معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ واعظ قزوینی

میرزا محمد رفیع ملقب به رفیع‌الدین مشهور به واعظ قزوینی (زادهٔ ۱۰۲۷ هجری قمری در قزوین، درگذشتهٔ ۱۰۹۰ هجری قمری در قزوین) فقیه و ادیب ایرانی است که به لحاظ شهرتش در وعظ و خطابه به واعظ قزوینی مشهور شد و همین تخلص را در اشعارش برگزید. وی علاوه بر دیوان شعر صاحب آثار دیگری همچون ابواب الجنان، الموعظة و الحملة الحیدریة می‌باشد.

غزلیات

شمارهٔ ۱ : ای نام دلگشای تو عنوان کارها

شمارهٔ ۲ : بر سر خاک دوستان، پا نه و دیده برگشا

شمارهٔ ۳ : تا زنده است دل، نیست لذت پذیر دنیا

شمارهٔ ۴ : تن شود خاک و، همان سودای ما ماند به جا

شمارهٔ ۵ : چون کند سویم نظر، چشم از کجا خواب از کجا

شمارهٔ ۶ : ره عشق است،کام از ترک می گردد روا اینجا

شمارهٔ ۷ : مده بافسر شاهی کلاه ترک و فنا را

شمارهٔ ۸ : الهی نفرت از ما ده، بنوعی اهل دنیا را

شمارهٔ ۹ : ز ناله باز ندارد کسی دل ما را

شمارهٔ ۱۰ : ذوق برهنگی عقل از تن گرفت ما را

شمارهٔ ۱۱ : قوی شد لاغر از گوشمال غم ز بس ما را

شمارهٔ ۱۲ : بس است شمع قناعت چون مسکن ما را

شمارهٔ ۱۳ : پوشیده پرده گر دوست روی سیاه ما را

شمارهٔ ۱۴ : ز لطف دوست کی آید دریدن پرده ما را؟

شمارهٔ ۱۵ : ریش سازد ز نزاکت گل رخسار ترا

شمارهٔ ۱۶ : نتوان به پند کرد نکو بدسرشت را

شمارهٔ ۱۷ : چو دست سائلان نبود گلی دامان وسعت را

شمارهٔ ۱۸ : این قدر طول امل ره میدهی در دل چرا

شمارهٔ ۱۹ : بهار است و از اشکم گل به دامن می‌کند صحرا

شمارهٔ ۲۰ : ز کیفیت بود هر گوشه صد میخانه در صحرا

شمارهٔ ۲۱ : گر کنم تحریر احوال دل ناشاد را

شمارهٔ ۲۲ : شاد از غیرت ندیدم خاطر ناشاد را

شمارهٔ ۲۳ : پی تحصیل آسایش فگندی در بدر خود را

شمارهٔ ۲۴ : نوروز گشت و هر رگ ابری بهار را

شمارهٔ ۲۵ : عینک شود چو شیشه دل عقل پیر را

شمارهٔ ۲۶ : صبح میسازد شب من چشم گوهرپاش را

شمارهٔ ۲۷ : به نرمی می‌توان تسخیر کردن خصم سرکش را

شمارهٔ ۲۸ : زیور تن صحت اعضاست اهل هوش را

شمارهٔ ۲۹ : خواهد گشود عقده دلهای ریش را

شمارهٔ ۳۰ : دل چسان پنهان کند در سینه آه خویش را

شمارهٔ ۳۱ : مدان یک دم روا ای خواجه در دادن توقف را

شمارهٔ ۳۲ : در دیده تاب نیست دگر طفل اشک را

شمارهٔ ۳۳ : گشته از سوز شرر زان سینه گلخن سنگ را

شمارهٔ ۳۴ : بزرگان می کنند از کیسه غیر این تجمل را

شمارهٔ ۳۵ : نیست غیر از خط بطلان دفتر ایام را

شمارهٔ ۳۶ : گل چو او خواهد شود، بنگر خیال خام را؟

شمارهٔ ۳۷ : از بسکه سست گشته تن مبتلا مرا

شمارهٔ ۳۸ : ز پاس آشنایی، بهره نبود خلق عالم را

شمارهٔ ۳۹ : اگر نه، از گل محنت سرشته اند مرا؟

شمارهٔ ۴۰ : در نظر دایم گرآن زلف دو تا باید مرا

شمارهٔ ۴۱ : زان لعل لب سخن شده رنگین ز بس مرا

شمارهٔ ۴۲ : نیست غیر از وصل آبی آتش جوش مرا

شمارهٔ ۴۳ : دولتی نیست به از تیغ تو بیباک مرا

شمارهٔ ۴۴ : چو وصف لعل تو شیرین کند کلام مرا

شمارهٔ ۴۵ : دلخراشی کرد از بس در شب هجران مرا

شمارهٔ ۴۶ : جوهر از تیغ زبان شد،ریخت تا دندان مرا

شمارهٔ ۴۷ : گداخت آتش عشق تو مغز جان مرا

شمارهٔ ۴۸ : نیست غمخوار چو لیلی، دل محزون مرا

شمارهٔ ۴۹ : برده از بس فکر آن شوخ کمان ابرو مرا

شمارهٔ ۵۰ : نبسته جز بدی من، کمر بکینه مرا

شمارهٔ ۵۱ : در میان خلق عالم، کشت تنهایی مرا

شمارهٔ ۵۲ : شد دماغ از سنبل او بسکه سودایی مرا

شمارهٔ ۵۳ : بستیم ز لب، در به رخ آفات زمان را

شمارهٔ ۵۴ : وعده کردی که بگیری به نگاهی جان را

شمارهٔ ۵۵ : غمی در دل کند ماتم سرا صحرا و گلشن را

شمارهٔ ۵۶ : گرفتم در نظر، هر جا شدم، آن قد موزون را

شمارهٔ ۵۷ : اگر در خواب بینم لنگر آن کوه تمکین را

شمارهٔ ۵۸ : اگر لذت شناس درد سازی جان شیرین را

شمارهٔ ۵۹ : بلا نتیجه بود، عیشهای نوشین را

شمارهٔ ۶۰ : به خونریزی همانا داد فرمان چشم جادو را

شمارهٔ ۶۱ : قرب حق جویی؟ رضا جو باش خلق الله را

شمارهٔ ۶۲ : کرد ظاهر از نقاب آن روی گلگون کرده را

شمارهٔ ۶۳ : در وحشت دو کون بجو آن یگانه را

شمارهٔ ۶۴ : دوست می سازد تواضع دشمن دیرینه را

شمارهٔ ۶۵ : گر به رنگش لاله یی باشد به دامن کوه را

شمارهٔ ۶۶ : به پیری، از چه رو می افگنی کار جوانی را

شمارهٔ ۶۷ : زخم کاری، می برازد بر دل پردرد ما

شمارهٔ ۶۸ : عرق ناکرده پاک، از محفل ما شد نگار ما

شمارهٔ ۶۹ : قد خم شد و افتاد جهان از نظر ما

شمارهٔ ۷۰ : سر بزینت کی فرود آرد تن رنجور ما؟

شمارهٔ ۷۱ : منزل کناره کرده، ز راه عبور ما

شمارهٔ ۷۲ : بسکه گردیدند همراهان ما دلگیر ما

شمارهٔ ۷۳ : غیر افغان، برنخیزد نغمه‌ای ز آواز ما

شمارهٔ ۷۴ : هرگه آن گلزار خوبی، یاد می آرد ز ما

شمارهٔ ۷۵ : شیشه دلها شکستن، نیست کار سنگ ما

شمارهٔ ۷۶ : بالید از رخ تو دل پر ملال ما

شمارهٔ ۷۷ : خامه بیجا میکند، عرض شکست حال ما

شمارهٔ ۷۸ : شده با نیک و بد آیینه دل خوش گل ما

شمارهٔ ۷۹ : سامان حرف و صوت ندارد بیان ما

شمارهٔ ۸۰ : با عدو، بر خویش پیچیدن بود جولان ما

شمارهٔ ۸۱ : سرکرد وصف خوبی رویت، زبان ما

شمارهٔ ۸۲ : نبود صفت لعل تو، حد سخن ما

شمارهٔ ۸۳ : خاکساری شده سرمایه آسودن ما

شمارهٔ ۸۴ : تنگ از بسکه شد زمانه ما

شمارهٔ ۸۵ : تو صاف باش و، مزن حرف دردنوشی ما

شمارهٔ ۸۶ : در جهان گشته سمر حرف پریشانی ما

شمارهٔ ۸۷ : دلا از خواب بگشا چشم و، سر کن آه و یارب‌ها

شمارهٔ ۸۸ : ای ز آب روی تو شرمنده استغفارها

شمارهٔ ۸۹ : از زبان کلک نقاشان، شنیدم بارها

شمارهٔ ۹۰ : برای نان کشی تا چند از دونان تفوق‌ها

شمارهٔ ۹۱ : تا چند ای ستمگر تاراج مال و جان‌ها؟

شمارهٔ ۹۲ : ز شوق گفتگویش، نیست هوشی در شنیدن‌ها

شمارهٔ ۹۳ : ای بار داده کعبه کویت به راه‌ها

شمارهٔ ۹۴ : با حوادث برنمی‌آیند مال و جاه‌ها

شمارهٔ ۹۵ : تخته آیینه مهر تواند این سینه‌ها

شمارهٔ ۹۶ : بس که سودا آورد بازار و شهر و خانه‌ها

شمارهٔ ۹۷ : به پیری آنچنان گردیده‌ام از ناتوانی‌ها

شمارهٔ ۹۸ : ز طوفان خروشم، رعشه پیدا می‌کند دریا

شمارهٔ ۹۹ : اوراق روز و شب همه طی شد به صد شتاب

شمارهٔ ۱۰۰ : خرمی بی غم نمی باشد درین باغ خراب

شمارهٔ ۱۰۱ : پاسبان گنج ایمانی، مرو ای دل به خواب

شمارهٔ ۱۰۲ : چه پیش خلق گشایی دهان برای طلب؟

شمارهٔ ۱۰۳ : توان پرید بر اوج شرف ببال ادب

شمارهٔ ۱۰۴ : غنچه‌ای، باشد خموشی از گلستان ادب

شمارهٔ ۱۰۵ : برخاست چون شباب و، بجایش نشست شیب

شمارهٔ ۱۰۶ : در عهد ماست بسکه دل شادمان غریب

شمارهٔ ۱۰۷ : یک نظر غافل نمیگردند از پاس حیات

شمارهٔ ۱۰۸ : رفت عهد شباب و، دندان ریخت

شمارهٔ ۱۰۹ : به پیری و جوانی در طلب، زشتست تقصیرت

شمارهٔ ۱۱۰ : نکهت از زلف کجش سودائی سر در هواست

شمارهٔ ۱۱۱ : در چنگ خصم پاک گهر ایمن از بلاست

شمارهٔ ۱۱۲ : با نازکی حسن تو، کی تاب حجاب است

شمارهٔ ۱۱۳ : ز روزگار وفا خواهی؟ از تو این عجب است

شمارهٔ ۱۱۴ : اگر نه دیده بینایی تو معیوب است

شمارهٔ ۱۱۵ : دور از تو، همدمم غم و اندوه و محنت است

شمارهٔ ۱۱۶ : عالمی چون شهر کوران از غبار کثرت است

شمارهٔ ۱۱۷ : جمشید کو؟ سکندر گیتی ستان کجاست؟

شمارهٔ ۱۱۸ : درا بخاطرم ای خرمی، که جا اینجاست

شمارهٔ ۱۱۹ : دماغ اهل فنا، از مکاره آزاد است

شمارهٔ ۱۲۰ : کجا عاقل بهستی دل نهاده است

شمارهٔ ۱۲۱ : سر سبزی دل، به زهر درد است

شمارهٔ ۱۲۲ : زان لبم، چاره یک شکر خند است

شمارهٔ ۱۲۳ : هر قدر نیکی بود پوشیده تر، نیکوتر است

شمارهٔ ۱۲۴ : کدخدایی یک قلم، رنج و غم و دردسر است

شمارهٔ ۱۲۵ : رفت پیری چو ز حد، مرگ گوارنده تر است

شمارهٔ ۱۲۶ : بر عدو پشت نکردن سپر است

شمارهٔ ۱۲۷ : دل با توکلست، گرم کیسه بی زر است

شمارهٔ ۱۲۸ : از بهر دو نان، منت دونان چه ضرور است

شمارهٔ ۱۲۹ : مرد خدا که پیشت، پامال چون حصیر است

شمارهٔ ۱۳۰ : نه همین صبح از غمم پیر است

شمارهٔ ۱۳۱ : نه شوق منصب هندم، نه ذوق جاگیر است

شمارهٔ ۱۳۲ : سجده پیش هر بتی کفر است،یک جانان بس است

شمارهٔ ۱۳۳ : دگر بجای رخ ساده، لوح ساده بس است

شمارهٔ ۱۳۴ : باز امشب ناوک آن غمزه بر ما پرکش است

شمارهٔ ۱۳۵ : رفیق راه طلب، راه را رفیق خوش است

شمارهٔ ۱۳۶ : برد ز مجلس ما فیض آنکه خاموش است

شمارهٔ ۱۳۷ : تلاش برتری از حد، خلاف فرهنگ است

شمارهٔ ۱۳۸ : در دلت آن نه رشته امل است

شمارهٔ ۱۳۹ : گردباد از خودنمایی، روز وشب پا درگلست

شمارهٔ ۱۴۰ : روزگار جامه دیبا و فرش مخمل است

شمارهٔ ۱۴۱ : صفای چهره گلگون او سراب دل است

شمارهٔ ۱۴۲ : تا عکس گل روی تو در چشم تر ماست

شمارهٔ ۱۴۳ : فکر زلفش، در ره دیوانگی شبگیر ماست

شمارهٔ ۱۴۴ : با گدا خلق کن، دست سخایی درم است

شمارهٔ ۱۴۵ : هست خفت گرمی یاران بهر کو آدم است

شمارهٔ ۱۴۶ : بهار گلشن آن روی چون سمن، شرم است

شمارهٔ ۱۴۷ : خانه بردوشیم ما، کنج وطن کی جای ماست؟

شمارهٔ ۱۴۸ : زکام اینکه فرو ریزدم، نه دندان است

شمارهٔ ۱۴۹ : ز اهل جود، چه منت؟ دهنده یزدان است

شمارهٔ ۱۵۰ : این درهم و دینار، که چشم تو بر آن است

شمارهٔ ۱۵۱ : غازه را آتش از آن چهره دگر در جان است

شمارهٔ ۱۵۲ : قالیت، گرنه کار کرمان است

شمارهٔ ۱۵۳ : بهار ما، نفس سرد و، چشم گریان است

شمارهٔ ۱۵۴ : بی فکر تو، ناپاک دل از لوث جهان است

شمارهٔ ۱۵۵ : آه، شمعی ز شبستان سحرخیزان است

شمارهٔ ۱۵۶ : در ره حق، گام اول ترک هستی دادن است

شمارهٔ ۱۵۷ : سرگشتگی نصیب دل خسته من است

شمارهٔ ۱۵۸ : فکر آن موی میانم، بس که در کاهیدن است

شمارهٔ ۱۵۹ : از خواجه ضبط و، مال ز فرزند یا زن است

شمارهٔ ۱۶۰ : بعد مردن، نشان ما سخن است

شمارهٔ ۱۶۱ : مایه عزت، ز مردم روی پنهان کردن است

شمارهٔ ۱۶۲ : پیری رسید و، قامت از آن در خمیدن است

شمارهٔ ۱۶۳ : می‌دود هرسو سخن، صاحب‌سخن گر ساکن است

شمارهٔ ۱۶۴ : عشق معشوقیست کوی او دل تنگ من است

شمارهٔ ۱۶۵ : کوه کن از طرفی، وز طرفی مجنون است

شمارهٔ ۱۶۶ : دل تو آهن و رو سنگ و خواب سنگین است

شمارهٔ ۱۶۷ : در طریق زندگانی هر قدم چندین گو است

شمارهٔ ۱۶۸ : طرف از شکستگان جهان کس نبسته است

شمارهٔ ۱۶۹ : چون دو ابروی سیاهت که به هم پیوسته است

شمارهٔ ۱۷۰ : خود هیچ و، نقاب از خط شبرنگ گرفته است

شمارهٔ ۱۷۱ : لوح دنیا از خط مهر و محبت ساده است

شمارهٔ ۱۷۲ : جانشین سفره، اکنون قالی کرمان شده است

شمارهٔ ۱۷۳ : مرد روشندل، ز نقص خویشتن شرمنده است

شمارهٔ ۱۷۴ : مایه جمعیت خاطر، نه سامان بوده است

شمارهٔ ۱۷۵ : بسکه ضعفم از نگاه او بخود بالیده است

شمارهٔ ۱۷۶ : خود کوه لنگری و، دلت سنگ خاره است

شمارهٔ ۱۷۷ : پیری رسید و، از همه وقت کناره است

شمارهٔ ۱۷۸ : بربند میان، وقت کنارت ز میان‌هاست

شمارهٔ ۱۷۹ : دو رنگی، شیوه اهل زمانه است

شمارهٔ ۱۸۰ : تا کی غم معاش خورم؟ وقت بندگی است

شمارهٔ ۱۸۱ : چو خیزی از سر شهرت سریر سلطانی است

شمارهٔ ۱۸۲ : دیدم ملک و مال جهان را، ندیدنی است

شمارهٔ ۱۸۳ : زآن شوخ دید تا دل ناسور پشت دست

شمارهٔ ۱۸۴ : ز بسکه قوت جذب نگاه با آن روست

شمارهٔ ۱۸۵ : درها همه بسته است، گشاده است در دوست

شمارهٔ ۱۸۶ : خاطرت چون رم کند از هر دو عالم،رام اوست

شمارهٔ ۱۸۷ : واعظ دل شده هرجا که بود بنده اوست

شمارهٔ ۱۸۸ : گفتمش: آن آتش است؟ گفت که: نی،روست روست!

شمارهٔ ۱۸۹ : چشم بگشا سرو آزادم، ببین احوال چیست؟

شمارهٔ ۱۹۰ : درد رنجوران تو، درمان چه می‌داند که چیست؟

شمارهٔ ۱۹۱ : در پای دلت هر غم بی فایده بندیست

شمارهٔ ۱۹۲ : سوی قبرستان گذاری کن، که خوش بوم و بریست

شمارهٔ ۱۹۳ : رم کن از الفت، که تنهایی عجب یار خوشیست

شمارهٔ ۱۹۴ : آنکه هرلحظه نمرد از غم رویت، چون زیست؟

شمارهٔ ۱۹۵ : آید چو مرگ هستی پیر و جوان یکیست

شمارهٔ ۱۹۶ : خرام ناز تو، معمار شهر ویرانیست

شمارهٔ ۱۹۷ : در چهره بی شرم، نشانی ز صفا نیست

شمارهٔ ۱۹۸ : فکر سامان جهان، کار من رنجور نیست

شمارهٔ ۱۹۹ : کریم اوست که منت در آب و نانش نیست

شمارهٔ ۲۰۰ : درد ما از پختگی، زحمت ده هر گوش نیست

شمارهٔ ۲۰۱ : عیش گیتی باد تند پر غباری بیش نیست

شمارهٔ ۲۰۲ : دمی بشمع کرامت، چو تندی خو نیست

شمارهٔ ۲۰۳ : خاطر بلهوس او چه وفا خواهد داشت

شمارهٔ ۲۰۴ : خوشا سراب که، پا از عدم برون نگذاشت

شمارهٔ ۲۰۵ : در طریق بندگی از خویش میباید گذشت

شمارهٔ ۲۰۶ : شب ز دردم، جمله دریا حق گذشت

شمارهٔ ۲۰۷ : خامه از برگشته بختی تا به آن دلبر نوشت

شمارهٔ ۲۰۸ : سوی یار از همه پرداخته میباید رفت

شمارهٔ ۲۰۹ : گریه خونین ترا از ناله های ما گرفت

شمارهٔ ۲۱۰ : مفت آیین سخا را کی توان دامن گرفت؟

شمارهٔ ۲۱۱ : در چشم شناسای ره و رسم امانت

شمارهٔ ۲۱۲ : به غیر معنی رنگین، مجو ز ما میراث

شمارهٔ ۲۱۳ : واعظ مکن نصیحت خود صرف ما عبث

شمارهٔ ۲۱۴ : زندگی شد همه نابود، پی بود عبث

شمارهٔ ۲۱۵ : بآب سبزه، به جان تن، بود چه سان محتاج؟

شمارهٔ ۲۱۶ : عقل اگر داری مکن هرگز تمنا تخت و تاج

شمارهٔ ۲۱۷ : رنگ سرخ آدمی را میکند زرد احتیاج

شمارهٔ ۲۱۸ : ای خواجه بخیل که هرگز ندیده است

شمارهٔ ۲۱۹ : گر کنی زشت، ز پند من دلریش مرنج

شمارهٔ ۲۲۰ : دیو خویان راست، باهم روز شب دیوان پوچ

شمارهٔ ۲۲۱ : چندین بزینت بدن ای خودنما مپیچ

شمارهٔ ۲۲۲ : فصل شباب رفت و، نیامد بکار هیچ

شمارهٔ ۲۲۳ : دل واکن هر پیر و جوانست دم صبح

شمارهٔ ۲۲۴ : بشکفان چون غنچه، چشم از خواب در بستان صبح

شمارهٔ ۲۲۵ : نه من نمیروم آن شوخ را ببر گستاخ

شمارهٔ ۲۲۶ : پرید رنگ من، از می چو گشت جانان سرخ

شمارهٔ ۲۲۷ : نیست از بد گوهران، نرمی کم از دشنام تلخ

شمارهٔ ۲۲۸ : سخن تا پخته نبود کی پسند خاص و عام افتد؟

شمارهٔ ۲۲۹ : ز گلشن چون براه آن سرو قد لاله رو افتد

شمارهٔ ۲۳۰ : به دل اندیشه جانانم از شوکت نمی‌گنجد

شمارهٔ ۲۳۱ : عرق بر خویش چون از تاب آن گلبرگ تر پیچد

شمارهٔ ۲۳۲ : فضای دل خلاص از خار خار غم کجا گردد؟

شمارهٔ ۲۳۳ : بکش تیغ ای ستمگر تا جهانی جان به کف گردد

شمارهٔ ۲۳۴ : ز پرگویی زبان کس را وبال دین و جان گردد

شمارهٔ ۲۳۵ : آزاده بهمراهی کس بند نگردد

شمارهٔ ۲۳۶ : ز یاران رنجش هم، مانع دیدار می‌گردد

شمارهٔ ۲۳۷ : چگونه سوی تن از شرم باز میگردد

شمارهٔ ۲۳۸ : زبان حال عاشق، آن زمان غمّاز می‌گردد

شمارهٔ ۲۳۹ : کی از اسباب نیکی بدگهر فرخنده می‌گردد

شمارهٔ ۲۴۰ : چشم دل منعم سیر، ز اسباب نمیگردد

شمارهٔ ۲۴۱ : دل منعم، ملول از گفتگوی زر نمی‌گردد

شمارهٔ ۲۴۲ : میان خلق، با خلق آشنا کامل نمی‌گردد

شمارهٔ ۲۴۳ : کدام روز آن، نگار بدخو، بجنگ دلها، کمر نبندد

شمارهٔ ۲۴۴ : هرکس به سخا زنده بود، مرگ ندارد

شمارهٔ ۲۴۵ : چون بهله بصید دلم آن مست برآرد

شمارهٔ ۲۴۶ : بسرمه نرگس او الفت دگر دارد

شمارهٔ ۲۴۷ : گرچه درد دل ما شرح و بیانی دارد

شمارهٔ ۲۴۸ : تاب رخش، ماه و آفتاب ندارد

شمارهٔ ۲۴۹ : فضای خاطرم از غم از آن غبار ندارد

شمارهٔ ۲۵۰ : آغاز محبت دگر انجام ندارد

شمارهٔ ۲۵۱ : بگو به شرم، ز چشمم ترا نگاه ندارد

شمارهٔ ۲۵۲ : جهان خاک کَرَم‌خیزی ندارد

شمارهٔ ۲۵۳ : بی غم عالم، دمی بر اهل دولت نگذرد

شمارهٔ ۲۵۴ : ز ما به خشم جهان دو رنگ می‌گذرد

شمارهٔ ۲۵۵ : نتوانست ز بس ضعف بدندان جا کرد

شمارهٔ ۲۵۶ : آتش حسنش، کمان عشق را طیار کرد

شمارهٔ ۲۵۷ : چشم شوخم در رخ او خیرگی بسیار کرد

شمارهٔ ۲۵۸ : زهر مرگ دوستان در مغزم از بس کار کرد

شمارهٔ ۲۵۹ : ای که زینت طلبی جسم ترا لاغر کرد

شمارهٔ ۲۶۰ : صرصر آهم چراغ روز را خاموش کرد

شمارهٔ ۲۶۱ : گلی تو، گل! نظر اما نمیتوانم کرد

شمارهٔ ۲۶۲ : حبذا زور جنون، مغلوب زنجیرم نکرد

شمارهٔ ۲۶۳ : پیری در خواهش بدل ریش برآورد

شمارهٔ ۲۶۴ : نخل امیدت به بار آه سحر می‌آورد

شمارهٔ ۲۶۵ : بی‌نیازی ساقی از مینا برون می‌آورد

شمارهٔ ۲۶۶ : در هر سخن، سخنور صد تاب میخورد

شمارهٔ ۲۶۷ : میان عشق و ننگ و نام، الفت درنمی‌گیرد

شمارهٔ ۲۶۸ : به درویشان فسون جاه و دولت درنمی‌گیرد

شمارهٔ ۲۶۹ : میرود فکر جهانم، که ز کار اندازد

شمارهٔ ۲۷۰ : چو حرف دانه خالش، قلم مذکور می‌سازد

شمارهٔ ۲۷۱ : مرا ذکر تو با این کهنگی‌ها تازه می‌سازد

شمارهٔ ۲۷۲ : نه کوه آن سرین تنها برآن موی کمر لرزد

شمارهٔ ۲۷۳ : با دل خسته، چو بیرحمی او بستیزد

شمارهٔ ۲۷۴ : دشمن چو ریزشی دید، زو شور و شر نخیزد

شمارهٔ ۲۷۵ : دلخوردنی ز مال، به اهل غنا رسد

شمارهٔ ۲۷۶ : مرد از راه شکست خود به عزت می‌رسد

شمارهٔ ۲۷۷ : از جگر خوناب اشکم خوش به سامان می‌رسد

شمارهٔ ۲۷۸ : به جبهه چین ز غم روزیت خطا باشد

شمارهٔ ۲۷۹ : ز بی برگان دل روشن ضمیران باصفا باشد

شمارهٔ ۲۸۰ : ز دستبرد حوادث گرت خبر باشد

شمارهٔ ۲۸۱ : بشوق آن گل عارض، مرا با خار خوش باشد

شمارهٔ ۲۸۲ : نه جوهر کسب ملک و مال اسباب جهان باشد

شمارهٔ ۲۸۳ : پردگی نیست عطا، گر همه پنهان باشد

شمارهٔ ۲۸۴ : الهی تا جهان باشد، شه ما کامران باشد

شمارهٔ ۲۸۵ : همین توقعم از تنگ آن دهن باشد

شمارهٔ ۲۸۶ : ز پیری، چون مرا قد همچو شمع سرنگون باشد

شمارهٔ ۲۸۷ : بریدن از جهان، سرمایه ارزندگی باشد

شمارهٔ ۲۸۸ : ما را ز آشنایان، غیر از جفا نباشد

شمارهٔ ۲۸۹ : آن را که به دل هیچ به جز یار نباشد

شمارهٔ ۲۹۰ : شوری اگر بسر هست، دستار گو نباشد

شمارهٔ ۲۹۱ : با دست او چو رنگ حنا دستیار شد

شمارهٔ ۲۹۲ : گره در ابروان، از گرمی خویش چو اخگر شد

شمارهٔ ۲۹۳ : صحرا ز باد دستی آهم فقیر شد

شمارهٔ ۲۹۴ : همچنان کز آب سرو بوستان قد می‌کشد

شمارهٔ ۲۹۵ : زحمت ایام، راحت‌جو فزون‌تر می‌کشد

شمارهٔ ۲۹۶ : پیری آمد بر تنم هر موی خنجر می‌کشد

شمارهٔ ۲۹۷ : سراپای وجودم، بسکه گم در عشق جانان شد

شمارهٔ ۲۹۸ : به خود دم تا فرو بردم، سخن شد

شمارهٔ ۲۹۹ : آنکه خود را سبب هستی ما میداند

شمارهٔ ۳۰۰ : مرا از نعمت دیدار، دل سیری نمی‌داند

شمارهٔ ۳۰۱ : بسکه کاهیدم ز غم، با خرده جان تن نماند

شمارهٔ ۳۰۲ : یار در نکته سرایی نه ز کس میماند

شمارهٔ ۳۰۳ : آنانکه از شراب تو مدهوش گشته اند

شمارهٔ ۳۰۴ : هر گه آن مه، رخ بنماید از پی دفع گزند

شمارهٔ ۳۰۵ : تن بمحنت ده، اگر خواهی که گردی سربلند

شمارهٔ ۳۰۶ : با همه زشتی، بدام عشق خویشی پای بند

شمارهٔ ۳۰۷ : می پرستان چهره ها از تاب می افروختند

شمارهٔ ۳۰۸ : اهل دنیا، بسکه در دل حسرت زر داشتند

شمارهٔ ۳۰۹ : حرفی اگر بعاشق بیتاب میزند

شمارهٔ ۳۱۰ : عارف اگرچه بی‌غم دل دم نمی‌زند

شمارهٔ ۳۱۱ : این حریفان که گهی زاهد و گه اوباشند

شمارهٔ ۳۱۲ : فرداست اینکه زمره شاهنشهان کشند

شمارهٔ ۳۱۳ : یاران ز خودستایی، پیوسته در خروشند

شمارهٔ ۳۱۴ : ز بس نگار من از خویش هم حجاب کند

شمارهٔ ۳۱۵ : حلقه بر هر دری این زمزمه را ساز کند

شمارهٔ ۳۱۶ : چون به محفل رخ فرو زد، رنگ صهبا بشکند

شمارهٔ ۳۱۷ : از سعی تیشه، چون دل فرهاد نشکند؟

شمارهٔ ۳۱۸ : تند خویی مرد را بیقدر در عالم کند

شمارهٔ ۳۱۹ : نوبهار آمد، خردگو فکر زنجیرم کند

شمارهٔ ۳۲۰ : غنچه سالی خون خورد، تا چهره‌ای گلگون کند

شمارهٔ ۳۲۱ : آشنایی بتو عیب است که بیگانه کند!

شمارهٔ ۳۲۲ : هست سالک با خدا، گر کار دنیا می‌کند

شمارهٔ ۳۲۳ : گفت‌و‌گوی آن دهن، اندیشه بی‌جا می‌کند

شمارهٔ ۳۲۴ : فارغ از خود هر که میگردد، فراغت میکند

شمارهٔ ۳۲۵ : زآن چشم، دل به یک دو نظر صلح میکند

شمارهٔ ۳۲۶ : امروز کس کجا ز سخن یاد میکند؟

شمارهٔ ۳۲۷ : کی دگر دیوانه ما با قبا سر می‌کند؟

شمارهٔ ۳۲۸ : می‌شود جان تازه، چون دوری ازین تن می‌کند

شمارهٔ ۳۲۹ : پیش تو شکوه عزم تظلم نمیکند

شمارهٔ ۳۳۰ : در زبان خبطی سخن را از بها می افگند

شمارهٔ ۳۳۱ : خوبان بغازه چون رخ خود لاله گون کنند

شمارهٔ ۳۳۲ : نیست دندان آنکه پیران از دهان می افگنند

شمارهٔ ۳۳۳ : دردمندان، بسکه رم از خودنمایی میکنند

شمارهٔ ۳۳۴ : گردید حرص افزون، آن را که مال افزود

شمارهٔ ۳۳۵ : سخن سیم و زر و خانه و اسباب بود

شمارهٔ ۳۳۶ : مهر و کین از بهر حق، در خلق عالم کم بود

شمارهٔ ۳۳۷ : بر ما سخن سرد عزیزان نه گران بود

شمارهٔ ۳۳۸ : آنچه از آه ستمکش، بستم کیش رود

شمارهٔ ۳۳۹ : همچنان کز خطش آن خال نهان پیدا شود

شمارهٔ ۳۴۰ : کی دلت خوشحال با اندیشه دنیا شود؟!

شمارهٔ ۳۴۱ : تا نسازی با جفا، کی مشکلت آسان شود؟

شمارهٔ ۳۴۲ : قد چون خمید، جمله حواست زبون شود

شمارهٔ ۳۴۳ : چو شرح حال شهیدان او رساله شود

شمارهٔ ۳۴۴ : بدگهر، نیک بدینار و بدرهم نشود

شمارهٔ ۳۴۵ : رویش چو آتشین ز می ناب می‌شود

شمارهٔ ۳۴۶ : چون بلند افتاد همت، تخت عزت می‌شود

شمارهٔ ۳۴۷ : از ضعیفی، ناله‌ام حاجت‌رواتر می‌شود

شمارهٔ ۳۴۸ : گر چنین بر ما کمان ناز پرکش می‌شود

شمارهٔ ۳۴۹ : ریخت چون دندان، مدار جسم مشکل می‌شود

شمارهٔ ۳۵۰ : سنبل از تاب خم موی تو، درهم می‌شود

شمارهٔ ۳۵۱ : با صبوری کارهای مشکل آسان می‌شود

شمارهٔ ۳۵۲ : ای که پرچین جبهه‌ات، از حرف مردن می‌شود

شمارهٔ ۳۵۳ : کارها در آب و خاک فقر وارون می‌شود

شمارهٔ ۳۵۴ : تنها ز لفظ، شعر تو دلبر نمی‌شود

شمارهٔ ۳۵۵ : از چشم تنگ مردم، چشمم عصا نخواهد

شمارهٔ ۳۵۶ : عشق او جان خسته میخواهد

شمارهٔ ۳۵۷ : عجب دانم، از زخم بسمل برآید!

شمارهٔ ۳۵۸ : ز عکست آینه، چون آب در خروش آید

شمارهٔ ۳۵۹ : ز خوی تند، همان تندخو بجان آید

شمارهٔ ۳۶۰ : خرد بگیر سر خود، که یار می‌آید

شمارهٔ ۳۶۱ : ره مقصود طی کردن، نه از تقصیر می‌آید

شمارهٔ ۳۶۲ : خیر باشد، نگهش سخت بتک می‌آید

شمارهٔ ۳۶۳ : دوستان، مژده که ماه رمضان می‌آید

شمارهٔ ۳۶۴ : فریب عام، از هر رند بازاری نمی‌آید

شمارهٔ ۳۶۵ : غم او ساخت دلم تنگ و، هم او بگشاید

شمارهٔ ۳۶۶ : تن نزار من، از چاکهای جامه نماید

شمارهٔ ۳۶۷ : هرگز بجهان کار کجان راست نیاید

شمارهٔ ۳۶۸ : عهد شباب بگذشت، وقت شتاب گردید

شمارهٔ ۳۶۹ : تا هوای سرمه گشتن ز استخوانم سر کشید

شمارهٔ ۳۷۰ : درد تو، کی توان بتن ناتوان کشید؟!

شمارهٔ ۳۷۱ : جز حرف زر و سیم، دلت هیچ نگوید

شمارهٔ ۳۷۲ : از حرص گشته کام جهان پیش ما لذیذ

شمارهٔ ۳۷۳ : گر بود در پیش مهمان، نعمت الوان لذیذ

شمارهٔ ۳۷۴ : دل که باشد نشیمن غم یار

شمارهٔ ۳۷۵ : با چنان وحشت ز شوق رحمت آمرزگار

شمارهٔ ۳۷۶ : گزندگیست، چو خاری که خفت آرد بار

شمارهٔ ۳۷۷ : گوشه گیران را بره درگه سلطان چه کار؟!

شمارهٔ ۳۷۸ : گر نپرسد حالم آن نامهربان غمخوار وار

شمارهٔ ۳۷۹ : روشن همیشه شمع دل از سوز آه دار

شمارهٔ ۳۸۰ : در چشم عقل هرکه بود سر حساب تر

شمارهٔ ۳۸۱ : میکند لطفی، ز بیرحمی بسی خونخوار تر

شمارهٔ ۳۸۲ : مرا گلگشت معنی باشد از سیر چمن خوش‌تر

شمارهٔ ۳۸۳ : خلق می بینند فیض از تنگدستان بیشتر

شمارهٔ ۳۸۴ : میشود زین بندگیها، شرمساری بیشتر

شمارهٔ ۳۸۵ : مست آمد، با جمالی از شفق گلرنگ تر

شمارهٔ ۳۸۶ : کشد کلفت ز دنیا کم، بود هرکس به تمکین تر

شمارهٔ ۳۸۷ : کند پند ملایم در گرانجانان اثر بهتر

شمارهٔ ۳۸۸ : الینده ساغر گل مفلسونک ایاغینه بنزر

شمارهٔ ۳۸۹ : منعم! باهل فقر چه خوانی نوای زر؟

شمارهٔ ۳۹۰ : به از زمانه نداریم شوخ و شنگ دگر

شمارهٔ ۳۹۱ : کلاه ترک به سر نه، بگیر کشور دیگر

شمارهٔ ۳۹۲ : اوزگه عالمده مگر تو کسم غمیندن یاشلر

شمارهٔ ۳۹۳ : پیر چون گشتی، چو طفلان بازی دنیا مخور

شمارهٔ ۳۹۴ : چابقونچی، اگری باخشی مژگان یراقیدور

شمارهٔ ۳۹۵ : گیچدی ئیگید لوق گونی ایندی خم اولماق چاقیدور

شمارهٔ ۳۹۶ : غنچه سان این همه بر خویش مبال از زر و زور

شمارهٔ ۳۹۷ : قد خمید، از دیدن روها، به پشت پا بساز

شمارهٔ ۳۹۸ : گر نباشد بیش ای دل سیم و زر، با کم بساز

شمارهٔ ۳۹۹ : بهار کرد جهان را ز کوه و صحرا سبز

شمارهٔ ۴۰۰ : بر اهل ترک، نکرده است غم جفا هرگز

شمارهٔ ۴۰۱ : دنی نانجاق ترقی ایلسه عالی مکان اولمز

شمارهٔ ۴۰۲ : گر گلسه لطفدین گوزه، اول ماهپاره مز

شمارهٔ ۴۰۳ : یار طفلست و،ره کوچه نجسته است هنوز

شمارهٔ ۴۰۴ : بس است خواب، دگر چشم من ز جا برخیز

شمارهٔ ۴۰۵ : کاروان راه گمنامی نمیخواهد جرس

شمارهٔ ۴۰۶ : باشد بکشت عمر تو برق فنا نفس

شمارهٔ ۴۰۷ : موج دریای محنتی است نفس

شمارهٔ ۴۰۸ : گذشت زندگی و، شد ز دست کار افسوس

شمارهٔ ۴۰۹ : شده است باب در ایام ما ز بس تلبیس

شمارهٔ ۴۱۰ : تا به کی باشدت برای معاش

شمارهٔ ۴۱۱ : درفشان گردد چو دانا، در سخن، خاموش باش

شمارهٔ ۴۱۲ : زردرو چون خوشه، بهر روزی فردا مباش

شمارهٔ ۴۱۳ : در گفتن عیب دگران بسته زبان باش

شمارهٔ ۴۱۴ : چو ابر بر سرمردم تمام احسان باش

شمارهٔ ۴۱۵ : تسخیر ملک فقر کن و، پادشاه باش

شمارهٔ ۴۱۶ : با خلق همنشین و، از ایشان رمیده باش

شمارهٔ ۴۱۷ : شمشاد چیست تا کند آن زلف شانه اش؟!

شمارهٔ ۴۱۸ : وقت نزاع، جان و دل از بهر غارتش

شمارهٔ ۴۱۹ : یارب بفضل خویش، گناهان ما ببخش

شمارهٔ ۴۲۰ : در زمین شوره هر دل که خواندی قابلش

شمارهٔ ۴۲۱ : نگین خاتم دلهاست در دندانش

شمارهٔ ۴۲۲ : گهر بر خویشتن پیچد ز فکر عقد دندانش

شمارهٔ ۴۲۳ : بهشت سفره درویش و، کاسه چو بینش

شمارهٔ ۴۲۴ : نشود عاشق از فغان خاموش

شمارهٔ ۴۲۵ : پیری آمد، نه جوانیست دگر از ما خوش

شمارهٔ ۴۲۶ : دل از خیال دوست، ندادم بفکر خویش

شمارهٔ ۴۲۷ : پادشاه ملک فقرم، بهر حفظ شان خویش

شمارهٔ ۴۲۸ : بود دنیا زنی، طول أملها زلف و گیسویش

شمارهٔ ۴۲۹ : خرامان چون رود بیرون ز گلشن سرو دلجویش

شمارهٔ ۴۳۰ : ای خوشا عزلت، که گردیم از در دلها خلاص

شمارهٔ ۴۳۱ : نبود دعا فلک سیر، الا بپای اخلاص

شمارهٔ ۴۳۲ : غیر از خدنگ مرگ، که آن راست جان غرض

شمارهٔ ۴۳۳ : بر گردنم چنان شده محکم طناب قرض

شمارهٔ ۴۳۴ : عاشقان را ره ندارد، در دل پر غم نشاط

شمارهٔ ۴۳۵ : نیست ای دل محنت آباد جهان، جای نشاط

شمارهٔ ۴۳۶ : به پنج روزه حیاتست اعتبار غلط

شمارهٔ ۴۳۷ : ای مستی شباب، ترا کرده باب وعظ

شمارهٔ ۴۳۸ : باشد بحرف راست چو دایم بنای وعظ

شمارهٔ ۴۳۹ : میکنند از پیریم با هم سر و سامان وداع

شمارهٔ ۴۴۰ : راه اگر خواهی به اقلیم فنا مانند شمع

شمارهٔ ۴۴۱ : نیافته است کسی لذتی ز خوان طمع

شمارهٔ ۴۴۲ : غیر تلخی، طعم دیگر نیست در نان طمع

شمارهٔ ۴۴۳ : کسی ز خلق نباشد، چو خسروان قانع

شمارهٔ ۴۴۴ : از هجوم داغ، در تن نیست دیگر جای داغ

شمارهٔ ۴۴۵ : روشنایی از شب وصل تو اندوزد چراغ

شمارهٔ ۴۴۶ : ماند ز تاب و تب بدل زار من چراغ

شمارهٔ ۴۴۷ : انسان چه بود شرم و، درین نیست تکلف

شمارهٔ ۴۴۸ : میتواند لعل او شد بامی کوثر طرف

شمارهٔ ۴۴۹ : پیری آمد روشنی از چشم گریان رفت حیف!

شمارهٔ ۴۵۰ : عهد شباب رفت و، نشد هیچ کار حیف!

شمارهٔ ۴۵۱ : خانه ها کرده است ویران در جهان بسیار برق

شمارهٔ ۴۵۲ : خواهد نمک خمیر وجودت ز شور عشق

شمارهٔ ۴۵۳ : غیر از می جنون، نرساند دماغ عشق

شمارهٔ ۴۵۴ : نبود این همه گشتن پی دنیا لایق

شمارهٔ ۴۵۵ : نباشدم تن تنها، ز فوج دشمن باک

شمارهٔ ۴۵۶ : از یار بد چه نقص، بخوش طینتان پاک؟

شمارهٔ ۴۵۷ : افزون بود ز عالم دل یاد آن بزرگ

شمارهٔ ۴۵۸ : بگذشت زندگی همه در انتظار مرگ

شمارهٔ ۴۵۹ : من با نگاه عجز و، تو دل سخت تر ز سنگ

شمارهٔ ۴۶۰ : ای کرده پشت بر حق و، رو در قفای مال

شمارهٔ ۴۶۱ : گذشت عمر و، تو در کار کاهلی، کاهل!

شمارهٔ ۴۶۲ : قامتم گردید چون قلاب، از یاد اجل

شمارهٔ ۴۶۳ : ای از عرق جبین تو صبح بهار دل

شمارهٔ ۴۶۴ : چشم پیکانت، نگاهی کرده روزی سوی دل

شمارهٔ ۴۶۵ : بیهوشی دولت را، مردن شمرد عاقل

شمارهٔ ۴۶۶ : کی میکنند جامه جان از جسد قبول

شمارهٔ ۴۶۷ : تا کعبه با خیال تو همدوش رفته ام

شمارهٔ ۴۶۸ : از نهفتن، راز را رسوای عالم کرده ام

شمارهٔ ۴۶۹ : گر شود صبح رخش، مجلس فروز خانه ام

شمارهٔ ۴۷۰ : مژده باد ای دل، که اینک می‌رسد ماه صیام

شمارهٔ ۴۷۱ : یارب ز چرک مال جهان بخش نفرتم

شمارهٔ ۴۷۲ : اگر عاصی، اگر مجرم، اگر بی‌دین، اگر مستم؛

شمارهٔ ۴۷۳ : غبار آسا نسیمی چون وزد، در پای او افتم

شمارهٔ ۴۷۴ : ز شرح اشتیاق دوست، تا حرفی بیان کردم

شمارهٔ ۴۷۵ : از ناز اگر نیایی، خود در خیال مردم

شمارهٔ ۴۷۶ : ز غصه جان نبری، بی حذر ازین مردم!

شمارهٔ ۴۷۷ : نهادم عینک و، ملک عدم را بی خفا دیدم

شمارهٔ ۴۷۸ : ز بس نومیدی، از امیدهای خویشتن دیدم

شمارهٔ ۴۷۹ : چو رنگ خویش، هردم انقلاب ساکنی دارم

شمارهٔ ۴۸۰ : بشکند از ناتوانی استخوان در پیکرم

شمارهٔ ۴۸۱ : چو تار چنگ کند گوشمال غم سازم

شمارهٔ ۴۸۲ : ز غم گر سوختم، نزدیک یار مهوش خویشم

شمارهٔ ۴۸۳ : تا تیغ تو بگذاشته لب بر لب زخمم

شمارهٔ ۴۸۴ : باین افتادگیها، مرد میدان دلیرانم

شمارهٔ ۴۸۵ : سرهنگ مصر گوشه نشینی کنون منم

شمارهٔ ۴۸۶ : ز آن جهان پاک آمدم، آلوده دامن میروم

شمارهٔ ۴۸۷ : در وطن سخت غریبم، سفری میخواهم

شمارهٔ ۴۸۸ : برآ ز خانه، که از خان و مان خویش برآیم

شمارهٔ ۴۸۹ : چهره بگشای، که از شوق بپرواز آیم

شمارهٔ ۴۹۰ : ما ز هر عشرت دنیا بسخن ساخته ایم

شمارهٔ ۴۹۱ : چشم و گوش و عقل و حس رفتند و، ما وامانده ایم

شمارهٔ ۴۹۲ : ما بلبلان خار علایق گزیده ایم

شمارهٔ ۴۹۳ : برکنده از حیات، باندک بهانه ایم

شمارهٔ ۴۹۴ : ضعف پیری آمد و، دست از جهان برداشتیم

شمارهٔ ۴۹۵ : بی رهنما، براه طلب پا گذاشتیم

شمارهٔ ۴۹۶ : ما ز نادانی، ز بس بدبین و بدخواه خودیم

شمارهٔ ۴۹۷ : از بزرگان وحشی و، با خاکساران همدمیم

شمارهٔ ۴۹۸ : برده است از بسکه فکر آن نگار جانیم

شمارهٔ ۴۹۹ : بنشین تا رخت از تاب نظر غازه کنیم

شمارهٔ ۵۰۰ : چون کند پیری ستم، یاد جوانی می‌کنیم

شمارهٔ ۵۰۱ : چنان زشتم، که ترسم چشم رحمت ننگرد سویم

شمارهٔ ۵۰۲ : خود هم ز ظلم خانه خرابند ظالمان

شمارهٔ ۵۰۳ : درست نیست گشودن به خنده لب چندان

شمارهٔ ۵۰۴ : از ما گذشت عمر، بآیین مهوشان

شمارهٔ ۵۰۵ : غم بود غم، شراب درویشان

شمارهٔ ۵۰۶ : پا ز دولت نخورد، ترک سر درویشان

شمارهٔ ۵۰۷ : برگ جوانیت ریخت، برگ نوای طفلان

شمارهٔ ۵۰۸ : ریخت دندان و، گره در بند نان ما همچنان

شمارهٔ ۵۰۹ : در تنم گردید داغش دردمند استخوان

شمارهٔ ۵۱۰ : پیش لطفش میتوان با روسیاهی ساختن

شمارهٔ ۵۱۱ : برگ ریزانست، رنگ از روی پیران ریختن

شمارهٔ ۵۱۲ : از کمی پیوسته باید بیشی خود خواستن

شمارهٔ ۵۱۳ : پهلوانی نیست سنگی یا گلی برداشتن

شمارهٔ ۵۱۴ : تو که بر خار تحمل نتوانی رفتن

شمارهٔ ۵۱۵ : زیاده فیض توان از شکستگان بردن

شمارهٔ ۵۱۶ : به این سامان چه ساز عیش دیگر می‌توان کردن؟

شمارهٔ ۵۱۷ : بسکه بد باشد ز شوخی خنده بر یاران زدن

شمارهٔ ۵۱۸ : کو بخت حرف پیش تو ای نازنین زدن؟

شمارهٔ ۵۱۹ : گر بسیر گلشن، آن حیرت فزا خواهد شدن

شمارهٔ ۵۲۰ : قامتم گر این چنین از غم دو تا خواهد شدن

شمارهٔ ۵۲۱ : با چراغ دل ازین ظلمت سرا باید شدن

شمارهٔ ۵۲۲ : در دل میگشاید، چشم از اغیار پوشیدن

شمارهٔ ۵۲۳ : به گوش آنکه بود بهره‌ور ز فهمیدن

شمارهٔ ۵۲۴ : پیش چراغ فیض شب، از خواب دم مزن

شمارهٔ ۵۲۵ : گر فلاطون زمانی، حرف دانستن مزن

شمارهٔ ۵۲۶ : گشت چو معمار فیض، بانی بنیان حسن

شمارهٔ ۵۲۷ : ز شمع فیض تاریکی است، قانع را سرا روشن

شمارهٔ ۵۲۸ : شمع بینش که مرا بود جهان ز آن روشن

شمارهٔ ۵۲۹ : خویش را آزاد خواهی، صید دام دوست کن

شمارهٔ ۵۳۰ : یا رب از خواب گران غفلتم بیدار کن

شمارهٔ ۵۳۱ : دیده چون شبنم، برین گلزار عبرت باز کن

شمارهٔ ۵۳۲ : بر در حق جز خضوع و عجز استدعا مکن

شمارهٔ ۵۳۳ : پشت دست از حسرت دینار با دندان مکن

شمارهٔ ۵۳۴ : بهار آمد، که جوشد ز آتش دل باز خون من

شمارهٔ ۵۳۵ : ای گل، تو بی علاقه به دنیا شدی و من

شمارهٔ ۵۳۶ : چون زبان در گفتگو، بیجا ز کام آید برون

شمارهٔ ۵۳۷ : که تواند شدن از بزم تو طناز برون؟

شمارهٔ ۵۳۸ : کرا پا میرود از محفل آن سیمبر بیرون؟

شمارهٔ ۵۳۹ : دمی ز آن پیش کآید چون حباب جان زتن بیرون

شمارهٔ ۵۴۰ : حال ما خواهی بدانی، زلف خوبان را ببین

شمارهٔ ۵۴۱ : شوخیش را نکند گوشه نشین خانه زین

شمارهٔ ۵۴۲ : چهره آرایی بود از نشأه می ننگ او

شمارهٔ ۵۴۳ : می‌تراود التفات از جبههٔ پرچین او

شمارهٔ ۵۴۴ : از آنم کم، که گویم شکر احسان زیاد تو

شمارهٔ ۵۴۵ : میکند گرمی بما هر بیوفائی غیر تو

شمارهٔ ۵۴۶ : گردد چو بگفتار زبان در دهن تو

شمارهٔ ۵۴۷ : غم می‌رمد، ز پیچش زلف سیاه تو

شمارهٔ ۵۴۸ : نیست بلبل چو من و، گل نه چنانست که تو؛

شمارهٔ ۵۴۹ : موی چون گردید جو گندم، دگر هشیار شو

شمارهٔ ۵۵۰ : گذر گاهی بود گلزار گیتی، از صبا بشنو

شمارهٔ ۵۵۱ : چشم بگشا غنچه آسا در بهار صبحگاه

شمارهٔ ۵۵۲ : غیر محرومی رویت نبود کار نگاه

شمارهٔ ۵۵۳ : نخل شمع، از چشم گریان سربلندی یافته،

شمارهٔ ۵۵۴ : دنیا طلب، به دنیا، دل بین چگونه داده

شمارهٔ ۵۵۵ : یارب ز کهنه دیر جهان، وحشتم بده

شمارهٔ ۵۵۶ : چشمش در ستم بر خلق باز کرده

شمارهٔ ۵۵۷ : یارب دل قانع، بدل سیم زرم ده

شمارهٔ ۵۵۸ : کشد رشکم، اگر دانم کس احوال مرا دیده

شمارهٔ ۵۵۹ : ز حیرت تو، کسی گردش از کباب ندیده

شمارهٔ ۵۶۰ : ویرمه، چوق رنگ گل عارض جانانمزه

شمارهٔ ۵۶۱ : زال دنیا محو گردیدن ندارد این همه

شمارهٔ ۵۶۲ : کشد از گرم رویی، نیک و بد را در بر آیینه

شمارهٔ ۵۶۳ : نگذاشت جان غم تو برای شهادتی

شمارهٔ ۵۶۴ : شایسته قبول، ندارم عبادتی

شمارهٔ ۵۶۵ : زیر گل بودن، بسی خوشتر، که زیر منتی

شمارهٔ ۵۶۶ : با من همیشه درد تو دارد عنایتی

شمارهٔ ۵۶۷ : نیی کریم، ز فیض آب تا نمیگردی

شمارهٔ ۵۶۸ : به گرد دولت دنیای دون‌پرور چه می‌گردی؟!

شمارهٔ ۵۶۹ : پسند دوست نبود خود پسندی

شمارهٔ ۵۷۰ : درین ماتم‌سرا از غفلت ای جاهل، چه می‌خندی؟!

شمارهٔ ۵۷۱ : بی سجده درگاه تو، نبود سر خاری

شمارهٔ ۵۷۲ : در دلها برویت میگشاید نرم گفتاری

شمارهٔ ۵۷۳ : سرکش سمند دولت، پر نیست اعتباری

شمارهٔ ۵۷۴ : بغیر بیکسیم نیست در جهان یاری

شمارهٔ ۵۷۵ : دل پر غم، سر پر شور و، جان بینوا داری

شمارهٔ ۵۷۶ : نباشد مردی آن کاسباب ملک و، سیم و زر داری

شمارهٔ ۵۷۷ : دلم از گرد کلفت، شام دیجور است پنداری!

شمارهٔ ۵۷۸ : گوشه‌ای می‌خواهم و، چشم به خوان دل تری

شمارهٔ ۵۷۹ : میبرد هر دم دلم را، غمزه غارتگری

شمارهٔ ۵۸۰ : دگر مخواب، چو دندان فتادت ای سفری

شمارهٔ ۵۸۱ : خسروی خواهی، بنه از سر کلاه سروری

شمارهٔ ۵۸۲ : بهر نان تاکی بدرها آب روی خود بری؟

شمارهٔ ۵۸۳ : نیست او شاه که دارد کمر سیم و زری!

شمارهٔ ۵۸۴ : چنان در بند غم باید بخود بالیدن ای قمری

شمارهٔ ۵۸۵ : کیم من؟ بیدلی، بیچاره‌ای، از خویش دلگیری!

شمارهٔ ۵۸۶ : ز دل رفتی مرا گرد تعلق، حبذا پیری!

شمارهٔ ۵۸۷ : ایام عیش بگذشت، شد روزگار پیری

شمارهٔ ۵۸۸ : کند پیوسته با آن تیغ ابرو هر که دمسازی

شمارهٔ ۵۸۹ : به هرجا می‌فروزی چهره، آتشخانه می‌سازی

شمارهٔ ۵۹۰ : کونکلر یرده جیرانی فغانلر گوکده درناسی

شمارهٔ ۵۹۱ : گاهی سری به خاطر غمناک می‌کشی

شمارهٔ ۵۹۲ : نماز عاشقان باشد، همه مستی و بیهوشی

شمارهٔ ۵۹۳ : دوست داند زبان خاموشی

شمارهٔ ۵۹۴ : چون ز صحرای عدم گشت بتن جان راضی؟

شمارهٔ ۵۹۵ : همچو ناخن، شده خم بر در سلطان تاکی؟!

شمارهٔ ۵۹۶ : از برای مال، گشتن کوه صحرا تا به کی؟!

شمارهٔ ۵۹۷ : با همه نیرنگ، تاکی گفت و گوی سادگی؟!

شمارهٔ ۵۹۸ : در میان دوستان، با این کمال بندگی

شمارهٔ ۵۹۹ : نیست چون بر غیر جان کندن، بنای زندگی

شمارهٔ ۶۰۰ : با این دو روزه عمر، با این حرص پیشگی

شمارهٔ ۶۰۱ : چون کند شمع رخت را انجمن پروانگی

شمارهٔ ۶۰۲ : از حال میزند دم، صوفی بهرزه نالی

شمارهٔ ۶۰۳ : بر کتاب دل نوشتم تا خط عشقت جلی

شمارهٔ ۶۰۴ : ز بس پر گشته بزم از حیرت روی دل آرامی

شمارهٔ ۶۰۵ : اگر گللر غمیندینک دور چمنده بلبل افغانی

شمارهٔ ۶۰۶ : زبان گشود و، چنین گفت شمع نورانی:

شمارهٔ ۶۰۷ : ندهم تن بجز از عریانی

شمارهٔ ۶۰۸ : با من نگاه او کرد، هر چند پهلوانی

شمارهٔ ۶۰۹ : چه دوداست آن ترا بر گرد لب از خط ریحانی

شمارهٔ ۶۱۰ : تو کز طول امل در بند جمع مال و سامانی

شمارهٔ ۶۱۱ : تو جانی، جان! چرا چندین گرفتار بدن مانی؟!

شمارهٔ ۶۱۲ : بر من کند از بس غم عشق تو گرانی

شمارهٔ ۶۱۳ : بکام خویش، نچیدم گلی ز باغ جوانی

شمارهٔ ۶۱۴ : پیری رسید و نور نظر گشت رفتنی

شمارهٔ ۶۱۵ : نتواندم بعشوه جهان کرد رهزنی

شمارهٔ ۶۱۶ : زینت اهل صفا، آمده عریان بدنی

شمارهٔ ۶۱۷ : تن ز هم پاشید و، فکر پوشش آن می‌کنی

شمارهٔ ۶۱۸ : جوش بهار شد، سرو پا را چه میکنی؟!

شمارهٔ ۶۱۹ : دولت آن باشد که حق را بنده فرمانی کنی

شمارهٔ ۶۲۰ : کام حاصل ای دل از آه سحر گاهی کنی

شمارهٔ ۶۲۱ : بملک فقر خود را آن زمان فرمانروا بینی

شمارهٔ ۶۲۲ : بنده عالم چرا از بهر ده درهم شوی؟

شمارهٔ ۶۲۳ : نظر بگشا، نگه دانسته کن، در هر پر کاهی

شمارهٔ ۶۲۴ : هر نقش درم بندی است، در دیده آگاهی

شمارهٔ ۶۲۵ : در کنار یار، از یار است دست ما تهی!

شمارهٔ ۶۲۶ : خردمندی فزاید آدمی را بسکه تنهایی

شمارهٔ ۶۲۷ : ز مرگت دوستان را، آن قدرها نیست پروایی

شمارهٔ ۶۲۸ : ای رنگت از طراوت، چون اطلس ختایی

شمارهٔ ۶۲۹ : چون تن درست بود، گو مباش دنیایی

شمارهٔ ۶۳۰ : برگی از باغ تو، هر رنگ گل زیبایی

شمارهٔ ۶۳۱ : به سویت جنبش هر نونهال ایمای ابرویی

شمارهٔ ۶۳۲ : دیوانه گر نه‌ای، به خود این دل چه داده‌ای؟

شمارهٔ ۶۳۳ : بنده تن تا به کی، ای جان اگر آزاده‌ای؟!

شمارهٔ ۶۳۴ : با لاف عقل، بازی دنیا چه خورده‌ای؟

شمارهٔ ۶۳۵ : عشق نبود جز بلا با صبر بی‌اندازه‌ای

شمارهٔ ۶۳۶ : ای که از سودای گنج سیم و زر دیوانه‌ای

شمارهٔ ۱

ای نام دلگشای تو عنوان کارها

خاک در تو، آب رخ اعتبارها

خورشید و مه دو قطره باران فیض تو

مدی ز جنبش قلمت روزگارها

باشد شفق ز بیم تو هر شام بر فلک

رنگ پریده‌ای ز رخ لاله‌زارها

انگشتی از برای شهادت شود بلند

سروی که قد کشد ز لب جویبارها

از بهر خواندن رقم قدرتت بهار

اوراق گل شمرده به انگشت خارها

لطفت برات روزی مردم نوشته است

با خط سبز بر ورق کشتزارها

دیوانه خیال تو هرجا که پا نهد

ریزد ز شور عشق تو، طرح بهارها

جان داده‌اند راهروان بس که در غمت

هر سنگ در رهت شده سنگ مزارها

موج سراب نیست، که در جستجوی تو

افتاده اند از پی هم بی‌قرارها

با خامه کی توان ره وصف تو قطع کرد؟

منزل کجا و، رهروی نی سوارها؟!

راه ثنای ذات تو را چون روم؟ که من

دارم به دوش از گنه خویش بارها!

گر بایدم کشید ندامت به قدر جرم

خوش کوتهست مدت این روزگارها

چون آوری به حشر من روسیاه را

از نسبتم شوند خجل شرمسارها!

واعظ اگر چه نیست امیدم به خویشتن

دست من است و، دامن امیدوارها

شمارهٔ ۲

بر سر خاک دوستان، پا نه و دیده برگشا

رو نفسی بخود فرو، یک نفس از خودی برآ

لوح مزار دوستان، پیش نظر نه و، ببین

صورت حال خود ازین، آینه بدن نما

رشحه خون نگر که چون، بسته بغازگی کمر!

خاک سیاه بین چه سان، رفته به جای سرمه ها!

ریخته موی ابروان، گرد عذارها چو خط

کرده ز دیده مردمک، خاک صفت به چهره جا

کرده به رخنه های دل، مور به جای حرص ره

رفته به کاسه های سر، خاک به جای بادها!

در یگانه بوده است، اینکه به خاک گشته گم

چشم زمانه بوده است، اینکه شده است توتیا

آنکه همیشه بودیش،زیر نگین جهان همه

کالبدش بخاک چون نقش نگین گرفته جا

گنبد دخمه بر سرش، جای نشین تاج زر

خاک سیه بفرق وی، نایب سایه هما

نیست بخلوت لحد، مونس وی مگر عمل

کیست بپهلوش بجز، بستر خاک آشنا؟!

رفته ز دست مالها، گشته و بالها قرین

طی شده بیحسابها، مانده بجا حسابها

گفته برمز هر گدا، شکر که شاه نیستم

گفته زبان حال شه، کاش که بودمی گدا!

گوش نمیکند دگر وسوسه های نفس را

واعظ اگر دمی دهد گوش دلی باین صدا

شمارهٔ ۳

تا زنده است دل، نیست لذت پذیر دنیا

کی میشود نمک سود، ماهی ز شور دریا؟!

چون سایه، چند افتی در پای قصر و ایوان؟

بردار دست از شهر، بگذار سر بصحرا

با سوز عشق باشد، روشن طریق مقصد

آتش بلد نخواهد هرگز براه بالا

با کوچکان بیامیز تا روشناس گردی

گرچه جلی بود خط، بی نقطه نیست خوانا

ای نوجوان مکش سر، از پندهای واعظ

از اره زخمها خورد، تا شد نهال رعنا

شمارهٔ ۴

تن شود خاک و، همان سودای ما ماند به جا

سر رود گر چون حباب، اما هوا ماند به جا

سوی آن خورشید تابانم ز بس گرم طلب

سایه از من، چون رقم از خامه، واماند به جا

سجده‌ای هر گام، خواهد خاک راهش دائمی

کاش از ما سر به جای نقش پا ماند به جا

ما سیه‌روزان، به رنگ خامه شب‌ها خون خوریم

تا سخن بر صفحه هستی ز ما ماند به جا

با دل پر حرص میراثم دواتست و قلم

از گدای کور، کشکول و عصا ماند به جا

سایه بال هما، یک جا نمی‌گیرد قرار!

دولت دنیای دیگرگون، چرا ماند به جا؟!

خلق آیند و روند و، هست دوران همچنان

بگذرد آب روان و، آسیا ماند به جا

چون تنت بیگانه شد از جان و، با خاک آشنا

با توی نی بیگانه و، نی آشنا ماند به جا

زینت دادن به جای زر کریمان را بس است

چون رود از کف حنا، رنگ حنا ماند به جا

رفت واعظ از میان، لیکن سخن‌ها ماند ازو

بگذرد آب از چمن، اما صفا ماند به جا

شمارهٔ ۵

چون کند سویم نظر، چشم از کجا خواب از کجا

چون دهد تاب کمر، دل از کجا؟ تاب از کجا؟

ظالمان را باغ زینت خرم است از خون خلق

ورنه این گل‌های خنجر، میخورد آب از کجا؟

تیره روزان راست خرج از کیسه اهل کرم

ورنه مسکین ماه، آورده است مهتاب از کجا؟

نیست گنجایش دو عالم در این ده روزه عمر

جمع گردد بندگی با جمع اسباب از کجا؟

حال خواهی دست پر کن پیش بی‌برگان تهی

ورنه دارد چرخ و جد و شور دولاب از کجا؟

گرنه صیاد اجل را ماهی جان مطلب است

کرده در آب حیاتت، پشت قلاب از کجا؟

می‌تپد سیماب بر خود از گمان گشتنی

نیست باک از مرگت ای کمتر از سیماب از کجا؟

در شهوار سخن را نیست گوشی مشتری

کس نپرسد واعظ این کالاست کمیاب از کجا؟!

شمارهٔ ۶

ره عشق است،کام از ترک می گردد روا اینجا

گدایان را کف دریوزه باشد پشت پا اینجا

ندارد حب جاه و دولت از اهل فنا رنگی

بجای سایه پر می افکند بال هما اینجا

چنان گردنکشی عیب است در اقلیم درویشی

که در تاریکی شب قد کشد نخل دعا اینجا

نماید خاک را، هر دم به انگشت عصا پیری

که امروز است یا فردا که خواهد بود جا اینجا

ز بس در عشق، الفت نیست جز با دوست عاشق را

به نقش بوریا پهلو نگردد آشنا اینجا

حمایل میشود در گردن معشوق در عقبی

همان دستی که واعظ میکشی از مدعا اینجا!

شمارهٔ ۷

مده بافسر شاهی کلاه ترک و فنا را

بسر چو ابر بهاری شناس بال هما را

درست نیست دورنگی میان ظاهر و باطن

بگو شکسته نویسند، توبه نامه، ما را

بکف ترا زر و سیم جهان ز بخل نپاید

نگه نداشته کس با فشار رنگ حنا را

کباب کرد مرا یاد نی سواری طفلی

به کف شکستگی پیریم چو داد عصا را

کسی جز اهل صفا، با شکستگان ننشیند

جز آفتاب ندیده است کس خرابه ما را

ز یمن عجز نمودیم، صید طایر مطلب

شکسته بالی ما گشت پر، خدنگ دعا را

کسی بمردم دیوانه هیچ کار ندارد

بس است حلقه طفلان حصار خانه ما را

رخت به درگه حق، دل امیدوار ز مردم

چنانکه بر در مسجد نظر به خلق، گدا را

رود به باد فنا زود مال مردم ممسک

حباب چند تواند نگاه داشت هوا را!؟

بتاب از همه رو سوی حق، که ساخته واعظ

بقبله یک جهتی رو شناس قبله نما را

شمارهٔ ۸

الهی نفرت از ما ده، بنوعی اهل دنیا را

که ره ندهد کسی در دل غبار کینه ما را

عطا کن مشرب افتادگی، پیش درشتانم

تو کز همواری افگندی به پای کوه صحرا را

نگردیدیم نرم از آسیای گردش گردون

به پای گردش چشمی بیفگن دانه ما را

در آن دم کاید از ذکر تو در شورش عجب نبود

زبان موج اگر افتد برون از کام، دریا را

مگر در وسعت‌آباد خیالت سر کند ورنه

نگنجد شور مجنون تو در آغوش صحرا را

شود شاید می فکر ترا مینا دل واعظ

به دست آتش شوقی بده این سنگ خارا را

شمارهٔ ۹

ز ناله باز ندارد کسی دل ما را

کسی نبسته زبان خروش دریا را

ز ما به دلبر ما بسکه راه نزدیک است

توان به بال شرر بست نامه ما را

دوباره دیده ام امروز قد و بالایش

ببین ز مستی من نشأه دو بالا را

چنین که فشرده است یاد تمکینش

که می تواند بردن ز جا دل ما را!؟

کفن حریر و طلا مرده را از آن فکنند

که قدر نیست در آن نشأه مال دینار را

میان خلق کجا و جد و حال روی دهد

کسی بجام ندیده است جوش صهبا را

چو نخل شمع خزان کرده برگ ما سرزد

ز نوبهار جوانی خبر نشد ما را

به خاک می بردت آرزوی دنیا کاش

تو هم بخاک بری آرزوی دنیا را

گرفته اند شهان شهرها اگر واعظ

گرفته ناله من نیز کوه و صحرا را

شمارهٔ ۱۰

ذوق برهنگی عقل از تن گرفت ما را

زان خارزار دنیا دامن گرفت ما را

از رهگذار سختی بر سر سفید شد مو

در تنگنای این کوه بهمن گرفت ما را

از خار بست دنیا با قوت رمیدن

مردانه جسته بودیم این تن گرفت ما را

زور رمیدن ما از عهده برنیاید

از دست خلق آخر مردن گرفت ما را

کاهید پیری اول جوجو ز هستی ما

این برق آخر از کف خرمن گرفت ما را

ما را به کف چو عیسی دادند راه تجرید

این رشته واعظ از کف سوزن گرفت ما را

شمارهٔ ۱۱

قوی شد لاغر از گوشمال غم ز بس ما را

برون افتاد چون چنگ از بدن تار نفس ما را

گلستانی که بی‌سرو قد رعنای او باشد

خیابانش ز دلگیری بود چاک قفس ما را

چه با کوه غمت سازیم؟ کز بس ناتوانی‌ها

ز پا می‌افگند هنگام برگشتن نفس ما را

به آیین تواضع داد از پشت خمم عادت

بود از شیخ پیری حق این تعلیم بس ما را

نهنگ نیستی زین بحر پرشورش به کام خود

کشد ماهی‌صفت هردم به قلاب نفس ما را

رهایی نیست دل را زین سهی‌قدان دگر واعظ

ز هرسو کرده‌اند این نونهالان در قفس ما را

شمارهٔ ۱۲

بس است شمع قناعت چون مسکن ما را

چرا بمهر بود چشم روزن ما را

کشید خجلت بی برگی از خزان چندان

که کرد آب عرق سبز گلشن ما را

سیاه باد رخ مفلسی بهر دو جهان

که ناامید ز ما کرد رهزن ما را

زخلق یاوری هم شده است رسم قدیم

مگر بباد دهد برق خرمن ما را

زدود مشعل ظالم هم این ستم بس نیست

که کرده است سیه چشم روشن ما را

کجاست رستم همت که تا ز چاه امل

برآرد این دل سخت چو بیجن ما را

کمر نبندد الهی کمر بکین بستن

که او به کینه کمر بسته دشمن ما را

ز جان به جامه پشمین فقر تن دادیم

بس است جامه فاخر همین تن ما را

بود ز کوتهی تیشه طالب واعظ

که گشته است به سر خاک معدن ما را

شمارهٔ ۱۳

پوشیده پرده گر دوست روی سیاه ما را

رنگ خجالت آورد بر رو گناه ما را

پیری خلاص میکرد ما را از روی عالم

گر سنگ ره نمیشد عینک نگاه ما را

گر برنشد چراغم ای دل خورم چرا غم؟

نگرفته است از دست کس شمع آه ما را

آورد رو بهرکس کردند پشت بر وی

گویا نمی شناسد دل قبله گاه ما را

ما شاه ملک فقریم از ما حذر کن ای خصم

چون شعله کس ندیده است پشت سپاه ما را

غیر از زلال اخلاص با جمله دشمن و دوست

آبی نبوده هرگز در زیر کاه ما را

گردید پرده ما را بر عیب خودنمایی

بر ما بسی است منت روز سیاه ما را

شمارهٔ ۱۴

ز لطف دوست کی آید دریدن پرده ما را؟

اگر خجلت بروی ما نیارد کرده ما را؟

نباشد جز فرو رفتن ز خجلت بر زمین فردا

اگر سرکوب ما خواهند کرد آورده ما را

همین نعمت ز نعمتهای الوان بس که همچون گل

برخ چینی نباشد سفره گسترده ما را

مصور گر کشد تمثال ما ز آلوده دامانی

عجب نبود ورق از خود فشاند کرده ما را

ز بیقدری بجز گرد یتیمی کس نمی گیرد

گهرهای به خوناب جگر پرورده ما را

نشان آن دهن را هم از آن شیرین سخن پرسم

کند پیدا جواب او مگر گم کرده ما را

بروی عیب مردان پرده یی چون آبرو نبود

میفگن بهر دنیا واعظ از رخ پرده ما را

شمارهٔ ۱۵

ریش سازد ز نزاکت گل رخسار ترا

گر خلد خار به پا طالب دیدار ترا

فرصت چشم گشودن به نگاهی ندهد

کس چو حیرت نکشد غیرت رخسار ترا

مگذر از خاک من ای شوخ که نتوان دیدن

در کف جلوه گری دامن رفتار ترا

تا ببالی بخود از خوبی خود در کار است

دامن آینه یی آتش رخسار ترا

گر چو خورشید رسد بر فلکم سر ندهم

بدو صد بال هما سایه دیوار ترا

واعظ ما نه ز خود این همه شیرین سخن است

دیده دلچسبی شیرینی گفتار ترا

شمارهٔ ۱۶

نتوان به پند کرد نکو بدسرشت را

صیقل گری نمیکند آیینه خشت را

مال جهان جهنم نقدیست ای فقیر

بشناس قدر مفلسی چون بهشت را

باشد به تیره روزی خویشم امیدها

ابر سیاه سرمه بود چشم کشت را

از حسن خلق دیو شود در نظر پری

برقع بود گشاد جبین روی زشت را

خواهی رسی بمنزل نیکان مباش بد

لایق گل بهشت بود هم بهشت را

تا چند در لباس کنی دعوی صلاح

خواهی بجامه کعبه نمایی کنشت را

واعظ چو خط مپیچ سر از خامه قضا

نتوان ز سرنوشت دگر سرنوشت را

شمارهٔ ۱۷

چو دست سائلان نبود گلی دامان وسعت را

به از ریزش نباشد آبشاری کوه همت را

ز بس گشتند صاحب جوهران در خاک ناپیدا

جواهر سرمه شد گیتی سراسر چشم عبرت را

ز کشکول گدایی فارغ است آنکس که قانع شد

بکشتی نیست حاجت آب باریک قناعت را

رسد بر اهل ایمان بیشتر آزار در دنیا

گزندی نیست از دندان جز انگشت شهادت را

ز تندی سیل بهتر میکند جا در دل دریا

گشاید جرمم از کثرت بخود آغوش رحمت را

ز بیم کرده های خود به دل کوه غمی دارم

که بتوان از فرازش دید صحرای قیامت را

به دنیا دوختی چشم طمع زانسان که یک ساعت

نخواهی دید دیگر بعد از این روی فراغت را

به نیروی ضعیفان تکیه بر دولت توان کردن

که هر دست دعا یک پایه باشد تخت دولت را

به غیر از داغ دل نقدی ندارد کیسه عمرت

چرا بااین تهیدستی دهی از دست فرصت را

ز بس بهر طمع با سر دویدی بر در دونان

ز کفش خویش کردی کهنه تر دستار عزت را

ز فیض گوشه گیری زان نمیگویم سخن واعظ

که می ترسم ز من گیرند یاران کنج عزلت را

شمارهٔ ۱۸

این قدر طول امل ره میدهی در دل چرا

مصحف خود را این خط میکنی باطل چرا؟

عیش دنیا احتلام خواب غفلت بیش نیست

از خیالی این قدر آلودگی ای دل چرا

از محیط آرزو بگذر نفس تا میوزد

در چنین باد مرادی این قدر کاهل چرا

صید مطلب تا کنی بگریز از خود همچو تیر

چون کمان حلقه برخود این قدر مایل چرا

قد خمید و دل همان بر زندگانی بسته است

همچو ناخن مانده یی در عقده مشکل چرا

دانه جان را ز کاه جسم میسازد جدا

این قدر لرزش ز باد مرگ ای حاصل چرا

چشم تا وا می کنی از خواب غفلت منزل است

چون ره خوابیده واعظ دوری منزل چرا؟

شمارهٔ ۱۹

بهار است و از اشکم گل به دامن می‌کند صحرا

ز جوش لاله یا خون گریه بر من می‌کند صحرا

نیفتد تا به راه عاقلی از بی‌خودی مجنون

به هر سو آتشی از لاله روشن می‌کند صحرا

لباس بی لباسی بر قد دیوانه می‌دوزد

که از جو رشته و از خار سوزن می‌کند صحرا

ز یک روزن که باشد در سرا روشن شود محفل

سراسر این جهان را بر تو روزن می‌کند صحرا

مخور غم خرمی‌ها هست از پی تیره‌روزی را

چراغ گل زدود ابر روشن می‌کند صحرا

نه خاراست آنکه در پا می‌خلد هرگام مجنون را

ز دل خار غمش بیرون به سوزن می‌کند صحرا

ازین بی‌آبرو مردم رمیدن زنده‌ام دارد

کند با ماهیان بحر آنچه با من می‌کند صحرا

چرا مجنون نگردد روز و شب بر گرد او واعظ

غبارش پاک از خاطر به دامن می‌کند صحرا

شمارهٔ ۲۰

ز کیفیت بود هر گوشه صد میخانه در صحرا

بود هر سبزه و گل شیشه پیمانه در صحرا

نه عاقل گشته ام در شهر و نی دیوانه در صحرا

نه در شهر است ما آوارگان را جا نه در صحرا

ز بس وا می شود از هر نسیم آشفتگان را دل

عجب دانم که خواهد زلف لیلی شانه در صحرا

بود از ابر مشک باده کیفیتش بر لب

از آن سیل بهاری می رود مستانه در صحرا

کسی آزاد از بند علایق نیست مجنون هم

ز خیل وحشیان سازد حصار خانه در صحرا

دل پردرد با صحرا از آن شد آشنا ما را

که نتوان بهر درمان یافت یک بیگانه در صحرا

ز بس در شهر و بازار جهان سودی نمی بیند

خرد را با جنون سودا کند فرزانه در صحرا

نمیگردد فضای محفلی تنگ از دوصد عاقل

جهانی تنگ می گردد ز یک دیوانه در صحرا

عدو را بر غریبان بسکه دل سوزد عجب نبود

که گردد باد گرد شمع چون پروانه در صحرا

نبودی گر شرف بر شهرها صحرا و هامون را

چرا شد کعبه را با این شرافت خانه در صحرا

به سوی شهر پرکلفت چو دارد بازگشت آخر

از آن رو خاک بر سر میفشاند دانه در صحرا

بدانی روز بد قدر شکست خود که در باران

شماری قصر جنت، یابی ار ویرانه در صحرا

ز هر تل خرمنی فیضی است در هر سو عجب نبود

برآرد همچو مور از خاک سر گر دانه در صحرا

ز پای خفته چون من سیل هم واماند از رفتن

به گوش آید ز بس تکلیف شهر افسانه در صحرا

بچین واعظ گل بو چون نسیم از هر سر برگی

سراب آسا چه گردی بی سر و برگانه در صحرا؟

شمارهٔ ۲۱

گر کنم تحریر احوال دل ناشاد را

همچو نی در هم بسوزد خامه فولاد را

غیر غمخواری بدشمن ناید از آزادگان

شانه گردد ارّه ، گر بر سر نهی شمشاد را

تندخویان را نباشد جز کدورت حاصلی

نیست در کف غیر خاک از تندی خود باد را

چهره‌ای دیدم که صورت بنددار تصویر آن

موی آتش دیده سازد خامه استاد را

گر دلت سخت است واعظ تن به سوز عشق ده

زیر بار شعله نه این بیضه فولاد را

شمارهٔ ۲۲

شاد از غیرت ندیدم خاطر ناشاد را

جلوه تا در بر کشید آن قامت شمشاد را

خردسالی تیره روزم کرد کز تابندگی

پنجه خورشید سازد سیلی استاد را

زنده معشوق می باشند از بس عاشقان

نقش شیرین زنده دارد شهرت فرهاد را

نرم خویی پیشه کن کز چین جوهر پاک کرد

صیقل از همواری خود جبهه فولاد را

غیر غمخواری نیاید هرگز از آزادگان

شانه گردد، اره گر بر سر نهی شمشاد را

حرف واعظ چون کند در من اثر؟ کز روی سخت

بارها کردم ادب‌ها سیلی استاد را؟

شمارهٔ ۲۳

پی تحصیل آسایش فگندی در بدر خود را

برای صندلی بسیار دادی درد سر خود را

ترا شد نفس توسن، زان عصا دادت بکف پیری

که با این چوب تعلیمی براه آری مگر خود را

نباشد در ره دور و دراز آرزو سودی

همینت بس، که باز آری سلامت زین سفر خود را

کمر بسته است بهر انتظارت افسر شاهی

برون آور ازین دریای پرشور ای گهر خود را

شد از موی سفیدت کاسه زان پر شیر، تا اکنون

ز زهر تلخی دوران، برون آری مگر خود را

در آن خلوت که آن یکتاست واعظ کس نمی گنجد

دهد گر دست کانجا پا نهی، واکن ز سر خود را

شمارهٔ ۲۴

نوروز گشت و هر رگ ابری بهار را

دست نوازشیست بسر روزگار را

از بسکه داده باد صبا برگ گل بآب

هر موج گشته شاخ گلی جویبار را

تا جای واکنند کنون بهر گل زدن

از سر نهند اهل غرور اعتبار را

سودای داغ لاله اش از بس به سر زده است

زنجیر کرده اند ز رگ کوهسار را

هر سو گل پیاده به سیلاب آب و رنگ

نبود عجب ز پای درآرد سوار را

بالیده بسکه غنچه ز فیض هوا بخود

در تن نهفته چون دم زنبور خار را

بسیار چیده اند بخود رنگ و بوی گل

کو بی حمیتی که برد نام یار را؟

نزدیک شد که واشودش دل ز نوبهار

واعظ ز دور دیده غم روزگار را

شمارهٔ ۲۵

عینک شود چو شیشه دل عقل پیر را

بیند به یک قماش پلاس و حریر را

کشتی نشین فقر در این بحر فتنه خیز

نیکو گرفته دامن موج حصیر را

جاهل کند بکوکب اقبال خویش ناز

نادان چراغ کرده گمان چشم شیر را

بیجاست ای بزرگ به ما خودنماییت

بسیار دیده ایم امیر و وزیر را

آسودگی اگر طلبی، برتری مجوی

راحت در آسیاست همین سنگ زیر را

درویش را به درگه حق ربط دیگرست

با مسجد است نسبت دیگر حصیر را

بیگانگان ز یاری هم خویش می شوند

عینک به جای پرده چشم است پیر را

واعظ عجب که پای نهد یاد حق در آن

تا از غبار غیر نروبی ضمیر را

شمارهٔ ۲۶

صبح میسازد شب من چشم گوهرپاش را

بار خاطر نیست هرگز روز من خفاش را

ناقبولی آن قدر دارم که بر تصویر من

خط بطلان نیست هر موی قلم نقاش را

چشم دشمن، روشن از روز سیاه من شود

ظلمت شب سرمه باشد دیده خفاش را

گر بخشم آن تندخو دامن ز ما افشاند و رفت

مدعا دامن زدن بود آتش سوداش را

واعظ ما چشم تا وا کرد از غیر تو بست

این چنین باید بنازم دیده بیناش را

شمارهٔ ۲۷

به نرمی می‌توان تسخیر کردن خصم سرکش را

به آب آهن برون می‌آورد از سنگ آتش را

تلاش همدمی با تیره‌روزان میمنت دارد

که طول عمر بخشد الفت خاکستر آتش را

ازین غیرت که با روی تو دارد نسبتی مشکل

که در آغوش خاکستر توانم دید آتش را

تلاش معنیی کن تا به کی آرایش ظاهر؟

که در بازار دین نبود روایی قلب روکش را

ز سر این سرکشی بگذار تا قدرت فزون گردد

که گردد لام بردارد ز سر چون کاف سرکش را

دگر از آدمیت در میان چیزی نمی‌ماند

کنند از بر اگر یاران قباهای منقش را

نباشد گر مرا جمعیتی غم نیست، چون دارم

پریشان گفته‌های واعظ خاطرمشوش را

شمارهٔ ۲۸

زیور تن صحت اعضاست اهل هوش را

نیست دری پربهاتر از شنیدن گوش را

هست کم حرفی حدیثی معنیش فهمیدگی

از کتاب عقل سطری دان لب خاموش را

بردبارانند بر خلق جهان سرور از آن

داده اند اعضای تن جابر سر خود دوش را

ظرف این بد باطنان را جز خیال خام نیست

زین طبقها وای بردارند اگر سرپوش را

نیست پند تلخ واعظ، آشنای هر مذاق

می برد از هوش این می کبک صاحب هوش را

شمارهٔ ۲۹

خواهد گشود عقده دلهای ریش را

در شانه دیده زلف تو احوال خویش را

راضی به کم نگشته پی بیش میدود

نشناخته است خواجه زجدوار نیش را

بر قامت حیات لباس جوانیت

کم داشت تر ز رنگ خضابست ریش را

گوشت ز کار ماند به فریاد خود برس

چشمت ضعیف گشت ببین فکر خویش را

تا کی کنی مذاکره عیشهای دوش

یک بار هم ملاحظه کن روز پیش را

این نفس پیر گبر کجا قرب حق کجا

در خانه خدا نبود ره کشیش را

در پیش دوست دم زدن از خویشتن خطاست

کس با نفس ندیده در آیینه خویش را

ظالم شود فقیر چو نرمی ز حد بری

گرگست گوسفند چو بیند حشیش را

واعظ مباش غافل و محکم بگیر کار

یعنی که واگذار بحق کار خویش را

شمارهٔ ۳۰

دل چسان پنهان کند در سینه آه خویش را

دانه چون بر خویشتن دزدد گیاه خویش را

بسکه شب کردم چو صیقل با قد خم اضطراب

ساختم آیینه سنگ تکیه گاه خویش را

در بزرگی باید افگندن ز سر تاج غرور

میوه در بالیدن اندازد کلاه خویش را

تهمت رحمی بخود مگذار و خون من بریز

میتوان با خون من شستن گناه خویش را

جاده نتواند بگرد جلوه شوقم رسید

زین سبب گم میکنم هر لحظه راه خویش را

بسکه شب دادم ز غم خاکستر دل را بباد

از نفس آیینه کردم صبحگاه خویش را

بسکه باشد دل صلاح اندیش و من اظهار دوست

می کشم از دست دل طومار آه خویش را

روسیه گردد ز خورشید و، کند واعظ سفید

ز آفتاب لطف حق روی سیاه خویش را

شمارهٔ ۳۱

مدان یک دم روا ای خواجه در دادن توقف را

که تا استاده یی، مرگ از کفت گیرد تصرف را

در اقلیم قناعت، زین سبب تنگی نمی باشد

که بیرون کرده اند از شهر درویشان تکلف را

بقدر لب گزیدن، صرفه کن از زندگی وقتی

مکن تنگ از هجوم معصیت جای تأسف را

جهانی زور نتواند حریف ناتوانی شد

دل زاری گرفت از دست شهری درد یوسف را!

