشین بنگر درین باغ

خندیدن گل بر عمر کوتاه

گویا که دارد پیغام و صلی

پیکی شتابان می آید از راه

تو مست خواب و از یارب من

آمد بیارب مرغ سحرگاه

کاهید جان را عشق طبیبم

آگاهیش نه زین عشق جانکاه

شمارهٔ ۱۴۵

شدیم پیر و به دل داغ آن جوان مانده

دمید صبح و همان شمع در میان مانده

کسی که رفت به منزل کجا به یاد آرد

ز واپسی که به دنبال کاروان مانده

ز طایران کهن آشیان این گلشن

غنیمت است که مشت پری نشان مانده

کنون که رخصت گلگشت گلشنم دادند

نه عندلیب و نه گلچین نه باغبان مانده

طبیب وقت تو خوش باد کز حکایت عشق

به یادگار بسی از تو داستان مانده

شمارهٔ ۱۴۶

ای که بر خاک شهیدان گذر انداخته‌ای

قتل ما را چه به وقت دگر انداخته‌ای

کشته ناز تواند این همه خونین‌کفنان

که درین بادیه بر یکدگر انداخته‌ای

بلعجب این که به غیری که هواخواه تو نیست

نگرانی و مرا از نظر انداخته‌ای

صید بی بال و پری را ز چمن دور مدار

تا به کی دورم ازین خاک درانداخته‌ای

در ره عشق از آن یار خبر نیست طبیب

که درین مرحله از پای درانداخته‌ای

شمارهٔ ۱۴۷

از ما نهفته با دگران یار بوده‌ای

ما غافل و تو همدم اغیار بوده‌ای

از خواب صبحگاه تو پیدا بود که دوش

در بزم غیر بوده و بیدار بوده‌ای

جایی که گشته‌اند حریفان ز باده مست

باور که می‌کند که تو هشیار بوده‌ای

بی‌موجبی به غیر منت گرمی از چه بود

با من اگر نه بر سر آزار بوده‌ای

آغاز عاشقی‌ست عجب نیست گر طبیب

در بند ننگ و در گرو عار بوده‌ای

شمارهٔ ۱۴۸

از ما درین گلستان جویند گر نشانی

بر گلبنی است ما را دیرینه آشیانی

با ما اگر نشینی از مصلحت زمانی

عمری پی تلافی هم بزم دیگرانی

یکدم بطاقت خود گر داشتم گمانی

می کردم از تغافل یکچندش امتحانی

کافیست این سعادت ما را که بعد مردن

بر زیر سر گذاریم خشتی ز آستانی

افغان که در ره عشق نشنیدم و ندیدم

نه ناله درائی نه گرد کاروانی

داریم از فراقت ای مهر عالم افروز

چون شمع صبحگاهی بر لب رسیده جانی

امشب طبیب دلها از ناله تو خون شد

پیداست از فغانت کز دلشکستگانی

شمارهٔ ۱۴۹

از باده عشرت تو و رخسار چو ماهی

وز شرم محبت من و دزدیده نگاهی

عادت بستم کردی و ترسم که مبادا

وقتی ز دل سوخته ای سرزند آهی

گر عشق تو بگداخت تنم را عجبی نیست

با شعله آتش چکند مشت گیاهی

آن بلبل خونین جگرم من که درین باغ

جز بال و پر سوخته ام نیست پناهی

در بادیه عشق بجائی نبری راه

تا در گرو دوری ونزدیکی راهی

دیگر دل پر داغ طبیب از که غمین است؟

کز جوش سرشگم نبود فرصت آهی

شمارهٔ ۱۵۰

از می لعل بکف تا دو سه جامی داری

نوش کن نوش که خوش عیش مدامی داری

بنده ای همچو منت نیست بهیچم مفروش

خبرت نیست که ارزنده غلامی داری

می روم هر نفس از خود، من ای باد صبا

می توان یافت که از دوست پیامی داری

کی ز قید تو توان رست که در صید گهت

هر طرف می نگرم دانه و دامی داری

نیست اکنون چو ترا قوت رفتار طبیب

زین چه حاصل که بکویش دو سه گامی داری

شمارهٔ ۱۵۱

به صید جسته از دامی چه خوش می‌گفت صیّادی

که از دام علایق گر توانی جست، آزادی

تو با بیگانگان بنشین به عشرت کز غم آزادی

که با غم آشنایان را نباشد خاطر شادی

من آن روزی ز شهد عشق شیرین‌کام گردیدم

که در این بیستون نه خسروی بود و نه فرهادی

به حرمان دل حسرت نصیبم گو بهار آمد

به هر گلشن که دیدم قمریی یا سرو آزادی

ز هجر عافیت دشمن، به گردون رفت فریادم

تو بی‌پروا نشد یک شب دهی گوشی به فریادی

ز لعلت خواستم کامی کنم حاصل ندانستم

که دارد در میان چشمت ز مژگان تیغ بیدادی

حیاتی در گذر دارم وداعی در نظر دارم

فغانی با اثر دارم تو هم ای گریه امدادی

چه سود اوراق عمر تو طبیب از خنده غفلت

درین گلشن به رنگ گل که بر باد فنا دادی

شمارهٔ ۱۵۲

بساقی گفت در میخانه مستی

بدستی ساغر و مینا بدستی

که عهد دوستی با ما نگارا

چرا بستی و بی موجب شکستی

بپرس از ما که واپس ماندگانیم

براحت ای که در منزل نشستی

عماری کش مرو چندان شتابان

کنون چو محملش بر ناقه بستی

مگر آن دل شکن آمد که از دل

بگوشم آمد آواز شکستی

بشارت باد خاصان حرم را

که عزم تو به دارد بت پرستی

مگر با یار می خوردی که از شوق

طبیب امشب نه هشیاری نه مستی

شمارهٔ ۱۵۳

ببخشا ای که میر کاروانی

به واپس مانده‌ای بر ره روانی

درین گلشن من آن مرغ غریبم

که بر شاخی ندارم آشیانی

فغان نو به دام افتاده صیدی‌ست

به گوشت گر رسد امشب فغانی

تو و ای فاخته سروت که ما را

بود بس جلوه سر و روانی

جبین طاعتم بنگر که فرسود

ز بس سودم به خاک آستانی

پشیمان گردی از بیداد چون خاست

ز دل آهی، و تیری از کمانی

طبیب خسته وقتش خوش کز او ماند

ز حرف عشق هرسو داستانی

شمارهٔ ۱۵۴

تو که ای امیر داری ز سراغ من فراغی

چه شود اگر بگیری ز غلام خود سراغی

چو تو گلشنی و باغی به کنار من چو آیی

چه روم به گشت گلشن چه روم به سیر باغی

ز جفا و جور گردون چو شکسته و ضعیفم

ز شراب کهنه ساقی برسان به من ایاغی

ز ستمگری چگونه، بودم امید مرهم

که به روی داغ دیگر نهدم به سینه داغی

بروم اگر به گلشن به گلی نظر ندارم

که به گلشنی نرفتم که نبود بانگ زاغی

نبود طبیب دیگر سر و برگ نظم و شعرم

که جدا ز هم‌زبانان نبود مرا دماغی

شمارهٔ ۱۵۵

چو باشد مایل بیداد شاهی

چه خیزد از فغان دادخواهی

ببخشا بر تهیدستان خدا را

بشکر آنکه داری دستگاهی

شبست و وادی و گمکرده راهم

مگر آید زغیبم خضر راهی

زخیل آن سگانم کو ندارد

بغیر از آستان تو پناهی

عجب دارم که چون میرم باین سوز

گلی روید زخاکم یا گیاهی

در آن ملکی که شاهی داورش نیست

مبارک ملکی و فرخنده شاهی!

طبیب خسته را بی‌جا مرنجان

حذر می‌کن ز آه بی گناهی

شمارهٔ ۱۵۶

چنین که با غم گرفته‌ام خو مخوان به بزمم به میگساری

که ظلم باشد میی که آن را کشد حریفی به ناگواری

ز تیغ جورت ستیزه‌کارا مرا چو کشتی تو خون‌بها را

پس از هلاکم بود خدا را که شرح حالم به خون نگاری

به باغ جنت برم چه حسرت ز تاج و دولت کشم چه منت

در آستانت گرم سپاری ز بندگانت گرم شماری

دلم چه کاوش کنی به مژگان ز کرده ترسم شوی پشیمان

نظر چو داری به دل‌فگاران خوشم از آن رو به دل‌فگاری

طبیب از انده ز روزگارم اگر به مستی کشیده کارم

مکن ملامت مرا که دارم بسی شکایت ز هوشیاری

شمارهٔ ۱۵۷

حیف از تو که ارباب سخن را نشناسی

از مرغ چمن زاغ و زغن را نشناسی

عمریست نفس سوخته ام حیف بسی هست

کز مرغ قفس مرغ چمن را نشناسی

این با که توان گفت که با دعوی فطرت

معنی نو و لفظ کهن را نشناسی

نشناسی اگر خار ز گل زاغ ز بلبل

سهلست دریغا که سخن را نشناسی

خوشباش طبیب ارشنوی طعنه ز راهب

افسوس که آن عهد شکن را نشناسی

شمارهٔ ۱۵۸

دلی دارم که دارد اضطرابی

چو آن ماهی که دور افتد ز آبی

کبابم دل شرابم خون دل بس

نمی خواهم شرابی و کبابی

برآرم خفتگان را هر شب از خواب

تو شب آسوده در بستر بخوابی

ندارد سخت جانی همچو من یاد

از آن کرد آسمانم انتخابی

برآرد چون کرم از آستین دست

گناهی کرده باشم یا ثوابی

چو آید پای رحمت در میانه

چه حشری چه حسابی چه کتابی

طبیب خسته را گفتی کجا شد

شنیدم ناله ای دوش از خرابی

شمارهٔ ۱۵۹

رفتند همرهان و تو در فکر منزلی

آه این چه غفلتست دریغا که غافلی

از دود آه سوختگان باش برحذر

اندیشه کن مباد نهی داغ بر دلی

مشکل ز کار تا نگشائی تو، خلق را

مشکل ترا ز کار گشایند مشکلی

کشتی فکنده ایم بدریای بی کنار

ما را مگر بگوش رسد نام ساحلی

حسرت مراست روی تو در پرده حجاب

خوش بی حجاب آنکه در آئی بمحفلی

از دشت جای خار ز بس گل دمید طبیب

از دیده خون ببار بدنبال محملی

شمارهٔ ۱۶۰

زصید من چه شود گر عنان بگردانی

عنان ز صید من ناتوانی بگردانی

زگلبنی که برو بلبل آشیان بستی

گلش چو ریخت مباد آشیان بگردانی

سزد چو رفته ام از خود گر آشیان مرا

بگرد باغ تو ای باغبان بگردانی

دلم ز وعده وصلت قرار چون گیرد

که سست عهدی هر دم زبان بگردانی

گمان مبر که بهیچ آستانه ره یابم

اگر تو راهم ازین آستان بگردانی

طبیب چند نشینی بفکر سود و زیان

خوش آنکه روی ز سود و زیان بگردانی

شمارهٔ ۱۶۱

ز نکوئی آنچه باید همه را تمام داری

چه شود اگر بگوئی صنما چه نام داری

نه ز دوستی وفائی نه به دشمنی جفائی

همه حیرتم نگارا که سر کدام داری

منم و دل فگاری به تو دادم اختیارش

ز غمش بسوز و خون کن سر هر کدام داری

نرسی طبیب آسان به حریم کوی جانان

که به راه عشقبازی غم ننگ و نام داری

شمارهٔ ۱۶۲

کردیم شبی روز غریبانه بدامی

المنته لله که رسیدیم بکامی

شاها نکشم باده که همت نپسندد

من سر خوش و یاران همه حسرتکش جامی

کردی چون شهیدم مکن آغشته بخونم

دامن، که حریفان نشناسد کدامی

بر چهره مکن طره پریشان که بخوبی

چون ماه فروزان همه دانند تمامی

داند اثر ناله ما آنکه شنیدست

نالیدن مرغی که فتادست بدامی

بر خرمن گردون بزدی آتشی از آه

باز ای جگر سوخته پیداست که خامی

ما خود چه شکاریم که در کوی تو باشد

مرغان حرم را هوس گوشه دامی

از آمدنت میروم از خود، مگر از دوست

ای مرغ همایون بمنت هست پیامی

نشناختی ای خواجه مرا قدر درین شهر

شایسته تر از من نتوان یافت غلامی

جان بر کف دست است طبیب از پی مژده

آن کیست که آرد سویش از دوست پیامی

شمارهٔ ۱۶۳

مشکل که دهد دست مرا با تو وصالی

تو نخل برومندی ومن خشگ نهالی

ما را که بجز دست تهی نیست بضاعت

اندیشه وصل تو؟ تمنای محالی!

آن نیست که پیوسته کنم وصل تمنا

گر ماه بماهی بود و سال بسالی

جانکاه تر از هجر تو نومیدی وصلست

ای کاش که میداشتم امید وصالی

از جلوه شوخی دهدم یاد و خروشم

بینم چو درین دشت خرامنده غزالی

کامی که مرا از دو جهانست سه چیزست

کنجی و حریفی دو سه و صحبت حالی

از خامه فشانی طبیب اینهمه گوهر!