دمی غافل نگردد یادش از یادم، چه بودی گر

زیاد خود گرفتی یاد آیین تلطف را!

نگنجد در سرای آفرینش بهتری دیگر

به خاطر از فضولی ره دهد واعظ تصرف را

شمارهٔ ۳۲

در دیده تاب نیست دگر طفل اشک را

یاد تو کرده شوخ مگر طفل اشک را

غافل نمیشود نفسی از مکیدنش

پستان مادر است جگر طفل اشک را

در کوچه نشاط مبادا که گم شود

مگذار هیچگه ز نظر طفل اشک را

در مهد بیقراری دل نیست طاقتش

گیریم در کنار مگر طفل اشک را

می پرورد بخون دل از مهربانیش

درد تو مادر است پدر طفل اشک را

واعظ شود چراغم روشن ازو مگر

زان پرورم بخون جگر طفل اشک را

شمارهٔ ۳۳

گشته از سوز شرر زان سینه گلخن سنگ را

کاتش افگنده است در دل، ناله من سنگ را

میکند سامان اسباب جنونم نوبهار

بهر طفلان سیل می آرد بدامن سنگ را

سازش گردون بدو نان یک دو روزی بیش نیست

زود اندازد چو بردارد فلاخن سنگ را

روزگار آخر ستمگر را ستمکش می کند

شیشه میسازد مکافات شکستن، سنگ را

سخت جانان را ز مال خود،نباشد بهره یی

از شرر هرگز نگردد خانه روشن سنگ را

هست در هر عقده سختی نهان صد مصلحت

هر شرر باشد چراغی زیر دامن سنگ را

اشک گرمم آبیاری کرده کوه و دشت را

گشته زان تخم شرر در سینه خرمن سنگ را

ما درشتان را به نرمی، زیر دست خود کنیم

می کشد در بر چو آب آیینه من سنگ را

آفتاب من تجلی گر کند واعظ به کوه

میگدازد از رگ خود در فلاخن سنگ را

شمارهٔ ۳۴

بزرگان می کنند از کیسه غیر این تجمل را

که آب از خویشتن هرگز نباشد چشمه پل را

چه لازم در جواب دشمنان تصدیع خود دادن؟

باسکات زبان خصم، فرمان ده تغافل را

بوقت خشم هم، جز نیکی از نیکان نمی آید

که غیر از نکهت گل نیست دودی آتش گل را

کسی بر بردباران هیچگه غالب نمی گردد

نیارد بر زمین هرگز کسی پشت تحمل را

چو سیم و زر شود بسیار، هم از خود فنا گردد

نباشد آتشی جز جمع گشتن، خرمن گل را

به آش و نان توان ایمن ز شر فتنه جویان شد

فرو جز با نمک نتوان نشاندن آتش مل را

نباشد در میان تا نسبت، الفت در نمیگیرد

که با گل آشنایی از پر و بال است بلبل را

مدار امید همراهی ز کس، منزل اگر خواهی

نباشد رهزنی چون کاروان راه توکل را

بجز جانان زبان ناله ام را کس نمی فهمد

نباشد نغمه سنجی همچو گل، افغان بلبل را

سخن واعظ همین بس باشد از فیض پریشانی

که با زلف بتان او آشنا کرده است سنبل را

شمارهٔ ۳۵

نیست غیر از خط بطلان دفتر ایام را

میکند هر دور گردون حلقه چندین نام را

گشته قیل و قال دنیا جانشین حرف مرگ

نشنود ز آن گوش هوشت این صلای عام را

در دل هر سنگ بنگر، نقش چندین کوهکن

از لب هر گور بشنو حرف صد بهرام را

سده دلگیری آرد، دوستان را ناگهان

می‌کنی در کار دل‌ها چند حرف خام را؟

شمارهٔ ۳۶

گل چو او خواهد شود، بنگر خیال خام را؟

سرو حرف قد زند پیشش، ببین اندام را

می کند کیفیت آن چهره، یک سر جام را

پخته سازد آتش لعل تو، حرف خام را

جنگ آن بدخو، مرا از جان شیرین خوشتر است

کرده باطل شهد آن لب تلخی دشنام را

مدعا از دل برون کن، تا برآید مدعا

شد نگین با نام، تا افگند از خود نام را

میشود در قتلم آن بیرحم، آرام تر

میبرد هرچند از دل بیشتر آرام را

بسکه دارد بامن آن بیرحم دایم زهر چشم

جز ازین نسبت ندانم تلخی بادام را

گرچه بینایی بکار خود، ز حق روزی طلب

بهر ماهی چشم بر دریاست دایم دام را

پر ز ما ناهمدمان روز سیه را رنگ نیست

در غریبی هست واعظ بیشتر غم، شام را؟

شمارهٔ ۳۷

از بسکه سست گشته تن مبتلا مرا

سازد هوای چشم زدن توتیا مرا

تا رو نهد به پای تو، قالب تهی کند

رشک است بر سعادت آن نقش پا مرا

تا دل بیاد آن گل رخسار بسته ام

دل وا نمی کند چمن دلگشا مرا

روشن شود چنانکه ز خاکستر آینه

کرده است فیض سوختگان باصفا مرا

از بس متاع کاسد بازار عالمم

ترسم به جرم نیز نگیرد خدا مرا

تیغ جفا کشید، که اول کرا کشم؟

فریاد کرد واعظ، گفتا: مرا!مرا!؟

شمارهٔ ۳۸

ز پاس آشنایی، بهره نبود خلق عالم را

نمک خوردن، چو زخم از هم جدا سازد دو همدم را

به گرمیهای ظاهر، چشم دلسوزی مدار از کس

برای اهل ماتم، دل نسوزد شمع ماتم را

نباشد نقص دولت، یاری افتادگان کردن

بدوش خود کشد خورشید تابان، بار شبنم را

بآن رغبت که خون هم خورند این ناکسان دایم

چه بودی گر دو روزی نیز خوردندی غم هم را؟

ز من گر دشمنان بردند مال عالمی، اما

به حق دوستی گویا به من دادند عالم را

خلاصی نیست از طول أمل در زندگی ممکن

مگر سنگ لحد کوبد سر این مار ارقم را

هنر در عهد ما از دین گذشتن شد، نه از دنیا

کنند این سرزنش پیوسته ابراهیم ادهم را

تمام عمر همراهند باهم، لیک تا کشتن

همه قابیل و هابیل است نام اولاد آدم را

ز بس نامهربانی رسم شد، باور نمیکردم

نمیدیدم اگر پهلوی هم بادام توأم را

چسان لب وا شود واعظ که در بازار عهد ما

روایی نیست از جنس سخن، جز نقش درهم را؟

شمارهٔ ۳۹

اگر نه، از گل محنت سرشته اند مرا؟

چرا بجبهه خط، چین نوشته اند مرا؟

چنان ز حاصل خود غافلم، که پنداری

هنوز در گل هستی نکشته اند مرا؟

ز باز چیدن دامان فیض، دانستم

که از غبار تعلق سرشته اند مرا

مرا کشاکش غم، از تو نگسلد هرگز

به پیچ و تاب خیال تو، رشته اند مرا

به کام مردم عالم، چسان شوم شیرین؟

به تلخی سخن حق، سرشته اند مرا!

چگونه خون چکدم از کباب دل واعظ؟

بتان بآتش دوری برشته اند مرا؟

شمارهٔ ۴۰

در نظر دایم گرآن زلف دو تا باید مرا

ریزش اشک زمین سایی رسا باید مرا

بسکه هر عضوم ز ضعف تن به راهی میرود

چون قفس از هر جهت چندین عصا باید مرا

هر سر مویی ازو دستیست دامنگیر چشم

دیده یی از بهر هر عضوش جدا باید مرا

چشم بستن از دو عالم، دیده را بینش فزاست

از غبار دیده خود توتیا باید مرا

آنچه من در راه او کردم، بسان گرد باد

خلعت از خاک درش سر تا به پا باید مرا

گر تنم واعظ ز هجرش خرج کاهیدن شود

روز وصلش جانی از بهر فدا باید مرا

شمارهٔ ۴۱

زان لعل لب سخن شده رنگین ز بس مرا

در سینه چون خراش نماید نفس مرا

صید غزال فرصتم از دست رفت، حیف!

طول امل کشیده چو سگ در مرس مرا!

گمگشتگی به منزل مقصد، رهیست راست

شد غول ره، بلندی بانگ جرس مرا

خوانا، خط غبار منست از بیاض مو

باشد کتاب موعظه آیینه بس مرا

واعظ ز پای قوت و، از دست کار رفت

از سر همان نرفت هوا و هوس مرا

شمارهٔ ۴۲

نیست غیر از وصل آبی آتش جوش مرا

مرهمی جز دوست نبود زخم آغوش مرا

بر سرم سودای جانان، بسکه پا افشرده است

باده پرزور نتواند برد هوش مرا

شد ز خامی در سر کار هوس عهد شباب

تندی این آتش آخر ریخت سر جوش مرا

در کشاکش از نهاد سخت خویشم سر بسر

نیست غیر از خویش باری چون کمان دوش مرا

بود و نابود مرا از بس به غارت برده دوست

می توان پرسید ازو حرف فراموش مرا

می چکد خون از دم تیغ زبانها خلق را

نیست واعظ هیچ پند از پنبه به، گوش مرا

شمارهٔ ۴۳

دولتی نیست به از تیغ تو بیباک مرا

سرنوشتی نبود جز خم فتراک مرا

آنچنان گشته ام از ضعف، که بعد از مردن

رستن سبزه،برون آورد از خاک مرا

هر نفس آب حیاتی کشم از تیغ کسی

به رخ دل در فیضی است ز هر چاک مرا

نه چنان بر سر کوی تو ز خود گم گشتم

که به غربال توان یافت از آن خاک مرا

بسکه کوتاه بود روز وصالش واعظ

ترسم از جیب به دامن نرسد چاک مرا

شمارهٔ ۴۴

چو وصف لعل تو شیرین کند کلام مرا

مکیدنش کند آیا چگونه کام مرا؟

از اینکه نسبت دوری بلعل او دارد

عجب مدان که نگیرد عقیق نام مرا

به سر ز تاب رخت آتشی که من دارم

عجب که پخته نسازد خیال خام مرا

بعدل دادرسم، حاجت تظلم نیست

که ظلم میکشد از ظالم انتقام مرا

کند چگونه دل رشک پیشه ام این شکر

که: نیست چشم جوابی ازو پیام مرا؟

شمارهٔ ۴۵

دلخراشی کرد از بس در شب هجران مرا

پنجه شد از قطره های خون گل مرجان مرا

در پی سودای زلفش، بسکه چشم من دوید

چشمه یی گردید زیر موی هر مژگان مرا

با وصالش سختی دوران بمن دشوار نیست

دادن جان پیش جانان، خوشتر است از جان مرا

بسکه کاهیدم زدرد عشق چون تار نگاه

مانم از رفتن، غباری گیرد ار دامان مرا؟

میر سامانی،چو بیسامانی من کس نداشت

فکر سامان کرد واعظ بی سر و سامان مرا

شمارهٔ ۴۶

جوهر از تیغ زبان شد،ریخت تا دندان مرا

گفت وگو، شد همچو سطر بی نقط بدخوان مرا

در نصیحت گوییم هریک زبانی شد جدا

تا ز پیری گشت دندان در دهن جنبان مرا

راه ندهم بعد از این تا آرزوها را در آن

بردر دل کرده پیری از عصا دربان مرا

گشته از بس لازم چشم گهرافشان مرا

فرق نتوان کرد تار اشک از مژگان مرا

دست و پا امروز باید زد، که از پیری دگر

دست و پا فردا نخواهد بود در فرمان مرا

از کتاب هستی ام آن سطر بی معنی که دهر

از گداز زندگانی زد خط بطلان مرا

هرچه واعظ میکند پیری ز من کم، مفت من

چون ز خود قطع تعلق میشود آسان مرا

شمارهٔ ۴۷

گداخت آتش عشق تو مغز جان مرا

گشود درد تو طومار استخوان مرا

نه آنچنان ز غمت روزگار من تلخ است

که آورد بزبان غیر، داستان مرا

ز بسکه یافته ام فیض ها ز تنهایی

ندیده است کسی با اثر فغان مرا

چنان ز غیر تو ای بی وفا گریزانم

که در ره تو نگیرد کسی نشان مرا

ز من نماند بغیر از غبار دل واعظ

ز بس گداخت غمش جسم ناتوان مرا

شمارهٔ ۴۸

نیست غمخوار چو لیلی، دل محزون مرا

شانه بس پنجه آن خور سر مجنون مرا

کشته تیغ سمورند همه خود سازان

ای نمد سخت خریدی تو از آن خون مرا

کرده ام خون بدل از منع رخ جانانش

میخورد دیده خونبار، ازآن خون مرا

نیست گوشی که بود لایق در سخنی

زان خریدار نباشد در مکنون مرا

نیست ممکن که باشد بحر بدولاب تهی

گریه خالی نکند این دل پرخون مرا

خانه خواه غم جانان بسر راه وفاست

چون رعایت نکند خاطر محزون مرا

شمارهٔ ۴۹

برده از بس فکر آن شوخ کمان ابرو مرا

موی ابرو گشته موی کاسه زانو مرا

دورباش غیرتم بنگر، که در خاک درش

جای ندهد هرگز این پهلو به آن پهلو مرا

بسکه از سیلاب غم سنگ وجودم سوده است

میتواند شد فلاخن پیچش هر مو مرا

این قدر فیضی که من از بیزبانی برده ام

ترسم آخر شکر خاموشی کند پرگو مرا

در طریق معرفت، فکرم به هر جانب دوید

هرزه رفت آب حیات، از تنگی این جو مرا

بر سر من، فکر دنیا بین چه سوداها فگند؟

پر ز شور این کاسه شد، از کاسه زانو مرا

غیر مدح خامشی، واعظ نمیگویم سخن

گر گذارد ذوق خاموشی بگفت و گو مرا

شمارهٔ ۵۰

نبسته جز بدی من، کمر بکینه مرا

ز سنگ گوهر خود، نالد آبگینه مرا

شکستگی است، ز بس سرنوشت کشتی من

بجز شکسته خطی نیست در سفینه مرا

ز درد اینکه جدا گشته ام ز شمشادش

الف الف شده چون شانه لوح سینه مرا

ز تنگدستی از آن دست برنمیدارم

که پادشاهی فقر است ازین خزینه مرا

ز یاد سنگدلیهای او پرم، ترسم

که تیر او ننشیند دگر به سینه مرا

چگونه واعظ با این پلاس پوشیها

باین لباس پرستان نموده پینه مرا

شمارهٔ ۵۱

در میان خلق عالم، کشت تنهایی مرا

بلکه زین وحشت رهاند سر بصحرائی مرا

گر شدم محروم دوش از خدمتت، معذور دار

بود مهمان عزیزی، همچو تنهایی مرا

بال عنقا، نقش طاووسی نمیگیرد بخود

بیوجودی کرده فارغ از خودآرایی مرا

مردم دارا، ز قیل و قال فارغ نیستند

پوچ شد مغزم، قبا تا گشت دارایی مرا

آب گوهر، تیرگی هرگز نمی گیرد به خود

پاک دارد آب رو از چرک دنیایی مرا

گوهر معیوب را، نبود صفا با جوهری

از نظرها چون نگاه افگنده بینایی مرا

بسکه از یاران دورنگی همچو خارم میگزد

خوش نمی آید ز گلها نیز رعنائی مرا

من که بودم همچو واعظ عندلیب هر چمن

قاف هم دارد قبول اکنون به عنقائی مرا

شمارهٔ ۵۲

شد دماغ از سنبل او بسکه سودایی مرا

خوشتر آید نکهت گلهای صحرائی مرا

بسکه از سودای زلفش میکنم دیوانگی

گشته بر سر جمع داغش چون تماشائی مرا

چون ندارم چشم فیض از تیره روزان جهان

گشته میل سرمه، شمع راه بینایی مرا

در جوانی میگرفتم من که تیغ از دست کوه

عاقبت پیری گرفت از دست گیرایی مرا

عیشها با عیشهای رفته خود میکنم

چون عصا برپای دارد یاد برنایی مرا

همچو پاکان میتوانم دست بر خاطر نهاد

دست تا گردیده پاک از چرک دنیائی مرا

می نهد هرکس قدم در خانه ام دزد من است

زآنکه مالی نیست دیگر غیر تنهایی مرا

طعن عریانی مزن واعظ که از سلطان عشق

بی سر و پاییست تشریف سراپایی مرا

شمارهٔ ۵۳

بستیم ز لب، در به رخ آفات زمان را

کردیم امان نامه ازین مهر، زبان را

مایل بستم بیش بود ظالم معزول

پرزور شود، زه چو بگیرند کمان را

آگاهی عامل، سبب راحت شاه است

فریاد سگ، افسانه بود خواب شبان را

از بس بزبان آمد و از دوست نهفتیم

شد جوهر آیینه، سخن لوح زبان را

کردم به دل سخت تو اظهار غم خویش

بر سنگ زدم پیش تو این راز نهان را

با دیده بینا نتوان از تو گذشتن

عکس رخت آیینه کند آب روان را

گردد ز سخن سختی هر مرد نمایان

تیر است ترازو، کشش زور کمان را

پیچیده به خود واعظ ما بسکه ز فکرت

مشکل که بیابد سخنش راه زبان را

شمارهٔ ۵۴

وعده کردی که بگیری به نگاهی جان را

دل ما نیست، چرا می شکنی پیمان را؟

همه چون سرو ببالند بخود، گر شمرم

خاربست سرکوی تو،صفت خوبان را

چون سیه مار که در برج کبوتر باشد

داده سودای تو رم از سر ما، سامان را

شرح احوال، سراسر بتو زان ننویسم

کر کفم نامه ز شوق تو کشد دامان را

کند از سختی مرد است دم تیغ عدو

زرهی نیست به از جوهر خود مردان را

از غم عشق، همین فیض مرا بس واعظ

کز دل تنگ، برون کرد غم دوران را

شمارهٔ ۵۵

غمی در دل کند ماتم سرا صحرا و گلشن را

غبار دیده شام تیره سازد روز روشن را

ز خرج مال ای منعم، کسی نقصان نمی بیند

جوی بر باد دادن، کم نسازد قدر خرمن را

گداز سنگ آهن را، در آتش دیدم و گفتم

سزای آنکه چون جان در بغل پرورده دشمن را

دل بینا براه معرفت، چشمی نمی خواهد

به عینک احتیاجی نیست هرگز چشم روشن را

به تندی یار باید کرد نرمی را بهر کاری

نیاید کارها بی رشته هرگز راست سوزن را

درشتی چون کند ناکس، سر تسلیم پیش افگن

بسر دزدیدنی، از خویش، رد کن سنگ دشمن را

بخواندن می شود از هم جدا نیک و بد معنی

شود تا دانه پاک از که، بده بر باد خرمن را

کی نتواند از حیرت، ترا به گرد سرگشتن

کند آیینه تاب عارضت سنگ فلاخن را

اثر در بی‌بصیرت نیست آن رخسار را واعظ

نسازد خیره نور مهر هرگز چشم روزن را

شمارهٔ ۵۶

گرفتم در نظر، هر جا شدم، آن قد موزون را

خیابان کردم از یک سرو، بر خود کوه و هامون را

مربی گر نباشد آفتاب طلعت لیلی

که میسازد نگین حلقه اطفال مجنون را

تلاش خودشناسی، شیوه آزادگان باشد

نظر بر اصل خود باشد ازین رو بید مجنون را

لبالب میشوم، از حسرت لب بر لبش سودن

چو بر هم می‌گذارد شوخ من، لب‌های میگون را

برد دامان خالی، واعظ از گلزار رخساری

که چون خورشید دامن کرده پرگل، کوه و هامون را

شمارهٔ ۵۷

اگر در خواب بینم لنگر آن کوه تمکین را

تهی ز آتش کند خواب گرانم سنگ بالین را

مصور می نماید خال و خطش خانه زین را

مرصع می کند لعل لب او، جام زرین را

نباشد هر دلی شایسته تصدیع دلداری

مکن زنجیر هر دیوانه یی آن زلف پرچین را

چه همچشمی نماید جام می با گردش چشمی

که کیفیت دهد امروز یادش بزم دوشین را؟

دل بی لنگرم چون پا فشارد پیش دلداری

که شوخی های او از جا درآرد کوه تمکین را؟

غم او را به یادی دردمندان داده اند از کف

چرا دارد دریغ از وی کسی خود جان شیرین را

گذشتن نیست بر اهل نظر، آسان ازین گلشن

بود خار تعلق هر گلی دامان گلچین را

پر است از گرد بی انصافی، این کلفت سرا واعظ

همان بهتر که کس پوشد ز یاران چشم تحسین را

شمارهٔ ۵۸

اگر لذت شناس درد سازی جان شیرین را

ز نعمتهای الوان می شماری اشک خونین را

لب از دندان کبود و، چهره از درد طلب کاهی

طلا و لاجوردی نیست زین به خانه دین را

گدایان را به تاج پادشاهی سر فرو ناید

چه نسبت آشنایی با سر شوریده بالین را

بهم کی اختلاط شور و شیرین راست می آید؟

به شور عشق، نتوان جمع کردن خواب شیرین را

شدی چون پیر، ازین منزل دگر برکنده باید شد

که از پشت خمت زین میکند مرگ اسب چوبین را

به آشوب جهان هر کس که تن در داد، فارغ شد

ز سیل تندی توسن، چه پروا خانه زین را

گذشتن از بر بدطینتان، بد طینتی آرد

گذار از شوره زاران، شور سازد آب شیرین را

در اقلیم قناعت، زان سبب تنگی نمی باشد

که بیرون کرده ز آنجا، سازگاری رسم و آیین را

برافتاده است واعظ، از جهان رسم سخن فهمی

دلت صحبت چو خواهد،یاد کن یاران پیشین را

شمارهٔ ۵۹

بلا نتیجه بود، عیشهای نوشین را

نسب به خنده رسد، گریه های خونین را

ز غفلت تو جهان گشته جای آسایش

نموده خواب گران نرم سنگ بالین را

تراست عیش گوارا، چو خاکسار شوی

که آب سرد بود کوزه سفالین را

نسب چه سود دهد، چون تو بی هنر باشی؟

ز آب جو، چه برش تیغهای چوبین را؟

خیال لعل لب یار واعظ امشب باز

بدیده ام، چو نمک ساخت خواب شیرین را

شمارهٔ ۶۰

به خونریزی همانا داد فرمان چشم جادو را

که از مژگان نهد انگشت بر لب تیغ ابرو را

محبت طرفه صحرایی‌ست، کز غیرت در آن وادی

گریبان چاک نتوان دید، نقش پای آهو را

خط بغداد ساغر، بگسلد خود را ز بی‌تابی

چو موج باده لب بر لب گذارد آن پری‌رو را

هلاک خال آن پیشانی و چین جبین گردم

که دارد داغ از خوبی، هزاران چشم و ابرو را

نه تنها غنچه را در شاخ گل برده است فکر او

که این غم یاد دارد صدهزاران سر به زانو را

به عجز ناتوانی، دست و پای آن کمان دارم

که گیرد تیغ بی‌رحمی ز کف آن ترک بدخو را؟

به جرأت بردم تیغ نگاهت می‌دود واعظ

به این دیوانه سر ده یک نظر آن چشم جادو را!

شمارهٔ ۶۱

قرب حق جویی؟ رضا جو باش خلق الله را

نیست غیر از طاق دلها راه، آن درگاه را

تا شود آگاه از احوال هر نزدیک و دور

برفراز تخت از آن جا داده ایزد شاه را

میتواند ناله یی دودش رساندن برفلک

گر به مه سایی ز حشمت قبه خرگاه را

با خیال دوست عمری همنشینی کرده است

کی غم دنیا بسر گنجد دل آگاه را

گشته راحت رنج تنهایی مرا از جور خلق

دیدن اخوان به چشمم کرده یوسف چاه را

تا به کی واعظ شوی پامال سرکوب خسان؟

ساز محراب سجود خویش آن درگاه را

شمارهٔ ۶۲

کرد ظاهر از نقاب آن روی گلگون کرده را

سوخت غمهای بصد خون جگر پرورده را

بی نقاب شرم، بی نور است حسن مهوشان

روشنی هرگز نباشد دیده بی پرده را

بی بصیرت هم ز فیض جستجو بی بهره نیست

دیده غربال یابد گوهر گم کرده را

بسکه باشد مدعا از ما به ما نزدیکتر

میتوان پرسید از منزل ره گم کرده را

گر نسیم آورد واعظ بوی زلف پرخمش

رایگان از کف مده این گنج بادآورده را

شمارهٔ ۶۳

در وحشت دو کون بجو آن یگانه را

بر روی دل ببند در فکر خانه را

چشم از جهان بپوش و، دگر بیش از این مبین

چین جبین پست و بلند زمانه را

خواهی که سرفراز شوی، خاکسار باش

راهی جز آستان نبود صدر خانه را

پیوسته اهل حرص، ذلیلند در جهان

خرمن به خاک تیره نشانده است دانه را

ای بی خبر شماره نعمت نگاهدار

تسبیح کرده اند برای تو دانه را

دردا که خویش هم نشنیدم، چه سود اگر

گفتم بلند این غزل واعظانه را؟

شمارهٔ ۶۴

دوست می سازد تواضع دشمن دیرینه را

خاکساری میکند جاروب گرد کینه را

نشکنی تا خویش را، از دوست کی یابی نشان؟

هست پیچیدن کلید قفل این گنجینه را

تا بروی ما بگوید حرف مردن مو به مو

کرده پیری روکش ما، هر نفس آیینه را

تر چو می گردد نمد، از تیغ تیزش باک نیست

گریه جوشن کرده بر ما خرقه پشمینه را

خانه روشندلان را زینت از مهمان بس است

نیست به از عکس نقش خانه آیینه را

در دبستان محبت، تا کنی، مشق جنون

داده اند از بهر مد آه، لوح سینه را

میکند آمیزش تردامنان، دل را خراب

نم کم از سیلاب نبود خانه آیینه را

درو باشی، کز خدنگ غمزه او دیده ام

میکند خالی ز جوهر خانه آیینه را

در جهان بی زهر منت نیست شهد عشرتی

تلخی شنبه برد شیرینی آدینه را

نیستم واعظ نگاه تنگدستان را حریف

دارد ارزانی بما حق جامه پرپینه را

شمارهٔ ۶۵

گر به رنگش لاله یی باشد به دامن کوه را

چون صدا حیف است گرد سر نگشتن کوه را

سیل کوه از جا اگر بنیاد شهری میکند

میکند از جای سیل گریه من کوه را

عیب تو خواهی نگوید خصم، عیب او مگو

با خموشی میتوان خاموش کردن کوه را

میخورد زخم جفا، هرکس که دارد جوهری

تیشه بر دل میزنند از بهر معدن کوه را

خودنمایان را میسر نیست یکدم بی ملال

پرگره باشد جبین از سرکشیدن کوه را

دست بر دامن زن استغنای تمکین شیوه را

از حریم دل برون کن آرزوی لیوه را

دامن عقبی بدست آور زمال این جهان

در نکاح آن پری، دلاله کن این بیوه را

خط سبزش پوشد ار سیب زنخدان را، چه غم؟

برگ میپوشند بر رو از لطافت میوه را

با دل روشن، تلاش خاکساری میکند

واعظ ما دارد از آب روان این شیوه را

شمارهٔ ۶۶

به پیری، از چه رو می افگنی کار جوانی را

چه میدانی که سلخی هست، ماه زندگانی را

کسی کز بار پیری حلقه شد قد چو شمشادش

سراپا چشم گردیده است و، میجوید جوانی را

دلیلی بهتر از افتادگی نبود ره حق را

که از بالای پستی، آب دارد این روانی را

در آفت خانه دنیا، تلاش خاکساری کن

زمین بودن سپر باشد، بلای آسمانی را

اگر خواهی نشاط، از حاصل گیتی بکش دامن

که دارد سرو، از آزادگی رقص روانی را

به وضع کهنه دیر این جهان، با این دل غمگین

بسی خندی، اگر بینی رباط زعفرانی را

گرفت از دست ما پیری، همه بود و نبود ما

به ما نگذاشت واعظ، هیچ جز داغ جوانی را

شمارهٔ ۶۷

زخم کاری، می برازد بر دل پردرد ما

گریه خونبار میزیبد برنگ زرد ما

هر نفس چون شاهدان با آرزوی خفته است

عرض ما را داد بر باد این دل نامرد ما

همچو گل ما عاجز بند علایق نیستیم

میکشد زود از کف شیرازه دامن فرد ما

هر نسیمی کآمد از کویش به بادم داد و رفت

سرسری نگذشت هرگز صرصری از گرد ما

راه هستی طی شد و شهر فنا نزدیک گشت

زین سفر واعظ تهیدستی است راه آورد ما

شمارهٔ ۶۸

عرق ناکرده پاک، از محفل ما شد نگار ما

درین گلشن سبکتر خاست از شبنم بهار ما

بروی سخت ما گفتار ناصح برنمی آید

صدا را سرمه برگرداند از خود کوهسار ما

نمی آید ز ما اظهار هستی پیش کس کردن

بزور آیینه از دست نفس گیرد غبار ما

بدستش رنگ خون خویشتن میخواستم، اما

حنا کی دست برمیدارد از دست نگار ما؟

به رنگ لاله، سودای تو ما را کرد صحرائی

خیال چهره ات شد آتش جوش بهار ما

پناه از خصم تا بردیم سوی خاکساریها

بگرد ما نمی گردد کسی غیر از حصار ما

شب مرگست، روز عشرت ما بی کسان واعظ

بدل دارد چراغان از شرر سنگ مزار ما

شمارهٔ ۶۹

قد خم شد و افتاد جهان از نظر ما

واشد سر و سامان هوسها، ز سر ما

در تن حرکت نیست، بجز گردش رنگم

دیگر سفر هند حنا شد سفر ما

چون غنچه، زر ما گره مشت ندیده است

صندوق بگو کیسه ندوزد به زر ما

در باغ سخاوت نتوان کامرسش گفت

خود را چو به کامی نرساند ثمر ما

ما را به املهای جهان، بستگیی نیست

چون قطره به تن رشته نگیرد گهر ما

کرده است زخود بیخبرم، یاد عزیزان

با آنکه نگیرند عزیزان خبر ما

واعظ ندهد غیر گل آتشی از وی

خاری که زند دست به دامان تر ما

شمارهٔ ۷۰

سر بزینت کی فرود آرد تن رنجور ما؟

تن به سامان کی دهد هرگز، سر پرشور ما؟

برنمی خیزد ز نرمی از شکست ما صدا

هست این نعمت بجای کاسه فغفور ما

پیش ما سودای مجنون کی تواند شد سفید؟

بحر چون گرداب می پیچد بخود از شور ما

ما شه ملک رضائیم و سپاه ماست غم

نیست غیر از ما هرچه میخواهد شود دستور ما

بود خاطر ریش از خاطر هوسها، لیک شد

دست بر خاطر نهادن مرهم کافور ما

بود هر روزی ز ما کبریت احمر، حیف سوخت

شمع داغی برنکرد از وی دل بینور ما؟

با که گردم آشنا واعظ کز ابنای زمان

کس نمی داند نمک خوردن بجز ناسور ما!

شمارهٔ ۷۱

منزل کناره کرده، ز راه عبور ما

صحرا به تنگ آمده از دست شور ما

از بس نمانده است ز ما هیچ در میان

یاران کنند غیبت ما در حضور ما

اشکم بدیده از دل پرسوز چون رسد؟

توفان چو شعله خشک شود در تنور ما

با داغ دل، چو لاله سراپا شکفته ایم

نتوان شناختن ز غم ما سرور ما

واعظ، گمان قوت دین گر بری بخویش

دل برگرفتنست ز خود سنگ زور ما

شمارهٔ ۷۲

بسکه گردیدند همراهان ما دلگیر ما

کس بگرد ما نمی گردد، مگر زنجیر ما

برنگشتیم از جهان زانسان که رو وا پس کنیم

مزد نقاشی که مستقبل کشد تصویر ما

ما حساب خویشتن را با جهان کردیم پاک

زین بیابان خار خشکی نیست دامن گیر ما

قبضه شمشیر اگر نبود مرصع باک نیست

گوهر شمشیر ما بس، جوهر شمشیر ما

تانی کلکم شد از وصف لب او کامیاب

دیگر از شادی نمی گنجد شکر در شیر ما

بسکه ما را فکر شمشادش ز پا افگنده است

برنخیزد بی عصا فریاد از زنجیر ما

میکند ما را بزرگیهای دشمن تندتر

میشمارد کوه را سنگ فسان شمشیر ما

ما مرید جبه و دستار و کش و فش نه ایم

نیست واعظ جز نبی و آل پاکش پیر ما

شمارهٔ ۷۳

غیر افغان، برنخیزد نغمه‌ای ز آواز ما

جز خراش سینه، ابریشم ندارد ساز ما

زنده فکر است دل، تا از سخن لب بسته ایم

پیش ما آوازه مرگ دلست آواز ما

دل تپیدن میزند بر ما شگون بسملی

تا مگر افتد به فکر ما، شکارانداز ما

بسکه محجوب است آن دلبر، نمی آید برون

گفت و گوی عارضش، از پرده آواز ما

آن قدر نگذاشت واعظ گریه خون در دل که باز

ناخنی رنگین کند از صید ما شهباز ما

شمارهٔ ۷۴

هرگه آن گلزار خوبی، یاد می آرد ز ما

همچو باران بهاری فیض می بارد ز ما

هستی ما تشنه پاشیدنست از یکدگر

وای اگر شیرینی غم دست بردارد ز ما

ما همه چون مشت خاکیم و، نفس چون تندباد

میوزد این باد، تا یک ذره نگذارد ز ما

تا نگریم زار زار، آن شوخ گل گل نشکفد

گلشن رخسار خود را تازه میدارد ز ما

برق جولانیم در میدان معنی ما اگر

واعظ ما نیز پای کم نمی آرد ز ما

شمارهٔ ۷۵

شیشه دلها شکستن، نیست کار سنگ ما

از برای آشتی پیوسته باشد جنگ ما

بسکه بنیاد وجود ما ز هم پاشیده است

گرد برخیزد اگر در چهره، گردد رنگ ما

از غم او ناله ما بسکه میبالد بخود

نیست دور از پرده گر بیرون رود آهنگ ما

حال ما دنیا پرستان، حال سنگ و آهن است

کز برای دیگران پیوسته باشد جنگ ما

با جوانان همدمی ما را نمی زیبد کنون

همدم ما کیست؟ معنی های شوخ و شنگ ما

چشم ما واعظ چنان از حشمت فقر است پر

کاین بزرگی‌ها نمی‌گنجد، به ظرف تنگ ما

شمارهٔ ۷۶

بالید از رخ تو دل پر ملال ما

از آفتاب به در شد آخر هلال ما

ما ریشه در زمین قناعت دوانده ایم

چون شمع آب میخورد از خود نهال ما

بر چهره شکسته ما، رنگ تهمت است

مالیده خون بما اثر انفعال ما

ما تخم در زمین دیاری فشانده ایم

کابر بهار نیز نگرید بحال ما

هرگز بناله دردسر کس نداده ایم

خاموشی است همچو قلم قیل و قال ما

از بس بحال واعظ دلخسته ناله کرد

افتاد از زبان قلم هرزه نال ما

شمارهٔ ۷۷

خامه بیجا میکند، عرض شکست حال ما

هر شکنج نامه سطری باشد از احوال ما

گرچه پیشاییش ما را نیست دود مشعلی

نیست دود آه مظلومی هم از دنبال ما

پایه این دولت از تخت سلیمان برتراست

کز ضعیفی مور نتواند شدن پامال ما

از مرصع پوشی ارباب دولت نیست کم

بر طلای رنگ ما، یاقوت اشک آل ما

تا بود در کیسه ما سیم و زر، از دیگریست

نیست هیچ از مال، غیر از خرج کردن مال ما

حال دل خواناست واعظ، چون عقیق از چهره ام

مهر خاموشی نمی‌گیرد زبان حال ما

شمارهٔ ۷۸

شده با نیک و بد آیینه دل خوش گل ما

خویش را بشکند آنکس که خورد بر دل ما

سرکشی بسکه به ما خسته دلان دشوار است

سبحه سان سر نزند دانه ما از گل ما

سخن از آتش رخسار کسی میگذرد

می توان شمع برافروختن از محفل ما

خون ما سخت برو جست دم تیغش را

زخم، برخیز و حلالی طلب از قاتل ما

ابر سودای جنون، بارش فیضی ننمود

مزرع دانه زنجیر نشد تا گل ما

عمر بگذشت و، ز ما هیچ نیامد واعظ

سبز ازین آب نشد مزرع بی حاصل ما

شمارهٔ ۷۹

سامان حرف و صوت ندارد بیان ما

فردیست از کتاب خموشی زبان ما

مد نگاه عجز بود رمح جانستان!

کی میبرند صرفه ز ما دشمنان ما

از ما شکستگان به حذر باش، زانکه ما

تیغیم و همچو شیشه شکستن فسان ما

رنگ شکسته عرضه احوال عاشق است

حاجت به گفتگو نبود در میان ما

از اشتیاق آن برو آغوش، دور نیست

بیرون دود ز خانه خود گر کمان ما

واعظ، طریق مقصد ما راه باطنست

گردیده خامشی جرس کاروان ما

شمارهٔ ۸۰

با عدو، بر خویش پیچیدن بود جولان ما

خصم، خوش باشد اگر داری سر میدان ما

با وجود تندی ما در مصاف خصم، نیست

بی نگاه عجز چشم جوهر پیکان ما

طایری وحشی بود هر لحظه‌ای از زندگی

پر زدن‌هایش ز بر هم سودن مژگان ما

در رهت دادیم، عقل و هوش و عمر و زندگی

ای غم دنیا چه میخواهی دگر از جان ما

آن نه در دریاست موج و، این نه در صحرا سراب

بحر و بر لرزد بخود، از شورش توفان ما

پیش ما از راستی، یک پله دارد کوه و کاه

کس طرف گیری نجوید یک جو از میزان ما

ما چو واعظ نیستیم از تنگدستان هنر

هر چه خواهی جز روایی هست در دکان ما

شمارهٔ ۸۱

سرکرد وصف خوبی رویت، زبان ما

بگرفت خوبی تو، سخن از دهان ما

گر پادشاهی همه عالم بما دهند

غیر از غم تو هیچ نباشد از آن ما

چون ایمن از حمایت گردون شود کسی؟

تیغ سپرنماست فلک بهر جان ما

زینسان که ما زدیم بلب مهر خامشی

دشمن چگونه ساخت سخن از زبان ما؟

ایمن بود ز تفرقه، گنج از نهفتگی

گردیده بی نشانی ما، پاسبان ما

یکسو غم لباس و، دگر سوی فکر نان

سرداده زندگی چه بلاها بجان ما؟

واعظ مصاف ما چو به تیغ شکستگی است

هرگز نکرده پشت به دشمن کمان ما

شمارهٔ ۸۲

نبود صفت لعل تو، حد سخن ما

این لقمه فزونست بسی از دهن ما

از خون دلم خورده مگر آب، که دایم

خیزد عوض سبزه غبار از چمن ما

شد وقت گذشت از همه، دندان اجل کو؟

بر رشته جان سخت گره گشته تن ما

تن خود به میان نیست، مگر از پس مردن

نامی بنویسند ز ما، بر کفن ما

درد تو ز بس در گل ما ریشه دوانده است

ماند چو زبان ناله ما، در دهن ما

در راه سلوک، اهل زمان بسکه دورویند

گردیده یکی راهبر و راهزن ما

گشتیم سراپای جهان را همه واعظ

شهری چو سفر نیست برای وطن ما

شمارهٔ ۸۳

خاکساری شده سرمایه آسودن ما

صندل دردسر ماست همین سودن ما

قدر ما تشنه کاهیدن خویش است، بگو

خاکساری نکند سعی در افزودن ما

ننشستیم دمی از تک و پو بهر معاش

نشود همچو نفس فرصت آسودن ما

مردم از حسرت گنجی، که ز بس گمنامی

غم دنیا نشود باخبر از بودن ما

چرخ قوال و، قد ما هست دفش

سنج آن دست ز افسوس بهم سودن ما

طلبد عذر سیه رویی فردا واعظ

چهره امروز بخون جگر اندودن ما

شمارهٔ ۸۴

تنگ از بسکه شد زمانه ما

مردمی خاست از میانه ما

چون نشینم بزیر چرخ که هست

حلقه مار آشیانه ما

راحت از ما ز بس گریزان است

میرمد خواب از فسانه ما

لخت دل نامه و، ز داغش مهر

اشک ما، قاصد روانه ما

بس بود دود آه و آتش عشق

لاجورد و طلای خانه ما

دارد از اشک شمع سان پرچم

علم آه عاشقانه ما

خاکساریم و، همچو آب حیات

میخورد خاکمال دانه ما

میکند ترک مسجد و منبر

بشنود واعظ ار ترانه ما

شمارهٔ ۸۵

تو صاف باش و، مزن حرف دردنوشی ما

که به ز بار علایق سبو بدوشی ما

توان ز جوش مریدان به گرد ما دانست

ز خارخار هوس بوده شال پوشی ما

کسی چو نیست خریدار جنس ما جز ما

شده است آینه دکان خودفروشی ما

ز دستکاری دوران، ز هم نمی پاشیم

که جلد نسخه ما گشته پوست پوشی ما

چنان ز شوق ادا فهمی تو میبالم

که رفته رفته سخن میشود خموشی ما

کنیم ساز عمل قول تا به کی واعظ

کنون بود سخن ما، سخن نیوشی ما

شمارهٔ ۸۶

در جهان گشته سمر حرف پریشانی ما

پهن باشد همه جا سفره بینانی ما

نیست ما را گله از تنگی احوال جز این

که ملولند عزیزان ز پریشانی ما

نیست از سیل حوادث به جز این دلکوبی

که چرا جغد کشد منت ویرانی ما

دردسرهای جهان چاره ندارد جز مرگ

نیست جز خاک لحد صندل پیشانی ما

ما به قطع نظر از بیم حوادث رستیم

چشم پوشیدن ما کرد نگهبانی ما

هرچه داریم چو گل بر طبق اخلاص است

مانع همت ما نیست پریشانی ما

بجز از تندی سیلاب نیابد تسکین

بسکه ایام بود تشنه ویرانی ما

هرچه در خاطر ما ساده دلان میگذرد

همچو آیینه عیانست ز پیشانی ما

مفلسان گرچه نبردند ز ما فیض، ولی

خانه گنج شد آباد ز ویرانی ما

ننهد آب رخ گریه اگر پا به میان

که ز لطفش طلبد عذر پشیمانی ما؟

غم او کرده قدم رنجه، نثاری است ضرور!

نیست واعظ بعبث این گهر افشانی ما؟

شمارهٔ ۸۷

دلا از خواب بگشا چشم و، سر کن آه و یارب‌ها

که نبود خلوت در بسته‌ای چون ظلمت شب‌ها

به بیداری توان دیدن رخ کام دوعالم را

گشاده دیده از خوابست فتح‌الباب مطلب‌ها

مس قرص قمر از وی زر خورشید می‌گردد

نباشد خاک اکسیری چو گرد ظلمت شب‌ها

نمی‌ماند نهان طاعت، بود چون نور اخلاصش

جمال شمع را پنهان نسازد پرده شب‌ها

به پیری سر ز هوش و پا ز قوت چشم از بینش

ز آمد آمد مردن تهی کردند قالب‌ها

سر صد قرن خورد و می‌خورد، غافل مشو ای دل

همان برجاست چرخ پیری را دندان کوکب‌ها؟

جهاد نفس، کی زین عزم‌های سست سر گیرد

در این میدان چه خواهی ساخت با این مرده‌مرکب‌ها

فرو باید نشاندن آرزو، از غصه ایمن شد

که پف کردن بود شب بر چراغ، افسون عقرب‌ها

چه گویان تشنه خون همند اهل زمان یارب

به این نفرت که دارند از هم این بیگانه‌مشرب‌ها

میان همدمان اکثر سخن می‌افگند دوری

سخن چون در میان آمد، شوند از هم جدا لب‌ها

ز خود مأیوس و، با حق آشنا کردند خلقی را

ندیدم کارسازی مثل این ارباب‌منصب‌ها

اگر قدر سواد و خط همین باشد که می‌بینم

ثوابی نیست چون آزادی طفلان ز مکتب‌ها؟

دو دل زین آشنایان متفق با هم نمی‌بینم

به راهی می‌رود هر یک ازیشان همچو مذهب‌ها

شکایت‌های خود را زان به روز حشر افگندم

که کوتاهی کند از عرض حالم، طول این شب‌ها

هوای زر ترا آتش به جان افگنده، ریزش کن

عرق کردن مگر بخشد ترا صحت ازین تب‌ها

نباشد صبح شب‌های فراقم را از آن واعظ

که می‌بالند از روز سیاه من به خود شب‌ها

شمارهٔ ۸۸

ای ز آب روی تو شرمنده استغفارها

پشت بر کوه شفاعت خواهیت کردارها

تا نسیم خلق جانبخش تو در عالم وزید

خاست از دلها غبار ظلمت انکارها

از پی نظاره آیین شرع انورت

بر هم افتادند از دل تا زبان اقرارها

سایه تا از خاکبوس مقدمت، محروم شد

از خجالت گشت پنهان در پس دیوارها

از کرم سوی پریشان حالی واعظ نگر

تا چه دور افتاده از گفتار او کردارها

شمارهٔ ۸۹

از زبان کلک نقاشان، شنیدم بارها

بی‌زبان نرم، کی صورت پذیرد کارها؟

سفله عالیشان، ز منصب‌های عالی کی شود؟

کی فزاید قدر خار از رفعت دیوارها

نیک‌خواهان در جهان مکروه طبع مردمند

جز تُرُش‌رویی نبیند شربت از بیمارها

شیوهٔ احسان مجو از سفلگانِ روزگار

نیست جای چشمه غیر از دامن کهسارها

مطلب این گوشه‌گیران، نیست جز شهرت که، گل

جلوه‌ای دیگر کند در گوشهٔ دستارها

نیست غیر از بار خاطر، راست‌گویان را به کف

از زبان راست میزان می‌کشد آزارها

بی‌خریداران سخن کی پخته گردد؟ زآن که هست

دیگ جوش کاسبان از گرمی بازارها؟

سرفرازی در جهان خواهی؟ به خود چندین مبند

راست نتواند شدن حمّال زیر بارها

نقطه‌سان هرکس چو واعظ فرد گردد از همه

عالمی گرد سرش گردند چون پرگارها

شمارهٔ ۹۰

برای نان کشی تا چند از دونان تفوق‌ها

کنی با روزی حق پیش هر ناکس تملق‌ها؟

مگر در خواب بینند اهل دنیا روی بیداری

بود کابوس خواب غفلت، این بار تعلق‌ها!

از آسیب بلاهای زمان گر مأمنی خواهی

بگرد خویشتن گردان، حصاری از تصدق‌ها

به مویی بسته ربط بلهوس با ساده‌رخساران

تنفر می‌شود ده روز دیگر این تعشق‌ها

کف از بالانشینی جا ندارد بحر را در دل

چه دیدند این تهی مغزان، ندانم از تفوق‌ها؟

گهرواری نباشد آبرو در گوهر مردم

درین دریای بی‌پایان، بسی کردم تعمق‌ها؟

چو بال‌افشانی مرغ است در دام و قفس واعظ

کنی گر دعوی آزادگی، با این تعلق‌ها

شمارهٔ ۹۱

تا چند ای ستمگر تاراج مال و جان‌ها؟

برخود بزن دو روزی ای برق خان و مان‌ها

چون ناوک فغانم، هردم ز دل نخیزد؟

قد از کشاکش چرخ، گردید چون کمان‌ها

باز سفید پیری اینک رسید ز آن رو

مرغان عقل و حس رم کردند از آشیان‌ها

موی سفید نبود، ما را به سر ز پیری

بهر سفید گوییست در پند ما زمان‌ها

ما را نماند در کام، دیگر اثر ز دندان

این سفره را فشاندیم، زین خورده استخوان‌ها

چون پیریم شکسته است در یکدگر ببینید

چندین به خود مباشید مغرور ای جوان‌ها

واعظ مدار صحبت، اکنون به هرزه‌گوییست

در عهد ما خموشی حرفیست بر زبان‌ها

شمارهٔ ۹۲

ز شوق گفتگویش، نیست هوشی در شنیدن‌ها

ز جوش مدعا، چیزی که پیدا نیست، گفتن‌ها

بهر سو ناوک او رو گذارد، می‌دود از پی

نگاه حسرتم، چون رشته، از دنبال سوزن‌ها

خیال قد رعنای تو، گویا جا در او دارد

که می‌گردد به گرد خاطرم، از خویش رفتن‌ها

کدامین آفتاب امروز می‌آید برون یارب

که گل‌های چمن دارند رنگ و بو به دامن‌ها؟

اگر خواهی برآید مطلب، اول ترک مطلب کن

گذشتن بیشتر باشد در این ره از رسیدن‌ها

مهیای همان شو کز برای خلق می‌خواهی

گریبان چاکی مقراض باشد از بریدن‌ها

نمی‌گردد ز حق پر، تا ز خود خالی نمی‌گردی

که پرنورند، تا از خود تهی گشتند روزن‌ها

فشار تنگی احوال کیفیت دهد دل را

شود واعظ، شراب ناب، انگور از فشردن‌ها

شمارهٔ ۹۳

ای بار داده کعبه کویت به راه‌ها

گستاخ بارگاه قبول تو آه‌ها

بر دامن امید تو، دست دعا دراز

بر آستان عفو تو روی گناه‌ها

رگ‌ها که در تن است، حقیقت‌شناس را

باشد به سوی معرفتت شاهراه‌ها

هر سر ز پای کوبی شور تو بقعه‌ای

دل‌ها ز های و هوی غمت خانقاه‌ها

در سینه‌هاست، هر نفسی، ذکر اره‌ای

در دیده‌هاست، سبحه ذکرت نگاه‌ها

هر ناله‌ای ز لشکر درد تو رایتی است

دل‌هاست از ستون غمت بارگاه‌ها

عشق از دل دو نیم، سوار دو اسبه است

غم‌ها به حفظ کشور یادت سپاه‌ها

از یک نسیم حکم تو در بحر روزگار

چون موج گشته‌اند روان سال و ماه‌ها

رهرو به کجا به کعبه کوی تو پی برد؟

کآواره گشته‌اند، درین دشت راه‌ها

واعظ اگر چه برده ز حد معصیت، ولی

دارد ز عفو و بخشش و لطفت پناه‌ها

شمارهٔ ۹۴

با حوادث برنمی‌آیند مال و جاه‌ها

پا نمی‌گیرد پیش تندباد این کاه‌ها

روشنایی از در حق کن طلب، زآن رو که هست

چشم و ابروهای تصویر، این در و درگاه‌ها

همرهی از لطف حق جو، تا به مقصد ره بری

غیر بی‌راهی نمی‌آید، از این همراه‌ها

بازی دولت مخور چندین، که مانع نیستند

آفتاب حشر را، این خیمه و خرگاه‌ها

با ستمگر گو چه چشم روشنی داری دگر

از چراغی کان برافروزد ز درد آه‌ها؟

می‌شمارند اهل دنیا فقر را بی‌جوهری

طعن نامردی به مردان می‌زنند این داه‌ها

دل به دنیا می‌دهی و می‌ستانی رنج و غم

می‌دهی نقدی چنین از کف به این تن‌خواه‌ها

ای که دلتنگی ز پستی‌های قدر خویشتن

یوسفی دارد چو حسن عاقبت، این چاه‌ها

خانه چون نبود، اثاث خانه واعظ بهر چیست؟

خانه دل را مکن ویران به این دلخواه‌ها!

شمارهٔ ۹۵

تخته آیینه مهر تواند این سینه‌ها

زیر مشتی قطعه عکس خطت، آیینه‌ها

نیست ابنای زمان را بهره‌ای از دلخوشی

زنده در گورند دل‌ها از غبار کینه‌ها

شادکامی‌های دنیا نیست هرگز بی‌ملال

شنبه‌ای دارند از دنبال این آدینه‌ها

بدتر از عیب کسان گفتن نباشد هیچ عیب

چون نگه بر روی مردم می‌کنند آیینه‌ها؟

جز به فقر و خاکساری، سربلندی کس نیافت

نیست راهی قصر عزت را به جز این زینه‌ها

بود وقتی زینت مردان قبای پینه‌دار

کشته بر تن لکه پیسی کنون این پینه‌ها

سده دل‌سختیم، زین چرب و شیرین‌ها گداخت

ای خوشا نان جوین فقر و، آن کشکینه‌ها

آشنایان را به هم هرگز نمی‌چسبد دو دل

از میان تا برنخیزد غبار کینه‌ها

پند اگر از مردم دیرینه می‌باید شنید

بود واعظ در جوانی نیز از دیرینه‌ها

شمارهٔ ۹۶

بس که سودا آورد بازار و شهر و خانه‌ها

ترسم آخر شهر گردد دشت از دیوانه‌ها

کی گشایش را بود ره در دل فرزانه‌ها؟

دشت را هرگز نگنجانیده کس در خانه‌ها

آن قدر فیضی که صاحب‌خانه از مهمان برد

می‌توان گفت که مهمانند صاحب‌خانه‌ها

نیست عاقل غیر در بند تعلق را بلد

راه شهر عافیت را پرس از دیوانه‌ها

ساختند آباد دل‌ها را ز گنج اعتبار

با آبادان، الهی خانه ویرانه‌ها

دشمنند آنانکه لاف جان‌فشانی می‌زنند

بر چراغت جمله دامانند این پروانه‌ها

شمارهٔ ۹۷

به پیری آنچنان گردیده‌ام از ناتوانی‌ها

که نتوانم گشودن چشم حسرت بر جوانی‌ها

گداز آتش هجران او جایی که زور آرد

توان بر طالع خود تکیه کرد از ناتوانی‌ها

ز بار غم چه پروا؟ لیک یار آید چو در گفتن

از آن ترسم که از جا درنیایم از گرانی‌ها

اگر خورشید رخسار تو در پیش نظر باشد

چو ماه نو ز پیری می‌روم سوی جوانی‌ها

دل خود را به فریاد خموشی می‌کنم خالی

بر یاری که می‌داند زبان بی‌زبانی‌ها

دگر امروز از فیض نگاه گرم مه‌رویان

زبان واعظ ما می‌کند آتشفشانی‌ها

شمارهٔ ۹۸

ز طوفان خروشم، رعشه پیدا می‌کند دریا

ز سیلاب سرشکم، دل به دریا می‌کند دریا

ز کشکول گدایان، واشود دریادلان را دل

چو آبد کشتیی، آغوش خود وامی‌کند دریا

ز دست خود به تنگ است آنکه دارد گوهری در دل

بهر موجی جدا خود را ز سر وامی‌کند دریا

ز ظرف تنگ جو پروردن گوهر نمی‌آید

یتیمان را رعایت ظرف دریا می‌کند دریا

اگر خالی‌ست دستم مایه فیضی به دل دارم

که گر چشم ترم افتد به صحرا می‌کند دریا

دل دیوانه عاشق ز هر آهی به شور آید

نسیمی تا ز جا جنبد، غوغا می‌کند دریا

به دامان بزرگان دست زن، گر رتبه می‌خواهی

بهای قطره باران که بالا می‌کند دریا

دل چون قطره‌ام در سینه والاگهری دارد

که گر گویم نشانش، سر به صحرا می‌کند دریا

تلاش خاکساری نیست، کسر شأن بزرگان را

به پستی راه از گرداب پیدا می‌کند دریا

جمال صنع در مرآت ذات خویش می‌بیند

که با چشم گهر خود را تماشا می‌کند دریا

پرم از شور و، بر لب موج اظهارم نمی‌آید

بگو واعظ چه هم‌چشمی است با ما می‌کند دریا

شمارهٔ ۹۹

اوراق روز و شب همه طی شد به صد شتاب

حرفی نخواهد چشم شعورت ازین کتاب

برعارضت نه موی سفید است هر طرف

سیلاب عمر کف بلب آورده از شتاب

از دست رفت عمر و، نشد فکر توشه یی

دردا که بار خویش نبستی به این طناب

دیگر درین مقام، مجال درنگ نیست

کز پشت حلقه عمر تو شد پای در رکاب

زان گشته پای سست، که در خانه جهان

چندان نشسته ایم که رفته است پا به خواب

نزدیک گشته است ترا روز مرگ از آن

جسم ترا ز رعشه پیری است اضطراب

دور شباب رفت و، نسودی رخی به خاک

واعظ نماز کن که فرو رفت آفتاب

شمارهٔ ۱۰۰

خرمی بی غم نمی باشد درین باغ خراب

خنده گل دارد از پی اشک ریزان گلاب

شعله رخسار او را گرد سر پروانه شو

تا کی از خامی بگرد خویش گردی چون کباب؟

تا نمیگردی مرا در چشم، بیزارم ز چشم

تا نمی آیی بخوابم، از نظر افتاده خواب

خشم او را، گریه عاشق کجا تسکین دهد

شعله آتش چه پروا دارد از اشک کباب

ذوق مشق بی قراری در طلب داری اگر

سر خطی بر لوح صحرا هست چون موج سراب

یک دل آباد در عالم بکس نگذاشتست

خانه ها کردست ویران، خانه دنیا خراب

ضعف پیری قوت نالیدن از دستم گرفت

چون ننالم واعظ اکنون بهر ایام شباب؟

شمارهٔ ۱۰۱

پاسبان گنج ایمانی، مرو ای دل به خواب

مصحف یاد حقی، خود را مکن باطل به خواب

با گرانباری درین تن پای تا سر غفلتی

رفته یی ای لاشه جان، در میان گل به خواب

در ثمر بستن که میباید بجان استادگی

گشته یی ای نخل آزاد این قدر مایل به خواب

نیم عقلی از سبک عقلی به خود داری گمان

میکنی آن را هم از تن پروری زایل به خواب

هر نگاه اعتبارت، جوی آب زندگیست

حیف باشد چشمه آن را کنی باطل به خواب

این چنین کافتاد در راحت به یک پهلو تنت

روی بیداری مگر بینی تو ای جاهل به خواب

در ره سیلاب خوابیدن، بود از عقل دور

تن مده در رهگذار عمر مستعجل به خواب

مال چون بسیار گردد، کم شود آسودگی

بگذرد چون سیری از حد، تن رود مشکل به خواب

خواب را خواب عدم واعظ تواند شد بدل

نقد عمر بی بدل را چون دهد عاقل به خواب

شمارهٔ ۱۰۲

چه پیش خلق گشایی دهان برای طلب؟

که موج ریختن آبروست جنبش لب

مجو، ز گرمی دونان دوای درد، که هست

هزار مرتبه جانکاه تر ز گرمی تب

چو فضله ییست که زاییده از غذای لطیف

هرآنکسی که مباهات میکند بنسب

ز برگ سیلی استاد برگ پیوند است

که میدهد ثمر اعتبار نخل ادب!

ترا که خون رعیت بجای رنگ حناست

چگونه دست توانی کشیدن از منصب

بیا که آینه دل ز زنگ غم واعظ

جلا دهیم به خاکستر سیاهی شب

شمارهٔ ۱۰۳

توان پرید بر اوج شرف ببال ادب

توان نشست به صدر از صف نعال ادب

کنند رو به تو خلقی، اگر ادب داری

ک هست شاه و گدا عاشق جمال ادب

کند به پیش سیاه و سفید حرف تو سبز

روان شود چو بجوی زبان زلال ادب

شود فزون ز ادب قدر کس کمش مشمار

که حسن خلق یکی ده شود ز خال ادب

تراست کوس فضیلت پر از صدا، لیکن

صدا نخیزد ازین کوس بی دوال ادب

ادب طلب کن، اگر طالب کمالی تو

که نیست هیچ کمالی به از کمال ادب

ادب بجوی اگر نام نیک میخواهی

که نیست مقری این بانگ جز بلال ادب

ز نفس بی ادبت، عالمی در آزارند

سزاست این شتر مست را عقال ادب

به طبع خلق گوارا شدن بود واعظ

ز باغ خلق نکو، میوه نهال ادب

شمارهٔ ۱۰۴

غنچه‌ای، باشد خموشی از گلستان ادب

نرگسی، سر پیش افگندن ز بستان ادب

تن بود یکسر کمالات تو، ای صاحب کمال

جان آن باشد ادب، جان تو و جان ادب

حرمت پیران نگهدار ای جوان تا برخوری

کسب پیری میکند طفل از دبستان ادب

می‌دهند از جان خراج از نقد اخلاص و دعا

کشور دل‌هاست یکسر ملک سلطان ادب

نی دهان از خنده بی‌جا ترا وا می‌شود

می‌درد بی‌شرمیت بر تن گریبان ادب

می‌توان شد از ادب شیرین به کام روزگار

کمترین نعمت گوارایی‌ست بر خوان ادب

هست جای خار زیر پا و، جای گل به سر

این بر گستاخی و، آن بار بستان ادب

تا دهندت در گریبان دل خود خلق جا

همچو گل واعظ مده از دست دامان ادب

شمارهٔ ۱۰۵

برخاست چون شباب و، بجایش نشست شیب

شد جانشین بر هنر ما، هزار عیب

از موج حادثات، کمندیست هر طرف

دزدد از آن محیط ز گرداب سر بجیب

این زندگی مد شهابی نبود بیش

جای تعجب است که کی شد شباب شیب

سست است پای طاقت و، تند است سیل غم

افتاده است کار من اکنون بدست غیب

در زیر تیغ داس حوادث نشسته یی

تا سر به رنگ خوشه برآورده‌ای ز جیب

با یاد آخرت، غم دنیا چکاره است؟

در کشور یقین، نبود جای رشک و ریب

تنگست اگر چه قافیه، واعظ از آن چه باک

رزقی است رزق معنی و، آن خود رسد ز غیب

شمارهٔ ۱۰۶

در عهد ماست بسکه دل شادمان غریب

از گل تبسم است درین گلستان غریب

هر سو دود، نبیند یک طبع آشنا

کافر مباد همچو سخن در جهان غریب

یک تن نیافتیم که فهمد زبان ما

هم شهری اند مردم و، ما در میان غریب

بر لوح خاک گشته بخط غبار ثبت

نبود علو تیر ز افتادگان غریب

دنیای کج روش، نبود جای راستان

پیوستن خدنگ، بود بر کمان غریب

واعظ بگوش مردم دنیاست وعظ تو

چون در دیار کفر، صدای اذان غریب

شمارهٔ ۱۰۷

یک نظر غافل نمیگردند از پاس حیات

اهل دل را زآن نمیباشد بدنیا التفات

حاضر دم باش کاین نفس دغل بسیار کس

برده است و تشنه بازد آورده از آب حیات

غم گواراتر بود آزادگان را از سرور

آب تلخی بید را باشد به از آب نبات

گشته بر ما زهر آب زندگی از یاد مرگ

لذتی شاید بریم از عمر خود بعد از وفات

حاصل آسایش کونین، هر سو خرمن است

می ستاند هرکه از دست تهی دارد برات

زندگی بی عشق نبود در شمار زندگی

ذکر نام دوست باشد سکه نقد حیات

گوهرافشانی زبان از کیسه دل میکند

ریزش کلک سخن پرداز باشد از دوات

عشرت و عیش تهیدستان پس از مردن بود

تا نشد بید از چمن بیرون، ندادنش نبات

کی بگلزار حقیقت می‌برد مرغ دلت

واعظ از دام علایق تا نمی‌یابد نجات؟

شمارهٔ ۱۰۸

رفت عهد شباب و، دندان ریخت

رگ ابری گذشت و، باران ریخت

شد جوانی، نماند در سر شور

رعشه پیری این نمکدان ریخت

تنگدل چند از غم رفتن؟

برگ خود گل بروی خندان ریخت

سست شد پا، ز سیل رفتن عمر

کاخ تن، عاقبت ز بنیان ریخت

روزگارم، به نازکی پرورد

چون گلم، عاقبت ز دامان ریخت

بود مانند گریه شادی

در جوانی چو عقد دندان ریخت

جز گل خاریم، نشد حاصل

ز آبرویی که پیش دونان ریخت

شعر نتوان بهر جمادی خواند

گوهر خود بخاک نتوان ریخت

کلک واعظ نریخت لعل خوشاب

خون دل بود، کو ز مژگان ریخت

شمارهٔ ۱۰۹

به پیری و جوانی در طلب، زشتست تقصیرت

که ره دور است و ناچار است از ایوار و شبگیرت

دگر کودک نه یی، خود را ببر از دایه دنیا

که این غداره خونت میخورد، گر میدهد شیرت

ذلیل حکم دنیا گشته یی، شرمت نمیآید

که با این لاف مردی، پیرزالی کرده تسخیرت؟

ترا هرچند پهلو میدهد دنیا، ازو رم کن

که این صیاد میخواهد که آرد بر سر تیرت

نگردد غنچه تا گل، بوی عشقی زآن نمی آید

برنگ غنچه ای دل، جز خرابی نیست تعمیرت

زخود این بند بگسل، گر جنون کاملی داری

که بوی عقل، ای دیوانه می آید ز زنجیرت

چه می آید ز تدبیر تو با تقدیر حق واعظ

بنه گردن به تقدیرش، که به زین نیست تدبیرت

شمارهٔ ۱۱۰

نکهت از زلف کجش سودائی سر در هواست

شانه در گیسوی او، دیوانه زنجیر خاست

فارغ از آزار چرخ از بی وجودی گشته ام

دانه من چون شرر ایمن ز سنگ آسیاست

ترک خود کن اول، آنگه هر چه میخواهی بخواه

دست چون از خویش برداشتی دست دعاست

سعی ما گرهست ناقص، فیض جانان کامل است

دست ما هرچند کوتاهست، زلف او رساست

میدهد، افتادگی تسکین تندیهای خصم

خاکساریها درین طوفان، چو خاک کربلاست

از تو لاف بی نیازی سخت باشد ناپسند

تا دل از صدرنگ خواهش پر چو کشکول گداست

بسکه یاران در ره حق برخلاف مقصدند

هادی این راه وقت بازگشتن رهنماست

بر قماش جامه نازند این خودآرایان اگر

بر تن ما نیز عریانی قبای ته نماست

دست داد امشب حنا را، رخصت پابوس او

از حنا کمتر نه یی ای گریه، وقت دست و پاست

چون ز خود بیرون نهی پا، وقت عرض حاجتست

از تو چون خالی شد آغوش تو، محراب دعاست

خلق کن با سائلان، نبود عطا گر دسترس

روی خندان از کریمان نایب دست سخاست

خواب آسایش اگر خواهی کنی واعظ دمی

بی سرانجامیت بالین، خاکساری متکاست

شمارهٔ ۱۱۱

در چنگ خصم پاک گهر ایمن از بلاست

چون دانه شرار که در سنگ آسیاست

آن را که پادشاهی درویشی آرزوست

بر فرق او کلاه نمد سایه هماست

جز خویش را کسی بنظر در نیاورد

خود بین کسی که نیست درین عهد، چشم ماست

راز نهان ما چه عجب گر شود بلند؟

در کوهسار درد نفس می کشی، صداست

تا در دل آن نگار بتمکین نشسته است

عالم اگر زجای بجنبد، دلم بجاست

در خانه دل، ای غم جانان خوش آمدی

در دیده ای غبار رهش، از تو صد صفاست

بیگانگان زدرد تو همراز هم شدند

هرکس که دیده است ترا با من آشناست

بالد بخویش روز بروزم گداز تن

واعظ ببین دیار محبت خوش هواست!

شمارهٔ ۱۱۲

با نازکی حسن تو، کی تاب حجاب است

برروی تو، افروختن چهره نقاب است!

از آتش آن چهره، دل سنگ گدازد

تا دیده ترا، خانه آیینه خراب است

لبریز طراوت شده از بس گل رویت

دیوار چمن تا مژه خار در آب است

سیلاب شود بسکه تراود ز تو خوبی

زین واقعه دارد خبر آن دل که خراب است

دیدن رخش و، چاک بدامن نرساندن

واعظ بده انصاف، که در بند نقاب است؟

شمارهٔ ۱۱۳

ز روزگار وفا خواهی؟ از تو این عجب است

که در مکیدن خون تو روز و شب دو لب است

نداده است کسی را مراد دنیاپرست

همیشه شوهر غداره جهان عزب است

زده جریب سرایی بتنگ و، زین غافل

که پنج روز دگر خانه تو ده وجب است

بود تصدق ارباب بخل،وقت مرض

عرق فشانی این خستگان، ز تاب تب است

چو خاک شو، که نسب میرسد بخاک ترا

ترا بنای سخن چون همیشه بر نسب است؟

ز اشک ریزی شمعم، چو روز روشن شد

که آب نخل دعا فیض گریه های شب است

به حال خود بنشین، کز جهان نبینی بد

شفیع سیلی استاد، طفل را ادب است

نظر بسوی سبب ساز میکنی به چه روی؟

از اینکه چشم تو واعظ همیشه بر سبب است

شمارهٔ ۱۱۴

اگر نه دیده بینایی تو معیوب است

هرآنچه جلوه درین پرده میکند خوب است

خموش بودن عشاق در مقام رضا

بعرض حال دو بالای اوج مقلوب است

ز پا در آی و، مده تن به دستگیری خلق

که پایمردی دونان برای سرکوب است

به قدر شوق برد هرکسی ز مطلب فیض

هواست سرمه، اگر چشم چشم یعقوب است

اگر قماش شناسی، برای فرش سرا

کدام قالی کرمان چو آب و جاروب است؟

بگو که شعله آهت کند زبانی عرض

که عرض حال تو واعظ نه کار مکتوب است

شمارهٔ ۱۱۵

دور از تو، همدمم غم و اندوه و محنت است

در دیده ام سواد وطن، شام غربت است

در دوزخم، بجرم جدایی ز خدمتت

برمن شب فراق تو، روز قیامت است

بی هم زسنگ تفرقه یی تا نگشته اید

باهم بسر برید عزیزان، غنیمت است

ابنای روزگار، نبینند روی هم

از بسکه در میان همه را گرد کلفت است

باغی کنون بخرمی کنج فقر نیست

زآنجا برون مرو، اگرت ذوق عشرت است

ارباب جاه را، چو کرم نیست زینتی

دست گشاده شمسه ایوان دولت است

ای جان، همیشه بر سر خوان رضا اگر

با تلخی زمانه نسازی، چه لذت است؟

واعظ شدی چو پیر، منال از شکستگی

پشت خمیده موجه دریای رحمت است

شمارهٔ ۱۱۶

عالمی چون شهر کوران از غبار کثرت است

حلقه چشمی که می بینم، کمند وحدت است

سر بهر کوته نظر نارد فرو ایوان فقر

چشم از آن رو اهل دنیا را به سوی دولت است

چون کنی ترک تمنا، ملک آسایش ز تست

سادگی از نقش خود، لوح طلسم راحت است

پرده غفلت برافگن، تا دلت روشن شود

روزن این خانه تاریک چشم عبرت است

جنبش دندان، خبر ز افتادن دندان دهد

رعشه پیری بر اندامت، نشان رحلت است

در جهاد نفس، مردان دست و پا گم می کنند

هان نیفتی، از خود آگه باش، وقت غیرت است

زان خریداری ندارد گوهر والای فقر

کاین در دریای رحمت، همچو جان بی قیمت است

ظلمت دل بر تو عالم را شب دیجور کرد

چون تو را آیینه روشن گشت، صبح دولت است

خار دیوار از درشتی ره ندارد در چمن

نرمی گفتار، آب بوستان عزت است

بی غم او کشت تنهایی مرا در انجمن

گریه می آید، دلا برخیز، وقت صحبت است

جز تو واعظ هیچکس در انجمن بیگانه نیست

با خیالش هر کجا بی خودنشینی، خلوت است

شمارهٔ ۱۱۷

جمشید کو؟ سکندر گیتی ستان کجاست؟

آن حشمت و جلال ملوک کیان کجاست؟

تاج قباد و، تخت فریدون، نگین جم

طبل سکندر و، علم کاویان کجاست؟

هر میل چل منار زبانیست در خروش

گوید، به صد زبان که: جم شه نشان کجاست؟

گردد ز گنبد هرمان، این صدا بلند

آنکو بنا نهاد مرا در جهان، کجاست؟

این بانگ از منار سکندر رسد بگوش:

دارا چه شد؟ سکندر گردون مکان کجاست؟

وا کرده است طاق مدائن دهن مدام

فریاد میکند که: انوشیروان کجاست؟

بر فرد فرد خشت خورنق نوشته است:

نعمان و آن دوریه صف چاکران کجاست؟

ای دل رهت به ملک نیشابور اگر فتد

آن جا سئوال کن، که: الب ارسلان کجاست؟

گر بگذری بدخمه سلجوقیان، بپرس

سنجر چگونه گشت و، ملکشاهتان کجاست؟

فرداست بلبلان چمن هم بعد فغان

خواهند گفت: واعظ شیرین زبان کجاست؟

شمارهٔ ۱۱۸

درا بخاطرم ای خرمی، که جا اینجاست

کجا روی چو غم دلستان ما اینجاست؟

ببزم یار، زخود هم نمیتوانم رفت

شکیب خسته دلان در فراق تا اینجاست

چرا ز عارض چون گل نقاب نگشایی

ترا گمان که مگر عقل و هوش ما اینجاست؟

کند شکست، ز هر استخوان من فریاد

به سوی درد که: سرکوچه بلا اینجاست

به کاینات دل خویش را یکی کردیم

بهر دلی که رود درد یار ما، اینجاست

زمانه با خم ابروی قامت پیران

بسوی خاک اشارت کند، که جا اینجاست

حواله اش ز در خود مکن به جای دگر

که خاک واعظ مسکین بینوا اینجاست!

شمارهٔ ۱۱۹

دماغ اهل فنا، از مکاره آزاد است

چراغ مجلس تصویر، ایمن از باداست

دل شکسته، چه غم دارد از حوادث دهر؟

که بیم سیل کشد، خانه یی که آباد است!

بکن حذر ز ضعیفان، به زور خویش مناز

همیشه طعمه زنگار، مغز فولاد است!

تلاش نام کنی، در جهان اثر بگذار

نه بیستون، که نگینی بنام فریاد است!

چه سود ترک جهان، گر تعلقش برجاست

نه بنده یی که گریزد ز خواجه آزاد است

فتاد رعشه بتن گر ترا ز رفتن عمر

عجب مدار، که تن نخل و عمر تو باد است

صفای باطن مرد، از صفای ظاهر به

چنانکه آینه سنگ، به ز فولاد است

غمی بغیر غم بندگی مخور واعظ

که هرکه بنده او شد، ز هر غم آزاد است

شمارهٔ ۱۲۰

کجا عاقل بهستی دل نهاده است

که ما خاکیم و، دوران گردباد است

چنین گر می شود اوقات ما صرف

به ما این زندگانی هم زیاد است

بیابی از تواضع هر چه خواهی

که خاک پا شدن خاک مراد است

کشد تیغ زبان طعن بر خویش

جگر داری که با خود در جهاد است

رسیدن تیغ را در دم بمقصد

ز دوری از رفیق کج نهاد است

خموشی عالم امن و امانست

سخن چون در میان آمد، فساد است

ز بس سرگشتگی پیچیده با ما

نسیم گلشن ما، گردباد است

بخود گر دوستی، دشمن میندوز

که کم صد دوست، یک دشمن زیاد است

بود خرج زبان از کیسه دل

قلم را روسفیدی از مدادست

نباشد مشتری جنس هنر را

گران قیمت چو شد کالا، کساد است

نفهمد گر کسی، نقص سخن نیست

چه غم خط را، کسی گر بیسواد است؟

چو وا شد غنچه، خواند در کتابش

که آخر بستگیها را گشاد است

به یکتایی، شوی ممتاز از خلق

کجا یک از عددها در عداد است

بود هرچند حق، کم گوی واعظ

که کم قدر تو از حرف زیاد است

شمارهٔ ۱۲۱

سر سبزی دل، به زهر درد است

روسرخی عشق، رنگ زرد است

چیزی که گرفته خاطر ما

از نعمت روزگار، درد است!

تا هست نفس، غبار غم هست

تا می وزد این نسیم، گرد است

گفتن سخن نگفتنی را

آواز شکست قدر مرد است

سهلست ز جان گذشتن امروز

هرکس گذرد ز مال مرد است

یکتا گهر محیط هستی است

واعظ آن کو ز جمله فرد است

شمارهٔ ۱۲۲

زان لبم، چاره یک شکر خند است

درد دل را، علاج گلقند است

خال نیلی، برآن لب شیرین

تخم ریحان و، شربت قند است

برد دیوانه خوشدلی ز میان

غصه ها حصه خردمند است

هر طرف گریه چشمه چشمه روان است

غم عشق تو کوه الوند است

اوست مجنون ز مردم ای عاقل

که به زنجیر فکرها بند است

نیست واعظ به از سخن اثری

زاده طبع به ز فرزند است

شمارهٔ ۱۲۳

هر قدر نیکی بود پوشیده تر، نیکوتر است

پا نهاد از جاده چون بیرون، زن بی چادر است

دور نبود جنگجو سازد غرور زر ترا

غنچه با مشت گره، پیوسته از مشتی زر است

نقص شاهان نیست خود کار جهان بردن براه

در حقیقت بادبان هم پای کشتی، هم سراست

زنگ غفلت، کی شود پاک از دل چون آهنت

کار تو چون زنگ آهن، روز و شب خواب و خور است

مرده ای دل مگذر از لوح مزار رفتگان

کاین زبانها جمله گویایند و، گوش ما کراست

خشک کن در آفتاب توبه، ای دل دامنی

کآتش افروز جزا، در حشر دامان تراست

دیده گریان دهد کام تو در دریای شب

صید ماهی دام را از همت چشم تراست

در کلامم گر بندرت خامیی باشد، چه باک؟

میوه این باغ واعظ، تا به آخر نوبر است

شمارهٔ ۱۲۴

کدخدایی یک قلم، رنج و غم و دردسر است

خامه تا گردید صاحب خانه، با چشم تر است

دست افشاندن بملک و مال این عبرت سرا

طایر جان را به اوج قرب حق، بال و پراست

کارهای بی سرانجامان، ز خود گیرد نظام

اشک ما دلخستگان، هم رشته و هم گوهر است

احتشام بی نوایان، میشود فردا پدید

چون چراغ خانه درویش، صبح محشر است

خانه آیینه را، نور و صفا از رفتگی است

کلبه بی فرش، مفلس را صفای دیگر است

چشمه جود کریمان، گو ننازد پر بخود

آب ما پیوسته از خود همچو جوی مرمر است

در جهان، سرگرم دولت را نباشد راحتی

کم نگردد درد سر، تا این کلاهش بر سر است

یک سر مو تا به جایی، کی به جایی میرسی؟

پای راه مقصد آزادگان ترک سر است؟

پاکی دامان اگر خواهی، به بی رشدی بساز

تیغ را خونها به گردن هر زمان از جوهر است

دل مخور از واپسی چندین، که چون نقش نگین

هرکه او امروز اینجا پا بود، فردا سر است

در جهان جنس سخن بی قدر از بی مصرفی است

گر بود گوشی، نصیحت‌های واعظ گوهر است!

شمارهٔ ۱۲۵

رفت پیری چو ز حد، مرگ گوارنده تر است

شربت مرگ درین شیر بجای شکر است

میرسد قاصد پیری،ز عصا نامه بکف

زندگی رفته، اجل آمده، کاینش خبر است

زهر آوازه مرگی، بگشا دیده ز خواب

کان شب عمر ترا بانگ خروس سحر است

همدمان فاتحه خوانند برای تو همه

در ره مرگ، عمل با تو همین همسفر است

فقر ایوان بلندیست، برآیی چو برآن

پادشاهی و، جهانت همه باغ نظر است

گریه از تلخی ایام، چو طفلان تا چند؟

شیر مادر بودت، گر همه پند پدر است

سپر و جبه و جوشن، ببرت ای ظالم

همه وابسته یک ناوک آه سحر است

گریه از درد تو ای یار، مرا نور دو چشم

آتش عشق تو ای دوست، مرا تاج سر است

عیب جویان همه چشمند و زبان، گوشی نیست

ورنه گفتار تو واعظ همه در و گهر است

شمارهٔ ۱۲۶

بر عدو پشت نکردن سپر است

تیغ خونریز دلیران جگر است

نشمرد کس هنر امروز به هیچ

در شمار آنکه کنون هست، زر است

خوی خوش با همه کس میسازد

هیزم آتش گل، چوب تر است

سر ما و، ره یاران عزیز

پای این راه، گذشتن ز سر است

نیست کامی که از آن حاصل نیست

بهر ما نخل دعا، شاخ زر است

بی تعلق رود آسان ز جهان

سبکی راحله این سفر است

نام امروز ز مالست بلند

سکه را حکم ز بالای زر است

سرو بستان محبت، آه است

چشمه کوه غمش چشم تر است

تاب نگذاشت دگر در جایی

این چه تاب رخ و تاب کمر است؟

هنری نیست هنرور گشتن

به هنر فخر نکردن هنر است

میبرد گریه کدورت از دل

صافی آینه، از چشم تر است

سخن خصم، تو نشنیده شمار

سپر تیغ زمان، گوش کر است

چه غم از مرگ، چو یاران رفتند؟

نقش پا قافله این سفر است

نفس از حرف لبت گشته چنان

که نی از ناله من، نیشکر است

فکر سامان نکنی در ره عشق

که در این مرحله سر در خطر است

پیش این قدر مدانان، خوبی

گوشوار سخن و گوش کر است

رفعت شاه ز درویشان است

در هما بال فشانی ز پر است

گرچه بس قدر سخن هست، ولی

خامشی واعظ، حرف دگر است!

شمارهٔ ۱۲۷

دل با توکلست، گرم کیسه بی زر است

گر دست مفلس است، ولی دل توانگر است

باشد توانگری نه همین جمع ملک و مال

بر دادن است هرکه توانا، توانگر است

پاس ادب بدار، که دندان کودکان

کم عمر از گزیدن پستان مادر است

چون مو سفید گشت، دگر وقت عیش نیست

آیینه در کف تو کنون به ز ساغر است

با صد هنر به جامه بود خلق را نظر

لیلی نشسته، چشم تو مجنون زیور است

واعظ که کرد عیب بتر دامنی مرا

دامان حشر نیز ز کردار او تراست

شمارهٔ ۱۲۸

از بهر دو نان، منت دونان چه ضرور است

هر روز دو صد مرگ به یک جان، چه ضرور است

از شوق تو، نعل لب نان است در آتش

در تب چو تنور از غمش ای جان چه ضرور است

آن را که نهادند به سر تاج قناعت

بستن کمر خدمت سلطان چه ضرور است

تا جمع شود یک دو سه دینار حرامت

دیدن همه شب خواب پریشان چه ضرور است؟

خود را به خطرها ز پی مال فگندن

دادن سر خود در ره سامان چه ضرور است

جایی که رسد دست به دامان تجرد

دادن بکف جامه گریبان، چه ضرور است؟

چون آب روان، خاک بود مسند پاکان

در کلبه ما قالی کرمان چه ضرور است؟!

امروز شدن بر رخ خوبان همه تن چشم

فردا شدنت کور و پشیمان چه ضرور است؟

تا آب لب تشنه یک دانه توان شد

گوهر شدن ای قطره باران چه ضرور است

گیتی است یکی خانه، در آن ما همه مهمان

کردن نسق خانه ز مهمان چه ضرور است

واعظ، اگر از دوست بود گوشه چشمی

چشم نظر لطف ز یاران چه ضرور است؟

شمارهٔ ۱۲۹

مرد خدا که پیشت، پامال چون حصیر است

ز استادگی است خنجر، ز افتادگی حریر است

ناز و نعیم فردوس، هستند تشنه او

آن بینوا که دائم، از نان خشک سیر است

شاهان ز تیغ آهش، بیچاره اند و عاجز

آنکس که در نظرها بیچاره فقیر است

از علم بی عمل کس، فیضی چنان نیابد

علمی که بی عمل شد، روغن گرفته شیر است

شمارهٔ ۱۳۰

نه همین صبح از غمم پیر است

بهر من شام نیز دلگیر است

ناله من، ز ناتوانی ها

بی صداتر از آب تصویر است

مرو از ره به مهربانی خصم

گرمی خصم، چون تب شیر است

مال افزون، در آن فساد کند

دل پرحرص، معده سیر است

خوش به در میزنند یک یک خلق

آن سپنجی سرا چه دلگیر است

سرنوشت فنای گیتی را

آسمان و زمین زبر زیر است

گر بود پاک، شصت اخلاصت

از تو تا عرش یک سر تیر است

تا نیفتی ز پا، نمی خیزی

که خرابی بنای تعمیر است

این جهان محبس است و ما محبوس

نه فلک، حلقه های زنجیر است

هست سر رشته در کف تقدیر

فکر روزی، نه کار تدبیر است

چون نباشد تمام چشم امید؟

واعظ ما تمام تقصیر است

شمارهٔ ۱۳۱

نه شوق منصب هندم، نه ذوق جاگیر است

که سیر چهره سبزان هزار کشمیر است

بهند سایه دیوار خویش خرم و شاد

نشسته شاه جهانم، غمم جهانگیر است

اگر قلمرو هستی شود پر از دشمن

چه غم که حلقه زنجیر، قلعه زنجیر است

گلش ز نعمت دیدار سفره گر دارد

بگاه جنگ هم ابروی او بشمشیر است

شوند خویش دو بیگانه باهم از ریزش

بدایه کودک بیگانه محرم از شیر است

فروتنی بخدا زودتر کند نزدیک

که زود قطع شود راه، چون سرازیر است

تهیه سفر مرگ در جوانی کن

که زاد و راحله راه دور شبگیر است

گرفته سنگ و سفال هوس زمین دلت

از آن نهال دعایت چنین زمین گیر است

مرو ببخت جوان طفل سان زره واعظ

که بخت اگر چه جوان است،زندگی پیر است

شمارهٔ ۱۳۲

سجده پیش هر بتی کفر است،یک جانان بس است

هر دلی را یک غم و، هر جسم را یک جان بس است

نیست نقشی خانه آیینه را، بهتر ز عکس

خانه اهل صفا را، زینت از مهمان بس است

آرزو داری گر اسباب مرصع داشتن

بر جگر زین آرزوها، گوهر دندان بس است

چند سرگردان به گرد خوان دنیا چون مگس؟

زندگی گر باشدت روزی ترا یک نان بس است

گر جهان باشد سراسر پر ز نعمت،مرد را

نعمت ممنون نگردیدن ز نامردان، بس است

ملکت دنیا ز شاه و، راحت دنیا ز ماست

خواجه بستان از تو،ما را حاصل بستان بس است

مال و ملک و دولت دنیا همه هیچ است!هیچ!

پوچ کردن عمر بهر هیچ، ای نادان بس است

در زمین دل میفشان، تخم بی دردی عبث

دود آه این بستان را، سنبل و ریحان بس است

گریه یی، سوزی، گدازی، ناله یی، دردی، غمی

زندگی چون مردگان تا چند؟ بی دردان بس است!

از خود این بند علایق وا کن و همت ببند

توشه این راه واعظ، بر میان دامان بس است

شمارهٔ ۱۳۳

دگر بجای رخ ساده، لوح ساده بس است

ز خجلتت، بکف آیینه جام باده بس است

کمان جور، بآذار خلق زه بستن

کنون گذشته، خدنگ قدت کباده بس است

بدعوی سخن و دلبستگی بجهان

لب گشاده چه حاجت؟ درگشاده بس است

گذاشتن ز هوس، عمر خویش بر سر مال

کشیدن این همه نقصان پی زیاده بس است

قدم برون منه از راه راستی واعظ

که این ترا به دیار نجات، جاده بس است

شمارهٔ ۱۳۴

باز امشب ناوک آن غمزه بر ما پرکش است

در لب لعلش، تکلم چون نمک در آتش است

نیست ناخوش، هرچه آید از خوش و ناخوش ز دوست

خوش نبودن با خوش و ناخوش، ز مردان ناخوش است

غیر دم سردی نمی بینم ز ابنای زمان

گر کسی دارد زبان گرم امروز، آتش است

یک نگاه عجز بر دشمن، به است از صد کمند

یک دل پر آه در پهلو، به از صد ترکش است

دوستی خالص چو باشد، نیست باک از خشم و جنگ

هرگز از آتش نگردد کم طلا، چون بی غش است

نیست در ساغر عبث بی تابی موج شراب

نعل می از شوق یاقوت لبش در آتش است

میشود معلوم واعظ ز آمد و رفت نفس

این که با ما زندگی پیوسته در کش واکش است

شمارهٔ ۱۳۵

رفیق راه طلب، راه را رفیق خوش است

عقیق دست دعا اشک چون عقیق خوش است

گل سرسبد عالمی تو و چون گل

سلوک باید و نیکت به یک طریق خوش است

مرا که دیده دل جز بحسن معنی نیست

از آن لب شکرین نکته یی دقیق خوش است

بود اگر چه دعا، نیست خوش زاهل نفاق

بود اگر همه دشنام از صدیق خوش است

هنوز گلشن حسن تو بر سر جوش است

چه شد که سیب زنخدان، چوبه نمد پوش است؟

همان نهال تو سر گرم جلوه ناز است

اگر چه کاکل مشکین، چو شمع خاموش است

بدورت از نظر خلق تیربارانست

از آن ز جوهر خط، عارضت زره پوش است

زبان بسته نگهبان راز دل می باشد

حصار خانه ویران، چراغ خاموش است

ز صبح مرگ خبر میدهد، ولیک ترا

سفید گویی آیینه پنبه گوش است

مدار چشم اقامت اگر سلیمانی

ز خاتمی که شب و روز خانه بر دوش است

به گرمی دگران واعظ احتیاجم نیست

ک دیگ من چو خم می ز خویش در جوش است

شمارهٔ ۱۳۶

برد ز مجلس ما فیض آنکه خاموش است

زبان بود چو فروشنده، مشتری گوش است

بروی دل در فیض است لب فرو بستن

چراغ خانه باطن زبان خاموش است

مباش چین بجبین و، هرآنچه خواهی باش

که بر عیوب تو روی گشاده روی پوش است

دلش ز بند غم روزگار آزاد است

هرآنکه از خم زلف تو حلقه بر گوش است

چو در سرای تو باشند دردمندان فرش

چه غم ز مخمل و دیبا اگر نه مفروش است

خط سعادتت از لوح جبهه پیدا نیست

ز مشق سجده درها ز بسکه مغشوش است

بشور ما چه کند، حرف پوچ ناصح ما؟

که ره بخس ندهد چشمه یی که در جوش است

کجاست لایق در گوش؟ ورنه واعظ را

فراید سخنان جمله لایق گوش است

شمارهٔ ۱۳۷

تلاش برتری از حد، خلاف فرهنگ است

برون ز پرده چو شد نغمه، خارج آهنگ است

کم است وجه معاش تو، از زیاده روی

تو گر بزرگ نباشی، زمانه کی تنگ است؟

ز حرف نرم، دل دشمنان بدست آید

چو چرب گشت زبان، قلعه گیر بی جنگ است

شمارهٔ ۱۳۸

در دلت آن نه رشته امل است

چشم دید ترا رگ سبل است

خواجه را گو: برو بروها رفت

بعد از این آمد آمد اجل است!

حادثات جهان چو سیلاب است

خاکساری در او فراز تل است

همه جا پیروند سوختگان

اسب را جای داغ بر کفل است

نیست در سینه یاد حق در کل

جزو چندی چه شد که در بغل است؟

نیست غم را به دردمندان کار

نکشد با مو سری که کل است

دل بی غم که نیست شاهان را

اهل دل را همیشه در بغل است

راستی قوت ضعیفان است

که عصا دست گیر پای شل است

دل بیدرد، درد بیدرمان!

چشم بی گریه، علم بی عمل است

این همه قول! کو عمل واعظ

بندگی نی قصیده و غزل است

شمارهٔ ۱۳۹

گردباد از خودنمایی، روز وشب پا درگلست

جاده را ز افتادگی سر در کنار منزل است

برگ گل از خاکساری گشته خود سر در چمن

در بیابان خاربن، از سرکشی پا در گل است

بسکه طومار سخن پیچیده در دل مانده است

تا رها گردیده از دست زبانم، در دل است

کافرم گر در دو عالم غیر او دارم کسی

در قیامت اوست خونخواهم که اینجا قاتل است

چون کنم با دوری جانان؟ که در بزمی که اوست

رنگ را از چهره عاشق پریدن مشکل است

دل ز خود بردار واعظ چون قد از پیری خمید

رخت بیرون بر، که دیوار بدن خوش مایل است

شمارهٔ ۱۴۰

روزگار جامه دیبا و فرش مخمل است

کعبه دل را لباس درد دین مستعمل است

دام مکری زال دنیا را چو حب و جاه نیست

طره مرغول این غداره دود مشعل است

بازدارد راحت دنیا ترا از بندگی

از خدا غافل شدن تعبیر خواب مخمل است

ذکر حقشان هم‌عنان فکر باطل می‌رود

رشته تسبیح یاران چون نگاه احول است

بی‌قراری‌های ما، زینت‌فزای حسن اوست

گرد سر گشتن کتاب حسن او را جدول است

پای بر خود چون نهی واعظ، چه باک از حادثات

فارغست از سیل، آن کو بر فراز این تل است

شمارهٔ ۱۴۱

صفای چهره گلگون او سراب دل است

خیال لعل لبش، آتش کباب دل است

دل از کمند علایق، نمی رهد بی عشق

گسستن از دو جهان کار پیچ و تاب دل است

ز ترک، نسخه دل، زینت دگر گیرد

کمند وحدت ما، جدول کتاب دل است

ز رنج فقر مدان ناتوانی ما را

که رنگ کاهی ما، نور آفتاب دل است

غمت چنان دل خون گشته ام گرفته تمام

که قطره قطره از آن نیز در حساب دل است

توان ز ظاهر ما خواند حال باطن ما

شکسته رنگی ما فردی از کتاب دل است

نشانده بلهوسی های دل، بدین روزم

خراب، خانه دل، خانه ها خراب دل است

توان ز عشق رسیدن به کام دل واعظ

که دست و پای ره دوست، اضطراب دل است

شمارهٔ ۱۴۲

تا عکس گل روی تو در چشم تر ماست

دامان پر از خون شده، باغ نظر ماست

شبها که بود در نظر آیینه رویت

بیرون شدن جان ز تن، آه سحر ماست

فرخنده همای فلک همت خویشیم

افشاندن دامن ز جهان، بال و پر ماست

پامال شدن، میدهد آخر بر دولت

پا بر سر ما هر که نهد، تاج سر ماست

ما نخل سرافراخته گلشن عشقیم

از غیر تو پیوند بریدن ثمر ماست

سوداگر بی مایه سود دو جهانیم

برگرد سراپای تو گشتن سفر ماست

ما را به وفاداری ما قدر شناسند

در راه تو استادگی، آب گهر ماست

در هیچ دلی واعظ ما جای ندارد

هم طالع افغان تهی از اثر ماست

شمارهٔ ۱۴۳

فکر زلفش، در ره دیوانگی شبگیر ماست

حرف گیسویش، بجای ناله زنجیر ماست

ما بهر دلبسته یی، دست ارادت کی دهیم؟

چون عصا هرکس کند قطع علایق، پیر ماست

نقد ما رایج ز بی قدری است در بازار دهر

خاکساری در گداز خویشتن اکسیر ماست

گو بکن از ضعف ما اندیشه، ای خصم قوی

ناتوانی، کار چون افتد، دم شمشیر ماست

از خلای معده آزند بیخواب اهل حرص

خواب راحت در جهان، مخصوص چشم سیر ماست

پیش لطف دوست، خودراییست واعظ فکر خویش

دست از تدبیر خود برداشتن، تدبیر ماست

شمارهٔ ۱۴۴

با گدا خلق کن، دست سخایی درم است

خنده در رو، بدل گریه ابر کرم است

نشود صاحب خود را نرساند به جزا

ظلم را عادل اگر کس نشمارد ستم است

محو از صفحه گیتی شده امروز سخن

آنکه گه حرف سخن میزند اکنون قلم است

شمارهٔ ۱۴۵

هست خفت گرمی یاران بهر کو آدم است

اهل همت را بسر، دست نوازش چون یم است

سربلندی آرزو داری، سخاوت پیشه کن

کاین علم را، ریزش باران احسان پرچم است

فکر عمری کن، اگر کوته نمیسازی امل

کز برای این امل این زندگانی ها کم است

از هنرها، غیر زرداری کنون نبود پسند

این غزل را مصرع برجسته نقش درهم است

نیست ما صافی نهادان را ز کس پوشیده‌ای

نیک و بد در خانه آیینه واعظ محرم است

شمارهٔ ۱۴۶

بهار گلشن آن روی چون سمن، شرم است

سهیل سیب سخنگوی آن ذقن، شرم است

ز شرم، حسن بتان راست، آب و رنگ دگر

که باغبان عرق ریزان این چمن شرم است

ندیدنی است رخی، کو ندارد آب حیا

صفای آینه حسن مرد و زن شرم است

شود تکلم جانان، ز شرم بامزه تر

که مشک شکر شیرینی سخن شرم است

از آن شود ز عرق جامه پوش در حمام

که پای تو بسر آن شوخ سیم تن شرم است

ز ناز و غمزه و رفتار و شوخی و تمکین

شود گر انجمنی، میر انجمن شرم است

ترا نظر به قد و عارض است و مو واعظ

جمال پیش تو اینهاست، پیش من شرم است

شمارهٔ ۱۴۷

خانه بردوشیم ما، کنج وطن کی جای ماست؟

رزق ما سرگشتگان چون گردباد از پای ماست

باغ زندانست، تا چون غنچه در بند خودیم

هر کجا بیرون رویم از خویشتن، صحرای ماست

رنگ خجلت بر رخ ما ز انفعال سائلان

لاله یی از کوهسار همت والای ماست

از می نظاره صنع است ما را سرخوشی

سبزه یی هرجا که سر زد گردن مینای ماست

قطعه بگسستن از مخلوق، نظم واعظ است

عرضه بی مدعایی پیش خلق، انشای ماست

شمارهٔ ۱۴۸

زکام اینکه فرو ریزدم، نه دندان است

که در ثنای جوانی، زبان درافشان است

مرا که لذت معنی است، قوت روح مدام

بکام گوهر لفظم، بجای دندان است

مباش غره، که هرروز بر سر دگری است

بفرق بال هما، چون کلاه، مهمان است

دل از هوس نرهد، بی نگاه عبرت چشم

ستون خلوت سلطان، ز چوب دربان است

ز پای تا به سر، اندیشه سراپا چند؟

ترا که سر به گریبان و، پا به دامان است

عطا بسائل مبرم، کجا کند رغبت؟

که روی سخت گدا، سد راه احسان است

چه غم، نباشد اگر طاق خانه پرچینی

که جای چینی درویش، طاق نسیان است

چگونه بر دل عاشق غمش گران باشد؟

ک درد دوست، بجان گر خرند ارزان است

جهان ز تو شده هموار و، خویش ناهموار

نهاد سخت تو واعظ مثال سوهان است

شمارهٔ ۱۴۹

ز اهل جود، چه منت؟ دهنده یزدان است

نه نور خانه ز روزن، ز مهر تابان است

مراد خود زدر دوست کن طلب، کآنجا

کسی که نیست رهش، چوبدار و دربان است

بوقت مرگ، کریمی بزیر لب میگفت

خوش است داد و دهش، گرچه دادن جان است

چه به از این که شود از تو سیر، گرسنه‌ای

بجاست گر لب گندم همیشه خندان است!

ببند بار خود ای نخل، تا جوانی هست

که پنج روز دگر این بهار مهمان است

ز باغ، صحبت یاران بود غرض واعظ

که باغ ما و گل ما، جمال یاران است

شمارهٔ ۱۵۰

این درهم و دینار، که چشم تو بر آن است

هر یک بره حادثه، چشمی نگران است

نظاره ما نیست، جز از دیده عبرت

فصل گل ما خسته دلان، فصل خزان است

تا اول عمر است، بیا بار ببندیم

بالیده شود میوه نخلی که جوان است

در بردن جان، مرگ شتابان و، تو غافل

درد تو سبک خیز و، ترا خواب گران است

از بس همگی بهر میان گوشه نشینند

جایی که کنار است درین عهد، میان است

ای دوست، بود چاره بدگو نشنیدن

گوشی که بود کر، سپر تیغ زبان است

جایی که کسی دم نزند غیر خموشی

اظهار غم خویش، کجا کار زبان است

واعظ چه کنی مطلب خود عرض بر دوست؟

«آنجا که عیانست چه حاجت به بیان است »؟

شمارهٔ ۱۵۱

غازه را آتش از آن چهره دگر در جان است

حوض آیینه ز رخسار تو گلریزان است

در نظر مد نگاهیست که خوابانده ز شرم

چه رساییست که با قامت آن مژگان است

چون وفا، پیشه عشق است و جفا شیوه حسن

من همه اینم و، آن شوخ سراپا آن است

فیض، پروانگی محفل ما چون نکند؟

که چراغش ز صفای قدم یاران است

میکند ناله جانسوز تو آخر کاری

ای دل آسوده نشین، مرد تو در میدان است

در جهان گردد افکار تو هر سو، چه عجب؟

زآنکه گفتار تو واعظ گهر غلتان است

شمارهٔ ۱۵۲

قالیت، گرنه کار کرمان است

زینت خانه سفره نان است

آب و جاروب خانه عاشق

مژه تر، سرشک ریزان است

نیست باغی بدلگشایی خلق

گل این باغ، روی خندان است

سبزه گلشن محبت را

روی گرم آفتاب تابان است

خلق زنجیرسان چو بافت بهم

میهمانخانه نیست زندان است

فرح آرد نهفتگی از خلق

پسته در زیر پوست خندان است

مدعا عرض گشت، گریه کجاست؟

کشته شد تخم، وقت باران است

نیست چین بر رخ تو از پیری

بر وجود تو خط بطلان است

گوش بر ناله یی نمی بیند

ورنه واعظ هزاردستان است

شمارهٔ ۱۵۳

بهار ما، نفس سرد و، چشم گریان است

گل سر سبد سینه، داغ جانان است

ز بس که هر طرفم نوگلیست، در چشمم

برنگ خواب بهاری، نگه پریشان است

شود ز صحبت احباب، چشم دل روشن

چراغ غمکده ما صفای یاران است

مبند بر رخ یاران، در گشاد جبین

کلید روزی هر خانه، پای مهمان است

چه غم ز رزق؟ که در هر خرابه بدنی

تنوره دهن و، آسیای دندان است

کریم قیمت توفیق جود اگر داند

قبول کردن احسان، جزای احسان است!

رهی پی طلب رزق به ز نرمی نیست

برای شیر لب طفل به ز دندان است

هلاک کرد مرا فکر کارهای جهان

بدادم آنکه تواند رسید، نسیان است

شفا طلب ز دواها کنند واعظ لیک

شفای ما ز دعاهای دردمندان است

شمارهٔ ۱۵۴

بی فکر تو، ناپاک دل از لوث جهان است

بی ذکر تو، دل خانه بی آب و روان است

از ما سخن خال و خط امروز بود زشت

حرف گل رخسار، گل شمع زبان است

برخیز که آمد به سرت مرگ سبکخیز

هرچند که بر خاطرت این حرف گران است

جز فتنه نزاید چو زبان شد بسخن جفت

شور و شر عالم همه فرزند زبان است

شمارهٔ ۱۵۵

آه، شمعی ز شبستان سحرخیزان است

ناله، نخلی ز گلستان سحرخیزان است

چون دم صبح نباشد، همه کیفیت و شور

گریه کاه دل بریان سحرخیزان است

دیدم از تاج خروسان، که ز بیداری بخت

دولت زنده دلی، زآن سحر خیزان است

در ستم، ظالم ازین گونه که پا میفشرد

هدف ناوک افغان سحر خیزان است

خانه دولت هرکس که به ظلم آباد است

سیلش از اشک چو باران سحرخیزان است

روز در پرده گمنامی خویشند، چو شمع

شب چو شد، عرصه جولان سحرخیزان است

باغ فیض دل شبها، که گلش مغفرتست

آبش از ناله غلتان سحرخیزان است

عندلیب چمن روح فزای دم صبح

صوت شور آور افغان سحرخیزان است

قامت خویش چو سازند دوتا وقت رکوع

دو جهان در خم چوگان سحرخیزان است

دیده واعظ از آنست پر از نعمت فیض

کز گدایان سر خوان سحرخیزان است

شمارهٔ ۱۵۶

در ره حق، گام اول ترک هستی دادن است

سوی او از خویش برگشتن براه افتادن است

فکر دنیا کرده ما را غافل از انجام خویش

ورنه گریان طفل بهر مرگ وقت زادن است

رتبه افتادگی را، دیده ام از بس بلند

پیش من برخاستن از جا، بچاه افتادن است

حق شناسان را بسامان رفتن راه عدم

رفتن از دنیا و باری بر دلی ننهادن است

وانکردن دیده بر نقش و نگار این جهان

پیش بینا در بروی فتنه ها نگشادن است

عمر، کردن در غم دنیای بیحاصل تلف

واعظ آب زندگی را سر به صحرا دادن است

شمارهٔ ۱۵۷

سرگشتگی نصیب دل خسته من است

این شیشه ظاهرا که ز سنگ فلاخن است

پروای خصم نیست مصاف آزموده را

درهم چو بافت زخم بر اندام، جوشن است

سرهنگ مصر گوشه نشینی، منم کنون

پاتابه یتیمی من، عطف دامن است

ز ابنای جنس خود، به حذر باش، زآنکه آب

با آن سرشت پاک بآیینه دشمن است

کی چون مسیح پای نهی بر سپهر قرب؟

تا دل ز خارخار هوس پر ز سوزن است

واعظ تو عندلیب نه یی، ورنه هر طرف

چندانکه چشم عقل کند کار، گلشن است

شمارهٔ ۱۵۸

فکر آن موی میانم، بس که در کاهیدن است

جسم بر تار نفس، چون رشته‌ای بر سوزن است

پیش رویت، بس که دارد اضطراب سوختن

شمع را از رشته جان، خار در پیراهن است

عشق میبالد بخود از اضطراب عاشقان

آتش دلهای پرخون را تپیدن دامن است

آبگیری میکند شمشیر را صاحب هنر

در دل شبها، دعا بی گریه، تیغ آهن است

باغ و بستان نیست حاجت بلبلان شوق را

هرکجا نالد، به یادش واعظ ما گلشن است

شمارهٔ ۱۵۹

از خواجه ضبط و، مال ز فرزند یا زن است

دست بخیل بر زر خود، مهر خرمن است

اقبال این زمانه و، ادبار آن یکی است

رد کردن کمان بنشان، پشت کردن است

بار نگاهداری خود برکه افگنم؟

دست شکسته ام من و، لطف تو گردن است

بار نگاهداری خود بر که افگنم

دست شکسته ام من و، لطف تو گردن است

تند است باد حادثه در عالم وجود

جای چراغ روشن ما، سنگ و آهن است

یابد نظام کار بزرگان، ز کوچکان

بر تن لباس تیغ بامداد سوزن است

مردیم، فکر زندگی خود کنیم چند؟

از خلق زنده اوست که در فکر مردن است

واعظ تمام عمر تو در بیخودی گذشت

آیی دمی بخویش که هنگام رفتن است

شمارهٔ ۱۶۰

بعد مردن، نشان ما سخن است

آتش کاروان ما سخن است

گردد از وی چراغ ما روشن

خلف دودمان ما سخن است

زو شود قدر ما مگر پیدا

نور شمع زبان ما سخن است

تر دماغیم از گل معنی

باغ ما، بوستان ما، سخن است

فکر معنی شده است فکر معاش

چه کنیم؟ آب و نان ما سخن است

پیش ما جز بنقد هوش میا

که متاع دکان ما سخن است

بسخن خوشدلیم ما، ورنه

خوشدلی در زمان ما سخن است

بهر یاران قدردان واعظ

زین سفر ارمغان ما سخن است

شمارهٔ ۱۶۱

مایه عزت، ز مردم روی پنهان کردن است

از نظر خود را نهفتن، جسم را جان کردن است

سالک راه خدا بودن، باین طول امل

همرهی در راه با غول بیابان کردن است

در کتاب گل، بآب زر نوشتست این حدیث

سیم وزر اندوختن بهر پریشان کردن است

داشتن سوز محبت را نهان در استخوان

در نیستان آتش سوزنده پنهان کردن است

ناله را با این ضعیفی در دلت کردن اثر

با کمان سست، تیر از پیل پران کردن است

نیست در تعریف خود، جز قیمت خود کاستن

خودفروشی سر بسر از مایه نقصان کردن است

نان خود را داشتن واعظ ز محتاجان دریغ

همچو ایشان خویش را محتاج یک نان کردن است

شمارهٔ ۱۶۲

پیری رسید و، قامت از آن در خمیدن است

کز پای، وقت خار علایق کشیدن است

مقراض وار شد چو قد از پیریم دوتا

معلوم شد که از همه وقت بریدن است

نور نگه بدامن مژگان کشید پای

یعنی که وقت پای بدامن کشیدن است

چین بر رخم چگونه نیفتد؟ که روز وشب

چون عمر، باد تند روی در وزیدن است

دیگر بگو چه تخم امل میتوان فشاند؟

اکنون که وقت سبزه ز خاکم دمیدن است

سیب ذقن گزیدن خوبان، دگر بس است

هنگام پشت دست بدندان گزیدن است

برچیده میشود چو بساط بزرگیت

دیگر چه جای این همه بر خویش چیدن است

دامان دل بچنگ هوس میدهی کنون

کز دست خویش، وقت گریبان دریدن است

دستت بزیر سنگ دوصد بار مانده است

اکنون که وقت دست ز دنیا کشیدن است

از کار شد دو بال جوانی و، پیریت

دل در هوای عیش همان در پریدن است

خوش نوبهار عمر به تعجیل میرود

برخیز چشم من، که علاجش دویدن است

افگنده عقل طوق گریبان بگردنم

زور جنون کجاست؟ که روز دریدن است

از یار و دوست، وقت سلام وداع شد

قامت مرا برای همین در خمیدن است

واعظ خموش، موعظه گفتن دگر بس است

من بعد وقت موعظه خود شنیدن است

شمارهٔ ۱۶۳

می‌دود هرسو سخن، صاحب‌سخن گر ساکن است

دود مجمر هر طرف گردان و، مجمر ساکن است

هست هرجایی اگر سر، لیک پابرجاست عشق

گرچه غلتانست گوهر، آب گوهر ساکن است

یار اگر شوخ است، ندهد شیوه تمکین ز دست

در نظر هرچند بی‌تاب است جوهر، ساکن است

از گران‌خوابان نیاید همرهی با رهروان

رفت آب از جوی مرمر، آب مرمر ساکن است

مطمئن باشند دائم راست کیشان دور نیست

در میان حرف‌ها حرف الف گر ساکن است

مضطرب از حال من هرگز نمی‌گردد دلش

چون رگ سنگی که پیش باد صرصر ساکن است

هر دلی کامروز لرزد واعظ از بیم گناه

وقت پیچاپیچ دل‌ها روز محشر ساکن است

شمارهٔ ۱۶۴

عشق معشوقیست کوی او دل تنگ من است

زینت الوان او از گردش رنگ من است

شیشه گردم، باده و آیینه باشم، عکس دوست

آتشی القصه دایم در دل سنگ من است

پادشاه ملک فقرم، لشکر من بی کسی است

از سر مطلب نهادن پای، اورنگ من است

چیست در دست نگین، جز پایبوس نامها؟

هست حق با من، قبول نام اگر ننگ من است

هیچ کس افتادگان را در نمی آرد ز پا

سر فگندن پیش دشمن، رایت جنگ من است

شرح حال من، توان از صفحه رخسار خواند

سطری از درد دل من، اشک گلرنگ من است

آنکه میگنجد مرا در عالم دل درد اوست

آنکه در عالم نگنجد، زان دل تنگ من است

من نه من، عکس جمال دوست را آیینه ام

این تن خاکی که می بینی ز من، زنگ من است

دخل و خرج من نمی‌خواند به هم واعظ از آن

خرج من چون ناله‌های خارج آهنگ من است

شمارهٔ ۱۶۵

کوه کن از طرفی، وز طرفی مجنون است

پر ز عشق است، اگر کوه و اگر هامون است

کیست، کو خانه خراب هوس دنیا نیست؟

یکی از خاک نشینان درش، قارون است

پیش پاکان، همه اقبال جهان ادبار است

نخل در آینه آب روان وارون است

اهل دل، ربط بهم از ره باطن دارند

رشته گوهر صد لفظ همان مضمون است

پیش ابنای زمان، عقل و خرد بی شرمیست

بید را نام سرافگنده چو شد، مجنون است

جامه هستیت از لوث هوس پاک کند

مالش سختی ایام، تو را صابون است

ظاهر و باطن ما، در طبق اخلاص است

هرچه در خانه بود آینه را بیرون است

تاب دردسر پرگویی کهسارم نیست

جای مجنون سراپا رم ما، هامون است

آن قدر تشنه حرف لب یاقوت توام

که زبان چون قلم از کام مرا بیرون است

کیست واعظ، که کند دعوی صاحب سخنی؟

این قدر بس که نگویند که ناموزون است

شمارهٔ ۱۶۶

دل تو آهن و رو سنگ و خواب سنگین است

چه شد که موی تو را پنبه، خرقه پشمین است

به نی سواری طفلان پرد هنوز دلت

کنون که وقت سواری بر اسب چوبین است

ترا نه فرصت حق گویی است و حق بینی

زبان و چشم ز بس خودستا و خودبین است

دلی که درد ندارد، براحت ارزانی

سری که شور ندارد، سزای بالین است

چگونه لب به سخن واشود در آن محفل؟

که نیست نیم سخن فهم و، صد سخن چین است

چو آفتاب مکن ذره یی ز گرمی فوت

که خصم تند خنک روی، شیر برفین است

مدار صحت ما، با گذشتگان گذرد

که پاس دوستی امروز رسم پیشین است

ز یاد مرگ بود بر تو تلخ آب حیات

از آن جبین تو واعظ همیشه پرچین است

شمارهٔ ۱۶۷

در طریق زندگانی هر قدم چندین گو است

پیشتر باشد بمقصد، هر که اینجا پیرو است

پیش آن کو آگه از درد سر دولت بود

تیشه برسر کوهکن را، به ز تاج خسرو است

نیست جز با بینوایان سردرویی های خلق

پشت ما گرمست، تا برتن قبای ما نو است

خاکساری کن طلب پیوسته، تا باشی عزیز

هست دائم در بلندی هر که روسوی گو است

نان گندم، از بهشت راحتت بیرون کند

زاد راه رستگاری، سازش نان جو است

راحتی در زندگی گر هست، در افتادگی است

گر بود آسایشی آب روان را، درگو است

شمارهٔ ۱۶۸

طرف از شکستگان جهان کس نبسته است

دشمن درست کرده که ما را شکسته است

جز دل که بسته اند بر آن قوم مرده دل

دیگر به زندگانی دنیا چه بسته است؟

پیداست ساحل عدم اینک، ولی چه سود؟

کشتی بگل از این تن خاکی نشسته است

چو ریخت عقد گوهر دندان ز یکدگر

معلوم شد که رشته روزی گسسته است

از خار بست مرگ سبکبار میجهد

چیزی بخویش هرکه ز هستی نبسته است

خوانند در شریعت اخلاص، کی درست

گر توبه نامه تو بخط شکسته است

صورت پذیر نیست در او، کار هیچ کس

گیتی مثال آینه زنگ بسته است

آیینه زان ز نعمت دیدار منعم است

کو در ز بخل بر رخ مهمان نبسته است

واعظ نکرده بال فشانی بکام خود

تا مرغ دل ز دام علایق نجسته است

شمارهٔ ۱۶۹

چون دو ابروی سیاهت که به هم پیوسته است

بی‌تو شب‌های درازم همه بر هم بسته است

میدود دل پی طفلی، که ز شوخی سخنش

تا رسیده است بخاطر، ز زبانم جسته است

اشک شمعم، که برآن شعله خو تابم نیست

میروم دور شوم، پای گریزم بسته است

آنچنان رفته زما بیخبر این عمر عزیز

که غباری هم از او بردل ما ننشسته است

چون در خانه آیینه بود درگه خلق

مینماید بنظر باز، ولیکن بسته است

مرغ جان در قفس جسم اسیر است، ولی

شکر واعظ که دل از دام علایق رسته است

شمارهٔ ۱۷۰

خود هیچ و، نقاب از خط شبرنگ گرفته است

برما شکرین لعل تو، پر تنگ گرفته است

ترسم ندهد حصه به اعضای دگر هیچ

دل، درد تو را سخت ببر تنگ گرفته است

باشد غرضش دل، که ز ابرو مژگانست

پیوسته کمانی بسر چنگ گرفته است

آن حسن غنی طبع، که من دیدم از آن شوخ!

از باده چسان که مأوی بته سنگ گرفته است

دارد بزبان پند و، بدل بند علایق

واعظ ز جهان گوشه از این ننگ گرفته است

شمارهٔ ۱۷۱

لوح دنیا از خط مهر و محبت ساده است

ساده تر لوح کسی کو دل بدنیا داده است

داغ یاران، محنت دنیا، نفاق همدمان

جمله اسباب گذشتن از جهان آماده است

گر غرض شهرت نباشد، راه عزلت تنگ نیست

چون بود گمگشتگی مقصد، بیابان جاده است

میشود فردا بسی افتادگان را دستگیر

چون عصا هرکس درین گلشن ز پا افتاده است

نیستند ارباب دنیا، مالک دلهای خود

هرکه را دیدیم، واعظ دل بدنیا داده است!

شمارهٔ ۱۷۲

جانشین سفره، اکنون قالی کرمان شده است

شیشه الوان، بجای نعمت الوان شده است

بسکه دانند از قدوم دوستان خود را خراب

سیل در کاشانه ها اکنون به از مهمان شده است

پشت و روی خود یکی کن، خواهی ار ارزندگی

زین هنر افزون بهای گوهر غلتان شده است

حق شناسی راستی در وقت بیچیزی بود

زان الف از حرفها سرکرده ایمان شده است

شمارهٔ ۱۷۳

مرد روشندل، ز نقص خویشتن شرمنده است

ماه نو از ناتمامی،سر بزیر افگنده است

هیچ کافر بسته زنار خود بینی مباد

از خود آزاد است هرکس کو خدا را بنده است

گفت وگوی عشق را نازم، که چون اندام یار

هر لباسی را که میپوشی برو زیبنده است

استخوان ما نمک پرورده لعل لبی است

خون ما ای دشمن بیباک، از آن گیرنده است

نیست در عالم همین واعظ اسیر عشق تو

سرو آزاد ترا، هرکس که دیدم بنده است

شمارهٔ ۱۷۴

مایه جمعیت خاطر، نه سامان بوده است

این درم در کیسه تنگی فراوان بوده است

ما دل ارباب دولت را غنی پنداشتیم

بینوا از برگ، جمعیت پریشان بوده است

قطره باران گهر تا گشت، نم بیرون نداد

فیض بخشی شیوه بی اعتباران بوده است

منت ممنون نکردن، کرده ما را زیر بار

از لئیمان بخل ورزیدن هم احسان بوده است

در بلند و پست اوضاع جهان کردیم سیر

هردو، همچون جوهر و آیینه یکسان بوده است

ما رعیت را ذلیل شاه می پنداشتیم

شاه هم در زیر تیغ آه ایشان بوده است

نام ما از یاد یاران رفت و، دیگر برنگشت

خاک این آواره در اقلیم نسیان بوده است

کس نمیدانست واعظ سربلندی از چه یافت

چون نظر کردیم خاک، پای یاران بوده است

شمارهٔ ۱۷۵

بسکه ضعفم از نگاه او بخود بالیده است

در جهان نیستی یارب چسان گنجیده است

گشته نیلی از خط سبز آن بناگوش لطیف

رنگ برروی گلش، روزی مگر گردیده است؟

پیش او هرچند باشد پیش پا افتاده، لیک

مصرع بحر طویل زلف او پیچیده است

روزگار از بهر زنجیر دل دیوانه ام

باز آن زلف سیه را ز کجا تابیده است

شیشه دل بسکه چون جسم لطیفش نازکست

میتوان دیدن، زما گر خاطرش رنجیده است

یک نفس گرد کدورت زنده در گورش کند

تا تپیدنهای دل، بر خویشتن جنبیده است

تندبادی ز آستین دست رد میبایدش

دفتر واعظ چو گل بسیار بر خود چیده است

شمارهٔ ۱۷۶

خود کوه لنگری و، دلت سنگ خاره است

لعل تو آتش است و، تکلم شراره است

خود قندی و، دو لعل تو قند مکرر است

خود عمری و، دو زلف تو عمر دوباره است

سرو قد تو، ساعد دست ستمگریست

گرد سر تو گشتنم، آن را چو یاره است

هرجا ز پا نشست، گلستان چه پیشه است

هرجا ز جای خاست، قیامت چه کاره است؟

یک مسلخ است عالمی از دست و خنجرش

هر نیش خار، لخت دلی را قناره است

آنجا که حرف اوست، سخنها خموشی است

جایی که یاد اوست، سویدا کناره است

آخر کجا رسید، ببین کار عاشقان

پروانه هم ز سوختنی در شماره است

آنجا که صبر ماست، بلاها چه پیشه اند؟

جایی که درد اوست، صبوری چه کاره است؟

واعظ چو یافت عمر ابد از خیال دوست

از دوریش، بغیر نمردن، چه چاره است؟

شمارهٔ ۱۷۷

پیری رسید و، از همه وقت کناره است

جز جا بنام خویش سپردن چه چاره است؟

بر لوح بی بقائی خود، گر نظر کنی

برگشتن نگاه تو عمر دوباره است

تا چشم میزنی بهم، از هم گسسته است

گویی که تار عمر تو تار نظاره است

چون مو سپید گشت، بدندان مبند دل

سر زد چو صبح، وقت غروب ستاره است

دیگر نمانده جای تو در دیده، ای نگاه

جز جای خود بگریه سپردن چه چاره است

گر مطلب از کناره گزیدن نه شهر تست

بودن میان مردم عالم، کناره است

در عهد ماست زخمی خار گزندگی

بیچاره یی که همچو گلشن جامه پاره است

واعظ به فکر دوست زبان از سخن مبند

جایی که دل نشسته زبان هیچکاره است

شمارهٔ ۱۷۸

بربند میان، وقت کنارت ز میان‌هاست

زان لعل بها یافت، که در مخزن کان‌هاست

عزلت نه همین روی نهفتن ز جهانست

خوش گوشه‌نشینی که نه حرفش به میان‌هاست

هر پرده دل، از سخنی گشته مکدر

دل نیست، قلم پاک کن کلک زبان‌هاست

گر بر تن و جان، نیش زند مار بیابان

بر دل زند آن مار، که در کام و دهان‌هاست

دارم سپر از آب رخ خویش، وگرنه

هر سو به من از طعن کجان راست سنان‌هاست

ز اقبال جهان، ای دل غافل به حذر باش

رو کردن دولت به تو، چون پشت کمان‌هاست

این کبر و غروری که در ارباب کمالست

واعظ زده خوش مفت که از هیچ مدان‌هاست

شمارهٔ ۱۷۹

دو رنگی، شیوه اهل زمانه است

در آیین دویی، هر کس یگانه است

بهم چون بافت مهمان همچو زنجیر

نه مهمانخانه، آن زنجیر خانه است

بر بیداربختان حرف دنیا

سراسر خواب غفلت را فسانه است

براه دین برای توسن نفس

رگ غیرت تو را، چون تازیانه است

غرور آرد، چو نعمت گشت افزون

که سرکش خوشه از بالای دانه است

کلام عشق واعظ، از زبان نیست

که این حرف آتش دل را زبانه است

شمارهٔ ۱۸۰

تا کی غم معاش خورم؟ وقت بندگی است

مردم ز فکر زندگی ای دل چه زندگی است

باشد برو ز هر نفسی تازیانه یی

زان باد پای عمر توگرم دوندگی است

بر سر بود نشیمن گل، از شکفتگی

در پای جای خار مدام از گزندگی است

دست سخاست، پایه معراج برتری

جای سحاب، بر سر خلق از دهندگی است

واعظ بس است زینت ما فقر و مسکنت

چون گل طراز جامه درویش ژندگی است

شمارهٔ ۱۸۱

چو خیزی از سر شهرت سریر سلطانی است

چو نام حلقه شود، خاتم سلیمانی است

چه تن به بستر دولت دهی؟ که عاقل را

به دیده دولت بیدار، خواب شیطانی است

به چر خ سوده، سر قصر دولتی هرجا

کشیده گردن و در انتظار ویرانی است

دهد ضعیف نوازی، جلای دیده دل

به حال مور نظر، سرمه سلیمانی است

طریق صحبت اهل زمانه گر این است

ز هم چو ریخته شد اجتماع، مهمانی است

علایق، از ره دین، پای بند سالک نیست

نه رشته مانع در ثمین ز غلتانی است

حصار امن و امان چیست؟ عزلت از مردم

ز خلق قطع نظر، خویش را نگهبانی است

به جهل خویش بکن اعتراف و، دانا باش

که افتخار بدانش،دلیل نادانی است

ز یاد مرگ نشد آب و، چین به جبهه نزد

دل چو سنگ سیاهت چه سخت پیشانی است

نشسته بر در خلقی، همیشه بهر طمع

به رتبه شاهی و، شغلت ولیک دربانی است

کلام چون شکرت، شور آورد واعظ

مدار کلک تو، زان رو بدست افشانی است

شمارهٔ ۱۸۲

دیدم ملک و مال جهان را، ندیدنی است

دامن بود گلی که ازین خار چیدنی است

پوشیدنیست چشم ز هر کار این جهان

الا تهیه سفر خود که دیدنی است

شاخ قدت خمیده ز بار شکستگی

زین شاخ مرغ روح تو آخر پریدنی است

دامن فشاندنیست ز هر چیز در جهان

جز پای آرزو که به دامن کشیدنی است

اسباب زندگی، همه باب فرامشی است

مرگست مرگ، آنچه به خاطر رسیدنی است

نبود بجز فروختنی در دکان عشق

جز جنگ آن نگار که بر خود خریدنی است

نسبت درست کرده به لعل پرآب او

در تشنگی عقیق، از آن رو مکیدنی است

میدانم از رسایی اخلاص خویشتن

گر نام من بخاطر یاران رسیدنی است

باشد ز شوق خدمت یاران قدردان

گر در جهان کلام تو واعظ دویدنی است

شمارهٔ ۱۸۳

زآن شوخ دید تا دل ناسور پشت دست

زد از تپش به مرهم کافور پشت دست

از نازکی نگار شود روی دست او

گر تند بیندش کسی از دور پشت دست

پرخار حسرتیم، بما دست رد منه

سازی خدا نخواسته ناسور پشت دست

در محفلی که شعله حسن تو قد کشید

پیش تو شمع می نهد از دور پشت دست

گردیده است غنچه سراپا دهان و لب

زین آرزو، که بوسدش از دور پشت دست

گل گل شکفتن از تو و، تسلیم از بهشت

برقع گشودن از تو و، از حور پشت دست

واعظ بیاد شهد لبش بسکه میگزد

می گرددش چو خانه زنبور پشت دست

شمارهٔ ۱۸۴

ز بسکه قوت جذب نگاه با آن روست

بهر که حرف زنم، روی گفت و گو با اوست

گرش بود نظری، با سگان درگه خویش

نگنجدم دگر از شوق، استخوان در پوست

بنای حسن ز اول نهاده اند بناز

به سنگ سخت دلی پای طاق آن ابروست

چو کاسه یی که نویسند هفت سلام در آن

ز زعفران رخم نقش کاسه زانوست

غم از دورویی ابنای روزگار مدار

که پنج روز دگر کارها همه یکروست

ز ناز، بسکه گره ز ابروش جدا نشود

شود خیال که، خالش بگوشه ابروست

نمیتوان شدن از فکر نرگسش بیرون

خیال چشم فسون ساز آن پری جادوست

خموش باش، که گوش زمانه کم شنواست

اگرچه واعظ کلک تو هم بسی پرگوست

شمارهٔ ۱۸۵

درها همه بسته است، گشاده است در دوست

درهای شهان، طاق نماها ز در اوست

با نیک و بدم، شیوه به جز یک جهتی نیست

لوح دل من چون ورق آینه یک روست

با آینه آرایش خود رسم زنان است

خود ساختن مرد به آیینه زانوست

هر اشک که دیده ز شرم گنه آید

یک شعبه باریک ز آبیست که در روست

سنبل بر گیسوی تو، کم بوی تر از رنگ

گل پیش گل روی تو، بی رنگ تر از بوست

واعظ ز تو سیم و زر و، از ما غم جانان

ما را عوض بالش زر، بالش زانوست

شمارهٔ ۱۸۶

خاطرت چون رم کند از هر دو عالم،رام اوست

تا ز هستی کنده یی دل را، نگین نام اوست

تا بفکر خویش افتادیم، صید او شدیم

هر به خود پیچیدن ما، حلقه یی از دام اوست

یاد او در خاطرم آسوده نتواند نشست

بی قراریهای عاشق، بستر آرام اوست

عذر خواهیهای لطفش از دلم بیرون نبرد

این چه دلچسبی است با شیرینی دشنام اوست

بیقراری میرساند مژده او را بما

واعظ آواز تپیدنهای دل پیغام اوست

شمارهٔ ۱۸۷

واعظ دل شده هرجا که بود بنده اوست

ذره دور است ز خورشید، ولی زنده اوست

خاک از ژاله عرقناک و، سپهر از انجم

فرش تا عرش سراپا همه شرمنده اوست

ای زمین زاده، مکش بر در حق گردن عجب

کآسمان نیز باین قدر، سرافگنده اوست

چون گلی کان شود از باد پریشان دیگر

زآن دل، آرام محالست که برکنده اوست

آتش غم بدلم پرتوی از مهر وی است

دود سودا بسرم، سایه پاینده اوست

اگر از واعظ بی نام و نشان میپرسی

زار او، خسته او، کشته او، زنده اوست

شمارهٔ ۱۸۸

گفتمش: آن آتش است؟ گفت که: نی،روست روست!

گفتمش: آن دود چیست؟ گفت: که آن موست موست

من که بملک جهان، ندهم یک موی او

دل بجهان چون دهم؟ در دل من اوست اوست!

چون شود او جلوه گر، در قدم سرو او

جان من آب است آب، جسم منش جوست جوست

آنکه شود پردگی، مغز بود؛ مغز، مغز

وآنکه بود خودنما، پوست بود پوست پوست

شرم بود، همچو آب؛ در گهر آدمی

هست بها در حیا، آب چو در روست روست

کس نپسندد ترا، زآنکه توی خودپسند

گر تو به خود دشمنی، خلق بود دوست دوست

پا ننهد یاد دوست، در دل پرکبر و ناز

دل چو شود خاکسار، یار مرا کوست کوست

سیم و زر و ملک و مال، دشمن جان تواند

با تو کسی نیست نیست غیر غم دوست دوست

چشم سیه مست او، گر گزدش دور نیست

واعظ بی دل کباب، ز آتش آن خوست خوست

شمارهٔ ۱۸۹

چشم بگشا سرو آزادم، ببین احوال چیست؟

گوش کن یک لحظه فریادم، ببین احوال چیست؟

با وجود اینکه دارم لنگری چون درد تو

دل تپیدن داد بر بادم، ببین احوال چیست؟

با وصالت بی نیاز از زندگی بودم کنون

میرسد مردن بفریادم، ببین احوال چیست

گاه در صحرا و گه در کوه می سازم وطن

گاه مجنون، گاه فرهادم، ببین احوال چیست؟

نیست تن را آن توانایی که سازد جان نثار

گر به مکتوبی کنی یادم، ببین احوال چیست؟

بر ضمیرت عرض کردم حال هرکس را که بود

خود بیاد خود نیفتادم، ببین احوال چیست؟

کس نداند زنده ام، یا مرده، هستم نیستم

خسته ام، آزرده ام، شادم، ببین احوال چیست؟

بوی زلفت پا فشرد و، دل زدست من گرفت

جای یادت را ز کف دادم، ببین احوال چیست؟

صرصر غم تند و، من از بسکه هستم ناتوان

میکند از جای فریادم ببین احوال چیست؟

هرزه گو زان گشته ام واعظ که بی او رفته است

لذت خاموشی از یادم، بین احوال چیست؟

شمارهٔ ۱۹۰

درد رنجوران تو، درمان چه می‌داند که چیست؟

شام مهجوران تو، پایان چه می‌داند که چیست

شور مجنون ترا، صحرا نباشد احتیاج

آتش جانسوز دل، دامان چه می‌داند که چیست؟!

خون مرده، هرگز از نشتر نگردد باخبر

مرده‌دل آن جنبش مژگان چه می‌داند که چیست

از سراب خودنمایی، دل ترا خورده است آب

زهد خشکت، دیده گریان چه می‌داند که چیست؟

از تب سرگرمی دنیاست از بس تلخ‌کام

جان منعم لذت احسان چه می‌داند که چیست

ما به رزق تازه هرروزه عادت کرده‌ایم

نان ما دل‌خستگان، انبان چه می‌داند که چیست

ما به مار و مور خاک گور تن در داده‌ایم

خانه ما قالی کرمان چه می‌داند که چیست؟

راه دارد چون نگه هر خار و خس در چشم ما

کلبهٔ ویران ما دربان چه می‌داند که چیست

همچو خس هر جا نسیمی بگذرد، در خدمتیم

واعظ آواره خان و مان چه می‌داند که چیست؟

شمارهٔ ۱۹۱

در پای دلت هر غم بی فایده بندیست

هر پیچشت از فکر جهان چین کمندیست

از آتش زر این همه آوازه منعم

در گوش خردمند چو فریاد سپندیست

مد نگهت، برخط هر لوح مزاری

در پنجه مژگان تو سررشته پندیست

خاموشی هر یک ز عزیزان ته خاک

بر مردم غفلت زده، فریاد بلندیست

تاکی گله از کوتهی جذبه معشوق

گردن چو نهی، بر تو ز هر جاده کمندیست

دل از غم بیهوده دنیا چو فگندیم

واعظ ز جهان چاره ما کند بلندیست

شمارهٔ ۱۹۲

سوی قبرستان گذاری کن، که خوش بوم و بریست

سبزه هر سو خط یاری گل رخ سیمین بریست

بسکه پربار از گل صدرنگ حسرت گشته است

سر نهاده بر زمین، در هر قدم شاخ زریست

هر طرف آرامگاه شاه دامادیست شوخ

هر قدم گردک سرای نو عروس دلبریست

هر قدم در دانه ها از بس بخاک افتاده اند

چشم دل گر واکنی، هر جاده عقد گوهریست

گوش هوش مردمان از پنبه غفلت پر است

ورنه هر نعشی بدوشی، واعظی بر منبریست

بر جنون دل نهادان جهان بی بقا

هر مزار نوگلی از سبزه تر محضریست

ای که دایم میکنی جان از پی زر یافتن

عبرتی زین کاخ ویرانت، به از گنج دریست

کرد واعظ ذکر مرگ و، فکر مرگ اما نکرد

پیش او مردن حق، اما از برای دیگریست

شمارهٔ ۱۹۳

رم کن از الفت، که تنهایی عجب یار خوشیست

در میان نه راز خود با او، که سردار خوشیست

عالم دلها، شد از طوفان بیدردی خراب

هان بکش خود را بکوه غم، که کهسار خوشیست

از تامل کن عصا در چاهسار زندگی

بی صلاح دل مکن کاری، که غمخوار خوشیست

فتح ملک دین، بحسن سعی همت می شود

پا فشردن در جهاد نفس سردار خوشیست

بسکه از هر حلقه در هر سو دکانی چیده است

بهر سودا کوچه آن زلف بازار خوشیست

گرمی عشقست واعظ می علاج درد ماست

ور غم آن یار غمخوار است غم یار خوشیست

شمارهٔ ۱۹۴

آنکه هرلحظه نمرد از غم رویت، چون زیست؟

وآنکه از گریه نشد آب، نمیدانم کیست؟

مردم شهر محبت همه درویشانند

ناتوانیست که در مملکت عشق قویست

دست برداشتن وقت دعا ایمائی است

که شفاعتگر ما پیش خدا دست تهیست

این لئیمان که به همچشمی هم جود کنند

چون دو چشمند که بی هم نتوانند گریست

همه گفتند که: بر دوری تو صبر کنند

آنکه میگفت و نمیکرد بجز واعظ کیست؟

شمارهٔ ۱۹۵

آید چو مرگ هستی پیر و جوان یکیست

در پیش برق، سبزه تر با خزان یکیست

از هیچکس، بجز دوزبانی ندیده ایم

خلق زمانه را همه گویی زبان یکیست

منعم ز حال مردم بی برگ غافل است

در پیش سرو، فصل بهار و خزان یکیست

فرق هنر ز بی هنری، قدردان کند

میزان چو نیست، قدر سبک با گران یکیست

گند دماغ آرد، اگر ایستد دو روز

مال جهان فانی و آب روان یکیست

یک درد بود، در دل مجنون و کوهکن

گر نسخه ها جداست، ولی داستان یکیست

آن کرد با من او، که به پروانه کرد شمع

خوبان شهر را همه گویی زبان یکیست

واعظ چراغ محفل دلها کلام ماست

زآن رو که با زبان دل ما شمع سان یکیست

شمارهٔ ۱۹۶

خرام ناز تو، معمار شهر ویرانیست

نگاه، مفتی آیین نامسلمانیست

ز شیوه های تو ای شاه ملک استغنا

کسی که ملتفت ماست، چین پیشانیست

عجب نباشد، اگر گشته چشم دلها سیر

که دست زلف تو در کیسه پریشانیست

یکی ز خاک نشینان کوی تست مگر

که عطف دامن گردون ز صبح نورانیست

کشیده است مگر تیغ، کوه تمکینت

که آفتاب ز حیرت چو چشم قربانیست

میان ناز تو صبر ما مگر جنگ است

که باز چشم سخنگوی، در رجز خوانیست

مدان ز سیل بلا واعظ اضطراب مرا

تپیدن دل من در تلاش ویرانیست

شمارهٔ ۱۹۷

در چهره بی شرم، نشانی ز صفا نیست

تف باد برآن رو که در آن آب حیا نیست

از ذل طمع رست، هرآنکس که به کم ساخت

شهریست قناعت که در آن نام گدا نیست

راضی به دل آزادی یاران نتوان بود

از همنفسان شکر کسی را غم ما نیست

از هیچ کسم، چشم کسی نیست ز یاران

زآن رو که مرا هیچ کسی غیر خدا نیست

با نقش جهان، دل نپسندیده به عقبی است

آری زر این شهر در آن شهر روا نیست

هرچند که پر زشت بود طاعتم، این هست

کز بسکه بدی هست در آن، جای ریا نیست

واعظ چه کنی شکوه شب و روز، ز پیری

هستت به عصا دسترس، ار قوت پا نیست

شمارهٔ ۱۹۸

فکر سامان جهان، کار من رنجور نیست

برنیاید این تلاش از ناتوانان، زور نیست

میکشد خود را بر اوج جاه این دار فنا

پایه مرد خویشتن بین را کم از منصور نیست

یافتی چون ملک دل، بگشا به اظهارش زبان

والی این مملکت را، حاجت منشور نیست

تنگ روزی، بیش گردد بهره مند از مال خود

جوی بهتر میخورد آبی که آن پرزور نیست

گرچه دورم از دل این خلق دل از حق بدور

گر ازین دوری بحق نزدیک گردم، دور نیست

مهر دولت گر کشد تیغ از پس دیوار فقر

برنخیزد سایه‌وَش واعظ اگر بی‌شور نیست

شمارهٔ ۱۹۹

کریم اوست که منت در آب و نانش نیست

فقیر دیده ور آنکس که چشم آتش نیست

مکن سرای بزرگان سراغ، ای حاجت

که هست نام بزرگی، ولی نشانش نیست

بر اهل فقر نباشد تحکمی کس را

فتادگیست زمینی که آسمانش نیست

جهان ز صدرنشینی، به عالمی شده تنگ

خوشا خرابه درویش، کآستانش نیست

زمال، وسعت احوال منعمان بخیل

بود چو سفره گسترده یی که نانش نیست

ره سلوک ز پرگار یاد گیر، که او

نشد ز دایره بیرون و، در میانش نیست

جهان ز عشق پر است و، ز حرف عشق تهی

حکایتیست غم دل، که داستانش نیست

کسی که گلشن صنعش همیشه در نظر است

چه غم اگر ز جهان باغ و بوستانش نیست

جهاد نفس جهادی بود که غیر نگاه

بخویش از همه دزدیدنت، سنانش نیست

سمند نفس، سمندی بود که از تندی

بجز کشیدن دست از جهان،عنانش نیست

چگونه چاک نگردد ز غم دل واعظ

چو خامه جمله زبانست و، همزبانش نیست

شمارهٔ ۲۰۰

درد ما از پختگی، زحمت ده هر گوش نیست

چون می(خم) دیگ ما را ناله‌ای در جوش نیست

چون بود پوشیده از مردم ز بیچیزی چه باک؟

این طبق را نعمتی بالاتر از سرپوش نیست

بودی آسان، گر زاظهار تبحر تن زدن

از فغان هرگز لب دریا چرا خاموش نیست

از درشتی، لب چو بندی، نشنوی هرگز درشت

پنبه یی، چون نرمی گفتار بهر گوش نیست

نیست بی آوازه ممکن ریزش اهل سخا

وقت رفتن سیل هرگز از فغان خاموش نیست

واعظ از مردن چه غم؟ گر از علایق رسته‌ای

راه آسانست، گر باری ترا بر دوش نیست

شمارهٔ ۲۰۱

عیش گیتی باد تند پر غباری بیش نیست

زندگی آب روان ناگواری بیش نیست

این قدر بر تاج دولت، گردن خواهش مکش

سایه بال هما ابر بهاری بیش نیست

در طلاقش ای دل نامرد، چند استادگی؟

آخر این دنیا زن ناسازگاری بیش نیست

زینت دنیا ندارد این قدر واله شدن

سرخ و زردش، چون شفق نظاره واری بیش نیست

پرمشو ز اوضاع ناهموار گیتی تنگدل

کاین بلند و پست، سیر کوهساری بیش نیست

ای که از مستی کنی هرلحظه صد فریاد و شور

از تو تا قعر جهنم نعره واری بیش نیست

می کنند از هر طرف نیش زبان بر هم دراز

بزم گلریزان مستان خارزاری بیش نیست

حلقه پشت کهنسالان ز بار زندگی

از برای مرگ چشم انتظاری بیش نیست

ای دعا برخیز و سر کن راه درگاه کریم

از تو تا عرش اجابت آه واری بیش نیست

برگرفتش سبزه سان از خاک مهر لطف دوست

ورنه واعظ دانه آسا خاکساری بیش نیست

شمارهٔ ۲۰۲

دمی بشمع کرامت، چو تندی خو نیست

خطی بحرف سعادت چو چین ابرو نیست

بهای گوهر مردم بود بآب حیا

بفرق خاک کسی را که آب دررو نیست

زمغز پوچ بود پیش مرد آزاده

سری که روز وشب از فکر حق بزانو نیست

زبحر غفلت دنیای درون ترا خطری

چوچار موجه خواب چهار پهلو نیست

که میکند نگه اکنون بروی فضل و هنر

درین زمانه نظر جز بچشم و ابرو نیست

درین زمانه بجا نیست اعتبار کسی

ندارد آینه رو، پشتش ار بپهلو نیست

جداست غیرت مردی و، خوی تند جدا

که طاق ابروی مردانه چین ابرو نیست

سخنوریست بتحریک دل مرا واعظ

بنان اگر نبود، خامه خود سخنگو نیست

شمارهٔ ۲۰۳

خاطر بلهوس او چه وفا خواهد داشت

لعل دوشابی آن دل، چه بها خواهد داشت

زآن شوم گردو، نهم روی به پشت پایش

که گه شرم نگاهی سوی ما خواهد داشت

بشکند طرف کلاهی، فتد آوازه بشهر

بشکند گر دل ما را، چه صدا خواهد داشت

بامن آن آتش سوزان چو شود گرم عتاب

نگه خشم، یقین جانب ما خواهد داشت

عزم وادید خود آن قاعده دان دارد باز

خانه آینه امروز صفا خواهد داشت

دلبری نیست چو او، ور بود آیینه صفت

شیوه دلبری از دلبر ما خواهد داشت

این نزاکت که از آن دست من امشب دیدم

دستی از دور بر آتش زحنا خواهد داشت

گر تو دوری نکنی این همه واعظ از دوست

دوری خود بتو کی دوست روا خواهد داشت

شمارهٔ ۲۰۴

خوشا سراب که، پا از عدم برون نگذاشت

قدم چو موج، درین بحر نیلگون نگذاشت

از آن جرس زته دل همیشه نالان است

که پا زحلقه دلبستگی برون نگذاشت

بس است بر جگر عقل داغ این معنی

که پا به دام علایق کس از جنون نگذاشت

خرام ناز، بسردی رسد، که از تمکین

چو شمع ریشه اش از خویش پا برون نگذاشت

چنان گذشت زدل آن نگاه یغمایی

که غیر حسرت آن چشم پرفسون نگذاشت

سری کشید بهر کوچه گرچه واعظ ما

ولی قدم ز سرکوی او برون نگذاشت

شمارهٔ ۲۰۵

در طریق بندگی از خویش میباید گذشت

از هوای نفس کافر کیش میباید گذشت

راه هند مدعا بسیار نزدیک است، لیک

مشکل این کز آب روی خویش میباید گذشت

نیست آسان یکنفس همصحبت شاهان شدن

ز اختلاط مردم درویش میباید گذشت

راه عشقست این در آن نتوان شدن با خانه کوچ

از زن و فرزند و یار و خویش میباید گذشت

دیدن ارباب دنیا، آن قدر دشوار نیست

از سر یک خنده ای درویش میباید گذشت

عاشقان را واعظ از دکان عقل چاره ساز

دردمند و خسته و دلریش میباید گذشت

شمارهٔ ۲۰۶

شب ز دردم، جمله دریا حق گذشت

ناله ام از گنبد ازرق گذشت

بود خونم حق آن تیر نگاه

آن نگاه از خون من ناحق گذشت

پایبند قید اطلاق ار شوی

میتوان از قیدها مطلق گذشت

بهر دنیا، کان خیالی باطل است

مگذر از حق میتوان از حق گذشت

قوت نطقت که با آن آدمی

چون سگان در جق جق و، وق وق گذشت

رنجه شد قانع ز دنیا، تا چه ها

بر حریص جاهل احمق گذشت

خویش را کشتی ز فکر کیمیا

زندگانی برتو چون زیبق گذشت

در دم مرگ آه حسرت میشود

هر دمی کان نی بیاد حق گذشت

دل بدست آور، رهی تا از بلا

کی توان زین بحر بی زورق گذشت

میرسد از چاک دل رزق سخن

چون قلم ما را مدار از شق گذشت

حق یاد حق ز ما نگرفته رفت

زندگی واعظ ز ما ناحق گذشت

شمارهٔ ۲۰۷

خامه از برگشته بختی تا به آن دلبر نوشت

نام را صد ره به پایان برد و باز از سرنوشت

از خسان پرداخت چون محفل، سخن آمد کند

بی خسک باشد چو کاغذ می توان بهتر نوشت

میتوان ای خواجه گمنام با دست سخا

نام خود بر صفحه گیتی به آب زر نوشت

کس نیابد دوستکامی در جهان بیراستی

هیچکس این نسخه نتوانست بی مسطر نوشت

خامه بی لطفیت مرسوم ما کم قسمتان

یک قلم بر حسرت آن دست و آن خنجر نوشت

هست کوتاهی ز خواندن ورنه شرح درد من

هر قدر واعظ نویسی میتوان دیگر نوشت

شمارهٔ ۲۰۸

سوی یار از همه پرداخته میباید رفت

گر همه رنگ بود، باخته میباید رفت

ناقه عزم ضعیف است دو محمل نکشد

دو دل خویش یکی ساخته میباید رفت

در ره دوست چو آبی که شود صاف و رود

همرهان را همه انداخته میباید رفت

کارم از دست شد ای قاصد آه سحری

تا دل او همه جا تاخته می باید رفت

به تماشای جمالش همه کس محرم نیست

خویش را از نظر انداخته میباید رفت

گشت چون صیقل آیینه قد از فکر بنا

خانه گردید چو پرداخته میباید رفت

به مصافی که عدو تیغ کجی افرازد

علم راستی افراخته میباید رفت

سپر از دوره آغوش بود مردان را

بردم تیغ اجل، تاخته میباید رفت

جانب سنگ بلا ای ثمر باغ وجود

چون شکوفه سپر انداخته میباید رفت

تن به خاکستر واسوختگی باید داد

همچو آیینه پرداخته میباید رفت

جانب اهل کرم، دست تهی بال و پر است

سوی جانان همه را باخته میباید رفت

واعظ این بار علایق که تو برداشته یی

همه را عاقبت انداخته میباید رفت

شمارهٔ ۲۰۹

گریه خونین ترا از ناله های ما گرفت

عاقبت دل خون خود، زآن نرگس شهلا گرفت

کرد از چنگ غم دنیا گریبان را رها

تا بدست عقل، مجنون دامن صحرا گرفت

شادکامی های عالم گر یکی سازند دست

کی توانند ای غم جانان ترا از ما گرفت

هرچه از ما برد گیتی، کردمش از جان حلال

زور ایمان کو که بتوانم دل از دنیا گرفت؟

کام می جویی ز گیتی؟ جز ز پستی دم مزن

کز ره پستی توانی گوهر از دریا گرفت

پشت گردانند طاقتها، چو آرد عشق رو

پیش سودای تو نتوانند سرها پا گرفت

حرف واعظ هر دم از شاخی به شاخی میپرد

پند او کی میتواند در دل ما جا گرفت

شمارهٔ ۲۱۰

مفت آیین سخا را کی توان دامن گرفت؟

داد حاتم گنجها از دست، تا دادن گرفت

نیست راهی ملک دولت را به از افتادگی

مصر را یوسف ز راه چاه افتادن گرفت

کی تواند تافت بازوی زبان قفل سکوت

با خموشی میتوان داد دل از دشمن گرفت

کور سازد چشم دل را، آرزوهای دراز

میتواند رشته یی سرچشمه سوزن گرفت

فکر دنیا، مانع سالک نگردد در طلب

خانه نتواند ز رفتن سیل را دامن گرفت

بر سر دل، سخت دندانی نمی آید ز من

می تواند شوخی طفلی، مرا از من گرفت

در جوانی کام دل واعظ بگیر از بندگی

این طلب از عمر باید در سر خرمن گرفت

شمارهٔ ۲۱۱

در چشم شناسای ره و رسم امانت

دزدیدن گردن بود از تیغ خیانت

پوشیده نظر، دیده ور از یاری مردم

کور است که دارد ز عصا چشم اعانت

یک فایده خواری ما اینکه عزیزان

دیگر نتوانند بما داد اهانت

چیزی به بها کس ندهد جنس گران را

ای خصم به ما این همه مفروش متانت

مالت بود از وارث، از آن رو نکنی صرف

ای خواجه ممسک، به تو ختم است دیانت

واعظ به نفهمیدگی خویش کن اقرار

با لاف فطانت نشود جمع فطانت

شمارهٔ ۲۱۲

به غیر معنی رنگین، مجو ز ما میراث

به غیر رنگ چه میماند از حنا میراث؟

ندیده نقش کس از پشت پا بره، چه عجب

ز اهل ترک نماید اگر بجا میراث؟

معاش زنده دلان را بقدر زندگی است

چو شمع مرد نماند از او ضیا میراث

زما بغیر کدورت چه میبرد وارث؟

بجز غبار نمیماند از صبا میراث

گذر بسبزه خاکم کن و، به پیچ بخود

زما نمانده جز این باغ و آسیا میراث

بس اس خاک نهادی زما و تکیه بحق

زما نماند گو فرش و متکا میراث

همیشه تیره روانیست سرنوشتم از آن

چو خامه نیست بغیر از سخن مرا میراث

چو گل که رفته و، زو یادگار مانده گلاب

خوش است بذل سبیلی ز اغنیا میراث

به غیر دست تهی، کآن به از دو صد گنج است

چه می برند ز ما، وارثان ما میراث

چنین که رسم عطا برفتاده، نیست عجب

عصا و خرقه بی زر نهد گدا میراث

ز من که بر دگران است عهده کفنم

چه غم نماند دستار یا قبا میراث

اثر به غیر نکویی نماند از نیکان

به جز گلاب چه ماند ز گل به جا میراث

به راه مرگ پدر شد ترا دو دیده سفید

از آن به چشم تو گردیده توتیا میراث

تلاش کن که در آیینه خانه گیتی

نماند از تو چو صیقل به جز صفا میراث

کنید قطع نظر وارثان ز میراثش

که میبرد ز کفن واعظ از شما میراث؟

شمارهٔ ۲۱۳

واعظ مکن نصیحت خود صرف ما عبث

در چشم کور چند کشی توتیا عبث

سرگشتگی است منزل از خود گذشتگان

نقش قدم فتاده بدنبال ما عبث

تا کی برنگ مردم عالم برآمدن؟

آیینه شد بهر بدو نیک آشنا عبث

کردم ز خدمت تو هما را بزیر بار

نشکستم استخوان چون نی بوریا عبث

مقصود از سفر گرو از عمر بردنست

تاکی دوی بکوه و کمر چون صدا عبث؟

با اشک و ناله بر هر دانه یی ز رزق

ای دل ملرز این همه چون آسیا عبث؟

این گل که من ز الفت احباب چیده ام

واعظ به خویش نیز شدم آشنا عبث

شمارهٔ ۲۱۴

زندگی شد همه نابود، پی بود عبث

قدم سعی درین بادیه فرسود عبث

کفن از تار امل بافی ما ماند به ما

در جهان این همه جان کندن ما بود عبث

بسیه چاه لحد، پا چو گذاری، دانی

بوده است این در و دیوار زراندود عبث

جان پی بندگی آمد بتن و، کار نساخت

دامن پاک، به این خاک و گل آلود عبث

شد جوانی و، ندیدیم بجز کلفت از آن

ریخت حلوا و،نخوردیم به جز دود عبث

تا که جستیم غنا، رفت ز کف راحت فقر

ریش کردیم جگر، از پی بهبود عبث

نه درم بر درم افزود ز امساک ترا

داغ بر داغ و الم بر الم افزود عبث

طامع از دردسر حرص نیاسود دمی

صندل آسا بدر خلق جبین سود عبث

تیره جان، زود جدایی کند از روشندل

الفت شعله بود این همه با دود عبث

دل سیه گشت ز اندیشه چرک دنیا

واعظ این زنگ ازین آینه نزدود عبث

شمارهٔ ۲۱۵

بآب سبزه، به جان تن، بود چه سان محتاج؟

به درد عشق بود دل صد آنچنان محتاج

سخنوری نتوان بی سخن شنو کردن

سخن به گوش بود بیش از زبان محتاج

بسی بود ز گدا احتیاج شاه افزون

که هست او به جهان، این به نیم نان محتاج

ز احتیاج خلاصند بی کس و کویان

ز خانه داری باشد بزه کمان محتاج

خموش را به سخنگو همین مزیت بس

که نیستند خموشان به همزبان محتاج

کشیدم آنچه من از منت خسان واعظ

مباد دشمن کس هم بدوستان محتاج

شمارهٔ ۲۱۶

عقل اگر داری مکن هرگز تمنا تخت و تاج

کز بسی گردنکشان مانده است برجا تخت و تاج

ما شه اقلیم فقریم و، سپاه ما غم است

بی سر و پاییست ما شوریدگان را تخت و تاج

روی دست دولت دنیا سبک مغزان خورند

نیست جز موج و حبابی پیش دانا تخت و تاج

در میان می بود اگر دلال چشم اعتبار

با گدایی خویش را می کرد سودا تخت و تاج

آب در چشمش نمی گردید از حسرت، اگر

خویش را گوهر نمی کرد آشنا با تخت و تاج

ما و دل، اسکندر و آیینه گیتی نما

باد ارزانی بما فقر و، بدارا تخت و تاج!

نیست بالاتر ز بی نام و نشانی دولتی

بس بود دیوانگان را کوه و صحرا تخت و تاج

بی سر و پایی نه هر چون واعظی را میدهند

کی تواند یافتن هر بی سر و پا تخت وتاج؟

شمارهٔ ۲۱۷

رنگ سرخ آدمی را میکند زرد احتیاج

روی گرم دوستان را، میکند سرد احتیاج

ای بسا روها که کرد از رنگ خجلت غازه دار

کرده مردان را بسی نامرد، نامرد احتیاج!

ظاهر از سیمای نخل تشنه می گردد که چون

چهره آزادگان را میکند زرد احتیاج

اره در پا ز آمد و رفت در دونان نهاد

نخل عزتها بسی از پا درآورد احتیاج

پیش صاحبدل که میداند زیان و سود خویش

هست دلها را ز درمان بیشتر درد احتیاج

کیسه تا گردید پر، دل شد ز یاد حق تهی

آنچه با ما بی نیازی کرد، کی کرد احتیاج!