این کلک گهربار مبیناد زوالی

شمارهٔ ۱۶۴

مسلمانان مرا حال تباهی

بود از گردش چشم سیاهی

قدش سروی ولی پاینده سروی

رخش ماهی ولی تابنده ماهی

بیان گرنیست ما را هست اشگی

زبان گر نیست ما را هست آهی

تویی حاکم منت فرمان پذیری

تویی سلطان منت فریاد خواهی

منم آن ناتوان صیدی که صیاد

کشاند هر دمش تا صیدگاهی

محبت را گواه آرم اگر تو

زمن خواهی درین دعوی گواهی

طبیب این سینه گرمی که داری

عجب کز تربتت روید گیاهی

شمارهٔ ۱۶۵

یاد آر ای ستمگر از حال خاکساری

روزی اگر به کویت باد آورد غباری

هر کس درین گلستان نخلی نشاند بر داد

جز نخل ما که هرگز باری نداد باری

ما در پس و تو جانا در منزلی نشسته

ما غرقه و تو یارا آسوده در کناری

پر اشگ حسرتم چشم در گرد کلفتم دل

این دشت بیکرانست و آن بحر بی‌کناری

هر کس به وعده گاهی عمری نشسته باشد

از حال ماست آگاه در راه انتظاری

دردا که رفت عمر و از تو نشد نصیبم

نه غمزه نهانی نه لطف آشکاری

کشتی مرا و خونم بادت حلال جانا

یکبار بر مزارم گر افکنی گذاری

بگزیده از نکویان دیگر طبیب خسته

هجران گزین نگاری فرقت پسند یاری

قصاید

شمارهٔ ۱ - در لذت غم و مدح رسول اکرم (ص) با تجدید مطلع گوید

شمارهٔ ۲ - یک قصیده : ای یافته صبح از دم جانبخش تو دم را

شمارهٔ ۳ - در مدح امیرالمؤمنین و اظهار اشتیاق بزیارت آن بزرگوار گوید

شمارهٔ ۴ - در مدح امام الثقلین ابوالسبطین گوید : دوش بودم بخواب وقت سحر

شمارهٔ ۵ - در خطاب بفلک دون پرور و مدح امیرالمؤمنین حیدر گوید

شمارهٔ ۶ - در وصف بهار ومدح حیدر کرار گوید : مژده بلبل راکه آمد گل بباغ شاخسار

شمارهٔ ۷ - در مدح امام المتقین امیرالمؤمنین علی علیه السلام فرماید

شمارهٔ ۸ - ابیات ذیل در «تذکره عذری » از همین طبیب نقل گردیده و چنانکه پیداست از قصیده ای بوده، ولی این قصیده در هیچیک از دو نسخه دیوان که در دسترس ماست مسطور نگردیده است

شمارهٔ ۹ - در مدح ابوالحسن علی بن ابیطالب گوید : ز دل با تو ای شوخ شیرین‌شمایل

شمارهٔ ۱۰ - در بی‌وفایی روزگار و مدیحه رسول مختار گوید

شمارهٔ ۱۱ - در مدح امام والمتقین و یعسوب الدین امیرالمؤمنین گوید

شمارهٔ ۱۲ - در مدح ابوالائمه و غوث الامه علی علیه السلام گوید

شمارهٔ ۱۳ - یک قصیده : چو چنگ نالم و افغان که نغمه انگاری

شمارهٔ ۱۴ - در فیض بیداری و مدح شاه سریر ولایت (با تجدید مطلع) گوید

شمارهٔ ۱ - در لذت غم و مدح رسول اکرم (ص) با تجدید مطلع گوید

حاشا که کشم بهر طرب ساغر جم را

از غم چه شکایت من خو کرده بغم را

هیهات کز ایام حیاتش بشمارم

روزی که نیابم بدل آسیب الم را

زنهار که می نوشم و بیهوده بخندم

تا یافته ام چاشنی زهر ستم را

ای عشرتیان اینهمه انکار ز غم چیست

رفتم بچشانم بشما لذت غم را

ذوق الم از سینه خونین جگران پرس

کافسرده دلان قدر بدانند الم را

آن قدر شناسم که چو شبها ستم و غم

سازند بسر منزل من رنجه قدم را

از ذوق زنم بوسه و بر دیده گذارم

شکرانه آن پای غم و دست ستم را

از بسکه چو دیرینه رفیقان موافق

دانیم غنیمت من و غم صحبت هم را

زان بیم که افتد بمیان طرح جدائی

غم دامن من گیرد و من دامن غم را

غم نیست اگر برشکند محفل عشرت

یارب که شکستی نرسد مجلس غم را

یاران غم آشام چو با هم بنشینند

تا باز نمایند بهم طاقت هم را

افتد چو بمن دور بگویند که دوران

از حوصله افزون دهدم ساغر جم را

دی برد فریب هوسم جانب گلشن

گفتم بصبا کز چه کنم چاره غم را

حاشا که دگر لب بشکر خنده گشایم

آن به که کنم صرف غمی این دو سه دم را

از باده اگر تائبم از زهد و ورع نیست

ای آنکه بمن عرضه کنی ساغر جم را

ساقی اگرم دوست بود بوسم و نوشم

ریزد همه گر در قدحم شربت سم را

دوشینه که پنهان ز خرد بود خیالم

تا یاد کنم چاره جگر کاوی غم را

رفتم به خرابات و چو پیر خردم دید

در پای خم افتاده و درباخته دم را

گفتا که زته جرعه جم دل نگشاید

بگذار ز کف ساغر و بردار قلم را

اوراق معانیت فراموش و تو خاموش

مپسند ازین بیش نگهبانی دم را

تاری دو سه از زلف عروسان سخن کش

شیرازه کن این دفتر پاشیده ز هم را

این نغمه چو شد گوشزد شاهد طبعم

بگذاشت درین عرصه دلیرانه قدم را

گفتم بود آن به که بآرایش عنوان

مدحی کنم و تحفه برم فخر امم را

آسوده یثرب شه لولاک محمد(ص)