لذت شهد قناعت را بکامش تا رساند

واعظ ما را ز لذتها غنی کرد احتیاج

شمارهٔ ۲۱۸

ای خواجه بخیل که هرگز ندیده است

از شدت فشار کفت سیم و زر فرج

موران خرجها نتوانند دخل کرد

در خرمن زری که شود از کف تو دج

وعد و وعید جنت و نارت، بحج نبرد

شاید برد خرید و فروش منا به حج

شمارهٔ ۲۱۹

گر کنی زشت، ز پند من دلریش مرنج

چون ترا فصد ضرورت بود، از نیش مرنج

گر عزیزی بتو بد کرد، مرنجان زو دل

ور برنجد دل از او، زدل خویش مرنج

نیست در قسمت حق، ره کمی و بیشی را

گر کم آید بنظر رزق تو یا بیش مرنج

اهل دل را، زغم دوست، جگرها ریش است

گر تو را در ره او پای شود ریش مرنج

آنچه کرده است، نکرده است جز از جهل ای دوست

از بد واعظ دلخسته درویش مرنج

شمارهٔ ۲۲۰

دیو خویان راست، باهم روز شب دیوان پوچ

جملگی، با دعوی آزادگی قربان پوچ

با تهیدستی، ز عالم نیست ما را هیچ غم

شاد با هیچیم ما، چون پسته خندان پوچ

مجلسی هرگز نشد بی قیل و قال ملک و مال

مغز ما را پوچ کردند این سبک مغزان پوچ

دوستارانی که خواهی نان خوری ز امدادشان

سخت روی و سست بنیادند، چون دندان پوچ

چشم دارد دستگیری از عصای لطف دوست

واعظ زار و نزار خسته بی جان پوچ

شمارهٔ ۲۲۱

چندین بزینت بدن ای خودنما مپیچ

بر خویشتن ز فکر قبا چون قبا مپیچ

ما در تلاش خلعت عریانی از خودیم

ای فکر جامه، این همه بر دست و پا مپیچ

گلدسته بند خاطر ما زلف او بس است

ای رشته حیات، تو خود را به ما مپیچ

ما را به درد ما بگذار، ای طبیب عقل

با جان نازپرور ما، ای دوا مپیچ

مرگت گلاب روح کشد از گل بدن

بر خویشتن چو غنچه ز بیم فنا مپیچ

منزل طلب کنی، بقدر ده عنان خویش

خواهی که سر بجای بود، از قضا مپیچ

واعظ برای رزق مقدر، به خویشتن

با اشک و ناله این همه چون آسیا مپیچ

شمارهٔ ۲۲۲

فصل شباب رفت و، نیامد بکار هیچ

فیضی نیافتیم ازین نوبهار هیچ

دنیای شوم را نبود، هیچ اعتبار

با آنکه کس از او نگرفت اعتبار هیچ

از بسکه این جهان نبود دلنشین مرا

در دل نمی نشیند ازو جز غبار هیچ

در پیش زرپرست که فکرش همه زر است

باشد شمار زر، همه روز شمار هیچ

آخر هوای نفس تو، آه ندامت است

زین می ندیده است کسی جز خمار هیچ

واعظ نبوده بی تب و لرز از برای رزق

بر وی نشد هوای جهان سازگار هیچ

شمارهٔ ۲۲۳

دل واکن هر پیر و جوانست دم صبح

بر دل نفس شیشه گرانست دم صبح

از هم نگسسته است درو قافله فیض

پیوسته بهار است و خزانست دم صبح

بر راه تو ای قافله گریه خونبار

از دیده شبنم، نگرانست دم صبح

تا ثبت کند دمبدم ارقام سعادت

بر لوح تو کلک دو زبانست دم صبح

تا بر تو کند کوتهی عمر تو روشن

دایم بدو لب گرم بیانست دم صبح

برخیز که بیداری شب تازه کند جان

هر روز ازین روی جوانست دم صبح

از حسرت ایام شریفی که شد از دست

آهی زدل پیر جهانست دم صبح

شاید رسی ای دیده بگرد اثر او

بشتاب، که خوش گرم عنانست دم صبح

با خواهش دنیاست چه دشوار دم مرگ

بردیده پر خواب، گرانست دم صبح

تا دمبدم آری زدم باز پسین یاد

هر روز از آن برتو عیانست دم صبح

تا چشم نظر کار کرد، پرگل فیض است

باغ نظر دیده ورانست دم صبح

ای مرده دل، از فیض سحر زنده توان شد

واعظ، همه عالم تن و جانست دم صبح

شمارهٔ ۲۲۴

بشکفان چون غنچه، چشم از خواب در بستان صبح

جام هشیاری بکش در بزم گلریزان صبح

در ته خاکستر شب، همچو اخگر تا به کی؟

شعله‌ور کن آتش سوز دل از دامان صبح

همچو شکر آب شو در شیر نور صبحگاه

تا به کام دل رسی از فیض بی‌پایان صبح

گل ز فیضش، گوهر شبنم به دامن می‌برد

دامنی پر کن تو نیز از ریزش احسان صبح

خیز ای دل، وقت بار عام عرض مطلب است

چون برآید پادشاه فیض بر ایوان صبح

چون بود پژمردگی را بر گل خورشید دست؟

خورده آب از جویبار فیض بی‌پایان صبح

چشم یعقوب جهان پیر روشن می‌شود

بشنود چون بوی فیض از یوسف کنعان صبح

از فروغش چشم اگر پوشند انجم، دور نیست

چون کف موسی است نور چهره تابان صبح

هر سحر بر روز ما دل‌مردگان خفته‌بخت

اشک گلگونی‌ست مهر از دیده گریان صبح

دید ملک عالمی در قبضه تسخیر خویش

پنجه خورشید تا زد دست در دامان صبح

مرگ خواب غفلتش نزدیک نتواند شدن

دل چو نو شد آب فیض از چشمه حیوان صبح

دیده روشن‌ضمیران، یک نفس بی‌گریه نیست

اشک شبنم را ببین، از دیده گریان صبح

هرکه را سوزی‌ست در دل، از جبینش روشن است

ز آتش خورشید باشد جبهه تابان صبح

ای که دایم غنچه خسب خواب غفلت گشته‌ای

بشکفان خود را چو گل از فیض بی‌پایان صبح

ای که می‌نالی ز دست طالع خود روز و شب

بخت خود بیدار ساز از ناله و افغان صبح

ای که می‌گویی ز تخم سعی خرمن‌ها برم

حرف خود را سبز کن از اشک چون باران صبح

واعظ از بس فیض دارد گفت‌وگوی صبحدم

می‌توان صد عمر کردن گفت‌وگو در شان صبح

شمارهٔ ۲۲۵

نه من نمیروم آن شوخ را ببر گستاخ

که هم نمیرود از من باو خبر گستاخ

کجا ز حال دلم با خبر شود شوخی

که ناله ام نکند در دلش اثر گستاخ

ز سجده در او سرفراز تا شده است

نمیزنم ز غمش دست خود بسر گستاخ

از آن زمان که قدمگاه خاک درگه اوست

سرشک پا نگذارد بچشم تر گستاخ

بخاطری که تویی، چون بخویش باز آید؟

به پیش یاد تو دل نیست این قدر گستاخ

ز جعد زلف تو هر تار موی در تابی است

ز شرم اینکه گذشت از بر کمر گستاخ

شده است از غم او تا فضای هستی پر

ز سنگ پا نگذارد برون شرر گستاخ

نه آنچنان دل واعظ دلیر و بی ادب است

که باغم تو کند دست در کمر گستاخ؟

شمارهٔ ۲۲۶

پرید رنگ من، از می چو گشت جانان سرخ

حذر کنند چو پوشید جامه سلطان سرخ

مکن برنگ زنان روز و شب لب از پان سرخ

که مرد لب نکند جز بزخم دندان سرخ

فریب رنگ حنا چون زنان مخور، که چو شمع

بخون خویش بود رنگ شیر مردان سرخ

نهال عمر شود زآب تیغ جانان سبز

چو شمع گردد اگر از تو خاک میدان سرخ

خورد ز کاسه سائل می نشاط کریم

بود ز ساغر گل روی نوبهاران سرخ

شرف ز الفت خردان بود بزرگان را

ز جوش لاله شود روی کوهساران سرخ

سبک روان سرخود در جهاد نفس برند

ز خون خویش بود تیغ مهر تابان سرخ

همیشه بهر سخن خون خوریم، از آن ما را

ز گریه چون قلم سرخی است، مژگان سرخ

نه لاله است بگلشن، که از می عشقت

شده است نرگس شهلا، چو چشم مستان سرخ

بیاد آن گل رو، سر زد ز دلم آهی

چو برق، موج هوا گشت در گلستان سرخ

هدف ز سینه من گر کنی بجذبه شوق

کنم ز گرمی رفتار تیر پیکان سرخ

مباد خون اسیری بگردنت افتد

مکن چه غنچه گل من، زه گریبان سرخ

همیشه پیش نظر تا بود لبش ما را

ز لخت دل چو رگ لعل، گشته مژگان سرخ

تراست غنچه دهانی مسلم از خوبان

که پشت لب شده سبز از خط و لب از پان سرخ

سخن بهانه کنند، از برای بوسه هم

عبث نگشته باین حد دو لعل جانان سرخ

بهار رفت و، ز سودای جامه گلبندی

نگشت جسم تو گل گل ز سنگ طفلان سرخ

سفید گشت براه تو، روی دیده سفید

بخون نشست زیاد تو، روی مژگان سرخ

مگر بخون منش رفته رفته رام کند

غلاف تیغ از آن کرده است جانان سرخ

شود ز خجلت وصف رخ تو واعظ را

برنگ دفتر گل، فرد فرد دیوان سرخ

شمارهٔ ۲۲۷

نیست از بد گوهران، نرمی کم از دشنام تلخ

در چشیدن تلخ باشد روغن بادام تلخ

رهنمایی به ز بد گوهر ندارد پیر عقل

نیست از بهر عصا، چوبی به از بادام تلخ

در مذاق کام جویان، از دعا شیرین تراست

بر لب چو شکرش، گر بگذرد دشنام تلخ

نیست خالی التفاتش هم بما از زهر چشم

هر نگاهش چون رگ تلخیست در بادام تلخ

عیش گیتی در دل غمگین ندارد لذتی

نیست شیرینی نمایان از شکر در کام تلخ

شمارهٔ ۲۲۸

سخن تا پخته نبود کی پسند خاص و عام افتد؟

نگیرد کس ز خاک آن میوه یی کز نخل خام افتد؟

بتلخ و شور گیتی صبر کن، خواهی گر آزادی

که بهر آب شیرین، ماهی دریا بدام افتد

به گمنامی بساز و آبروی خود مده از کف

عقیق از آب و رنگ خویشتن از بهر نام افتد

به عقل خویش گو خندد، بروز خویش گو گرید

به رنگ شیشه می هرکه از دنبال جام افتد

مشو سرگرم اقبال بلند خویشتن چندین

که چون خورشید تابان، هرکه خیزد صبح، شام افتد

شمارهٔ ۲۲۹

ز گلشن چون براه آن سرو قد لاله رو افتد

گذارد بوی گل گل را و از دنبال او افتد

به آن دلکش کمندان گر خرامد جانب صحرا

نسیمش از قفا چون طره های مشکبو افتد

کنند اعضاء او باهم چو قسمت هستی ما را

سعادتمند چشمی، کو به آن روی نکو افتد

توانم با نگاهی آتش از چشمش بر آوردن

اگر چشمم بچشم آن نگاه جنگجو افتد

امانت دار راز خود مکن جز مخزن دل را

که چون از لب برون آمد، بدست گفتگو افتد

کدورتهای باطن، نیست ممکن بر زبان ناید

خس و خاری که در آبی بود، آخر برو افتد

بود پا در هوا حرف زبانی در دل سالک

چو عکس سبزه یی کز هر طرف بر آب جو افتد

سخن از دل بلب تا آیدم از ناتوانیها

چو طفل نو براه افتاده تا خیزد، برو افتد

بآب توبه تا رخ شویی از گرد گنه واعظ

ترا پندی بود روشن، سفیدی چون به مو افتد

شمارهٔ ۲۳۰

به دل اندیشه جانانم از شوکت نمی‌گنجد

می دیدار او در ساغر طاقت نمی‌گنجد

شب وصلش چنان بر خویش می‌بالم ز دیدارش

که نور دیده‌ام در پرده حیرت نمی‌گنجد

از آن رو می‌روم از خود، چو می‌آیی به بالینم

که دیدن خویش را پیش تو در غیرت نمی‌گنجد

ز درد روز مهجوری، ز غم‌های شب دوری

ز بس پر شد دلم، در بستر راحت نمی‌گنجد

به نازی در چمن از عارض خود پرده افگندی

که گل از شوق در پیراهن نکهت نمی‌گنجد

گریز از آرزوها نیست ممکن جز به تنهایی

رمیدن‌ها، به جز در گوشهٔ عزلت نمی‌گنجد

کسی چون باخبر گردد ز احوال دلم واعظ

هجوم درد من در کوچه شهرت نمی‌گنجد

شمارهٔ ۲۳۱

عرق بر خویش چون از تاب آن گلبرگ تر پیچد

سرشک از غیرتم در دیده، چون آب گهر پیچد

نقاب افگنده برخوان شرح حال بیزبانان را

که میترسم زبان نامه هم در یکدگر پیچد

نبیند کشتی ما روی آسایش در این دریا

مگر وقتی که چون گرداب خود را بر خطر پیچد

تویی فرمانروای کشور دلها کنون واعظ

دلی نتواند از تأخیر افغان تو سر پیچد

شمارهٔ ۲۳۲

فضای دل خلاص از خار خار غم کجا گردد؟

ز چنگ خاربن، دامان صحرا کی رها گردد؟

طلب پیش کریمان، احتیاج سائلان باشد

چو کف از سیم وزر خالی شود، دست دعا گردد

ندارند از ته دل الفتی اهل جهان باهم

مگر در خواب مژگانی بمژگان آشنا گردد

تلاش پایه عزت، ز بیشرمی نمی آید

نهال سربلندی سبز از آب حیا گردد

دگر با هیچ کس از نیک و بد الفت نمیگیرد

اگر با شیوه بیگانگی کس آشنا گردد

غم روزی مخور بیهوده تا جان در بدن داری

که تا جاریست آب زندگی این آسیا گردد

بود دنیا و عقبی همچو پشت و روی آیینه

کدورتهای اینجانب در آنجانب صفا گردد

ز پا افتادگان را دستگیری کن کنون واعظ

که در افتادگی این دستگیریها عصا گردد

شمارهٔ ۲۳۳

بکش تیغ ای ستمگر تا جهانی جان به کف گردد

کمان بردار، تا خورشید نارنج هدف گردد

از آن رو درج دل در دامن این دشت نگشایم

که می‌ترسم گرامی‌گوهر غم‌ها تلف گردد

به همواری نصیحت بیش در دل‌ها اثر دارد

ز نرمی قطره باران، در گوش صدف گردد

ز فکر این غزل آمد به یادم درگه شاهی

که سنگ از فیض خاک درگهش در نجف گردد

به ظاهر گرچه پروردم، ز خاک درگهش واعظ

دل دیوانه‌ام در بر مجنون جان به کف گردد

شمارهٔ ۲۳۴

ز پرگویی زبان کس را وبال دین و جان گردد

سخن گر بر زبان یک نقطه افزاید زیان گردد

امانت دار حرف خود، مگردان ساده لوحان را

نفس در خانه آیینه، نتواند نهان گردد

چنان جمعیت خاطر بود در عالم وحدت

که تنهایی درین ره، میتواند کاروان گردد

چنانم گشته دامنگیر، ذوق گوشه عزلت

که نتواند بحرف سیر فردوسم زبان گردد

ز تندی برندارد دست بدخو، بعد مردن هم

ز نفرین گر شود سنگ سیه، سنگ فسان گردد

شود بی صبر، زود از تنگی احوال فریادی

نفس تا پا نهد در تنگنای نی، فغان گردد

بود همراهی افتادگان بر دست و پاداران

مدار آسیا از پهلوی آب روان گردد

ز بس بر طاق دلها نیست جا بالانشینان را

از ایشان صدر مجلس در نظرها آستان گردد

خدنگ آه واعظ از دل سختش به سنگ آمد

نگاه عجز می‌خواهد به او خاطرنشان گردد

شمارهٔ ۲۳۵

آزاده بهمراهی کس بند نگردد

خاصیت سرو است که پیوند نگردد

با همت والا زر دنیا نشود جمع

باران که بکهسار رسد، بند نگردد

در خانه دل یاد خدا پانگذارد

تا رفته ز فکر زن و فرزند نگردد

دیوانه بود هرکه دهد تن به علایق

زنجیر پلی گرد خردمند نگردد

صد غمزه بهر گوشه آن چشم فتاده است

واعظ به نگاهی ز تو خرسند نگردد

شمارهٔ ۲۳۶

ز یاران رنجش هم، مانع دیدار می‌گردد

غبار خاطر، آخر در میان دیوار می‌گردد

خراش افتاده بر هم آنچنان در دل چو سوهانم

که دشمن بر دل من گر خورد، هموار می‌گردد

به سودایی مده هر لحظه دل، گر عافیت خواهی

که کس زود از هوای مختلف بیمار می‌گردد

به آزادی گرفتار است هرکس را که می‌بینم

به زیر آسمان آسودگی بیکار می‌گردد

به جا هرگز نمی‌ماند متاع دلبری واعظ

اگر یوسف به صحرا می‌رود بازار می‌گردد

شمارهٔ ۲۳۷

چگونه سوی تن از شرم باز میگردد

کفی که بهر گرفتن دراز میگردد

جهان هستی، اگر هست این که من دیدم

چرا نفس چو فرورفت، باز میگردد

مکن بدشمن سرکش ملایمت که بشمع

زبان شعله ز نرمی دراز می گردد

شمارهٔ ۲۳۸

زبان حال عاشق، آن زمان غمّاز می‌گردد

که در دل بی‌قراری هم‌نشین راز می‌گردد

کشد از هم‌نشینان رازهای دل به رسوایی

نفس چون همدم نی می‌شود، آواز می‌گردد

چنان دلبسته یاد جمال اوست افغانم

که همراه نفس از لب به خاطر بازمی‌گردد

گرفتم سرمه را با چشم او یک جا توان دید

نگاه شوخ‌چشم او، چرا با ناز می‌گردد

ز بس خاک دیار عشق دامنگیر می‌باشد

نمی‌دانم صدا از بیستون چون بازمی‌گردد

چه سوز است اینکه پنداری شرار از شعله می‌ریزد

زبان واعظ ما چون سخن‌پرداز می‌گردد

شمارهٔ ۲۳۹

کی از اسباب نیکی بدگهر فرخنده می‌گردد

سگ درنده از سوزن کجا دوزنده می‌گردد

نکو از اختلاط بدکنش، بد می‌شود آخر

چو با تیغ آب همدم می‌شود، بُرّنده می‌گردد

چمن تا گل نمی‌گردد، کجا گل می‌دهد ای دل؟

مخور غم، این کدورت‌ها در آخر خنده می‌گردد

خدا را بنده شو، گر در جهان آزادگی خواهی

که ترک بندگی چون کرده کافر، بنده می‌گردد

عجب نبود حریص از مرگ این و آن کند شادی

که چون سیماب میرد، کیمیاگر زنده می‌گردد

عجب دانم گذارد زردرویم خجلت عصیان

که گردد سرخ‌رو هرکس که او شرمنده می‌گردد

فزاید قدرت از آمیزش روشندلان واعظ

بلی از قطرهٔ آبی گهر ارزنده می‌گردد

شمارهٔ ۲۴۰

چشم دل منعم سیر، ز اسباب نمیگردد

از ریگ روان صحرا سیراب نمیگردد

عیب است زبس تندی از مردم روشن دل

از خجلت خود آتش، چون آب نمیگردد

بیشوق شنیدن حرف، از دل بزبان ناید

تا آب نخواهد گشت، دولاب نمیگردد

در خواب اجل، راحت از خواب نمی بینی

بر چشم دل از فکرش، تا خواب نمیگردد

عکس گل رخسارش، در آب اگر افتد

از حیرت آن در بحر، گرداب نمیگردد

آن چهره آتشگون، زان شوخ که من دیدم

چون زلف برآن عارض، بیتاب نمیگردد

شمارهٔ ۲۴۱

دل منعم، ملول از گفتگوی زر نمی‌گردد

که گوش ماهی از فریاد دریا کر نمی‌گردد

ز شغل خویش گو نالند کم، این اهل منصب‌ها

که هرکس پای درد سر ندارد، سر نمی‌گردد

به سر عشق جهان‌پیما نگردد سنگین‌پا

که هرگز بهر کشتی بادبان لنگر نمی‌گردد

نه هر معنی به اندک لطف باید بر زبان آید

بود هرچند گل رنگین، گل خنجر نمی‌گردد

ز مفلس معتبر نبود سخن، هرچند حق باشد

که نقش سکهٔ رایج هیچ‌جا بی‌زر نمی‌گردد

نگردد عشق تا کامل، نسازد با گریبان سر

که خاکستر نگیرد شعله تا اخگر نمی‌گردد

چه غم گر خصم کج رو از حسد پوشد هنرهایم

ز صیقل گوهر فولاد بی‌جوهر نمی‌گردد

پریشان‌خاطران را، در جبین نورد گر باشد

پریشان تا نگردد شمع، روشن تر نمی‌گردد

غرض آمیز نبود گفتگو، اخلاص‌کیشان را

گل‌آلود آب صاف از جدول مرمر نمی‌گردد

ز ذکر آتش آن چهره دارم سینهٔ گرمی

که می‌ریزد دو چشمم سیل و دامن تر نمی‌گردد

کجا از محنت گیتی شوند آزادگان باطل؟

که سوزی سنگ را هرچند، خاکستر نمی‌گردد

به زینت کی توان پوشید عیب بی‌کمالی را

که بی‌اسلوبی خط گم در آب زر نمی‌گردد

دلی باید که بشناسد حق دلسوزی پندم

که بی‌آیینه روشن قدر خاکستر نمی‌گردد

ز وحشت می‌رمد زین دل‌سیاهان گفتهٔ واعظ

اگر نه ناله‌اش از کوه هرگز برنمی‌گردد

شمارهٔ ۲۴۲

میان خلق، با خلق آشنا کامل نمی‌گردد

که در دریاست آب گوهر و داخل نمی‌گردد

کدورت از تری‌های عدو باشد ز خامی‌ها

سفال از پختگی در آب هرگز گل نمی‌گردد

نمی‌داند که مال از بذل کردن می‌شود افزون

توانگر دربه‌در زان از پی سائل نمی‌گردد

شمارهٔ ۲۴۳

کدام روز آن، نگار بدخو، بجنگ دلها، کمر نبندد

ز غمزه تیغ و، ز عشوه خنجر،ز چین ابرو، سپر نبندد

ببر پیامی، اگر توانی، بآن جفاجو، ز جانب ما

که از مروت سخن نگوید،به خویش تهمت، دگر نبندد

شب جدایی، دل چو سنگش توان خراشید، به ناخن غم

هجوم دردش، ز عقده دل، ره فغان را، اگر نبندد

به آن گل رو، به آن خم مو، به سوی گلشن، اگر خرامی

گیا ز حیرت، ز جانخیزد، شکوفه دیگر، ثمر نبندد

ز هر رگ جان، که سوزد از عشق، نمیتواند فغان نخیزد

که شمع هرگز، برشته خود، ز جلوه پای شرر نبندد

ز درد عشقش، ز بسکه با خود شکستگیها به خاک بردم

گذار موری، بر استخوانم، اگر بیفتد، کمر نبندد

دگر نبیند، قرار و آرام، کسی که آویخت، دلش به مویی

بگو به واعظ، ز جانب ما، که دل به موی، کمر نبندد

شمارهٔ ۲۴۴

هرکس به سخا زنده بود، مرگ ندارد

شه کو همه را داد، کجا جامه گذارد؟

آش عجبی می پزد، از بهر خود آنکس

کز خانه دلها به ستم دود برآرد

تاراج کند خانه عمر اهل ستم را

درویش چو هنگام دعا دست برآرد

امروز چو درویش کسی نیست توانگر

کو مرگ خوشی دارد، اگر هیچ ندارد

در مزرع ایام بده، تا بدهندت

دهقان درود هیچ، ز تخمی که نکارد

واعظ چه بخود این همه سوزی ز غم مرگ

آسوده شدن این همه اندیشه ندارد

شمارهٔ ۲۴۵

چون بهله بصید دلم آن مست برآرد

نی بهله، بتاراج جهان دست برآرد

در خانه آن چشم نگاهش متواریست

این خونی دل را که از آن بست برآرد

هردم که ز راهش برد آیینه بخانه

از باده دیدار، سیه مست برآرد

چون بوی گل آن شوخ چو از پرده برآید

هر راز که در پرده دل هست برآرد

ظالم بستم دست برآورده نترسد

مظلوم هم آخر بدعا دست برآرد؟

واعظ چو خس و خار، سبکباریم آخر

زین قلزم خونخوار گمان هست برآرد

شمارهٔ ۲۴۶

بسرمه نرگس او الفت دگر دارد

دگر چه فتنه ندانم که در نظر دارد

چو تار زلف که از شانه اش فزاید حسن

ز بهله موی کمر جلوه دگر دارد

برحم خویش بگو تا کناره بگزیند

که ابر دود دلم بارش اثر دارد

نه ناله سرسنگ است اشک گلرنگم

که ریشه همچو رگ لعل در جگر دارد

نگه نکردن او سوی ما، بس است دلیل

که با شکسته دلان گوشه نظر دارد

رود بدیدن خود از دل چو آینه اش

چو دوست واعظ ما را ز خاک بردارد

شمارهٔ ۲۴۷

گرچه درد دل ما شرح و بیانی دارد

خامشی نیز عجب تیغ زبانی دارد

روزی اهل کرم، تازه رسد روز بروز

سفره دانست که دایم لب نانی دارد

مسلک عشق ندارد خطر گمشدگی

همچو سختی ره ما سنگ نشانی دارد

عینک دورنما بایدش از قطع نظر

در نظر هر که تماشای جهانی دارد

شمارهٔ ۲۴۸

تاب رخش، ماه و آفتاب ندارد

بی سبب این چرخ پیچ و تاب ندارد

چهره گلگونه دار آب ندارد

زآنکه گل آتشی گلاب ندارد

نامه پرشکوه ام نداشت جوابی

بود بجا، «حرف حق جواب ندارد»

از دلم افتاده اخگرش به گریبان

بی سبب آن زلف پیچ و تاب ندارد

نیست بجز حرف دوست بر ورق دل

دفتر آیینه فصل و باب ندارد

ساختگی در نهاد مشرب ما نیست

وسعت صحرای ما، سرآب ندارد

یک نفس است از تو تا دیار عدم راه

این قدر ای زندگی شتاب ندارد

حرف غم و شادیت ز دفتر هستی

یک سخن است، آری انتخاب ندارد

تکیه بروی حصر نیز توان زد

خانه ات ار فرش ماهتاب ندارد

راحت دست تهی، زوال نبیند

سایه این بید، آفتاب ندارد

چند مه و سال عمر خویش شماری

این دوسه روز این قدر حساب ندارد

قصه واعظ بخوان ز صفحه رنگش

حرف خموشیست این، کتاب ندارد

شمارهٔ ۲۴۹

فضای خاطرم از غم از آن غبار ندارد

که آرزوی جهان، از دلم گذار ندارد

جهان چو معرکه تیغ بازی است حذر کن

چه پا نهی به میان؟ این میان کنار ندارد!

بزرگیی که در آن نیست چشم لطف بمردم

بود چو کوه بلندی که چشمه سار ندارد

شده است سیر ز مردارخواری غم دنیا

که شاهباز دلت رغبت شکار ندارد

بود بقدر درشتی ضرور بی ادبان را

که دست سوده شود هر گلی که خار ندارد

سخن مجوی دگر واعظ از شکسته دل من

فسرده است ز بس آتشم؟ شرار ندارد

شمارهٔ ۲۵۰

آغاز محبت دگر انجام ندارد

این صبح قیامت ز قفا شام ندارد

در عالم تجرید، ره حرص وهوس نیست

این بادیه امن دد و دام ندارد

خواهد ز بس آیینه ببیند رخ خوبت

سیماب ازین روست که آرام ندارد

پیداست ز کوکو زدن فاخته با سرو

کان پیش قد دلکشت اندام ندارد

جز دوست نگویند و به جز دوست نخوانند

در شهر محبت دگری نام ندارد

سوی دل زارم، نظر مرحمتی کن

از حق مگذر، این غزل انعام ندارد؟

عاقل نزند چین بجبین از غم روزی

چون صبح کند خنده، اگر شام ندارد

آسایش گیتی است ز درویش تهیدست

دریا ز پری، یک نفس آرام ندارد

قلبی است سخنهای محبت، نه زبانی

این باده ز خم نوش که آن جام ندارد

عام است در این شهر پریشانی احوال

امروز گدا نیز جز ابرام ندارد

هر حرف ز واعظ شرری ز آتش عشق است

دیوان تو زان رو سخن خام ندارد

شمارهٔ ۲۵۱

بگو به شرم، ز چشمم ترا نگاه ندارد

که پشت آینه سان، دیده ام نگاه ندارد

ز جاه و دولت دنیا، همین خوشست که هرکس

بلای جاه کشیده است حب جاه ندارد

نشد ز کوی تو محروم هیچ کس که ز وسعت

طریق عشق تو بیرون شدن ز راه ندارد

اگر چه نیست زغم، در دیار فقر نشانی

ز یمن عشق تو دارم غمی که شاه ندارد

حباب سان، ز شکست بنای جسم چه لرزی؟

شکستنی که ترا بحر سازد، آه ندارد

مبین و مشنو، اگر میکنی دل طلب بیغم

که غیر دیده و گوش، این حصار راه ندارد

از آن ز یاری افتادگان غمزده واعظ

شده است دست تو کوته که دستگاه ندارد

شمارهٔ ۲۵۲

جهان خاک کَرَم‌خیزی ندارد

از آن تخم سخن‌ریزی ندارد

به حال راستان پی بردم آنگاه

که گفت استاد:«الف چیزی ندارد»!

مترس از بخشش ای منعم، که گیتی

چون همت ملک زرخیزی ندارد

جهان چیزی که دارد مردم، اما

دگر از مردمی چیزی ندارد

ز حد خوش می‌برد ظالم ستم را

جهان گویا سحرخیزی ندارد

گذشتی تا ز خود، رفتی بر دوست

در حق جز تو دهلیزی ندارد

ندارد به ز عاشق زینتی حسن

چه شیرین آنکه پرویزی ندارد؟

همه در خواب خوش، تا روز مرگند

شب مستی، سحر خیزی ندارد

به قزوین پای بندم، ور نه واعظ

جهان خوش‌تر ز تبریزی ندارد

شمارهٔ ۲۵۳

بی غم عالم، دمی بر اهل دولت نگذرد

نیست غم، گر هر دمی از ما به عشرت نگذرد

بسکه خاک کلبه من، تشنه مهمان بود

سیل ازین ویرانه، بی قصد اقامت نگذرد

تندخو را صرفه نبود کاوش افتادگان

تند باد از خاک، هرگز بی کدورت نگذرد

بکری این وقت و ساعتهای مینا کار چند؟

جهد کن این وقت و ساعتها به غفلت نگذرد

چشم آن دارم، که بخشندم به آب روی تو

زودباش ای گریه، پا بردار، فرصت نگذرد

میتوانی عذرخواهم گشت فردا پیش حق

شاید از روی تو، ای رنگ خجالت نگذرد؟

سربسر در معصیت بگذشت، این عمر عزیز

یک دو روزی مانده از بهر ندامت، نگذرد؟

بسکه یاران راست در دلها ز یکدیگر غبار

صحبتی امرو هرگز بی کدورت نگذرد

کی بود پاکیزگی دروی ز چرک احتیاج

از سرایی کاب باریک قناعت نگذرد

زندگی واعظ سراسر پیش عاقل یک دمست

حاضر دم باش، کان یکدم به غفلت نگذرد!

شمارهٔ ۲۵۴

ز ما به خشم جهان دو رنگ می‌گذرد

صباح و شام به رنگ پلنگ می‌گذرد

توان ز عینک پیران به چشم دل دیدن

که تیر آه ضعیفان ز سنگ می‌گذرد

تمام عمر تو ای ساده‌دل ز نقش هنر

به فکر جامه خوش‌طرح و رنگ می‌گذرد

به خون خویش نمودیم صلح با تو همان

زما چو تیر نگاهت به جنگ می‌گذرد

جهان ز نعمت درد تو گشته مالامال

همان معاش دل خسته تنگ می‌گذرد

بگیر بهره خود ای نهال باغ وجود

که آب عمر بسی بی‌درنگ می‌گذرد

فریب جلوه دنیا نمی‌خورم واعظ

اگرچه پر ز برم شوخ و شنگ می‌گذرد

شمارهٔ ۲۵۵

نتوانست ز بس ضعف بدندان جا کرد

گره لقمه ام از شیشه روزی وا کرد

فیض گمنامیم این بس که ز خلوتگه فقر

شغل دنیا نتوانست مرا پیدا کرد

سایه بال هما بود بلای سیهی

کز سرم پرتو خورشید سعادت واکرد

نیست شرمندگی دست تهی کم، چه عجب

بید مجنون نتواند سر اگر بالا کرد؟

مگر از دست دل زار من آید با او

آنچه در عالم یاری غم او با ما کرد

واعظ این فیض سخن نیست جز از همت عشق

دم ما را نمک شور جنون گیرا کرد

شمارهٔ ۲۵۶

آتش حسنش، کمان عشق را طیار کرد

حرف تمکینش، زبان راتیغ لنگردار کرد

بیزبانی در دو گیتی مایه آسودگی است

از زبان خود را ترازو زیر چندین بار کرد

کوته از پیری نگردد آرزوهای دراز

صبح نتواند بره خوابیده را بیدار کرد

انفعال جرم باشد توبه در پیش کریم

گردش رنگی تواند کار استغفار کرد

در ره گفتار شد گنج روان عمر صرف

واعظ اکنون بایدت گنجی گرفت و کار کرد

شمارهٔ ۲۵۷

چشم شوخم در رخ او خیرگی بسیار کرد

خط از آن رو خار بستی گرد آن گلزار کرد

مو بمو برداشت، انگشت، از خط مشکین رخش

با دل ما آنچه نازش کرده بود، اقرار کرد

خوش تماشائی است درگلزار حسن نو خطی

خار هرجا گل کند، اینجا ولی گل خار کرد

نیست برگرد عذارش خط، که از طومار حسن

حلقه نام خویشتن را آن گل رخسار کرد

سر زلفش در میان بود، آمد آن خط سر زده

عیش را بر واعظ بیچاره زهر مار کرد

شمارهٔ ۲۵۸

زهر مرگ دوستان در مغزم از بس کار کرد

در تنم هر استخوانی، کار نیش مار کرد

بس که شد از هر طرف آوازه مرگی بلند

قیل و قال آن، ز خواب غفلتم بیدار کرد

سهل شد راه عدم از دیدن مرگ کسان

کثرت این کاروان، ره را به ما هموار کرد

در نظر دارالشفائی شد مرا روی زمین

آسمان در خاک از بس نرگس بیمار کرد

از پس قطع رگ جانم قطار رهروان

جاده راه عدم را، تیغ جوهر دار کرد

از پی هم دوستان رفتند از من همچو موج

روزگار آخر باین سوهان مرا هموار کرد

من که میمردم برای یکدم آب زندگی

رفتن یاران مرا از عمر خود بیزار کرد

لخت لخت آمد جگر از دیده من زین فراق

طرفه زهری روزگار آخر مرا در کار کرد

جز رضا دادن بحکم دوست واعظ چاره نیست

زین شکایت گونه ها میباید استغفار کرد

شمارهٔ ۲۵۹

ای که زینت طلبی جسم ترا لاغر کرد

زینت این بس که بهر ژنده توانی سرکرد

شمع سان هرکه شبی بخت چراغش برکرد

تا سحر خاک کدورت ز جهان بر سر کرد

داشت دل را بشنیدن ز کدورت ها پاک

پنبه گوش، نگهداری این گوهر کرد

بزمین برد فرو خجلت محتاجانم

بی زری کرد به من، آنچه به قارون زر کرد

نه چنان ترک سراز یاد تو کردم ای دوست

ک پس از مرگ توان خاک مرا بر سر کرد

در جهان قیمت ما را هنر ما پوشید

زنگ با تیغ نکرد، آنچه بما جوهر کرد

نیست این بحر بلا جای اقامت ای خس

کشتی نوح نیارست در آن لنگر کرد

عمر با این همه تعجیل ندانم واعظ

که چسان بامن بیچاره دو روزی سرکرد

شمارهٔ ۲۶۰

صرصر آهم چراغ روز را خاموش کرد

موج اشکم، آسمان را حلقه ها در گوش کرد

پنبه آواز جرس را کم ز سنگ سرمه نیست

هرزه نالان را به نرمی میتوان خاموش کرد

عشق تا واکرد در میخانه فیض ترا

نوبهار از غنچه گلبن را سبو بر دوش کرد

در جهان هرکس به تلخی زندگانی کرده است

زهر مردن را بآسانی تواند نوش کرد

گرم رویان را چه پروا از تریهای عدو؟

آتش گل را به شبنم کی توان خاموش کرد؟

تیر باران حوادث واعظ دلخسته را

در جهان از خرقه صد پاره جوشن پوش کرد

شمارهٔ ۲۶۱

گلی تو، گل! نظر اما نمیتوانم کرد

ملی، دماغ تر اما نمیتوانم کرد

کنم بآتش فریاد، کوه را سیلاب

دل ترا خبر اما نمیتوانم کرد

ضرور گشته ز خود رفتنی مرا ز غمش

ز کوی او سفر اما نمیتوانم کرد

عجب بلای سیاهی است زلف پر شکنش

از این بلا حذر اما نمیتوانم کرد

هزار معنی نازک ز هیچ میسازم

سخن از آن کمر اما نمیتوانم کرد

نظر بهر که کنم جلوه گاه جانانست

بغیر او نظر اما نمیتوانم کرد

نظر به غیر گرفتم کنم، نگاه ز شرم

بروی کس، دگر اما نمیتوانم کرد

اگر به دامن پاک رخش نگاه کنم

باین دو چشم تر اما نمیتوانم کرد

چه سود خاک شدم گر به راه وعده او؟

ز دست او به سر اما نمیتوانم کرد

توانم از همه کس بهر خاطر تو گذشت

ز خاطرت گذر اما نمیتوانم کرد

پرم چو غنچه، ز اشک و، ز تاب آن گل رو

رخی بگریه تر اما نمی توانم کرد

خیال سرو تو خواهد بلند پروازی

به این شکسته پر اما نمی توانم کرد

تلاش شور من از بهر سنگ طفلانست

تلاش سیم و زر اما نمیتوانم کرد

گرفتم اینکه توانم تلاش روزی کرد

بیاری هنر اما نمیتوانم کرد

ز ناز گفت که یک چشم صبر کن ز رخم

به چشم، این قدر اما نمیتوانم کرد

گرفتم اینکه کنم سیر گلشن رویش

غمش ز دل بدر اما نمیتوانم کرد

تو جمله دلبری و، من تمام دل شده ام

بدادنش جگر اما نمیتوانم کرد

سر از محیط عدم بر زدم بسان حباب

زخویش سر بدر اما نمیتوانم کرد

چو سنگ ز آتش من گشته خانه ها روشن

چراغ خویش بر اما نمیتوانم کرد

سراغ کعبه مقصود کرده ام واعظ

سراغ همسفر اما نمیتوانم کرد

شمارهٔ ۲۶۲

حبذا زور جنون، مغلوب زنجیرم نکرد

مرحبا سیل فنا، ممنون تعمیرم نکرد

همچو دندانی که افتد در جوانیها مرا

برنیامد از دهان حرفی که دلگیرم نکرد

خلق را از بس مزور دیده ام در حیرتم

کز چه بود آیا که مادر آب در شیرم نکرد

بسکه جز من کسی نمی بیند ز زشتی روی من

هیچ نقاشی بجز آیینه تصویرم نکرد

من کیم؟دیوانه یی سرمست کز زور جنون

هیچ کس جز حلقه اطفال زنجیرم نکرد

آرزوی خلوتی هرگز در آن صورت نبست

هیچ جا چون خانه آیینه دلگیرم نکرد

شهر پاکان را، ندیدم زیرپا مانند سیل

پیری از کوه جوانی تا سرازیرم نکرد

خوان دنیا در خورند اشتهای حرص نیست

جز قناعت نعمتی واعظ از آن سیرم نکرد

شمارهٔ ۲۶۳

پیری در خواهش بدل ریش برآورد

پیشم هوس ساده رخان، ریش برآورد

پیری ز دلم برد برون یاد خط و زلف

فریاد که دودم زدل ریش برآورد

بود از پی صد بار فرو بردن دیگر

یک ره زدل، ار کژدم غم نیش برآورد

تا کام بنان شکرین گشت بدآموز

ما را ز لب نان جو خویش برآورد

این بود گل خیر بزرگان جهانم

کز همدمی مردم درویش برآورد

از فقر گذشتیم و، بدولت نرسیدیم

ما را طلب آن کم، ازین بیش برآورد

آورد بلائی که کله بر سر خسرو

او هم بستم از سر درویش برآورد

آن چشم بقصد دل چون سنگ تو واعظ

بیهوده خدنگ ستم از کیش برآورد

شمارهٔ ۲۶۴

نخل امیدت به بار آه سحر می‌آورد

کشت طاعت را به حاصل چشم تر می‌آورد

آنچه برد از کیسه سائل خوب‌تر می‌آورد

ابر آب از بحر می‌گیرد گهر می‌آورد

کام شیرین خواهی، آبی بر لب خشکی بزن

می‌برد گر نیشکر آبی شکر می‌آورد

جمع شد چون مال، گردد مایه طول أمل

آری آب ایستاده، رشته برمی‌آورد

از تعلق بس که مشکل می‌دهد جان وقت مرگ

خواجه پنداری که زر از کیسه برمی‌آورد

آنکه می‌آرد به تاج پادشاهی سر فرو

چون میان اهل همت سر بر در می‌آورد

می‌توان با نرمی از سختان زبان‌ها واکشید

سبزه‌ها باران نرم از سنگ بر می‌آورد

روشناسی از سیه‌بختان طلب کن، چشم من

سرمه، با آن تیرگی، نور نظر می‌آورد

خشک و تر را بس که واعظ رحم می‌آید به من

خامه حرفم بر زبان با چشم تر می‌آورد

شمارهٔ ۲۶۵

بی‌نیازی ساقی از مینا برون می‌آورد

کو سخن زآن لعل شکرخا برون می‌آورد

فجر پیچد بس که بر خود از طلوع صبح‌ها

رشته پنداری مگر از پا برون می‌آورد

نیست راه عشق او را منزلی غیر از جنون

کوچه زلفش سر از صحرا برون می‌آورد

پاک شو تا محرم خوبان شوی، بنگر که آب

چون سر از پیراهن گل‌ها برون می‌آورد

می‌کند چون صبح خود را روشناس عالمی

هرکه سر از عالم سودا برون می‌آورد

چون حباب از سرکشی بادی که داری در دماغ

صرصر مرگ از سرت فردا برون می‌آورد

عارفان، بی‌پرده کی گویند راز دل به هم؟

با صدف گوهر سر از دریا برون می‌آورد

سیر گلزار جهان واعظ به چشم اعتبار

اهل دل را از غم دنیا برون می‌آورد

شمارهٔ ۲۶۶

در هر سخن، سخنور صد تاب میخورد

این بوستان ز خون جگر آب میخورد

کج تابی حسود همان میکند دراز

هرچند رشته سخنم تاب میخورد

گول زبان نرم، ز نارستان مخور

ماهی ز طعمه، بازی قلاب می خورد

شاداب خوبی است ز بس عارض خوشش

هرجا که میرسد دل من آب میخورد

چون غنچه ام، ز خانه خرابی شکسته دل

این باغ گویی آب ز سیلاب میخورد

دایم بود مدار بزرگان ز کوچکان

از دجله پشته آب به دولاب میخورد

خون میچکد چو تاک ز مد نگاه من

گویا ز چشمه سار رخت آب میخورد

باشد برای روزی ما گردش فلک

این چرخ بهر رشته ما تاب میخورد

باشد به یاد بستر خاکسترش اگر

واعظ فریب جامه سنجاب میخورد

شمارهٔ ۲۶۷

میان عشق و ننگ و نام، الفت درنمی‌گیرد

به ترک سر، کله را آشنایی سر نمی‌گیرد

نپوید، بی‌دلیل راست‌رو، راه طلب سالک

قلم، آری سراغ ره جز از مسطر نمی‌گیرد

بنه ای سرفرازی، پا ز سر ما خاکساران را

ز خاک ره کسی نقش قدم را برنمی‌گیرد

سر طبعم، بنان این گدایان، چون فرود آید؟

که دست همت من تاج از سنجر نمی‌گیرد

پذیر ای غم او، کی شود ترا دامن دنیا

که هیزم تا نباشد خشک، آتش درنمی‌گیرد

شمارهٔ ۲۶۸

به درویشان فسون جاه و دولت درنمی‌گیرد

کلاه پادشاهی گر دهندم، سر نمی‌گیرد

به ملک و مال، نتواند کسی از مرگ جان بردن

اجل تا می‌رسد، جان می‌ستاند، زر نمی‌گیرد

کسی کز بار منت پشت غیرت خم نمی‌سازد

گر اندازند در پایش جهان را، برنمی‌گیرد

کدورت نیست هرگز از جهان روشن‌نهادان را

چو اخگر، شعله هرگز گرد خاکستر نمی‌گیرد

بود بر نیک و بد لازم رعایت راستگویان را

توانگر بی‌سبب آیینه را در زر نمی‌گیرد

تف خورشید دولت می‌گدازد استخوانم را

همای فقرم ار چون سایه زیر پر نمی‌گیرد

نیاید راست هرگز الفت درویش با منعم

که با هم اختلاط آب و روغن درنمی‌گیرد

گر از ننگ گرفتن کس شود واقف، دگر هرگز

به گاه رزم، از دست عدو خنجر نمی‌گیرد

به اخلاق نکو، تسخیر دل‌ها می‌توان کردن

که تا لشکر نگیرد پادشه، کشور نمی‌گیرد

به وقت سوختن، از هیزم تر می‌شود روشن

که غیری در میان تا هست، صحبت در نمی‌گیرد

مزن در کار دنیا طعنه بی‌جوهری بر وی

که از آزادگی واعظ به خود جوهر نمی‌گیرد

شمارهٔ ۲۶۹

میرود فکر جهانم، که ز کار اندازد

مگر این بار ز دوشم غم یار اندازد

دل که بی عشق شد، از رحمت حق دور شود

مرده را موجه دریا، بکنار اندازد

نتوانم نفسی زنده بمانم بی او

اگر آن شعله بدورم چو شرار اندازد

کار خورشید جهانتاب کند با شبنم

بر سر آن سایه که نخل قد یار اندازد

نیست آسایش تن، در سفر رفتن دل

عشق را قافله یی نیست که بار اندازد

دل سیه مست جوانی شده واعظ، شاید

صبح پیریش ازین می بخمار اندازد!

شمارهٔ ۲۷۰

چو حرف دانه خالش، قلم مذکور می‌سازد

ورق را گریه‌ام افشان چشم مور می‌سازد

به این نسبت که دارد آشنایی با لب لعلش

نمک، با زخم من، چون مرهم کافور می‌سازد

اگر از لذت شهد لب خود باخبر گردد

لب خود را به دندان خانه زنبور می‌سازد

شود از عزل طبع ظالم معزول ظالم‌تر

کمان را زه گرفتن، بیشتر پرزور می‌سازد

سیاهی افگند تا از جوانی داغ تن ما را

جهان از پیری ما، مرهم کافور می‌سازد

مرا واعظ همین از گوشه‌گیری خوش نمی‌آید

که آخر آدمی را در جهان مشهور می‌سازد

شمارهٔ ۲۷۱

مرا ذکر تو با این کهنگی‌ها تازه می‌سازد

ز هم پاشیده اوراق مرا شیرازه می‌سازد

ره سرگشتگی دیگر آید پیش، عاشق را

چو تار وقت و ساعت، تا نفس را تازه می‌سازد

عمارت‌های ابنای زمان مهمان چه می‌داند؟

که اول خواجه قفل و، آنگهی دروازه می‌سازد

ز کار زاهد ناقص عمل، یک شعبه این باشد

که هر گوشه مقامی از پی آوازه می‌سازد

دمی از دست رد عیب‌جویان، کهنه می‌گردد

فقیر بی‌نوایی گر قبایی تازه می‌سازد

بود وقت جدایی از نفس این جسم را دیگر

کجا این نسخه پوسیده با شیرازه می‌سازد؟

جوانی می‌خرامد، می‌رود از ما به آیینی

که ما را کهنه، داغ خویشتن را تازه می‌سازد

چنین دلکش از آن رو گشته معنی‌های رنگینش

که فکر واعظ از خون جگرشان غازه می‌سازد

شمارهٔ ۲۷۲

نه کوه آن سرین تنها برآن موی کمر لرزد

که هر عضوش ز خوبی بر سر عضو دگر لرزد

برنگ شاخ گل در زیر با از نازکی ترسم

که از گرد سرش گردیدنم، آن شاخ زر لرزد

سبک هرچند آیم در نظر، باز غمی دارد

که از دوش دلش گر افگنم، کوه و کمر لرزد

نجنبد برگ رنگ از گلشن رخسار او، اما

رگ سنگ از نسیم آه من، چون شاخ تر لرزد

برای سیم وزر لرزند ابنای زمان واعظ

عجب نبود دل ما بر سر آن سیمبر لرزد

شمارهٔ ۲۷۳

با دل خسته، چو بیرحمی او بستیزد

اثر ناله بهمراهی دل برخیزد

رم چنان داده ز هم عشق سراپای مرا

که بخون جگرم رنگ نمی آمیزد

شکر از زهر کجا صرفه تواند بردن؟

عیش را گو که عبث باغم ما نستیزد!

لقمه افتد ز دهن گر نبود قسمت کس

خورش اره نگر کز بن دندان ریزد

در ره عشق رسی زود بجایی واعظ

گر ز پای دلت این بند علایق خیزد

شمارهٔ ۲۷۴

دشمن چو ریزشی دید، زو شور و شر نخیزد

جایی که آب پاشی، زآن گرد برنخیزد

با درد عشق یکجا، عشق جهان نگنجد

یک ناله بشوری، از نیشکر نخیزد

چون دل شکست، از وی ناید سخن طرازی

از کاسه شکسته، آواز برنخیزد

در خشم نیک ذاتان، بیم ضرر نباشد

آری زآتش گل، هرگز شرر نخیزد

تمکین بیش آرد خفت، که از ترازو

کم میکنند زان سر، کز جای برنخیزد

کی تند خو به نرمی، فرمان پذیر گردد

از جای شعله هرگز، با چوب تر نخیزد

آن وعظ دلنشین شد واعظ، که هم ز دل خواست

نبود جگرگداز آه، تا از جگر نخیزد

شمارهٔ ۲۷۵

دلخوردنی ز مال، به اهل غنا رسد

کاهیدنی ز دانه، به سنگ آسیا رسد

آگه نبیند اهل تنعم ز مغز کار

کی استخوان و گر نه بمسکین هما رسد؟

گر نعمت جهان، همه قسمت شود بخلق

آسودگی بمردم بیدست و پا رسد

دولت بزیر تیغ سمورم نشانده است

شاید که راحتی ز نی بوریا رسد

درپا نه ناتوانیم از ضعف پیری است

پا سست کرده تن، که اجل از قفا رسد

صندل ز اغنیا، سر بی درد سر ز ما

دنیا به شاه و راحت دنیا به ما رسد

دولت ز اهل دولت و غیرت ز اهل دل

بازی بکودکان و تماشا به ما رسد

بستند بار خود همه زین کهنه آسیا

واعظ ستاده ایم، که نوبت به ما رسد

شمارهٔ ۲۷۶

مرد از راه شکست خود به عزت می‌رسد

سنگ تا مینا نگردد، کی به قیمت می‌رسد

روزن فانوس را مانَد حسودِ تنگ‌چشم

هرکه را سوزد چراغ، او را کدورت می‌رسد

بر سر درویشی خود لرزدم دل همچو بید

از عزیزان هرکه را بینم به دولت می‌رسد

می‌برد هرکس به قدر همت از وی بهره‌ای

آگهان را از جهان سفله عبرت می‌رسد

ای گل عشرت که گستردی بساط خرمی

اینک اینک صرصر آه ندامت می‌رسد

گفت و گوی قسمت از ما بندگان بی‌نسبت است

از جهان واعظ به درویشان فراغت می‌رسد

شمارهٔ ۲۷۷

از جگر خوناب اشکم خوش به سامان می‌رسد

وه چه رنگین کاروانی از بدخشان می‌رسد

می‌رسد صد ره مرا از ناتوانی جان به لب

تا نگاه حسرت از چشمم به مژگان می‌رسد

می‌کشد بیش از تو زحمت رزق، تا یابد ترا

می‌رسد تا بر لبت، جان بر لب نان می‌رسد

نیست از الوان نعمت‌ها، به جز زحمت ز تو

همچنان کز لقمه، خاییدن به دندان می‌رسد

رخ چو کاهی شد ز پیری، دل به خود یک جو مبند

خوشه گردد زرد، چون عمرش به پایان می‌رسد

چهره دل می‌کند پاک از غبار یاد شهر

دست واعظ گر به دامان بیابان می‌رسد

شمارهٔ ۲۷۸

به جبهه چین ز غم روزیت خطا باشد

که چین جبهه، لب شکوه از خدا باشد

گشاد کار خود از بستگی طلب ای دل

که چشم کور در روزی گدا باشد

بزینت در و دیوار نیستم مائل

که نقش خانه من، نقش بوریا باشد

کدام ملک نکوتر، زملک عافیت است؟

چه تاج شاهی ازین به که سر بجا باشد

معاش شاه ز پهلوی کاسبان گذرد

که سر عیال خوان دست و پا باشد

اگر بخلق کسی باشد آشنا، باری

چرا بمردم بیگانه آشنا باشد؟

ز حرف بیش نگردی بلند آوازه

نفس چو سوخته شد، سرمه صدا باشد

چو میتواند مرد از گرسنگی واعظ

چه لازم است که منت کش عطا باشد

شمارهٔ ۲۷۹

ز بی برگان دل روشن ضمیران باصفا باشد

که هر خاری به چشم شعله، میل توتیا باشد

مگردان خالی از دامان همت، دست سائل را

که بهر روز بد دلهای شب دست دعا باشد

نباشد هیچ انباری به از انبان محتاجان

که آن را پایه یی بس محکم از دوش گدا باشد

هرآن یاری که باشد در نهادش راستی محکم

به جای نور چشم خلق، مانند عصا باشد

ز تاراج خزان بر خود نمی لرزند بی برگان

که عریانی دعای جوشن تیر بلا باشد

به اسب و زین اگر نازند مغروران توسن خو

سمند خوش عنا نی زیر ران ما را چو پا باشد

اگر در کنج غم، از ناتوانیها ز پا افتم

از آن بهتر که دوشی زیر بارم چون عصا باشد

فریب دلق رنگارنگ سالوسان، مخور واعظ

که هر رنگش ز حرص شوم، چشمی بر عطا باشد

شمارهٔ ۲۸۰

ز دستبرد حوادث گرت خبر باشد

بکیسه دست کرم، به ز مشت زر باشد

مجو ز خاطر ناخوش، تلاش معنی خوش

سخن طراز قلم، از دماغ تر باشد

اشارتی است غبارت بدیده از پیری

که بایدت پس ازین خاک در نظر باشد

بها فزایدت از صحبت مصاحب نیک

که قیمتی بود آبی که در گهر باشد

شمارهٔ ۲۸۱

بشوق آن گل عارض، مرا با خار خوش باشد

بیاد لعل او، با اشک چون گلنار خوش باشد

بتن هر رگ مرا شاخ گلی گردیده از داغت

اگر داری دماغ سیر این گلزار، خوش باشد

گرفت از عارض او پرده، زو صر صر آهم

اگر ای دیده داری طاقت دیدار خوش باشد

نباشد خود فروشان را بغیر از روی بازاری

از آن ما را برندان ته بازار خوش باشد

غم او هرکجا باشد، غم دنیا نیابد ره

که هر ناخوش که باشد، با غم آن یار خوش باشد

تن عریان، ز اشک آتشین پوشیده شد ما را

فقیران را ز عشق، این خلعت زر تار خوش باشد

بده خود را بیار و، کام دل بستان ازو واعظ

که پیش خود نبودن، پیش آن دلدار خوش باشد

شمارهٔ ۲۸۲

نه جوهر کسب ملک و مال اسباب جهان باشد

ازین بی حاصلی برخود چو پیچی، جوهر آن باشد

درین پیری، ز باغ زندگی دیگر چه گل چینم؟

که از رنگ به کف آیینه چون برگ خزان باشد

توان در محفل اهل سخن، گردی ز دل شستن

که هرسو ز آب معنی، آبشاری چون زبان باشد

مگردان از در روزی سان روی طلب هرسو

از این رو سبزه را پیوسته رو بر آسمان باشد

فرح خواهی، ز بند خانه داری وارهان خود را

که ناوک بال افشان وقت جستن از کمان باشد

جهان بخشی ز فیض کارسازی میتوان کردن

هما پیوسته از یمن قناعت شه نشان باشد

بود رو در تنزل مرتبت جویان عالم را

بهر محفل رخ بالانشین بر آستان باشد

بود برخرمن اعمال، هرنور نظر برقی

خوش آن طاعت که در تاریکی شبها نهان باشد

باندک احتیاطی میتوان جست از فن مردم

در این میدان کسی کز خود نیفتد، پهلوان باشد

عجب نبود زپند واعظ ار خلقی براه آید

که گاهی ناله سگ هم، دلیل کاروان باشد

شمارهٔ ۲۸۳

پردگی نیست عطا، گر همه پنهان باشد

رعد ابر کرم آوازه احسان باشد

جمع با ثروت دنیا نشود، خاطر جمع

مال چون جمع شود، خواب پریشان باشد

بجز از نرمی و سختی نشود کاری راست

تیر را کارگری از پر و پیکان باشد

پادشاهست، فقیری که بدرها ندود

نیست کمتر ز سر آن پاکه بدامان باشد

گر بخود ساخته یی، پادشه وقت خودی

افسر تارک درویش، گریبان باشد

توبه تنها نه پشیمانی کس از گنه است

باید از زندگی خویش پشیمان باشد

دورم از وصل تو، اما بدل آن سر زلف

همه شب در نظرم خواب پریشان باشد

عمل چرکن دنیا، نبود جز صوتی

این گلستان همه چون کار گلستان باشد

رفت واعظ چو جوانی، پس ازین لایق ما

آه سرد و رخ زرد و دل بریان باشد

شمارهٔ ۲۸۴

الهی تا جهان باشد، شه ما کامران باشد

بگیتی حکم او چون آب احسانش روان باشد

سپهر سست تا برپاست، دست او قوی گردد

جهان پیر تا برجاست، بخت او جوان باشد

زلال لطف او جاری، نشان تا هست از حاجت

خدنگ حکم او کاری، ز گیتی تا نشان باشد

فلکسان دوستش، بر اوج عزت تا زمین پاید

زمین وش دشمنش پامال غم، تا آسمان باشد

زبان تابا شدم در کام و، جان تابا شدم در تن

دعای دولتش واعظ، مرا ورد زبان باشد

شمارهٔ ۲۸۵

همین توقعم از تنگ آن دهن باشد

که گاه هم شکر افشان، ز حرف من باشد؟

کشی مصور اگر زحمت شبیه مرا

مکش تو هیچ ز من، تا شبیه من باشد

بجز تلاش کنان صف نعال، کجاست

کسی که لایق صدر هر انجمن باشد

کنند زندگیی در لباس، خودسازان

کسی است زنده که فکرش همین کفن باشد

به از سخن چه بود غیر خامشی؟ آن هم

برای اینکه در اندیشه سخن باشد!

دل فسرده، بیک داغ، دل نمیگردد

نه هرکجا که گلی بشکفد چمن باشد

ملول کرده ز بس زندگی مرا واعظ

عذاب قبر، همین بس برای من باشد

شمارهٔ ۲۸۶

ز پیری، چون مرا قد همچو شمع سرنگون باشد

دم مرگست، از آنم گریه و افغان فزون باشد

نباشد زینتی، جز گوهر دل، اهل عرفان را

مرصع پوشی ما، همچو دریا از درون باشد

تو گر چوب ستم، مظلوم شمشیر دعا دارد

ترا کی ای ستمگر، رنگی از دل‌های خون باشد؟!

بگرد خاطرم پیوسته گردد، لعل نوشینش

همینم لاله سیراب، از باغ جنون باشد

شمارهٔ ۲۸۷

بریدن از جهان، سرمایه ارزندگی باشد

که افزون قیمت شمشیر، از برندگی باشد

نخستین زینت مردان، بود پاکی ز هر نقشی

که لوح ساده، سرلوح کتاب زندگی باشد

نداری جامیان خلق، اگر از اهل آزاری

بیابان مرگ دایم شیر، از درندگی باشد

ز همکاری بود اهل طمع را دشمنی با هم

گدا مردود در پیش سگ از گیرندگی باشد

شمارهٔ ۲۸۸

ما را ز آشنایان، غیر از جفا نباشد

با هیچ کس در این عهد، کس آشنا نباشد

چون چشم کس نپوشد، از روی خلق عالم؟

کامروز دستگیری، غیر از عصا نباشد!

باهم گر آشنایند خلق زمانه، اما

با پاس آشنایی، کس آشنا نباشد

در کیسه چرک دنیا، کس را نباشد امروز

تا سر بپای، خلقش، چون سنگ پا نباشد

سرمایه سعادت، خوی نکوست، ورنه

سگ نیز در قناعت کم از هما نباشد!

ما را ز فقر بر سر، کار دگر فتاده است

گو دولت جهان را، کاری به ما نباشد

آن را که پشت پا زد، بر عالم تعلق

توفان چو کشتی نوح، تا پشت پا نباشد

تا ساخت واعظ ما، با دولت قناعت

پروانه چراغش، کم از هما نباشد؟

شمارهٔ ۲۸۹

آن را که به دل هیچ به جز یار نباشد

غمهای جهان را بدلش بار نباشد

برمن قلمی نیست چو سلطان هوس را

غم نیست گرم جامه قلمکار نباشد

ویرانه ما را که از آن پا برکابیم

چون خانه زین، گو در و دیوار نباشد

لرزد بسرش چتر شهنشاهی کونین

آن را که بسر منت دستار نباشد

آن را که بسر خلعت فخر است ز فقرش

از اطلس (و) دیباش چرا عار نباشد؟!

از دایره رسم جهان، من که برونم

گو کار من خسته بپرگار نباشد

دلگیر کدورات جهانم، که مبادا

آیینه دل قابل دیدار نباشد

آن مهر ز بیطالعیم پرده نشین است

کافر بچنین روز گرفتار نباشد

طاق دل درویش، ترا مصرف زر بس

گو طاق رواق تو طلاکار نباشد

جایی که نه بینند ز صورت سوی معنی

چون واعظ ما صورت دیوار نباشد؟!

شمارهٔ ۲۹۰

شوری اگر بسر هست، دستار گو نباشد

بردوش بار سر هست، سربار گو نباشد؟

دل چون انار اگر هست، پرخون ز دست شوخی

بر تن قبا ز شوخی، گلنار گو نباشد!

خود جامه در برت هست، دستار بر سرت هست

گر بیم محشرت هست، زرتار گو نباشد!

پست و بلند گیتی، چون موج در گذار است

طی میشود چو این راه، هموار گو نباشد

گر باغ و گر دکانست، ور مال و خان و مانست

از بهر دیگران است، بسیارگو نباشد

روزی چو با تک و دو، هر روز میرسد نو

در خانه گندم و جو، انبار گو نباشد

دارد چو مرغ عمرت، پرواز بس سرعت

اسباب عیش و عشرت، طیار گو نباشد

خوانند اهل دولت، بیدار بخت خود را

جز فتنه نیست این بخت، بیدار گو نباشد

گه فکر قصر و ایوان، گه ذکر باغ و بستان

جایی که میکنی جان، گلزار گو نباشد

بر روی عیب مردان، چون سفره پوششی نیست

دستار خوان اگر هست، دستار گو نباشد

ما بی تعلقان را، یاری ز کس طمع نیست

ما را که غم نداریم، غمخوار گو نباشد

یاری که وقت کاری، ناید بکار یاری

گیرد ازو کناری، آن یار گو نباشد

نی دل ترا پر از درد، نی جان غمین نه رخ زرد

کردار باید آورد، گفتار گو نباشد

واعظ چو خوش بیانی، حراف و نکته دانی

اما همین زبانی، کردار گو نباشد

شمارهٔ ۲۹۱

با دست او چو رنگ حنا دستیار شد

خونم چو رگ ز غیرت او بیقرار شد

آلودنش بخون رقیبان چه لازم است؟

پایی که از خرام تواند نگار شد

از نقطه روشنست اگر حرف در رقم

از حرف نقطه دهنت آشکار شد

پا بر زمین نمیرسد از شوق جام را

تا رنگ باده حسن ترا پرده دار شد

آزاد نیستند بدولت رسیدگان

گردید پای بند نگین تا سوار شد

واعظ گرفت بسکه از آن هردم اعتبار

در دیده اش جهان همه بی اعتبار شد

شمارهٔ ۲۹۲

گره در ابروان، از گرمی خویش چو اخگر شد

نقاب از آتش رخسار او، بال سمندر شد

مشبک شد چنان از خارخار دیدنش چشمم

کزان نور نگاهم تارها چون دود مجمر شد

گنه کاران شدند از حشر من گرم عرق ریزی

رخم از رنگ خجلت آفتاب روز محشر شد

ندارد مال دنیا حاصلی غیر از پشیمانی

صدف دست تأسف زد بهم، تا پر ز گوهر شد

نظر بر تیره روزان، چشم روشن میکند جانا

غبار ظلمت شب، توتیای چشم اختر شد

جمال گل چنین در ناله بلبل کرده بلبل را

ز فیض حسن جانان است اگر واعظ سخنور شد

شمارهٔ ۲۹۳

صحرا ز باد دستی آهم فقیر شد

کوه از جواب ناله من سینه گیر شد

عاقل بنقش عاریتی تن نمیدهد

از ساده لوحی آینه صورت پذیر شد

در کنج غم ز درد تو از بس گداختم

تن مشتبه ز ضعف بموج حصیر شد

آید بکام زهر اجل به ز شکرم

از موی سر چو کاسه مرا پر ز شیر شد

چون آفتاب چهره به زردی نهاد روی

برخیز ساز برگ ره مرگ دیر شد

بد میرود ز دل سخن نرم نرم خصم

شد دیر هضم نان، چو به روغن خمیر شد

خود را ببند در ره حق بر سبکروان

پیکان سبک ره این قدر از فیض تیر شد

باشد جوان همیشه چو گلهای معنیت

واعظ چه غم که گلبن طبع تو پیر شد؟

شمارهٔ ۲۹۴

همچنان کز آب سرو بوستان قد می‌کشد

نخل آه از رفتن عمرم چنان قد می‌کشد

طول آمالم ندارد پای کم از طول عمر

آرزو با زندگانی هم‌عنان قد می‌کشد

چون زمین تشنه از بس گریه دزدیدم به خود

زنگ در آیینه دل، سبزه‌سان قد می‌کشد

می‌خورد از جویبار حسن باغ عشق آب

زآب گل، نخل صفیر بلبلان قد می‌کشد

بس که در پایت چو واعظ کشتگان جان می‌دهند

سرو بالای تو، از آب روان قد می‌کشد

شمارهٔ ۲۹۵

زحمت ایام، راحت‌جو فزون‌تر می‌کشد

سختی از دوران برای بالش پر می‌کشد

بهر نیکان، می‌توان رنج گران‌جانان کشید

بار هر سنگی ترازو بهر گوهر می‌کشد

در دل آسای پریشانان مباش از شانه کم

کز نوازش زلف‌ها را دست بر سر می‌کشد

شایدش گردد گرفتن‌های مفلس عذرخواه

زحمتی کز شرم دادن‌ها توانگر می‌کشد

گر کند قصد هلاک خویش مفلس، دور نیست

در بهاران بید از آن بر خویش خنجر می‌کشد

گلستان آب خود از سرچشمه می‌گیرد، نه جو

این قدر سائل چه منت از توانگر می‌کشد؟!

نیست هرگز حسرت قیمت‌شناسان سخن

کلک واعظ هر نفس آهی ز دل برمی‌کشد

شمارهٔ ۲۹۶

پیری آمد بر تنم هر موی خنجر می‌کشد

بر سر از موی سفیدم مرگ لشکر می‌کشد

گویی از بس ناتوانی سبزه می‌روید ز سنگ

دود آه حسرتی تا از دلم سر می‌کشد

شایدش چشم بد دوران گذارد در کنار

آنچه درویش از نگه‌های توانگر می‌کشد

به سکه صوفی در تلاش پایه منصوری است

گر فتد داری به دستش، خویش را برمی‌کشد

گر به گردون رفته‌ای، آخر بود جای تو خاک

طفل هرجا هست، خود را سوی مادر می‌کشد

از ضعیفان کن طلب واعظ نظام کار خویش

رشته با آن ناتوانی بار گوهر می‌کشد

شمارهٔ ۲۹۷

سراپای وجودم، بسکه گم در عشق جانان شد

نگه در اشک من، چون رشته در تسبیح پنهان شد

چنان گردیده جا تنگ از هجوم گریه در چشمم

که نتواند شب هجران او، خوابم پریشان شد

بفکر این و آن، عمر گرامی رفت از دستم

مرا طول امل بر سطر هستی، خط بطلان شد

اگر آزاده یی، افگندگی میکن درین بستان

که آخر بید مجنون، از سرافرازی پشیمان شد

ندارد میمنت آزار دل‌های حزین کردن

که در پیچید تا زلف تا با دل‌ها، پریشان شد

نگنجد گرچه در ظرف سخن تعریف خاموشی

برای مدح خاموشیست، گر واعظ سخندان شد

شمارهٔ ۲۹۸

به خود دم تا فرو بردم، سخن شد

به دل تا گریه دزدیدم، چمن شد

ز ترک کام، گردد کام حاصل

ز خاموشی توان صاحب سخن شد

ز پس آیینه سانم آشنا رو

بهر خلوت که رفتم، انجمن شد

در صد حرف، برمن بسته گردید

خموشی تا مرا قفل دهن شد

ترقی، از سفر، در گردباد است

تنزل کار گرداب از وطن شد

چنان واعظ اسیر قید هستی است

که نتواند دمی از خویشتن شد

شمارهٔ ۲۹۹

آنکه خود را سبب هستی ما میداند

جز خدا هست ندانیم، خدا میداند

چشم دل هر که بر آن قبله عالم دارد

کعبه را سجده او قبله نما میداند

پای سرکردن راه تو ندارد هرگز

آنکه سر در ره عشق تو ز پا میداند

نکند دیدنی خویش هم از ناز مگر

خانه آینه را خانه ما میداند

عالمی کو شده خرسند به علمی ز عمل

چون مریضی است که نامی ز دوا میداند

شرع راه در ره دین به ز خرد میشمرد

چشم را هر که بره به زعصا میداند

سوی ویرانه نخواهد بلدی پرتو مهر

ره کاشانه درویش سخا میداند

آنکه ره برده بآسایش سرمایه فقر

تیغ بر فرق به از بال هما میداند

کام حاجت مزه شهد قناعت یابد

درد پر زور چو شد، قدر دوا میداند

واعظ این گنج قناعت که تو را گشته نصیب

خلقت از بهر چه بی برگ و نوا میداند؟!

شمارهٔ ۳۰۰

مرا از نعمت دیدار، دل سیری نمی‌داند

ز روی دوستان، آیینه دلگیری نمی‌داند

به آب چرب و نرمی، تازه‌ام دارد ز بس لطفش

چو نخل شعله، هرگز عشق من پیری نمی‌داند

به عشق دوست، می‌زیبد گرفتن ملک دل‌ها را

کسی چون شاه، آیین جهانگیری نمی‌داند

مکن فرمانروا در دل هوس را، عشق تا باشد

که هر بی‌پا و سر در مملکت میری نمی‌داند

چنان خوشوقتم از سیر گل صبح شفق گونش

که شام غربت من، تیر دلگیری نمی‌داند

نمی‌پاید در آزار عزیزان پشت و رو هرگز

سگ درنده است این نفس و، سگ شیری نمی‌داند

دعا را هست تا امید آن و این، روا نبود

که هر چوب کجی، سوی نشان تیری نمی‌داند

بود چون خنده دزدی در پس دیوار هر برگش

سرای غنچه قدر قفل دلگیری نمی‌داند

ز عجز پیری شمع سحر، عبرت نمی‌گیرد

شرر از بهر آن قدر جوان میری نمی‌داند

به نفرین کفچه کف‌ها، از آن رو بر فلک دارد

که هرگز کاسه ممسک، سرازیری نمی‌داند

ز باغ و گل، کجا دل وا شود گلچین معنی را

زبان تا هست و معنی، سوسن و خیری نمی‌داند

از آن پرگوست در معنی طرازی واعظ بی‌دل

کزین نعمت زبانش چون قلم سیری نمی‌داند

شمارهٔ ۳۰۱

بسکه کاهیدم ز غم، با خرده جان تن نماند

جز گریبانی و دامانی، چو گل از من نماند

چون خرامیدی بگلشن،سرو بر جا ماند خشک

تا تو رفتی، رنگ در روی گل و گلشن نماند

از وجودم گر اثر نگذاشت درد عشق دوست

بالم از شادی، که در عالم مرا دشمن نماند

نی همین از آهم آتش در دل خارا فتاد

بسکه بر من سوخت، آتش در دل آهن نماند

چشم بگشا ای خور تابان بحالم یک نظر

زآنکه از دود دل من، چشم در روزن نماند

مد کلک من نیامد سینه چاکی را بکار

یادگار بخیه یی زین رشته و سوزن نماند

تا نیفتد در میان وارثان، واعظ نزاع

رفتم و مالی به غیر از حرف چند از من نماند

شمارهٔ ۳۰۲

یار در نکته سرایی نه ز کس میماند

حرف در شهد لب او چو مگس میماند

گیردش آینه چهره ز نظاره غبار

در رخ او نگه ما به نفس میماند

روی خود بسکه خراشیدم از دست غمش

خانه آیینه من، به قفس میماند

نیست روزی که کدورت بدل ما نرسد

صبح بر آینه ما به نفس میماند

نیست غیر از سر زانو شب و روزش بالین

سر شوریده واعظ به جرس میماند

شمارهٔ ۳۰۳

آنانکه از شراب تو مدهوش گشته اند

از یاد خویش جمله فراموش گشته اند

از تیر حادثات نترسند آن کسان

کز دلق پاره پاره، زره پوش گشته اند

از پشت خم برای بغل گیری اجل

پیران ز پای تا به سر آغوش گشته اند

مستان حق ز باده اندیشه جهان

هشیار گشته اند که بیهوش گشته اند

آنان زیاد دوست توانند دم زدن

کز خاطر زمانه فراموش گشته اند

واعظ نشاط بندگی حق ز کس مجوی

دلها بمرگ خویش سیه پوش گشته اند

شمارهٔ ۳۰۴

هر گه آن مه، رخ بنماید از پی دفع گزند

میکند در مجمر دل عقده های کار سپند

عقده ام از کیست در دل؟ از بلائی آفتی

چون نزاکت زود رنج و، چون ملامت دلپسند!

چون خموشی، راز دارو، چون سخن حاضرجواب

چون اثر بیگانه خوی و، چون دعا بالابلند

چون توان جست از کمند سرکشی کز حیرتش

تاب را پای برون رفتن نباشد از کمند؟!

می‌کنیم از درد او فریاد، در هر کوچه‌ای

گرچو موسیقار میسازند ما را بند بند

گر بپرسد کیست از ما این چنین نالان؟ بگو:

واعظ بیچاره آشفته‌حال دردمند

شمارهٔ ۳۰۵

تن بمحنت ده، اگر خواهی که گردی سربلند

گر نیفتادی در آتش، اوج نگرفتی سپند

گوشواری نیست گوش هوش را به زین دو حرف

لب بغیر حق مجنبان، دل بغیر حق مبند

صیدگاهست این جهان، من صید، صیادم اجل

رشته عمرم کمند و، روز و شب چین کمند

چیست گیتی؟ کژدمی، عمر دراز ما، دمش!

زهر مرگش هست نیش و، سال و ماهش بند بند

میکنی اوقات صرف، اما نمیگویی به چه؟

میفروشی این متاع، اما نمیدانی به چند!

نی چنان افتاده واعظ در ره افتادگی

کز دلش هم آه جانسوزی تواند شد بلند

شمارهٔ ۳۰۶

با همه زشتی، بدام عشق خویشی پای بند

خویش را گویا که نشناسی؟ از آنی خود پسند!

باطلی بسیار باطل، گر نمیرنجی ز حق!

غافلی بسیار غافل، گر نمیشوری ز پند!

پیش اهل درد، چون گردی سفید ای روسیاه

نی تنت از عشق زار و، نی دل از غم دردمند؟!

رو بسوی شهر پاکان، خوش بسامان میروی

چشم بد دور از تو، باید بهر خود سوزی سپند

عمر کوته، روزبیگه، راه پرچه، توشه نه

پا به گل، سر در هوا، جان بسته پر، دل پایبند!

نی به سر خاک ندامت، نی به پا خار طلب

نی به رخ اشکی روان و، نی ز دل آهی بلند

هوش دایم پیش مال و، گوش دایم وقف قال

فکر یکسر خورد و خواب و، ذکر یکسر چون و چند

سعی کاهل، عمر باطل، وقت دیر و راه دور

عزم سست و کار سخت و تن گران و جان تنند

در ستیز خلق مردی، در جهاد نفس زن

وقت عصیانی توانا و، گه طاعت نژند!

گوش پر از پنبه غفلت، چو چشم از خاک حرص

کله پر از باد نخوت، چون دماغ از بوی گند

هرزه کار و هرزه خرج و هرزه جنگ و هرزه صلح

هرزه گردو، هرزه نال و، هرزه گوی و هرزه خند

نی رخ از خجلت عرق ریز و، نه سر از شرم پیش

نی دل از غم خورده سیلی، نی لب از دندان گزند

عذرها بس ناتمام و، توبه ها بس نادرست

گفته ها خوش ناصواب و، کرده ها پر ناپسند

توبه است این خویشتن را میدهی، یا خود فریب؟

گریه است این میکنی بر خویشتن، یا ریشخند؟!

ای ذلیل آرزوها، با دوصد عیب چنین

چون توانی گشت در درگاه عزت ارجمند؟!

نشنوند اهل زمان گر شعر واعظ، دور نیست

زانکه شعر خال و خط خواهند، این پند است پند!

شمارهٔ ۳۰۷

می پرستان چهره ها از تاب می افروختند

بهر روز حشر، رنگ خجلتی اندوختند

در مآل خویش، یکدم فکر نتوانند کرد

بسکه میخواران دماغ از آتش می سوختند

دامن دل را، بگل میخ خیال سیم و زر

اهل دنیا بر زمین تیره بختی دوختند

این قدر این قوم میدانند رسم خواجگی

صد یک آن بندگی هم کاش می آموختند

این قدر شد رشته عمر دراز این قوم را

کز دو عالم دیده امیدواری دوختند

راه میبردند واعظ بر سر گنج نجات

گر درین ظلمت چراغ توبه می افروختند

شمارهٔ ۳۰۸

اهل دنیا، بسکه در دل حسرت زر داشتند

عاقبت مردند تا دل از جهان برداشتند

تاجدارانی کزیشان رفت بس سرها بباد

عاقبت رفتند بر بادی که بر سر داشتند

شد ز پیری مو سفید و، رفت بینایی ز چشم

صبح چون گردید روشن، شمع را برداشتند

شمارهٔ ۳۰۹

حرفی اگر بعاشق بیتاب میزند

شرمش تپانچه بر گل سیراب میزند

یک چشم دیده است در آیینه خویش را

بر چهره اش هنوز عرق آب میزند

کرده است چشم مست تو میخانه ها خراب

ساغر بطاق ابروی محراب میزند

تابد چو ماه عارض او از نقاب شب

آتش رخش بخرمن مهتاب میزند

از بار درد بسکه گران است کشتی ام

دریا گر بجبهه ز گرداب میزند

بر چرخ رفت درد دل عندلیب زار

شبنم کنون بر آتش گل آب میزند

افکار واعظ ارچه خزف ریزه یی است چند

طعن صفا ولی به در ناب میزند

شمارهٔ ۳۱۰

عارف اگرچه بی‌غم دل دم نمی‌زند

هردم چه خنده‌ها که به عالم نمی‌زند

در خامشی بگیر سبق از کتاب، کو

با صد لب و هزار سخن دم نمی‌زند

آگه شود اگر ز مکافات ضرب و زور

من بعد شاه سکه به درهم نمی‌زند

آن را که خواب مرگ بود در نظر مدام

چون شمع تا سحر مژه بر هم نمی‌زند

آید سخا ز مردم درویش بیشتر

چینی چو کوزه‌های گلین نم نمی‌زند

ای شمع، زیر چرخ چه اظهار خوشدلی است؟

کس گل به سر به محفل ماتم نمی‌زند!

شمارهٔ ۳۱۱

این حریفان که گهی زاهد و گه اوباشند

از پی وسعت روزی، نخود هرآشند

رفته دندان و، پی نقش و نگارند هنوز

گویی این طفل مزاجان صدف نقاشند

جمله بینا به عیوب هم و، کور از هنرند

همه در شام سیه رویی خود خفاشند

عیب هم را همه چشمند و زبان، چون مقراض

روز و شب همدم یکدیگر و، در پرخاشند

سینه ها، ز آتش کینها شده فانوس خیال

رازها زان همه در پرده دلها فاشند

نه همین کلک تو واعظ گهرافشان شده است

راست گویان همه با دیده گوهر پاشند

شمارهٔ ۳۱۲

فرداست اینکه زمره شاهنشهان کشند

حسرت برآن گروه که حسرت بنان کشند

کرمان آب گنده استاده زرند

این زاهدان ک دست باب روان کشند

خلق زمانه اند پی دست برد هم

دست آن کسان برند که پا ز میان کشند

درویش، قدر کشور امن و امان بدان

شاهان سپاه هر طرف از بهر آن کشند

گردن بنه بفقر، که گردنکشان بحشر

گردن بناز و نعمت این مفلسان کشند

ظالم ستم بخویش کند، زآنکه اهل زور

زوری کنند چون بکمان، از کمان کشند

لب بسته ایم بسکه چو بادام، در جنون

طفلان بسنگ هم، عجب از ما زبان کشند!

گردد مگر ضرور که مردان حق بخشم

تیغ از نگاه کج برخ دشمنان کشند

واعظ چو خوش کناره گرفتی ز مال و جاه

بنگر ترا مباد دگر در میان کشند

شمارهٔ ۳۱۳

یاران ز خودستایی، پیوسته در خروشند

جنس هنر ندارد، زان روی خود فروشند

گیتی دهان افعی است، خلق زمانه دندان

بر جان خلق نیشند، در کام خویش نوشند

افسرده آتش مهر، کانون سینه ها را

یاران عجب نباشد با یکدگر نجوشند

زین دوستان عجب نیست، گویند اگر بد ما

هستند بس تنک، زان عیب کس نپوشند!

هر سوز حرف دنیا، از بسکه قیل و قالست

از حرف حق، چو واعظ، گویندگان خموشند

شمارهٔ ۳۱۴

ز بس نگار من از خویش هم حجاب کند

نظر در آینه مشکل که بی نقاب کند!

تراست چهره به کیفیتی که می ترسم

که باده رنگ ترا آب در شراب کند!

چگونه تاب نظر بازی نگاه آرد

رخی که از عرق شرم خود حجاب کند؟!

ز پرادائی چشم سیاه او، چه عجب

نگاه را به تکلم اگر حساب کند؟!

نداندم دل، اگر قدر نعمت دردت

خدا بآتش بیدردی اش عذاب کند

من از درازی مژگانت این گمان دارم

ترا بسایه خود فارغ از نقاب کند

ز بسکه ذوق خود آرایی اش برای من است

چه سوی آینه بیند، به من حساب کند!

ز بسکه برده فراق رخت ز من آرام

فسانه ام نتواند ترا بخواب کند

گذشت عمر و، ز هم ریخت قصر تن واعظ

گذار سیل بهر جا فتد، خراب کند

شمارهٔ ۳۱۵

حلقه بر هر دری این زمزمه را ساز کند

که برویت اثر ناله دری باز کند

پایه تخت شرف الفت بی قدران است

شعله را صحبت خاشاک سرافراز کند

بر سرت چتر سیه بختی خود بس، چه ضرور

به پر و بال هما روح تو پرواز کند؟!

در خم چرخ بود شادی ما بیخردان

خنده کبک که در چنگل شهباز کند

بر سر گرد ره دوست،دل میلرزد

صورتم خامه نقاش چو پرداز کند

من بیقدر نیم لایق ناز تو، مگر

دیگری از تو کشد ناز و، بمن ناز کند

خون دلها همه از گریه بانجام رسد

واعظ از درد تو هرجا سخن آغاز کند

شمارهٔ ۳۱۶

چون به محفل رخ فرو زد، رنگ صهبا بشکند

چون به گلشن قد فرازد، شاخ گلها بشکند

آفتاب از رشک خواهد کاستن چون ماه، اگر

همچو مه طرف کلاه آن ماه سیما بشکند

یار بد مست است و، می گستاخ می بوسد لبش

کاسه می ترسم آخر بر سر ما بشکند

پیش عقد گوهر او دم زند گر از صفا

خنده اش دندان در، در کام دریا بشکند

گر زند آیینه دامن آتش آن چهره را

رنگ در رخسار مهر عالم آرا بشکند

بسکه آگاهست از درد دل ما خستگان

رنگ ما در روی آن آیینه سیما بشکند

بشکفد دلهای یاران، چون رود زاهد ز بزم

باغ گلریزان کند، وقتی که سرما بشکند

از شکست دشمن خود، دل بدرد آید مرا

میخلد در خاطرم، خاری که در پای بشکند

جهل خردان، کی شود حلم بزرگان را حریف؟!

تندی سیلاب را، تمکین دریا بشکند!

چون حباب از بسکه پرگردیده از باد غرور

کاسه سر ترسم آخر بر سر ما بشکند

در حصارند از حوادث روز و شب سرگشتگان

کشتی گرداب، کی از موج دریا بشکند؟!

گفتمش: مشکن دل پر درد واعظ را زجور

ترسم آن بیدرد آخر حرف ما را بشکند

شمارهٔ ۳۱۷

از سعی تیشه، چون دل فرهاد نشکند؟

آن دل شکسته باد، کز امداد نشکند!

عشق مرا چه غم ز دهن خوانی رقیب

سیمای آتش از دم حداد نشکند

پشتم خمید و، عشق خداداد او بجاست

از پیچش ورق خط استاد نشکند

گر سر کند ز سنگدلیهای او سخن

سخت است اینکه خامه فولاد بشکند

واعظ چه گل ز عشق تو چیند، که هر نفس

خار غمیش، در دل ناشاد نشکند؟!

شمارهٔ ۳۱۸

تند خویی مرد را بیقدر در عالم کند

باده از جوشیدن بسیار، خود را کم کند

سر برون آورد عکس از روزن آیینه گفت:

فیض صحبت میتواند سنگ را آدم کند!

قامت از پیری نگردد اهل غیرت را دوتا

پشت مردان را، تواضع پیش دونان خم کند

بسکه ترسیده است چشمم، ز آشناییهای خلق

آشنایی زخم من مشکل که با مرهم کند

پاک بینی شیوه خود کن، که فیض چشم پاک

در سرای خسروان آیینه را محرم کند

نیست سست و سخت دنیا قابل شادی و غم

واعظ ما گریه بر خود، خنده بر عالم کند

شمارهٔ ۳۱۹

نوبهار آمد، خردگو فکر زنجیرم کند

حیف چندان نیست کز دیوانگی سیرم کند؟!

آن سیه رویم که بحر رحمت او هر نفس

بخشش صرف جهانی، صرف تقصیرم کند

نا زیاد عالم طفلی کند حسرت کشم

روزگار از موی سر زآن کاسه پر شیرم کند

نور اقبالی که من در جبهه دیدم ترک را

پشت پایی دور نبود گر جهانگیرم کند

زان خرابم من که معمار جهان بهر شگون

دایم از آب و گل سیلاب، تعمیرم کند

شمارهٔ ۳۲۰

غنچه سالی خون خورد، تا چهره‌ای گلگون کند

در چنین محنت‌سرا، دل شادمانی چون کند؟!

خودنمایی زیر چرخ فتنه بار از عقل نیست

از سبک‌مغزی حباب از بحر سر بیرون کند

بس که عنقا داشت عار از شهرت خود در جهان

در میان خلق نتوانست سر بیرون کند

می‌کند دل را مکدر، صحبت اهل نفاق

با دورویان جهان، آیینه یارب چون کند؟!

شمارهٔ ۳۲۱

آشنایی بتو عیب است که بیگانه کند!

کیست شمشاد که گیسوی ترا شانه کند؟!

بند غم هر که کشد، قدر رهایی داند

عاقلم کرده از آن عشق، که دیوانه کند

آن چه مژگان دراز است، که گر خواباند

میتواند مه من زلف بآن شانه کند

آن زمان عاشق سودازده غم نشناسد

کآشنایی تواش از همه بیگانه کند

روز گردد، باسیران تو چون شام سیاه

پنجه مهر اگر زلف ترا شانه کند

میتواند به نگاهت سر راهی گیرد

عشق اگر تربیت جرأت دیوانه کند

غیر شمشاد که دارد بقدت نسبت دور

که تواند که سر زلف ترا شانه کند؟!

همچو دندان بلب از حیرت رویت ما را

قدم اشک بهر جا که رسد خانه کند

شاهی کشور آسودگی از واعظ ماست

این نه کاریست که هر عاقل و فرزانه کند

شمارهٔ ۳۲۲

هست سالک با خدا، گر کار دنیا می‌کند

نیست جز در بحر کشتی، رو به هرجا می‌کند

باشد از بی‌خان و مانان برگ عیش اغنیا

زندگانی شهر از پهلوی صحرا می‌کند

خاکساری قدرت افزاید، که در میزان گهر

پله پستی چو گیرد، نرخ بالا می‌کند

گرنه ما رزق خود از بی‌جوهری پیدا کنیم

هرکجا باشیم، ما را رزق پیدا می‌کند!

با زبان، خصم قوی را می‌توان کردن ضعیف

سنگ را آتش به این پیوسته مینا می‌کند

زیردستان فارغ از فکر نظام عالمند

زآن که کار آسیا را سنگ بالا می‌کند

می‌شوی دیوانه واعظ، پر منه سر بر سرم

سنگ بالین را، سر من سنگ سودا می‌کند

شمارهٔ ۳۲۳

گفت‌و‌گوی آن دهن، اندیشه بی‌جا می‌کند

گر تواند کرد، او را بوسه پیدا می‌کند

خنده در عین سخن یارم نه بی‌جا می‌کند

گفت‌و‌گو در می‌فشاند، لب بغل وامی‌کند

کس ندارد ره به دل از دورباش غمزه‌اش

ورنه افغانم اثر در سنگ خارا می‌کند

کار ما را می‌کند کوتاه آن زلف دراز

کوتهی در حق ما آن چشم شهلا می‌کند

خود به خود آیینه هم چشم دل زارم نشد

چشم حسن او ز زیر سنگ پیدا می‌کند

می‌توان واعظ لب از حرف شکایت بست، لیک

استخوانم در شکستن سخت غوغا می‌کند!

شمارهٔ ۳۲۴

فارغ از خود هر که میگردد، فراغت میکند

هر که از خود چشم پوشد، خواب راحت میکند

ما سراپا ناقصان را، صرفه در گمنامی است

زشت رسوا میشود، چندانکه شهرت میکند

فتنه میبارد ز ابر سایه بال هما

سر برون کی عاقل از کنج قناعت میکند؟!

ای که از همچشمی دشمن، در شهرت زدی

آنچه نتوانست دشمن کرد، شهرت میکند

نشنود گر حرف واعظ را کسی، گو نشنود

نیست کارش با کسی، خود را نصیحت میکند!

شمارهٔ ۳۲۵

زآن چشم، دل به یک دو نظر صلح میکند

زآن لب، به یک دو قطعه شکر صلح میکند

هر کس که دیده رنگ ترا وقت جنگ جو

صلح ترا به جنگ دگر صلح میکند؟!

از بس به زیر تیغ تغافل نشسته است

از نامه تو دل به خبر صلح میکند

باشد چو عضو عضو ترا شیوه یی جدا

چشم تو جنگ و، طرز نظر صلح میکند

جمعیتی است چشم من و آن جمال را

با ناله ظاهرا که اثر صلح میکند

در فکر تازه کاری قهر است لطف او

با ما برای جنگ دگر صلح میکند

از جرم من گذشته و، تیغ تغافلش

از خون من، به خون جگر صلح میکند

با ما ز بسکه از ته دل نیست جنگ او

دل را گمان شود که، مگر صلح میکند!

بادا حرام راحت بالین، بر آن سری

کز ترک سر، ببالش زر صلح میکند

گو سرنه و ببند کمر جنگ را، کسی

کز خود سری به تاج و کمر صلح میکند!

نشماریش ز اهل نظر واعظ آنکه او

از اشک خود بدر و گهر صلح میکند!

شمارهٔ ۳۲۶

امروز کس کجا ز سخن یاد میکند؟

بلبل گهی روان سخن شاد میکند!

امروز جز دکان گدایی نمیشود

هرجا که مسجدی کسی آباد میکند

نبود عجب ز کثرت اگر نالم این چنین

از کثرتست سیل که فریاد میکند

منعم که می گدازدم از منت عطا

ما را به اعتقاد خود ایجاد میکند!

کوری بود که غمزه به چشم پدر کند

ناقابلی که فخر به اجداد میکند

واعظ (همین) ز فکر سخن سود بس مرا

کز فکرهای پوچم آزاد میکند

شمارهٔ ۳۲۷

کی دگر دیوانه ما با قبا سر می‌کند؟

جامه از مصحف اگر پوشد، که باور می‌کند؟!

ناروایی، تا نباشد نام عشقی بر سرت!

بر سر، ای دل، داغ کار سکه بر زر می‌کند

یاری خردان برد، کار بزرگان را ز پیش

صف شکافی تیغ، از پهلوی جوهر می‌کند

عمر می‌کاهد ز فکر مال، دایم خواجه را

خویش را از ضبط گوهر، رشته لاغر می‌کند

خرد نشماری حق هم‌کاسگی را ای بزرگ

شیر یک پستان، دو کودک را برادر می‌کند

دیده وقت پیریت بی‌جا نمی‌آرد غبار

از غم فوت جوانی خاک بر سر می‌کند!

خانه گیتی، مثال خانه آیینه است

هر زمان از خلق دیگر صورتی بر می‌کند

از بلندی می‌رسد معنی بهر نزدیک و دور

رتبه گفتار واعظ کار منبر می‌کند

شمارهٔ ۳۲۸

می‌شود جان تازه، چون دوری ازین تن می‌کند

می‌شود دل زنده هرگه یاد مردن می‌کند

مرهم مظلوم باشد، نیش بر ظالم زدن

زخم دندان سگان را، بخیه سوزن می‌کند

پیچش هر کار را، باشد گشادی عاقبت

آخر این سرگشتگی کار فلاخن می‌کند

ای که از رنج توقع مانده‌ای از خواب و خور

درد دندان طمع را، چاره کندن می‌کند

می‌توان با روی گرمی صد دل آوردن به دست

خانه صد آیینه را یک شمع روشن می‌کند

غم مخور، گردد جدایی‌ها به جمعیت بدل

تخم را دهقان پریشان، بهر خرمن می‌کند

از ره چشم است واعظ، خانه دل بی‌صفا

گرد، ره در خانه‌ها دایم ز روزن می‌کند

شمارهٔ ۳۲۹

پیش تو شکوه عزم تظلم نمیکند

کز اضطراب راه سخن گم نمیکند

در روز وصل، ریختم از دیده هر نفس

خونی که هجر در دل مردم نمیکند!

رسم شکفتگی ز جهان برفتاده است

کس غیر چاک سینه، تبسم نمیکند

همکاسه با حلاوت عیش زمانه است

هرکس چو باده حق نمک گم نمیکند

باب طعام بی مزه پر تکلفی است

هرکس بنان خشک تنعم نمیکند

آن را ز روی مرتبه جا صدر مجلس است

کو بر کسی تلاش تقدم نمیکند

شاخیست از درخت حماقت رگ غرور

خود را کسی زیافتگی گم نمیکند

ما را ضعیف نالی دشمن زبون کند

مظلوم آن کسی ک تظلم نمیکند

بر وضع خلق، هر گل صبح است خنده یی

دوران چه خنده ها که به مردم نمیکند؟

واعظ ز درد من خبرت میکند اگر

پیش تو دست و پای سخن گم نمیکند!

شمارهٔ ۳۳۰

در زبان خبطی سخن را از بها می افگند

در قلم مویی رقم را از صفا می افگند

سختی احوال باشد مایه فرخندگی

استخوان حق سعادت بر هما می افگند

اره آمد شد درها، برای خرده یی

زود نخل اعتبارت را ز پا می افگند

شادی بسیار در دل بسکه ادبار آورست

خنده پر زور کس را بر قفا می افگند

محفلی گردد مکدر، از مکدر خاطری

خانه یی را دود شمعی از صفا می افگند

میکند هر برتری بر زیر دست خویش زور

جسم تا استاده، ثقل خود بپا می افگند

نیست از خست اگر واعظ قناعت پیشه شد

مفلسی کس را بفکر کیمیا می افگند

شمارهٔ ۳۳۱

خوبان بغازه چون رخ خود لاله گون کنند

هر روز تازه در جگر خلق خون کنند

مستان برای نرگس بیمار چشم یار

از بهر خیر، آش خماری برون کنند

میباش سرفگنده، که شاهان ملک شرم

تسخیر دل باین علم سرنگون کنند

تقریب یاد ماست، بدلها غبار ما

یاران مباد کینه ام از دل برون کنند

گیرم که کوهسار دهد سنگ آن قدر!

طفلان وفا باینهمه دیوانه چون کنند؟!

اهل خرد شمرده گذارند پا براه

باید سلوک با فلک نیلگون کنند

آنان که دیده اند دمی التفات دوست

دیگر کی التفات بدنیای درون کنند؟!

گر مایل کتابت دیوان واعظ اند

اهل سخن، بگوی که مشق جنون کنند

شمارهٔ ۳۳۲

نیست دندان آنکه پیران از دهان می افگنند

تف بر روی اعتبار این جهان می افگنند!

قد چو خم گردید، دانستم که بر خاک فنا

چون خدنگم عاقبت با این کمان می افگنند

وارثان دستار از مرگم زنند ار بر زمین

لبک در باطن کله در آسمان می افگنند

چون کسی کز بهر جستن پس رود، این زاهدان

خویش را از گوشه گیری در میان می افگنند

زاده های طبع بحرآسای واعظ بعد ازو

از یتمی خلق را آتش بجان می افگنند

شمارهٔ ۳۳۳

دردمندان، بسکه رم از خودنمایی میکنند

ناله های ما تلاش نارسایی میکنند

نیک و بد را باهم الفت نیست بیش از یک دو روز

درد و صاف باده زود از هم جدایی میکنند

چون نفس هرکس که از ما می‌گریزد یار ماست

دشمنند آنان که با ما آشنایی میکنند

ای که از جمعیت زر میکنی چون شعله رقص

این شررها آخر از آتش جدایی میکنند

عرصه گیتی،بود مانند فانوس خیال

هر زمان در وی گروهی خودنمایی میکنند

میکنم از شکوه منع خویشتن واعظ، ولی

در شکایت، ناله ها، خوش بیحیایی میکنند!

شمارهٔ ۳۳۴

گردید حرص افزون، آن را که مال افزود

میگردد آب پر زور، چون میشود گل آلود

در دل محبت زر، سودا فزاست در سر

روشن بود که آذر، هرگز نبوده بی دود

آن را که دست احسان، کم سوده دست عوران

دست از تأسف آن، خواهد بسی بهم سود

خواهی شوم مکرم، داد ودهش مکن کم

بر فرق خلق عالم، جا دارد ابر از جود

راه نگاه احسان، بر حال تنگدستان

از چشم تنگ دوران، گردیده است مسدود

ما راز دانه دل، در کشت این تن گل

مقصود بود حاصل، حاصل نگشت مقصود!

تا بود دیده دید، فکر نبود کم دید

از بهر بود گردید، عمری که بود نابود

این جان درد پرورد، صد بار امتحان کرد

به بود از دوا درد، داری چه درد بهبود؟

واعظ چه کوبکویی؟ کام از در که جویی؟

با خویشتن نگویی: جز دوست کیست موجود؟!

شمارهٔ ۳۳۵

سخن سیم و زر و خانه و اسباب بود

سخنی فی المثل امروز اگر باب بود

هرکجا بگذرد آب سخن سیم و زری

صد دل آویخته هر سوی چو دولاب بود

قبله طاعت این قوم، طلای دو تبی است

طاق درهای خسان، نایب محراب بود

مرده کشتن اویند جهانی ز حسد

هر که سر زنده درین عهد چو سیماب بود

نیست گر بلد، ای خانه خرابی چو حباب

در ویرانه ام، از کوچه سیلاب بود!

کس نداند ره ویرانه ام از گمنامی

زآن تهی، کلبه ام از پرتو مهتاب بود

غیر خر مهره ندانند خرانش ز خری

سخن واعظ اگر چه گهر ناب بود

شمارهٔ ۳۳۶

مهر و کین از بهر حق، در خلق عالم کم بود

لعن ابلیس از ره فرزندی آدم بود

تا فراموشش نگردد کار مردم ساختن

رشته بر انگشت شاه از حلقه خاتم بود

کوس رحلت زن، چو شد خورشید اقبالت بلند

مسند دولت گل و، مسند نشین شبنم بود

نقد جان بیدرد در بازار دین نبود روا

چون زر بی سکه دان هر دل که آن بیغم بود

روز و شب آیند دلگیر و سیه پوشم به چشم

خانه چشمم تو گویی خانه ماتم بود

پایه قدر سخن برتر نبودی، گر ز مال

از چه واعظ سکه را جا بر سر درهم بود

شمارهٔ ۳۳۷

بر ما سخن سرد عزیزان نه گران بود

کان بر دل ما، چون نفس شیشه گران بود

دشنام به جان منت، ازین منفعلم من

کآزار منش، باعث تصدیع زبان بود

دیگر نتواند بلب آورد فغانم

یاد خوش آن روز، که درد تو جوان بود

از عمر چه دیدیم، بجز فوت جوانی

زیبا گل این باغ، همین رنگ خزان بود

ز آن عمر رسانید مرا زود به پیری

کاین ابلق سرکش ز نفس گرم عنان بود

از گلشن ایام، ز دم سردی پیری

در دست ز آیینه مرا برگ خزان بود

واعظ نه عبث جان به بها داد سخن را

هر معنی آن جوهری ارزنده به جان بود

شمارهٔ ۳۳۸

آنچه از آه ستمکش، بستم کیش رود

رحم بر شه کنم، ار ظلم بدرویش رود

شود آبادی کشور ز زیادیها کم

پس رود دولت، چندانکه ستم پیش رود

اعتبار دگر امروز منافق خو راست

دو زبان گشته قلم، تا سخنش پیش رود

بردر دل ز تأمل بنشان دربانی

تا بلب حرف نیارد، بسر خویش رود

سخن مرد دل آزار، بدلهای نژند

همچو گرگیست، که آن رد رمه میش رود

نیک کن، نیک؛ که زنجیر عمل پاپیچ است

نتواند قدم از نقش قدم پیش رود

گل خیرش نبود، جز گل آتش واعظ

از تو گر خار جفائی بدل ریش رود

شمارهٔ ۳۳۹

همچنان کز خطش آن خال نهان پیدا شود

در میان حرف، گاهی آن دهان پیدا شود

ابروش در عشوه شد از حرف ناصح سخت تر

وقت سرما بیشتر زور کمان پیدا شود

میشود روشن چراغم، آن زمان کاین جسم زار

چون شرر از زیر سنگ کودکان پیدا شود

میدهند اسباب شادی، غم چو میگیرد کمال

چون چمن پژمرده گردد، زعفران پیدا شود

عیش زرداران، نصیب بینوایان میشود

رنگ گلها در رخ برگ خزان پیدا شود

گرچه گم گردیده امروز از میان حق نمک

آخر از چشم منافق پیشگان پیدا شود

گرچه میخوابد غبار فتنه ها از آب تیغ

فتنه ها در عالم، از تیغ زبان پیدا شود

بسکه از دلها بدورم، کس نپردازد بمن

چون هدف استاده ام، کان شخ کمان پیدا شود

تا نگردد دل تو را غربال از تیر بلا

گوهر گم گشته ات واعظ چه سان پیدا شود؟!

شمارهٔ ۳۴۰

کی دلت خوشحال با اندیشه دنیا شود؟!

خار خارت، کی گذارد غنچه دل وا شود؟!

عرصه دنیا که در وی عاقلان سرگشته اند

آن قدر جانیست یک دیوانه را صحرا شود

چون خیالاتست در چشمت، وجود این و آن

هیچ غیر از حق نماند، چشم دل گر وا شود

از غبار دیده هر خط میشود خط غبار

دل چو بینا گشت، خط معرفت خوانا شود

آدم، آدم، مرد، مرد؛ از همت همت بود

قیمتت بالا شود، گر همتت والا شود!

چشمها از روی شب پوشیده گردد از عبوس

دیده ها بر روی صبح از روگشادی واشود

روشناس خلق پیران را، مریدان میکنند

در نوشتن حرفها از نقطه ها خوانا شود

تا نگوید یار ما واعظ که هر جایی شدی

گفت و گوی ما نمیخواهیم در هرجا شود

شمارهٔ ۳۴۱

تا نسازی با جفا، کی مشکلت آسان شود؟

غنچه تا بر خود نپیچد، کی لبش خندان شود؟!

میکند کوچک، بزرگان را تلاش سروری

خویشتن را بحر چون بالا برد، باران شود

ذوق عریانی چو یابی، تن بپوشش کی دهی؟

راز رسوا گشته نتواند دگر پنهان شود

بسکه میریزد عرق از شرم عکس خویشتن

دور نبود خانه ما آیینه ها ویران شود

اشک ریزم، تا زخواب ناز چشمی واکند

ابر گریان بعث خندیدن مستان شود

سیر میگردد ز عمر خویش از بس ناله ام

هر که واعظ یک نفس در کلبه ام مهمان شود!

شمارهٔ ۳۴۲

قد چون خمید، جمله حواست زبون شود

لشکر شود شکسته، علم چون نگون شود

شهرت به نیکوی ز قناعت کند کسی

از آب کم، شمیم گلستان فزون شود

عاشق نمیکشد بستم دست از طلب

گردد بسوی دوست روان، دل چو خون شود

چشم و چراغ گلشن هستی تویی، اگر

مانند لاله کاسه ترا سرنگون شود

گنج و گهر بخاک فشاندن، ز عقل نیست

حیف است عمر بر سر دنیای دون شود

واعظ بروز مرگ هواها که در دلست

گردد یک آه حسرت و از دل برون شود!

شمارهٔ ۳۴۳

چو شرح حال شهیدان او رساله شود

تمام خون شفق، سرخی مقاله شود

چنان زپا نفتادم که گردمش در بزم

ز دور چرخ اگر خاک من پیاله شود

پی نظاره چو باران بر روی هم ریزند

چو خط بدور مه عارض تو هاله شود

شکستگی است نشانی درست کامل را

شراب زرد کند چهره، چون دو ساله شود

دهد ز کیسه فکر معاش، تنخواهش

اگر به خاطر واعظ غمی حواله شود

شمارهٔ ۳۴۴

بدگهر، نیک بدینار و بدرهم نشود

ما راز داشتن گنج زر، آدم نشود

خرج بازار جزا، نقد غمی میخواهد

سعی کن پرده دل، کیسه درهم نشود

مردمی تا نبود، کس نشود از مردم

آدمی آینه از صورت آدم نشود

مایه خوشدلی روز جزا، جز غم نیست

قسمت هیچ مسلمان، دل بیغم نشود!

تاب دردسر خورشید جزا نیست مرا

سایه فقر الهی ز سرم کم نشود

حلقه کن نام خود ای پادشه کشور فقر

که سلیمانی این ملک بخاتم نشود!

از زبان الف این حرف شنیدم، که: کسی

راستی تا نکند پیشه، مقدم نشود

پاک گوهر نشود گرم ز هر حرف خنک

آتش لعل برافروخته از دم نشود

بی عوض نیست درین بحر عطاهای کرم

زر ماهی ز فگندن در می کم نشود

تخم امید تو واعظ دل پر خون خواهد

سبز این کشت باین چشمه بی نم نشود

شمارهٔ ۳۴۵

رویش چو آتشین ز می ناب می‌شود

بر جبهه‌اش گره چو عرق آب می‌شود

چون بیندت کسی و نگردد به گرد تو؟

بر عکست آب آینه گرداب می‌شود!

خوش پیشه‌ای‌ست عشق، که پیوسته در نِمُوست

در وی ز بس که زهره شیر آب می‌شود

بی‌عارض تو رنگ ندارد جمال ماه

عکس تو غازه رخ مهتاب می‌شود

پیچیده‌ام به دل ز غمش بس که گریه را

دریای اشک من همه گرداب می‌شود

افتادگی‌ست راهبر کاروان فیض

پستی دلیل قافله آب می‌شود

گر می‌کنی تهیه اسباب بهر عمر

کو عمر تا تهیه اسباب می‌شود؟!

واعظ سفید پیش رخش گردد آفتاب

کتان سفید اگر بر مهتاب می‌شود

شمارهٔ ۳۴۶

چون بلند افتاد همت، تخت عزت می‌شود

کاسه‌ات چون سرنگون شد، تاج دولت می‌شود

آرزوها، جز پشیمانی ندارد حاصلی

این هواها عاقبت آه ندامت می‌شود

گر نداری شور و افغان بر خود، از دل‌مردگی‌ست

چون ترا دل زنده می‌گردد، قیامت می‌شود

این هوس‌هایی که در دل داری اکنون رنگ‌رنگ

روز محشر بر رخت رنگ خجالت می‌شود!

می‌دهیم چشمی که آب از لاله‌رخساران کنون

عاقبت در دیده‌ات خوناب حسرت می‌شود

فرصت اندیشه برگ سفر واعظ کراست؟

زندگی‌ها صرف سامان اقامت می‌شود!

شمارهٔ ۳۴۷

از ضعیفی، ناله‌ام حاجت‌رواتر می‌شود

رشته در رشتن ز باریکی رساتر می‌شود

در غریبی می‌فزاید قیمت اهل هنر

کز سفر پیوسته کالا پربهاتر می‌شود

حرص می‌بالد به خود، چون سیم و زر گردد فزون

کف غنی هرچند گردد، دل گداتر می‌شود

شمارهٔ ۳۴۸

گر چنین بر ما کمان ناز پرکش می‌شود

دل ز پهلوی من از تیر تو ترکش می‌شود

سنگ ره ما را ز فیض ناتوانی رهبر است

عینک آری چشم پیران را عصاکش می‌شود

از خرد خالص نباشد، تا جنون در پرده است

تا ز والا نگذرد، کی باده بی‌غش می‌شود؟!

هم‌نشین خاکساران شو، که دارد فیض‌ها

از الفت خاکستر افزون عمر آتش می‌شود

بس که واعظ کامرانی مایه ناکامی است

خاطرم از جمع گردیدن مشوش می‌شود

شمارهٔ ۳۴۹

ریخت چون دندان، مدار جسم مشکل می‌شود

آسیا بی‌پره چون گردید، باطل می‌شود

عاقلان را پاس این و آن، کم از زنجیر نیست

چون می‌خواهد، اگر دیوانه عاقل می‌شود

تا نسازی خرج نقد خود، نمی‌آید به کار

دل چو از دست تو بیرون می‌رود، دل می‌شود

هیچکس از شیوه افتادگی نقصان نکرد

عاقبت از خاکساری دانه حاصل می‌شود

با عصا شاید کند طی نفس راه بندگی

چوب در کار است، اسبی را که کاهل می‌شود

نیست دخل امروز فکر خرج را در کار خلق

نقد عمر مردمان، خرج مداخل می‌شود

پا نهد گر کس به دام عقل از روی رضا

پس چرا مجنون به ضرب چوب عاقل می‌شود؟!

در هوای عشق از بس تشنه خون خودم

خون من آب دم شمشیر قاتل می‌شود

با زبان چرب می‌خواهد نشاند آتشم

می‌رود هرچند عقل، جاهل می‌شود!

میل آن مژگان کج بی‌جا نباشد، چشم من

هرکه می‌بیند رخ خوب تو، مایل می‌شود!

مدرس آن زلف دارد، حلقه‌ای از درس عشق

گر خورد دود چراغ آنجا دلت، دل می‌شود!

از دم تیغ است واعظ راه حق باریک‌تر

نیست جز خونش به گردن، هرکه غافل می‌شود

شمارهٔ ۳۵۰

سنبل از تاب خم موی تو، درهم می‌شود

غنچه از شرم گل روی تو، شبنم می‌شود

گشت داغم دلنشین‌تر، در هوای نو بهار

ز آنکه بهتر مهر گیرد، صفحه، چون نم می‌شود

لطف می‌گردد به ما، تا می‌رسد بیداد تو

زخم ما را آب شمشیر تو، مرهم می‌شود

از پی هم‌درد می‌گردد، دل بی‌تاب من؛

موم من گر شمع گردد، شمع ماتم می‌شود!

کی شوی بر نفس خود فرمانروا بی‌داغ عشق!

بر سر دیوان سلیمانی به خاتم می‌شود

می‌شود محروم، هرکس می‌کند کسب هنر

می‌رود بیرون ز جنت، هر که آدم می‌شود!

شیخ پیری می‌رسد اینک، به صد عز و وقار

از تواضع قامت ما پیش او خم می‌شود

ما سیه‌روزان غم‌پرور، به محنت زنده‌ایم

سبز برگ عیش ما از نخل ماتم می‌شود

جز دل بی‌غم نباشد سنگ راه بندگی

می‌شوم غمگین دل واعظ چو خرم می‌شود!

شمارهٔ ۳۵۱

با صبوری کارهای مشکل آسان می‌شود

درد چون با صبر معجون گشت، درمان می‌شود

می‌شود رحمت ز طینت چون برون کردی غرور؛

این بخار از خاک چون برخاست، باران می‌شود

یک سخن در هر مذاقی، می‌کند کار دگر

از نسیمی گل پریشان، غنچه خندان می‌شود

می‌رود از دل هوس، چون عشق می‌گردد پدید

شمع دزدد دم به خود، چون صبح تابان می‌شود

نیست عالم پیش نیک و بد به جز آیینه‌ای

بر تو گر نیکی، چون گل، عالم گلستان می‌شود

جز به گرمی بدگهر را رام نتوان ساختن

آهن آتش تا نبیند، کی به فرمان می‌شود؟!

می‌کند واعظ سفر افزون بهای مرد را

می‌فزاید قیمت گوهر چو غلتان می‌شود

شمارهٔ ۳۵۲

ای که پرچین جبهه‌ات، از حرف مردن می‌شود

خانه از مرگ تو فردا، پر ز شیون می‌شود

ای که با نام کفن، خود را نسازی آشنا

این قبا آخر تو را پیراهن تن می‌شود

طالع فیروز خواهی، مهربانی کن بخلق

چرب نرمی بر چراغ بخت، روغن می‌شود

می‌کنی تا ساز برگ عیش، وقت رفتن است

می‌رود تا واشود گل، وقت چیدن می‌شود

تیره‌روزان، کار خود سازند، در شب‌های تار؛

در دل شب‌ها، چراغ شمع روشن می‌شود

در جوانی‌ها به هوش آور، نه ده روز دگر

تا تو می‌آیی به خود، هنگام رفتن می‌شود

تیره‌روزی، اهل بینش را بود عین صفا

خانه چشم از چراغ سرمه روشن می‌شود

مانع آفات واعظ، احتیاط است احتیاط

پای تا سر چشم بودن، بر تو جوشن می‌شود

شمارهٔ ۳۵۳

کارها در آب و خاک فقر وارون می‌شود

سرو اگر کارند اینجا، بید مجنون می‌شود!

گر چنین از شوق پابوس تو می‌بالد به خود

زلف آخر مصرع آن قد موزون می‌شود

گر خیال آن دهان از دل نیاید در نظر

در میان دیده و دل، بر سرش خون می‌شود

هر نظر با دلبری باشد سرکار دلم

بس که حسن ماه من، هر لحظه افزون می‌شود

نیست اشک لاله‌گون، کز شوق دیدارش نگاه

تا به مژگان می‌رسد، چون من دلش خون می‌شود

گر تهیدستی نه واعظ مایه دیوانگی‌ست؟

چیست باعث کز درختان بید مجنون می‌شود؟!

شمارهٔ ۳۵۴

تنها ز لفظ، شعر تو دلبر نمی‌شود

از رنگ گل دماغ معطر نمی‌شود

ای گوهر یگانه، تو از بس یگانه‌ای

حرف رخ تو نیز مکرر نمی‌شود

عارف غمین نمی‌شود از کسر شأن خویش

آیینه از شکست مکدر نمی‌شود!

هرگز کسی بقال نگردد ز اهل حال

مفلس ز حرف مال، توانگر نمی‌شود!

تا کی ز معنی دگرانی زبان دراز؟!

کلک ار سخن نوشت، سخنور نمی‌شود!

چون آب زندگی است گوارا به منعمی

کز وی گلوی تشنه لبی تر نمی‌شود؟!

واعظ ز سوز عشق، سخنور شود زبان

بی‌آتش این چراغ مرا بر نمی‌شود

شمارهٔ ۳۵۵

از چشم تنگ مردم، چشمم عصا نخواهد

از بیم زهر منت، دردم دوا نخواهد

با دست رنج خویشم، فارغ ز ریزش خلق

جز آبروی بازو، دست آسیا نخواهد

از آنکه بهر زینت، داری بدستها چشم

زینت بس آنکه دستت، رنگ از حنا نخواهد

دردسر تکلف بر سر ز کثرت آمد

گر تن دهی به وحدت، نان شوربا نخواهد

سامان اسب و استر، ز آمد شد است با خلق

گر پا کشی بدامن، دستت عصا نخواهد

بر نور چشم بینش، این بس دلیل روشن

کز توتیای مردم، هرگز ضیا نخواهد

گر کشور قناعت، سرکوب منتی نیست

این دولت خدا داد، بال هما نخواهد

در وادی تنزل، سامان ره نباشد

هر چند راه سنگ است، سیلاب پا نخواهد

از خسرو قناعت، تشریف عزتم بس

از ننگ خواستنها، عیدم قبا نخواهد

حزن و سرور گیتی، آید یکی بچشمم

سورم طرب نداند، مرگم عزا نخواهد

در کشور تجرد، رسم تکلفی نیست

بس زینت سرایم، کان بوریا نخواهد

تحقیق حاجت خلق، باشد بهانه بخل

بارد به خشک و تر ابر،همت گدا نخواهد

از فقد آتش رحم، دلها تنور سرد است

بیچاره آنکه واعظ، نان از خدا نخواهد

شمارهٔ ۳۵۶

عشق او جان خسته میخواهد

از دو عالم گسسته میخواهد

هست چندانکه حسن غازه طلب

عشق رنگ شکسته میخواهد

هوسش زان دو لب شکر خندیست

دل مربای پسته میخواهد

پر مشو در بدر، که درگه دوست

عاشق پا شکسته میخواهد

دل نبیند گشاد کار، از آن

که ز درهای بسته میخواهد

شمارهٔ ۳۵۷

عجب دانم، از زخم بسمل برآید!

خدنگی، که از شست قاتل برآید!

نگه جانب غیرم از دیده تر

چو تیریست کز زخم مشکل برآید

چنان نیست باریک، راه خیالش

که از عهده رفتن دل برآید

چنان تنگ بندد، به شوخی میان را

که مطلب از آن شوخ، مشکل برآید

ز آهم نشد آنچنان تنگ محفل

که حرفی از آن مه شمایل برآید

ستم آن قدر رفته بر من ز هجرش

که از عهده اش رحم مشکل برآید

تو از جای خیزی و، من از سر جان

تو از خانه و، واعظ از دل برآید!

شمارهٔ ۳۵۸

ز عکست آینه، چون آب در خروش آید

ز چهره تو قدح، همچو می بجوش آید

ز شوق اینکه خرامی چو سرو در بازار

گل از بهشت بدکان گل فروش آید

ز ناتوانی خویشم غمی که هست، اینست:

که ناله ام نتواند ترا بگوش آید!

بود سلام وداعم یکی، که پیش تو کس

چنان زخود نرود، کو دگر بهوش آید

شمارهٔ ۳۵۹

ز خوی تند، همان تندخو بجان آید

که هم ز تندی خود سیل در فغان آید

همان قدر که ستم میکنی، ستم بینی

بقدر زور کمان، زور بر کمان آید

ز چنگ خجلت مظلوم، چون رهد ظالم؟

اگر نه پای مکافات در میان آید؟!

ز بس کشیده ام از حرف تند، خجلت ها

ترم از مصرع تندی که بر زبان آید!

چنان کناره نکردیم از جهان واعظ

که حرف عزلت ما نیز در میان آید!

شمارهٔ ۳۶۰

خرد بگیر سر خود، که یار می‌آید

جنون تهیه خود کن بهار می‌آید

بهار، دلبری از نو بهار من دارد

که پا ز لاله و گل در نگار می‌آید

عجب مدار که گرداب گردباد شود

کنون که کشتی ما بر کنار می‌آید

جز اینکه کس نگذارد وجودشان هرگز

دگر ز مردم عالم چه کار می‌آید؟!

گذشته لعل لب او به خاطرت واعظ

که گوهر سخنت آبدار می‌آید!

شمارهٔ ۳۶۱

ره مقصود طی کردن، نه از تقصیر می‌آید

رسیدن منزل دوری‌ست، از شبگیر می‌آید

چنان با شورش دیوانگی آمیختم خود را

که خونم در شهادت از رگ زنجیر می‌آید

مشو از وعده آن سروقامت ناامید ای دل

که می‌آید قیامت عاقبت، گر دیر می‌آید

ز خود این بند بگسل، گر جنون کاملی داری

که بوی عقل ای دیوانه از زنجیر می‌آید

به دست آسان نمی‌آید شهید ناز او گشتن

که این آب حیات، از جوی آن شمشیر می‌آید

ز بس دور است راه بی‌خودی از باده حسنش

جوان گر می‌رود از خویش واعظ پیر می‌آید!

شمارهٔ ۳۶۲

خیر باشد، نگهش سخت بتک می‌آید

زلفش آشوب جهانی بیدک می‌آید

در شکست صف غم، زلف چه کوتاهی کرد؟

که ز پی فوج خطش هم به کمک می‌آید

چه شتابست به تسخیر حصار دل ما؟

که سپاه خطش از راه نمک می‌آید!

شمارهٔ ۳۶۳

دوستان، مژده که ماه رمضان می‌آید

وقت آمرزش هر پیر و جوان می‌آید

می‌توان کرد نثار قدمش جان عزیز

که ز درگاه خداوند جهان می‌آید

سفره رحمتش افتاده و، این ماه شریف

به خبر کردن ما بی‌خبران می‌آید

صیقلی از مه نو در کف روشنگر فیض

به جلا دادن آیینه جان می‌آید

تا کند پاک ز آلایش عصیان همه را

موج رحمت ز کران تا به کران می‌آید

نیست مه، بلکه همایی‌ست که از اوج شرف

بر سر خلق جهان بال‌فشان می‌آید

می‌کند پشت جهانی سبک از بار گناه

گرچه بر نفس شکمخواره گران می‌آید

تا به شب ابر کرم، فیض و عطا می‌بارد

تا سحر تیر دعاها به نشان می‌آید

گل بچین، زین چمن فیض که ده روز دگر

گلشن عمر ترا، فصل خزان می‌آید

بربا گوی سعادات، ازین میدان زود

که اجل سوی تو خوش گرم عنان می‌آید

عمل خویش تو امروز نکو کن واعظ

که بد و نیک تو فردا به میان می‌آید

شمارهٔ ۳۶۴

فریب عام، از هر رند بازاری نمی‌آید

ز کس جز گوشه‌گیران، این میانداری نمی‌آید

چو قابیلند اخوان زمان، همراه تا کشتن

ازین آدم نمایان، بیش ازین یاری نمی‌آید

برآرد سفله گر نامی، نگردد قدر او افزون

که از در هم به نقش سکه دیناری نمی‌آید

چو وقت آید، نگردد کند تیغ مرگ از دولت

که از بال هما دیگر سپرداری نمی‌آید

نشد زهگیر شست دل، ز یاد حلقهٔ زلفی

از آن تیر دعایت بر نشان کاری نمی‌آید

ز هر جنس هنر چندان که خواهی هست پیش ما

ولی ای مدعی، از ما دکانداری نمی‌آید!

به بالینم گهی آن مایه ناز از وفا واعظ

چنان می‌آید از تمکین، که پنداری نمی‌آید

شمارهٔ ۳۶۵

غم او ساخت دلم تنگ و، هم او بگشاید

دانه از آب گره گشت و، ازو بگشاید

در خور حوصله خویش برد هرکس فیض

طاقتی کو که نقاب از رخ او بگشاید؟

کشور فتح، مسخر ز شکست تو شود

این دیاریست که با تیغ عدو بگشاید

دل، خوش از صبر به تنگ آمده، کو زور غمی

که ز چاک دلم این بند رفو بگشاید؟!

آب شرمیست در آن رخ که نبندد صورت

کلک نقاش اگر چهره او بگشاید

کیست با او سخن کشتن واعظ گوید؟

سر حرفی مگر آن تندی خو بگشاید!

شمارهٔ ۳۶۶

تن نزار من، از چاکهای جامه نماید

بدان طریق که مویی ز شق خامه نماید

نمانده آن قدر از من که آورد بنظر کس

مرا بخلق مگر گاه گاه جامه نماید

از آن نمیکند آن دوست یاد ما، که نخواهد

که چین جبهه بما از شکنج نامه نماید

درین زمانه شرافت بود بزینت ظاهر

که گل بفرق کسان خار رنگ جامه نماید

شمارهٔ ۳۶۷

هرگز بجهان کار کجان راست نیاید

تیری که بود کج، بنشان راست نیاید

از فیض خموشی، بشنو مدح خموشی

تعریف خموشی بزبان راست نیاید

بر مسند آسایش کونین نشستن

با خسروی ملک جهان راست نیاید

بی همرهی دود دل خسته، دعایت

چون ناوک بی پر، بنشان راست نیاید

با یکدگر آمیزش پیران و جوانان

چون فصل گل و فصل خزان راست نیاید

بر وضع جهان باش، که در بیم شکست است

گر آینه با آینه دان راست نیاید

ترک سر خود گیر، که فکر سرو دستار

با دوستی کج کلهان راست نیاید

با فکر معاش از پی معنی نتوان رفت

گفتار سخن، بی لب نان راست نیاید

واعظ سخنت راست بود سخت، ار آن رو

با طبع کجان، این سخنان راست نیاید!

شمارهٔ ۳۶۸

عهد شباب بگذشت، وقت شتاب گردید

نور نظر ز عینک، پا در رکاب گردید

دیگر چه گل توان چید از خویش وقت پیری؟

آب جوانی افتاد، گلشن خراب گردید!

چشمش اگر بروی بی آب و رویم افتد

خواهد ز شرم عکسم، آیینه آب گردید

از شور این دل تنگ، ای مدعی حذر کن

از جوشش تنوری عالم خراب گردید

از ناله حزینم تنها نسوخت واعظ

از آه آتشینم، آتش کباب گردید

شمارهٔ ۳۶۹

تا هوای سرمه گشتن ز استخوانم سر کشید

از نگاه تند چشم او بمن خنجر کشید

نیست برتر از تلاش پستی خود پله یی

گر بود انصاف، باید سنگ را با زر کشید

هر سر مویم بدست صد شکست افتاده است

بر سرم تا عشق از سنگ جفالشکر کشید

هر که پردازد، بحالم، گرددش در دیده اشک

خامه نقاش، تصویرم بچشم تر کشید

قرب میخواهی ز حد خود قدم مگذار پیش

از ادب فانوس نور شمع را در بر کشید

نیست واعظ خودنمایان را بجز غم حاصلی

صد گره افتاد در دل خوشه را، تا سرکشید!

شمارهٔ ۳۷۰

درد تو، کی توان بتن ناتوان کشید؟!

کوهی چنان بموی چنین، چون توان کشید؟!

هر جا نوشته بود ز مجنون حکایتی

جسم ضعیف من خط بطلان بر آن کشید

پر فتنه بود از نگهت روزگار ما

طاقت چه خوب کرد که پا از میان کشید!

در عشق لازم است توانایی آن قدر

کز چشم نیم مست تو نازی توان کشید

در گلشنی که آن گل رخسار وا شود

واعظ توان گلاب ز برگ خزان کشید

شمارهٔ ۳۷۱

جز حرف زر و سیم، دلت هیچ نگوید

غیر از گل عباسی ازین باغ نروید

در پرده لبهاست، از آن جای زبان را

تا حرف غم عشق تو بی پرده نگوید

هر گام درین راه، تماشای جدایی است

حیف است کس این بادیه با دیده نپوید

بر خاک در دوست ره سجده نیابد

تا چهره دل از گرد ره غیر نشوید

حرف غم عشق تو، کلامیست که باید

جز کر نکند گوش و، بجز لال نگوید

ای آنکه زنی بهر صفا آب رخسار

بر روی تو گردیست، که جز گریه نشوید

واعظ به دورویان جهان کرده ز بس خو

هر گل که نه رعناست درین باغ نبوید

شمارهٔ ۳۷۲

از حرص گشته کام جهان پیش ما لذیذ

سازد طعام بی مزه را اشتها لذیذ

چین بر جبین اهل کرم ناید از طلب

زهر طمع بود بمذاق سخا لذیذ

بی شور عشق، کی بری از فقر لذتی؟

ز آن رو که بی نمک نشود شوربا لذیذ

راضی شدن بداده حق، نانخورش بس است

نان تهیست بر سر خوان رضا لذیذ

از بس نباشدش نمک بی تکلفی

ما را نمیشود بمذاق آشنا لذیذ

یکبار هم بچش مزه نعمت رضا

تا چند گویی ای هوس ژاژخا لذیذ؟!

راضی بداده شو، مزه عمر را ببین

هرچند نیست پیش تو غیر از غذا لذیذ

ما قوت جان خوریم و، تو واعظ غذای تن

ما را طعام بی مزه سازد، ترا لذیذ!

شمارهٔ ۳۷۳

گر بود در پیش مهمان، نعمت الوان لذیذ

نیست در کام کرم، جز خوردن مهمان لذیذ

در مذاقم تا شدم از زهر فرقت تلخ کام

هیچ نعمت نیست چون جمعیت یاران لذیذ

هست حرف تند ناصح تلخ بر بیحاصلان

پیش صاحب کشت باشد تندی باران لذیذ

بی گرفتن فی المثل دادن میسر گر شدی

در مذاق اهل حاجت، میشدی احسان لذیذ

لذت دیگر بود با نعمت بی انتظار

وقت خواهش بیش باشد پسته خندان لذیذ

زندگی چون تلخ شد، شیرین شود زهر اجل

درد زورآور چو گردد، می شود درمان لذیذ

ز اهل خدمت عیشها برکس گوارا میشود

نعمت الوان دنیا نیست بی دندان لذیذ

غیر تنهایی که شرکت بر نمی تابد ز غیر

نعمتی در کام همت نیست بی مهمان لذیذ

خاکساران راست جا در طاق دلها بیشتر

آب در ظرف سفالین بیش باشد زآن لذیذ

سخت رویانند در کام جهان بس ناگوار

چون طعام خام، کان نبود بر پیران لذیذ

زنده گر سازند اول، آخر از منت کشند

نیست آب زندگی از کوزه دونان لذیذ

کشتن نفس است دل را واعظ آب زندگی

شربتی چون خون دشمن نیست بر مردان لذیذ

شمارهٔ ۳۷۴

دل که باشد نشیمن غم یار

غم دنیا در آن نیابد بار

سرکه از عشق سربلندی یافت

نرود زیر بار منت دستار

درد، کهسار کشور عشق است

دل ز غیرت پلنگ آن کهسار

نکنی روترش، ز تلخی غم

ز آنکه غم شربتست و، دل بیمار

دل آگاه نیست بی تب عشق

شمع سوزد ز دیده بیدار

در ره او ز پا نمی افتی

اگر افتد ترا بسر این کار

پای افگنده یی چه بر سر پا؟

کار افتاده است، بر سر کار!

زهد خشکی بجای مانده ز تو

برده آب رخت ز بس کردار

بدل آب رو کنون واعظ

عرق خجلتست و گریه زار

شمارهٔ ۳۷۵

با چنان وحشت ز شوق رحمت آمرزگار

روز مرگم هست چون شام غریب روزه دار

خوش گرفتار طلسمات علایق گشته یی

در شکست آن ترا لوحیست هر سنگ مزار

مرد در پیری ز اندک سختیی یابد شکست

زآب و رنگ افتد نگین، وقتی که گردد نامدار

عقل اگر قاضی است، بر بی اعتباریهای عمر

محضری پر مهر باشد، صفحه هر لاله زار

همچو حلوائی که بهر مرده سامان میکنند

هست شیرین کاری از دل مردگانم ناگوار

گر ز بیقدری، کسی امروز ما یاد نکرد

یاد ما بسیار خواهد کرد واعظ روزگار!

شمارهٔ ۳۷۶

گزندگیست، چو خاری که خفت آرد بار

زبان نرم، نهالی که عزت آرد بار!

ز سرخ رویی آتش، ترا شود روشن

که خوی تند چه مقدار خجلت آرد بار

بهم فشردن دست صدف، بس است دلیل

که مالداری بسیار، خست آرد بار

ز جوی آب گل آلود خوانده ام سطری

که انس بدگهر آخر کدورت آرد بار

خطی است بر ورق خشت پخته، بس روشن

که چهره گشتن با خصم خفت آرد بار

صدای دست بهم سودن صدف، اینست

که دل بمال نهادن، ندامت آرد بار!

چنانکه تکیه ببالین نرم خواب آرد

بجاه تکیه زدن نیز، غفلت آرد بار

ز لوح سایه بال هما بخوان واعظ

که صبر مرد، سعادت آرد بار

شمارهٔ ۳۷۷

گوشه گیران را بره درگه سلطان چه کار؟!

سیر چشمان را بچین ابرو دربان چه کار؟!

بوریا چون موج آب زندگی استاده است

کلبه درویش را با قالی کرمان چه کار؟!

نیکنامان، فارغند از منت عمر دراز

زنده جاوید را،با چشمه حیوان چه کار؟!

پیش پای آب، یکسانست سنگ و خاک جو

مرد سالک را بسخت و سست این دوران چه کار؟!

گر نباشی اشعب طماع، عالم حاتم است

بی طمع را در جهان با بخل و با احسان چه کار؟!

چشمه تا در جوش باشد، خس نیابد ره در آن

خواب را با چشم گریان سحر خیزان چه کار؟!

راستی باید سخن را، بعد از آن الفاظ خوش

با کجی، آید ز تیر خوش پر و پیکان چه کار؟!

گر خدا را بنده یی، واعظ غم روزی مخور

خواجه تا باشد، غلامان را بآب و نان چه کار؟!

شمارهٔ ۳۷۸

گر نپرسد حالم آن نامهربان غمخوار وار

در دهان تنگ او جا نیست یک گفتاروار!

چون کند عناب آن لب چاره صد خسته دل؟

عالمی بیمار و، شربت نیست یک بیمار وار!

بسکه دل کندن ز بزم یاد جانان مشکلست

آهم از لب باز میگردد بدل طوماروار

میکنم خالی ز بیرحمی دل او را بعجز

گر امانم میدهد آن غمزه یک دیدار وار

بسکه نقد هستیم خرج گداز عشق شد

پیش جانان عرض حالم نیست یک اظهار وار

رشته سان آن دسته گل را بگرد سر نگشت

میخلد مد نگه در دیده من خاروار

با دهان تنگ او کرده است تا نسبت درست

نقطه یی هرجاست، گردم گرد او پرگار وار

تا مگر یابند ره در بزم آن شیرین سخن

دست صد حرفست و، دامان زبان طومار وار

در میان جز گفتگویی نیست ز آن موی کمر

گرد آن کافر بسی گردیده ام زنار وار

جسم را تنها نیفگنده است از پا عشق او

هوش ما را نیز قوت نیست یک رفتار وار

دیگر آن شوخ تغافل پیشه نام من نبرد

پیش او حرف وجودم نیست یک تکرار وار

آتش شرمم گدازد، ور نه جرم عالمی

نیست پیش رحمت عامش یک استغفار وار

سایه وش باید که آسایند از او افتادگان

هر که دم از سربلندی میزند دیوار وار

میشود صیت بزرگی در جهان از وی بلند

هر که میگوید سخن با نیک و بد کهسار وار

عرض حال خویش را واعظ بخاموشی گذار

از حقارت مطلب ما نیست یک اظهاروار

شمارهٔ ۳۷۹

روشن همیشه شمع دل از سوز آه دار

این شمع بهر روز سیاهت نگاهدار

دل را ز گرد کلفت دشمن برنگ لعل

در پنبه ملایمت خود نگاهدار

خود را بساز و، منتظر لطف دوست باش

چشمی بسو آینه، چشمی براه دار

غمهای خویش را، همه صرف هوس مکن

آهی برای روز ندامت نگاهدار

تا روشنت شود اثر صحبت بدان

آیینه یی برابر روی سیاه دار

دیگر مساز چهره فروزی بباده صرف

رنگی برای خجلت فردا نگاهدار

واعظ چو بگذری ز دل سنگ یار خویش

پاس دل شکسته خود را نگاهدار

شمارهٔ ۳۸۰

در چشم عقل هرکه بود سر حساب تر

ناکام تر کسی است که شد کامیاب تر

از خانه حباب که موج است پایه اش

باشد بنای عمر تو پا در رکاب تر

تخم أمل مکار بامید زندگی

هرگز نگشته کشت کسی از سراب تر

گردد فزون ز بخت جوان شیوه کرم

فصل بهار هست هوا پر سحاب تر

دارم چه چشم فیض از آن عالمان خشک

کز اشکشان نکرده رخی یک کتاب تر؟!

ظالم که کرد خانه مظلوم را خراب

غافل که کرد خانه خود را خراب تر

با اهل جود، تندی سائل ز خامی است

گل میشود در آتش کم، خوش گلاب تر

دولت چو روی داد، أمل میشود فزون

صحرا شود ز تابش خور پر سراب تر

امروز عرض علم، بعرض تجمل است

فاضل تر است آنکه بود خوش کتاب تر

حسن دگر دهد عرق شرم چهره را

خرمتر است باغ، چو باشد پرآب تر

واعظ ز جوش عشق بود پخته فکر تو

شیرین تر است میوه پر آفتاب تر

شمارهٔ ۳۸۱

میکند لطفی، ز بیرحمی بسی خونخوار تر

میزند حرفی، ز خاموشی ولی هموار تر

مهربانیهای آن نا مهربان را دیده ام

نیست در گفتارش از دشنام بی آزار تر

دیده ام گلهای صحرای جهان را یک بیک

نیست از دست تهی دیگر گلی بیخارتر

همرهان آه حسرت در قفا وامانده اند

باری ای عمر سبک رو، میروی؛ هموارتر!

کار ما را، روشناس درگه حق کرده است

نیست ما را هیچکس از بیکسی غمخوار تر

گر بدش هم آید، آید؛ نیست از واعظ کسی

خام تر، بیمغزتر، بیشرم تر، بیعارتر!

شمارهٔ ۳۸۲

مرا گلگشت معنی باشد از سیر چمن خوش‌تر

که بعد از خامشی چیزی نباشد از سخن خوش‌تر

ز بس چون تب که دیده جامه گلگون تن زارم

مرا از ذوق عریانی‌ست مردن بی‌کفن خوش‌تر

دل غمناکم، از بس می‌کند از بی‌غمان نفرت

به چشمم شام غربت آید از صبح وطن خوش‌تر

تن پوسیده‌ای داریم نذر کاهش دردش

اگر افتد قبول او، بود از جان من خوش‌تر

بود بر جسم زار واعظ از صد خلعت زیبا

ز لطف او به خود بالیدنی یک پیرهن خوش‌تر

شمارهٔ ۳۸۳

خلق می بینند فیض از تنگدستان بیشتر

روشنایی میدهد شمع پریشان بیشتر

در گرفتن میکند انگشتها هم را مدد

چشم یاری هست یاران ز یاران بیشتر

خار بن در باغ و، گل هر سو پریشان میدود

میکشند آزار در دنیا عزیزان بیشتر

شمارهٔ ۳۸۴

میشود زین بندگیها، شرمساری بیشتر

زان بتقصیرم بود، امیدواری بیشتر

کوچکان را مینماید در نظر دولت بزرگ

هست میدان نگین وقت سواری بیشتر

از سفر کردن شود کس دلنشین عالمی

آب را گردد ز رفتن خوشگواری بیشتر

میبرد در خانه قربان کمان دایم بسر

بی سرانجامی شود از خانه داری بیشتر

هر قدر افزون شود زر، بیشتر نالد حریص

در پری دارد، نی انبان سوز و زاری بیشتر!

مایه نفرت شود کس را، بد اندیشی ز خصم

ز آن بود از دشمنانم چشم یاری بیشتر

بود فوجی چون جوانی پیش پیش ما دوان

شوکت ما بود وقت نی سواری بیشتر

شد دل پردرد بی آرامتر در زلف او

میشود بیمار را شب بیقراری بیشتر

بهر بیماران دوائی بهتر از پرهیز نیست

یابد ایمان صحت از پرهیزگاری بیشتر

گرم خویان میکشند از روزگار آزار بیش

لت خورد سنگی که دارد جزء ناری بیشتر

اهل همت را، نباید سر باین دنیا فرو

عیب باشد از بزرگان خرده کاری بیشتر

پاک گوهر لنگری بر خود نبندد از کمال

وزن گوهر کی شود از آبداری بیشتر؟!

ای که از پیری شوی نزدیکتر هر دم بخاک

بایدت هر روز گردد خاکساری بیشتر

صبر کن بر پند واعظ، زآنکه دارد بیش سود

زخم با مرهم کند چون سازگاری بیشتر!

شمارهٔ ۳۸۵

مست آمد، با جمالی از شفق گلرنگ تر

چهره در دل بردن، از خورشید زرین چنگ تر

در تکلم از خرام خود بتمکین تر بسی

در تغافل از نگاه خویش، شوخ و شنگ تر

نازک اندامی که من دیدم، خدا روزی کند

چون قبا برگرد او گردیدن، اما تنگ تر

من سری دارم پر از جنگ و، لبی از شکوه پر

او دلی از شیشه نازکتر، ز خارا سنگ تر

خارج از قانون بود، در پرده هم حرف طلب؛

نغمه یی از بینوایی نیست، سیر آهنگ تر

ما اسیران در خم دوران شکار جرگه ایم

عرصه را زآن میکند هر لحظه بر ما تنگ تر

عیب ما را یک بیک چون دوستان برما شمرد

هیچکس با ما نبود از خصم ما یکرنگ تر

در دو روز زندگی، واعظ غم روزی مخور

رزق اگر تنگ است، باشد وقت از آن هم تنگ تر!

شمارهٔ ۳۸۶

کشد کلفت ز دنیا کم، بود هرکس به تمکین تر

ازین رو آب را از خاک باشد جبهه پرچین‌تر

بود منعم ز زر خوشحال و، ما از بی‌زری ناخوش

ز زر گل رعنا بود از پشت رنگین‌تر

به راه بندگی، دنیا مددکار است سالک را

که از آلودگی با خاک، گردد آب زورین‌تر

بود کوتاه عمری، کان بود با پیچ و تاب غم

که گردد نارساتر زلف چون گردید پرچین‌تر

به قدر طاقت خود فیض از جانان برد هرکس

شود از مهر، گل بی‌رنگ‌تر، یاقوت رنگین‌تر

سبک‌روحی طلب، تا تشنه وصلت بود هرکس

گوارا نیست هر آبی که در وزنست سنگین‌تر

به چشم هرکه او لذت‌شناس بندگی باشد

به یاد دوست بیداری بود از خواب شیرین‌تر

مکن امسال خود واعظ تلف در فکر آینده

که تا وادیده‌ای پار است و پارین، بلکه پارین‌تر!

شمارهٔ ۳۸۷

کند پند ملایم در گرانجانان اثر بهتر

که با گوش گران باشد سخن آهسته تر بهتر

عزیزان خاک پاو، سفلگان تاج سرند اکنون

بنای وضع دوران گر شود زیر و زبر بهتر

نهان بودن بزیر طاق گردون، به ز پیدایی

بسر باشد سپر در زیر تیغ از تاج زر بهتر

امان خواهی، تلاش رتبه اعلای پستی کن

ز چرخ کینه جو چندانکه باشی دورتر بهتر

بمقدار بدی، هرکس مکافات بدی یابد

بود هر چند با ما خصم بد گوهر بتر، بهتر!

مرا شد از نیاز عندلیب و ناز گل روشن

که باشد از دوصد بیت و غزل یک مشت زر بهتر

باین سامان ره دور عدم را چون توان رفتن؟!

بکن ای واعظ بی‌فکر فکر این سفر بهتر!

شمارهٔ ۳۸۸

الینده ساغر گل مفلسونک ایاغینه بنزر

یوزینده غازه ترگوندوزنک چراغینه بنزر

نظر که باغ جمالینه تو شدی چیقماقی یوخدور

بعینه اول رخ زیبا بهشت باغینه بنزر

گوزایچره مردمکی جای ویرمشم نه عجب کیم

منیم گیلودگی اول گلعذار داغینه بنزر

جدا بولوب سر زلفی یوزیندن اولدی پریشان

یوزیندن آیری دوشنک عاشقون دماغینه بنزر

آقاردی باش توکی واعظ نه ایش گلورداخی سندن

دماغ بوقو جا لوقدا سحر چراغینه بنزر

شمارهٔ ۳۸۹

منعم! باهل فقر چه خوانی نوای زر؟

ما را بس است سکه مردی بجای زر!

ناید بجمع مال سر همتم فرو

در سر نگنجد اهل فنا را هوای زر

گر پیش خلق نیست زر از جان عزیزتر

جان میکنند بهر چه عمری برای زر؟!

باشد گدا همیشه عرق ریز آبرو

از بس دود چو چشم طمع، در قفای زر

تا زر ز جان جدا نکند منعم بخیل

از نقد عمر صرف نماید، بجای زر

مال جهان، چو آب روانست خواجه را

نبود عجب که دق برد از دل صدای زر

در قید و صلاح تو، ای خواجه حرف نیست

چندانکه در میان نبود لیک پای زر

زر آفریده است خدا از برای ما

ما را نیافریده خدا از برای زر

واعظ گمان مبر که شود سیر چشمشان

دارند اهل حرص ز بس اشتهای زر

شمارهٔ ۳۹۰

به از زمانه نداریم شوخ و شنگ دگر

که هر دو روز کند جلوه یی برنگ دگر

بغیر ابر خروشان دست ریزش نیست

بکوه همت والای ما پلنگ دگر

ظهور جوهر مرد است پیش در دولت

که با نگین سوار است آب و رنگ دگر

به نیک و بد ز جهان صلح کرده یی، اما

نه آن چنان که بود احتیاج جنگ دگر!

حصول گوهر کام از جهان نه آسانست

که هر صدف بود این بحر را نهنگ دگر

مرا بسخت دلی هردو روز کار افتاد

جنون عشقم ازین سنگ زد بسنگ دگر

برخ مرا سیهی رنگ بست گشته دگر

که عکس چهره ام آیینه راست رنگ دگر

برین تن چو قفس نیست استخوان واعظ

که جا خدنگ بلا کرده بر خدنگ دگر

شمارهٔ ۳۹۱

کلاه ترک به سر نه، بگیر کشور دیگر

کلاه بال هما، هر دمی است بر سر دیگر!

به غیر خاک مده تن به هیچ بستر دگر

به غیر داغ منه دل به هیچ افسر دیگر

ز روز و شب زده چین بر جبین از آن زن دنیا

که هر دو روز نشیند به مرگ شوهر دیگر

ز طول روز جزا، عرض نامه ام بود افزون

مگر برای حسابم، کنند محشر دیگر!

گرفته ساقی دوران بساغر مه و مهرت

رسیده وقت، که رفتی بیک دو ساغر دیگر!

بقفل چین جبین است بسته این در دلها

گشادکار خود ای دل، طلب کن از در دیگر

کنی چو طاعت من رد، من و ندامت و خجلت

برانیم گر ازین در، در آیم از در دیگر

نصیحتی که بهم میکنند مردم عالم

بسان گفت و شنید کریست، باکر دیگر!

مکن شماتت و شادی، ز تیره روزی دشمن

که لشکری شکند گه ز گرد لشکر دیگر

نمیکشد زن از آن سرمه در مصیبت شوهر

که کرده چشم سیه بر طواف شوهر دیگر

نه همچو زاده طبعست، معنی دگرانت

که کار گوهر دندان، نکرده گوهر دیگر

تلاش نازکیی کن، برای شاهد معنی

که بهر زن چو جوانی، کجاست زیور دیگر

تو نیک باش و، مکن فخر بر نکویی خویشان

گهر بها نفزاید، بآب گوهر دیگر

بیک نگاه دگر کن، تمام کار دلم را

که نیم کشته دهد جان برای خنجر دیگر

اگر بود بنظر سیر باغ نقش جهانت

بسان دیده عبرت کجاست منظر دیگر؟!

بفیض صحبت هم، زنده اند سوخته جانان

که بیش تابد اخگر، ز قرب اخگر دیگر

حریف درد سر خلق نیست چون سر واعظ

بغیر ترک نسازد بهیچ افسر دیگر

تتبع غزل صائب این غزل شده واعظ

که روزگار ندارد چو او سخنور دیگر!

شمارهٔ ۳۹۲

اوزگه عالمده مگر تو کسم غمیندن یاشلر

یوخسه بدسیلا به دوزمزلر بود اغلر تاشلر

گیجسه گر لعل لبندن آدمز بوشوقدن

داشلنور اشکم کبی خاتم گوزیندن قاشلر

نوبهار حسن فیضندن که من مجنونیم

غنچه تک اطفال الینده آچلوللر تاشلر

تا قلج چقمز قنندن ظاهر اولمز جوهری

نور چشمم، وسمنی نیلر اول اگری قاشلر

لاله و گل دامننده هر سحر شبنم دگول

گیجه لر روز سیاهمدن تو کللر یاشلر

پادشاه ملک فقرک تختمز دور پشت پا

تاج دولت دوست یولینده و یرلمیش یاشلر

قوجه لق حرصی کنون فکر سر و سامان ایدر

ایندی دو تمیش باشدن بویا شه گلمیش یاشلر

تن قوجلدی واعظ ایشدن دوشد یلر عقل و حواس

عمر از بس تند گیچدی قالدیلر یولداشلر

شمارهٔ ۳۹۳

پیر چون گشتی، چو طفلان بازی دنیا مخور

میخور آخر سرت، زنهار از وی پا مخور!!

بس ک دل پر گشته ز اندوه تهیدستی ترا

نیست جای غم دگر دل دل، غم بیجا مخور!

نیست چون بیصرفه هرگز خرجت از عقل معاش

غصه امروز و فردا را همه یک جا مخور

دل منه بر هستی مخلوق، پیش لطف حق

بازی از موج سر آبی بر لب دریا مخور

می‌کند زهر حرامی ناگهان در کار تو

بی‌تأمل لقمه‌ای از سفره دنیا مخور

نیست به از لذت مهمان نوازی، نانخورش

تا توانی نان خشک خویش را تنها مخور

نعمت الوان دنیا، نوش جان واعظ ترا

گر غم عشقی خدا روزی کند، بی ما مخور

شمارهٔ ۳۹۴

چابقونچی، اگری باخشی مژگان یراقیدور

اول غمزه اوغری، گوزلری اوغری یتاقیدور

اول نو بهاردین کیول اودلندی لاله تک

یاندی چرا غمز نه عجب عشق اوجاقیدور

اول ظرف قانی آلمیه گر حسندور شراب

آل قانی آله ساغر اگر یار ساقیدور

هر توک باشمده قطع ره عشق ایله تیکان

هر رگ تنمده داغ ایله بیر گل بود اقیدور

اول طره چهره آتشیدین قالخمیش تتون

اول اگری قاش فتنه اودین چاقماقیدور

اول یار وصلین ایستریسنگ خلقدن اوزول

وحدت کمندی عاشقه جانان قوجاقیدور

دنیا اوینده جود ایلین آخرت تاپار

آچوق ال اول کریمیله قونشی چناقیدور

واعظ اگلدی قد قوجالوقدان اوراق تک

یعنی بویردن ایندی بیچیلماق چاقیدور

شمارهٔ ۳۹۵

گیچدی ئیگید لوق گونی ایندی خم اولماق چاقیدور

یتدی بو طومار پایانه بوکولماق چاقیدور

دوندی آغزیدیش سیزلوقدان ئیلان سوراخنه

آغلا آغلا بو آغیز پیرله نه گولماق چاقیدور

گیتدی قوت دیزلردن اوتراق اولماق گرگ

چون بناسستالدی دیوار و نک تو کولماق چاقیدور

گوجلی یاقار قاریلوق قاری اسر غم صرصری

نیجه یوزچین دشمسون یوز قدبوزولماق چاقیدور

کس تعلق جسم خاکیدن بودور گلدی اجل

جان شیرینیم بوسوز گیچدین سوزولماق چاقیدور

روزگار ایلن مدارا قیل بیرایکی گون داخی

چوق چکشمه ای ای منیم عمرم اوزلماق چاقیدور

عمر گیچدی جان شیرینم گچنمه تلخکام

کام اوز دندن آل که بستاننک پوزولماق چاقیدور

خلق عالم ایچره واعظ چوق مکرر اولمشوز

باشه گل ای عمر باشلردن ساولماق چاقیدور

شمارهٔ ۳۹۶

غنچه سان این همه بر خویش مبال از زر و زور

که چو گل زود پریشان شوی ار باد غرور

باد برخود کند از نعمت دنیا منعم

زآن هر انگشت عسل هست چو نیش زنبور

بینش آن نیست که در مال مبصر باشی

خواب دیدن نشود حجت بینایی کور

ریزش اهل سخا نیست جز از قوت دین

گریه شمع نباشد مگر از کثرت نور

آگهان لذتی از عشرت دنیا نبرند

دل غمگین نشود باخبر از خنده زور

از چه رو زرد شود چهره تو را در پیری؟

میمکد خون تو این خاک سیه با لب گور!

خانه آخرت ظالم از آنست خراب

که ندانسته سرایی بجز از عالم زور

آنچه دارند بخیلان جهان در ته خاک

عنقریب است که میماندشان بر سر گور

خامی فکر تو واعظ زدل بی شوق است

نبود نانت از آن پخته، که سرد است تنور

شمارهٔ ۳۹۷

قد خمید، از دیدن روها، به پشت پا بساز

باعصا، دیگر بیاد قامت رعنا بساز

سرخی رخ گشت زردی، چون ورق گرداند عمر

بعد ازین از روبه پشت این گل رعنا بساز

میبرد امروز و فردا وارثش همراه مال

یک دو روزی نیز ای دل، با غم دنیا بساز

روی دست جوهری، از بهر تاج زر مخور

تا توانی ای گهر، با شورش دریا بساز

حلقه طفلان، حصار سنگ چینی بیش نیست

همچو مجنون ای دل دیوانه با صحرا بساز

خودنمایی را نباشد حاصلی جز سوختن

ای شرر تا میتوانی در دل خارا بساز

گوهر راز است بازاری و، بدگو مشتری

یکدم از مهر خموشی، با زبان ما بساز

گوهر مقصود را، باشد صدف کام نهنگ

با فلوس خویش چون ماهی ازین دریا بساز

تا نیفتاده است واعظ برتو چشم صبح حشر

ای سراپا زشت، بر خود بنگر و، خود را بساز

شمارهٔ ۳۹۸

گر نباشد بیش ای دل سیم و زر، با کم بساز

با سر بیدرد سرکن، با دل بیغم بساز

با چه خواهم خورد امشب، یک دو شب هم صبر کن

با چه خواهم ساخت فردا، یک دو روزی هم بساز!

با نگاه خشک، عمری ساختی از بی غمی

چشم من، یک چند، هم با دیده پرنم بساز

نیست غیر از حسرت یک آه حسرت در دلم

پر مکن تعجیل، با من ای نفس یک دم بساز

سازگاری، در نهاد عالم امکان کجاست؟

ای دل ناساز، با من ناسازی عالم بساز

هرزه نالان بوته تیر تعرض میشوند

خواهی ار بسیار گو باشی، بحرف کم بساز

واعظ این ده روز را، غم بیش ازین در کار نیست

از قبا با ژنده، از دینار با درهم بساز

شمارهٔ ۳۹۹

بهار کرد جهان را ز کوه و صحرا سبز

بهار من، بکن آخر تو نیز ما را سبز

همان به خاک تعلق، چو کار گرهیم

اگر چه گشت چو تسبیح، دانه ما سبز

ز تلخ گویی پیران، دلت جوان گردد

که دی بزهر هوا میکند جهان را سبز

چو خضر، ساخته آب حیات گریه مرا

که هرکجا رسدم پای، گردد آنجا سبز

روند صاف دلان بی تعلق از دنیا

برون ز کوره آتش دوید مینا سبز

شود ز باد اجل نخل قامتت عریان

قبا چو برگ خزان سرخ باشدت یا سبز

کند صفای چمن، خلق را بمی تکلیف

شده است دختر رز را نهال گل پا سبز

چو شیشه جامه اش از تن همیشه گلگونست

چو باده پوشد اگر یار من سرا پا سبز

گریستیم چو ابر آن قدر ز غم واعظ

که تیغ کوه شد از آب دیده ما سبز

شمارهٔ ۴۰۰

بر اهل ترک، نکرده است غم جفا هرگز

گزند خار ندیده است پشت پا هرگز

چو روی آیینه است آن جهان و، این یک پشت؛

ز پشت آینه، ای دل مجو صفا هرگز!

بزیر چرخ، مکن ریشه أمل محکم

که دانه سبز نگردد در آسیا هرگز

تهی ز نان تهی گشته تا که سفره ما

نخورده ایم طعامی باشتها هرگز

مرا ز فیض خموشی نموده بیگانه

نگشتمی بسخن کاش آشنا هرگز

بدولتی چو رسی، بهر خلق باش، نه خود؛

بخویش سایه نمی افگند هما هرگز

ز بسکه غیر نگنجد میان این یاران

ندیده ایم میان دو کس صفا هرگز

بنای خانه هستی است بر فنا واعظ

منه تو پایه دل را برین بنا هرگز

شمارهٔ ۴۰۱

دنی نانجاق ترقی ایلسه عالی مکان اولمز

زمین توزاولسه باشی گوگه تیسه آسمان اولمز

چوق اصلاح ایسترانسان وجودی تاکه دیل بیلسونک

قلم یو نولمینجه هر طرفدن، خوش بیان اولمز

گیول چاک اولمینجه بیتمز آنده معرفت تخمی

سو کولمز تا زمین شخم ایله باغ و بوستان اولمز

سقشمز بو کیوللر عالمینده شوکت حسنی

بنم دردم آننچون کیمیسه خاطر نشان اولمز

بیرایکی مصرع ایلن اولمسنگ صاحب سخن واعظ

که موزون اولماق ایلن هر چبوق سرو روان اولمز

شمارهٔ ۴۰۲

گر گلسه لطفدین گوزه، اول ماهپاره مز

مشکل که گلمیه گوزه آخر ستاره مز

بس کیسه لر که تیکمیشدی جور تیغنه

بیدرد بخیه قویمدی گوز آچه یاره مز

تا یمز فروغ جوهز مز تا وطنده یوق

اولمز چراغ حقسمه قاشدین شراره مز

دویدوک که بو جهان نه مقام قرار دور

آندم که دیر دیلر حرکت گاهواره مز

طوفان فتنه دور نه عجب گوزکی سویی تک

گر باسمسونک ایاغ آرایه کناره مز

عبرت گوزینده گورنجه بی اعتبار دور

دنیا کوچر دوز اتماقه گیتمز نظاره مز

دولمیش ز بسکه گوهر مز اول محیط دین

بیر قطره یک و لیک گو رو نماز کناره مز

واعظ یار اشمز بیزه جز دردمند لوق

بیچاره لوقدین اوزگه ندور داخلی چاره مز

شمارهٔ ۴۰۳

یار طفلست و،ره کوچه نجسته است هنوز

از لبش خط سخن خوب نرسته است هنوز

نیست دندان که نمایان شده از لعل لبش

هست طفل و، دهن از شیر نشسته است هنوز

صرصر آه جگر سوز دل از کف شده یی

از رخش بند نقابی نگسسته است هنوز

نرسیده است بدامان لبش دست هوس

چهره اش جز عرق شرم نشسته است هنوز

رسم دلجویی عشاق نیاموخته است

ره سوی خانه آیینه نجسته است هنوز

خاک بازی، نه رخش را بغبار آلوده است

گرد راه عدم از چهره نشسته است هنوز

در دلش مغز وفا نیست هنوز از خامی

نونهال است و ثمر خوب نبسته است هنوز

پیر شد واعظ و، دیگر سخنش طفلانه است

از دل این گرد هوس پاک نشسته است هنوز

شمارهٔ ۴۰۴

بس است خواب، دگر چشم من ز جا برخیز

ز دست عمر شدت، عمر من بپا برخیز

گشاده درگه فیض حکیم خسته دلان

توهم بجوی پی درد خود دوا، برخیز

ترا که بهر سفر، توشه پختن است ضرور

نگشته تا که خموش آتش بقاء برخیز

رهت بخانه تاریک مرگ خواهد بود

بده چراغ دل خویش را ضیا، برخیز

ز دوست کرده ترا خواب ناز بیگانه

مگر شوی نفسی با وی آشنا، برخیز

مگر کند قدمی رنجه یاد دوست دلا

بآه خانه خود را بده صفا برخیز

ز دست رفته و از پا فتاده ایم کنون

مقام کردن یاری است، ای دعا برخیز

بچار موجه عصیان فتاده یی واعظ

مباش کم ز خس، اکنون بدست و پا برخیز

شمارهٔ ۴۰۵

کاروان راه گمنامی نمیخواهد جرس

دل تپیدن هرکجا باشد، نمی باید جرس

ذوق خاموشی، دل از کف دادگان دانند چیست

از زبان زآن ور نمی افتد که دل دارد جرس

در طریق عشق از بیتابی ظاهر چه سود؟

از درون بر سینه خود سنگ میکوبد جرس

مانده یی از راه و، باکت نیست از آوارگی

در رهست و، روز وشب بر خویش میلرزد جرس

تن چو از نشو و نما افتد، شود بی ذوق دل

ناقه از رفتن چو ماند، بینوا گردد جرس

واعظ از دل تا نخیزد گفت و گو بی حاصل است

رهنما زآن شد، که دائم از درون نالد جرس

شمارهٔ ۴۰۶

باشد بکشت عمر تو برق فنا نفس

هردم که سرزند نه بذکر خدا نفس

گردم زنی ز عشق، ز هستی ببند لب؛

در بحر غوطه ور نتوان گشت با نفس

دردم چنان گداخت، که نتوان شناختن

کاین صورت منست در آیینه یا نفس

دیوار تن شکسته ز سیلاب زندگی

زان دم بدم کناره گزیند زما نفس

افتد چنانکه عضو برون رفته یی بجا

هردم چنان ز پیریم آید بجا نفس

با ما همیشه واعظ از آن در کشاکش است

خواهد که خویش را کشد از دست ما نفس

شمارهٔ ۴۰۷

موج دریای محنتی است نفس

رگ ابر کدورتیست نفس

هر دم از زندگی که میگذرد

در پیش آه حسرتیست نفس

اهل دل را ز بی بقائی عمر

بر لب انگشت حسرتیست نفس

سرمه چشم عبرتیست نگاه

دود آه ندامتیست نفس

واعظ از دل همیشه تا به لبم

شاهراه شکایتی است نفس

شمارهٔ ۴۰۸

گذشت زندگی و، شد ز دست کار افسوس

نداد فرصت افسوس، صد هزار افسوس!

برفت عهد شباب و، همان علاقه بجاست

نکرده بند ز خود پاره، شد بهار افسوس

گذشت عمر و، نکردیم طاعتی هرگز

ز دست رفت کمند و، نشد شکار افسوس

دمی به کار نیامد ترا ز مدت عمر

شکفت و ریخت چه گلها ز شاخسار افسوس

تمام عمر تو بگذشت در خود آرایی

نگشت دست ز دندان ترا نگار افسوس

ترا بسی حرکت داد رعشه پیری

ز خواب وا نشدت چشم اعتبار افسوس

دل شکسته بگرداب تن تباهی ماند

نرفت کشتی از این ورطه برکنار افسوس

بشد بخنده و غفلت تمام عمر و، شبی

بروز خود نگریستیم زار زار افسوس

ز روسیاهی ایام جاهلی واعظ

نشست چهره ترا چشم اشکبار افسوس!

شمارهٔ ۴۰۹

شده است باب در ایام ما ز بس تلبیس

کسی چه داند کاین آدمست و آن ابلیس؟!

ز کین عدو شکند گو دلم بسنگ جفا

که هست چوب مکافات کرده ها در حیس

مجوی کام ز دونان، که نیست بی منت

بگیری ار همه عبرت ز خواجگان خسیس

خوری ز خوان جهان، غصه چون لئیمان چند؟

نه در خور است که همکاسگی کنی با پیس!

چنان خوشست میان دو یار جنسیت

که خوش نماست میان دو لفظ هم تجنیس

خوش آن کناره که همخوابه معنی بکراست

خموشی است سخنگوی و، درد عشق انیس

سخن چگونه شود دلنشین در آن کشور؟

که میدود ز پی مشتری، متاع نفیس!

چنان ز سختی دوران شکسته ام واعظ

که خامه ام شده از شرح آن شکسته نویس

شمارهٔ ۴۱۰

تا به کی باشدت برای معاش

با قضا جنگ و، با قدر پرخاش!

خط بطلان مکش بحرف رضا

چین بر ابرو برای رزق مباش

سر نپیچد ز حرف خامه رقم

بنده را با قضای حق، چه تلاش؟!

بر یقین تو نقطه های شکست

سه گره بر جبین ز فکر معاش

سرمکش زآنچه دوست پردازد

صورت حال راست او نقاش

چند باشی برای رزق عبوس؟

با پریشانی است گل بشاش!

با دل پر گره درین گلشن

خنده رو باش، چون گل خشخاش

میشماری چو مفلسی را عیب

چه کنی عیب خویشتن را فاش؟!

غصه دی خوری، غم فردا

همه عمرت بحیف رفت و، بکاش!

نیست فکری تو را برای ممات

زندگی صرف شد بفکر معاش

از پی خواب چار پهلو، چند

کنی از مخمل دو خوابه فراش؟!

گر برنگ و قماش جامه روی

پاکی اش رنگ، ابا حتست قماش

نیست رنگت ز معنی و، شده یی

محو صورت، چون خامه نقاش

گشته از فکر خرده دنیا

سر ترا همچو قبه خشخاش

بهر برکندن از کسان همه عمر

دهنی مو بموی چون منقاش

زآنچه داری، نمی خوری جز غم

از پی دیگران تراست تلاش

دیگران از برای خویشتنند

تو هم از بهر خویشتن میباش

خویشتن را کنند مهمانی

وارثان گر دهند بهر تو آش

شمع سان بهر دیگران واعظ

تب مکن، دل مخور، سرشک مپاش!