کز قرب حریمش شرف افزوده حرم را

شمارهٔ ۲ - یک قصیده

ای یافته صبح از دم جانبخش تو دم را

آموخته بحر از کفت آئین کرم را

در عهد جوانبختی عدل تو عجب نیست

گر پیر فلک راست کند قامت خم را

آثار قدومت به پرده نشانده است

از بأس قدم عیسی فرخنده قدم را

گر یوسف و داوود و گر خضر و مسیحاست

دارند ز تو چون ز تو جم خیل و حشم را

این چهره تابنده و آن نغمه جانبخش

این هستی پاینده و آن معجز دم را

غواص خرد می کند و کرده بسی غوص

چه لجه هستی و چه دریای عدم را

آن در یتیمی تو که نه هست و نه بودست

مانند تو یکتا گهری بحر قدم را

در پیش سحاب کرمت از چه گرفته

ای آنکه اداکرده کفت حق کرم را

دریا ز صدف کاسه دریوزه و گرنه

جودت ز گهر کرده تهی کیسه یم را

اندیشه عزمت کند از کشور هستی

کوتاهتر از عمر عدو دست ستم را

از نهی تو رامشگر ناهید نموده

در محفل افلاک فراموش نعم را

انداخته از دیده حوران بهشتی

نظاره روی تو گلستان ارم را

با جود تو چشمم به مه و مهر فلک نیست

گیرم که بمن بذل کند این دو درم را

هر چند شکستند شها مدح سگالان

در عهد ثنا گستریم لوح و قلم را

پویم بچه سامان ره نعتت که نشاید

کس مشت خسی تحفه برد باغ ارم را

با دست تهی آمده ام زانکه نزیبد

جز دست تهی تحفه خداوند کرم را

خوش آنکه بحکم تو کشد کاتب اعمال

برنامه ام از اجرمدیح تو قلمرا

شمارهٔ ۳ - در مدح امیرالمؤمنین و اظهار اشتیاق بزیارت آن بزرگوار گوید

ای خداوندی که در گیتی مثل شد در سخا

تا ابد از دولت دست و دلت بحر و سحاب

حرفی از جودت صدف را گوشزد گشت و همان

خویش را از شرمساری می کند پنهان در آب

گاه احسان چون درآری دست همت از بغل

روز میدان چون درآری پای دولت در رکاب

می رسد از هیبت تو ناله دشمن بچرخ

می شود از همت تو خانه معدن خراب

چارچیزت گاه خشم و چار چیزت گاه لطف

در حضور آرند، یابند از جنابت گر خطاب

نافه مشگ و بحر عنبر، نی شکر، گوهر صدف

چرخ قوس و برق تیر و مه سپر، تیغ آفتاب

هشت چیز از دشمنت پیوسته باشد هشت چیز

در جهان همواره تا افتد در انواع عذاب

سینه پر خون، طبع محزون، کام خشگ و دیده تر

بخت تار و تن نزار و جان فگار و دل کباب

ای شهنشاهی که بهر راحت خلق جهان

خسرو عدل تو بگشاید چو از عارض نقاب

خویشتن را پر رود نخجیر در آغوش شیر

صعوه سازد آشیان خویش در چنگ عقاب

هم ز فیض مشهدت مسرور جانهای حزین

هم ز طوف مرقدت معمور دل های خراب

در جوارت یافت لذت هر که از آسودگی

چون ره خوابیده هرگز بر نمی خیزد ز خواب

بی قراری در ره شوقت مرا بی وجه نیست

پرتو خورشید دارد ذره را در اضطراب

جذبه ای دارم تمنا در ره شوقت کنون

تاروان گردم چو اشگ عاشقان با صد شتاب

تا بود داغ کلف بر چهره مه در فلک

تا شود جام صدف لبریز گوهر از سحاب

دوستت پیوسته باشد چون گهر با آبرو

دشمنت همواره افتد چون شرر در التهاب

شمارهٔ ۴ - در مدح امام الثقلین ابوالسبطین گوید

دوش بودم بخواب وقت سحر

که یکی کوفت حلقه ای بر در

گفتمش کیستی درین هنگام

کز تو شد خواب خوش مرا از سر

نه بطبل آشنا هنوز دوال

بر در خسروان عدل سیر

نه بگوشم رسید بانگ خروس

از سرای عجوز خسته جگر

نه مؤذن شدی هنوز ببام

نه ز مسجد کسی گشادی در

نه وزیدی بباغ باد صبا

نه بباغ آمدی نسیم سحر

گفت برخیز زآنکه بیداری

پیش دانا ز خفتگی بهتر

همه هشیار و تو ز خوابی مست

همه بیدار و تو بخوابی در

در مدیح خدیو قلعه گشای

خیز و برگیر خامه و دفتر

گفتم ای محرم دقیقه شناس

گفتم ای همدم سخن گستر

رحم الله معشرالماضین

جمله رفتند و مانده من مضطر

با تنی ناتوان و کامی خشک

با دلی خونچکان و چشمی تر

نه صدیقی که گرددم دمساز

نه رفیقی که باشدم یاور

نه مرا کس بمقصدیست دلیل

نه مرا کس به مطلبی رهبر

با چنین حال ابتری که بود

دلم از خاطرم پریشانتر

کلک من چون شود مدیح سگال

طبع من چون بود ستایشگر

گفت احسنت لیک میدانم

که بود کلک تو زبان آور

نیست امروز کس ز تو ا فصح

نیست امروز از تو کس اشعر

سالها بس گذشته و گذرد

که نیارد کند پدید آور

نه قرین تو کوشش ارکان

نه عدیل تو بالش اختر

خامه برگیر و برنگار ورق

در مدیح امیر دین حیدر

فاتح خیبر آنکه او آمد

از ازل جانشین پیغمبر

هم قضا پیش امر او طائع

هم قدر پیش نهی او چاکر

جرعه ای از سخای او تسنیم

ساغری از عطای او کوثر

خلق دلخواه ونطق جان بخشش

نافه مشگ و طبله عنبر

آمدی ای خدیو ملک آرا

آمدی ای امیر دین پرور

دل و دست تو جود و احسان را

کلک و تیغ تو بهر فتح و ظفر

این یکی موطن آن یکی مسکن

این یکی مخزن آن یکی مطهر

طایر رزم را در آن عرصه

که شوی رزمجوی و کین آور

جانستان رمح تو بود شهبال

سرفشان تیغ تو بود شهپر

بسکه تندست مرکبت بمثل

گر تو خواهی کنی زبحر گذر

بگذرد آن بسرعتی کز آب

کاسه سم او نگردد تر

گرم سیرست آنقدر که اگر

گذر آرد بدشت پرآذر

آنچنان بگذرد که از آتش

یکسر مو نسوزدش پیکر

چون گشائی تو دست و تیغ بچرخ

زیر ران باره گران لنگر

بگسلد خاک راز هم اعضا

بشکند چرخ را از هم چنبر

دیده از صولت تو خیل عدو

دیده از شوکتت صف لشکر

آنچه دیدی گیاه از آتش

آنچه دیدی غبار از صرصر

برنشینی چو گاه رزم عدو

بر یکی خنگ آسمان پیکر

سخت پی پهن سم و سینه فراخ

تند تک تیز گوش و کوچک سر

خوش عنان پردو و سرین فربه

خوش نشان کم خور و میان لاغر

بر یکی دست تیغ چون خورشید

بر یکی دست رمح چون اژدر

هم بلرزد زرزم تو خاقان

هم بنالد ز سهم تو قیصر

رشح دست تو کیمیای حسن

خاک پای تو توتیای بصر

گر شوی سرگران شها بمثل

زین جهان و جهانیان یکسر

کند ایجاد قدرتت از نو

عالمی دیگر آدمی دیگر

خسروا داورا چو دل نگران

بستم از درگه تو رخت سفر

از تو دارم امید آنکه کنم

روضه ات را طواف بار دگر

معدن رحمی ای حمیده خصال

مخزن فضلی ای خجسته سیر

حال من پرس عاجزم عاجز

خبرم گیر مضطرم مضطر

تا که زاید گهر ز بطن صدف

تا که آید شرر ز صلب حجر

دوستان ترا مکان جنت

دشمنان ترا مقام سقر

شمارهٔ ۵ - در خطاب بفلک دون پرور و مدح امیرالمؤمنین حیدر گوید

چیست آن پیکر سیمین که نگردد یکبار

بمراد دل دانا و بکام هشیار

نکند واهمه ادراک شتابش زدرنگ

نکند باصره ادراک مسیرش ز قرار

نه بیک حال ثباتش چو خیال زیرک

نه بیک جای قرارش چو گمان هشیار

گاه بر فرق نهد افسر زرین چوکیان

گاه بندد بمیان برهمن آسا زنار

نبود موسی و تابد زجیبش خورشید

نبود مریم و آسوده مسیحش بکنار

گاه چون ابرو بود در ره صبح آب فشان

گاه چون برق بود از سر خشم آتشبار

یکی افراخته کاخی و درو هفت امیر

هر یکی تکیه بمسند زده از استکبار

یانه خونخواره طلسمی که سر تا جوران

در وی آویخته از کنگره برج حصار

دهمش صرح ممرد لقب و نی غلطم

که بود در نظرم مجمره آتشبار

گاه خوانند جفا پیشه سپهرش بمثل

گه نمایند خطابش فلک کج رفتار

ازچه رو بی هنران ای فلک دون پرور

همه در راحت و ارباب هنر در آزار

این جفا بین که من و غیر دو دلبر طلبیم

گشته آواره یکی خفته یکی در بر یار

طرفه بنگر که دو غواص بامید گهر

دم فرو بسته در آیند به بحری زخار

این یکی دست تهی مرده بساحل افتد

آن رسد با در شهوار سلامت بکنار

این چه حالست که در بادیه شق دو تن

کرده از شوق بهمراهی هم ترک دیار

این یکی خنده زنان رفته بسر منزل وصل

وان یکی گریه کنان مانده در اطلال و فقار

این سخن با که توان گفت که در گلشن وصل

دو کس آیند که چنیند گلی از گلزار

آن یکی بی تعبی گل بگریبان ریزد

وان کشد رنج و بدامانش در آویزد خار

بلعجب بین تو که خوش نغمه مرغان چمن

کآشیانی بکف آورده ز مشتی خس و خار

شاهبازیش در آید ز کمین بال فشان

کند این طایر فر خنده ناکام شکار

حاش لله طبیب اینهمه افسانه مگوی

آسمان کیست کزو شکوه کند بس هشیار

شوی آن به، تو ازین نغمه سرائی خاموش

کنی آن به، تو ازین ترک ادب استغفار

کاین همه فعل حکیمی است که بی مصلحتش

نه دلی خون شود از درد و نه جانی افگار

گربه تیغم بزند فرق من و مقدم دوست

گرچه زارم بکشد دست من و دامن یار

نبود دوست که از دوست برآید بخروش

نبود یار که از یار برآرد زنهار

همدمان دست فشانید که رفتم از بزم

همرهان پای بکوبید که بر بستم بار

بر زمین بوس امیری که بدریوزه جاه

بر درش خاک نشین است سپهر دوار

داور کشور دین تاج شرف شاه نجف

گوهر بحر یقین کهف امم فخر کبار

ای خوش آن طایفه ای را که تو باشی سرخیل

وی خوش آن قافله ای را که تو باشی سالار

ای امیری که رسول مدنی در صف حرب

چه زابطال مهاجر چه ز خیل انصار

یاوری خواست اگر یافت ز تو استمداد

ناصری خواست اگر، جست ز تو استظهار

قصر جاه تو رسیدست بجائی که بود

کمترین پایه ایوان وی این هفت حصار

خوان جود تو کشیدست بحدی که زمین

کرده تنگی زبس افزون ز حسابست و شمار

نیست جز دست گهربار تو در باغ وجود

آن نهالی که دهد جود برو احسان بار

در بر رفعت شان تو فلک در چه حساب؟

در بر وسعت جود تو گهر در چه شمار؟

روز احسان چو دهی بار کرم، دست و دلت

ای کرم پیشه احسان روش جود شعار

نبود بحر وبود بحر صفت لؤلؤ خیز

نبود ابرو بودا بر صفت گوهر بار

در بر دست گهرپاش تو ای ابر کرم

پیش تکمین گران سنگ تو ای کوه وقار

بحر و اظهار سخاوت بچه در و چه گهر

کوه و دعوی متانت بچه وزن وچه عیار

اختر ذات تو آن مطلع انوار قدم

بود آن روز که خورشید صفت شعشعه بار

نه فلک داشت محاطی ز زمین ساکن

نه زمین داشت محیطی ز سپهر سیار

از پی خمیه دین آمده رمح تو ستون

وز پی خانه شرع آمده تیغ تو حصار

ضربت تیغ تو با دشمن تو وقت نبرد

طعنه رمح تو با خصم تو گاه پیکار

می کند آنچه کند آتش سوزان با حس

می کند آنچه کند برق درخشان با خار

عجبی نیست بدر یوزه اگر بگشاید

پیش تمکین گران سنگ تو دامن کهسار

نبود دور که از فیض بهار عهدت

گر ز احجاز چو اشجار برآید اثمار

حبذا ذات شریف تو که از ایجادش

در جهان قدرت خود کرد خداوند اظهار

هرچه مقبول تو مختار خداوند جلیل

هرچه مختار تو مقبول رسول مختار

هرچه در عرصه هستی ست ترا باد فدا

هرچه در عالم ایجاد ترا باد نثار

تو چو بیضائی و اولاد تو همچون انجم

تو چو دریائی و اسباط تو همچون انهار

بسکه آوازه عدلت بجهان پیچیدست

جز ز خصم تو بگوشی نرسد ناله زار

گر زرخ جود تو برقع نگشادی نشدی

نه تهی کیسه معادن نه تهی کاس بحار

منظر قدر ترا غرفه نیابد منظر

منبر جاه ترا پایه نیاید بشمار

سگ کوی تو زند خنده بآهوی خطا

خاک پای تو زند طعنه بمشگ تاتار

بر ده در عهد رفاهیت عدلت نرگس

فتنه را خواب گرانی که نگردد بیدار

روزگاریست جنابا که جفا پیشه سپهر

که گذشته ست مرا از ستمش کار زکار

داردم غرقه دریای غم و جز کرمت

زورقی نیست کزین ورطه ام آرد بکنار

دلم از کاوش غم خون و ندارم چاره

غمم از حوصله افزون و نیابم غمخوار

محرمی نه که کنم شرح غم خویش اعلام

مونسی نه که کنم درد دل خود اظهار

همدمی نیست درین بادیه ام جز خاره

همرهی نیست درین مرحله ام غیر از خار

بجلال تو خدیوا که ز بس حیرانم

نقطه سان در خم این دایره بی پرگار

نه ز هم باز شناسد خردم لعل ز سنگ

نه ز هم باز شناسد نظرم گل از خار

نغمه عیش نداند دلم از ناله غمر

نوحه جغد نداند دلم از بانگ هزار

ای خوش آن دولت جاوید که باشد ز نشاط

اندر آن منزل فرخنده و آن طرفه دیار

کار من زمزمه چون مرغ چمن در گلشن

کار من قهقهه چون کبک دری در کهسار

تا درین مرحله پر خطر حادثه خیز

شود از جنبش افلاک پدیدار آثار

گیرد اعدای ترا کلفت ذلت بمیان

آرد احباب ترا عشرت دولت بکنار

دشمنان تو نیابند محل جز گلخن

دوستان تو نیابند مکان جز گلزار

بدسگالان ترا جامه بود نیلی فام

نیکخواهان ترا حله بود زرین تار

شمارهٔ ۶ - در وصف بهار ومدح حیدر کرار گوید

مژده بلبل راکه آمد گل بباغ شاخسار

شددگر صحن چمن چون محفل از رخسار یار

سبزه را افراخت قامت از نم فیض هوا

لاله را افروخت عارض از دم گرم بهار

همچون نخل طور آتش می دمد از شاخ گل

چون تنور نوح می جوشد زلال از چشمه سار

جوش گل بنگر که نتواند فراهم آورد

بلبلی از بهر طرح آشیان یک مشت خار

بسکه طرف گلستان جوش طراوت می زند

از زمین از سعی صرصر برنمی خیزد غبار

در چمن از فیض ترتیب هوا آسیب نیست

دست گلچین را چو دامان تماشائی ز خار

ای حریفان خنده کبک و نوای عندلیب

بر فراز کوهسار و در نشیب مرغزار

می کند ترغیب مستان را بگلگشت چمن

می کند تکلیف، رندان را بسیر کوهسار

از نوای بلبلان مست در صحن چمن

وزلقای شاهدان شوخ در شهر و دیار

غم بخود لرزد چو از سیمای سلطان لشکری

گل بخود بالد چو از غوغای لشکر شهریار

بلبل باغ و حریف دیر و هنگام صبوح

اینک اینک کرده از مستی غزلخوانی شعار

این بتوصیف شراب ارغوان در میکده

آن بتعریف هوای بوستان در لاله زار

وقت آن آمد که در صحن چمن گردند باز

شادمان وبهره مند وتر دماغ و کامگار

بلبل از سیمای گل چون قمری از بالای سرو

ساقی از مینای می چون عاشق از رخسار یار

می کند مشاطه باد سحر آراسته

نوعروسان گلستان را به این نقش و نگار

تا ترا دانا کند از حکمت یزدان پاک

تا ترا بینا کند بر قدرت پروردگار

ساحت گلزار در چشمم چو دختر خانه ای است

روشنت گردد اگر از دیده بر درای غبار

کز پی ارشاد مرغان چمن گسترده است

حکم ایزد سرو از گلبن حصیر از خارزار

تا فشاند واعظ بلبل گلاب موعظه

تا گشاید عابد سوسن زبان اعتذار

مرحبا حکمت که در صحن چمن انداخته

حبذا قدرت که در گلزار کرده آشکار

از شکوفه سبحه بهر خرقه پوش نسترن

وزسمن سجاده بهر شبنم شب زنده دار

بسکه بر خاک چمن روی تضرع سوده اند

از هراس و بیم و خوف و وحشت پروردگار

ارغوان بین لعل رنگ و یاسمن سجاده گون

گل نگر خونین حبین سنبل نگرنیلی عذار

صبح و شام از حسرت او بر دهان انگشت سرو

روز و شب در خدمت او بر کمر دست چنار

گاه می خندد ز حکمش برق تابان قاهقاه

گاه می گرید زبیمش ابر نیسان زار زار

لاله سرخوش زمینای عطایش باده نوش

نرگس مخمور از جام سخایش میگسار

سرزد از جوش بهار طبع رنگین مطلعی

از نهال خامه ام ناهیدگل از شاخسار

تا نباشم در شمار بیغمان روزگار

ای جگر آهی بکش ای چشم تر اشگی ببار

پیش ما قدری نباشد دیده بی اشگ را

چون صدف شد بی گهر افتاد ز چشم اعتبار

گر رسد از اشگ گرم من بدریا قطره ای

ورکشم در بوستان از سینه آهی شعله بار

هر حبابی بر لب دریا شود تبخاله ای

بر رخ گلها کند هر شبنمی کار شرار

گریه دلتنگیم ترسم که از خاطر رود

خنده ام از بسکه می آید باهل روزگار

صحبت ابنای دنیا پر مکرر گشته است

وقت آنکس خوش که کنج عزلتی کرد اختیار

گوشه گیران از حوادث در حصار راحتند

از خطر ایمن شود کشتی که آید بر کنار

بسکه با غم های عالم گرم الفت گشته ام

نگذرد یاد سرورم در دل امیدوار

هر زمان در بحر غم از طالع برگشته ام

موج سانم می زند بر سینه دشت و کنار

تیره بختی را تماشا کن که در آغاز عشق

روزگارم کرد از کین مبتلا ی هجر یار

تا بکی باشم براه وعده ات در انتظار

ای ترا با عاشقان دایم فراموشی شعار

داغها دارم بدل از جور هجرت دور نیست

سر زند گر تا بحشرم لاله از خاک مزار

بی گل روی تو از بس چون خزان افسرده ام

خار در چشمم خلد از جلوه فصل بهار

دست بیتابی مبادا خار دامانت شود

همچو گل برچیده دامان بر مزارم کن گذار

چشم من چون دیده روزن نمی آید بهم

بسکه حیران مانده از شوقت براه انتظار

کی زیادت می توانم رفت از تأثیر ضعف

ناتوانی های من آید مرا آخر بکار

ای که چشم سرمه سایت آخته تیغ ستم

وی که حسن نیمرنگت ریخته خون بهار

من ندیدم در جهان از غمزه ات خونریزتر

جز گه رزم عدو بر دست حیدر ذوالفقار

ای بعهد خسرو عدلت جفا بی دسترس

وی بدور شحنه حزمت ستم ناپایدار

جو دعامت هر کجا برقع گشاید از جبین

ابر دریا دل فشاند آب خجلت از عذار

چون سموم خشم تو بر عرصه هیجا رود

چون شمیم خلق تو در بزم گردد مشگبار

آن کند با دوستان مهرت که با گلشن نسیم

و آن کند با دشمنان قهرت که صرصر با غبار

اوج عرش و ذات تو چون یوسفست و قعر چاه

سطح ارض و شخص تو پیغمبر و در جوف غار

کاسه دریوزه در کف بحر گیرد از صدف

گاه احسان چون شود ابر کفت گوهر نثار

جود در طبعت مکین همچون جواهر در جبال

فیض با ذاتت قرین همچون لآلی در بحار

گرچه باشد اختیار عالمی در دست تو

دست زرپاش تو در ریزش بود بی اختیار

گر نباشد آسمان در جستجویت پس چرا

چون دل عاشق زتاب هجر باشد بیقرار

ای سرافرازی که نعل مرکبت را می سزد

گر هلال آسانماید چرخ زیب گوشوار

چون نماید در مدیحش نکته سنجی خامه ام

مرکبی کورابود چون حیدر صفدر سوار

لوحش الله گرم جولانی که باشد برق تاز

همچو آهی کز دل تنگی جهد بی اختیار

بسکه باشد سخت پی گرپا بیفشارد بکوه

باز می ماند بسنگ خاره اش راه گذار

چار خصلت رایض تقدیر آورد از ازل

گشت او را از پی کسب هنر آموزگار

جلدی کوشش ز سیل و خوش عنانی از نسیم

تندی پویش ز برق و گرم تازی از شرار

جای آن دارد که از مهر آورد خنگ سپهر

چون عنان در گردنش دست و چو تنگش در کنار

کی بتوصیف جلالت می توان پرداختن

ای که اوصافت نیاید همچون انجم در شمار

نزد دانای خرد پرور عجب نبود که بود

مدعی را در خلافت با وجودت اقتدار

کآسمان را سعد و نحسست و زمین را لعل و سنگ

در چمن خارست و گل، در انجمن اغیار و یار

بی سخن بر نقص او را کش گواهی می دهد

گر طرف سازد صدف را کش بدر شاهوار

یا که خورشید درخشان را بسنجد باسها

یا ز سیم قلب کوبد در ترازوی عیار

مانده ام تا از درت محروم ای بحر کرم

گشته ام تا از برت مهجور ای کوه وقار

چون شفق در خون تپیده چون گلم خونین جگر

چون هلالم قد خمیده چون سحابم اشگبار

چون درآید در ضمیرم باد طوف مرقدت

می برم فیضی که عاشق می برد از وصل یار

آستانت را که باشد مهبط انوار قدس

بوسه ها دارم نیاز و سجده ها دارم نثار

شمارهٔ ۷ - در مدح امام المتقین امیرالمؤمنین علی علیه السلام فرماید

درگهت را که هست غیر طور

اینک اینک رسیدم از ره دور

روزگاری گذشت کز حسرت

خورده ام خون چو عاشقان صبور

من مهجور و بس جفای فراق

من رنجور و بس شب دیجور

هان ز قربم کنون مکن محروم

هان ز وصلم کنون مکن مهجور

این منم من که می زنم بوسه

سدره ای را که هست غیرت حور

این منم من که می کنم سجده

درگهی را که هست غیرت طور

شکر ایزد که گشت چشم و دلم

خود ازین فیض رشگ چشمه نور

عاقبت یافت زین شرف مرهم

داغهای دلم که بدناسور

من درین خرمی که گفت سپهر

بخرد کای ز تو نظام امور

روضه کیست دانی این منظر

مرقد کیست دانی این منظور

کاین همه خوشدلی کنید ونشاط

وین همه خرمی کنید و سرور

در جوابش چه گفت گفت خموش

ای ترا دیده بصیرت کور

شده خسرویست این که بود

فخر ایام و افتخار دهور

مرقد شاه دین علی که بود

درگهش قبله اناث و ذکور

آنکه آمد طفیل او هستی

از نهانخانه عدم به ظهور

آنکه بودی اگر نبود سپهر

در پس پرده خفا مستور

در خوی خجلت است ابر مطیر

تا بدستش سخا شدی مفطور

در غم عزلتست چرخ اثیر

تا بامرش قضا شدی مجبور

رفعتش در مدارج اقبال

بفلک گفت هان مشو مغرور

که رسیدست پای اوجائی

که بر آنجا نکرده و هم عبور

قدرتت ای قضا ترا مانع

ممتنع نیست گرچه از مقدور

می تواند که در بگنجاند

آسمان را درون دیده مور

حلمش ار پشت بر زمانه دهد

بگسلد رشته سنین و شهور

نور رایت چو عارض افروزد

خواجه اختران شود مستور

صیت عدل تو آن کند با خلق

که بعظم رمیم نفخه صور

بر زمین بوس تو صباح و مسا

بر درت معتکف صبا و دبور

می زند خنده بر متانت کوه

حکم تو چون دهد قرار دهور

پاس عدلت چنان که دانه دهد

چرخ و شاهین بصعوه و عصفور

نهی آن دیده بان کشور شرع

بر مناهی اگر شود مأمور

نکشد لاله در چمن ساغر

نزند زهره در فلک طنبور

روز هیجا که در نبرد عدو

بر فرازی تو رایت منصور

از سهام تهمتنان دلیر

از حسام دلاوران غیور

اندر آن پهن دشت پروحشت

ره شود بسته بر وحوش و طیور

آسمان بر دلاوران خواند

آیت کان سعیکم مشکور

سرگرانی گر از زمانه چه باک

الکریم من اللئیم نفور

ور گریزانی از جهان چه عجب

الجواد من البخیل حذور

نسگالم اگر مدیحت را

اندرین مطلبم شهامعذور

که مقامات تو بود معروف

که کرامات تو بود مشهور

داورا دادگسترا هر چند

دل نبستم باین سرای غرور

اندرین منزل غرور و فریب

شد دلم خون چو ماتمی در سور

گرچه این همگنان زباده جهل

جمله هستند سربسر مخمور

ارچه افراختیم نحل هنر

ورچه افروختیم شمع شهور

تا بتقدیر کردگار جهان

شد قضا آمرو فلک مأمور

نیکخواهت مباد جز قاهر

بدسگالت مباد جز مقهور

شمارهٔ ۸ - ابیات ذیل در «تذکره عذری » از همین طبیب نقل گردیده و چنانکه پیداست از قصیده ای بوده، ولی این قصیده در هیچیک از دو نسخه دیوان که در دسترس ماست مسطور نگردیده است

تویی آن خسرو عادل بجهان کآوردی

آنچنان کار جهان را بنظام وتدبیر

که اگر گم شود از بیشه غزالی بمثل

می کند عدل قوی پنجه تو ناخن شیر

هر کجا ابر سخای تو شود قطره فشان

موج گردد کف در یوزه دریا ز غدیر

مگر از رشح کف جود تو مجنون شده بحر

که صبا هر دمش از موج کشد در زنجیر

روز هیجا که در آیی بمصاف از پی رزم

برق تابان بکف و شعله رقصان در زیر

گاه تنها بصف رزم زنی همچو خدنگ

گاه عریان بسر خصم رسی چون شمشیر

آنکه از دست تو شاید نرهد باشد جان

وانکه از شصت تو شاید بجهد باشد تیر

سپر اندر بر تیغت چو بر برق گیاه

زره اندر بر زخمت چو، بر شعله صریر

آفرین باد بر آن توسن آهوتک تو

که ندیده است بگیتی چو خودش شبه و نظیر

چو خرد نیک جبین و چو امل سینه فراخ

چو هوس بادیه گرد و چو طمع تند مسیر

نتواند که بگردش برسد روز مصاف

روح خصم تو که پرواز کند تا پر تیر

نشود تشنه پیکار تو در عرصه رزم

مگر آن دم که عدوی تو شود از جان سیر

شمارهٔ ۹ - در مدح ابوالحسن علی بن ابیطالب گوید

ز دل با تو ای شوخ شیرین‌شمایل

چه گویم که کارت نیفتاده با دل

گرفتم که از حال دل با تو گویم

ترا ز آن چه پروا مر از آن چه حاصل

که آگاهی از حال کشتی نشینان

ندارند، وارستگان سواحل

ز احوال پس ماندگان فیافی

چه دانند آسودگان منازل

ستمگر نگارد ستمکش دل من

که دارد زمشگین کمندی سلاسل

بامید رحمی بکویت فرستد

زآهم رو احل زاشکم قوافل

چو گردد همه مشکلات از تو آسان

بود تا بکی کار من از تو مشکل؟

دلی دارم از تیغ جور تو زخمی

دلی دارم از تیر ناز تو بسمل

دلی بی تو پر خون و از عیش فارغ

دلی با تو مشغول و از غیر غافل

چو بستی بمن عهد الفت ندانم

که تعلیم کردت که پیوند بگسل؟

بیاد تو گرینده تا کی شتابم

زوادی بوادی ز منزل بمنزل

مرا پیش ازین دست و پائی بد اکنون

یکی مانده بر سر یکی رفته بر گل

ازین پس پسندی چو بر من تطاول

برم داوری پی فخر قبایل

علی ولی آنکه آمد ثنایش

طراز مجالس فروغ محافل

مماثل نبودی بجز ذات پاکش

معاذالله ارداشت ایزد مماثل

شد اکلیل گردون از آنرو که باشد

مه نوبنعل سمندش مشاکل

پی تشنگان زلال سحابش

انامل محیط کفش را جداول

تو آن بحر جودی که در وقت احسان

فشانی ز بس گوهر از دست باذل

سپهرش که باشد ترا از گدایان

نگردد باین وسعت ذیل حایل

تو آن مرد رزمی که در روز هیجا

کنی بر میان تیغ کین چون حمایل

گریزندت از پیش وادی بوادی

هژبران سالب دلیران صایل

بست بال جبریل اگر بر سلیمان

شدی سایه گستر جناح حواصل

بامر تو دوشیزگان چمن را

ریاح لواقح نماید حوامل

بر گوهرت ماه تابنده هابط

بر اخترت مهر رخشنده آفل

بکوی تو طایف شهان طوایف

بسوی تو مایل مهان قبایل

فروغی رسد گر زرایت زمین را

بگردد میان خور و ماه حایل

خرد بنگرد گر بقصر جلالت

بود در برش آسمان از سوافل

خوشا آنکه باشد بکوی تو شایق

خوشا آنکه باشد بسوی تو مایل

شها با وجود تو فوج ادانی

شها با وجود تو قومی اراذل

بناحق نشستند اگر چند روزی

رؤوس منابر فراز محافل

نباشند با هم تن و جان مشابه

نباشند با هم خس و گل مشاکل

عدو گو مزن دم که امر خلافت

نخواهد شواهد نخواده دلایل

بجزتو که کنده ز جا باب خیبر

بجز تو که بخشیده خاتم بسایل

الا تا ز فیض مدیح تو هر دم

فضایل فزاید مرا بر فضایل

نشاید مرا جز مدیح تو شاهد

نباشد مرا جز خیال تو شاغل

نجنبد بیانم بوصف ادانی

نگردد زبانم به مدح اراذل

کسی کو بتعداد فضل تو کوشد

فیاخیر قول و یا خیر قائل

عجب نیست گر سر بگردون رسانم

بفرقم گر از مرحمت گستری ظل

الا تا درین کاخ، گردنده اختر

بود گاه طالع بود گاه آفل

محب تو با چرخ گردد برابر

عدوی تو با خاک گردد مقابل

به کام محب تو شهد و عدویت

به جامش مبادا به جز زهر قاتل

شمارهٔ ۱۰ - در بی‌وفایی روزگار و مدیحه رسول مختار گوید

ای مبارک همای فرخ‌فال

مرحبا مرحبا تعال تعال

از کجا می‌رسی بگوی بگوی

به کجا می‌روی بنال بنال

تا مر از آن نوا بسوزد دل

تا مرا ز آن صدا بگردد حال

لذتی می برم زبانگ تو من

همچون پیغمبر از صدای بلال

پیکرم کاست کاست آین القوم

جگرم سوخت سوخت کیف الحال

آیدم گریه و کنم گریه

گاه بر ربع و گاه بر اطلال

آن همه سنبل و گل وریحان

هست بر جای یا که شد پامال؟

می چکد باز ژاله بر لاله

می وزد باز آن نسیم شمال؟

جایگه کرده اند بر سر سرو

آن نکو قمریان خوش پر و بال؟

آشیان بسته اند بر گلبن

آن نکو بلبلان خوش خط و خال؟

می شود ابرو می زند باران

بر رخ سبزه و بشاخ نهال؟

زده اند آن خیام نیلی گون

بر سر چشمه های آب زلال؟

آن نکو دختران مهر گسل

و آن پری پیکران فارغبال

طاق ابرویشان خمیده کمان

چشم جادویشان رمیده غزال

هر یکی در کمال چون عذرا

هر یکی در جمال چون ابسال

همچو لیلی همه به ناز و نیاز

همچو سلمی همه بغنج و دلال

می روند و دو چشم در ابرو

می دوند و دو زلف در دنبال

گوششان رنجه گشتی از حلقه

ساقشان سوده گشتی از خلخال

در مهادند با ظهور جیاد

در خیامند با سنام جمال؟

بطن وادی بود همان منزل

یا نمودند زان محل ارحال؟

زاهل جودی بگو و آن دولت

زاهل بطحا بگو و آن اقبال!