شمارهٔ ۴۱۱

درفشان گردد چو دانا، در سخن، خاموش باش

ابر نیسان لب چو بگشاید، صدف سان گوش باش

بحر رحمت تا زهر موجی در آغوشت کشد

زیر بار خلق، چون کشتی سراپا دوش باش

نیستی جز خار، اگر باشی ز سر تا پا زبان

گل اگر خواهی که باشی، پای تا سرگوش باش

هست هر موی سفیدی برتو دندانی ز مرگ

میخورد امروز یا فردا، سرت با هوش باش

طبعت از شوخی، اگر میل خودآرایی کند

از حریر خوی نرم خویش، دیباپوش باش

چند با شمع سخن در ظلمت‌آباد جهان

خودنمایی می‌کنی واعظ، دگر خاموش باش

شمارهٔ ۴۱۲

زردرو چون خوشه، بهر روزی فردا مباش

همچو گندم چین پیشانی ز سر تا پا مباش

پشت غیرت خم ز بار منت دونان مکن

گو بنای تن به امداد عصا برپا مباش!

دیده از عالم بپوش و، روی دلگیری مبین

آشنایی با خدا کن، یک نفس تنها مباش

هیچ درد بی دوا، چون صحبت ناجنس نیست

تا توانی یک نفس با خویش در یک جا مباش

گر تهیدستی، چو ساغر از تو یابد بهره یی

با رگ گردن بسان شیشه صهبا مباش

تا به دلها جا کنی واعظ، چو معنی شو نهان

تا نیفتی بر زبانها، چون سخن پیدا مباش

شمارهٔ ۴۱۳

در گفتن عیب دگران بسته زبان باش

از خوبی خود، عیب نمای دگران باش

خواهی که چو بادام نیفتی به دهنها

تا هست بتن رگ، همه تن بند زبان باش

از نقش بد و نیک، نگهداری دل کن

بر آینه خاطر خود آینه دان باش

از جاده منه پای برون در ره مقصود

گر زآنکه بمنزل نرسی، سنگ نشان باش

راه طلب از خسته دلان، عقد گهر شد

مانی چو گره چند؟ بدنبال روان باش!

در انجمن از دست مده خلوت خود را

چون آب گهر ظاهر و، در پرده نهان باش

تا امن چو واعظ شوی از تیغ زبانها

هر جا که روی، با سپر گوش گران باش

شمارهٔ ۴۱۴

چو ابر بر سرمردم تمام احسان باش

معاش خلق جهان را تو میر سامان باش

چو گوهر، از گره کار هیچکس مگذر

بحل آن، همه استادگی چو دندان باش

مخور ز سنگدلی، چون نمک بهر دل ریش

بدرد هر که رسی، چاره جو درمان باش

کشند تا چو شکر تنگ عالمی ببرت

بروی هر که گزیدت، چو پسته خندان باش

دهند تا بسر دیده مردمانت جای

ز گرد کلفتشان، پاسبانی جو مژگان باش

چو کیسه چند شوی بسته گلو و شکم

چو کاسه گرسنه اشتهای یاران باش

براین اینکه بر آری فتاده یی از گل

بسر چو قطره باران بخاک غلتان باش

بری مگر گرو راست ز هم کیشان

چو تیر صاف ازین خاک توده پران باش

در آن مباد نهد آرزوی دنیا پای

نشسته بر در دل، روز و شب چو دربان باش

بجو فزونی خود، از ره کمی واعظ

تلاش صد یک خود کن، هزار چندان باش!

شمارهٔ ۴۱۵

تسخیر ملک فقر کن و، پادشاه باش

از دستبرد لشکر غم، در پناه باش!

تا چند مرده هوس خواب غفلتی

برخیز زنده نفس صبحگاه باش

پیشت رهیست سخت و، تو در جامه خواب نرم

برخیز و در تهیه اسباب راه باش

هرسو چه بلائی و خس پوش لذتیست

ای دل تمام چشم و، سراپا نگاه باش

تا لطف حق کشد ببرت همچو کهربا

خود بینوا و، نان ده مردم چو کاه باش

واعظ، بس است دامن تر از گنه کنون!

تر دامن از سرشک ز بیم گناه باش

شمارهٔ ۴۱۶

با خلق همنشین و، از ایشان رمیده باش

مضمون دلنشین ز خاطره پریده باش

از خود چنان مرو، که دگر رو به پس کنی

از چشم خویش همچو سرشک چکیده باش

غافل مشو ز دشمنی خویش، یک نفس

بر فرق خود، همیشه چو تیغ کشیده باش

از تندی ستیزه دشمن متاب روی

چون خون گرم بردم خنجر دویده باش

واعظ ز بیم دشمنی اهل روزگار

از چهره زمانه چو رنگ پریده باش

شمارهٔ ۴۱۷

شمشاد چیست تا کند آن زلف شانه اش؟!

آیینه کیست؟ تا تو نهی پا به خانه اش

آن رنگ دلفروز که من دیده ام ز تو

هرکس تو را برد، فتد آتش بخانه اش

گر بگذری ز کشت، بآن خال عنبرین

بیرون چو مور، میدود از خاک دانه اش

جز بخت من، کسی ز دیار تو برنگشت

هر قاصدی که سوی تو کردم روانه اش

از بسکه زنگ از دل و دیوار و در بری

هر جا که پا نهی، کنی آیینه بخانه اش

واعظ ز یمن فقر، بهر محفلی که رفت

بالانشین صدر شود آستانه اش

شمارهٔ ۴۱۸

وقت نزاع، جان و دل از بهر غارتش

ناخن بهمزند ز دو ابرو اشارتش

شاید که در لباس رسد از لبش بکام

پنهان شده است معنی از آن در عبارتش

گردیده خاطرم چو قدمگاه یاد او

غمها از آن کنند تلاش زیارتش

دل خانه شکسته ز بار وجود تست

باشد خراب ساختن خود، عمارتش

واعظ نبود با خبر از زخم تیغ دوست

مرهم چه خوب کرد که داد این بشارتش

شمارهٔ ۴۱۹

یارب بفضل خویش، گناهان ما ببخش

از تست جمله بخشش و، از ما خطا ببخش

هر چند نیستم سزاوار بخششت

ما را بروی شاه رسل، مصطفی ببخش

ما در طریق بندگیت، گر پیاده ایم

ما را بشهسوار عرب مرتضی ببخش

جز سوختن اگر چه نباشد سزای ما

اما بسوز سینه خیرالنسا ببخش

ما را که خسته است بالماس غم جگر

از بهر خاطر حسن مجتبی ببخش

ما مجرمان که تشنه لب آب رحمتیم

ما را بشاه تشنه لب کربلا ببخش

یارب بآه و ناله سجاد و درد او

کز درد بیغمی همگی را دوا ببخش

در دوستی باقر و جعفر چو صادقیم

ما را بآن دو پیشرو اولیا ببخش

این نامه ها بگریه کاظم بشو ز جرم

این جهل ها بدانش و علم رضا ببخش

بر دامن و تقی و نقی دست ما ببین

ما را به آن دو سرور اهل سخا ببخش

از عسکریست عاقبت کار ما حسن

زین حسن اعتقاد، بدیهای ما ببخش

شد ز انتظار صاحب ما، چشم ما سفید

ما را بدرد دوری آن مقتدا ببخش

زین چهارده بس است یکی بهر عالمی

ما را برای خاطر هر یک جدا ببخش

واعظ شکسته بر در ایشان چو استخوان

او را باین شکستگی، ای پادشا ببخش!

کارش تباه و، درد ز حد بیش و، صبر کم

حالش ببین و، رحم نما و، دوا ببخش

شمارهٔ ۴۲۰

در زمین شوره هر دل که خواندی قابلش

این قدر تخم محبت کاشتی، کو حاصلش؟!

نان خود در روز بازار قیامت پخته است

چون تنور آنکس که بهر دیگران سوزد دلش

خانه آبادان سائل، خانه آبادان کند

تشنه سیل است، در گاهی که نبود سائلش

چون جرس،گم کرده راهان گوش بر زنگ وی اند

بر سر راه هدی، هر کس که میلرزد دلش

خط احسانی که با دست سخا گردد رقم

از نگاه منت آلود است خط باطلش

خانه ظالم حباب سیل را ماند، که هست

از غبار کلبه ویران مظلومان گلش

سرکشند آزادگان،زین خاکدان چون سرو و، هست

واعظ از دون همتی، چون بید مجنون مائلش

شمارهٔ ۴۲۱

نگین خاتم دلهاست در دندانش

چکیده جگر خون ماست مرجانش

کنند کسب جفا، عضو عضو او از هم

نگاه کرده بابرو خمیده مژگانش

بخود همیشه کمانش کشیده میخواهم

ز رشک اینکه مبادا رود بقربانش

از آن چو زلف سیاهش بخود می پیچم

که دست طره چرا میرسد بدامانش؟!

ز سبز گشتن پشت لبش، منال ای دل

که بوده است چنین سرنوشت مرجانش

کشیده خنجر بیداد و، من ازین ترسم

که دست خون شهیدی رسد بدامانش

نه لایق است دگر حرف عشق واعظ را

که اشک و آه بود خال و زلف جانانش!

شمارهٔ ۴۲۲

گهر بر خویشتن پیچد ز فکر عقد دندانش

صدف دندان فشارد بر جگر از رشک مرجانش

چه سان دل می‌توان کندن، ز چشم سرمه‌سای او؟

که قامت می‌کشد رو بر قفا برگشته مژگانش!

ز گل گشت چمن آن شوخ هرگه بازمی‌گردد

ز غیرت هر گلی دستیست پندارم بدامانش

چه سان هم عهد بینم با کسانش من که از غیرت

نمی‌خواهم که باشد با درستی عهد و پیمانش

رسید ایام پیری، دل ز اوضاع جهان کندم

به چوگان خمیدن، گوی دل بردم ز میدانش

پریشانی است حاصل دانه دل را همین واعظ

مگر پرورده‌ای در آب و خاک ملک ایرانش؟!

شمارهٔ ۴۲۳

بهشت سفره درویش و، کاسه چو بینش

دروست مائده جنت، آش کشکینش

بود فراغت دنیا و آخرت باغی

که غیر دست تهی، نیست هیچ گلچینش

جهان زنی است بخون تو چشم کرده سیاه

بغیر موج بلا نیست زلف پر چینش

شهی که دی بجهان سر فرو نیاوردی

بجای پر، شده امروز سنگ ببالینش

برو بمقبره ها، خرده استخوانها بین

که استخوان بزرگیست، هر کدامینش!

شهی که بسته دو صد اسب بر درش، غافل

که سر طویله آنهاست، اسب چوبینش!

شهی که بسته چو جوزا کمر بجباری

بنات نعش شود در دو روز پروینش

سبک سری، که هزارش امید ز امسالست

دو روز دیگر آینده است پارینش

کلام واعظ تحسین ز کس نمیخواهد

همین شنیدن یاران بس است تحسینش

شمارهٔ ۴۲۴

نشود عاشق از فغان خاموش

کار دریا بود همیشه خروش

سخن از عشق، پخته میگردد

آب دایم خورد ز آتش جوش

کی شوی بزم شاه را قابل؟

نشوی تا ز اشک گوهر پوش

نتوانی گریختن زین تن

بسکه تنگت کشیده در آغوش

صبح پیری دمید، و از دم مرگ

میشود شمع هستیت خاموش

چشم دل را ز خاک شاه و گدا

هست گیتی دکان سرمه فروش

کشت ای دل ترا غم دنیا

باده تلخ پند من مینوش

چه غم رزق؟ کآسمان و زمین

میکشند آب و دانه تو بدوش!

حرف دنیا چو بگذرد واعظ

نیست دری ترا چو پنبه بگوش

شمارهٔ ۴۲۵

پیری آمد، نه جوانیست دگر از ما خوش

چون گل شمع بود بر سر ما گل ناخوش

وقت پیری نگه گرم بخوبان خنک است

سیر گلشن نبود فصل دی و سرما خوش!

خوش فشانده است ز آلایش کثرت دامن

چه عجب خاطر غمگین شود از صحرا خوش؟!

نیست دنیا، بجز از خانه پر مرداری

چون در آن کرده تو پاکیزه طبیعت جاخوش؟!

دو سه روزیست حیات تو و، ناخوش آن هم

بگذران ناخوشی این دو سه روز، اما خوش

غم درویش بود، آنکه توان تنها خورد

خوردن نعمت الوان، نبود تنها خوش

واعظ امروز بهر ناخوش و خوش، خوشدل باش

کآنچه ناخوش بود امروز، بود فردا خوش

شمارهٔ ۴۲۶

دل از خیال دوست، ندادم بفکر خویش

آغوش خاطری نگشادم بفکر خویش

از پایه بلند ز خود بیخبر شدن

افتادم آن قدر که فتادم بفکر خویش

اخراج کرد غیرتم از شهر ننگ و نام

تا رخصت خیال تو دادم بفکر خویش

تا ناخن خدنگ توام بود در نظر

از دل چه عقده ها که گشادم، بفکر خویش

خود جاده ایم کعبه مقصود خویش را

منظور اوست، زینکه فتادم بفکر خویش

واعظ ز خوشدلی چو اثر نیست در جهان

در کنج غم نشسته و، شادم بفکر خویش

شمارهٔ ۴۲۷

پادشاه ملک فقرم، بهر حفظ شان خویش

از جهان بیگانگی را کرده ام دربان خویش

تا نگردد لحظه یی با خواب راحت آشنا

دوختم مانند سوزن چشم بر مژگان خویش

دوست دانسته است قدر نعمت دیدار خود

می شود در خانه آیینه هم مهمان خویش

ای توانگر نعمت دادن مدار از خود دریغ

نیستی چون پنج روزی بیشتر مهمان خویش

گر نه یی از حسرت الوان نعمت تلخکام

نعمتی نبود چو نان خشک، اما نان خویش

ای که خود را دانه خوار آرزوها کرده یی

دشمنی می پروری، نی تن برای جان خویش

پابپایت می نهد چو فردا مرگ بی امان

می گذاری تا به کی سر بر سر و سامان خویش؟!

آن قدر احسان که من از فیض احسان دیده ام

بی تکلف گشته ام شرمنده احسان خویش

دعوی پوچی که واعظ میکنی از روزگار

خود جواب خویش گویی گر کنی دیوان خویش

شمارهٔ ۴۲۸

بود دنیا زنی، طول أملها زلف و گیسویش

بدل رنگ بنای طاق و منظر، چشم و ابرویش

ز فرزندان بیشرم زمانه غیر این ناید

که تا آیند از پشت پدر، استند بر رویش

نبیند دیده اش روی گشایش در جهان هرگز

کسی کز خوی بد دارد گره پیوسته ابرویش

در آن تا صورت احوال خود بیند بچشم دل

بهر کس داده اند آیینه یی روشن ز زانویش

ز خلق زشت، خلق عالمی را خون بگریاند

هر آنکو یک دو روزی آسمان خندید بر رویش

نمی تابد جهان مایی ما، اویی او را

نخست از خویش واعظ گم شو و، آنگاه میجویش

شمارهٔ ۴۲۹

خرامان چون رود بیرون ز گلشن سرو دلجویش

نگاه گریه آلودی بود هر شاخ تر، سویش

بچشم غیرت از دنبال او، وقت خرامیدن

کم از تار نگاهی نیست، هر مویی ز گیسویش

قدح مینوشد آن وحشی غزال و، من ازین داغم

که رنگ نشأه می میگذارد روی بر رویش

چه سان با غیر بینم، همنشینش، من که از غیرت

کنم فریاد تا خیزد قیامت از سر کویش

مکن آزرده از خود واعظ آن شوخ جفا جو را

مبادا غیر خشمی واکشد از تندی خویش

شمارهٔ ۴۳۰

ای خوشا عزلت، که گردیم از در دلها خلاص

ما ز روی مردم و، مردم ز روی ما خلاص

هست تا دل با غم عالم سرو کارش، بجاست

کشتی از رفتن نگردد هرگز از دریا خلاص

روی آسایش نمی بیند دل پر آرزو

خانه زنبور، هرگز نیست از غوغا خلاص

میرسد از پی برات خط بنقد طاقتم

تا زدست انداز زلفش، میکنم خود را خلاص

در قیامت هم مکن واعظ خلاصی آرزو

تا نسازی خویش را ز اندیشه دنیا خلاص

شمارهٔ ۴۳۱

نبود دعا فلک سیر، الا بپای اخلاص

این نخل کی کشد سر، جز در هوای اخلاص

در کشور سعادت، فرمانرواست بر نفس

آن را که سایه افگند، بر سر همای اخلاص

هر سو ز بحر طاعت، صد موجه از غرض هاست

نبود نجات ممکن، بی ناخدای اخلاص

در رسته جزا نیست، جا رشته قبولش؛

تا گوهر عمل را، نبود بهای اخلاص!

دزد ریا ندارد، دستی بر آنکه افروخت

در کنج خانه دل، شمع ضیای اخلاص

در راه بندگی هست، هر سو چه ریائی

نتوان ز دست دادن، سالک عصای اخلاص

یاران زما، بدل گو دارند هر چه خواهند

ما با کسی نداریم واعظ، سوی اخلاص!

شمارهٔ ۴۳۲

غیر از خدنگ مرگ، که آن راست جان غرض

کس را نگشته است روا در جهان غرض

باور مکن میان دو همدم یگانگی

چندانکه بر نخاسته است از میان غرض

تا حرف بی غرض نبود، نیست کارگر؛

باشد چو سنگ، بر دم تیغ زبان غرض

صورت برای معنی دل بسته است تن

نبود بغیر آینه ز آیینه دان غرض

کس را بود کدام غرض در جهان دگر؟

زین به که بر نیاید ازین ناکسان غرض

گیرد ز خاک، بی غرضی روی عزتت

خاکت کند بفرق زهر آستان غرض

در چاهسار فتنه و آشوب روزگار

گیرد ترا ز دست تأمل عنان غرض

واعظ شود ز بیغرضی هر غرض روا

اما بشرط آنکه نباشد در آن غرض

شمارهٔ ۴۳۳

بر گردنم چنان شده محکم طناب قرض

کز جا دگر نمیکندم اضطراب قرض

نظم سخن چگونه نپاشد ز یکدیگر

تار نفس گسسته شد از پیچ و تاب قرض

زآن وا نمیشود بسخن چون صدف لبم

کز سر گذشته چون عرق شرم، آب قرض

قرض از حساب رفت برون و، نمیدهم

چیزی بقرض خواه، بغیر از حساب قرض

یارب، رها نیش تو ازین فکر جانگداز

واعظ دگر ندارد ازین بیش تاب قرض

شمارهٔ ۴۳۴

عاشقان را ره ندارد، در دل پر غم نشاط

هست در خلوت سرای عشق نامحرم نشاط

خنده واری در جهان از خرمی نبود اثر

بسکه نفرت میکند از مردم عالم نشاط

در نیاید یاد حق در سینه دل مردگان

جا ندارد هیچگه در خانه ماتم نشاط

نیست یاری همچو غم، گر قدردان باشد کسی

در جهان زین رو نمیباشد دمی بیغم نشاط

بسکه از دلهای تنگ اهل دنیا میرمد

در دل درویش می افتد بروی هم نشاط

دست بردار از هوس واعظ، گرفتی چون عصا

راست ناید با سر لرزان و پشت خم نشاط

شمارهٔ ۴۳۵

نیست ای دل محنت آباد جهان، جای نشاط

ابله آن کو میکند در وی تمنای نشاط

جز گل آتش نچیند باغبان از شاخ خشک

چند باشی آخر ان عمر جویای نشاط

شادکامیهای عالم، مایه ناکامی است

گریه ها چون ابر میخیزد ز دریای نشاط

لاله غم، سرخ دارد روی باغ عیش را

نیست غیر از نخل ماتم، گلشن آرای نشاط

از هجوم غم نیابد یک نفس جای درنگ

گر رسد واعظ بمحنت خانه ام پای نشاط

شمارهٔ ۴۳۶

به پنج روزه حیاتست اعتبار غلط

نه یک غلط دو غلط، بلکه صد هزار غلط!

گذشت آنکه شکفتی دل از بهار و خزان

بود دگر طمع آن ز روزگار غلط!

طلب مکن ز جوانان کمال پیران را

که هست خواستن میوه از بهار غلط!

بدست باز فراغ و، بدشت صید عمل

بود گذشتن ازین دشت، بی شکار غلط!

رسید سیل علایق عنان گسسته و، هست

متاع دل نکشیدن به یک کنار غلط!

بود معارضه با ما به یک دو مصرع پوچ

چو تاختن به صف از طفل نی سوار غلط!

زباغ عمر گل بندگی بچین واعظ

نشستن است دگر دست در نگار غلط

شمارهٔ ۴۳۷

ای مستی شباب، ترا کرده باب وعظ

برگ خزان برای تو باشد کتاب وعظ

ای آنکه برده غفلت دنیا ترا ز هوش

بر روی دل چرا نفشانی گلاب وعظ؟!

چشمت ز خواب بیخبری وا نمیشود

تا چهره حیات نشویی بآب وعظ

چون شد سواد موی تو روشن، میسر است

آیینه بر گرفتن و، خواندن کتاب وعظ

این دیو نفس بدرگ وارونه کار را

از خویش دور ساز، به تیر شهاب وعظ

چون شمع جا بمحفل قربت نمیدهند

تا نفگنی برشته جان پیچ و تاب وعظ

با صدمه عتاب الهی چه میکنی؟

از نازکی چون طبع ترا نیست تاب وعظ

سیلاب گریه را نتواند روان کند

از کوهسار سختی دل، جز سحاب وعظ

در مدرس زمانه، دوموگشتی و، همان

نشناختی سیاه و سفید از کتاب وعظ

واعظ، ز زهد خشک جهانی مکدر است

تر کن دماغ پیر و جوان، از شراب وعظ

شمارهٔ ۴۳۸

باشد بحرف راست چو دایم بنای وعظ

طبع کجت از آن نشود آشنای وعظ

از بس ترا دماغ پر از باد نخوتست

در سر نگنجدت که نشینی به پای وعظ

حق هست با تو،نشنوی ار حرف حق ز من

گوشت گرفته پنبه غفلت بجای وعظ

چشم دلت چو از پی زینت دود مدام

در گوش جان بکش گهر پر بهای وعظ

از وی مساز ای دل بیمار، روترش

تلخ است در مذاق ترا گر دوای وعظ

برچین ز خار هر سخنی دامن و بچین

گلهای فیض از چمن دلگشای وعظ

کند است در ملاحظه آخرت نظر

در چشم دل چرا نکشی توتیای وعظ؟!

کر شد ز قیل و قال جهان، گوش هوش تو

گوشی دگر بجوی دلا از برای وعظ

برده است غول طول أمل، خوش ترا از راه

راهی بحق بجوی دلا از برای وعظ

ای آب روی ریخته، آبی برو بزن

از چشمه سار آینه حق نمای وعظ

از زنگ دلخور گنهش، میدهد جلا

گر دل دهی به صیقل غفلت زدای وعظ

چند از غرور مال چنین گم شوی بخود؟!

میکن سراغ خویش، ز بانگ رسای وعظ!

در گوش دل خموشی لب بستگان خاک

نبود به جز کلام هدایت فزای وعظ

واعظ جوی سفید نشد دل ترا، همین

ریشی سفید کردی در آسیای وعظ!

شمارهٔ ۴۳۹

میکنند از پیریم با هم سر و سامان وداع

وقت شد، یعنی که باید کرد با یاران وداع

گوهر دندان نباشد، کز دهن ریزد مرا

اشک بارد تن، همانا، میکند با جان وداع

خانه چشمم، ز بر هم خوردگی ماتم سراست

میکند نور نگه با دیده گریان وداع

نیست از پیری مرا این درد در هر استخوان

میکنند از روی درد امروز همراهان وداع

قطع شد آب جوانی، دست شستیم از خوشی

درد پیری آمد و، کردیم با درمان وداع

وقت کوچ آمد، نشاید رفت بیفکران بخواب

وقت رفتن گشت، باید کرد بیدردان وداع

می چکاند خون ز دلها ناله جانسوز او

واعظ ما میکند گویا که با یاران وداع

شمارهٔ ۴۴۰

راه اگر خواهی به اقلیم فنا مانند شمع

طی کن اول خویش را سر تا به پا مانند شمع

رو به سوی آسمان نیستی قد میکشد

نخل بی برگ و بهار عمر ما مانند شمع

از درون تا چند باشی رشته تاب آرزو

وز برون تردامن از اشک ریا مانند شمع؟!

سایه بال همای تیره روزی، صبح ماست

شام می آید برون خورشید ما مانند شمع

تا توان با خصم آتش خوی سر بر سر منه

تا سر خود را نبینی پیش پا مانند شمع

هر که سرگرم محبت گشت، با خود دشمن است

خون خود را میخورند اهل فنا مانند شمع

باز امشب چهره یی افروختی، کز دیدنش

پنجه با آتش زند مژگان ما مانند شمع

آتشین رو دلبری دارم، که هنگام خرام

آب سازد جاده را در زیر پا مانند شمع

میکند از بس نمو واعظ ز سیل عمر ما

در سر ما میکند گل خار پا مانند شمع

شمارهٔ ۴۴۱

نیافته است کسی لذتی ز خوان طمع

نگشته سیر کسی را شکم بنان طمع

همیشه بهر پریدن ز ناکسان دنی

مساز تیغ زبان تیز بافسان طمع

برای اینکه کنی صید مطلب دوری

برشته های سخن زه مکن کمان طمع

توان بقصر شرف شد چو با کمند دعا

مرو بچاه دنائت بریسمان طمع

بپوش چشم زخلق و، بچشم خلق نشین

که بی نشان شدنت، نیست جز نشان طمع

مساز پیشه خود آبرو فروشی را

بهر گذر مگشا از دو لب دکان طمع

ترا که گلشن عزت ز تشنگی شد خشک

مبند آب رخ خود ببوستان طمع

متاز اسب طلب بر در کسان واعظ

بتاب جانب درگاه حق عنان طمع

شمارهٔ ۴۴۲

غیر تلخی، طعم دیگر نیست در نان طمع

نانخورش از سرکه ابروست در خوان طمع

ای که خواهی سازی آباد از گرفتن خویش را

خانه های اعتباراتست، ویران طمع

طبع طامع را نباشد از گدایی چاره یی

جز کف در یوزه نبود کاسه خوان طمع

بسکه بوی چرب و نرمی ناید از احسان خلق

نانشان نبود ز خشکی باب دندان طمع

معده، حرص و طمع از جوع کی گردد خلاص؟

پر نگردد هیچ کس را هرگز انبان طمع

بسکه طامع را پر است از خار خار حرص دل

آتش افتد از نگاه گرم در جان طمع

رشته رزقت بدست قبض و بسط دیگری است

زآن گره نگشوده هرگز کس بدندان طمع

هر چه خواهی، چیده بر خوان قناعت رنگ رنگ

نان خود تاکی خوری واعظ ز انبان طمع؟!

شمارهٔ ۴۴۳

کسی ز خلق نباشد، چو خسروان قانع

که گشته اند بدنیا، ز ترک آن قانع؟!

زدست طعنه مجنون، چه سان رهد عقل؟!

که شد بسقف گل، از سقف آسمان قانع

خورد بنانخورش عزت قناعت نان

کسی که گشته ز دنیا به نیم نان قانع

بصدر خانه ء دلها همیشه جا دارد

شود ز صدر کسی گر بآستان قانع

بجامه چرکنی جسم بایدش تن داد

هر آنکسی که ز جانان شود بجان قانع

سخن چو از دو زبانی رود نکوتر پیش

قلم نگشته از آن رو بیک زبان قانع

هزار تیر ملامت خریده بر دل ریش

مصاف دیده نگردیده بیک کمان قانع!

دگر چگونه کند دعوی خرد واعظ

که گشته است ز صحرا بخان و مان قانع؟!

شمارهٔ ۴۴۴

از هجوم داغ، در تن نیست دیگر جای داغ

مینهم چون فلس ماهی، داغ بر بالای داغ

آمد و رفت خیال دوست را، نتوان نهفت

نقش پای یاد جانان است در دل جای داغ

اشک خونین گرددش در چشم، از سرگرمیم

بر سر شوریده ام شبها رسد چون پای داغ

کوچه آمد شد درد است، در دل زخم تیر؛

ناخن سر پنجه عشق است، در تن جای داغ!

ما خریداران سوداییم در بازار عشق

نیست واعظ درهم و دینار ما، جز جای داغ

شمارهٔ ۴۴۵

روشنایی از شب وصل تو اندوزد چراغ

سوختن از آتش هجر تو آموزد چراغ

گر چراغ چهره ها از غازه میگیرد فروغ

غازه از گلگونی رنگ تو افروزد چراغ

نام رویش گر برم، تا شام کاهد آفتاب

ور ز رنگش دم زنم، تا صبحدم سوزد چراغ

خودنمایی حسن را، در پرده کردن خوشتر است

جامه از فانوس از آن بر خویشتن دوزد چراغ!

از شرر آتش، ز شبنم گل، عرق ریزد برش!

جز خجالت زآن گل عارض چه اندوزد چراغ؟!

بهر پاس گنج غم واعظ ز بیم دزد خواب

تا سحر در خانه چشم از نگه سوزد چراغ

شمارهٔ ۴۴۶

ماند ز تاب و تب بدل زار من چراغ

گویا که دیده است رخ یار من چراغ

افتد ز پای، بسکه خراب فتادن است

گر افگند فروغ بدیوار من چراغ

آید چو او ببزم، نماند ز من اثر

ز آن رو که ظلمتم من و، دلدار من چراغ

هرشب بود ز گریه خونبار و اضطراب

همچشم من پیاله و، همکار من چراغ

چون دیده یی که وا نتوان کرد در غبار

روشن نمیشود ز شب تار من چراغ

پیچد ز روز تیره من، بر خود آفتاب

سوزد بسوز سینه افگار من چراغ

واعظ ز فیض یاد رخ آتشین دوست

هرگز نخواسته است شب تار من چراغ

شمارهٔ ۴۴۷

انسان چه بود شرم و، درین نیست تکلف

رویی که در آن آب حیا نیست بر آن تف!

از مال جهان، خواجه بیچاره چه دارد

در دست تصرف بجز از نام تصرف؟!

پیران زمان جمله مرید خور و خوابند

جز دعویشان نیست در انبان تصوف

ز اسباب تکلف بمیان خواجه چه آرد

به زین که نیارد به میان پای تکلف؟!

شمارهٔ ۴۴۸

میتواند لعل او شد بامی کوثر طرف

فتنه مژگان شوخش، با صف محشر طرف

صحبت اوراق گل با هم دو روزی بیش نیست

الفت نازک مزاجان زود گردد بر طرف

منعم و درویش، همدوشند در دیوان عدل

در ترازو سنگ بی قیمت بود با زر طرف

پایمال برق گردد، خرمنی کز منع بخل

چون زر گل نیست آن را دامنی از هر طرف!

گر سپر داری کند سرپنجه خورشید عدل

پیر زالی میتواند گشت با سنجر طرف

دست در افتادگی زن، پیش موج حادثات

میشود با بحر از افتادگی لنگر طرف

نیست با واعظ جز اخلاص از رسوم دوستی

هر که از روی شکوه دارد، باشدش حق برطرف

شمارهٔ ۴۴۹

پیری آمد روشنی از چشم گریان رفت حیف!

اشک حسرت از قفایش تا بدامان رفت حیف!

آفتاب پیری از کهسار سختی شد بلند

شبنم باغ جوانی بود دندان، رفت حیف!

روشنی از دیده ما گردش ایام برد

گوهر بی قیمت ما از نگیندان رفت حیف!

مرغ گفتارم، ز سنگ سختی دوران پرید

عندلیب خوشنوایی از گلستان رفت حیف!

من، که صحرای جنون بر شوخی من تنگ بود

گریه ام نتواند اکنون تا بمژگان رفت حیف!

عمر در فکر سر و دستار، ضایع شد دریغ!

زندگی در فکر آب و نان بپایان رفت حیف!

دست فرصت واعظ از کهسار هستی گل نچید

زندگانی، همچو باران بهاران رفت حیف!

شمارهٔ ۴۵۰

عهد شباب رفت و، نشد هیچ کار حیف!

دست طلب نچید گلی زین بهار حیف!

عمر دراز رفت و، نشد فکر توشه یی

از دست شد طناب و، نبستیم بار حیف!

با این سیاه رویی و آلوده دامنی

رفتیم همچو سیل ازین کوهسار حیف!

داریم چشم گریه ز یاران بروز مرگ

ما خود بروز خود نگرستیم زار حیف!

شد عمر و، آه حسرتی از دل نشد بلند

نخلی نکاشتیم درین جویبار حیف!

آن مستی جوانی و، این ضعف پیری است

ما را دمی ز عمر نیامد بکار حیف!

فرداست اینکه قدر شناسان دردمند

خواهند گفت:«حیف ز واعظ هزار حیف »!

شمارهٔ ۴۵۱

خانه ها کرده است ویران در جهان بسیار برق

میزند زین غصه خود را بر در و دیوار برق

با تر و خشک جهان، کارش گزیدن بوده است

نیست بیجا گر ز غم پیچد بخود چون مار برق

آه گرم خوشه چینی میرود بر آسمان

زآن بر آرد هر دم انگشت از پی زنهار برق

بیشتر باشد بلا گردنکشان را در جهان

خویشتن را میزند بسیار بر کهسار برق

زندگانی سر به سر ناچیز شد در فکر مال

کشت عمرت راست برق درهم و دینار برق

گر نتابد نور ایمان از جبینت، باک نیست

بر سرت باید زند مندیل دستک دار برق

در مصافت برق شمشیر ار نباشد گو مباش

قبضه میباید زند در کوچه و بازار برق

پشت پا زد سر بسر بر حاصل روی زمین

گشت در راه فنا ز آن رو سبک رفتار برق

از بلا دامن مکش واعظ، کزو یابی امان

خیمه ابر سیه را کی دهد آزار برق؟!

شمارهٔ ۴۵۲

خواهد نمک خمیر وجودت ز شور عشق

نانیست این، که پخته شود در تنور عشق

بر خود زدن نه پایه هر سست همت است

فرهاد کند جانی و، آن هم بزور عشق

چون سگ که اوفتد به نمک زار، دور نیست

نفس پلید پاک شود گر بشور عشق

باید«بلن ترانی » صبح وصال ساخت

ره گر دهند موسی دل را بطور عشق

مردی، بقوت تن تنها نمیشود

سختی کشیدنست بجان، سنگ زور عشق

ره طی بگاو تاری رهرو نمیشود

افتادگیست راحله راه دور عشق

روشن بشمع مهر نگردد سرای ما

نبود چراغ کلبه ما غیر نور عشق

از فکرهای بیهده عشاق فارغند

نبود غم زمانه حریف سرور عشق

بردار دست از همه، دامان دل بگیر

بیکاری است واعظ کار ضرور عشق

شمارهٔ ۴۵۳

غیر از می جنون، نرساند دماغ عشق

جز موی سر، فتیله نخواهد چراغ عشق

شورم ز تندگویی ناصح شود فزون

صرصر چو روغن است مرا در چراغ عشق!

در نسخه جمال تو بس نکته هاست درج

نتوان ولی مطالعه اش بیدماغ عشق

پر بود کوه و دشت ز مجنون و کوهکن

کو بیدلی کنون، که کند کس سراغ عشق؟!

هرگز ندیده از قدح چشم مست یار

کیفیتی که یافته دل از ایاغ عشق

یک پره است داغ دلم از گل جنون

یک سنبل است روز سیاهم ز باغ عشق

واعظ پی خرید متاع نجات، نیست

نقدی مرا بکیسه دل، غیر داغ عشق

شمارهٔ ۴۵۴

نبود این همه گشتن پی دنیا لایق

خرده جویی است نه از همت والا لایق

شربت مرگ ترا پیش لب اینک دارند

نیست دیگر ز تو دوشابدلیها لایق

شهر پاکان شده نزدیک، ترا نیست دگر

دل آلوده بصد گونه تمنا لایق

بجز از نقطه تجرید و، بعالم خط نسخ

نیست دیگر سخن خال و خط از ما لایق

چند کو کوزن سر و قد و بالا؟ اکنون

نبودت جز طلب از عالم بالا لایق!

بر سرت هست فلکها ز عزیزی لرزان

نیست لرزیدن تو بر سر دنیا لایق

نگشودیم درین غمکده گر چشم، چه باک؟

نیست این منزل ناخوش بتماشا لایق!

از خردمند غم روزی فردا عیب است!

نیست امروز ترا جز غم فردا لایق

جز دل نازک پر خون، زغم صبح خمار

از تو دیگر نبود شیشه صهبا لایق

دوست چون از همه یکتاست، غمش را واعظ

نبود غیر دل از همه یکتا لایق

شمارهٔ ۴۵۵

نباشدم تن تنها، ز فوج دشمن باک

شرار را نبود از هجوم خرمن باک

ملایمت ز گزند زمانه آزاد است

ندارد آینه آب، از شکستن باک

خط از جمال خداداد، صرفه یی نبرد

چراغ مهر ندارد ز باد دامن باک

نمیکشد دل روشن، کدورت از دنیا

که چشم شعله ندارد ز دود گلخن باک

صف سپاه شهان را نه مانع اجلست

خزان ندارد از خار بست گلشن باک

دلم ز وعظ تو پروا نمیکند واعظ

بلی بلی نبود مرده را ز شیون باک!

شمارهٔ ۴۵۶

از یار بد چه نقص، بخوش طینتان پاک؟

تن گر شود پلید، چه نقصان بجان پاک؟!

دارد کلام پاکدلان بیشتر اثر

زور خدنگ بیش بود از کمان پاک

بر خصم، بی درشت سخن، کارگر تراست

زو داد خود بگیر بتیغ زبان پاک

هر دم گزندی از سگ نفست رسد بدل

افتاده این پلید ترا خوش بجان پاک

روز و شبت بپاکی تن پاک صرف شد

این جسم پاک را نسزد جز روان پاک

با آب دیده دامن پاکی بدست آر

چیزی نبسته است بدست و دهان پاک

پاکیزگی وضع، بود روزی حلال

نان پلید چند بدستار خوان پاک؟!

دل خانه خداست، نه جای غم جهان

بیرون بر این پلیدی، ازین آستان پاک!

برخاک غلتد آب ز پاکیزه گوهری

ندهد ز دست خاک نهادی روان پاک

ای دل بساز با مزه روزی حلال

محتاج هیچ نانخورشی نیست نان پاک

واعظ ترا باین همه آلودگی مگر

بخشد خدا بآب رخ دیدگان پاک

شمارهٔ ۴۵۷

افزون بود ز عالم دل یاد آن بزرگ

کوچک شود سرا، چو بود میهمان بزرگ

آسان تر آن جهان بکف آید ازین جهان

بهتر زند خدنگ، بود چون نشان بزرگ

بر دل ترا نچسبد از آن کار آن جهان

کآیینه است کوچک و، آیینه دان بزرگ

بس دستگاه همت والا شده است تنگ

زآن رو که گشته اند بسی کوچکان بزرگ

دنیا نه جای این همه عرض تجمل است

این خانه بس محقر و، دستار خوان بزرگ

واعظ ز مال قدر کس افزون نمیشود

زآنسان که کوهسار نگردد ز کان بزرگ

شمارهٔ ۴۵۸

بگذشت زندگی همه در انتظار مرگ

اما چه زندگی؟ که نیامد بکار مرگ!

عینک بدیده نیست مرا، نور چشم من

چشمم چهار شد بره انتظار مرگ!

بر خاست گرد پیریم از شاهراه عمر

معلوم شد که میرسد اینک سوار مرگ!

از بهر دورباش حواسم ز راه او

گردیده پیریم ز عصا چوبدار مرگ

با هر دو پا بدام فتادم، چو قد خمید

پشت دو تاست، خم کمند شکار مرگ

بردیم مرده مرده بسر بسکه زندگی

امروز نیستیم غریب دیار مرگ

زین پیش جنس مرگ چنین رایگان نبود

برداشت دوریت ز میان اعتبار مرگ

آسوده ز اضطراب معیشت نمی شود

با خویشتن کسی ندهد تا قرار مرگ

واعظ، مرا نه پشت خم از ضعف پیری است

قد کرده ام دوتا، که روم زیر بار مرگ

شمارهٔ ۴۵۹

من با نگاه عجز و، تو دل سخت تر ز سنگ

هرگز نبسته طرف خدنگ نظر ز سنگ

سازی اگر حجاب خود آیینه را، بجاست

دارد ضرور باغ جمال تو در ز سنگ

از شوق خاک بوسی نعل سمند تو

با سر برون دوند گروه شرر ز سنگ

از بهر سیب آن ذقن، از خلق دیده ام

ظلمی که شاخ دیده برای ثمر ز سنگ

از تیغ موج حادثه آبگون سپهر

بر سر کشیده اند شررها سپر ز سنگ

نرمی بخلق، سخت پناهی است خلق را

هرگز ندیده پنبه چو مینا ضرر ز سنگ

نازک چو شیشه چون نشود دل ترا؟ که هست

خو گرم تر ز آتش و، دل سخت تر ز سنگ!

لطف از کسان بجوی و، شرارت ز ناکسان

آب از گهر طلب کن و، آتش ببر ز سنگ

واعظ مخواه پاکی گوهر ز بدگهر

هرگز کسی نخواسته آب گهر ز سنگ

شمارهٔ ۴۶۰

ای کرده پشت بر حق و، رو در قفای مال

مگذر ز حق، گذشته یی از حق برای مال؟!

دور است بر تو بس ره مسجد پی نماز

گردی همیشه شهر بشهر از برای مال

پیشت بود گریوه صعبی، چو مرگ و تو

با سر دوی بکوه و کمر در قفای مال

عیب است لاف خود سری و، پای بند زر

ننگست نام خواجه فلان و، گدای مال!

در دست چیست غیر پریشانی آخرش

زآن کیسه ها که دوخته گل از برای مال

مالست، از برای فدای تن و، کنند

این خواجگان ز حرص، تن وجان فدای مال

از بهر بندگی چه سرو دل دگر؟ که هست

در دل تو را غم زر و، در سر هوای مال!

واعظ اگر جهان همه از تست، عاقبت

سودن همین بدست تو ماند بجان مال

شمارهٔ ۴۶۱

گذشت عمر و، تو در کار کاهلی، کاهل!

رسید مرگ و، تو بسیار غافلی، غافل!!

دم از کمال زنی، ز آنکه ناقصی ناقص!

کنی بدانش خود ناز، جاهلی، جاهل!!

بخویش بسته از آنی، که بیخودی بیخود!

ز حق گسسته از آنی، که باطلی، باطل!!

ز خود چو تیر گریزت بود ضرور، ضرور!

بخویشتن چو کمان، سخت مایلی، مایل!!

از آن نه پند پذیری، که واعظی واعظ!

از آن به بند اسیری، که عاقلی، عاقل!!

شمارهٔ ۴۶۲

قامتم گردید چون قلاب، از یاد اجل

میکند صیدم باین قلاب صیاد اجل

از حواس و از قوی، دیگر بما چیزی نماند

خرمن تن رفته رفته، رفت بر باد اجل

چون گران شد گوش، واکن چشم ازین خواب گران

این گرانی، هست در گوش تو فریاد اجل

قد چو خم شد، گردن تسلیم میباید کشید

بر تو باشد قد خم، شمشیر جلاد اجل

سخت سستی گشته زور آور ز پیری، وقت شد

وارهیم از زحمت این تن، به امداد اجل

هست وقت آنکه فکر خود کنم واعظ، ولی

کرده ام خود را فراموش از غم یاد اجل

شمارهٔ ۴۶۳

ای از عرق جبین تو صبح بهار دل

یاد قدت نهال لب جویبار دل

هر دل که بیشمار نباشد در آن غمت

در پیش عاشقان نبود در شمار دل

فارغ شدم بفکر تو از فکر روزگار

غیر از غم تو نیست کسی غمگسار دل

چشمم ز رشک، تشنه به خون دلم شده است

تا دیده است یاد ترا در کنار دل

هرگه که یاد بسمل تیغ تو کرده ام

از خود فشانده ام بتپیدن غبار دل

واعظ چنین ضعیف و، غمت این قدر گران

چون قامتش خمیده نگردد ز بار دل؟!

شمارهٔ ۴۶۴

چشم پیکانت، نگاهی کرده روزی سوی دل

زحم هرگز بر ندارد چشم خویش از روی دل

بسکه طومار سخن پیچیده در دل مانده است

تارها شد از زبانم، باز گردد سوی دل

یاد شوخی های مژگان تو بیدارش کند

گر شود بالین بخت خفته ام زانوی دل

استخوانم از فشار تنگنای روزگار

همچو نقش بوریا جا کرده در پهلوی دل

یک نفس واعظ برو شاگردی آیینه کن

نیک و بد را رو بسوی خود کن، از یکروی دل

شمارهٔ ۴۶۵

بیهوشی دولت را، مردن شمرد عاقل

آوازه رفعت را، شیون شمرد عاقل

اوضاع جهان دایم، مانند نفس باشد

هرآمد کاری را، رفتن شمرد عاقل

لب چون بطلب جنبد، در پیش کسان، آن را

بر شمع نکو نامی، دامن شمرد عاقل

آسایش عزلت را، گفتیم و، نفهمیدند

این مرتبه جویان را، کودن شمرد عاقل

در راه حذر جویی، تنگست ز بس فرصت

هر سودن مژگان را، خفتن شمرد عاقل

چون غرق عرق گردم، از شرم گنه واعظ

ز آسیب عذاب آن را، جوشن شمرد عاقل

شمارهٔ ۴۶۶

کی میکنند جامه جان از جسد قبول

آنانکه کرده اند لباس نمد قبول؟

درگاه دوست، بسکه پسندد شکستگی

گر توبه شکسته بری، میشود قبول

راضی نمیتوان شدن از خود بکاهلی

جایی که در رکاب عمل میدود قبول

شادم که در شمار معاصیست طاعتم

شاید در آن میان کرم او کند قبول

دوری ز کرده های من از بسکه لازم است

بر طاعتم عجب که نهد دست رد قبول

واعظ چو پرده برفتد از کرده های خلق

ترسم ز زشتی عمل ما رمد قبول

شمارهٔ ۴۶۷

تا کعبه با خیال تو همدوش رفته ام

این راه را تمام بآغوش رفته ام

دور و دراز شد سفر بیخودی مرا

گویا ببوی زلف تو از هوش رفته ام

در حیرتم که با همه بیقوتی چه سان

از یادت ای نگار قصب پوش رفته ام؟!

نازش ز چین جبهه برویم کشیده تیغ

تا چون خطش بسیر بنا گوش رفته ام

واعظ بمجلسی که در آن بوده حرف دوست

خود را ز شوق کرده فراموش رفته ام

شمارهٔ ۴۶۸

از نهفتن، راز را رسوای عالم کرده ام

وز خموشی غیر را با خویش محرم کرده ام

هر دمی از زندگی پامال فکری میشود

عمر خود را جاده غمهای عالم کرده ام

سر نپیچیده است از تأثیر افغانم دلی

پادشاهی در جهان از دولت غم کرده ام

همچو من نخلی ندارد گلشن آزادگی

در جنون تا ریشه زنجیر محکم کرده ام

عالمی گردیده در خاطر، غم عالم مرا

ترک خود واعظ چه گویم،ترک عالم کرده ام

شمارهٔ ۴۶۹

گر شود صبح رخش، مجلس فروز خانه ام

شمع را خواهند بردن مرده از کاشانه ام

روزگارم خنده رو آمد ببالین هر صباح

شام بیرون رفت چون دود سیاه از خانه ام

بسکه از بند حصار شهر وحشت میکند

میرمد از حلقه زنجیر خود دیوانه ام

از مکافات ستم روشندلان ایمن نیند

شمع لرزد بر خود، از بیتابی پروانه ام

خانه خواه هر بلا واعظ منم در شهر عشق

منزلی سیلاب را نبود بجز ویرانه ام

شمارهٔ ۴۷۰

مژده باد ای دل، که اینک می‌رسد ماه صیام

دارد از حق بهر امید گنهکاران پیام

وه چه مه! شوینده عصیان خلق از نامه ها

وه چه مه! خواهنده عذر گناه خاص و عام

طرفه ماهی، پای تا سر بخشش و لطف و کرم

طرفه ماهی، سر بسر آمرزش و انعام عام

گر کند توفیق حق یاری، درین فرخنده ماه

میتوان از نفس تن پرور کشیدن انتقام

توسن نفس از قناعت میکند پر سر کشی

چند روزی از نخوردن بر دهانش زن لگام

در چراگاه هوس، سالی چرانیدی شکم

چند روزی هم کن این آب و علف برخود حرام

نعمت الوان دنیا پر مکرر گشته است

چند روزی هم ازین شربت تو شیرین ساز کام

تا زند آب حیاتی بر لب ما مردگان

در کف این ماه باشد از هلال خویش جام

میزبان رحمت حق، با لب این ماه نو

میزند ما را صلا بر سفره این فیض عام

رتبه میخواهی، ز پر خواری مکن خود را گران

زآنکه از فیض نخوردن شد ملک عالیمقام

صبح نوروزیست، پیش مؤمنان هر صبح آن

عید فطری باشد از فرخندگی، هر وقت شام

ما که ایم، از ما چه آید در طریق بندگی؟

واعظ از حق کن طلب توفیق این خدمت تمام

شمارهٔ ۴۷۱

یارب ز چرک مال جهان بخش نفرتم

ز آلایش تعلق آن ده طهارتم

از دست رفت پای، بده دست و پای سعی

تن گشت همچو سرمه، بده چشم عبرتم

گرد گناه، از گهرم برده آب و رنگ

اشک ندامتم ده و، رنگ خجالتم

دستار عقل کهنه شد و، دلق تن کثیف

بستان مرا، که سخت گرفته است نکبتم

ز آب حیات بندگی جانفزای تست

باشد اگر ز زندگی خویش لذتم

تا روشنم شود که همه غیرتست هیچ

بگشای دیده، یاری از این خواب غفلتم

سر تا بپاست نسخه اطوار من غلط

یارب بده به خامه توفیق صحتم

دادی چو ملک فقر، هم ارزانیم بدار

ترسم که حرص شوم زند پا بدولتم

لب تشنه تر، ز مزرع امید واعظم

از چشمه سار لطف، بده آب رحمتم

شمارهٔ ۴۷۲

اگر عاصی، اگر مجرم، اگر بی‌دین، اگر مستم؛

به محشر کی گذارد دامن عفوت تهی دستم؟!

ز بس خواناست از پیشانیم خط گنه‌کاری

تواند نامهٔ اعمال شد آیینه در دستم

خلاصی از غم دنیا، نباشد اهل دنیا را

گشاد دل ندیدم تا به فکر این و آن بستم

نگاه ظاهر و باطن، یکی کردم؛ تو را دیدم

رسا شد، این دو کوته رشته را با هم چو پیوستم

ندیدم کلفت از کس، تا نکردم کلفتی با کس

نرنجیدم ز رنجانیدن کس، تا زبان بستم

نرنجانیدم از خود هیچکس را، غیر این واعظ

که با سرپنجه تأثیر افغان خاطری خستم

شمارهٔ ۴۷۳

غبار آسا نسیمی چون وزد، در پای او افتم

که شاید یک نفس در دامن صحرای او افتم

براه عشق جانان وادی و منزل نمیدانم

بجز این کز سر خود خیزم و، در پای او افتم

ندانم را دیگر بهر گلگشت سراپایش

مگر در کوچه باغ زلف سر تا پای او افتم

دگر باغ جنان را سفره بر سر نفگنم یک دم

اگر در سایه سرو قد رعنای او افتم

شمارهٔ ۴۷۴

ز شرح اشتیاق دوست، تا حرفی بیان کردم

سراپا خویشتن را چون قلم صرف زبان کردم

چنان کاول شناساند الف، استاد کودک را

من اول ناوک او را، به دل خاطر نشان کردم

شدم در مکتب دل تا گلستان خوان حسن او

چو قمری سطر سرو قامت او را روان کردم

گذار عمر پیرم کرد و، من هم از خرام او

به فکر سرو خود افتادم و، خود را جوان کردم

اگر در عاشقی بلبل نمود افغان بسی واعظ

میان عاشقان، در خامشی، من هم فغان کردم

شمارهٔ ۴۷۵

از ناز اگر نیایی، خود در خیال مردم

رحمت چرا نیاید، باری بحال مردم؟!

از وحشتی که داری، حرف رخت نیاید

در مصحف نکویی، هرگز بفال مردم

بر کس نمیوزد تند هرگز نسیم لطفت

از دل چگونه خیزد گرد ملال مردم

چشمی ز صبح وصلت، هرگز نکرد روشن

هر چند سوخت خود را، شمع خیال مردم

خشم تو ای جفا جو، از لطف خلق خوشتر

هجر تو ای پری رو، به از وصال مردم

خواری بر خلایق، عزت بود بر دوست

صدر بهشت باشد، صف نعال مردم

واعظ ز منت خلق، ترسیده بسکه چشمم

خواهم که رو نشویم با اشک آل مردم

شمارهٔ ۴۷۶

ز غصه جان نبری، بی حذر ازین مردم!

بمنزلی نرسی، بی سفر ازین مردم!

بهند سایه دیوار فقر کن سفری

امید سود چه داری دگر ازین مردم؟!

در آب حلقه این قوم و، گل به چین نفسی

بیار طاقت و، عبرت ببر ازین مردم!

شرر ز خلق مگر دید آنچه من دیدم

که ناگشوده بپوشد نظر ازین مردم!؟

ز نان کسی که نسازد بخوردن دل خویش

برنگ اشک فتد در بدر ازین مردم؟!

بغیر اینکه ز دین بهر مال میگذرند

ندیده ام گذشتی دگر ازین مردم!

بمرگ فرصت کشتن نمیدهند این قوم

چه زشت طایفه اند؟ الحذر از این مردم!

رسید عمر بانجام، غم مخور واعظ

بخند یک دو سه روزی دگر ازین مردم!!

شمارهٔ ۴۷۷

نهادم عینک و، ملک عدم را بی خفا دیدم

ازین روزن عجب بستانسرای دلگشا دیدم!

گه از زور جوانیها و گه از ضعف پیریها

ازین ده روزه عمر بی بقا دیدی چه ها دیدم؟!

ز پا هرجا فتادم، عجز من شد دستگیر من

چه یاریها که در عالم ازین بیدست و پا دیدم

درین جزء زمان از کس ندیدم همرهی در کل

بغیر اینکه گاهی دستگیری از حنا دیدم

ز هم خواهند این خلق خدا نشناس کام دل

بسی جستم، همین درگاه حق را بی گدا دیدم!

شمارهٔ ۴۷۸

ز بس نومیدی، از امیدهای خویشتن دیدم

ز امیدی که هم در ناامیدی هست، نومیدم

بسان غنچه بودم تنگدل دایم ز خودسازی

چو گل، برداشتم از خویشتن تا دست، خندیدم

فزونی مینمود اول، بچشمم بیشتر، اما

زیاد آمد کمی با عقل خود وقتی که سنجیدم

شمارهٔ ۴۷۹

چو رنگ خویش، هردم انقلاب ساکنی دارم

چو جوش باده دایم اضطراب ساکنی دارم

ز خود هر چند بگریزم، همان در بند خود باشم

رم آهوی تصویرم، شتاب ساکنی دارم

مباش ای ساحل غم، چشم بر راهم؛که من کشتی

بسان جوهر تیغش در آب ساکنی دارم

دلم چون ساغر چشمت نه هر جاییست در محفل

برو ساقی، که من جام شراب ساکنی دارم

بیابان کرد شهر هستیم را چشم آهویی

که از بس حیرتش موج سراب ساکنی دارم

نباشد پای رفتن از دل من، بیقراری را

چو زلف خوبرویان پیچ و تاب ساکنی دارم

ز بس در گرد کلفت مانده ام از ناتوانیها

چو جوش سبزه در خاک اضطراب ساکنی دارم

نیامد عمر بر سر واعظ ایام جدایی را

ز بخت بد، چه چرخ و آفتاب ساکنی دارم؟!

شمارهٔ ۴۸۰

بشکند از ناتوانی استخوان در پیکرم

قطره اشکی اگر غلتد ز مژگان ترم

دور شد از آب وصلش تا چو ماهی پیکرم

چون زبان تشنه می‌چسبد به کام بسترم

گرچه تندم، خاطری هرگز نرنجانیده‌ام

در گلستان جهان خارم، ولی خارترم

آتش افسرده‌ام، اما ز سوز دل هنوز

می‌کند روشن چراغ آیینه از خاکسترم

رشته عمرم ندارد گوهری، غیر از سخن

نسخه برگشته بختی را تو گویی مسطرم

با گران‌جانان به جز نرمی ندارم چاره‌ای

سرمه می‌گردم ز ضعف، ار کار افتد بر سرم

نیست واعظ شکوه از عریانیم، کز فیض عشق

جامه گوهر نگار اشک باشد در برم

شمارهٔ ۴۸۱

چو تار چنگ کند گوشمال غم سازم

چو مرغ رنگ بتنگست بال پروازم

رسید ضعف بجایی که نارساست اگر

کنند کوک بساز خموشی آوازم

ز بس جهان شده خالی ز دوستان صدیق

فرامشی بود امروز محرم رازم

بشوق بال و پر افشانی فضای عدم

چو گل همیشه گشاد است بال پروازم

بسان بید موله درین چمن واعظ

ز سرفکندگی خویشتن سرافرازم

شمارهٔ ۴۸۲

ز غم گر سوختم، نزدیک یار مهوش خویشم

شدم خاکستر، اما همنشین آتش خویشم

بهر جا باشد او، من دور گرد آن سر کویم

خیالش تا بدل جا کرده، من هجران کش خویشم

فلک را نیست جرم،این اضطراب از خویشتن دارم

در این مجمر شرار آسا سپند آتش خویشم

چو حرف وصل گوید، خویش را دور افگنم اول

برای صید مطلب تیر روی ترکش خویشم

سراپا گرچه واعظ هستیم باشد ازو، لیکن

شررسان در فلاخن، از فروغ آتش خویشم

شمارهٔ ۴۸۳

تا تیغ تو بگذاشته لب بر لب زخمم

باز است بشکر تو ستمگر لب زخمم

هرگز نگرفته است دهنها بزبانها

خویی که گرفته است بخنجر لب زخمم

جز شکوه بیمهریت از دل نتراود

گر تیر تو انگشت نهد بر لب زخمم

چندان نمکیده است لب گریه دلم را

کز آب دم تیغ، شود تر لب زخمم

حرف ستمش را، بدو لب باز توان گفت

یک لب، لب تیغ و، لب دیگر لب زخمم

از لذت شمشیر تو در خاک عجب نیست

گر مور چو خط جمع شود بر لب زخمم

بر آینه تیغ ستم پیشه قاتل

حیران شده چون دیده جوهر لب زخمم

تا چاک دلم بخیه تسلیم گرفته است

نگذشته دگر حرف بهی بر لب زخمم

واعظ دلم از درد بفریاد درآید

دندان خدنگی نگزد گر لب زخمم

شمارهٔ ۴۸۴

باین افتادگیها، مرد میدان دلیرانم

سراپا از شکستم پر، ولی زنجیر شیرانم

گریزان آنچنانم از میان مردم عالم

که وحشت میکنم تا درمیان گوشه گیرانم

بهر کس خویش را بندم، نسازد هفته یی بامن

تو گویی از سیه بختی، خضاب موی پیرانم

بشمعی خانه فانوس روشن شد، عجب نبود

کند گر یاد او از جمله روشن ضمیرانم

به ظاهر گرچه بیقدرم، خدا قدر مرا داند

که گر خاکم، ولی خاک قدمهای فقیرانم

سعادت چیست، غیر از راحت خلق جهان جستن؟

شود جغدم اگر مهمان، بشو گو خانه ویرانم!

بقای نوجوانی را از آن بر خویش ننویسم

که سرمشقی است در پیش نظر از عمر پیرانم

پر است از گفتگویم دفتر ایام و من واعظ

ز غم گریان و نالان چون نی کلک دبیرانم

شمارهٔ ۴۸۵

سرهنگ مصر گوشه نشینی کنون منم

پا تا به پیچ کوچه عزلت ز دامنم

از نرمیم، بگردن بدخواه خود کمند

گردم چو تند بر سر خود، تیغ دشمنم

بر ابر، چشم دانه ام از بهر خویش نیست

ترسم که برق سیر نگردد ز خرمنم

دل خون شود ز حسرت آن چشم سرمه دار

هر گه که شام هجر درآید ز روزنم

بهر سخن به کار نیامد مرا زبان

اکنون بکار آمده بهر گزیدنم

منظور ما ز ترک جهان، نیست جز جهان

چون باز بهر صید بود، چشم بستنم

خاک است خاک، در لحد، اکنون نه اوست او!

آنکس که از غرور همیزد منم منم!

واعظ بناله میکنم از جای کوه را

کو زور و حشمتی که دل از خویشتن برکنم؟!

شمارهٔ ۴۸۶

ز آن جهان پاک آمدم، آلوده دامن میروم

سوی این غفلت سرا، جان آمدم، تن میروم

گلعذاران بسکه در خاک سیاه آسوده اند

چون بگورستان روم، گویی بگلشن میروم

بهر دنیا میکنم خود را اسیر طبع دون

از هوای دختری در چه چو بیژن میروم

گو مسازم پایمال، ای خصم بی پروا، که من

همچو خار از لاغری در پای دشمن میروم

از برای زال دنیا، همچو کوران هر قدم

با وجود دیده، در چاهی چو سوزن میروم

از غم دنیا کشیدم این قدر، واعظ بس است!

سوی خاک اکنون برای واکشیدن میروم

شمارهٔ ۴۸۷

در وطن سخت غریبم، سفری میخواهم

می پرد مرغ دلم، بال و پری میخواهم

نیست تقصیر کسی، گر نبرد کس نامم

هنرم ساخته بیقدر، زری میخواهم

توشه را طلب، نیست بجز درد طلب

زهد خشکی چکنم؟! چشم تری میخواهم!

قیل و قال سخن بیهده دنیا را

گوشه گیری چکنم؟! گوش کری میخواهم!

همچو خس بر سر (هر) موج ز خست لرزم

کشتی همت دریا گذری میخواهم

کس در آن در بزر و سیم نشد کامروا

زاری مطلب خود پیش بری میخواهم

هست آیا زغم مرگ در آنجا خبری؟

از دل مردم دنیا، خبری میخواهم!

خیمه بیرون زدن از بحر تعلق چو حباب

بهواداری آه سحری میخواهم

پر بخود گم شده این نفس بطاعت مغرور

انفعال بگنه راهبری میخواهم

نسخه پر غلطم در کف گیتی واعظ

بر خود از کلک عنایت گذری میخواهم

شمارهٔ ۴۸۸

برآ ز خانه، که از خان و مان خویش برآیم

بحرف زودتر آ، تا بخویش دیرتر آیم

اگر عتاب نمایی تو، من بتاب در افتم

اگر ز جای در آیی تو، من ز پای درآیم

بدست و پا زدن این ره نمیرسد بنهایت

مگر تمام شود عمر و، در رهت به سر آیم

ز رشک اینکه مبادا ترحمت به دل آید

چنین شکسته نمیخواهمت که در نظر آیم

ز حیرت گل رویت، اگر ز کار نیفتم

بگو، ز عهده، بی طاقتی چگونه برآیم؟!

چسان ز دیدن واعظ دل چو سنگ تو سوزد؟

نمانده آن قدر از هستیم، که در نظر آیم!

شمارهٔ ۴۸۹

چهره بگشای، که از شوق بپرواز آیم

تا بود جان بتن از خود روم و، باز آیم

پر ز افغانم و خاموش چو ابریشم ساز

ناخن دادرسی کو که به آواز آیم؟!

تنم از ضعف چنان شد، که بسر منزل خویش

نبرم راه ز بیهوشی اگر باز آیم

شبنم آسا همه تن دیده گریان گردم

چون بگلگشت سراپای تو طناز آیم

لطف کردی قدمی رنجه نمودی باری

آن قدر باش که از خود روم و باز آیم

کردم آلوده بصد عیب چو واعظ خود را

تا بیاد تو ز بدگویی غماز آیم

شمارهٔ ۴۹۰

ما ز هر عشرت دنیا بسخن ساخته ایم

بلبلانیم و، ز عالم بچمن ساخته ایم

خون خوردیم و ز ادب نام لب او نبریم

به انار دل از آن سیب ذقن ساخته ایم

کام ما نیست بجز رخصت بوسی ز لبش

ما بیک حرف، از آن میم دهن ساخته ایم

دلنشین تا شده ما را شکرین گفتارش

با دل تنگ از آن تنگ دهن ساخته ایم

ز آن جهان تافته رو، واله دنیا شده ایم

ز آن همه سرو و سمن ما به دمن ساخته ایم

غافل از یاد حق و، شاد که از اهل دلیم

ما از آن شمع فروزان، بلگن ساخته ایم

طول عمری ز جهان یافته بی حسن عمل

ما ازین چاه، ز یوسف برسن ساخته ایم

زنده در گور چه از گرد کدورت باشیم؟

ما که با مردن بی گور و کفن ساخته ایم!

از سفرهای جهان فایده ما این بود

که بآسودگی کنج وطن ساخته ایم

زینت دل غم یار است و، غم دین، واعظ

ما از آنها همه با زینت تن ساخته ایم

شمارهٔ ۴۹۱

چشم و گوش و عقل و حس رفتند و، ما وامانده ایم

رفته است اسباب ما، خود پیشتر، ما مانده ایم

از شراب هستی احباب خالی گشت و ما

همچو مو در کاسه افلاک بر جا مانده ایم

خواب مرگ از کوفت شاید آورد ما را برون

در تلاش زندگانی آن قدر وامانده ایم

ما بساط هر تعلق زین سرا برچیده ایم

بهر رفتن با عصائی بر سر پا مانده ایم

گرم رویی نیست پیدا، گرم خونی خود کجاست؟

در میان این قدر مردم چه تنها مانده ایم

جان فگند از دوش خود بار گران جسم و، ما

همچنان واعظ بزیر بار دنیا مانده ایم

شمارهٔ ۴۹۲

ما بلبلان خار علایق گزیده ایم

در آشیان بال و پر خود خزیده ایم

دامن بدست خار علایق نداده ایم

چون باد اگر چه بر گل و ریحان وزیده ایم

از دامگاه بال هما کرده ایم رم

در خرقه چون کبوتر چاهی خزیده ایم

فیضی که برده ایم ز شیرینی لبت

حرف لب تو گفته، لب خود گزیده ایم

واعظ بچشم شوق ز بحرین هر دو کون

یکدانه گوهر غم او را گزیده ایم

شمارهٔ ۴۹۳

برکنده از حیات، باندک بهانه ایم

دندان کرم خورده کام زمانه ایم

گردیده پرده هنر ما، وجود ما

ز آن قدر ما نهفته، که خود در میانه ایم

امروز در بساط جهان، نیست خوشدلی

ما مست بزم دوش، و شراب شبانه ایم

فارغ ز هر غمم، دل پر یاد دوست کرد

ما پادشاه عالم خود زین خزانه ایم

از ما غرض دلست و، غرض از دلست دوست

دل چشم و، دوست مردم و، ما چشم خانه ایم

فارغ کسی چو خوشه ز برگ معاش نیست

تا زنده ایم، در طلب آب و دانه ایم

داریم جای بر سر زلف پریوشان

تا در گشاد کار ضعیفان چو شانه ایم

شمارهٔ ۴۹۴

ضعف پیری آمد و، دست از جهان برداشتیم

دل بمرگ خود نهادیم و، ز جان برداشتیم

ضعف پیری ها بسی ما را ز پا افگنده بود

قد دو تا کردیم، خود را از میان برداشتیم

صرف شد عمر گرامی جمله در بی حاصلی

ما چه حاصلها کزین آب روان برداشتیم!

ضامن روزی زمین و آسمان و، ما ز خلق

منت نان از زمین و آسمان برداشتیم

نعمت الوان دنیا را به ما کردند عرض

گوشه گیری را همین ما از میان برداشتیم

شمارهٔ ۴۹۵

بی رهنما، براه طلب پا گذاشتیم

خود را بشوق راهروی وا گذاشتیم

تدبیر دلگشایی ما، هیچکس نکرد

این کار را بدامن صحرا گذاشتیم

راضی بدلشکستگی جهل خود شدیم

گردنکشی بمردم دانا گذاشتیم

با ما هر آنچه خصم توانست کرد کرد

ما انتقام خود بمدارا گذاشتیم

اینجا کسی چو پرسش احوال ما نکرد

ما حال خود بپرسش فردا گذاشتیم

در کارها ز خود نکشیدیم منتی

جز اینکه کار خود بخدا واگذاشتیم

نگذاشتیم در دل خود هیچ زندگی

تا دل بزندگانی دنیا گذاشتیم

در خون دل بخنده نشستن نبود رسم

این رسم ما بگردن مینا گذاشتیم

واعظ شد اولین قدم ما بهشت فیض

تا پای خواهش از سر دنیا گذاشتیم

شمارهٔ ۴۹۶

ما ز نادانی، ز بس بدبین و بدخواه خودیم

راه ناامن است، تا جایی که همراه خودیم

رهزنی ما را نباشد، چون خودی در راه دوست

در طریق بندگی القصه خود چاه خودیم

هرکجا افتاد کاهی قد بیاری کرد راست

در میان همدمان شرمنده کاه خودیم

شمارهٔ ۴۹۷

از بزرگان وحشی و، با خاکساران همدمیم

کوه اگر باشی تو، ما سیلیم؛ اگر خاکی، نمیم!

همچو حرفی کز کتاب افتاده باشد برکنار

گر بصورت دورم از یاران، بمعنی باهمیم

صبح تا شب باد پیما، شب سراسر غنچه خسب

بوستان زندگی را ما همانا شبنمیم

میتوان با چرب و نرمی، خصم را بستن زبان

ما ز خوی نرم، بر زخم دهنها مرهمیم

بر نمی آید ز قوت، آنچه می آید ز ضعف

پشت شمشیر است اگر خصم توانا، ما دمیم!

جلوه کردن ز آن سهی قد، گرد سرگشتن ز ما

قامت او هر کجا باشد علم، ما پرچمیم

شور ما در تلخ گویی واعظ از عین صفاست

در مذاق خلق اگر ناخوش چو آب زمزمیم!

شمارهٔ ۴۹۸

برده است از بسکه فکر آن نگار جانیم

گشته موی کاسه زانو خط پیشانیم

این رگ گردن که من از اهل دانش دیده ام

می توان برد ای فلاطون رشک بر نادانیم

در محبت بر نمی آید بلا با صبر من

بس نباشد سیلی، از بس تشنه ویرانیم

از پی تحصیل رزق ما عرق ریزد سحاب

روز و شب چون ابر، من در گریه از بی نانیم

جای بال افشانی من، عالم تجرید بود

کرده واعظ پای بند این جهان فانیم

شمارهٔ ۴۹۹

بنشین تا رخت از تاب نظر غازه کنیم

با لب لعل تو، یکدم نمکی تازه کنیم

نسخه صحبت ما زود ز هم میپاشد

مگرش از سخن زلف تو شیرازه کنیم

خواهد از گریه شادی شب وصل تو نثار

بعد ازین گریه ز هجر تو باندازه کنیم

نیست برنده تر از حق نمک، شمشیری

ما بخصمی که کشد تیغ، نمک تازه کنیم

واعظ از برگ جهان مقصد ما گمنامی است

پوست پوشی نه چو طبل از پی آوازه کنیم!

شمارهٔ ۵۰۰

چون کند پیری ستم، یاد جوانی می‌کنیم

ما به عمر رفته اکنون زندگانی می‌کنیم

وقت رفت گشته، باید وام دل‌ها باز داد

زین سبب با دوستان نامهربانی می‌کنیم

مانده ته مینایی از درد و شراب زندگی

یک دو روزی نیز با آن کامرانی می‌کنیم

می‌کند اکنون ز ما گل آرزوها رنگ رنگ

ما بهار خویشتن را در خزانی می‌کنیم

گشته تن خالی ز مغز و، در تلاش دولتیم

آشنایی با هما در استخوانی می‌کنیم

پنبه‌سان شاید که در گیرد دل نرمی ز ما

با دل سختی چو سنگ آتش‌فشانی می‌کنیم

بیشتر وا می‌کنیم از بهر این غداره جا

ما که پهلو خالی از دنیای فانی می‌کنیم

پهلوانی نیست واعظ کوه را برداشتن

دل چو برداریم از خود، پهلوانی می‌کنیم

شمارهٔ ۵۰۱

چنان زشتم، که ترسم چشم رحمت ننگرد سویم

مگر فردا کشد رنگ خجالت پرده بر رویم

اقامت چون توان کردن، چو آمد نوبت پیری؟

درین میدان قد خم گشته چوگانست و، من گویم!

چنان در بستر افتادگی بر خویش میبالم

که تنگی میکند بر تن، لباس نقش پهلویم

ندانستم ز حیرت یار کی برخاست از مجلس؟

تپیدن‌های دل هرچند زد دستی به پهلویم!

چنان افشرده ذوق بردباری پا بدل واعظ

که نتواند دگر از جای کندن حرف بدگویم

شمارهٔ ۵۰۲

خود هم ز ظلم خانه خرابند ظالمان

دیوار و در ندارد، از آن خانه کمان

مالی گرفته اند و، عوض عمر داده اند

دنیا گران برآمده بهر ستمگران

دنیا بود چو مزبله یی پر ز بوی گند

ز آن روی نیست پاک دلان را، دماغ آن

خواهی اگر ز پای نیفتی، خموش باش

بر نخل عمر، اره بود شمع را زبان

پا بسته جهانی و، دلخوش که سالکی

پا در گلی چو سرو و، کنی نام خود روان؟!

دست ستم به گوشه نشینان نمیرسد

تا حلقه بود زور ندید از کسی کمان

یک حرف نشنویم که باشد شنیدنی

محفل پر از زبان و، سخن نیست در میان

خود ناگرفته پند، مده پند دیگری

پیکان به تیر جا کند، آنگاه بر نشان

واعظ چو گوش حق شنوی نیست، خود چو گل

هم گوش گشته ایم درین بزم و، هم زبان!

شمارهٔ ۵۰۳

درست نیست گشودن به خنده لب چندان

که خویش را شکند، پسته چون شود خندان

به ملک صبر ترا خاتم سلیمانیست

جگر شود چو نگیندان گوهر دندان

تو یوسفی و، جهان بقا ترا مصر است

چنانکه صلب و رحم چاه و، این جهان زندان

زمانه ایست که چون آمد آمد دشمن

بری چو نام گدایی، کنند دربندان!

توان گرفت به سرکوب ازین بخیلان زر

توان گر آب گرفتن به پتک از سندان!

چو کنده شد ز وطن دل، دگر نسازد کار

چه عقده واکند از جا، چو کنده شود دندان؟!

فتاده ز آن غم لیلی بگردن مجنون

که کار عشق نمی آید از خردمندان

چو پا بمصر عزیز نهاد یوسف، گفت:

نبود مسند دولت براحت زندان!

ز فکر رشته روزی، دگر چه تاب خوری

چو گشت درج دهن خالی از در دندان؟!

مدار صحبت این عاقلان بخود داریست

کجاست حلقه اطفال و مجمع رندان

ازین باین دو سه مصراع خوشدلم واعظ

که بسته چشم پدر از عیوب فرزندان

شمارهٔ ۵۰۴

از ما گذشت عمر، بآیین مهوشان

گیسوی آه حسرت ما از قفا کشان

از خانه ماهروی من آمد چو شب برون

شد کوچه پر ز دیده حیران چو کهکشان

پیوسته سوی خود، رخ عاشق نگاه او

چشم مرا ز تار نگه برده موکشان

هر چند پای بر دلم افشرد کوه صبر

از خویش برد آن خم زلفم، کشان کشان

گفتی که: کیست واعظ ما؟ همچو زلف تو

سر حلقه جماعت خاطر مشوشان!

شمارهٔ ۵۰۵

غم بود غم، شراب درویشان

دل بود دل، کباب درویشان

هست رخسار حسن سیرت را

زلف، از پیچ و تاب درویشان

شب شود طالع از سیه روزی

شمع سان آفتاب درویشان

همچو آب از شنا خورد برهم

عالم از اضطراب درویشان

دل تنگست، در کتاب وجود

نقطه انتخاب درویشان

گاه و بیگاه در ره طلبند

کی نداند شتاب درویشان!

بی طالب نیستند تا هستند

خواب مرگست خواب درویشان

خواب ناز است مگر و بستر گور!

راحت تن، عذاب درویشان!

دل شب، بسکه در حساب خودند

هست روز حساب درویشان

از ورق های پرده های دل است

غنچه آسا کتاب درویشان

نیست حرف اینکه خیزد از دلشان

خون چکد از کباب درویشان

غم دنیا، بمنعم ارزانی

غم عشق است باب درویشان

باشد ازبهر دفع باد هوا

تلخی غم گلاب درویشان

آخر عمر، از جوانبختی

هست عین شباب درویشان

هست نور شکسته رنگی عشق

همه شب ماهتاب درویشان

تا تویی در حساب خود واعظ

نیستی در حساب درویشان

شمارهٔ ۵۰۶

پا ز دولت نخورد، ترک سر درویشان

ره بحشمت ندهد، خاک در درویشان

ندهد حاجتشان، راه بتصدیع کسی

بار صندل نکشد، دردسر درویشان

طایر گلشن قدسند ز فارغبالی

ای ستمگر نخوری هان بپر درویشان!

وقت این خانه بدوشان، همه صبح وطنست

شام غربت نبود، در سفر درویشان

همچو داغی که سیاهی فگند، از همت

دزدد از چتر شهی فرق سر درویشان

قیمت خویش بافتادگی افزون سازند

خاکساری بود آب گهر درویشان

هرکسی غره بکسب هنری گشته و، هست

به هنر غره نگشتن، هنر درویشان

از دعا گرددشان کام دو عالم حاصل

شعله آه بود شاخ زر درویشان

نشود همتشان بارکش منت خلق

بر ندارد ز هما سایه سر درویشان

جمله تن گشته نگاه و، گل عبرت چینند

هست عالم همه باغ نظر درویشان

با خبر باش، مبادا که بسنگ سخنی

بشکند از تو دل با خبر درویشان

کشوری زیر و زبر از رگ ابری گردد

با حذر باش ز مژگان تر درویشان

هر چه دارند چو گل، بر کف دست کرمست

بخل گو کیسه ندوزد بزر درویشان

چشمشان بر خط صنعست بهر جا نگرند

هست عینک دو جهان در نظر درویشان

قسم خلق چو دایم بسر شاه بود

قسم ما نبود جز بسر درویشان

گرچه در کام تو واعظ سخن حق تلخست

مگذر از سخن چون شکر درویشان

شمارهٔ ۵۰۷

برگ جوانیت ریخت، برگ نوای طفلان

تا چند پیر سازی، خود را برای طفلان؟

پیری رسید ای دل، آلوده چند باشی

دایم بچرک دنیا، چون دست و پای طفلان؟!

تا از جنون نیفتم، در چاه فکر دنیا

زنجیر کرده عشقم، از حلقه های طفلان

با روزی دمادم، یک جو نمیشود کم

حرص گرسنه چشمم، چون اشتهای طفلان

گر آسمان نگردد، بر وفق خواهش ما

کی پیر میکند کار، هرگز برای طفلان؟!

خواهش ز کشت حاجت، بارش ز ابر رحمت

پستان دایه گرید، بر گریه های طفلان

بازی مخور، بکامت گردد چو دولت پوچ

رفتار مرکب نی، باشد بپای طفلان

چیزی نبسته امروز، در کسب این، هنرها

ماتم سراست زین رو، مکتب برای طفلان

جاهل ز باغ هستی، خوشدل به سرخ و زرد است

در دست برگ عیشی است، رنگ حنای طفلان

هر چند راست تلخست، اما کلام واعظ

با راستی است شیرین چون حرفهای طفلان

شمارهٔ ۵۰۸

ریخت دندان و، گره در بند نان ما همچنان

رفت چشم از کارو، در خواب گران ما همچنان

باغ هستی راست فصل برگ ریزان حواس

در تلاش رنگ، چون برگ خزان ما همچنان

راست کیشان پر بر آوردند از این منزل چو تیر

پای بند خانه داری، چون کمان ما همچنان

یک جهت شد جاده، آخر دامن منزل گرفت

هر طرف سرگشته چون ریگ روان ما همچنان

نام عنقا شد جهان پیما ز فیض نیستی

از وجود خویش بی نام و نشان ما همچنان

تا سحر بر گرد شمع خویشتن پروانه ام

میکنیم از دوری او، خود کشان ما همچنان

کاست از خط ماه رویش، مهر ما یک مو نکاست

پیر شد آن شوخ و، از عشقش جوان ما همچنان

همچو مه ز آن مهر تابان، گشته پر آغوش ما

از فراغش باز میکاهیم جان ما همچنان

تار زلف از سرگذشت و، رو بپای او نهاد

چون گره وامانده در موی میان ما همچنان

از طراوت بوستانی را گلش سیراب کرد

تشنه آن چهره آتش فشان ما همچنان

با دل او رحم و، با لب خنده، با چشمش نگاه

آشنا گشتند و، از بیگانگان ما همچنان

ابرسان واعظ بما غیر از عرق ریزی نماند

در طلب مانند برق آتش عنان ما همچنان

شمارهٔ ۵۰۹

در تنم گردید داغش دردمند استخوان

درد افتاده است در جسمم ببند استخوان

تا نیابد راه بیرون شد، ز جسمم درد او

عقده هایم کرده چون نی کوچه بند استخوان

تا عنان گیرش نگردد، لذت آسودگی

درد از جسمم برون تازد سمند استخوان

نیست جان غافلت را آگهی از مغز کار

ورنه چون موران نگشتی پای بند استخوان

در میان دردها واعظ بسی گردیده ام

درد عشق است اینکه می افتد پسند استخوان

شمارهٔ ۵۱۰

پیش لطفش میتوان با روسیاهی ساختن

لیک رو نتوان ز شرم بی گناهی ساختن

چند پوشی خلعت پوشیده رنگ از شراب

میتوان یک چند هم، با رنگ کاهی ساختن

میکند از بیم طوفان حوادث فارغت

ز آن همه در بافلوس خود چو ماهی ساختن

گر بود لذت شناس بی سرانجامی کسی

میتوان با سر، برای بی کلاهی ساختن

همچو محراب از تواضع پیش خلق روزگار

نام خود را میتوانی قبله گاهی ساختن

هست کار عمر چون فوتی بدرگاه کریم

آه را میباید از دل زود راهی ساختن

ساختن از روی خواهش با بد و نیک جهان

به که با حکم قضا، خواهی نخواهی ساختن

فکر دستار زرت، دردسری شد دائمی

میتوان ز آن دائمی، با گاهگاهی ساختن

گر میان دوستان، خواهی سخن چینی کنی

چون قلم باید بننگ روسیاهی ساختن

نیست قانع آنکه دارد نعمتی مانند فقر

قانع آن باشد که بتواند بشاهی ساختن

منت سر هم کشد مشکل، چه جای تاج زر؟

میتواند هر که با او، گاهگاهی ساختن!