چه شد آنان که رفتشان ثروت

چه شد آنان که رفتشان اموال؟

آن همه خیل تند پویه جیاد

وان همه خیل کوهکو به جمال

آن مناظر کجا و آن نکهت

آن مناکح کجا و آن اجمال

آن همه فرشهای گوناگون

و آن همه ظرفهای مالامال

چون به بینم که کاش بودم کور

چون بگویم که کاش بودم لال؟

جای آن فرشها سیاه گلیم

جای آن ظرفها شکسته سفال

چه شدند آن حواری و غلمان

چه شدند آن شیوخ و آن اطفال؟

آه از آن شیوخ دانا دل

در کارامات جمله چون ابدال

هر یکی خسروی بگاه کرم

هر یکی حاتمی بوقت نوال

آه از آن کودکان در در گوش

هر یکی صاحب کمال و جمال

خم گیسوی هر یکی چو کمند

طاق ابروی هر یکی چو غزال

خبرت هست هیچ از آن خوبان

خبرت هست هیچ از آن ابطال؟

آگهی ز آن غیوث و آن امطار

آگهی زآن لیوث و آن اشبال؟

هر یکی فارسی بروز نبرد

هر یکی مالکی به یوم قتال

همه آلوده شان بسم خنجر

همه آلوده شان بخون چنگال

یالقوم و هم حیاة القلب

یا لقوم و هم قرار البال

مالکم من یجیرکم من خل

مالکم من یوالکم من وال

کم لماقد سلبتم النسوان

کم لماقد نبهتم الاموال

فارغا منکم فجعت شهور

باکیا فیکم سهرت لیال

یا برید الحمی حماک الله

چون بآن حی روی باستعجال

در پی عرض حال من بشتاب

بر در خسرو خجسته فعال

برسان از منش سلام آنگه

که نمایند قوم شد رحال

فخر کونین سید ثقلین

مخزن جود و منبع افضال

آن امیری که نام او ز ازل

احمد آمد زایزد متعال

لامع از جبهه اش بود دولت

لایح از چهره اش بود اقبال

نبود در عطای او تقصیر

نبود در سخای او اهمال

آمدی در برش جدی به بیان

آمدی در کفش حصی بمقال

دیده پاک اوست درج حیا

سینه صاف اوست بحر زلال

معبدش گاه در حریم حرم

مسجدش گاه در کهوف جبال

روضه اوست قبله حاجات

مرقد اوست کعبه آمال

انت غیث الندی الدی الأحسان

انت بحر السخالدی الافضال

لیس فی بحر جودک المیزان

لیس فی قدر بذلک المکیال

مرحبا آلک ذوو الرحمه

حبذا صبحک ذووالافضال

دین تو ناسخ همه ادیان

شرع تو کاشف حرام و حلال

شرع پیغمبران ماضی را

بعث تو کرد در جهان ابطال

گر ترا کرد قادر بی چون

آخرین پیمبران ارسال

آری آخر به شغل های خطیر

بفرستند بهترین رجال

پور یعقوب یوسف صدیق

با زلیخا چو شد درون حجال

نگشادی اگر نه نام تو بود

زان جمال مصور آن اقفال

هر کجا با صحابه بنشینی

از غم هر دو کون فارغبال

گه پی جستجوی صلح و صلاح

گه پی گفتگوی جنگ و جدال

آورد عرش مسند از خورشید

گسترد فرش جبرئیل از بال

هم ترا مروحه زبان ملک

هم ترا مشربه زجام هلال

هم بیاور گهی بدست عنان

هم درآور گهی بپای مغال

روزگاری شد ای رسول کریم

که بخاک اندر پی چو آب زلال

نه ترا با کسی عتاب و خطاب

نه ترا با کسی جواب و سؤال

گمرهانند جمله در تدلیس

مشرکانند جمله در اضلال

اعتبر یا اخی لما فعلوا

فی امورالوصی من اخلال

طرحوامانبیهسم قدنص

نبدو امار سولهم قد قال

چند در خوابی ای مبارک پی

چند در خوابی ای همایون فال

منبرت چند بی خطاب و خطیب

مسجدت چند بی اذان بلال

سنبلت را کنون زگردبشوی

نرگست را کنون بدست بمال

گلشنت را تهی کن از خاشاک

مسجدت را تهی کن از آرذال

خطبه معدلت بخوان از نو

عالمی کن ز عدل مالامال

تا که گردد زجنبش گردون

گاه شادی عیان و گاه ملال

بدسگالت غمین بود شب و روز

نیکخواه تو شاد درمه و سال

شمارهٔ ۱۱ - در مدح امام والمتقین و یعسوب الدین امیرالمؤمنین گوید

تا تو رفتی چون خدنگم از برای زیباصنم

سرنهادم چون کمان حلقه بر زانوی غم

آن سیه روزم که در شبهای هجران همچو شمع

می فشانم مشت خاکستر بسر تا صبحدم

دل بمرغان چمن نگذاشت از بس ناله کرد

ناتوان صید دلم در جنگل شهباز غم

من باین حال و تو بی پروا نمی پرسی چرا

می کشی از سینه آه دردناکی دمدم

چونکه بشنید این حدیثم زیر لب خندید و گفت

از محبت می زنی در پیش ما گستاخ دم

دامن من پاک و این گستاخگوئیهای تو

می کند آخر مرا مانند مریم متهم

بلبلی باید که با گل سر کند از عشق لاف

قمرئی باید که با سردی زند از مهر دم

عشقبازی را نشانیها بود ای ساده لوح

ما نمی بینیم از آنها در تو نه بیش و نه کم

کو ترا جیب دریده کوترا در سینه چاک

کو ترا رنگ پریده کو ترا در پشت خم

کو نگاه حسرت و کو گریه مستانه ات

کو ترا شوری بسر کو زخم خاری در قدم

نه ترا کامست خشگ و نه ترا چشمست تر

نه ترا گرم است اشگ و نه ترا سردست دم

اشگ عاشق گرم باید همچو شمع انجمن

آه عاشق سرد باید چون نسیم صبحدم

گفتمش کای از خرامت منفعل کبک دری

وی فدای چشم مخمور تو آهوی حرم

ای اسیر نرگس مست تو لیلی از عرب

وی هلال لعل نوشین تو شیرین از عجم

دیده سیلاب خیزم بسکه در عشقت گریست

نیست اکنون در بساطش چون سحاب خشگ نم

گوهر افسرده هیهاتست نم بیرون دهد

من عبث بر دیده مژگان می فشارم دمبدم

ناله من پیش ازین بود از غمت سوزان چو برق

دیده من پیش ازین بود از غمت گریان چویم

از تف غم در فضای سینه من آه نیست

از تب دل در بساط دیده من نیست نم

خود بگو من با کدامین دست ای دیر آشنا

سینه ام را چاک سازم یا گریبان بردرم

دست من از دامنت گاهی که می گردد جدا

می کشد از سینه مجروح پیکان ستم

آنچه بر رخساره من می نماید، رنگ نیست

لیکن آید در نظر گلگون اشگم دمبدم

گر نه من آشفته حالم از چه باشد ای نگار

گر نه من آزرده جانم از چه باشد ای صنم

موج اشگم فوج فوج و خیل داغم صف بصف

جیب جانم پاره پاره زلف آهم خم بخم

گر ز اعجاز محبت یا فسون عشق نیست

با من حیران بگو یک ره خدا را ای صنم

چیست پس در جویبار دیده ام بحری ز اشگ

چیست پس در تنگنای سینه ام کوهی ز غم

ای که با ظلم آشنائی وز وفا بیگانه ای

سخت میترسم چو از حد بگذرد جور و ستم

صف ببندد لشکر گلگون پرند گریه ام

برق آه از سینه ننگم برافرازد علم

شهریار عشق خون آشام بهر انتقام

از نیام دل کشد از ناله ای تیغ دو دم

باز گویم از نهیب عقل چون آیم بهوش

حاش لله زین جفا استغفرالله زین ستم

در دیار عشقبازان جز شکایت رسم نیست

خاصه بر خاک در میر عرب شاه عجم

آفتاب آسمان دین امیرالمؤمنین

آنکه چون ذاتش ندارد گوهری گنج قدم

جوهر کل در سجود آستانش چون سپهر

قامت خم را نخواهد تا ابد سازد علم

هر یکی را تا نخستین سجده اش گردد نصیب

نه فلک افتاده از ذوق همین بالای هم

چار پیغمبر خلیل و نوح و چون خضر و مسیح

یافتند آیت ز اعجاز تو ای فخر امم

این یک از سوزنده آتش آن یک از جوشنده آب

این یک از پاینده عمر و آن یک از جانبخش دم

دشمن از خشم تو سوزان دوست از لطف تو شاد

آن چو کافر از جحیم و این چو زاهد از ارم

عدل در عهد تو شادان همچون یعقوب از وصال

فتنه از بیم تو نالان چون زلیخا درندم

چون شوی بر اوج عزت چون مسیحی بر فلک

چون روی در بحر فکرت یونسی در قعر یم

جود از احسان تو آواره ملک وجود

ظلم ز فرمان تو آواره شهر عدم

سرکشد چون ذوالفقار تیغ تو گاه مصاف

بشکفد چون نوبهار خلق تو وقت کرم

ز آسمان بارد بجای قطره باران شرار

از زمین روید بجای سبزه و ریحان درم

روز هیجا از پی پیکار خصم کینه جو

چون بیارائی سپاه و چون برافرازی علم

فتح خندد از نشاط و عیش بالد از سرور

خوف لرزد از هراس و ظلم نالد از ندم

حبذا ذاتت که باشد محرم اسرار غیب

مرحبا روحت که باشد گوهر بحر قدم

همچواشباح مقدس نه ترا وضع و نه این

همچو ارواح مجرد و نه ترا کیف و نه کم

ظاهر از ذات شریفت گاه اوصاف و حدیث

صادر از طبع شریفت، گاه آثار قدم

من نمی گویم خدایت یاامیرالمؤمنین

لیکن از اوصاف واجب نیست اوصاف تو کم

روضه تن با فروغ مهر تو دارالسلام

کعبه دل بی ولای ذات تو بیت الصنم

گر بود از دوستانت ای خوشا رهبان دیر

ور بود از دشمنانت و ای بر شیخ حرم

می تواند در خلافت پای بر منبر نهاد

در حرم آنکس که زد بر دوش پیغمبر قدم

دست در بیعت به غیری دادنت ظلمست ظلم

ایکه پای عرش سایت کرده از طاعت ورم

کینه جو، ابنای دنیا، چرخ بر کین متصف

حیله گر اخوان یوسف گرک بیجا متهم

خیل احباب ترا از کثرت عصیان چه باک

کشتی نوح نبی را زآفت طوفان چه غم

کی بود یارب که گردم زایر کوی نجف

کی بود یارب که باشم طایر باغ ارم

ای بسا شبها که بر یاد طواف کوی تو

طایر خوابم کند از آشیان دیده رم

همچو مرغ آشیان گم کرده ام آرام نیست

مانده ام تا از حریمت دورای فخر امم

یا علی از آسانت مشت خاکی نابجاست

سر نمی آید فرو هرگز مرا به تاج جم

می شمارم ننگ همت با کمال احتیاج

گر گشایم دست خواهش نزد ارباب همم

نور همت در جبین هر که باشد، چون صدف

می دهد گوهر عوض، گر قطره ای گیرد زیم

گرچه دارم توشه ره بر میان چون آسیا

باشد آن به کز قناعت سنگ بندم بر شکم

تا کند در گلستان مشاطگی باد سحر

چشم نرگس پرخمار و زلف سنبل خم بخم

دشمنت بی قدر بادا در نظرها همچو خار

دوستت مانند گل در چشم عالم محترم

شمارهٔ ۱۲ - در مدح ابوالائمه و غوث الامه علی علیه السلام گوید

دوش از این رواق نیلی فام

چون در آویختند پرده شام

اختران از دریچه های فلک

بزدودند جمله زنگ ظلام

من بکنجی نشسته با دل تنگ

کز افق رخ نمود ماه تمام

ناگهان مهوشی نکو پیکر

ناگهان گلرخی لطیف اندام

از شرابی که او ز عهد نشاط

مانده در کنج طاق یکدوسه جام

قدحی برگرفت و کرد نظر

بر من دل فگار خون آشام

ساغری زین می چو دیده باز

ساغری زین می چو خون حمام

صافی و خوشگوار و عذب و لطیف

که ورا در سبو گذشته دو عام

گر بگیری بود بزعم خواص

ور بنوشی سزد بر غم عوام

دانش افزا بود چو می، شاید

که نیندیشی از حلال و حرام

با چنین باده ای مگو از ننگ

با چو من شاهدی ملاف از نام

چون مرا داشت زین نمط مفحم

چون مرا داد زین بیان الزام

از کفم برکشید ناله عنان

وزدلم برگرفت گریه زمام

ناله ها کرد و از جفای سپهر

گریه ها کرد از غم ایام

گفتم ای دلبر ملیح سخن

گفتم ای شاهد فصیح کلام

کو مرا پای آن که کوبم خوش

کو مرا دست آن که گیرم جام

بکدامین رفیق بندم دل

وز کدامین صدیق جویم کام

منزل من کجا ویارم کیست

محفل من کجا و دوست کدام

همه کس شادمان و من ناشاد

همه کس کامران و من ناکام

طایران جمله رفته در او کار

وحشیان جمله خفته در اکنام

من جدا مانده از دیار حبیب

من جدا مانده از لقای کرام

در کنار مصاحبان خسیس

در میان معاشران لئام

به کزین موطن عناد محن

مرکب عزم را کنیم لجام

خسروان را چنانکه رسم ورهست

که تهیدست کم رسد بسلام

تحفه مدح آوریم و رویم

تا بدرگاه شهریارا نام

درگه مرتضی علی که فلک

سجده ها آردش بهفت اندام

آن که گشتی سوار کتف نبی

تا فرو ریخت از حرم اصنام

آن که خفتی به خوابگاه رسول

در شب هجرت رسول انام

اختلافی که در جهان پیداست

گر نبودی تو حاکم احکام

کس نکردی تمیز باطل و حق

کس ندانستی از حلال حرام

شد هویدا بعهد دولت تو

چونکه برخاست از میان ابهام

حرمت شرع و عزت ملت

نصرت دین و شوکت اسلام

غرض از خلق ماه تا خورشید

مقصد از کون تیر تا بهرام

غیر ابداع تو نبود مراد

غیر ایجاد تو نبود مرام

بامید نوال و افضالت

هر یکی تا فزون برند انعام

هم ملک در بر تو در انجاح

هم فلک در بر تو در ابرام

بس که از عدل تو ستمکاران

بمناهی نمی کنند اقدام

با وجود سباع در یکدشت

در مراتع چرا کنند اغنام

حبذا نهی تو که در گلشن

فی المثل گر کسی گذارد گام

تا نگیرد زباغبان رخصت

نتواند کند گل استشمام

گر نه عدل تو داشت پاس زمین

کار این خاکدان نیافت نظام

ورنه عزمت شدی سوار سپهر

توسن آسمان نگشتی رام

لوحش الله ز مرکبت که دهد

در زمان قرار و گاه خرام

بظلال جبال، تمکین، قرض

بسهام شهاب، سرعت، وام

چون گه رزم زیر ران آری

اشهب تیزگام تیز خرام

هم به فرق تو زرنشان مغفر

هم بدست تو سیمگون صمصام

بر تنت چست آهنین جوشن

در برت راست رمخ خطی نام

گه فلک خیره برجهنده سمند

گه هوا تیره از پرنده سهام

نه از آن رزمگه مجال فرار

نه در آن جایگه محل قیام

عرصه رزمگه کنی از خون

همه شنگرف گون ولعلی فام

از کمانت دلاوران در سجن

وزکمندت مبارزان در دام

بسکه از هر طرف فرو ریزد

از خمیده کمان جهنده سهام

شود آن رزمگه نیستانی

که درو جایگه کند ضرغام

گردد از بسکه اندر آن عرصه

افکند مرد تیغ خون آشام

بسپه گشته مرتفع چندان

که شود قصر آسمان را بام

ای که بی جذبه عنایت تو

هیچ صیدی نمیرهد از دام

روزگاری گذشت کز عزمت

جان نمی گیردم بتن آرام

می توان کرد تلخکامی را

از زلال نجات شیرینکام

ای که پاک آمد از ازل ذاتت

من جمیع الذنوب و الآثام

کارها کرده ام که نتوانم

بزبان آورم یکی را نام

از تو دارم امید در محشر

چون منادی دهد صلابر عام

که مرا ناامید نگذاری

زان میان والسلام والاکرام

شمارهٔ ۱۳ - یک قصیده

چو چنگ نالم و افغان که نغمه انگاری

چو شمع گریم و دردا که خنده پنداری

دل مرا که خریدار گشته ای ز هوس

چه می کنی که بسی دل برایگان داری

باین معامله بس مایلی و می دانم

که کار تست جگرکاوی و دلازاری

تو بیوفائی اما ز بس کرشمه وناز

هزار حیف که پاس وفا نمی داری

گرفتم اینکه گرفتی دلم بناچاری

بدست آتش سوزان چسان نگه داری

هلاک طرز نگاهت شوم که گر صدبار

مرا معاینه بینی ندیده انگاری

روا مدار بغیری ستم چو من از تو

بنرخ مهر ووفا می کنم خریداری

قدم بپرسش من رنجه می کنی اکنون

که درد هجر توام می کشد باین زاری

مرا چه عشرت ازین کار گاه مینائی

مرا چه راحت ازین بوستان زنگاری

که می بساغر من بی تو می کند زهری

که گل به بستر من بی تو می کند خاری

بصبر چاره عشقت کنم؟ چه حرفیست این

که پرنیان نکند شعله را نگهداری

ازینکه لاف صبوری زنم ز روی هوس

مرا حریف غم عشق خود نپنداری

که خار و خس نکند سیل را عنان گیری

که نیستان نکند برق را سپرداری

عروس حسن تو آخر چه شد که می بینم

بر آن سری که باغیار سرفرود آری

تو و تغافل و گلگشت باغ با یاران

من و تحمل و کنج غمی و بی یاری

خدای را مگشا در چمن نقاب، مباد

میانه گل و بلبل کشد به بیزاری

فغان ز روز و شب تیره ام که روزی نیست

بآن سیاهی و نبود شبی باین تاری

ز دست فتنه این اختران سیمابی

زجور کینه این آسمان زنگاری

کسی مباد دلش رنجه و چنین رنجه

کسی مباد تنش خسته و باین زاری

کنون شکایت خود را برم بدرگه شاه

که روزگار ندارد سر مددگاری

شه سریر ولایت علی ولی الله

کزوست چهره عشرت همیشه گلناری

زهی ادای تو پیرایه رساله شرع

زهی لوای تو سرمایه جهانداری

اگر صلای خموشی زند صلابت تو

کند در آتش سوزان سپند خودداری

سحاب جود تو آنجا که گوهر افشاند

گهی کند ز مطرها، کمی ز بسیاری

ثبات عهد تو باغی بود کش از گلبرگ

گلی نرسته بغیر از گل وفاداری

شمیم خلق تو آنجا که نافه بگشاید

صبا دگر نگشاید دکان بعطاری

تراست قدرت هر کار جز ستمکوشی

تراست مکنت هر شغل جز ستمگاری

اوامر تو همه هست چون قضا نافذ

نواهی تو همه هست چون قدر جاری

نه امر نافذ تو جوید از ملک یاور

نه حکم جاری تو جوید از فلک یاری

زبان گشاده بمدح تو عندلیب چمن

بپا ستاده بحکم تو کبک کهساری

اگر مآثر عدل ترا بخامه زر

کنند صفحه طراز سپهر زنگاری

ز طبع چرخ ستم پیشه این اثر بخشد

که تا ابد نکند رغبت ستمگاری

دگر حراست حزم تو عارض افروزد

ز بهر پاس دل عاشقان بغمخواری

کنندکی زمژه دلبران جگر کاوی

کنندکی بکرشمه بتان دلازاری

اگر نهند به فرقش شهان با شوکت

وگر کشند به چشمش بتان فرخاری

نعال مرکب تو دارد آن مثابه محل

غبار موکب تو دارد آن سرافراری

بعزم اوج دیار تو طایر فکرت

هزار سال اگر پرزند بطیاری

هما ببام جلالت نمی رسد به مثل

هزار پایه ز قدرت اگر فرود آری

زهی کرم که بدان پایه ابر دریا دل

ز درفشان کف تو همی کشد خواری

از آن زمان که وجودت طراز هستی شد

بر انتعاش برآمد فلک بدواری

زبس فزود جلالت بر آن رسید که چرخ

بجای ماند و باز ایستد ز سیاری

دلیل فضل تو آن بس که داد پیغمبر

بحرب خیبر یانت خطاب کراری

سزد که خون رود از دیده حسود از رشگ

چو خاصه گشت ترا منصب علمداری

نوشت حکم شهادت چو بر تو کلک قضا

سپهر کرد از آن روز، جامه رنگاری

بود که زیست کند جاودان چنین که اجل

زننگ می کند از دشمن تو بیزاری

شها بروز مصاف از برای فتح و ظفر

کنند جمله اعدا اگر بهم یاری

زمین شود همه از خون کشته شنجرفی

هوا شود همه از گرد تیره زنگاری

همان به حجله درآید ترا جمیله فتح

همان عروس ظفر را تو در کنار آری

سزد که چرخ کند بهر گوشواره عرش

هلال نعل سمند ترا خریداری

تبارک الله ازین اشهب سبک جولان

که دام کرده ازو برق، گرم رفتاری

چنان به پویه شتابان که در شکنج کمند

جهد رمیده غزالی پس از گرفتاری

جهنده همچو نسیم و نسیم نوروزی

رونده همچو سحاب وسحاب آزاری

بجلوه چونکه شود همعنان خنگ سپهر

که نیست جز بکمند تواش گرفتاری

سوی فرار شتابد چو تندرو صرصر

سوی نشیب گراید چو سیل کهساری

گه قرار چو کوهی بود بآرامش

گه گذار چو بحری بود بهمواری

کنم نگارش نعتت شها و می دانم

که نیست در خور مدح توام سزاواری

به بیکرانه محیطی که نیست پایانش

شناوری نبرد بخردی و هشیاری

بدان خدای که اندیشه ره نمی یابد

بکنه معرفتش با کمال هشیاری

بقهر او که چو بر کوه سایه اندازد

شود برنگ شبح، تیره لعل گلناری

بلطف او که اگر بنگرد بدوز خیان

کند حجیم با هل گناه گلزاری

به منعمی که ز هستی نهاده خوان کرم

به پیش پرد گیان عدم بناهاری

به احمد آن شه کونین کز جلالت قدر

گذشت مرتبه او زهر چه پنداری

بقدر و منزلت بوذری و سلمانی

بشأن و مرتبه جابری و عماری

به عصمت شه کنعان که در حریم وصال

ز دلبری چو زلیخا نمود بیزاری

زبیقراری عشق و بآن کرشمه حسن

که دل نهاد زلیخا بیوسف آزاری

بساده لوحی زالی که عشق می افزود

زمان زمان بدلش حسرت خریداری

بعشوه ای که نه پنهان نه آشکار بود

بحالتی که نه مستی بود، نه هشیاری

بصبح وصل که گیرد زدل شکیبائی

بشمام هجر که بخشد بدیده بیداری

بناله ای که گشاید زخاره چشمه خون

بگریه ای که نماید ز دیده خون جاری

بخشک سال مروت بکیمیای وفا

قسم بخواری عزت بعزت خواری

که تا ز جام ولایت کشدم آن باده

که ساغری کندش آسمان بدشواری

خطاب بندگیت را بخسروی ندهم

اگر دهند بمن خطبه جهانداری

بچشم خواهش اگر بنگرم بخوان جهان

حرام باد بمن لذت جگرخواری

الا حدیث تو چون قول مخبر صادق

ایا کلام تو چون وحی منزل باری

زسرد مهری ایام صدهزار افغان

که نیست بهره سخن را بگرم بازاری

رواج نیست هنر را و چون متاع کساد

کمال را نکند، هیچکس خریداری

ازین چه سود که کلکم کند درافشانی

وزین چه نفع که طبعم کند گهرباری

که هیچ در بر این ناقدان تفاوت نیست

میان هرزه درائی و نغز گفتاری

من و ستایش ایزد که امتیاز بسیست

میانه من و این همرهان ناچاری

زدودمان اصیلم کنم ستایش خویش

تبار مرتضوی، دارم، این سزاواری

دو خادمند مرا بخردی و دانائی

دو چاکرند مرا زیرکی و هشیاری

مفرحی که پی خستگان کنم ترکیب

برون برد ز مزاج نسیم بیماری

بهوش خویش مکن این جفا و شرمت باد

دگر بسهو مرازین گروه نشماری

بکجنوائی زاغان این چمن شاید

اگر بقهقهه خندم چون کبک کهساری

کجاست منظره عرش و روزن زندان

کجاست منطقه چرخ و خط پرگاری

فروغ ذره کجا و ضیای خورشیدی

نسیم مصر کجا و شمیم گلزاری

کجاست زاغ و کجا طایران فردوسی

کجا زباد و کجا آهوان تاتاری

شها بعهد شبابم زمستی غفلت

اگر چه عمر گذشته ست در سیهکاری

بداوری که نشینی سزای بندگیم

مباد پرده ام از روی کاربرداری

به ظل خویش پناهم دهی در آن عرصه

که خیزد از لب من الامان بزنهاری

همیشه تا که کند خنده در بهاران گل

مدام تا که کند گریه ابر آزاری

مباد کار محب ترا بجز خنده

مباد شغل، عدوی ترا بجز خواری

شمارهٔ ۱۴ - در فیض بیداری و مدح شاه سریر ولایت (با تجدید مطلع) گوید

صلا زدند سحر بلبلان گلزاری

که دیده واکن و دریاب فیض بیداری

بمهد خاک چه خوابیده ای ازین غافل

که می کنند ترا قد سیان طلبگاری

تو چند خفته و روحانیان ترا نگران

زاوج منظر این هفت قصر زنگاری

کنون که قافله فیض می رسد برخیز

بود دهند بدستت لوای سالاری

فراز چرخ نگر بر کواکب سبعه

نجوم ثابته بین بر سپهر زنگاری

صفای آینه صبح را نگر ز آن پیش

که یابد از تف آه ستمکشان تاری

فسرده چند نشینی برو خروشی چند

بوام گیر زناقوسیان زناری

ز بیقراری افلاک می توان دریافت

که در سراغ کسی گشته گرم سیاری

کلاه گوشه قدرت بر آسمان ساید

اگر سری تو برین آستان فرود آری

مقربان همه در سجده اند شرمت باد

چرا تو غافلی از کبریای جباری

در آن ریاض گلی تا بسر توانی زد

درین حدیقه چرا گلبنی نمی کاری