واعظ این سرمایه عمری که داری، زین دیار

میتوانی خویشتن را، خوب راهی ساختن

شمارهٔ ۵۱۱

برگ ریزانست، رنگ از روی پیران ریختن

گریه حسرت بود بر عمر، دندان ریختن

نیست از ذکر زبانی جان ودل را هیچ فیض

باده بیهوشت نسازد، از گریبان ریختن

روزی هر کس مقدر گشته از کشت کرم

بر سر هر دانه یی تا کی چو باران ریختن؟!

تیغ اگر آید به فرق از تیره روزی، دم بدم

اشک خود چون شمع نتوان پیش یاران ریختن

میتوان در پای دشمن ریخت واعظ خون خویش

آب روی خویش پیش دوست نتوان ریختن

شمارهٔ ۵۱۲

از کمی پیوسته باید بیشی خود خواستن

میفزاید روشنایی شمع را از کاستن

کعبتین آسا درین دیرین بساط ششدری

نقش کس تا می نشیند، بایدش برخاستن

تا شوی ممتاز، در اصلاح کار خود بکوش

میدهد بر سرفرازی نخل را پیراستن

زیب و زینت نیکمردان را همان نیکی بس است

حسن کامل فارغست از منت آراستن

پای بند این جهان را، لاف آزادی خطاست

از سر خس نیست ممکن شعله را برخاستن

خودنمایی ناقصان را موجب رسواییست

میشود پیدا قد کوتاه در برخاستن

جرم را واعظ در آن درگاه روی دیگر است

عذر تقصیرم، همان تقصیر خواهد خواستن

شمارهٔ ۵۱۳

پهلوانی نیست سنگی یا گلی برداشتن

پهلوانی چیست؟ باری از دلی برداشتن!

پیش صاحب دیدگان، رقص نشاط همت است

دست احسان جانب هر سائلی برداشتن

تخم سعی و، آب چشم و، خاک هستی داده اند

تخم میباید فشاندن، حاصلی برداشتن

یک گل سیراب از بهر دماغ ما بس است

کو سر برگ دلی دادن، دلی برداشتن؟!

رفت وقت عاشقی واعظ بمرگ خود بمیر!

چند این منت ز تیغ قاتلی برداشتن؟!

شمارهٔ ۵۱۴

تو که بر خار تحمل نتوانی رفتن

قدمی راه توکل نتوانی رفتن

منعم از مو ره این مرحله باریک تر است

تو باین عرض تجمل نتوانی رفتن!

اولین گام ره عشق، بر آتش زدن است

تو باین فکر و تأمل نتوانی رفتن

چشمه های پل این آب، ز موج خطر است

با گرانجانی ازین پل نتوانی رفتن

تا تو از پا نکشی خار علایق واعظ

بره خواهش آن گل نتوانی رفتن

شمارهٔ ۵۱۵

زیاده فیض توان از شکستگان بردن

که عطر گل شود افزون بوقت پژمردن

بود بخانه تاریک با چراغ شدن

ز فیض بندگی دوست، زنده دل مردن

شکستگی است، نشان درستی ایمان

دیانتی نبود چون بخویش نسپردن

دل از فشارش غم، به برون دهد معنی

بعین ریزش اشکست چشم افشردن

اگر حیات چنین مرده مرده زیستن است؟

برای آمدن مرگ، میتوان مردن!

همین بسست ز الوان نعمتت واعظ

که نان خویش توانی بخون دل خوردن

شمارهٔ ۵۱۶

به این سامان چه ساز عیش دیگر می‌توان کردن؟

که باید دستگردان خنده را از زعفران کردن!

ز ما با این عصا و پشت خم، دیگر چه کار آید؟

به این تیر و کمان، صید چه مطلب می‌توان کردن؟!

جوانی چشم نگشوده است، کآمد موسم پیری

درین گلزار گل ناکرده می‌باید خزان کردن

بلندی دارد از بس رتبه افتادگی پیشم

نشاید خاکساران را تلاش آستان کردن

اگر خواهی نبیند بد، تلاش بی‌وجودی کن

که در بی‌مایگی، هرگز نمی‌باشد زیان کردن

جواب انتقامت باید آخر داد، ای ظالم

وگرنه با ضعیفان هرچه خواهی، می‌توان کردن

ز احوال من زار حزین، یک شمه این باشد

که: از احوال خود یک شمه نتوانم بیان کردن

ز کم گشتن فزون کن، در دو عالم قیمت خود را

درین بازار نبود مایه‌ای غیر از زیان کردن

نباشد جای ما لب‌بستگان واعظ در آن محفل

که باید عرض حال خویشتن را با زبان کردن

شمارهٔ ۵۱۷

بسکه بد باشد ز شوخی خنده بر یاران زدن

گل ببد خواه خود، از روی جفا نتوان زدن

هر که با دست تهی، بار کسان بر دل نهاد

همچو کشتی میتواند پای بر توفان زدن

ناامیدی بسکه در ایام ما گردیده عام

ناید از چاک گریبان، دست بر دامان زدن

نازک اندامی که من دیدم، ستم باشد برو

از پی قتلم بر آن موی کمر، دامان زدن

باغبان از دیدن گلزار حسنش رسم کرد

بر گلستان از خیابان ها خط بطلان زدن

پیش واعظ ابر و برق مزرع آسودگی

گریه برخود کردنست و، خنده بر دوران زدن

شمارهٔ ۵۱۸

کو بخت حرف پیش تو ای نازنین زدن؟

در اولین نفس، نفس واپسین زدن؟!

ای پادشاه کشور خوبی، ترا رسد

در ملک حسن سکه ز چین جبین زدن

آتش گرفته کشور دلها، چه لازمست

دامن دگر ز خط برخ آتشین زدن؟!

خود را دگر مساز که دور است از ادب

دستی بر آن جمال خدا آفرین زدن

باشی اگر سوار سمند فتادگی

تنها توان بلشکر روی زمین زدن

کوتاه ساز رشته عمر محبت است

با هم دو یار را سه گره بر جبین زدن

با فکر تن، چه دم زنی از گفتگوی دل؟

دنیا پرست را، نرسد لاف دین زدن

خواهد به چرخ سود سر پهلوانیش

خود را کسی تواند اگر بر زمین زدن

گر روی دست دولت دنیا نخورده یی

سهل است پشت پای بتخت و نگین زدن

غمگین مباش، چون خط بطلان نمیتوان

بر سرنوشت خویش ز چین جبین زدن

دنیا بود ز حرص و أمل، پر ز مور و مار

از عقل نیست، خیمه درین سرزمین زدن

ماییم شاه کشور فقر و، نگین ما

مهر سکوت بر لب خود ز آن و این زدن

بردن ز خودستایی، خود را بر آسمان

در پیش اهل هوش، بود بر زمین زدن!

ظالم برای رشته عمر تو صرفه نیست

خود را بتیغ ناله هر دلحزین زدن

واعظ نباشدم طمعی ز آن دهان تنگ

جز حرف من بآن دولب شکرین زدن

شمارهٔ ۵۱۹

گر بسیر گلشن، آن حیرت فزا خواهد شدن

عندلیب از رنگ گل، پا در حنا خواهد شدن

گر چنین خواهند کاهیدن ز رشک قامتش

طوق قمری سرو را خلخال پا خواهد شدن

تیر مژگان گر چنین جوشن شکافی میکند

حلقه های جوهر آیینه، وا خواهد شدن

مهر رخسارش گر از ابر نقاب آید برون

گریه ز اشکم خنده دندان نما خواهد شدن

گر ببیند پیچش زلف ترا، از حیرتش

در کف پا دود را آتش حنا خواهد شدن

کار کی ما را به آن کنج دهن افتاده است

کار ما را گر نسازی، کار ما خواهد شدن!

گر چنین، در خرج افغان، باددستی میکند

واعظ ما زود بی برگ و نوا خواهد شدن!

شمارهٔ ۵۲۰

قامتم گر این چنین از غم دو تا خواهد شدن

هم ز خود چون بید مجنونم، عصا خواهد شدن

خضر اگر باشی، بنخل زندگانی دل مبند

عاقبت آب بقا، باد فنا خواهد شدن

کاسه فغفور کز آواره نخوت پر است

بیصدا چون کاسه کشگول گدا خواهد شدن

آنکه از کبر است سر تا پا رگ گردن چو شمع

عاقبت چین جبینش، نقش پا خواهد شدن

گرچه خود را با طناب زندگی پیچیده یی

بند بندت عاقبت از هم جدا خواهد شدن

جانب افتادگان، دستی که میسازی دراز

در کفت هنگام افتادن، عصا خواهد شدن

هر کف نانی، که در انبان درویشی کنی

پیش حق از بهر تو دست دعا خواهد شدن

سایه دست نوازش بر سر بیچارگان

در قیامت، برگ نخل مدعا خواهد شدن

الفتی کاین جسم لاغر با قناعت کرده است

استخوانم عاقبت رزق هما خواهد شدن

از چراغ مهر گیتی، روشنی واعظ مجوی

کلبه ما روشن از صبح جزا خواهد شدن

شمارهٔ ۵۲۱

با چراغ دل ازین ظلمت سرا باید شدن

شمع سان سر تا بپا چشم و عصا باید شدن

شد چو دندانی مرا از عقد دندان ها جدا

گشت معلومم که از یاران جدا باید شدن

چشم و گوش و فکر و هوش و شوق و ذوق و دست و پا

پیش رفتند و، مرا نیز از قفا باید شدن!

گنده و، مردار و، کرم افتاده و، خاک سیاه!

دانی ای نازک بدن، آخر چها باید شدن؟!

چون ننالم همچو نی، یک بند از داغ فراق

بند بندم را، ز یکدیگر جدا باید شدن

تنگنای خانه دل را غم مردن بس است

از برای زندگی، غمگین چرا باید شدن؟!

بار سنگین است، باید جمله تن شد ترک سر

راه پر سنگ است، یکسر پشت پا باید شدن

غیرت راه محبت، بر نمی تابد رفیق

همرهی گر بایدت، از غم دوتا باید شدن

سیم و زر از خاکساری افسر شاهان شوند

تاج سر خواهی که باشی، خاک پا باید شدن!

گریه اطفال، واعظ وقت زاییدن ز چیست؟

زین که ساکن در جهان بی بقا باید شدن

شمارهٔ ۵۲۲

در دل میگشاید، چشم از اغیار پوشیدن

کلید قفل دل باشد، نگه بر خویش دزدیدن

برای آفتاب حشر، از بیم تهیدستی

تواند سایه بید تو شد بر خویش لرزیدن

بجنگ خویشتن برخیز، تا با دوست بنشینی

چو صلح یار خواهی، بایدت از خویش رنجیدن

نگیری تا اجازت، از تأمل لب ز هم مگشا

گران کن پله مقدار خود از حرف سنجیدن

بدرد عشق کاهیدن، ز کافر نعمتی باشد

چو چین جبهه میباید زغم بر خویش بالیدن

تلاش گریه کن، بر روزگار خویشتن واعظ

نزیبد جز بچاک سینه ها بسیار خندیدن

شمارهٔ ۵۲۳

به گوش آنکه بود بهره‌ور ز فهمیدن

صدای ریختن آبروست خندیدن

سفر برون برد از طبع مرد خامی‌ها

کباب پخته نگردد، مگر به گردیدن

ترا به سختی ایام می‌کنند آگاه

که چشم را سبب بینش است مالیدن

ز بی‌دماغی خود از سلوک اهل زمان

به این خوشم که ندارم دماغ رنجیدن

ز سطر رشته زنار خواندن این مضمون

که: کفر محض بود گرد خلق گردیدن!

ز بخل خرج، ره دخل بسته می‌گردد

که شیر پستان کم گردد از ندوشیدن

چه گوش پند شنو، چشم داری از مردم؟

چو هست کار تو واعظ، همیشه نشنیدن!

شمارهٔ ۵۲۴

پیش چراغ فیض شب، از خواب دم مزن

وحشی است مرغ فرصت، مژگان بهم مزن

زین خوابهای از أمل خود درازتر

خط بر کتاب هستی خود یک قلم مزن

ای تاجر قلمرو هستی، نبسته بار

از چشم خفته، خیمه براه عدم مزن

زنهار پیش حکم قضا، از حیات خویش

پیش لبت گر آینه گیرند، دم مزن

با بی زری چو دست کریمان گشاده باش

بر جبهه همچو کیسه گره با درم مزن

عقل معاش، نام مکن بخل شوم را

خرجیست خرج معرفت، ای خواجه دم مزن

حق کرم، ز نام کرم هم گذشتن است

این حق ادا نساخته لاف کرم مزن

دستار کهنه یی، به فقیری اگر دهی

هر لحظه اش به فقر ز سرکوب بم مزن

پیش چراغ اجر مصیبت، ز بی تهی

بر سر چو باد خاک میفشان و دم مزن

از بهر خود مگیر، گل کلفتی در آب

ای سیل، خان و مان فقیری بهم مزن

تا غایبانه مدح تو هردم کنند بیش

واعظ بروی دشمن خود، حرف کم مزن

شمارهٔ ۵۲۵

گر فلاطون زمانی، حرف دانستن مزن

نام خود را خط بطلان، از رگ گردن مزن

لب مجنبان از برای هرزه گفتن هر نفس

بر چراغ اعتبار خویشتن، دامن مزن

گر سخن خواهی کنی، عیب سخن کردن بگو

گر نخواهی تن زد، از حرف خموشی تن مزن

روشنایی خانه دل را، ز چشم عبرت است

بیش ازین از خواب غفلت، گل بر این روزن مزن

پهن دشتی، چون فضای عالم تجرید نیست

خیمه دل بیش ازین در تنگنای تن مزن

آفتی چون رد سائل نیست منعم، مال را

آتشی از حسرت موران، برین خرمن مزن

با تواضع میتوانی جان دشمن را گرفت

جز بشمشیر خمیدن، خصم را گردن مزن

آنچه منعم راست در کف، مفلسان را در دلست

شاخ گل گو خنده بر خاکستر گلخن مزن

گر ظفر خواهی چو واعظ خاک ره شو خصم را

خاک غیر، از گرد خود، بر دیده دشمن مزن

شمارهٔ ۵۲۶

گشت چو معمار فیض، بانی بنیان حسن

بست ز مژگان کج، طره بر ایوان حسن

گشته پریشانی از حلقه زلفش عیان

عشق برآورده است، سر ز گریبان حسن

کشتی دل، گو بکن فکر شکستن درست

کز عرق شرم اوست، شورش توفان حسن

آن گل سیراب را، چهره بسی نازکست

ای نظر پاک عشق، جان تو و، جان حسن

گرمی بازار حسن، هست ز سودای عشق

شورش سودای عشق، هم ز نمکدان حسن

بر رخش آخر نشست، گرد خط عنبرین

شد لب لعلش هم از، خاک نشینان حسن

واعظ اگر از رخش، چشم بپوشد رواست

خاسته گرد خط از رفتن دوران حسن

شمارهٔ ۵۲۷

ز شمع فیض تاریکی است، قانع را سرا روشن

چراغ دولت است از سایه بال هما روشن

اگر خواهد خدا کارت بدست دشمنان سازد

بزور باد میگردد چراغ آسیا روشن

درین پیری که با این چشم باید فکر خود دیدن

ره اندیشه رفتن کن از شمع عصا روشن

چراغ راه احسانت رنگ خجلت حاجت

چو روی مفلسی بیند، شود چشم شما روشن

فسردند آرزوهای جوانی، وقت پیری ها

سه گردید روز شیروان، شد صبح تا روشن

کدورت بیش باشد، عیش و عشرتهای کامل را

بود نقص حنا، باشد اگر رنگ حنا روشن

کدورات جهان بر زشتی آن سایه اندازد

شود دل زین غبارت همچو چشم توتیا روشن

براه انتظارش هر دم آهی میکشد گردن

غباری بر نمی خیزد که گردد چشم ما روشن

اگر از بوی یوسف، دیده یعقوب بینا شد

ز دیدار عزیزان چون نگردد چشم ما روشن؟!

غبار آورد گر چشمم ز پیری، چشم آن دارم

که گردد چشم دل واعظ، مرا زین توتیا روشن

شمارهٔ ۵۲۸

شمع بینش که مرا بود جهان ز آن روشن

مشکل اکنون کندم تا سر مژگان روشن

روزنش را نبود چشم بخورشید سیاه

کلبه یی کان بود از مقدم یاران روشن

از هم ریخت جفا، خاطر بیرحمان جمع،

سرمه ام کرد وفا، چشم نکویان روشن

. . .

با چراغی که شود ز آتش دونان روشن

خوش درین گلخن تنگ آتشم افسرده، مگر

کندش عشق بدامان بیابان روشن!

بنگر از نقطه هر مردمک این حرف عیان

که سیه خانه گیتی است بانسان روشن!

با کهن جامه بساز ای شه اقلیم رضا

که باین کهنه شود مشعل ایمان روشن

نه همین لاله شد از داغ بعینه همه چشم

میشود ز آن گل رو چشم گلستان روشن

چون سر شمع که سازند پریشان واعظ

کلبه ما شود از وضع پریشان روشن

شمارهٔ ۵۲۹

خویش را آزاد خواهی، صید دام دوست کن

از غم عالم بخر خود را، غلام دوست کن

چون به مجلس پا گذاری، اول از روی ادب

دست رد بر سینه خود نه، سلام دوست کن

هر دو عالم را اگر زیر نگین خواهد کسی

گو برو نقش نگین دل بنام دوست کن

تخت دل را تکیه گاه شوکت یادش بساز

بر دو عالم سروری از احتشام دوست کن

تا بکام دشمنان خود را نبینی روز و شب

خویش را واعظ، ز ناکامی بکام دوست کن

شمارهٔ ۵۳۰

یا رب از خواب گران غفلتم بیدار کن

با هوای کوی خود زین مستیم هشیار کن

دور کن نیش هوسهای جهان را از دلم

غنچه ام را در هوای خود گل بی خار کن

تا ز خون فاسد اندیشه ها گردم سبک

از نگاه اعتبارم، نشتری در کار کن

خاطرم را از غم دنیا بده پای گریز

زاریم را از هوسهای جهان بیزار کن

تیره شد دل از خیال خط سبز گلرخان

چهره آیینه ام را، پاک ازین زنگار کن

تا درو سوزد خس و خاشاک هر اندیشه یی

آتش سوز دلم را، دامنی در کار کن

از سموم بی غمی، واعظ بسی پژمرده است

از هوای خود، گلش را شبنمی در کار کن

شمارهٔ ۵۳۱

دیده چون شبنم، برین گلزار عبرت باز کن

گریه بر انجام کار خویشتن آغاز کن

چشم رفت و،گوش رفت و، عقل رفت و،هوش رفت

ای دل آمد آمد مرگست، چشمی باز کن!

استخوانت گشت چون نی، ناله یی از دل بر آر

قامتت شد چنگ، قانون فغان را ساز کن

یک دوروزی خواب غفلت کن، بچشم دل حرام

تا قیامت در فراش خاک، خواب ناز کن

خاک پا شو، تا شود دشمن زبد گویی خموش

خویشتن را سرمه خصم بلند آواز کن

زهر چشمش نوش کردن، کار هر بیظرف نیست

میکش ای دل ناز آن طناز و، بر خود ناز کن

واعظ این وحشت سرا کی جای بال افشانی است؟

گر فراغ بال خواهی، زین قفس پرواز کن

شمارهٔ ۵۳۲

بر در حق جز خضوع و عجز استدعا مکن

بندگی جز خاکساری نیست، استغنا مکن

مصحف دل را که هر حرفیست از وی صد کتاب

کاغذ حلوای شیرین کاری دنیا مکن

یاد گیر از بید مجنون، شیوه افتادگی

گر گذارند اره بر فرق تو، سر بالا مکن

خود، سر بالا نکردن؛ درع، تن در دادنست؛

هست چون آن، گر جهان دشمن شود، پروا مکن

نیست ما را طاقت زهر فراق دوستان

در دلم ای شهد غم تا میتوانی جا مکن

هست چون بست و گشاد کارها در دست حق

دل بغیر حق مبند و، لب بجز حق وا مکن

غم،شراب و؛لب،گزک:افغان، سرود و:گریه، ساز!

عیش کن با دوست واعظ، شکوه دنیا مکن

شمارهٔ ۵۳۳

پشت دست از حسرت دینار با دندان مکن

دل بکن از جیفه دنیا، و چندین جا مکن

از برای سبزه یی، نخلی ز پا نتوان فگند

بهر برگ عیش، از دل ریشه ایمان مکن

پست خلقی مشکن، ای ظالم برای یک شکم

پوست، صد درویش را، از بهر یک انبان مکن

ای که بر جان فقیران برده یی ناخن فرو

غیر دندان طمع، ای سگ صفت، زیشان مکن

گر دلی ویران کنی، به ز آن چه خواهی ساختن؟!

خانه موری برای وسعت ایوان مکن!

غیر یک جان کندن ای واعظ نمی آید ز تو

از برای زندگی، در زندگی هم جان مکن

شمارهٔ ۵۳۴

بهار آمد، که جوشد ز آتش دل باز خون من

گل رعنا شود، چسبانده مشق جنون من

بشد نخل دعایم روشناس عالم بالا

تو گویی بید مجنونست، آه سرنگون من

مشو از عار در دیوان محشر منکر قتلم

که محضر دارد از دامان گلگون تو، خون من

باین کوتاه دستیهای طالع، چشم آن دارم

که گیرد دامن وصل تو، اشک لاله گون من

چسان دل از خم ابروی خونریز تو بردارم

که نتواند چکیدن از دم تیغ تو خون من؟

ز آه عاجزان ترسیده چشمم آنچنان واعظ

که میلرزم بخود، دشمن چو میگردد زبون من

شمارهٔ ۵۳۵

ای گل، تو بی علاقه به دنیا شدی و من

زین رو درین چمن تو همین واشدی و من

کم گشت حرف لیلی و مجنون ز روزگار

روزی که ای نگار تو پیدا شدی و من

از فیض بیخودی تو که بایست او شوی

صد حیف کز خودی همه تن ما شدی و من!

پر کرد عشق تربیت عاقلان شهر

مجنون، همین تو قابل صحرا شدی و من!

از من نبود نام و نشان بی تو در میان

چون آفتاب و ذره تو پیدا شدی ومن

این فیض بس که گاه خرامش تو ای سپند

سرگرم سیر عالم بالا شدی و من

واعظ، جهان ز مردم خودبین پرست، لیک

بینا بعیب خویش، تو تنها شدی و من!

شمارهٔ ۵۳۶

چون زبان در گفتگو، بیجا ز کام آید برون

هست شمشیری که در بزم از نیام آید برون

چون بباد لنگر آن خوشخرام آید برون

ناله صبحم بجهد از سینه شام آید برون

نیست در کام خرد چون میوه نارس قبول

در تکلم از زبان حرفی که خام آید برون

در تماشایش ز رفتن باز ماند روزگار

چون بناز از کوی خود آن خوشخرام آید برون

بگذرد در بزم اگر حرف لب میگون او

باده بیتابانه از مینا بجام آید برون

نامه را چون مهر بر عنوان کنم، از شوق او

نامم از خاتم بجای عکس نام آید برون

چون بر آرم نامش از لب، دود آهم در قفاست

خواجه کی از خانه هرگز بیغلام آید برون؟!

بر شکسته بالی مرغ دل واعظ ز رحم

اشک گردد دانه و، از چشم دام آید برون

شمارهٔ ۵۳۷

که تواند شدن از بزم تو طناز برون؟

تا تو در خاطر مایی نرود راز برون

بسکه از باده وصف تو، سیه مست شده است

نبرد حرف سر از جاده آواز برون

بربایندگی نسبت رخسار تو کبک

برده گیرندگی از چنگل شهباز برون

نتوانی بخدنگ ستم آزرد مرا

مگر آن دم که بر آری ز دلم باز برون

آن چنان عالم از آوازه عیبم شده پر

که نیاید نگه از دیده غماز برون

نه چنان پای کشیده است بدامن واعظ

که رود ناله اش از پرده آواز برون

شمارهٔ ۵۳۸

کرا پا میرود از محفل آن سیمبر بیرون؟

مگر بوی کباب دل برد از ما خبر بیرون

باستقبال سائل میجهند اهل کرم از جا

چو آهن حلقه بر در زد، ز سنگ آید شرر بیرون

بر دریا دلان، ننگست مال و ثروت دنیا

صدف نتواند آوردن، سر از شرم گهر بیرون

مکن بیرون سر از جیب خفا، گر عافیت خواهی

خورد سنگ جفا، از شاخ چون آید ثمر بیرون

ز بیعقلی است، سر از جیب گمنامی برآوردن

ز بیمغزی بود کآرد حباب از بحر سر بیرون

چنان در دیده ام تنگست واعظ عرصه گیتی

که نتواند سرشکم پا نهاد از چشم تر بیرون

شمارهٔ ۵۳۹

دمی ز آن پیش کآید چون حباب جان زتن بیرون

ازین دریای پرآشوب، ای دل خیمه زن بیرون

چو نوری کز سواد مردمک روشن برون آید

ازین ظلمت سرا پاکیزه می باید شدن بیرون

بود هر قطره سوی رحمت او چشم امیدی

سرشکی کآید از شرم گناه از چشم من بیرون

نگردد بی سفر هرگز، کمالی مرد را حاصل

نفس کی حرف گردد، تا نیاید از دهن بیرون؟

چو بلبل تا شوند اهل جهان از دل ثنا خوانت

مکش چون رنگ گل، پا از گلیم خویشتن بیرون

میا از خانه بیرون بی قبا، ای شوخ بی پروا!

که معنی در لباس لفظ آید از دهن بیرون

چنان پابست کرد از حرف، جانان جمله را واعظ

که نتواند شدن از محفل یاران سخن بیرون

شمارهٔ ۵۴۰

حال ما خواهی بدانی، زلف خوبان را ببین

شور خس را گر ندانی، موج توفان را ببین!

گرد راهش گو بیا و، چشم گریان را ببین

ای نسیم از کوی او برخیز و، توفان را ببین

رنجها باید کشیدن، تا دلی آید بدام

پیچ و تاب حلقه زلف پریشان را ببین

زنده دل را منع خود از فیض بخشی مشکل است

گریه بی اختیار تو بهاران را ببین

روز و شب بر گریه بی اختیارت بهر نان

خنده بی اختیار برق و باران را ببین

شد مقدم واعظ، آن کو بر قدمها سر نهاد

شاهد این حرف حالی تیر و پیکان را ببین

شمارهٔ ۵۴۱

شوخیش را نکند گوشه نشین خانه زین

جوش این باده فزون است ز پیمانه زین

از ره چشم، بتان در دل کس جای کنند

حلقه چشم رکابست در خانه زین

دیده ها از مژه پر ساخته، پروانه شدند

شمع من رخ چو برافروخت ز کاشانه زین

راحت طالب مقصود ز رنج طلب است

منزلی نیست درین راه به از خانه زین

تا فلک خاتم و، خورشید نگین است درو

گوهری چون تو، ندیده است نگین خانه زین

همچو فتراک بخود واعظ از آن می پیچد

که چرا دیده ترا دیده بیگانه زین

شمارهٔ ۵۴۲

چهره آرایی بود از نشأه می ننگ او

از می کیفیت خود می فروزد رنگ او

گر بروی ما نمی خندد، نه از بی لطفی است

جا نمی یابد تبسم در دهان تنگ او

در دل او ذره یی نبود ز دلسوزی اثر

ز آن سیه روزم، که این آتش ندارد سنگ او

بر نیامد از دل زاری دل سختش ز جا

گرچه باشد دست دلها جمله زیر سنگ او

نیست ممکن کز دهان تنگ او گیرد سراغ

خط عبث گردد بگرد عارض گلرنگ او

شمارهٔ ۵۴۳

می‌تراود التفات از جبههٔ پرچین او

جوهر و آیینه باشد شوخی و تمکین او

بس که دارد نازکی، کار مکیدن می‌کند

چشم اگر بردارم از لعل لب شیرین او

خضر را عمر ابد از یک دم آب زندگی‌ست

تا قیامت زنده‌ایم از صحبت دوشین او

می‌تواند دشت را از گریه گلریزان کند

چشم پاک من شود گر یک نظر گلچین او

صورت آیینه زانوی خویشم تا سحر

نیست گر واعظ شبی زانوی من بالین او

شمارهٔ ۵۴۴

از آنم کم، که گویم شکر احسان زیاد تو

همینم بس که گاهی میکشم آهی بیاد تو

تویی شاه من و، امید گاه من، پناه من

منم مست تو، هشیار تو، غمگین تو، شاد تو

جوانبختان عشقت، فارغند از محنت پیری

بود در کیسه هر عمری، که گردد صرف یاد تو

ز هرکس کام دل جستم، ندیدم غیر ناکامی

تو کام ما بده یارب، که باشد داد داد تو

بخود دلبستگی، قفل در فیض است بر رویم

کلید آن قفل محکم را،نباشد جز گشاد تو

خداوندا، بلطف خویشتن دریاب واعظ را

که هست او بنده بیدست و پای نامراد تو

شمارهٔ ۵۴۵

میکند گرمی بما هر بیوفائی غیر تو

میبرد ره خانه ام را، هر بلایی غیر تو

زین شکفته روی تر بر خور بما، ای شام غم

ما درین غربت نداریم آشنایی غیر تو

برگ عیشی ساز کن، ای عشق از داغ جنون

خانه دل را نباشد کدخدایی غیر تو

یا شمشاد تو ام دارد درین پیری بپای

این قد خم گشته را، نبود عصایی غیر تو

خاطرم دامان پر گل گشته از یاد رخت

عاشقان را، نیست باغ دلگشایی غیر تو

تا بکی خاموش بنشینی ز غم، واعظ، بنال

این چمن را نیست مرغ خوش نوایی غیر تو

شمارهٔ ۵۴۶

گردد چو بگفتار زبان در دهن تو

عیب تو بانگشت نماید سخن تو

نرم است گرت حرف، بود پنبه مرهم

ور سخت بود، شیشه عزت شکن تو

جان تو بیکجامه تن ساخته عمری

قانع نشود از چه بیک جامه تن تو

ای خواجه چه امید وفا هست ز مالی

کآن نیست مگر راهبر راهزن تو

گل گل شکفد غنچه لبها بثنایت

اینست گل گلشن خلق حسن تو!

در دست عصا و، و بجگر داغ جوانی

اینست دگر دیدن سرو و سمن تو

فرصت ندهد فکر سرا و غم پوشش

تا دل کند اندیشه گور و کفن تو

بر کنده شو ای دل ز جهان، پشت چو خم شد

برخیز که این تیشه بود ریشه کن تو!

از سستی علم و عمل تست که یک دل

نگرفت حساب از سخن بیدهن تو

واعظ اثر گوشه نشینی است که هرگز

خالی نبود انجمنی از سخن تو

شمارهٔ ۵۴۷

غم می‌رمد، ز پیچش زلف سیاه تو

دل کوچه می‌دهد، به خدنگ نگاه تو

از بس که نازک است ترا چهره، می‌کند

خطّ نرسته پردگی روی ماه تو

مژگان دلکش تو عبث خم نگشته است

دزدیده است سر ز خدنگ نگاه تو

نتوان نهاد پای طلب از ادب به خاک

سر داده‌اند بس که عزیزان به راه تو

امشب گشایشی نبود چشم صبح را

واعظ گرفته اوج مگر دود آه تو؟!

شمارهٔ ۵۴۸

نیست بلبل چو من و، گل نه چنانست که تو؛

بر رخ گل، عرق شبنم از آنست که تو

آتشین چهره گذشتی ز چمن صبحدمی،

چمن از دیده نرگس نگرانست که تو

بنگاهی مگر از خاک رهش برگیری،

لیکن این لطف از آن بر تو گرانست که تو

نتوانی نظری چشم ز خود برداری

گلشن حسن تو سیراب از آنست که تو

هر نفس مینگری بر خود و، میبالی از آن

داغها در جگر لاله، ستانست که تو

بسکه مشغول خودی، سیر گلستان نکنی،

نیم سوز است اگر لاله، از آنست که تو

نکنی سوی چمن یک نگه از ناز تمام،

باز گلها همه را چشم بر آنست که تو

باغ را آب لطافت دهی از جلوه ناز،

با زمین گیری، از آن سرو روانست که تو

برده یی صبر و قرار از همه خوبان چمن،

دود برخاسته از سبزه، گمانست که تو

آتشی در چمن انداخته یی، کاین گل روست؛

لیکن آتش نتوان گفت چنانست که تو!

شمارهٔ ۵۴۹

موی چون گردید جو گندم، دگر هشیار شو

وقت گرگ و میش صبح مرگ شد، بیدار شو!

تن ز پیری زار شد، یعنی که وقت زاریست

رخ چو سوهان شد ز چین، یعنی دگر هموار شو!

خنده رو باشی، گلی گل؛ تندخویی، خار خار؛

خار بی گل تا بکی باشی؟ گل بیخار شو!

هر فقیری را قبا، چون گرمی خورشید باش

هر غریبی را سر، چون سایه دیوار شو

آورد تا حلقه یاران یکدل سر بهم

سفره گستر، سر بسر، پیوسته، چون پرگار شو

بهر ساز برگ بی برگان، درین گلشن چو آب

جمله تن جوش و خروش و کوشش و رفتار شو

با رخی پر اشک واعظ، با دلی پرخار غم

خرم و خندان بروی خلق، چون گلزار شو

شمارهٔ ۵۵۰

گذر گاهی بود گلزار گیتی، از صبا بشنو

از آن رنگی نباشد هیچکس را، از هوا بشنو

صدای زر شمردن، کرده کر گوش ترا منعم

چنین گر نیست، بسم الله! فریاد گدا بشنو!

نمی آساید از رفتن دمی این عمر مستعجل

نفس رفتار عمرت را بود آواز پا، بشنو

زوال عمر شد، بر خاک میباید نهادن رو

زهر گلدسته خاکی تو این بانگ رسا بشنو

«بیا روزی بخور!» باشد، خط هر سبزه یی؛ بنگر!

«غم روزی مخور!»گوید، صدای آسیا بشنو!

عطا در پرده پوشیدگی، هرگز نمیگنجد

بود شهرت صدای ریزش دست عطا بشنو

غزلهای خوش واعظ، نصیحت نامه ها باشد

گران بر خاطرت گر نیست، جان من بیا بشنو

شمارهٔ ۵۵۱

چشم بگشا غنچه آسا در بهار صبحگاه

قد علم کن سبزه سان در جویبار صبحگاه

نیست جای خواب دیگر، چشم من، چون وا شود

نرگس چشم خمار سرمه دار صبحگاه

روزگار از ظلمت شب، رخ در آن شوید، توهم

چهره از عصیان بشو، در چشمه سار صبحگاه

دشت فرصت هر طرف پر از غزال طاعت است

مگذران از خویشتن، وقت شکار صبحگاه

برده یی بویی گر از کیفیت فیض سحر

خوشتر است از مستی شبها، خمار صبحگاه

دامن فرصت بکف، دست توانایی دراز

گل نمی چینی چرا، از شاخسار صبحگاه؟!

موج زن باشد، گرت در دل شکار مطلبی؛

پشت کن قلاب، در دریا کنار صبحگاه

پیش سالک کو نداند خواب و خور در بندگی

اول شب نیز باشد در شمار صبحگاه

چند واعظ مرده خواب گران غفلتی

زنده شو هان در هوای فیض بار صبحگاه

شمارهٔ ۵۵۲

غیر محرومی رویت نبود کار نگاه

نیست جز حسرت دیدار تو، دربار نگاه

هرکجا میروی ای شوخ، همان در نظری

چه شبیه است خرام تو، برفتار نگاه!

بسکه اشک از غم او ریخته ام، چون رگ لعل

نتوانم گذرانید ز خون، تار نگاه

چشم لطف از تو نداریم، از آن روی، که نیست

چشم بیمار تو را، طاقت آزار نگاه

بزر لخت جگر، دیده نمی پردازد

بسکه گرمست ز رخسار تو بازار نگاه

زور سر پنجه خورشید رخش را نازم

که برون برده ز دست نظرم تار نگاه

غنچه شد دیده واعظ ز ادب پیش رخش

شوق گو باز کند، این گره از کار نگاه

شمارهٔ ۵۵۳

نخل شمع، از چشم گریان سربلندی یافته،

شاخ گل صد جا شکست از هرزه خندی یافته!

گر شرف خواهی، بکن با زیردستان مرحمت

مهر با مه کرده تا گرمی، بلندی یافته

اهل بینش دیده اند از چشم بیمار بتان

کآنچه هر کس یافته، از دردمندی یافته

تا نشد آیینه خاکستر نشین، رویی ندید

کرده هرکس خاکساری، ارجمندی یافته

رتبه میخواهی، پناه خلق باش از هر جهت

خاک از دیواری مردم، بلندی یافته

اهل خیر ایمن نیند از سنگ جور حاسدان

مومیایی صد شکست از سودمندی یافته

راستی کن تا به دلها جا کنی، کز راستی

پندهای تلخ واعظ، دلپسندی یافته

شمارهٔ ۵۵۴

دنیا طلب، به دنیا، دل بین چگونه داده

دل داده است، بس نیست، جان هم به سر نهاده

زاهد برای دنیا، کرده است ترک دنیا

آیینه از پی نقش، از نقش گشته ساده

وحشت ز خلق عالم، سرمایه سرور است

در شهر نیست صحرا، ز آنست روگشاده

فیض از شکستگان جو، ز آن رو که شخ کمانان

دارند زور بازو، از همت کباده

سرگشتگان نسازند، با راه و رسم دنیا

ریگ روان نگیرد، هرگز به خویش جاده

حسنش زند ز شوخی هر دم ز روزنی سر

زآنسان که میکند گل، از چشم مست باده

دیوانه در بیابان، خود سر دود به هر سو

عاقل، ز جاده زنجیر در پای خود نهاده

از بس فگنده دل را، در ورطه هوسها

نور نگاه چون اشک، از چشم من فتاده

دنیا طلب، گر او را دنیا بدل نشسته

در خدمتش همه عمر، او هم بجان ستاده

این عشق آتشین را، نتوان نهفت در دل

پنهان نمیتوان کرد در شیشه رنگ باده

با این فتادگی خاک، بر رو جهد صبا را

از خشم نرمخویان، اندیشه کن زیاده

با لقمه می توان کرد تسخیر تندخویان

نبود ز طعمه دادن، به شیر را قلاده

ظالم چو افتد از کار، استاد ظالمانست

سر حلقه کمانهاست، چون شد کمان کباده

نبود بروز سختی بر دولت اعتمادی

چون ره فتد بکهسار، رهرو شود پیاده

واعظ از آن گشایند وقت دعا دو کف را

کآنجا مقام دیگر، دارد کف گشاده

شمارهٔ ۵۵۵

یارب ز کهنه دیر جهان، وحشتم بده

وز مور و مار شور و شرش، نفرتم بده

از بهر گور، حسرت حسن عمل بس است

بر دولت جهان دل بی حسرتم بده

افگنده نفس، در گل و لای علایقم

تا آردم برون دل پر قوتم بده

مرد آزماست معرکه نفس و، من ضعیف

یارب بر این عدوی قوی، نصرتم بده

یا در جهاد نفس دل شیر ده مرا

یا غیرتی باین دل بی غیرتم بده

مزمن شده است علت بیدردیم بسی

از انفعال آن عرق صحتم بده

عمرم تمام گشته و، کار است ناتمام

فرصت ز مرگ غافل کم فرصتم بده

دادی چو ملک بندگیم، تخت دولتی

توفیق کامرانی، از این دولتم بده

در راه بندگی بسوی کعبه نجات

دادی چو دست و پای طلب، همتم بده

از دست خویشتن بتو آورده ام پناه

یا رب ز لطف جای در آن حضرتم بده

با نان خلق، نانخورش منت است و بس

از خوان لطف روی بی منتم بده

دارم نه تاب حاجت و، نی طاقت غنا

از مال بی نیازی بی ثروتم بده

در معدن کمال ز خورشید لطف تو

گوهر شدم، یگانه شدم، قیمتم بده

بردم نصیب خویش ز هر نعمتت کنون

از خوان شکر نعمت خود، قسمتم بده

بر داردم ز خاک، چو درویشی از کرم

تا سایمش بیا، سر بی نخوتم بده

بهر عطای مال، بکن همتم عطا

در خرج نقد عمر، ولی خستم بده

بیخان و مان عشق توأم، بهر یاد خویش

غمخانه دل ز جهان خلوتم بده

قفل جهنم سخن غیر کن لبم

وز ذکر خود، کلید در جنتم بده

کردی چو ساقی می معنی چو واعظم

یا رب می کلام، بکیفیتم بده

شمارهٔ ۵۵۶

چشمش در ستم بر خلق باز کرده

مژگان بخون مردم، دستی دراز کرده

برداشته بتکبیر، یکبارگی ز خود دست

هر کس بقبله ما یکره نماز کرده

سرچشمه حیات است لعل تو، لیک ما را

زلف تو بی نیاز از عمر دراز کرده

تا سیم درد بیغش سازد در آتش عشق

تیغش دو نیم دل را، مانند گاز کرده

هست از خرام نازش، کوتاه دست خوبان

در نیکوی همین سرو، قدی دراز کرده

از بسکه گشته حیران آیینه بر جمالش

دیگر بهم نیاید چشمی که باز کرده

فکر بلند واعظ از طبع پست خود نیست

گویا که یاد قد آن سرو ناز کرده

شمارهٔ ۵۵۷

یارب دل قانع، بدل سیم زرم ده

از پای بدامن سر بیدرد سرم ده

جز گرد مذلت در خلق چه خیزد؟

عقلی بسر بیخرد در بدرم ده

زین چشم چه دیدم، بجز از عالم کثرت

چشم دگر از بهر جهان دگرم ده

در خانه دل گرد غم از روزن گوش است

گوشی ز خبرهای جهان بیخبرم ده

نی جای مقامست، گل و لای علایق

توفیق گذر کردن ازین رهگذرم ده

از سر مکنم سایه سودای غمت کم

زین بال هما دولت بیزور و زرم ده

پهلو چو تهی گشت ز عالم، پر و بالست

یارب بسوی خویشتن، این بال و پرم ده

در دشت تجرد نتوان خار غمی یافت

از لطف دلیلی سوی آن بوم و برم ده

خام بسر است از هوس سقف زر اندود

ویرانه در بسته بی بام درم ده

غولی چو أمل هست ره بندگیت را

از درد طلب بدرقه این سفرم ده

تا راه ترا شمع شود سرمه بینش

یک دیده دل وار از آن خاک درم ده

آیینه از زنگ هوس، خاک نشین است

خاکستری از آتش آه، سحرم ده

سرگرمی سودای هوی و هوسم سوخت

دلسردی ازین آتش ظلمت اثرم ده

از خشکی ز هدم نشود تخم عمل سبز

باران سرشک از رگ مژگان ترم ده

هر گه که برآید سخنت، گوش دلم بخش

هر جاکه نه حرفت گذرد، گوش کرم ده

بی اید تو، بر باد شد این عمر گرامی

از مردن با یاد تو، عمر دگرم ده

از گوش گران، گوش کشم شد سخن مرگ

پیشم سفری آمده، زاد سفرم ده

خوابی چو اجل هست و، خوری چون غم آنم

در بندگی خود، تن بیخواب و خورم ده

از خاک تو برداشتیم، هم تو کنم سبز

کردی ز غم خود چو نهالم، ثمرم ده

از سنگدلان گشته دم تیغ زبانم

آبش ز ره لطف، بخون جگرم ده

گردیده ام از فکر سخن رشته چو واعظ

از قلزم معنی همه یکتا گهرم ده

شمارهٔ ۵۵۸

کشد رشکم، اگر دانم کس احوال مرا دیده

که هرکس بیندم احوال، پندارم ترا دیده

گر از نادیدنش سوزد، جزای این ستم باشد

که افگند از گل آن چهره در آتش مرا دیده

چرا چون دل نباشد خون چکان پیوست چشم من

زهر تار نگاه خویش میدانی چها دیده

گل نظاره یی نتواند از باغ رخش چیدن

ز بس گم کرده در بزم وصالش دست و پا دیده

نباشد فیض مژگانی که چشم از غیر خواباند

کم از فیضی که شاهنشاه از بال هما دیده

ز بس گردیده پر، ویرانه دل از غبار غم

کند خونابه دل را خیال توتیا دیده

ز هر نقش قدم واعظ بره چاهی است، چون نرگس

مده از کف عصا و، بر مدار از پیش پا دیده

شمارهٔ ۵۵۹

ز حیرت تو، کسی گردش از کباب ندیده

به پیش لعل لبت، رنگ در شراب ندیده

دلم ز دوست بجز تندی و عتاب ندیده

بغیر سیل کس این خانه خراب ندیده

ز بیم شحنه خوی تو در دیار محبت

کسی جز از غم هجر تو بیحساب ندیده

ز پای تا بسرت آنچنان پر سا ز خوبی

که سرمه جای در آن چشم نیم خواب ندیده

چه اعتماد بحرفی، که آن ز فکر نخیزد

که زود میگسلد، رشته یی که تاب ندیده

چو نو نیاز به دولت رسید، شور برآرد

چو آب دید، خروشد سفال آب دیده

بغیر آن قد شمشاد، نیست در دل واعظ

چو شانه غیر الف، کس درین کتاب ندیده

شمارهٔ ۵۶۰

ویرمه، چوق رنگ گل عارض جانانمزه

گیرمه ای باده گلرنگ بیزیم قانمزه

اول نه رخ دور نه طراوت که او ننک فیضندین

گل اولور خار اگرال ووره دامانمزه

اول نه لب دور، نه دهان دور،نه حلاوت دوربو

که شکر سوزلری اودسالدی بیزوم جانمزه

نیجه کیم غنچه سیراب گولر شبنمدین

اول گولر، یوزلی گولر دیده گریانمزه

گون کبی سیره قلج دون گجه بیزدین گیجدونک

نه بیلور سنک که نه گون گیچدی یا زوق جانمزه

خار راه اولدی مسیحا کبیه بیر سوزن

ولی اگر بخیه الی یتسه گریبانمزه

سایلور دادودهش خلق جهان ایجره بوگون

ویره فتوی اگر اول خصم بیزوم قانمزه

رزقمز غصه دین از بسکه بوقازده دوگولور

نه عجب سایسلر آبمزی دانمزه

مدعی بیرله سوزم وار سخنور لوقده

قانی بیر حاکم عادل یته دیوانمزه

تا نی بیردیللی فغان عرض ایده واعظ سوزمی

بیزه ترکی دیان اول یار سخندانمزه

شمارهٔ ۵۶۱

زال دنیا محو گردیدن ندارد این همه

روی این نادیدنی دیدن ندارد این همه

مال دنیا آتش آرام سوزی بیش نیست

بر سرش چون دود رقصیدن ندارد این همه

بهر ضبط خرده یی چند، ای توانگر روز وشب

غنچه سان بر خویش پیچیدن ندارد این همه

هست رزق دیگران مالت، چو سنگ آسیا

بر سر هر حبه لرزیدن ندارد این همه

تا تو زین سر چیده یی،ز آن سر اجل برچیده است

دستگاه آرزو چیدن ندارد این همه!

میکند چپ تابی این چرخ گردان باطلش

رشته آمال تابیدن ندارد این همه

نیست جز یک پشت پاوار، از تو تا اقلیم مرگ

ای دل نامرد لنگیدن ندارد این همه

دیده چون پوشیده شد از غیر حق، درگاه اوست

کو بکو سرگشته گردیدن ندارد این همه

ای که بر لب گفت و گوی کعبه ات باشد گران

آستان خلق بوسیدن ندارد این همه

خانه دنیا که از گرد کدورتهاست پر

ای دل از وی چشم پوشیدن ندارد این همه

نقش پای رفتگان از بهر خودسازی بس است

خانه آیینه پرسیدن ندارد این همه!

از رخ خوبان، دگر کوتاه کن دست نگاه

این گل بیرنگ و بو، چیدن ندارد این همه

مرگ نبود عمر من، غیر از حیات تازه یی

از حیات تازه ترسیدن ندارد این همه

نام مردن برده واعظ پیش طبع نازکت

گفته حرفی راست، رنجیدن ندارد این همه

شمارهٔ ۵۶۲

کشد از گرم رویی، نیک و بد را در بر آیینه

ازین رو، نیک و بد را نیز باشد رو در آیینه

نباشد شاهدی بر خوبی کس، همچو اطوارش

ندارد به ز خود بر خوبی خود محضر آیینه

ز یار دلنشینی، هر دمش باید جدا گشتن

نمی باشد از آن یک لحظه بی چشم تر آیینه

چه نالی از کدورتهای دنیا، کان کند پاکت؛

بود بیجا کند گر شکوه از روشنگر آیینه

دل روشن کند هموار زشتیهای دنیا را

که زن را میکند مقبول طبع شوهر آیینه

شکسته دل ز بس بیند هنرمندان عالم را

ز چشم مردمان پوشیده دارد جوهر آیینه

تو با خود آنچه کردی از جهالت پیشگی، دیگر

بروی خود چه سان خواهی نگه کردن در آیینه؟!

به جز اصلاح حال خلق، مطلب نیست واعظ را

نگوید عیب مردم را ز روی دیگر آیینه

شمارهٔ ۵۶۳

نگذاشت جان غم تو برای شهادتی

دارند عاشقان عوض جان، ارادتی

آنجا که آفتاب رخت پرتو افگند

با سایه همای، نباشد سعادتی

آیی مگر بتهنیت ما، و گر نه نیست

بیماری هوای غمت را عیادتی

دعوی کند چو تیغ تو با آب زندگی

دارند کشتگان غمت هم شهادتی

در بند رسم و عادت دنیا نبودن است

در شهر عشق باشد اگر رسم و عادتی

حالی ندیده ایم ز پیران این زمان

جز اینکه هستشان بجوانان ارادتی

واعظ اگر زیاده طلب باشی از جهان

شکر است شکر نعمت از حد زیادتی!

شمارهٔ ۵۶۴

شایسته قبول، ندارم عبادتی

جز بر سیاه نامگی خود شهادتی

بر ما بغیر نعمت فقر است ناگوار

داریم ما بهیچ نداری چو عادتی

تحصیل ملک فانی دنیا، زر شد نیست

ملک بقا طلب، بودت گر رشادتی

بردار تیغ عجز و، بیفگن سر غرور

داری اگر بخویش، گمان جلادتی

قاضی بشرع عشق، بجز ترک مدعی

بر صدق دعوی تو نخواهد شهادتی

در مدرس کمال، ز علم کلام عشق

جز نعت خامشی نشنیدیم افادتی

چون دم زنند اهل غرور از شعور و عقل

ماییم و بیشعوری و جهل و بلادتی

هر سنگ لعل نیست، که خیزد ز صلب کان

نور صلاح کو، بودت گر سیادتی؟

ما را بغیر عمر که آمد بسر دگر

هرگز کسی نکرد ز یاران عیادتی

یارب به واعظ از کرم عام خویشتن

صبر قناعتی ده و شق عبادتی

شمارهٔ ۵۶۵

زیر گل بودن، بسی خوشتر، که زیر منتی

وای اگر در عهد ما میبود صاحب همتی

تا کشیدم پا بدامان جنون، فارغ شدم

حلقه طفلان بگردم شد، کمند وحدتی

سوی شهرستان عزلت، خیمه بیرون زد دلم

رفتم از یاد شما، ای همنشینان همتی

هر گیاهی کز زمین سر میزند، دانی که چیست؟

از آسودگان خاک، آه حسرتی

تا چو واعظ در بروی آرزوها بسته ایم

خاطر آسوده‌ای داریم و، کنج خلوتی

شمارهٔ ۵۶۶

با من همیشه درد تو دارد عنایتی

صد شکر کز غم تو، ندارم شکایتی

افتاده‌اند، از ره افتادگی به دور

یا رب به خویش‌گمشدگان را هدایتی

از مال و جاه، هست سخن پایدارتر

از ملک جم چه مانده به غیر از حکایتی؟!

شوق جمال دوست مرا در دل حزین

چون نعمت بهشت ندارد نهایتی

ما را ز طرّه تو پریشان‌تر است حال

داریم از نگاه تو چشم رعایتی

دزدیده می‌توان ز رخش دیدنی ربود

ترسم شکست رنگ نماید سعایتی

هستیم خسته، مرهم لطفی، ترحمی

گشتیم سرمه، گوشه چشم عنایتی

با خویش، ما حساب به وصل تو می‌کنیم

پیش تو بگذرد اگر از ما حکایتی

انجام هست شکوه ما را ز هجر تو

دارد شب فراق تو هم گر نهایتی

عمرم کجا به شکر همین می‌کند وفا

کز من کسی نداشته هرگز شکایتی

شد پای سوده صندل درد سر وطن

خوش‌تر ندیده‌ام ز غریبی ولایتی

هرجا که یار ماست، بود آن دیار ما

واعظ چرا کنیم ز غربت شکایتی؟!

شمارهٔ ۵۶۷

نیی کریم، ز فیض آب تا نمیگردی

چو آفتاب جهانتاب تا نمیگردی

ز شرم طاعت خود آب شو، که بی ثمر است

بپای نخل دعا آب تا نمیگردی

ز فیض بندگی حق نمیشوی لبریز

تهی ز خویش چو محراب تا نمیگردی

شکار بحر معانی نمیتوانی کرد

دو تا ز فکر چو قلاب تا نمیگردی

ترا ز گشت عمل نیست حاصلی واعظ

تمام گریه چو دولاب تا نمیگردی

شمارهٔ ۵۶۸

به گرد دولت دنیای دون‌پرور چه می‌گردی؟!

چو آب نخل بی‌بر را، به گرد سر چه می‌گردی؟!

ترا در کوه همت، چون قناعت معدنی باشد

تو چون اکسیر در هر کوره بهر زر چه می‌گردی؟!

کف خالی بود لوح طلسم محنت دنیا

به دست آورده‌ای این لوح را، دیگر چه می‌گردی؟!

سحابت می‌کشد آب و، زمین می‌آورد نانت

برای آب و نان، چندین به بحر و بر چه می‌گردی؟!

شمارهٔ ۵۶۹

پسند دوست نبود خود پسندی

من و بیچارگی و دردمندی

قدم مگذار از پستی ببالا

که بد افتادنی دارد بلندی!

ز حق چشم دلت را بسته دنیا

که باشد کار جادو چشم بندی

نباشد چون گلاب و گل گواهی

که ریزد آبرو از هرزه خندی

گریزانند پاکان ز اهل دولت

کند پهلو تهی، آب از بلندی

چه آسان خویش را واعظ بصد عیب

پسندیدی باین مشکل پسندی!

شمارهٔ ۵۷۰

درین ماتم‌سرا از غفلت ای جاهل، چه می‌خندی؟!

ترا چه دل، عزیزی مرده ای غافل چه می‌خندی؟

چو بلبل بذله‌گویانند زیر پا، چه می‌گویی

چو گلبن خنده‌رویانند زیر گل، چه می‌خندی؟!

اجل گلچین، زمین دامان گلچین و، تویی چون گل

به روز خود چو گل خون گریه کن، ای دل چه می‌خندی؟!

به حالت گریه آید هر زمان ابر بهاران را

تو با این کشت و کار خشک بی‌حاصل چه می‌خندی؟!

نهنگ مرگ پیشاپیش و، موج عمر پی در پی

شکسته کشتی و، دریاست بی‌حاصل چه می‌خندی؟!

به هم ناید لب از شادی ترا چون گل به مشتی زر

اگر از حق نمی‌رنجی، از این باطل چه می‌خندی؟!

شب هستی گذشت و، روز مرگ آمد، چه می‌خوابی؟!

رهت بسیار صعب و، کار بس مشکل چه می‌خندی؟!

گل غفلت، بود در پیش عاقل خنده بی‌جا

تو واعظ می‌شماری خویش را عاقل چه می‌خندی؟!

شمارهٔ ۵۷۱

بی سجده درگاه تو، نبود سر خاری

بی خاک درت، نیست رخ هیچ غباری

هر صرصری، از خاک درت، سرمه فروشی

هر گلبنی، از برگ گلی، آینه داری

جویای تو تنها نه سحاب است، که باشد

هر قطره باران برهت برق سواری

از ذکر تو غافل نشود هیچ جمادی

تسبیح بود، در کف هر سنگ شراری

یک نرگست از گلشن صنع است، گل صبح

یک داغ ازین لاله ستان، هر شب تاری

یک جاده بگلزار تو، هر قامت سروی

یک روزنه از بزم تو، هر چشم خماری

پیدایی تو در گهر جمله نهان است

هر سنگ سیاهی است ترا آینه داری

یک برگ گل باغ تو، هر چهره زردی

یک بلبل گلزار تو، هر ناله زاری

جز درد تو، دل را نبود عیش و سروری

جز یاد تو، جان را نبود باغ و بهاری

واعظ، که فرو مانده بگرداب علایق

با جذبه لطفی، برسانش بکناری

شمارهٔ ۵۷۲

در دلها برویت میگشاید نرم گفتاری

کلید خانه آیینه شد صیقل ز همواری

نهادت ذوق راحت بالش نرمی بزیر سر

ازین غفلت مگر در خواب بینی روی بیداری

چو زاهد در کمند وحدت خود غنچه میگردد

برای صید دلها دانه و دامیست پنداری

دلی کز درد عشق آگاه شد، راحت چه میداند؟

نمیگنجد در یک چشم باهم، خواب و بیداری

چنان بر خویشتن واعظ بسان غنچه پیچیدم

که برگ گل تواند خانه ام را کرد دیواری

شمارهٔ ۵۷۳

سرکش سمند دولت، پر نیست اعتباری

هر روز زیر را نیست، چون استر مکاری

بی پیر عقل، دولت راه و روش چه داند؟

این توسن حرون را، باید سوار کاری!

در پاس خلق، سوزد تا صبح مغز جان را

از شمع باید آموخت، آیین تاجداری

باید براه بردن، خود کار دولت خود

آیین ملک راندن، ماند به نی سواری

بر دولت جهان چند چون سبزه سر فرازی؟

بر فرق چتر شاهیت، چون ابر نوبهاری!

ای عاشق اعتباران، باور چرا ندارید؟

بی اعتباری عمر، حرفیست اعتباری!

دوران عشرت ما، ایام کودکی بود

طی گشت منزل عیش، در وقت نی سواری

با حسن خلق، خلقی بتوان ذلیل خود کرد

خصم است زیر بارم، از یمن برد باری

ناگاه مرگ کرد، چون شعله گشت سرکش

عمر دراز یابد؛ اخگر ز خاکساری

ای روزگار، فرداست نبود اثر ز واعظ

میدار این غزل را، از وی بیادگاری

شمارهٔ ۵۷۴

بغیر بیکسیم نیست در جهان یاری

که عقده ام بگشاید ز رشته کاری

ز زیر بال هما همتم گذشت چنان

که بگذرند ز پای شکسته دیواری

بغیر دیده حسرت، بملک و مال جهان

در این زمانه ندیدیم چشم بیداری

ز من تر است از آن خصم خشک مغز، که من

چو آب نشکند از نرمیم بپا خاری

ز گند مرده دلانم دماغ مختل شد

کجاست روی مزاری و پشت دیواری

ز سیل کثرت مردم، ز گرد کلفت خلق

کجاست قله کوهی و، رخنه غاری

زمانه مشتری روی کار هر جنسی است

که کوته است نظرها ز غور هر کاری

گزیده بسکه نگه های منتم، شده است

بدیده حلقه هر چشم رخنه ماری

جواب مطلب کس، رسم این بزرگان نیست

خوشا فغان جگر سوز پای کهساری

بسان خشت ز قالب، شود ز تفرقه جمع

دلی که ساخت ز دنیا بچار دیواری

ز شادکامی دشمن دگر چه غم واعظ؟

مرا که همچو غم دوست هست غمخواری!

شمارهٔ ۵۷۵

دل پر غم، سر پر شور و، جان بینوا داری

نمینالی ز بیچیزی، اگر دانی چها داری

بکن با نفس کافر، دست و پا، تا دست و پا داری

تو اما،ای خود آرا، دست و پا بهر حنا داری

سراپا چشم باید شد، کنون چون شاخ بادامت

درین پیری که چشم دستگیری از عصا داری

هوسهای جهان سفله دارد مضطرب حالت

هوایی در سرت تا هست، آتش زیر پا داری

بلا هرگز نیابد در سرایت راه، ای منعم

اگر پیوسته دربان بر در خود از گدا داری

خدنگ بد سگالی را، نشانی نیست غیر از خود

نباشی دوست با خود، گر بدشمن بد روا داری

مترس از تنگدستی، تا توانی دل بدست آور

چه میخواهی دگر ز اسباب دنیا، گر سخا داری؟!

حلالست آن زمان خواب فراغت برتو، کز رفتن

توانی کاروان عمر را یک لحظه وا داری

اگر راحت رسان مردمی، چون خواب آسایش

بهر محفل که می آیی، بچشم خلق جا داری

دلیل نارسیدنهاست، لاف منتهی بودن

چو زنگ کاروان، دوری ز منزل تا صدا داری!

نظر بر جیفه دنیا و، لاف از اوج استغنا؟

بطبع کرکسی، اما پر وبال هما داری!

مجو دیگر دلیلی با ظهور وحدتش واعظ

که چون پیدایی منزل، درین ره رهنما داری

شمارهٔ ۵۷۶

نباشد مردی آن کاسباب ملک و، سیم و زر داری

که سنگ زور مردی دل بود، کز جمله بر داری

نکو می بایدت شد، ای سراپا بد که از جانان

نگاه التفاتی جانب خود در نظر داری

برویت بسته گردد گر دری، غمگین مشو ای دل

کلیدی در کف اخلاص، چون آه سحر داری

کنون وقت پشیمانیست از کبر و غرور، اما

تو این دستی که بر سر بایدت زد، در کمر داری!

شمارهٔ ۵۷۷

دلم از گرد کلفت، شام دیجور است پنداری!

در او یاد جمالت، آتش طور است پنداری!

نظر بر خرمن جمعیت ما همدمان دارد

جهان تنگ بر ما دیده مور است پنداری

شود پر باد چون از عجب، سوی خویشت بیند

نگاه چشم خودبین، نیش زنبور است پنداری!

خموشست و، ازو در هر رگ جانیست فریادی

زبان عاشقان مضراب طنبور است پنداری

بچشم زنده دل، مرگست واعظ خواب آسایش

به پیش عاشقان، بستر لب گور است پنداری

شمارهٔ ۵۷۸

گوشه‌ای می‌خواهم و، چشم به خوان دل تری

خلوتی می‌جویم و، فریاد زنگ از دل بری

نیست در غمخانه گیتی، پرستاری مرا

غیر آه پیش خود برپا و اشک خود سری

عشقبازان را بجز چشم سفید و، رنگ زرد

نیست در بازار سودای غمت، سیم و زری

همچو امید زیاد خویش و چون لطف کمت

بی تو درد فربهی داریم و، صبر لاغری

در نکویی گرچه نبود هیچکس از ما بتر

در بدی اما نمی بینیم از خود بهتری

گر کنی گفت و شنید مردم دنیا هوس

فکر کن اول زبان لالی و، گوش کری!

کی توان کردن گران قدر خود از باد غرور؟!

مشک را از باد در دریا نباشد لنگری!

عاشقان آسوده اند از فکر سامان معاش

هست درد عشق واعظ، درد بی‌درد سری

شمارهٔ ۵۷۹

میبرد هر دم دلم را، غمزه غارتگری

میرود هر قطره خونم، بجوی خنجری

درد خود را گر کنم قسمت، جهانی را بس است

میتواند شد شکست من، شکست لشکری

کشتی دل، چون ز دریا غمت بیرون رود؟

همچو یاد کوه تمکین تو، دارد لنگری؟!

بسکه لبریزم ز یاد غمزه خونریز او

هر رگی گردیده بر جسم ضعیفم نشتری

خویش را برداشت از خاک مذلت روز حشر

هرکه در راه خدا بگرفت دست دیگری

غم چنان بر کشور هستی هجوم آورده است

هرکه در راه خدا بگرفت دست دیگری

غم چنان بر کشور هستی هجوم آورده است

کز دلم تنها توانی دید عرض لشکری

درد اگر باشد کسی را، پادشاهی گو مباش

واعظ از حق نان خشکی خواهد و، چشم تری!

شمارهٔ ۵۸۰

دگر مخواب، چو دندان فتادت ای سفری

ببند بار که سر زد ستاره سحری

دگر شکار غزال هوس نه دسترس است

ترا که ناوک نور نگاه شد سپری

بجستن کمر زر، کمر چه می بندی؟

کنون که کرده ترا بار زندگی کمری!

مدار امید ز فرزند، کز برای کسی

بغیر نام نکو، کس نمی کند پسری

مرا از لوث هوس ها، همیشه داشته پاک

بود بگردن من، عشق را حق پدری

به رعشه ز آن حرکت پیریت دهد واعظ

که دیده‌ای بگشایی ز خواب بی‌خبری

شمارهٔ ۵۸۱

خسروی خواهی، بنه از سر کلاه سروری

نیست سر را، افسری بهتر ز بیدرد سری

مالداران، بهر خود هردم بلائی میخرند

حیف درویشان نمیدانند قدر بی زری!

نیست جنس خود پسندی دلپسند هیچکس

در دو عالم خودفروشان را نباشد مشتری

هر نفس دوران حریفی را ز پا می افگند

گردش گردون کند در محفل ما ساغری

بعد ما از همدمان واعظ مگر گاهی سخن

با زبان مصرعی ما را کند یادآوری

شمارهٔ ۵۸۲

بهر نان تاکی بدرها آب روی خود بری؟

در تلاش خواجگی، تاکی نمایی چاکری؟!

حال خود منعم ببین از شیشه ساعت عیان

ریزشی تا میکنی، از تست اوج برتری

ظاهر آرایی، نباشد شیوه روشندلان

میرد آتش از برای جامه خاکستری

گوشه گیری مرد را مقبول دلها میکند

آدمی از خلق چون پنهان شود، گردد پری

تنگدستی، کرده زاهد این دل نامرد را

باعث مستوری بی بی بود بی چادری

با تکلف بر کسی نعمت گوارا کی شود؟

سیر میگردی ز جان، چینی شود تا لنگری

اهل بینش بیش تعظیم بزرگان میکنند

کرده مژگان بر سر هر دیده جا از لاغری

ساده لوحان بی خبر از نقش نیک و بد نیند

نیست استادی به از آیینه، در صورتگری

بی سر و پایی، به منزل میرساند مرد را

در غلتان جمله تن باشد، ز بی پا و سری

شوکت شاهی به اسب و زین و تاج و تخت نیست

زینت شاهی چه باشد، جز رعیت پروری؟!

میشود شه نیز خوشدل، چون رعیت خوشدلست

کوه را در خنده آرد، خنده کبک دری

مایه جمعیت خاطر، پریشان بودن است

واعظ ما را بگو جان تو بی جان زری!

شمارهٔ ۵۸۳

نیست او شاه که دارد کمر سیم و زری!

اوست شه، کو بر هر سفله نبندد کمری!!

نیست جز خجلت از احباب تهیدستان را

بید را جز عرق بید نباشد ثمری

مرد امروز بنقش درم و دینار است

جانب سکه صورت نکند کس نظری

ره بسر منزل وحدت، نبری از کثرت

قدمی باخود اگر در ره حق همسفری

همچو آه سحری تا همه جا ره داری

گر بغیر از در حق راه بجایی نبری

بی‌توکل شده‌ای واعظ، از آن محتاجی

نبری ره به در دوست، از آن دربه‌دری

شمارهٔ ۵۸۴

چنان در بند غم باید بخود بالیدن ای قمری

که چون نی هر دمت طوقی فتد در گردن ای قمری

زبان بسته‌ای داریم و، درد ناله مشتاقی

دمی از جانب ما میتوان نالیدن ای قمری

مرا طوقیست در گردن، ز سرو نازک اندامی

که در بند غمش از خویش نتوان رفتن ای قمری

به کیش اهل غیرت، عشق نتوان باخت با سروی

که بر گرد سر او میتوان گردیدن ای قمری

سهی سرویست واعظ را، که چون سوی چمن آید

کشد سر و تو از بهر تماشا، گردن ای قمری

شمارهٔ ۵۸۵

کیم من؟ بیدلی، بیچاره‌ای، از خویش دلگیری!

به آب تیغ خوبان تشنه‌ای، از جان خود سیری!

(ز سر تا پا گنه کارم، ندارم عذر تقصیری

ز چشم افتاده یارم، رفیقان چیست تدبیری؟)

نثار جان بدست و، دیده خواهش بره دارم

که ایمایی رسد از گوشه ابروی شمشیری

دلم می‌رفت و، می نالید هر عضوم ز دنبالش

به آهنگی که، نالد از پی دیوانه زنجیری

زبان خامه اش، گر بشکند در هم، عجب نبود

مصور گر کند از رنگ من پرداز تصویری!

حیات تازه‌ای از هر خرامش یافتم واعظ

به پای سرو بالایش نکردم مردن سیری!

شمارهٔ ۵۸۶

ز دل رفتی مرا گرد تعلق، حبذا پیری!

صفا شد از تو در ویرانه ما، مرحبا پیری!!

عجب نبود، شود آثار پیری روشن از چشمم

که مهمانست و، دارد از شرف در دیده جا پیری

چنین کز رنج خواهشها مرا می بخشد آسایش

درین پیرانه سر ترسم جوان سازد مرا پیری!

از آن رو می کند خم رفته رفته قامت ما را

که میخواهد کند با خاک ما را آشنا پیری

رخ زرد مرا، از ناتوانی، در بیاض مو

نمایان کرده مانند چراغ آسیا پیری

نباشد هستی ما، سر بسر، غیر از شبانروزی

شب ما هست ایام جوانی، روز ما پیری

چه سان ماند سر برگی دگر در من؟ که هر ساعت

فشاند از نخل تن برگ حواسم با عصا پیری!

بهر سو آورم رو، میتوان چیدن گل عبرت

گلستان کرده خارستان دنیا را بما پیری

ترا رمزیست، یعنی غصه دنیا مخور دیگر

برای این ترا می افگند از اشتها پیری

ز بس افسرده از دم سردی ایام خود بودم

ندانستم جوانی بود، کز من رفت، یا پیری؟!

مرا نگذاشت هرگز با خدای خویشتن یکدم

بسی دارم شکایت از جوانیها، بیا پیری!

جهان پر بود از نادیدنی، پوشید از آن چشمم

ز روی مرحمت دارد چه منتها بما پیری

وفائی چون جوانان زمان نبود جوانی را

نگردد تا دم مردن ولی از ما جدا پیری

نسازد تا فراموش اصل خود را، نفس آتش خو

نماید خاک را هر دم بانگشت عصا پیری

به موی همچو برف ما و روی چون یخ باران

دل ما را ز دنیا سر کرد آخر، خوشا پیری!

کند بیدار تا از خواب غفلت دیده دل را

برو افشاند از دندان ریزان قطره ها پیری

ز پا منشین، بدست آور طریق بندگی واعظ

ز ضعفت بند ننهاده است تا بر دست و پا پیری

شمارهٔ ۵۸۷

ایام عیش بگذشت، شد روزگار پیری

گرد شباب برخاست، از رهگذار پیری

غافل مشو که دارد سیلاب مرگ از پی

برف سفید مویی، بر کوهسار پیری

از ما چه طاعت آید، چون مو سفید گردید؟

این گل نمیزند سر، از شوره زار پیری!

خطی است میکشد چرخ، بر سطر هستی ما

ما را بکف عصا نیست، در روزگار پیری

در بزم زندگانی، بودیم بس مکرر

ما را زمانه پوشید ز آن پنبه دار پیری

اینک رسید راحت، از بند زندگانی

میتازد از دو مویی، ابلق سوار پیری

در زیر ننگ عصیان، کردم سفید مو را

از رنگ زردیم کرد، گل پنبه زار پیری

بر درگه بزرگان، نتوان شدن به این رو

آب عرق برو زن، از چشمه سار پیری

از بس ز بار دوری، چون ماه نو خمیدیم

باشد جوانی ما، هم در شمار پیری

نشناختیم اصلا، سود و زیان خود را

کردیم همچو طفلان، جا در کنار پیری

واعظ بدرگه حق، نتوان شدن باین رو

آب عرق بروزن از چشمه سار پیری

شمارهٔ ۵۸۸

کند پیوسته با آن تیغ ابرو هر که دمسازی

برنگ مردم چشمم، کند با خون خود بازی

ببین در اصل و فرع هر نهالی، تا شود روشن

که باشد خاکساری، ریشه نخل سرافرازی

بغمازی اگر دشمن ز عیبم پرده برگیرد

کدامین عیب باشد زشت تر از عیب غمازی؟!

سراپا گرچه عیبم، این هنر دارم که از عیبم

تواند خلقی افتادن به فکر عیب خود سازی

به روم و چین بود نسبت یکی، اهل تجرد را

نگردد هیچ معنی از عبارت ترکی و تازی

شمارهٔ ۵۸۹

به هرجا می‌فروزی چهره، آتشخانه می‌سازی

به هر جانب نظر می‌افگنی، میخانه می‌سازی

نگار من به رنگ شعله، خشک و تر نمی‌دانی

بهار من، به هرکس می‌رسی، دیوانه می‌سازی

نگه می‌دارد از دور، آتش حسنت اسیران را

تو آن شمعی که فانوس از پر پروانه می‌سازی

به بیداری هم آن، چشم سیه در خواب می‌باشد

مگر احوال بختم، پیش او افسانه می‌سازی؟!

نمی‌آمیزد آن زلف سیه از سرکشی با ما

گرش از استخوان سینه ما شانه می‌سازی

ندانم آتش سوزنده یا سیل بهارانی

که هرسو می‌خرامی، عالمی ویرانه می‌سازی

تو ای گنج روان عاشقان، از بس گرانقدری

به هر ویرانه‌ای پا می‌گذاری، خانه می‌سازی

من از بهر تو، با ناسازی ایام می‌سازم

تو ای ناساز، می‌سازی به واعظ، یا نمی‌سازی؟!

شمارهٔ ۵۹۰

کونکلر یرده جیرانی فغانلر گوکده درناسی

گوزل اولاقمیش لاچین باخشلیم عشق صحراسی

ز بس پر جذبه اولمیش بیستون شیرین مثالیندین

عجب کیم آیینه فرهاد الیندین تیشه خاراسی

آخار آب حیات از بس بولانلوق عمر باغیندین

نظر ده گردبادیندین بلنمز سرو رعناسی

چو رد تبراقده چون گنج هنر بوکنج ویرانده

که بو جزء زمانده تانیمزلر غیر عباسی

دل و جانی غموندور، ملک و مالی حادثاتوندور

دیللر خواجه دنیادار دور گور فانی دنیاسی

گورر عاقل بود شتونگ لاله سیندین چشم دل بیرله

که دائم عشرت ایچره کلفتی، توی ایچره دوریاسی

گوزی خوشلوق یوزی گور مز، تنی آسوده لوق بیلمز

دیریکن جان چگر القصه ملک و مال جویاسی

بو جاهل خلق دایم بیر بیر یندین حاجت ایسترلر

تمامی بنده و هیچ کیمسه بیلمز کیمدور آقاسی

سراپا درد سر دور چوق جهان مالینه آلدانمه

فراغت ایستریسنک واعظ الدنک ویرمه افلاسی

شمارهٔ ۵۹۱

گاهی سری به خاطر غمناک می‌کشی

دامان حسن خویش، برین خاک می‌کشی

پنداشتم که سایه نخل بلند تست

آن طره سیاه که بر خاک می‌کشی

او هم به دام خواهش خود می‌کشد ترا

صیدی اگر به حلقه فتراک می‌کشی

چون شعله بهر یکدمه گردنکشی ز کبر

تا چند منت خس و خاشاک می‌کشی؟!

به گل علاقه زین تن ناپاک ای نفس!

دامن چو گردباد، چه بر خاک می‌کشی؟!

واعظ به خویش پیچی اگر در ره سلوک

چون گرد باد رخت بر افلاک می‌کشی

شمارهٔ ۵۹۲

نماز عاشقان باشد، همه مستی و بیهوشی

حضورش غیبت از خود، ذکر از عالم فراموشی

قیام: استادگی از جان، قعود: افتادگی از پا؛

اذان: فریاد از دست خود و، تعقیب: خاموشی!

مکانش آنکه، گنجایی در آن نبود غرضها را

لباسش اینکه، طاعت را فزون از عیب خود پوشی

میان واکردنش باشد، بامر حق کمر بستن

ردای آن بود، در راه جانان خانه بر دوشی

طریق بندگی، ز آن صعب تر باشد که پنداری

نه آن کار تن تنهاست، میباید بجان کوشی

ز پشت و روی هر آیینه ام، روشن شد این معنی

که نگشاید بدانسو دیده، تا زین سو نمی پوشی

نهان گفتن بهم حرف محبت را، به آن ماند

که کس خواهد که فریادی کند، اما به سر گوشی

سخن بیگانه باشد، در میان اهل دل، واعظ

بهر جا هوش باشد گوش، فریاد است خاموشی

شمارهٔ ۵۹۳

دوست داند زبان خاموشی

ناله! جان تو، جان خاموشی!

کام گوشی نکرده هرگز تلخ

یار شیرین‌زبان خاموشی

بد نیندیشد از برای کسی

همدم مهربان خاموشی

سرفراز، آن زبان که جای گرفت

چون الف در میان خاموشی

هست بی‌آب و رنگ لعل لبی

کآن نباشد ز کان خاموشی

از گزند جهان بکش خود را

در حصار امان خاموشی

خصم را افگند ز اسب غرور

نیزه جان‌ستان خاموشی

سر دشمن نیفگند در پیش

غیر تیغ زبان خاموشی

هست شیرین شدن به کام جهان

ثمر بوستان خاموشی

کس چرا رنجد از خموش؟ که نیست

خار در گلستان خاموشی

شوخ و جلف است بس کمیت زبان

مده از کف عنان خاموشی

نیست گوشی، وگرنه بسیار است

حرف‌ها در میان خاموشی

گر متاع نجات می‌طلبی

نیست جز در دکان خاموشی

باش واعظ خموش، زآنکه به وصف

نیست محتاج شان خاموشی

شمارهٔ ۵۹۴

چون ز صحرای عدم گشت بتن جان راضی؟

گوهر ار بحر چرا شد به نگیندان راضی؟!

سنگ چیم کرد کسی بهتر ازین خلق جماد؟

اوست مجنون که نگردد به بیابان راضی!

میکند شانه ز سر پنجه شیران، ترسم

که شود این سر شوریده بسامان راضی

دردمندان، پی جان تن به مذلت ندهند

بود بیدرد که گردید بدرمان راضی

مرد دنیا نکند میل بعقبی هرگز

نشود گلخنی آری بگلستان راضی

دل شب، دیده چو بر آتش دل آب زند

آتشم نیست بصد دیده گریان راضی

عالمی ریزه خور سفره فیضش باشند

آنکه از سفره دنیاست بیک نان راضی

چه کنی شکوه تنگی؟ که نگردد گوهر

نشود تا بصدف قطره باران راضی!

قطره در جیب صدف، تاج سر افسر شد

ای سرسر بهوا، شو به گریبان راضی

سرفراز آنکه بدرها ندود بهر طمع

کم ز سر نیست، شود پا چو بدامان راضی

دم ز حاجت نزند، لب بطلب نگشاید

هر که گردد بدم آب و لب نان راضی

واعظ از بسکه گرفته است بوحشت الفت

شد بکم خدمتی، از خدمت یاران راضی

شمارهٔ ۵۹۵

همچو ناخن، شده خم بر در سلطان تاکی؟!

در گشاد گره جبهه دربان تاکی؟!

ز آب روی و، مژه تر، ز تذلل پی نان

آب و جاروب کشی بر در دونان تاکی؟!

کردن آزار جهانی، ز طمع بهر شکم

خلق را پوست کنی، بهر یک انبان تا کی؟!

خوشه سان خانه پر از گندم وجو، و ز پی نان

بودن ای سست قدم این همه لرزان تاکی؟!

با بر افروختن و نعره زدن همچو تنور

ریزد آتش ز دهان تو پی نان تاکی؟!

همه عمر نهی سر بسر طول أمل

نفس را این همه سر بر خط فرمان تا کی؟!

روز در ذکر زر و سیمی و، شب در فکرش!

روز وشب دیدن این خواب پریشان تاکی؟!

درد سرهای جهان سر بسر از سامانست

مینهی این همه سر بر سر سامان تاکی؟!

دامن دل بکش از خار علایق واعظ

چشم بر راه تو گلهای گلستان تاکی؟!

شمارهٔ ۵۹۶

از برای مال، گشتن کوه صحرا تا به کی؟!

در ره دین، پا فگندن بر سر پا تا به کی؟!

از برای اینکه گیری در عوض کامی از او

خویشتن را این قدر دادن به دنیا تا به کی؟!

می‌گذارم حج واجب، سال دیگر تا به چند؟!

می‌دهم مال خدا، امروز و فردا تا به کی؟!

گشتن از بالانشینی زیر دست نفس خویش

گفتن صد حرف بی‌جا، بر سر جا تا به کی؟!

در فریب جاهلی چند، ای ریاضت کش مدام

خویش را در شیشه کردن همچو صهبا تا به کی؟!

آب عمر از سرگذشت و، کاخ تن از پا فتاد!

آرزوها در نمی‌آیند از پا تا به کی؟!

این قدر گردن‌کشی از گفتهٔ حق تا به چند؟!

اینچنین فرمان‌پذیری پیش دنیا تا به کی؟!

خویشتن را از درشتی‌ها سراسر ساختن

پایمان هرکسی چون سنگ سودا تا به کی؟!

بردن از گردن‌کشی هر لحظه خود را بر فلک

خویش را انداختن از طاق دل‌ها تا به کی؟!

خشک کردن کشت طاعت را ز بس بی‌حاصلی

دادن آب زندگی را سر به صحرا تا به کی؟!

استخوان واعظ از سنگ جفا شد توتیا

بودن ای دل همچنان چون سنگ خارا تا به کی؟!

شمارهٔ ۵۹۷

با همه نیرنگ، تاکی گفت و گوی سادگی؟!

خودفروشی چند، با این دعوی آزادگی؟!

خاکساران را، در آن درگاه قرب دیگراست

سجده گاه خلق شد، سجاده از افتادگی

بی نشانان بیشتر درد سر از کثرت کشند

کعبه را برگرد سرگردند، از بی جادگی

لاف رعنائی زند، گر سرو پیش قامتش

دارد آن سرو روان در خدمتش استادگی

با زبان سبزه گوید دانه در خاک این سخن:

نیست غیر از سرفرازی، حاصل افتادگی!