رسد اگر بمشام تو آن روایج فیض

عجب که نافه گشائی ز مشگ تاتاری

گرت هواست که بزمی فروزد از تو چو شمع

بخنده بخش کمی و بگریه بسیاری

توان به اشک جگر گون چو خامه رنگین کرد

مباش حله ترا گو بزیر زرتاری

بفر دوست مجو یاری از کسی و اگر

بر آن سری که بجوئی ز عشق خونباری

بقصر خلد زند خنده ها و میرسدش

خرابه ای که دروعشق کرده معماری

کسی که یافت ز عشقت نظر چو یوسف مصر

شود عزیز دوروزی اگر کشد خواری

ببوستان سحر این نغمه ام بگوش آمد

زبلبلان کهن آشیان گلزاری

که گر سلامت پرواز بوستان اینست

خوشا ملامت عشق و خوشا گرفتاری

عروس مطلعی از گلستان اندیشه

گشود بند نقاب از غدار گلناری

تمام عشوه چو سیمینبران نوشادی

همه کرشمه چو مه طلعتان فرخاری

قطعات

شمارهٔ ۱ - آغاز : گر برون از هردو عالم گوشه‌ای پیدا کنم

شمارهٔ ۲ - در استمهال از پرداخت وام فرماید : ایا ستوده خصالی که چرخ گاه عطا

شمارهٔ ۳ : روشن چراغ عشق زداغ دل منست

شمارهٔ ۴ : دیده ام گر تشنه دیدار باشد دور نیست

شمارهٔ ۵ : تو میر کاروانی و ماخسته رهروان

شمارهٔ ۶ : عیب مکن جان من گرمی بازار نیست

شمارهٔ ۷ : در جهان از داوری هرگز نیاید داوری

شمارهٔ ۸ : بس که ساغر چشم مخمورش ز خون دل گرفت

شمارهٔ ۹ : گرچه ما را دسترس بر دامن آن ماه نیست

شمارهٔ ۱۰ : گر فلک سازد جدا از آن گوهر یکتا مرا

شمارهٔ ۱۱ : عمریست دلم از غم دوران گله دارد

شمارهٔ ۱۲ : ندهی گوش خود به فریادم

شمارهٔ ۱۳ : می‌رود از خویش دل چون دیده حیران می‌شود

شمارهٔ ۱ - آغاز

گر برون از هردو عالم گوشه‌ای پیدا کنم

می‌روم تا عزلتی از مردم دنیا کنم

دیده بی‌اشک را چون چشم عینک نور نیست

شمع‌سان می‌خواستم چشم تری پیدا کنم

بزم عیش از یک دگر پاشید چون اوراق گل

تا درین گلشن دل چون غنچه رفتم واکنم

شمارهٔ ۲ - در استمهال از پرداخت وام فرماید

ایا ستوده خصالی که چرخ گاه عطا

هزار چشم به دست تو دوخت از اختر

رواست کز پی بزم تو بی طلب ریزی

زنافه مشگ وز نی شکر از صدف گوهر

شود چو عارضت افروخته ز آتش خشم

زتاب چهره تو آب می شود آذر

برآید از دل خورشید خاوری تکبیر

شوی سوار چو بر رخش آسمان پیکر

همیشه تا که گهر راست رشته شیرازه

مدام تا زگهر هست زینت افسر

بود چو رشته عدوی تو در نظر بی قدر

محب جاه تو باشد عزیز چون گوهر

سپهر منزلتا صاحبا بود هر چند

دلم فگار زبیداد چرخ دون پرور

چرا شکایت خود پیش روزگار برم

که آشنا نبود رحم با دل کافر

چو در پناه تو باشم ز حادثات چه غم

چو شمع پرده نشین شد چه باکش از صرصر

زمان پیش که دست طلب بوام گرفت

به رنگ غنچه زباغ سخات مشتی زر

اگر طلب ننمائی زمن چه بهتر از آن

وگرنه صبر کنی تا مواجب دیگر

شمارهٔ ۳

روشن چراغ عشق زداغ دل منست

پروانه را سرشت ز آب و گل منست

آزاده را به کار گشا احتیاج نیست

مانند سرو و عقده دل حاصل منست

شمارهٔ ۴

دیده ام گر تشنه دیدار باشد دور نیست

تربیت او را چو گوهر جز در آب شور نیست

عارفان را لحظه‌ای در بحر هستی چون حباب

خانه دل در هوای عشق او معمور نیست

شمارهٔ ۵

تو میر کاروانی و ماخسته رهروان

غافل زرهروران مشو ای میر کاروان

در محفلی که چهره فروزی به گرد تو

چون هاله گرد ماه نشینند نیکوان

شمارهٔ ۶

عیب مکن جان من گرمی بازار نیست

بنده شایسته‌ام، خواجه خریدار نیست

باکه توان گفت این کز ستم او مرا

شکوه بسیار هست قوت گفتار نیست

شمارهٔ ۷

در جهان از داوری هرگز نیاید داوری

کو روا دارد ستم بر محرمان لشکری

نقد فرصت چون ز دستم رفت گشتم دیده‌ور

دادم از کف چون گهر را کرد بختم گوهری

شمارهٔ ۸

بس که ساغر چشم مخمورش ز خون دل گرفت

رنگ خون مژگان او چون خنجر قاتل گرفت

خوشدلی در طالع من نیست گویا روزگار

در سرشتم آب از چشم تری در گل گرفت

شمارهٔ ۹

گرچه ما را دسترس بر دامن آن ماه نیست

شکرلله از گریبان دست ما کوتاه نیست

می‌کند دلجویی احباب ما را بی‌حضور

وقت آن کس خوش که از حالش کسی آگاه نیست

شمارهٔ ۱۰

گر فلک سازد جدا از آن گوهر یکتا مرا

چون صدف گردد کف افسوس سرتاپا مرا

ترسم آن آتش که از عشق تو سوزد بر سرم

رفته‌رفته افکند مانند شمع از پا مرا

شمارهٔ ۱۱

عمریست دلم از غم دوران گله دارد

آئینه ام از نقش پریشان گله دارد

ناموس کند شکوه بسی از من رسوا

زآلودگی ام پاکی دامان گله دارد

شمارهٔ ۱۲

ندهی گوش خود به فریادم

یا به گوشَت نمی‌رسد دادم

تو چو لیلی و من چو مجنونم

تو چو شیرین و من چو فرهادم

شمارهٔ ۱۳

می‌رود از خویش دل چون دیده حیران می‌شود

ای خوش آن عاشق که محو روی جانان می‌شود

دور از انصافست از بهر دعا برداشتن

آشنا دستی که با چاک گریبان می‌شود

رباعیات

شمارهٔ ۱ : این دیده به راه انتظاریست مرا

شمارهٔ ۲ : افگار توام تاب و توانی بفرست

شمارهٔ ۳ : بازم به کمین غمزه پنهانی هست

شمارهٔ ۴ : ای آنکه همیشه جور کارت باشد

شمارهٔ ۵ : گر فلک سازد جدا زان گوهر یکتا مرا

شمارهٔ ۶ : چندان غم هجران تو در دل دارم

شمارهٔ ۷ : در بزم تو هر کس که می ناب خورد

شمارهٔ ۸ : دنبال من آن به که تکاپو نکنید

شمارهٔ ۹ : هرگز دل من به عیش فیروز مباد

شمارهٔ ۱۰ : هرجا که سگیست آستانی دارد

شمارهٔ ۱۱ : تا از تو زجور فلک افتادم دور

شمارهٔ ۱۲ : رسم و ره آن یار ستمکار نگر

شمارهٔ ۱۳ : رفتی تو رفت زندگانی افسوس

شمارهٔ ۱۴ : گفتی که کیم؟ گوشه نشینی که مپرس

شمارهٔ ۱۵ : هر کس به من سوخته خرمن سازد

شمارهٔ ۱۶ : عمریست که از دلم جنون می جوشد

شمارهٔ ۱۷ : ای آن که چو بگذری تو بر یاد دلم

شمارهٔ ۱۸ : خواهم که سرود عشق بنیاد کنم

شمارهٔ ۱۹ : دردا که بت ستیزه کاری دارم

شمارهٔ ۲۰ : عمریست که تیره روزگارم چکنم

شمارهٔ ۲۱ : کی پیش کسی حکایتی از تو کنم

شمارهٔ ۲۲ : گر بی تو به بزم عیش ساغر زده ام

شمارهٔ ۲۳ : گویند به من که بیقراری نکنم

شمارهٔ ۲۴ : نه ذوق من از وصل نگاری دارم

شمارهٔ ۲۵ : گفتی که تنی که عشق فرسودت کو

شمارهٔ ۲۶ : ای آن که به غیر از تو مرا یاری نه

شمارهٔ ۲۷ : تا عشق مرا فاش نمی دانستی

شمارهٔ ۲۸ : در محفل غیر باده چون نوش کنی

شمارهٔ ۲۹ : رفت آن که به صبر خود گمان داشتمی

شمارهٔ ۱

این دیده به راه انتظاریست مرا

وین گوش به گفتگوی یاریست مرا

دیگر سوی که بینم و از که شنوم

این هر دو چو از برای کاریست مرا

شمارهٔ ۲

افگار توام تاب و توانی بفرست

بیمار غمم قوت جانی بفرست

از نامه خشکی بتو راضیست طبیب

گر نیست گلی برگ خزانی بفرست

شمارهٔ ۳

بازم به کمین غمزه پنهانی هست

زخمی به دل از کاوش مژگانی هست

تا چند تو بر گریه ما می خندی

گویا نشنیده ای که هجرانی هست

شمارهٔ ۴

ای آنکه همیشه جور کارت باشد

آوردن عاشقان شعارت باشد

این دیده که بی روی تو خون می گرید

تا چند براه انتظارت باشد

شمارهٔ ۵

گر فلک سازد جدا زان گوهر یکتا مرا

چون صدف گردد کف افسوس سرتاپا مرا

ترسم آن آتش که از عشق تو سوزد بر سرم

رفته رفته افکند مانند شمع از پا مرا

شمارهٔ ۶

چندان غم هجران تو در دل دارم

روزی که فلک از تو بریده است مرا

می دانم آنکه آفریده است مرا

کس با لب پرخنده ندیده است مرا

شمارهٔ ۷

در بزم تو هر کس که می ناب خورد

دور از تو به جای باده خوناب خورد

یارب نرسد زسنگش آسیب شکست

جامی که ازو تشنه لبی آب خورد

شمارهٔ ۸

دنبال من آن به که تکاپو نکنید

وآنجا که منم نگه به آن سو نکنید

ای همنفسان به جان خود رحم کنید

آن گل که از خاک ما دمد بو نکنید

شمارهٔ ۹

هرگز دل من به عیش فیروز مباد

بی ناله زار و آه جانسوز مباد

گر روز خوش اینست که یاران دارند

یارب شب محنت مرا روز مباد

شمارهٔ ۱۰

هرجا که سگیست آستانی دارد

هر جا مرغیست آشیانی دارد

جز درگه تو، طبیب خو کرده به غم

کافر بادا اگر گمانی دارد

شمارهٔ ۱۱

تا از تو زجور فلک افتادم دور

یکدم دل خویش را ندیدم مسرور

مشتاق توام چون به گلستان بلبل

محتاج توام چون به صبوحی مخمور

شمارهٔ ۱۲

رسم و ره آن یار ستمکار نگر

ناکامی یار و کام اغیار نگر

با ما در کینه میزند دلبر بین

با یار ستیزه می کند یار نگر

شمارهٔ ۱۳

رفتی تو رفت زندگانی افسوس

آمد پیری و شد جوانی افسوس

باز آ که گذشت عمر و نزدیک رسید

آن روز که گوئی از فلانی افسوس

شمارهٔ ۱۴

گفتی که کیم؟ گوشه نشینی که مپرس

خو کرده به هجر نازنینی که مپرس

می نوش به شادی و تو خوش باش که من

دارم دلی و دل حزینی که مپرس

شمارهٔ ۱۵

هر کس به من سوخته خرمن سازد

شرطست که با ناله و شیون سازد

بر شاخ گلی که سرزند از خاکم

ای کاش که بلبلی نشیمن سازد

شمارهٔ ۱۶

عمریست که از دلم جنون می جوشد

از دیده ام اشگ لاله گون می جوشد

در وادی عشق چشم گریان منست

آن چشمه کزو همیشه خون می جوشد

شمارهٔ ۱۷

ای آن که چو بگذری تو بر یاد دلم

جز گریه نگیرد زغمت داد دلم

تا از تو جدا فتادم ای وای بمن

یادت نرسد اگر به فریاد دلم

شمارهٔ ۱۸

خواهم که سرود عشق بنیاد کنم

از عهد گرفتاری خود یاد کنم

از بسکه در آرزوی دام و قفسم

آزادم و جستجوی صیاد کنم

شمارهٔ ۱۹

دردا که بت ستیزه کاری دارم

وز غمزه او جان فگاری دارم

مردم گویند روزگارت چونست

می پندارند روزگاری دارم

شمارهٔ ۲۰

عمریست که تیره روزگارم چکنم

افتاده ز چشم اعتبارم چه کنم

گر وقت گریبان شده دستم چه عجب

رفته است ز کف دامن یارم چه کنم

شمارهٔ ۲۱

کی پیش کسی حکایتی از تو کنم

یا شکوه بی نهایتی از تو کنم

غیر و من و شکوه از تو شرمم بادا

هم با تو مگر شکایتی از تو کنم

شمارهٔ ۲۲

گر بی تو به بزم عیش ساغر زده ام

صد غوطه به خون دیده تر زده ام

مانند سبوی باده مانده است بجای

دستی که به هجران تو بر سر زده ام

شمارهٔ ۲۳

گویند به من که بیقراری نکنم

شبهای فراق اشگباری نکنم

تا هست مرا آتش عشقش بر سر

یک لحظه چو شمع ترک زاری نکنم

شمارهٔ ۲۴

نه ذوق من از وصل نگاری دارم

نه شوق گل و سیر بهاری دارم

کافیست مرا همین که در کنج غمی

بنشسته خیال چون تو یاری دارم

شمارهٔ ۲۵

گفتی که تنی که عشق فرسودت کو

آن جان که به تن دمی نیاسودت کو

من هم به تو گویم سخنی رنجه مشو

حسنی که دو روز پیش ازین بودت کو

شمارهٔ ۲۶

ای آن که به غیر از تو مرا یاری نه

جز یاد توام مونس و غمخواری نه

شبهای دراز هجر دور از رخ تو

چون شمع به جز گریه مرا کاری نه

شمارهٔ ۲۷

تا عشق مرا فاش نمی دانستی

با من ره پرخاش نمی دانستی

در عاشقی خویش مرا شهره شهر

دانستی و ای کاش نمی دانستی

شمارهٔ ۲۸

در محفل غیر باده چون نوش کنی

درباره من حرف کسان گوش کنی

چون عهد وفای خویش ترسم که مرا

یک باره ز خاطرت فراموش کنی

شمارهٔ ۲۹

رفت آن که به صبر خود گمان داشتمی

اندوه تو را میان جان داشتمی

دردا که کنون ز پرده بیرون افتاد

آن راز که سالها نهان داشتمی

مثنوی

قصه سلطان محمود غزنوی با غلامش : شنیدم من که محمود جوانبخت

ساقی نامه : بیا ساقی دلم آشفته تست

قصه سلطان محمود غزنوی با غلامش

شنیدم من که محمود جوانبخت

که بودش در جهان هم تاج و هم تخت

نه غزنینش همی زیر نگین بود

که سلطان همه روی زمین بود

غلامی داشت از خاصان و نامش

ایاز و جمله خاصان غلامش

غلامی بر جوانی دلربائی

هوس بیگانه ای عشق آشنائی

نه تنها بود سلطان بنده او

بسا سلطان بخاک افکنده او

دل سلطان بعشقش گشت مایل

دلست این و نیفتد کار با دل

بهر کاریش بودی صد بهانه

نبودی تا ایازش در میانه

سخن جزو صف آن سرچشمه نوش

نگفتی و نکردی از کسی گوش

گهی از عارضش گفتی گه از رخ

زهی چون اختر تابنده فرخ

گهی از لعل و آن لعل قدح نوش

گهی از گوش و آن در بناگوش

گهی از طره چون مشگ نابش

گهی از چشم و چشم نیمخوابش

غرض در شهر شد آن راز گفته

علم زد آتش در دل نهفته

همه خاصان شدند آگاه واز رشگ

فرو می ریختند از دیده ها اشگ

ازین غیرت گریبان چاک کردند

وزین حسرت نشیمن خاک کردند

که ما هم بنده درگاه شاهیم

همه دیرینه دولتخواه شاهیم

چه شد آخر که شه با ما جفا کرد

حقوق خدمت دیرین رها کرد

بما تا چند سلطان اینچنین است

که گه با ما بخشم و گه بکین است

همان بهتر که از ما هوشیاری

که گیرد شاه از حرفش شماری

ز کار عشق آن ماه دو هفته

ز سلطان باز پرسد رفته رفته

ز خاصانش یکی دلداده از دست

پی تقدیم این خدمت کمر بست

نخستین کرد سلطان را دعائی

دعای با تظلم آشنائی

براهت بخت یار و چرخ یاور

بدستت گاه تیغ و گاه ساغر

ز جور دهر جانت در امان باد

دلت بازیردستان مهربان باد

باین گفتار چون شر را دعا کرد

زمین بوسید و عرض مدعا کرد

که شاها در جهانت هست نامی

چه می خواهی تو از عشق غلامی

غلامی را کجا آن قدر و مقدار

که باشد چون تو شاهی را سزاوار

بسا می بینمت از خویش غافل

نمی سوزد چرا بر دولتت دل

خردمندی زدی دوشینه فالی

همانا اخترت دارد وبالی

بجز حرف ایازت بر زبان نیست

سخن از آنچه باید در میان نیست

دریغا بخت شه را خواب برده ست

که پنداری جهان را آب برده ست

دریغا بخت سلطان خفته تا چند

ازین غم خاطرش آشفته تا چند

ازو سلطان چو این پیغام بشنید

چو این پیغام را هر شام بشنید

بسی گردید گریان و همی گفت

میان گریه خندان و همی گفت

دریغا کار ما را با دل افتاد

بدل افتاد کار و مشکل افتاد

دل محمود در دست ایازست

که کار دل همه عجز و نیازست

مبادا از دلم پرسی که چونست

که چون کاوش کنی دریای خونست

نمی دانم دلم را این چه حالست

که غمناکست و در عین وصالست

دلم دردا بحال مشکلم سوخت

که آتش نیست پیدا و دلم سوخت

بگو تا کی خرابم داری ای دل

قرین اضطرابم داری ای دل

شبانم تیره و خواب مرا نه

لبانم تشنه وآبی مرا نه

بخون گشته دلم رحمی که وقتست

بکار مشکلم رحمی، که وقتست

ولی با آن صنم عشقم هوس نیست

که می دانم هوس را عاقبت چیست

بغیر از عشق پاکم نیست منظور

که چشم من مباد از روی او دور

ز خاک اوست پنداری گل من

مبادا خالی از یادش دل من

مرا زنهار نشماری هوسناک

که دست ماست چون دامان او پاک

بود اما چو مهرش پرتوافکن

بغمازان شود این راز روشن

که نه از بادحسنش شدم مست

دلم رفت از خرامیدنش از دست

شما را نیست در گوهر فروغی

که پندارید می گویم دروغی

چو شه را جان ازین اندوه بگداخت

بعزم دشت روزی خیمه افراخت

شکار افکن پی سیری و گشتی

همی رفتند از دشتی بدشتی

همه چون دامن صحرا گرفتند

بمستی نشئه از صهبا گرفتند

ز نزدیکان شد گفتا جوانی

که می آید به چشمم کاروانی

بگفتا شه غلامان را که پویند

ز حال کاروانی باز جویند

کزین آمد شدن، مقصودشان چیست

ازین منزل بریدن سودشان چیست

پس از رفتن چو یک یک بازگشتند

بخاصان دگر دمساز گشتند

بشه گفتند ایشان کاروانند

که در اندیشه سود وزیانند

بما از آنچه باید باز گفتند

نپنداریم رازی را نهفتند

گرفتیم آنچه می بایست در گوش

دریغا گشت از خاطر فراموش

پس آنگه گفت سلطان کای ظریفان

که با شاهید دیرینه حریفان

همه تیغ زبان بر من کشیدید

چگویم زانچه گفتید و شنیدید

خبر گیرید ایاز اینجاست یا نه

شکار افکن سوی صحراست یا نه

بگفتندش که اینجا حاضرست او

پی خدمتگزاری ناظرست او

بگفتا پس ایاز نکته دان را

ایاز نکته دان خوش بیان را

که رو تا کاروان و حالشان پرس

زکار و بار نیکوفالشان پرس

بگو از آنچه باید گفت و گو کرد

بجو از آنچه باید جستجو کرد

ایاز کاردان بس شادمان شد

زمین بوسید و سوی کاروان شد

چو شد آنجا با کرامش فزودند

به میر کاروانش ره نمودند

بشارت داد میرکاروان را

نوازش کرد دیگر رهروان را

خبر پرسید از آغاز و انجام

نخستین آنکه از مصرید یا شام

چه می پوئید و با که کار دارید

چه می جوئید و چه دربار دارید

چو از این سرزمین بندید محمل

کدامین شهر را سازید منزل

بگفتندش که ما از شهر چینیم

زشهر چین و از آن سرزمینیم

متاع ما متاعی نیست لایق

که باشد طبع شاهان را موافق

زمصر و شام ما را آگهی نیست

متاع ما بجز دست تهی نیست

ازین جنبش اگر گیریم آرام

بجز ایزد که می داند سرانجام

چو از این سرزمین رحلت نمائیم

خدا داند کجا محمل گشائیم

غرض از آنچه باید باز پرسید

خبر زآغاز و از انجام پرسید

چو شد کاروان و شاد برگشت

خرابی رفته بود آباد برگشت

بگفتی آنچه باشد گفتنی بود

بسفتی هر گهر کو سفتنی بود

پس آنگه شه در آوردش در آغوش

هزارش بوسه دادی بر لب نوش

بگفت او را که بدخواهت خجل باد

تو گر خون مرا ریزی بحل باد

ایاز، آن خسروی کش من غلامم

به عشق او برآید کاش نامم

کزین پس چون زمن دستان نگارند

یکی از عشقبازانم شمارند

ساقی نامه

بیا ساقی دلم آشفته تست

درین میخانه گفته گفته تست

بده جامی که بس حالم خرابست

دل اندوهناکم در عذابست

طبیبا چون ترا طی شد جوانی

گذشت ایام عیش وکامرانی

کنون اندیشه کن وقتست وقتست

خموشی پیشه کن وقتست وقتست

بکنج بی کسی رو با دل خوش

که کنج بی کسی جائیست دلکش

بسا محفل بسا مجلس که دیدی

بسا کز جام عشرت می کشیدی

کناری رو چو تیرت از کمان جست

خجل منشین شکارت چون شد از دست

گریزان شو زمشت جاهلی چند

بده دستی بدست کاهلی چند

که شاید عاقبت کامت برآید

میان کاملان نامت برآید

زتنهائی دلت آشفته تا کی

رفیقان رفته و تو خفته تا کی

درین وادی مکن خوابی و برخیز

ازین چشمه بکش آبی و برخیز

اگر گردی چو اختر گرد آفاق

شوی تا بر سر این نیلوفری طاق

درون پرده راه جستجو نیست

همه اسرار و اذن گفتگو نیست

بود اسرار پنهانت شود حل

برآئی چون برین خاکستری تل

خداوندا «طبیب » منفعل را

اسیر خاکدان آب و گل را

از این زندان غم آزادیش بخش

درین ویران ره آبادیش بخش

منم چون لاله در هامون نشسته

بخاک افتاده و در خون نشسته

به بخت خود چو مجنون مانده در جنگ

نشسته تا کمر چون کوه در سنگ

نمی بینم درین صحرای اندوه

هم آوازی که با ما خاست جز کوه

ولی او هم هم آوازی چه داند

جمادی رسم دمسازی چه داند

مفردات

شمارهٔ ۱ : به غیر از وصل نبود چاره‌ای هجر عزیزان را

شمارهٔ ۲ : شکاف سینه رهبر شد به دل غم‌های عالم را

شمارهٔ ۳ : رخ مپوش از من سرت گردم که چون شمع سحر

شمارهٔ ۴ : مردم از هجر و همان در پی آزار منست

شمارهٔ ۵ : بنگر که یار خاطر ما شاد می‌کند

شمارهٔ ۶ : تو که خفته‌ای به راحت دل تو خبر ندارد

شمارهٔ ۷ : دلبر آن به که به آزار دلم شاد کند

شمارهٔ ۸ : در لجه‌ای که هیچ نشان از کران نبود

شمارهٔ ۹ : نگفتم غنچه دل هرگزم خندان نخواهد شد

شمارهٔ ۱۰ : به این ذوق گرفتاری که من دارم زهی حسرت

شمارهٔ ۱۱ : گر سلیمان بگذارد به سرم افسر خویش

شمارهٔ ۱۲ : می‌چکدم ز دیده خون وعده وصل یار کو؟

شمارهٔ ۱۳ : چیست مرا نام، سگ کوی تو

شمارهٔ ۱۴ : چشم یک شهر شد از سوختن ما روشن

شمارهٔ ۱۵ : فریاد که غیرت نگذارد که چو فرهاد

شمارهٔ ۱۶ : سر قاتلی بنازم که ز کثرت ملایک

شمارهٔ ۱۷ : آمد سپه بهار و شد لشکر دی

شمارهٔ ۱

به غیر از وصل نبود چاره‌ای هجر عزیزان را

که چشم از توتیا روشن نگردد پیر کنعان را

شمارهٔ ۲

شکاف سینه رهبر شد به دل غم‌های عالم را

تواند جاده خضر راه گردد کاروانی را

شمارهٔ ۳

رخ مپوش از من سرت گردم که چون شمع سحر

در بساط چشم حیرانم نگاهی بیش نیست

شمارهٔ ۴

مردم از هجر و همان در پی آزار منست

که درین شهر به بی‌رحمی دلدار منست؟

شمارهٔ ۵

بنگر که یار خاطر ما شاد می‌کند

با غیر هم‌نشین و مرا یاد می‌کند

شمارهٔ ۶

تو که خفته‌ای به راحت دل تو خبر ندارد

که شب دراز هجران ز قفا سحر ندارد

شمارهٔ ۷

دلبر آن به که به آزار دلم شاد کند

کعبه ویران کند و بتکده آباد کند

شمارهٔ ۸

در لجه‌ای که هیچ نشان از کران نبود

در گل نشست کشتی ما و گران نبود

شمارهٔ ۹

نگفتم غنچه دل هرگزم خندان نخواهد شد

گلی کافسرد اگر خندان شود چندان نخواهد شد

شمارهٔ ۱۰

به این ذوق گرفتاری که من دارم زهی حسرت

که صیاد از کمین رفت و نیفتادیم در دامش

شمارهٔ ۱۱

گر سلیمان بگذارد به سرم افسر خویش

کو دماغی که برآرم ز گریبان سر خویش

شمارهٔ ۱۲

می‌چکدم ز دیده خون وعده وصل یار کو؟

می‌تپدم به سینه دل طاقت انتظار کو؟

شمارهٔ ۱۳

چیست مرا نام، سگ کوی تو

طوق من از حلقه گیسوی تو

شمارهٔ ۱۴

چشم یک شهر شد از سوختن ما روشن

سرمه را قدر شکستیم ز خاکستر خویش

شمارهٔ ۱۵

فریاد که غیرت نگذارد که چو فرهاد

از بهر تسلی بتی از سنگ برآریم

شمارهٔ ۱۶

سر قاتلی بنازم که ز کثرت ملایک

به جنازهٔ شهیدش نتوان نماز کردن

شمارهٔ ۱۷

آمد سپه بهار و شد لشکر دی

بر شاخ نگر شکوفه چون افسر کی

دیوان اشعار

غزلیات

قصاید

قطعات

رباعیات

مثنوی

مفردات

طبیب اصفهانی

دیوان اشعار