نشأه دردی طلب واعظ، که گردی دلنشین

نیست حرمت شیشه را در محفل از بی بادگی

شمارهٔ ۵۹۸

در میان دوستان، با این کمال بندگی

غیر تنهایی نداریم از کسی شرمندگی

دانه‌سان در خاک گمنامی اگر پوسیده‌ام

برنمی‌دارد کس از خاکم، به جز افگندگی

واشود شاید دلی چون دانه ما را زیر خاک

نیست زیر تیغ برق ای سبزه جای زندگی

پیشه‌ای چون حیله‌سازی نیست در عالم روا

پنج دانگ خلق، شش دانگند در بازندگی

صحبت این گرم‌رویان خنک دلدوز خست

جنت ار خواهی، بجو خلوت به شرط بندگی

چون دل خود، این خسیسان مرده یک درهمند

چون بود این دخمه پر مرده جای زندگی؟!

تر نمی‌سازند جز با جیفه دنیا دماغ

چون کس اینجا خوش تواند بود، با این گندگی؟!

بر سر دنیای پوچست آشنایی‌های خلق

ز آن نباشد این بنا را، آن قدر پایندگی

قدر دارند این جدایی‌افگنان از بس کنون

در میان‌ها جای دارد تیغ از برندگی

پیش دونان چند ریزی آبرو بهر دونان؟!

هر نفس تا چند مردن، بهر این یک زندگی؟!

لذت ریزش، برد زنگ از دل اهل کرم

می‌شود هر جامه زیبا، چون بود زیبندگی

زهد خشکم، خاک بر سر کرده، دارم چشم آن

کآورد آبی به روی کار من، شرمندگی

قدر تنهایی بدان واعظ، که آخر قطره را

خلوت کام صدف شد، مایه ارزندگی

شمارهٔ ۵۹۹

نیست چون بر غیر جان کندن، بنای زندگی

این قدر ای تن، چه می‌میری برای زندگی؟!

چون دوتا گردید قد، افتد ز پا نخل حیات

تیشه باشد پشت خم ما را به پای زندگی

زندگی از بس به خواب مرگ غفلت می‌رود

هست در ایام ما مردن به جای زندگی

چون نیفتد بینشم از کار؟ آخر سال‌هاست

می‌دود با چشم حسرت در قفای زندگی!

کو غم دلسوز و، درد از دوا بیگانه‌ای؟

تا کند این مرده‌دل را آشنای زندگی؟!

سود ما دل‌مردگان زنده‌رو، در مردنست

چون نمی‌آید ز ما، حق ادای زندگی!

وقت دست و پا زدن شد تنگ و، خوش پیچیده سخت

رشته طول أمل بر دست و پای زندگی

هست با تار نفس، دل‌بستگی او را به تو

دل چه می‌بندی، به یار بی‌وفای زندگی؟!

دیده از پیری غبار آورده یا شمع نگاه

می‌فشاند خاک بر سر در عزای زندگی؟!

منزل آسودگی باشد، بسی آن سوی مرگ

کی توان طول کردن این ره را، به پای زندگی؟!

اهل بینش را بود بر چشم پوشیدن مدار

بس که دارد گرد کلفت آسیای زندگی!

ذکر و فکر آن مرا از یاد حق بیگانه کرد

کاش هرگز کس نبودی آشنای زندگی!

در سرای تن چه اندازی بساط آرزو؟

می‌رود بیرون از آن چون کدخدای زندگی!

زندگی با خلق عالم، بس که ما را مشکل است

راحت مردن بود اجر بلای زندگی

پر شود زآب بقا پیمانه‌ات واعظ، اگر

چون حباب از سر کنی بیرون هوای زندگی

شمارهٔ ۶۰۰

با این دو روزه عمر، با این حرص پیشگی

ای وای اگر حیات تو بودی همیشگی

شد کوه بیستون گنه من، ولی ز شرم

دارم ز سر بپیشی خود، چشم تیشگی

زین آتش فغان که کنند از تو شیشه ها

در طالع تو دیده ام ای سنگ شیشگی

خورده است بسکه سنگ جفا، شاخم از ثمر

گردن کشد چو بید موله بریشگی

شیرم، گه مصاف عدم،لیک ناله سان

یک نی تواندم کند، از ضعف بیشگی

آمد چو وقت رفتن، ازین باغ غم فزا

بر پای نخل عمر کند آب تیشگی

نازد بتاج دولت ده روزه شاه اگر

تاجیست گاهگاهی، ماهم همیشگی

در ساز و برگ بی ثمران پا فشردنت

نخل حیات را، کند ای خواجه ریشگی

گر هست دست خصم و گریبان من، ولی

دست منست و، دامن اخلاص پیشگی

واعظ بدست بخل، شود زود زر تلف

بسپر بدست جود، که گردد همیشگی

شمارهٔ ۶۰۱

چون کند شمع رخت را انجمن پروانگی

شیشه نگذارد بساغر، خدمت پیمانگی

سازدت آزاد از بند قبا دیوانگی

از گریبان، طوق بر گردن نهد فرزانگی

بسکه جا کرده است در دل، تار تار سنبلش

میکنند امروز، دلها زلف او را شانگی

بر می گلگون کشد خمیازه چون لعل لعبت

شیشه را دل خون شود از حسرت پیمانگی

خشک میماند بجا از شورش توفان من

سیل اگر واعظ، کند با من شبی همخانگی

شمارهٔ ۶۰۲

از حال میزند دم، صوفی بهرزه نالی

الحق ولی توان شد، زین حالهای قالی!

پیران این زمان را، چون معتقد نباشیم؟

هستند گرچه ناپاک، دارند پاک مالی!

کس را به اوج عزت، افتادگی رساند

پرواز رنگ نبود، جز با شکسته بالی

پیری رسید و، داریم رو سوی کودکی باز

شاید دگر ببینیم دیدار خردسالی!

سرمایه تعیش، همت بود، نه مکنت

بس خرجها که کردیم از کیسه های خالی

بر باد اگر رود دین، از سود زر چه نقصان؟

نبود زیان درین عهد، غیر از زیان مالی

تاکی نهی ز غفلت، سر بر سر این جهان را

از سر ببین چه سرها واکرده این نهالی

از بهر طاق ایوان، صد طاق دل شکسته

پر همچو طاق کسری، افتاده است خالی

فرداست صر صر مرگ، برچیده این بساطت

هر چند پا فشاری ای دل چو سنگ قالی

نبود حریر اگر فرش، افتادگی طلب کن

نبود بلند اگر قصر، همت بدار عالی

باشی اگر ملایم، با طبعها، دهندت

جا در دل و زبانها، چون شعرهای حالی

از خود نمیفشاند زآن خواجه گرد خست

ترسد مباد آن هم باشد زیان مالی

در عهد ما، حرامست از بسکه رسم دادن

یاران دگر نخواهند، از یکدگر حلالی

از بسکه گشته دادن، مکروه طبع مردم

باشد حرام از هم خواهند اگر حلالی

از بس غرور دیدم ز اهل کمال، ترسم

مغرور گردم آخر، من هم به بیکمالی

گردیده پای تاسر پر از خیال جانان

واعظ نکرده بیجا شهرت بخوش خیالی

شمارهٔ ۶۰۳

بر کتاب دل نوشتم تا خط عشقت جلی

می‌کنند اطفال روز و شب، به گردم جدولی

می‌کند درد سر دولت ز فرط اشتیاق

جبهه کرسی‌نشینان جهان را صندلی

نسبت تن‌پروران، تن‌پروری می‌آورد

هست از آن مایل به خوابیدن، ز گل‌ها مخملی!

از تأهل تنگدستان را، حذر کردن خطاست

می‌شود رزق نظر افزون، ز فیض احولی

قید عریانی است سربار علایق، مرد را

بیشتر محتاج پوشش می‌کند سر را کلی

ما ازین دیوان مردم رو، به وحشت رسته‌ایم

می‌کند بر ما کمند وحدت ما مندلی

پای غم لرزد، به این دلچسبی از خاطر مرا

بس که شد ز آمد شد یاد جمالت، صیقلی

کار می‌باید، ز حرف و صوت ناید هیچ کار

از ولی گفتن، کسی هرگز نمی‌گردد ولی!

دستگیری نیست غیر از مرتضی واعظ از آن

وقت افتادن نیاید بر زبان جز یا علی

شمارهٔ ۶۰۴

ز بس پر گشته بزم از حیرت روی دل آرامی

نمیگردد زبانی، غیر دود آه، در کامی

بدان ماند که هر سو چشم گرداند، ترا جوید

از آن در رشکم از بزمی که دارد گردش جامی

چو چشم دام زیر خاک هم بر هم نمی آید

هر آن چشمی که حیران است بر روی دل آرامی

سر شوریده ما، با جرس باشد بیک طالع

که در بالین زانو هم، نمی بینند آرامی

فلک هر چند چشم مهر گردانید در عالم

ندید از قامتت خوشتر،نهال نازک اندامی!

عجب شوریده وضع عالم، از رخ پرده یکسو کن!

که گیرد روزگار از حیرت روی تو آرامی!!

غبار آورده چندان ز انتظارت چشم مشتاقان

که در خاک است بهر صید وصلت هر قدم دامی

مکن در محفل او واعظ از بیطاقتی منعم

نباشد ذره را در پرتو خورشید آرامی!

شمارهٔ ۶۰۵

اگر گللر غمیندینک دور چمنده بلبل افغانی

کیمونگ عشقیندینک آیا چاک دور گللر گریبانی

سننک گل تک جمالنک بیر نظر تا پرده سیز گوردی

گوزوم هر لاله سیرابه تو شدی قیندی قانی

گیچه سیلاب تک گرداغه دورماز طاش طاش اوسته

قیامت قامتی تانیلسونک بو اپریمیش جانی

اونینچون سرنگون بخت سیاهم تک مشوش دور

که اول یوزین اوزاق توشمیش سر زلف پریشانی

حسد دین چاخنشوللر بیر بیره داغده قراطاشلر

یوزین عکسی اوله گر بیر نفس آیینه مهمانی

سراسر بو نیاز و عجز دور، اول ناز و استغنا

دگر حسنونک سراپا سینه عشقونک چشم گریانی

جهانده گورمدوک واعظ بیزوم مجنون تکی عاقل

که ال دین وئرمَدی بیر لحظه هرگز دشت دامانی

شمارهٔ ۶۰۶

زبان گشود و، چنین گفت شمع نورانی:

که هست نور و صفا بیش در پریشانی

ندیده در دل روشندلان، کسی غم دل

نهفته آینه در خویش، چین پیشانی

ز باز گشتن باران ز ابر، دانستم

تلاش مرتبه می آورد پشیمانی

سری که از در حق دیده سجده واری رو

هزار حیف که آید فرو بسلطانی!

شد ار تو قدر سخن کم، ببند لب واعظ

که گشته قیمت کالا کم، از فراوانی

شمارهٔ ۶۰۷

ندهم تن بجز از عریانی

این سر است و ره بی سامانی

خنک آن کاسب قانع که خرید

آبرو با عرق پیشانی

بازی نعمت الوان نخوری

گر بیابی مزه بی نانی

بگرانقدری خود خواجه مناز

این گرانی بتو باد ارزانی

شمارهٔ ۶۰۸

با من نگاه او کرد، هر چند پهلوانی

آخر بخاکم افتاد، از فیض ناتوانی

از بار دوری آن مهر سپهر خوبی

چون ماه نو خمیدم، در اول جوانی

ماند قلم ز تحریر، از کثرت سیاهی

طغیان حرف نگذاشت ما را بهمزبانی

دمسردی نصیحت هرچند آورد زور

سیلاب اشک گرمم، کی افتد از روانی؟!

واعظ ز بی نشانی، ایمن ز دشمنان شد

گنج از نهفتگی نیست محتاج پاسبانی!

شمارهٔ ۶۰۹

چه دوداست آن ترا بر گرد لب از خط ریحانی

گرفتت باغ حسن آتش مگر ز آن لعل رمانی

بیاد خال او تار نگه در دیده ام گردد

بگرد مردمک دایم چو زنار سلیمانی

از آن لب گر سخن مشکل برآید، هست حق با او

که بر آتش زدن از کس نمی آید بآسانی

سبکتر گو نگاه عجز در رخسار او گردد

که آن گلشن عرق بندی شده است از چین پیشانی

چه آبادی طمع میداری از ملک دلی کآنجا

ز هر سو برنخیزد دودی از آه پشیمانی؟!

نمیگیرد بجز دست تهی دامان دولت را

بمشتاقان دنیا مال دنیا باد ارزانی

ز یمن ترک، ما را چون سلیمان تخت آسایش

روان در اوج همت شد، بباد دامن افشانی

مرا سرگشتگی، دست از گریبان بر نمیدارد

بسنگ من، فلاخن گشته زنار سلیمانی

گر اوراق حواس خویش را شیرازه میخواهی

مده واعظ ز کف هرگز سر زلف پریشانی

شمارهٔ ۶۱۰

تو کز طول امل در بند جمع مال و سامانی

ترا به ز آستین تنگدستان نیست همیانی!

چه گل خوشتر دماغ همت را زینکه هر ساعت

دهان بهر طلب پیش تو بگشاید پریشانی؟!

ببدمستی سرت را میخورد این روزگار آخر

تو دایم از سبک مغزی همان چون پسته خندانی!

بود نقش این سخن، بر گنبد سبز حباب ای دل

که تا آباد میگردی، ز باد مرگ ویرانی!

نباشد جامه گوهر نگارت برتن، ای غافل

سگ نفست فرو برده است، هر سو برتو دندانی!

بغیر از راحت نومیدی از غیر خدا، دیگر

ز ابنای زمان هرگز کسی نشنیده احسانی!

ترا کز رشته طول أمل، آتش بسر سوزد

بروز خویشتن چون شمع باید چشم گریانی!

چو دندان نعمتی داری، منال از نان خشک خود

کدامین نانخورش زین به، که با دندان خوری نانی؟!

ز تیغ خصم باکم نیست، لیکن میکشد اینم

که زخمم واکند هر دم دهان در پیش درمانی!

ز بس دوری معانی راست باهم دعوی خوبی

بهر جا مصرعی کردم رقم، گردید دیوانی!

اگر خواهی ز دانایان شماری خویش را، واعظ

ز دانایی همینت بس که دانی اینکه نادانی!

شمارهٔ ۶۱۱

تو جانی، جان! چرا چندین گرفتار بدن مانی؟!

تو گنجی، گنج! تا کی در ته دیوار تن مانی؟!

ز بار هستی خود، چند نتوانی که برخیزی؟!

چو دامن تا بکی در زیر پا خویشتن مانی؟!

حیات جاودان خواهی، ز صورت پی بمعنی بر

که باقی در جهان از فیض معنی چون سخن مانی

از آن چون بلبل شوریده در کویت نمینالم

که از غیرت نمی‌خواهم به گل‌های چمن مانی

چرا دلگیر داری ز انتظارت شام غربت را

چو واعظ تا بکی محبوس زندان وطن مانی؟!

شمارهٔ ۶۱۲

بر من کند از بس غم عشق تو گرانی

بیرون فتد از خاطرم اسرار نهانی

ایام چنان برده تواناییم از دست

کز ضعف فتاده است سرشکم ز روانی

چون تیر از این خانه مهیای سفر باش

آورد ز پیری چو قدت رو بکمانی

صد حیف که ما پیر جهاندیده نبودیم

روزی که رسیدیم بایام جوانی

احوال ترا دوست چو به از همه داند

واعظ تو هم احوال خود آن به که ندانی!

شمارهٔ ۶۱۳

بکام خویش، نچیدم گلی ز باغ جوانی

نکرده است مرا پیر، غیر داغ جوانی

در این دو روز ببین فکر خود، که نیست میسر

تهیه سفر مرگ بی دماغ جوانی

شراب داد چو ساقی، پیاله باز ستاند

بنوش تا ز تو نگرفته اند ایاغ جوانی

ز دیده اشک و، ز دل آه و، از دهان تو دندان

برون دوند بهر سوی، در سراغ جوانی

بگرد از پی خود، تا نظر نمانده ز کارت

که این گهر نتوان یافت بی چراغ جوانی

ببند بار کنون، چون ترا چو واعظ بی بر

شکوفه کرد ز موی سفید، باغ جوانی

شمارهٔ ۶۱۴

پیری رسید و نور نظر گشت رفتنی

از عینک است چشم ترا خانه روشنی

از بس گزیده است مرا نیش هر زبان

لرزم بخویش پوشم اگر جامه سوسنی

نتوان شدن بر اوج شرف، جز بپشت پا

شد سر بلند سرو، ز بر چیده دامنی

افگنده اند بهر تو چون خاک بستری

تا چند فکر قالی و پشتی و سوزنی؟!

گر عالمی بروی تو یا زند تیغ کین

آنست ضربه تو که بر خویشتن زنی

شمارهٔ ۶۱۵

نتواندم بعشوه جهان کرد رهزنی

از مال کرده لذت درویشیم غنی

با قامت خمیده پیران اشارتی است

یعنی بود کمال بزرگی فروتنی

جز خوی خوش که مانع آسیب دشمن است

از جامه حریر که دیده است جوشنی؟!

در بزم یار دود، دلم ز آن بلند شد

تا مهر و ماه را نگذارد بروزنی

هستند عالمی چو گرفتار درد من

راز دلم ز کیست ندانم نهفتنی؟!

لذات نفس را همه دیدیم پشت و رو

واعظ کناره بود از آنها گزیدنی

شمارهٔ ۶۱۶

زینت اهل صفا، آمده عریان بدنی

زده فانوس دم از نور، ز یک پیرهنی

بعد مردن، به تن مرد خدا بر در دوست

جامه‌ای نیست برازنده‌تر، از بی‌کفنی

تار و پود تن زارت چو ز هم خواهد ریخت

گو قبا قطنی و مندیل نباشد فتنی

می‌شود چون کفن از خون تو، گلبندی چند

نازک‌اندامی و، تن‌پروری و، گل‌بدنی!

نیم رنگست بسی جامه هستی، غم نیست

نبود جامه اگر سوسنی و یاسمنی

نکنی گر سفر مکه و یثرب، چه غم است؟

طاق درگاه ضرور است که باشد مدنی!

شعله هرگز نشود جانب پستی مایل

روشنان را نبود میل به دنیای دنی

ساده‌دل باش، اگر نور و صفا می‌خواهی

که کم از نقش شود، آب عقیق یمنی

مشکن قدر خود از خنده بی‌جا واعظ

که گشودن لب خود نیست به جز خودشکنی

شمارهٔ ۶۱۷

تن ز هم پاشید و، فکر پوشش آن می‌کنی

ریش جو گندم شد و، اندیشهٔ نان می‌کنی

وقت پشت پا زدن شد، می‌زنی خود دست و پا

وقت ترک سر رسید و، فکر سامان می‌کنی؟

تا جوانی زور بر ره کن، که ده زور دگر

از عصا این قوت پا دستگردان می‌کنی

این چنین کز کبر خود را می‌بری بر آسمان

خویشتن را عاقبت با خاک یکسان می‌کنی

شمع کاهد بیشتر، چندان که تابان‌تر شود

زینهار افزون مکن خود را، که نقصان می‌کنی

بر سر راهی و، می‌جویی همان راه معاش

بر لب گوری کنون، فکر لب نان می‌کنی

بی‌جوی کردار، داری چشم رحمت از کریم

تخم ناافشانده واعظ، فکر باران می‌کنی؟!

شمارهٔ ۶۱۸

جوش بهار شد، سرو پا را چه میکنی؟!

وقت برهنگی است، قبا را چه میکنی؟!

از نخل فقر سایه بی برگیت بس است

این سقفهای شمسه طلا را چه میکنی؟!

سرپا برهنگی است، لباسی، همیشه نو

دستار و کفش چرک ربا را چه میکنی؟!

دیوانگی، ز عقل معاش است بی نیاز

زنجیر هست، بند قبا را چه میکنی؟!

چپ را ز راست، فرق ندانی ز جاهلی

چپ راستهای تکمه طلا را چه میکنی!؟

آیینه ایست عین نما، دل بدست تو

آیینه های عکس نما را چه میکنی؟!

بهر طمع بچشم لئیمان چه میروی؟

این رخنه های چشمه نما را چه میکنی؟!

بر وعده های خشک خسان چند چشم آز؟

این دودهای ابرنما را چه میکنی؟!

پیچی اگر بزور ستم، دست منعمی

ای شهریار، دست دعا را چه میکنی؟!

از بهر ثروت، این همه زحمت چه میکشی؟

این رنجهای گنج نما را چه میکنی؟!

مرگ خوشی چو آب حیات ایستاده است

این عمر بی بقا و وفا را چه میکنی؟!

روشن شود چراغ تو از گریه همچو شمع

این خنده های نورزدا را چه میکنی؟!

با داغ عشق، نام گلستان چه میبری؟

با اشک و آه، آب و هوا را چه میکنی؟!

داری بجام باده هوش آوری، چو عشق

این باده های هوش ربا را چه میکنی؟!

سد سکندر است، زبان هست تا خموش

یأجوج حرف حادثه را چه میکنی؟!

از عالمان بی عمل ارشاد ره مجو

این کج روان راست عصا را چه میکنی؟!

شمارهٔ ۶۱۹

دولت آن باشد که حق را بنده فرمانی کنی

بر سریر فقر بنشینی و، سلطانی کنی

جز به بیداری نگردد این ره خوابیده طی

کار دشوار و، تو میخواهی تن آسانی کنی

نیست با شاهی میسر عیش درویشی، ولی

میتوان پادشاهی با پریشانی کنی!

تا به کی بر درگه دونان نشینی از طمع؟

پادشاه وقت خویشی، چند دربانی کنی؟!

عقد دندانها ز پیری سست شد، یعنی دگر

بر سر دنیا نباید سخت دندانی کنی

گر بدانی قیمت عمری که کردی خرج هیچ

هر نفس را صرف آه پشیمانی کنی

غم که با هر یکدمش عمری توان کردن نشاط

حیف باشد حیف، آن را چین پیشانی کنی

مردمان حرف هم از غوغای دنیا نشنوند

چند واعظ چون قلم مشق سخندانی کنی؟!

شمارهٔ ۶۲۰

کام حاصل ای دل از آه سحر گاهی کنی

گر تو، ای قطع نظر از خلق، همراهی کنی!

یک سراسر سیر آن زلف درازم آرزوست

ای شب وصل از تو میترسم که کوتاهی کنی!

هر چه میخواهد، بکن، تا هرچه میخواهی، کند

لیک میخواهی تو دائم، هر چه میخواهی کنی!

دانه سان سر سبز تا فردا برآری سر ز خاک

باید امروز از غم آن چهره را کاهی کنی

تا توانی بود از داد و دهش چون آفتاب

از گرفتن مه صفت تا چند جانکاهی کنی؟!

تا توان چون موج بود آزاد در بحر وجود

چند بر خود فلس چندی دام چون ماهی کنی

تا توان در دشت استغنا علم بودن چو کوه

در پس دیوار مردم تا بکی کاهی کنی؟!

شمارهٔ ۶۲۱

بملک فقر خود را آن زمان فرمانروا بینی

که بر سر خاک به از سایه بال هما بینی

جهانی را بهمت زیر دست خود توان کردن

برین تل گر برآیی، عالمی را زیر پا بینی

ز آزار قناعت نیست کم رنج طلب، آن به

که چین جبهه این خواجگان از بوریا بینی

جهانی را که دیدی بس وسیع از تنگ چشمیها

بچشم دل چو وابینی، بقدر پشت پا بینی

بدل، حرف قناعت گفتن و، بی بهره ز آن بودن

چنان باشد که بر طاقی، کتاب کیمیا بینی

غبارت گر به دل ننشیند از آمد شد دنیا

دو عالم را در این آیینه گیتی نما بینی

شود آنگاه چشم دل ترا روشن، که از بینش

کدورتهای عالم را، به چشم توتیا بینی

چه یاری در جهان واعظ تو از بیگانگان دیدی؟

که اکنون چشم میداری که آن از آشنا بینی

شمارهٔ ۶۲۲

بنده عالم چرا از بهر ده درهم شوی؟

بنده یک خواجه شو، تا خواجه عالم شوی؟!

داد خود بستان ز آیین تواضع، ای جوان

کاین سعادت نیست ممکن چون ز پیری خم شوی

نطفه از پشت پدر، صورت نبندد بی سفر

قطره ها باید زدن، خواهی اگر آدم شوی!

نخل را جا عالم بالا شد از پیراستن

گر فزونی خواهی آنجا، باید اینجا کم شوی

پیش پاکان ره نداری، تا ز خود سازی زنی

مرد شو، خواهی به مردان خدا محرم شوی

بی غمی هرجا که بینی، گریه کن بر حال وی

وا شود هر جا گلی، باید برو شبنم شوی

واعظ از عالم ترا خود عبرتی حاصل نشد

سخت میترسم تو آخر عبرت عالم شوی

شمارهٔ ۶۲۳

نظر بگشا، نگه دانسته کن، در هر پر کاهی

که هر تار نگاه عبرتی، باشد بحق راهی

ز دلها، میتوانی ره ببزم قرب حق بردن

که هر طاق دلی، آن بار گه را هست درگاهی

بساط بزم قرب حق، پر است از شیشه دلها

مبادا ای زبان، غافل گذاری پای بیراهی؟!

بسان شعله خار، از دم گرم ستم بینان

ستمگر را بود دست دراز و، عمر کوتاهی

بود ما و ترا ای خواجه، هر یک زین جهان بخشی

ترا مال غم افزایی و، ما را درد غمکاهی

غنی را هست از زر کیسه دل پر ز نقد غم

فقیران را ز بی چیزی، نباشد در جگر آهی

غم دنیا چو دایم میخوری ای خواجه از غفلت

تو هم ز اجزای دنیائی، غم خود هم بخور گاهی؟!

چو مضرابی که هر ساعت، به تاری آشنا گردد

دوم در انتظار دوست، هردم بر سر راهی

به چتر خسروی هرگز فرو نارد سر همت

کسی کز سایه حق باشد او را چتر و خرگاهی

بود مردی زن نفس و هوای خود نگردیدن

ولی پیش تو، مردی نیست غیر از قوت باهی

به پیش زنده دل، از عشق جانان در دل شبها

گرامی تر بسی از عمر باشد مد هر آهی

عصا کن از تأمل در طریق گفتگو واعظ

ره صد حرف بر خود وا مکن از حرف بیراهی

شمارهٔ ۶۲۴

هر نقش درم بندی است، در دیده آگاهی

دائم ز فلوس خویش در دام بود ماهی!

در خواب نبیند شه، آسایش درویشی

درویش ندارد ره بر تخت شهنشاهی

با سر بسر آن کو، ره در دل شب میپو

گم کرده خود میجو، با شمع رخ کاهی

بگداخت غمش از تن، تا جامه و پیراهن

چون هیچ نماند از من، ای ضعف چه میخواهی؟!

بار عملی بر بند، تا هست روان در تن

کز کف رود این ساحل، کشتی چو شود راهی

اعضا و قوی، کردند ترکم بگه پیری

از خلق چنان دیگر خواهم ز که همراهی؟!

واعظ، غم روزی چند؟ یک شب غم خود هم خور

این زنگ ز دل خیزد، با آه سحرگاهی

شمارهٔ ۶۲۵

در کنار یار، از یار است دست ما تهی!

کاسه گرداب، در دریاست از دریا تهی!

بی نیازی چون صدف ما را ز حق بیگانه کرد

داشت رو بر آسمان، تا بود دست ما تهی!

گریه نتواند دل ما را ز غم خالی کند

کی شود از خرج باران کیسه دریا تهی؟!

تا خم گردون، درین خمخانه هستی بجاست

از شراب غم نمیگردد ترا، مینا تهی

دست خالی میکند رسوای عالم مرد را

برنمی خیزد صدا از کاسه، نبود تا تهی

هست تا در سر خرد، خالی نگردد دل ز غم

پنبه تا برجاست، نتواند شدن مینا تهی

چون دل بی آه، ننهد فیض، هرگز پا در او

هر گلستانی که هست از سرو آن بالا تهی

یک سر و گردن، شد از ابنای جنس خود بلند

چون حباب آنکس که پهلو کرد ازین دریا تهی

اهل همت جان نمیدارند از سائل دریغ

تا قدح خالیست، قالب میکند مینا تهی

خاکساری بسکه واعظ، کرده تن پرور مرا

خواب من، پهلو کند از بستر دیبا تهی

شمارهٔ ۶۲۶

خردمندی فزاید آدمی را بسکه تنهایی

بدام عقل میترسم فتد مجنون ز یکتایی

ز وسعت خوشتر آید تنگی احوال عارف را

فلاطونی بآن شان را، بخم کرده است دانایی

ز زینت های دنیا، عیب دنیا به شود ظاهر

که باشد شاهدی بر زشتی شاهد خود آرایی

برون کن خواهش زر، تا گشاید عقده ات از دل

که این دنبل نگردد به، بود تا چرک دنیایی

لباس پربهای ژنده پوشی کهنه شد دیگر

نباشد عیب پوشی اهل دنیا را چو دارایی

ز هر خشک و تری، افتاده را یاری طمع باشد

که دارند از عصای خویش کوران چشم بینایی

بده تا میتوانی داد، داد دادن ای منعم

که دست اغنیا را هست دادن شکر گیرایی

گذشتم، توبه کردم، بر ندارم دست از آن دیگر

بدستم گر فتد بار دگر دامان تنهایی

چنان کرده است سست اوضاع دنیا دست دلها را

که نتوان داشت امروز از نمک هم چشم گیرایی

بامید زبان مگذار، شکر دوست را واعظ

زبان را گر ز دست آید، بگوید شکر گویایی

شمارهٔ ۶۲۷

ز مرگت دوستان را، آن قدرها نیست پروایی

شود زین زهر، کام جملگی شیرین بحلوائی

ز ابنای زمان، یار نوی هر روز پیدا کن

که هرگز یاری امروزشان را، نیست فردایی

نمیجویند در خلوت بجز خواب و خور و راحت

نمیگویند در صحبت، بغیر از حرف دنیائی

باین وحشت فزایان، جای الفت نیست، میخواهم

دلی از شهر بیزار و، دماغ سر بصحرائی

بسی سر در هوا و، پا به گل بودم، کنون باید

سرپا در گلی از سجده، آه عرش پیمایی

فتاده بر سر هم کار و، مزدور بدن کاهل

غم آرام سوزی کو و، درد کار فرمایی؟!

چو دندانی که افتد از دهن، وقت جوانیها

شوم غمگین، بر آرم از دهان گر حرف بیجایی

نداری در ره دنیا، جوی اندیشه فردا

همه اندیشه، اما از برای رزق فردایی

بود یکدست مرگ جمله، گر درویش گر منعم؛

چو اسکندر بری دست تهی هرچند دارایی!

کفت خالیست از دنیا و، دل پر از غم دنیا

نداری گرچه دنیا واعظ، اما ز اهل دنیایی

شمارهٔ ۶۲۸

ای رنگت از طراوت، چون اطلس ختایی

وی دستت از نزاکت، چون کاغذ حنایی

با نفس وقت شهوت، جنگ و جدل چه سازد؟!

باید فرو نشاندن، آن را به کدخدایی

ز آمیزش خلایق، جز دردسر چه زاید؟

آسودگی ز غمهاست، فرزند پارسایی

سیم و زر جهان نیست، جز مایه غم و رنج

دلبستگان ندارند، بخشی ز دلگشایی

الفت کنند با هم، چندانکه کار دارند

یاران دگر ندارند کاری بآشنایی

کو عیب جو، که گوید بی پرده عیبهایم؟

شاید مرا رهاند از عیب خود ستایی؟

واعظ چرا نباشد گل گل؟ شکفته دارد

باغی چو گوشه گیری پر برگ بینوایی!

شمارهٔ ۶۲۹

چون تن درست بود، گو مباش دنیایی

که هیچ نیست به دست تو، به ز گیرایی!

چگونه چشم ندارم ز تیره‌روزان فیض؟

که میل سرمه بود شمع راه بینایی!

بگیر گوشه عزلت، اگر جهانگیری

توان گرفتن، این ملک را، به تنهایی

ز چشم خلق جهان، در پناه عیب خودیم

نقاب چهره ما گشته نیل رسوایی

ز بس که نیست سخن آشنایی، اکنون باب

زبان نمی‌شودم آشنا به گویایی

توان به درگه حق قرب مفلسان دانست

ازینکه نیست نمازی، قبای دارایی

گذشت کن، که ترا ره به شهر پاکانست

که همت آمده صابون چرک دنیایی

اگر نساخته‌ای در لباس، مردم باش

که نیست خرقه، صدرنگ جز خودآرایی

به زلف شانه شمشاد صد زبان می‌گفت

که به شکستگیی از هزار رعنای

فریاد سخنم، نشنوند از آن واعظ

که گوشوار نگردد گهر، ز یکتایی

شمارهٔ ۶۳۰

برگی از باغ تو، هر رنگ گل زیبایی

گردی از راه تو، هر سروقد رعنائی

بهر نظاره گلزار تو، هر غنچه تلی

پیش مجنون تو هر برگ گلی، صحرائی

هفت چرخست، ز گلزار تو یک غنچه تنگ

دو جهانست ز باغ تو، گل رعنائی

بر درت وسعت صحراست، رخی سوده بخاک

بتو موج سرابی است، لب گویایی

نسخه صنع ترا مد زمان یک الف است

گوی چرخ است از آن، نقطه ناپیدایی

روز، یک شعله ز عشق تو فلک را در دل

شب، زمین راست ز فکر تو بسر سودایی

تا مگر یک دو قدم همره خویشتن سازند

سر هر خار، براه تو بود در پایی

در بیابان تمنای تو چون خامه مو

هست در هر سر خاری، ز غمت سودایی

بسیه روییم از درگه خود، دور مکن

که مرا غیر درت نیست دگر مأوائی

عمرها شد که مرا جای تو در دل خالیست

با وجودی که نباشد ز تو خالی جایی

نشنود واعظ ما گر سخن خود، چه عجب؟

کز خموشان تو، هر سوی بود غوغائی!

تو مگر رحم کنی، ورنه چو واعظ نبود

عمر ضایع کن دیوانه بی پروایی

شمارهٔ ۶۳۱

به سویت جنبش هر نونهال ایمای ابرویی

ز حرفت در چمن، هر غنچه‌ای چشم سخنگویی

ز یاران هیچکس پهلونشین من نشد امشب

به غیر از حرف آن بدخو، که با من داشت پهلویی

ز دردت، آنچنان بی‌تاب دارم هم‌نشینان را

که در پهلوی من بر خویش پیچد هر سر مویی

از آن رو چون رگ ابر از نگاهم گریه می‌بارد

که دایم همچو برق ای آتشین خود، چین بر ابرویی

ز اسباب جهان واعظ ندارد خانه‌ام چیزی

به غیر از بستر پهلو و، جز بالین زانویی

شمارهٔ ۶۳۲

دیوانه گر نه‌ای، به خود این دل چه داده‌ای؟

چون کودکان چرا ز پی دل فتاده‌ای؟!

برخاستن ز خاک، گل خاکساری است

افتادگی بجوی چرا ایستاده‌ای؟

تحصیل علم ترک علایق، اگر کنی

بس باشد از کتاب ترا لوح ساده‌ای

زر می‌نهند بر سر زر، اهل حرص و، تو

ایمان خویش را به سر زر نهاده‌ای!

چسبیده‌اند، بس که به دنیا، ز هر طرف

بر جا نمانده یک دل و دست گشاده‌ای

بر خود سوار تا نشوی در جهاد نفس

واعظ به راه بندگی حق پیاده‌ای!

شمارهٔ ۶۳۳

بنده تن تا به کی، ای جان اگر آزاده‌ای؟!

خویش را ای دل، چرا چندی به دنیا داده‌ای؟!

حسن کرداری، چو یاری نیست در مصر قبول

یوسف است، از چه بر آری هرکجا افتاده‌ای

ناید از کلکم دگر نقش سخن از خال و خط

بعد از این ما و از آن رخ گفتگوی ساده‌ای

راست ناید عمر کوته با امل‌های دراز

مرگ بس نزدیک و، تو بسیار دور افتاده‌ای

نر گدایی گرچه نبود چون در حرص و طمع

لیک چون وقت جهاد نفس گردد، ماده‌ای

ز آن نتابد بر تو در دشت تجرد نور حق

کز سیه‌چال تعلق پا برون ننهاده‌ای

مرده خوابی تو واعظ، ورنه هرسو زین چمن

شبنمی بر گل، سحرخیزی‌ست بر سجاده‌ای

شمارهٔ ۶۳۴

با لاف عقل، بازی دنیا چه خورده‌ای؟

از هیچ و پوچ این همه بر خود سپرده‌ای

خوش آیدت حلاوت عیش جهان به کام

حق هست با تو، زهر تأسف نخورده‌ای!

از باد یاد مرگ نلرزی چو برگ بید

از بس چو ریشه پای درین گل فشرده‌ای

تا چند مرده نفس نفس پرفسون

امروز زنده باش که فرداست مرده‌ای!

اهل زمانه عاشق ارباب ثروتمند

معشوق بلبل است گل از بهر خرده‌ای

گل‌ها شدند شعله‌ور از دامن سحر

ای آه آتشین، تو چه در دل فسرده‌ای؟!

هر برگ گل رسد به نوایی ز خوان صبح

ای دل تو هم بگیر نصیبی، چه مرده‌ای؟!

هر عضو من رود به رهی از هجوم ضعف

چون خشت و چوب خانه سیلاب برده‌ای

در پیری آید از نفسم بوی رفتگی

مانند دود شمع سحرگاه مرده‌ای

خواهی کشید رخت به سرمنزل نجات

واعظ به جرم خویش اگر راه برده‌ای

شمارهٔ ۶۳۵

عشق نبود جز بلا با صبر بی‌اندازه‌ای

با حیات جاودان هر لحظه مرگ تازه‌ای

بس بود ما را فشار تنگنای روزگار

دفتر ما را نباشد حاجت شیرازه‌ای

ز استخوانم، خیزد آواز شکستی هر نفس

از غمت افتاده در هر کوچه‌ای آوازه‌ای

از تواضع شاخ گل را عقده‌ها از دل گشود

نی فتاد از سرکشی هر دم ببند تازه‌ای!

افگند صبح اجل شاید دلت را در خمار

در پریشانی کشد این گل مگر خمیازه‌ای

بس که با صحرا دل آواره‌ام خو کرده است

واعظ از حالم نمی‌آید، به شهر آوازه‌ای

شمارهٔ ۶۳۶

ای که از سودای گنج سیم و زر دیوانه‌ای

هست گنج عبرتی در کنج هر ویرانه‌ای

رزق را آرام جز در کام روزی‌خوار نیست

رو به سوراخ دهن، موری بود هر دانه‌ای

در جهان کج‌نهاد از راستی نبود نشان

غیر حرفی راست، گاهی، آن هم از دیوانه‌ای

ریخت چون دندان، شود پیچیده تقریر کلام

هست دندان در دهن، زلف سخن را شانه‌ای

نیست از جوشیدن خلق جهان با یکدگر

در میان جز جوش طفلان بر سر دیوانه‌ای

آشنارویی ندیدم در جهان واعظ، مگر

گاه حرف آشنایی، آن هم از بیگانه‌ای

قصاید

شمارهٔ ۱ - در بی قدری جهان و ستایش شاه مردان، دستگیر روز جزا، حضرت امیرالمؤمنین علی مرتضی «ع »

شمارهٔ ۲ - تجدید مطلع : ای نگاهت دیده آیینه دل را ضیا

شمارهٔ ۳ - در احوال درویشی و ستایش آفتاب عالم آرای سپهر دین حضرت امام محمدتقی «ع »

شمارهٔ ۴ - وصف بهار و ستایش شاه حیدر نسب ایران، حارس کشور دین شاه سلیمان صفوی

شمارهٔ ۵ - وصف بهار و ستایش ذات پاک حضرت ختمی مرتبت محمد مصطفی «ص »

شمارهٔ ۶ - توصیف زمستان و سردمهریهای دوران و ستایش سرور عالمیان محمد مصطفی «ص » و مولای متقیان امیرالمؤمنین علی «ع »

شمارهٔ ۷ - در وصف بهار و ستایش شه سریر امامت حضرت رضا«ع »

شمارهٔ ۸ - نوروز : باد نوروزی صلا بر خوان عشرت می‌زند

شمارهٔ ۹ - در بث الشکوی و مرثیت و مدحت حضرت سیدالشهداء امام حسین «ع »

شمارهٔ ۱۰ - وصف بهار و ستایش خسرو جم قدر کامکار شاه عباس ثانی

شمارهٔ ۱۱ - تجدید مطلع : دی رفت و، شد ز بند یخ آزاد روزگار

شمارهٔ ۱۲ - در عشق و سلوک و مذمت دنیا و مدحت پیشوای بحق ناطق حضرت امام جعفر صادق «ع »

شمارهٔ ۱۳ - در مذمت دنیا و مدحت جان و دل و چشم و چراغ دین حضرت امام حسن مجتبی «ع »

شمارهٔ ۱۴ - در فضیلت ماه صیام و مدحت چراغ دیده عباد حضرت سجاد«ع »

شمارهٔ ۱۵ - در مذمت ابنای روزگار و مدحت امام همام حضرت موسی کاظم «ع »

شمارهٔ ۱۶ - در توصیف خزان و ستایش سرور دنیا و دین و فخر آسمان و زمین حضرت امام محمد باقر «ع »

شمارهٔ ۱۷ - در بیان کیفیت احوال پیری و آفرین سلطان رضا بحکم قضا حضرت امام علی بن موسی الرضا«ع »

شمارهٔ ۱۸ - از نشاط گسستن و به غم پیوستن و ستایش امام هر دو جهان حضرت علی نقی «ع»

شمارهٔ ۱۹ - در ناپایداری روزگار و بی اعتباری دنیا و منقبت سالاردین صاحب الامر، واپسین موج بحر زخار امامت حجت خدا قائم آل محمد«ع »

شمارهٔ ۲۰ - بیان احوال دل و ستایش شاه هردو جهان امیرمؤمنان علی مرتضی «ع »

شمارهٔ ۲۱ - توصیف شکوفه بهاری و ستایش آفتاب سپهر امامت حسن مجتبی «ع »

شمارهٔ ۱ - در بی قدری جهان و ستایش شاه مردان، دستگیر روز جزا، حضرت امیرالمؤمنین علی مرتضی «ع »

چیست ای دل عالم هستی؟ بیابان فنا!

هر طرف موج سرابی از گذار عمرها

هر گیاه سبز دروی، تیغ زهر آلوده یی

هر سر خاری درو، دلدوز تیری جان ربا

قطره های اشک حسرت، شبنم برگ گلش

تند باد آه نومیدیش، باد جان فزا

هر قدم گردیده پهن، از نقش پایی کژدمی

هر طرف خوابیده از فرسنگها صد اژدها

هر رگ سنگی درو، خاری بپای رهروی

هر تف ریگی شرار خرمن صد مدعا

هر کف خاکی، نشان دستگاه خسروی

هر سر برگی زبان حال چندین بینوا

هر نسیمی، سطری از حال دل چندین اسیر

هر غباری، خط تاریخ هزاران بیوفا

بوی خون می آید از رنگینی گلزار او!

نشنوی ای پر هوس گویا ز کامی از هوی؟!

از هوس تاکی جوانی میکنی؟ پیری رسید!

بهر عبرت، دیده یی از خواب غفلت برگشا!

در جوانی چه ندانستی زره، اکنون بدان

قامتت را کرده خم پیری که، بینی پیش پا

گور در پیش و،تو دل واپس برای ملک و مال

چاه در راه و، تو از غفلت روی رو بر قفا

راحت ار جویی، به ملک و مال و دنیا پشت ده

خواب اگر خواهی، مساز از بالش زر متکا

رخ ز درویشی نتابد هر که دارد سوز عشق

شعله چون پهلو تهی سازد ز فرش بوریا؟!

خود نمایی که ز صرصر نیست در باغ وجود

گردباد عمر باشد لاله را نشو و نما

نشکنی تا خویشتن را، لاف قرب حق مزن

بی شکستن جای در مسجد ندارد بوریا

این قدر زین عاریت بر خود سپردن بهر چیست؟

این قدر زین بیوفا بر خود فرو چیدن چرا؟!

نیست جای خودنمایی، تنگنای روزگار؛

گل درین بستان، ز افشردن کند نشو و نما!

آنکه دوری نیست تنگی، عالم روشندلیست

تنگ نبود عکس را در خانه آیینه جا

خنده ما ناتوانان، زیر این گردان سپهر

خنده گندم بود، در زیر سنگ آسیا!

می توان زلف وصال شاهد عقبی گرفت

دست همت گر ز دامان جهان گردد رها

در ره دنیا ز یاران کن تلاش واپسی

کآید از پیشی گرفتن، سنگ بر پای عصا

نیست با سیم و زر بی اعتبار این جهان

خوبیی، جز اینکه با آن میتوان کردن سخا

خرج کن چون سکه نقد خویش در بازار وجود

ای که داری در میان زر، چون نقش سکه جا

شیوه بخشش بدست آور، که گردی ارجمند

تکیه بر دست شهان، از رنگ دادن زد حنا

ذکر و فکر منعمان، در بندگی دانی که چیست؟

ذکر هر بیچاره و، فکر معاش هر گدا

اغنیا را نیست ذکری، به زیاد اهل فقر

زر شمردن، سبحه باشد در کف اهل سخا

با گدا، کوچک دلی، مانند حج اکبر است

هست لبیکش اجابت کردن هر بینوا

تیغ جوهر دارد باشد در جهاد نفس شوم

دست پر گوهر که افشانی بدامان گدا!

ز التفات نامردان، اهل دولت را چه نقص؟

سایه افگندن چه کم می سازد از بال هما؟!

رنج یار ناتوان، باید توانا را کشید

دست بهر چشم نابینا کشد بار عصا

آنکه بهر دیگران، بر خود نپیچد روز و شب

باشد از سنگین دلی، کمتر ز سنگ آسیا

آنکه باشد دامن جودش بدست اهل فقر

دستگیرش دامن «حیدر» شود روز جزا

آن جهانبخشی که هرگز چون نفس، گاه سخا

در کفش پیوند دادنها نشد از هم جدا

همتش دریای بی پایان و، دستش ابر جود

هر سه انگشتش رگ ابری ز باران عطا

خطبه را از وی مسلم، سربلندی در جهان

سکه را بر خویش بالیدن ز نام او بجا

در صف هیجا، دم تیغش، دم نزع عدو

کندن شمشیر او، جان کندن خصم دغا

حمله جرأت گدازش، کشت هستی را سموم

برق شمشیر اجل خویش، سحرگاه جزا

چون طناب سحر، در سیماب لرزش، عمر خصم

ذوالفقار او به کف، چون در کف موسی عصا

از نگاه آرزوها، خاطر او بسته چشم

از نکاح شاهد دنیا، ضمیرش پارسا

عشوه دنیا ز دستش نقد دل بیرون نبرد

پیر زالی چون بتابد، پنجه شیر خدا؟!

همچنان کز تار مژگان بگذرد نور نگاه

صد قدم در پیش بود از جاده در راه هدی

رفت از آن ساعت بخود نقش نگین از غم فرو

کز کفش انگشتر از بهر تصدق شد جدا

نامه شستم، چون بآب گوهر مدحش ز جرم

میکنم در حضرت او، عرض حال خود ادا

شمارهٔ ۲ - تجدید مطلع

ای نگاهت دیده آیینه دل را ضیا

گوشه ابروی لطفت، صیقل زنگ خطا

پیشت از خجلت بهم پیچید، زبان گفتگو

با زبان حال گویم، حال خود سر تا بپا

حالم این، کز درگه قربت بدور افتاده ام

حالم این، کز آستانت گشته ام عمری جدا

حالم این، کز نامه من میگریزد خط عفو

حالم این، کز طاعت من عار میدارد ریا

همچو برگ بید میلرزد زبان بر خویشتن

گر کند از ناتوانیهای من حرفی ادا

در کشاکشهای چرخ، از ناتوانی میگسست

گر نمیشد قامت چون رشته ام از غم دوتا

از غبار دیده خود مانده ام در زیر بار

گر شود گوشم گران، هرگز نمیخیزم ز جا

لرزشم از ناتوانیها، تواند راه برد

ریزش اشکم، ز ضعف تن تواند شد عصا

در گداز لاغری، از بسکه گردیدم سبک

درگه رفتار، نتواند خلد خارم بپا

میتوان خواند از جبین من، خط سرگشتگی

میتوان دیدن ز جسمم حال دل سر تا بپا

. . .

قامتم را کرده بار چین پیشانی دوتا

خامه ام، پیچیده طوماری است، از مضمون غم

نامه ام، افشانده دامانی، ز نقد مدعا

بهر آن از پا درافتادم، که از روی کرم

از نگاه التفاتی، بخشیم شاید عصا

پای آزادی مرا فرسود، در بند خودی

جذبه یی دارم طمع، کز من مرا سازی رها

گر مرا دست زبان عذر خواهی کوته است

دامن عفو تو اما، از کرم باشد رسا

بس کن ای واعظ، که گفتن پا زحد بیرون نهاد

پیش اهل جود، خاموشی است عرض مدعا

داری از درگاه شیر حق چو روی تازه یی

رو بسوی قبله حاجات کن روی دعا

تا بود بازوی «حیدر» خانه دین را ستون

تا بود در دست او سر رشته راه خدا

دوستانش را بود آباد، قصر زندگی

گردد از کف رشته عمری عدوی او رها

شمارهٔ ۳ - در احوال درویشی و ستایش آفتاب عالم آرای سپهر دین حضرت امام محمدتقی «ع »

حشمت از سلطان و، راحت از فقیر بینواست

چتر از طاووس، لیک اوج سعادت از هماست

راحت شاه و گدا را زین توان معلوم کرد

کو بصد گنجست محتاج، این به نانی پادشاست

پادشاهان را اگرچه چتر دولت بر سر است

بینوایان را ولیکن آسمانها زیر پاست

نیست گر درویش را بر خاتم زر دسترس

گنج گمنامی نگیندان خود نگین پربهاست

خرج شه باشد مدام از کیسه درویش عور

خرج درویشان تمام از کیسه لطف خداست

کار شه باشد گرفتن، شیوه درویش ترک

او کف دست است یکسر، وین سراپا پشت پاست

او همه استادگی و، این همه افتادگی است

او همه دست تعدی، این همه دست دعاست

فقر یکسر راحت امنیت و جمعیت است

پادشاهی جمله تشویق و غم و رنج و عناست

فقر صلح و دوستی و الفت و آسودگیست

پادشاهی جنگ و غوغا و زد و خورد و وغاست

خوی عالمسوز شاهان، آتش نمرودی است

طینت پاکیزه درویش خاک کربلاست

فقر را گسترده خوانی چون گشاد خاطر است

بر سر این خوان نعمت پادشاهان را صلاست

جز غم مردن چه غم دارد دگر درویش عور

کز کمند وحدت خود در حصار از هر بلاست

باغ جنت را نباشد برگ ریزان خزان

برگ عیش بینوایان ایمن از باد فناست

پیش سالک گفت و گو از سربلندیهای جاه

همچو عکس نخل در آب روان پا درهواست

عالم پستی ز بس آزادگان را خوشتر است

بید مجنون میرود بالا و رویش بر قفاست

چون رهاند گردن از طوق وبال عالمی

دست وپای دولت از خون جگرها در حناست

گو ننازد شاه چندین بر غنای خویشتن

گر گدا محتاج شده، شه نیز محتاج گداست

خلق عالم سر بسر هستند دست وپای هم

هم عصا پای شل و، هم دست شل پای عصاست

دولت از داد و دهش باشد تفاخر کردنی

چون سعادت میدهد، بال هما، فر هماست

نعمت الوان بدست مرد در رفتن خوش است

در خزان کردن حنا را بیشتر زیب و بهاست

آن قدر کز اهل دولت خوش بود داد و دهش

صد چنان نگرفتن از درویش مسکین خوشنماست

جود حاتم، گنج قارون، داغ استغنای اوست

گرچه جاهل معنی درویش پندارد گداست

نیست درویش آنکه بر دست کسان از ناکسی

همچو دلق خویشتن چشم طمع سرتا بپاست

نیست درویش آنکه پایش ره بدرها می برد

نیست درویش آنکه چشمش با کف خلق آشناست

نیست درویش آنکه از بس قوت حرص و طمع

از پی اظهار ضعفش دست بیعت با عصاست

خودنمایی از ریا در پرده عزلت کنند

خلوت این گوشه گیران چون لباس ته نماست

هست درویش آنکه در صحرای عشق خانه سوز

بر سرش ژولیده مویی خوشتر از بال هماست

هست درویش آنکه در راه طلب از احتیاط

با وجود چشم دائم همچو نرگس بر عصاست

گر خورد خاک و بخود پیچد ز غیرت دور نیست

مرد عارف بر سر گنج قناعت اژدهاست

وحشت از غیر حقش در الفت خلق است کم

از همه عریانیش پوشیده در زیر قباست

وقت خفتن دست از فرش حصیرش کوته است

شب چو برخیزد به پا، دست دعایش عرش ساست

کس نبیند هرگزش از تنگدستی تنگدل

دست امیدش چو در گنجینه لطف خداست

از جفای سنگ طفلان حوادث فارغ است

از تهیدستی بخود چون بید اگر بالد بجاست

گر بود مفلس ز ملک و مال، از آنش باک نیست

خلعت «الفقر فخری »از برش زینت فزاست

مفلس ننگین که باشد؟آنکه دامان دلش

خالی از نقد ولای سرور اهل سخاست

آفتاب عالم آرای سپهر دین «تقی »

آنکه از نورش جهان علم و دانش را ضیاست

مهر تابان رو از آن دارد بر هر خشک و تر

کو بخاک درگه آن ذره پرور آشناست

در تلاش اینکه ساید بر ضریحش روی زرد

آفتاب از صبح تا شب بر درش در دست و پاست

تا زمین را برگرفت از خاک جسم پاک او

گر ز حسرت آسمان را مانده گردن کج، بجاست

چشمه خورشید، تا چشم آب داد از خاک او

تا قیامت کشت هستی را از آن نشو و نماست

از حریمش رفتن و، گردش نگشتن مشکل است

گر شط بغداد را چین بر جبین باشد رواست

سائلش روی پریشانی نمی بیند دگر

گر مه از وی نور خواهد، قرص خورشیدش اداست

عاجز از سامان خرج دست ابر آسای اوست

بحر از گرداب اگر بر خویش می پیچد رواست

از محیط دست او، تا دامن حاجت مدام

گر گهر غلتان نباشد پیش جودش کم بهاست

آنچه ابر جود و سیل همت او کرد صرف

نام بحر و کان نمیدانم چه سان دیگر بجاست!

تا نگردد خواهش سائل مکرر پیش او

از بزرگی کوهسار همت او بی صداست!

پیش بینا نیست اکسیری به از خاک درش

تا رسانیده است حاجت خویش را آنجا غناست

تخم حاجت را ز بس جودش ز عالم برفگند

آنکه تنگی میکشد روزگار او سخاست

کرده با خلق وسیعش نسبت دوری درست

وسعت صحرا ز خاطرها از آن رو غمزداست

خاکروبان درش را در نظر از زهد پاک

ز آتش زر غصه دنیا چو کام اژدهاست

دعوی اغیار در زهد و ورع با حضرتش

دعویی باشد که سگ را در قناعت با هماست

زندگی تا هست و، عالم هست، ور دم مدح اوست

حیف اما زندگی کوتاه و علم بی بقاست

زندگی شاها نباشد زندگی، بی یاد تو

تاکه جان دارد، زجان واعظ ترا مدحت سراست

نی نی کلکم شکر ریز است از مدحت همین

بعد مردن هم چو نی در استخوانم این نواست

از برای فکر مدحت با هزار اندوه و غم

غنچه گردیدن مرا با خویش باغ دلگشاست

خویش را گنجانم ار در خیل مداحان تو

در دو علام گر بگنجم از بزرگی ها بجاست

هر نفس بر خویش میبالد سخن از مدح تو

ورنه پرگویی چنین در حضرتت کی حد ماست

ای سخن هرچند خودداری ز مدحش مشکل است

با زبان حال کن دیگر ثنا، و قسمت دعاست

تا بود این گنبد از خلق جهان خالی و پر

تا درین محراب خواهد مهر و مه افتاد و خاست

روضه اش ز آمد شد زوار پر باد و تهی

بر در او پشت طاعت حلق را کج باد و راست

شمارهٔ ۴ - وصف بهار و ستایش شاه حیدر نسب ایران، حارس کشور دین شاه سلیمان صفوی

نوبهار است و درو و دشت دگر روح فزاست

سبزه تر به سرانگشت ز دل عقده گشاست

بسکه دلکش بود از فیض هوا خاک چمن

بید مجنون بفلک میرود و، رو بقفاست

میتوان کرد در آن سیر بهار دیگر

بسکه چون آینه، هر برگ گلستان بصفاست

حسن گل عقل ربا، فیض هوا شور انگیز

خیز ای آینه دل که دگر وقت جلاست!

گشته از ابر عجب بار گهی بر سر پا

که بهر سوی طنابش ز رگ موج هواست

بر بساط چمن افگنده هوا مسند رنگ

هر طرف نامیه از لاله و گل بزم آراست

مسند آرا بسعادت شده سلطان بهار

چتر گلبن بسرش سایه فگن همچو هماست

تاجداران شکوفه، بدو صد فر و شکوه

هر یک استاده باندام و ادب بر سرپاست

چوبداران گل و غنچه پی راندن غم

کرده هریک بعصا تکیه زهر سو چپ و راست

آبها را لب جو بهر زمین بوس بخاک

نخل ها را سر برگ از در او گردون ساست

سنبل افتاده و در عرض پریشانحالیست

نرگس استاده و چشمش ز ادب بر ته پاست

یک طرف جبهه اوراق گل از سجده بخاک

یک طرف قد نهالان پی تسلیم دوتاست

یک طرف شاخ تر از برگ کند عرضه بلند

یک طرف گشته زبان سوسن و، مشغول دعاست

قمریان را ببرش، شکوه ز بیرحمی سرو

بلبلان را بدرش، داد ز بیداد صباست

جمله بی برگ و نوایان چمن را هر دم

از گهرباری ابر کرمش، برگ و نواست

گفتم: این بارگه از چیست باین فر و شکوه؟!

این همه کوکبه و دبدبه ای دل ز کجاست؟!

گفت: این گرده درگاه شه ایرانست

که ز گرد در او، چشم جهانی بیناست

فارس کشور دین، «شاه سلیمان » که ازو

علم دولت اولاد علی گردون ساست

شاه حیدر نسب آن کو بطناب ضبطش

خیمه ملت اثنی عشری بر سر پاست

خانه امن و امانست ز تیغش روشن

بسکه افروخته از آتش چشم اعداست

برق تیغ، ابر عطا، بحر کرم، کوه وقار

آسمان بارگه، انجم سپه و، صبح لواست

پیش بحر کرم او، که جهان راست، محیط

آب از خجلت خود گر شده، حق با دریاست

بجز از میمنت نسبت چترش نبود

این همه دولت اقبال که در بال هماست

ننهاد آینه رای منیرش، پا پیش

خویش را شاهد گیتی نتوانست آراست

خلق بیرون نتواند شدن از ضابطه اش

آب هرگز نرود کج چو بود جدول راست

بکسه ایام ز عدل و کرمش خوشوقت است

نو بهاری که ز عهدش گذرد، رو بقفاست

طعمه صعوه شود چرغ، گریزد گر ازو

پیش اهل نظر از بس نمک او گیراست

از نهیبش نه چنان خصم بجا ماند خشک

کز رخش رنگ تواند بسهولت برخاست

نخل عمری که قدم در ره او نفشارد

کی ز بیما حصلی، از بر خود کامرواست؟!

راست کیشند ز بس لشکر نصرت اثرش

تیرشان بر دل اعدای وی ایمن ز خطاست

خصم سرکش نه چنان گشته ازو خاک نشین

که غبارش دگر از خاک تواند برخاست

لشکرش بار بصحرا چو کشد، کهسار است

موکبش پا چو بکهسار گذارد، صحراست

زله بندد گنه از بهر گناه دیگر

دامن سفره بخشایش او بسکه رساست

جز سخن، کو بود از حق مدیحش مفلس

در جهان از کرمش کیست که بی برگ ونواست؟!

نه همین واعظ دلخسته دعاگوی ویست

دولتش را کف هر برگ چمن، دست دعاست

نیست حد چو منی، حق ثناگستریش

کآن نه حرفی است، که هرگز بزبان آید راست

غرض اینست، که از آب رخ مدحت او

گوهر معنیم از خاک تواند برخاست

خامه ای دل بگذار و، کف اخلاص برآر

که دگر وقت بپا داشتن فرض دعاست

تا برآید خور تابان و، شود عالمگیر

تا ازو سایه مسافر سوی اقلیم فناست

دولتش باد جهانگیر،چو خورشید مدام

دشمنش سایه صفت، باد ز عالم کم و کاست

شمارهٔ ۵ - وصف بهار و ستایش ذات پاک حضرت ختمی مرتبت محمد مصطفی «ص »

باد نوروزی دگر پیغام عشرت آورست؟

یا جهان پیر را یاد جوانی در سراست؟!

در نظر گردیده صحراها سراسر کوهسار

بسکه هر سو فیض تل تل بر سر یکدیگر است

در چنین فصلی که کوه و دشت، باغ دلگشاست

تن دهد هرکس بزیر سقف، خاکش بر سر است!

چار دیوار است دیگر، چار موج بحر غم

ساحل آن دامن صحرای عشرت گستر است

گشته گر دل در غم آباد سواد شهر گم

نیست غم، خضر بهارش سوی صحرا رهبر است

بسکه دارد شوق، بیرون شد برنگ برگ، نی

نیست بیجا کوچه نی تنگ اگر بر شکر است

تن بزیر سقف گل چون سر کند در موسمی؟

کز شکوفه هر درختی آسمان دیگر است!

سوی صحرا پر برآرد مور، از سوراخ خویش

این دل بیدست و پا تاکی ز موران کمتر است؟!

دانه ها بیرون دوند از خاک هر سو موروش

دانه دل، در گل غم مانده، تاکی بی براست؟!

در نمو، هر غنچه گل راست با افشانیی

این دل بی شوق، تا کی مرغ بی بال و پر است؟!

روزگار از نو بهار آورده روی تازه یی

گر به تعظیمش، ز جا ای شوق خیزی، در خور است

هر نسیمی بادبان کشتی زیبا گلی است

ای دماغ ار میکنی سودا، نه جای لنگر است

دست و رویی تازه کن ای دل ز گرد راه غم

چشمه یی در عین جوش از هر گلت چون در براست

بسکه گرید زار بر احوال محبوسان شهر

در چمن ها سبزه سیراب را مژگان تراست

بهر تعمیر خرابیهای دی در ملک دل

از شکوفه دامن هر نخل سرکش پرزر است

تا زداید زنگ غم ز آیینه دلها چمن

موجها هر سوی صیقل، آبها صیقل گر است

دیده روشن میکند نظاره آب روان

چشم ازین رو غنچه را بر جوی هر شاخ تراست

خیر مقدم، ای بهار دلگشا، خوب آمدی

مرحبا، ای باد نوروزی، صفای دیگر است!

خوش تماشایی است ای دل، خیز و چشمی آب ده

کز نسیم تر روان جویی بهر بوم و براست

باد، هر سو خیمه رنگین گل بر پای کن

ابر هر جانب بساز عیش و عشرت گستر است

شهر زرین سلیمان گشته بام و در ز گل

کوه و دشت از سبزه سیراب بحر اخضر است

هر گلستان روضه فردوس و، رضوانش بهار

هر نهال تازه یی، جویی ز آب کوثر است

عارض صبح از بنفشه، هر طرف پرخط و خال

طره شام از شمیم گل چو مشک اذفر است

گشته یکسو ژاله ریز و، سوی دیگر غنچه ساز

یک هوا گاهی زره ساز است و، گه پیکانگر است

گریه شبنم ز یک سو، خنده گل یک طرف

غم ز حیرت مانده خشک و، دامن صحرا تراست

هر طرف شاخ گلی چون ساقی گل پیرهن

در کفش هر گل شراب رنگ و بو را ساغر است

نرگس و سنبل رود،آید گل زرد از قفا

نوبهار امروز نقاش است و، فردا زرگر است

در چمن هر سو نغلتیدن بروی سبزه ها

هست روشن اینکه بس مشکل بر آب گوهر است

آتش هر لاله از داغ دل آرد بسکه زور

خاک گلشن بی نیاز از منت خاکستر است

سبز خنگ نوبهار افگنده بادی در دماغ

راکب ایام را در سر هوای دیگر است

در چنین فصلی که عالم دلخوش از لطف هواست

دلخوشی ما را بلطف شاه امت پرور است

کاروان سالار امت، آنکه از ظلمت جهل

عقل ها را مشعل شرعش سوی حق رهبر است

نخل امکان را فلک ها جمله فرع و، اوست اصل

هیکل نوع بشر را، خلق پاو، او سر است

دفتر هر ملتی را نور شرع او بیاض

نسخه هر طاعتی را، راه دینش مسطر است

لاله زار سرخ رویی را هوای اوست آب

بوستان زندگانی را، ولای او براست

سایه بر سر همتش نفگند عالم را، ولی

عالمی در سایه آن آفتاب انور است

از کلام او، قلم ها جوی شیر معرفت

از حدیث او، ورق ها ابر باران گوهر است

گر نخواند از مصحف رخسار او حرفی کتاب

در ثنای او هزاران نظم و نثرش از بر است

با بنانش گر ز بی مغزی قلم الفت نکرد

روز و شب بهر تدارک بر درش مدحتگر است

گر نشد پیشش مداد از تیره روزیها سفید

منشیان دفتر احکام او را یاور است

آشنا با آن هدایت نامه حق، چون نشد

زین جهت در نامه خط را خاک حسرت بر سر است

صفحه یی از وصف خلقش، ناز بر اوراق گل

خامه را از ذکر حرفش، حرف با نیشکر است

یک شب آن کوه شرف پا بر سر گردون نهاد

تا قیامت آسمانها در عرق از اختر است

بود مقصد این ز معراجش که تا بینند خلق

کز زمین و آسمان ها رتبه او بر تراست

باشدش چون نسبتی با گنبد پر نور او

زین شرافت آسمان دایم جهان را بر سر است

ذات پاکش کرد اول در سرای او نزول

این جهان را، ز آن تقدم بر جهان دیگر است

پیش از آن بر پس مقدم شد، که هست او پیشوا

سر از آن دارد شرافت بر بدن، کو سرور است

کرده نوش از چشمه سار نسبت علمش کفی

بهر آن زین آب اکنون هم لب عمان تراست

بحر، جوش از علم و، خاک آرام از حلمش گرفت

زیر بار منت احسان او، بحر و براست

کرده گویی بر محیط فیض او روزی گذار

زین سبب بر کشت عالم باد باران آور است

شعله را زین غصه بر اندام افتاده است لرز

کو بعقبی دشمن بدبخت او را در خوراست

نیست جز از لطف، بر خلقش ز خشم افروختن

هست خشمش شعله شمعی که مومش عنبر است

با افشانی کند تا در ریاض نعمت او

مرغ معنی را، ز لفظ و صوت از آن بال و پر است

بهر نظم در مدحش برده از بس انتظار

رشته فکرم عجب نبود، چنین گر لاغر است

در بهشت رستگاری دیده ام خود را ز بس

دیده ام روشن ز در مدحت آن سرور است

چون نباشد نور چشمم، آنچه زاد از دل مرا

خانه زاد مهر آل حضرت پیغمبر است

نیست واعظ مدح او کار زبان، آید مگر

از زبان خامشی نعتی که او را در خور است

میرود کلک زبان در حضرت او پر زیاد

ای ادب زودش خبر کن کاین مقام دیگر است!

هست از آن طول سخن، کز شوق می بالد بخود

چون نبالد هیچ میدانی کرا مدحتگر است؟!

نطق، قدری کام خود از شهد نعت او گرفت

گر بخاموشی دهد من بعد نوبت، بهتر است

ای زبان، شو پیش نعتش پای تا سر پشت دست

معذرت خواه و، دعا کن کاستجابت بر در است

باد نخل عمرها پر بار از اخلاص او

نخل امکان از وجود خلق تا بار آوراست

باد زینت طاق دلها را ز نور مهر او

تا رواق آسمان را شمسه مهر انور است

باد حکم شرع او در دفتر ایام ثبت

کاتب تقدیر تا در پشت این نه دفتر است

خاک ذلت از در خلقم مکن یارب بسر

کاین نه سر، خاک در آل نبی و حیدر است

شمارهٔ ۶ - توصیف زمستان و سردمهریهای دوران و ستایش سرور عالمیان محمد مصطفی «ص » و مولای متقیان امیرالمؤمنین علی «ع »

فصل دی شد، آتش سوزی هوا را در سر است

سردمهریهای دوران را، ظهور دیگر است

دوستان با هم نمیجوشند، چون بیگانگان

آتش مهر و محبت را، مگر هیزم تر است

از برودت بسته شد راهی که بود از دل بدل

ز آن خبر از دردم آن نامهربان را کمتر است

هیچکس را زهره بیرون شدن از خانه نیست

گر نفس بیرون تواند شد زنی، شیر نر است

فی المثل، از خانه گر بیرون رود نور نگاه

گر تواند بازگشتن، در نظرها خنجر است

بسکه نتواند بر آوردن سر از جیب دهان

حرف در لب، همچو معنی در عبارت مضمر است

بسکه از موج هوا، باید حذر کردن چو تیغ

بگذرد گر گفت و گویی، صرفه با گوش کر است

بعد این با دیده میباید شنیدن حرف را

بس که می‌بندد ز سردی گرچه حرف اخگر است

از برودت همچو آب از بسکه می بندد هوا

بادبان امروز کشتی را بجای لنگر است

سوزش سرما بحدی شد که از وی شعله را

با همه بالا دویها سر به جیب مجمر است

دود از سوز هوا، انگشت سرما برده ایست

شعله، از اشک شرر، پیوسته یک چشم تر است

بسکه میلرزد چو بید از تاب سرما، شعله را

رشک بر اخگر برای جامه خاکستر است

در چنین فصلی ندارد خانه آیینه در

پیچد از سرما اگر بر خویش، حق با جوهر است

پیش ارباب بصیرت، از پی حفظ بدن

پرده چشم از برای پرده در بهتر است

بختی مست هوا آورده کف بر لب ز برف

گر نهد سرما بپایش بند از یخ، در خور است

صورت یخ بسکه ترسانده است چشم خلق را

رو نمی بینند، اگر آیینه اسکندر است!

گرمی خورشید تابان، با رگ موج هوا

سردتر از اختلاط آتش و چوب تر است

رفت آن موسم که میشد دید روی آب را

آتش سنگ این زمان خوشتر ز آب گوهر است

بسکه سرما در نظرها، کرده آتش را عزیز

باده از همرنگی او،نور چشم ساغر است

قیمت آتش ز بس افزوده در بازار دهر

لعل را از نسبتش، جا دیده انگشتر است

بسکه ترسیده است، از بی اعتدالیهای دی

دست را انگشت از انگشت اکنون خوشتر است

تا نیفتد همچو خورشید جهان، چشمش ببرف

شب چو والای سیه در پیش چشم اختر است

میرود از خانه سرد جهان بیرون، از آن

شاهد ایام را از برف بر سر چادر است

بسکه لرزیده است اکنون نیم سوز چوب بید

تا کمر چون جوکیان هند، در خاکستر است

لرز لرزان با حریفان، میتوان گفتن کنون:

زهد خشک امروز ما را، به ز دامان تر است!

روی گرمی گر ببیند ز آتش، از بی هیزمی

پشت گرمی واعظ ما را بچوب منبر است

همچو بادامم نباشد روز و شب جز یک لباس

هست ز آن، نیمی لحاف و، نیم دیگر بستر است

زآتش دل، تا سحر، مانند چوب نیم سوز

شمع بالین دود آه و، بسترم خاکستر است

چون نگرید دیده ام، از روی سرد روزگار؟

دارد از مژگان خشکی پوشش و، آن هم تراست!

چون نگریم طفل سان؟ کز تنگی راه معاش

رفته درهم آب و نانم، همچو شیر مادر است!

چند نالم از تهیدستی، رخ طاقت سیاه

قسمت حق کرده روزی، آنچه ما را در خور است

شاه را فکر جهانی داده، ما را فکر خویش

شکوه ما تنگدستان، از شهان بیجاتر است

شه پی آسایش یکروزه، گردد کو بکو

شاهدی، کو سینه چاک اوست، مارا در بر است

امن کردن از شه است و، امن بودن از گدا

آنچه مارا هست صندل، شاه را درد سر است

هست ما را ملک دل، گر شاه را چین است و روم

هست ما را بی کسی یاور، گر او را لشکر است

در چنین فصل آنچه در کار است، ما را داده اند

باز کافر نعمتی، آیین نفس کافر است!

خانه من کنج عزلت، پرده ام بیگانگی

متکا لطف خدا و، بالشم ترک سر است

ذوق طاعت باده، انگشت پشیمانی گزک

ساقیم توفیق ایزد، جام شرع انور است

هیزم ما، هستی خود، آتش ما، عشق دوست؛

وسعت صحرای همت، دامن و، دل مجمر است!

مهر ما گمنامیست و، تخت ما آسودگی

افسر ما خاک پای حضرت پیغمبر است

آنکه لطفش گر شود فردا شفاعت خواه ما

از گناه خویش ترسیدن، گناه دیگر است

گرچه دیر آمد به عالم، نور عالم بود ازو

جویبار صبح را سرچشمه مهر انور است

صیت او در هفت گردون، چون صدا در کوهسار

نام او، در شش جهت، چون سکه بر سیم و زر است

سایه اش بر مهر تابان، همچو شمعی بر لگن

پایه اش بر فرق گردون، چون گهر بر افسر است

همچو رنگ از روی عالم رفت و، باز آمد بجا

رتبه پستی ز رفعت، بعد از این بالاتر است

دل بجا آمد جهان را، چون بجا باز آمد او

خاک از برگشتن او، آسمان را بر سر است

از فلک، مانند شبنم، تا براین گلشن نشست

چشم کوکب، تا قیامت، از فراق او تراست

خویشتن بینی، طریق ذات بی عیبش نبود

بهر این آیینه خاکستر نشین چون اخگر است

چون نشد نخل قلم پیوند با انگشت او

شرمگین چون بید مجنون، سر به پیش و بی بر است

همتش در بست بر روی کلید گنجها

تا قیامت هر کجا گنجی است، خاکش بر سر است

چونکه دست افشار دست التفات او نگشت

گر ز خجلت سرخ شد، حق با طلای احمر است

بسکه میکرد از زر و سیم جهان، پهلو تهی

سکه از نامش درانداز جدایی از زر است

تا بسلک ریزش دستش، در آرد خویش را

لعل را از شوق، چون یاقوت، آتش در سر است

راه حق را راست نتوان رفت، بی ارشاد او؛

شاه راه شرع، خط بندگی را مسطر است

تا ننوشد آب از سر چشمه اخلاص او

بوستان سینه را، نخل دعاها بی بر است

لای می، گوید بگوش جام، چون بر سر کشند:

هر که چشم از شرع او پوشید، خاکش بر سر است!

نقش بر میدارد از وی، صفحه هر روزگار

گرچه جای او، بپشت این ورق چون مسطر است

قائدش، سوی سپهر قرب، جبریل امین

شحنه اش، در شهر دین، شاه ولایت «حیدر» است

«حیدر صفدر» که او خود جانشین «مصطفی » است

مدحت او، جانشین مدحت پیغمبر است

یک الف از نسخه دینداری او ذوالفقار

یک ورق از دفتر مردیش، باب خیبر است

هست ختم انبیا، یعنی «محمد»، شهر علم

او در آن شهر و، واعظ از سگان آن در است

باغ جنت را، توان اثبات ملکیت نمود

مهر او و آل پاکش، در کف دل محضر است

فکر مشکل میرساند، حرف او را تا بلب

زآنکه سنگین است بار و، بارکش بس لاغر است

خامه با مداحی آن مهر تابان چون کند؟

کآنچه گوید مهر تابان،خود از آن روشنتر است!

مدح او محتاج گفتن نیست، واعظ ختم کن

بی نیاز آیینه خورشید، از روشنگر است

سایه گستر باد بر عالم، لوای شرع او

تا جهان زیر لوای آفتاب انور است

شمارهٔ ۷ - در وصف بهار و ستایش شه سریر امامت حضرت رضا«ع »

بهار آمد و، آفاق را سحاب گرفت

ز سایه، چهره ایام آفتاب گرفت

هوا، زمین و زمان راز گرد کلفت شست

بهار، بهر جنون خوش گلی در آب گرفت

چنان عزیز نگردید غم که از شادی

بوام گریه تواند کس از کباب گرفت

بداد دردسر روزگار، دی چندان

که خون لاله بهار از رگ سحاب گرفت

گرفت گرم هوا را چنان ترشح ابر

که خویش را بته خیمه حباب گرفت

جهان ز فیض هوا گشته است عالم آب

عجب نباشد اگر زخم جوی، آب گرفت

ز بس فضای جهان پر ز نکهت چمن است

توان بآتش گل از هوا گلاب گرفت

بهار بهر خودآرایی عروس چمن

بموم آینه مهر از سحاب گرفت

هجوم نکهت گل تنگ ساخت محفل را

چنانکه جای بگردیدن کباب گرفت

گمان شود که مگر میجهد شرار از سنگ

ز کوه لاله ز بس در نمو شتاب گرفت

ز بس که تار نگه ریشه میکند چو نهال

نمیتوان نظر از گل بهیچ باب گرفت

چو باد میگذرد نو بهار از آن گلشن

چراغ گل بته دامن سحاب گرفت

بسان مو که در آتش فتد زهر جانب

ز تاب آتش گل، تاک پیچ و تاب گرفت

زبس شکفتگی طبع خلق شادابست

توان ز خنده گل بعد از این گلاب گرفت

ز شوخ چشمی اختر چو گلرخان عرب

چمن نقاب سیه بر رخ از سحاب گرفت

در آتش است زهر داغ لاله، نعل بهار!

کدام گل ز رخ خویشتن نقاب گرفت؟!

بکوه و دشت، گل و لاله موج زن گردید

چنانکه راه بگردیدن سراب گرفت

ز سبزه کوه چنین بالد ار بخود، چه عجب؟

تواند از ره آمد شد سحاب گرفت!

فشرده تنگ بهم گل چنان ز جوش بهار

که بی میانجی آتش توان گلاب گرفت

ز خاک سبزه تر میکشد از آن قامت

که شاه را بتواند مگر رکاب گرفت

شه سریر امامت «رضا» که با مهرش

کسی بحشر نخواهد ز کس حساب گرفت

بزیر چرخ نگنجد شکوه شوکت او

که بحر را نتواند ببر حباب گرفت

بدور بینی درگاه قدر او خورشید

به پیش دیده خود دست از سحاب گرفت

ز عکس گنبد او، آفتاب گیرد نور

چنانکه لعل از خورشید آب و تاب گرفت

چنان خزید بهم ظلمت شب از نورش

که راه بر گذر ناوک شهاب گرفت

سواد نسخه رایش مگر کند روشن

از آن سپهر بکف، لوح آفتاب گرفت

زدند ساحت قدرش بطول عمر طناب

خضر پی شرف آمد سر طناب گرفت

ز خاک درگه او بسکه هست دامنگیر

بزور، اوج دعاهای مستجاب گرفت

نه روشنی است کز آن شیشه فلک شده پر

که رای او عرق شرم ز آفتاب گرفت

حباب نیست، که از ریزش سحاب کفش

ز بسکه گفت، نفس در گلوی آب گرفت

بخویش شعله ز بیم سیاستش لرزد

مگر بچوب ز برگ گلی گلاب گرفت؟!

ز بس که رسم گرفتن فگند از عالم

نمک برخصت او حرمت از شراب گرفت

دمی ز گریه نیاسود چشم حق بینش

ز بس در آتش دل جای، چون کباب گرفت

نیافت عیش جهان ره بخاطر پاکش

ز گریه شش جهتش را ز بس که آب گرفت

چنان ز شبنم اشکش لباس شب تر شد

که روز جامه خود را بآفتاب گرفت

بشوق منصب سقائی فضای درش

بهار مشک بدوش خود از سحاب گرفت

برفت و روب حریمش برسم فراشان

فلک دو تا شد و جاروب آفتاب گرفت

ز پاس معدلت او، عجب نباشد اگر

صدا ز کوه نیارد دگر جواب گرفت

فتاده رعشه بر اندام موج از نهیش

از اینکه دستش در کاسه شراب گرفت

از آن زمان که گزندش رسید از انگور

نهال تاک از این غصه پیچ و تاب گرفت

من از کجا و تلاش مدیح او ز کجا؟

ز کف عنان ادب شوق آنجناب گرفت!

مداد نیست، که از خامه ریخت بر ورقم

سخن ز خجلت مدحش برخ نقاب گرفت

گرفت صیت سخن گر ترا جهان، واعظ

ز فیض مدحت اولاد بوتراب گرفت

بتاب سوی دعا بعد ازین عنان قلم

که حرف مدحت او دفتر و کتاب گرفت

محیط تا که تواند گهر گرفت از ابر

سحاب تا که تواند ز بحر آب گرفت

خدا دهد همه را جذبه یی که بتوانیم

ز بحر مکرمتش فیض بی حساب گرفت

شمارهٔ ۸ - نوروز

باد نوروزی صلا بر خوان عشرت می‌زند

یا جهان از دل‌گشایی دم ز جنت می‌زند؟!

سبزه دل را صیقل از زنگ کدورت می‌زند

بر رخ جان‌ها هوا آب از طراوت می‌زند!

گستراند تا بساط خرمی در گلستان

ابر دامن بر کمر از بهر خدمت می‌زند

شمارهٔ ۹ - در بث الشکوی و مرثیت و مدحت حضرت سیدالشهداء امام حسین «ع »

قضا بدور جان، از فلک حصار کشید

که خوشدلی نتواند بگرد ما گردید

جهان نه تنگ چنان از هجوم غم شده است

که خون تواندم آسان ز دل بچهره دوید

ز بسکه عرصه گیتی است تنگ، حیرانم

که غم چگونه مرا در دل این قدر بالید؟!

محقر است چنان عرصه جهان که در او

نگشته خم نتوانست آسمان گردید!

فشرده تنگ غمم آنچنان که عارض یار

نگه برون نتواند مرا ز دیده کشید!

بلند گشته ز هر سو غبار حادثه یی

خوش آنکه چشم از این تیره خاکدان پوشید

ز گرد فتنه نمیکرد گم اگر خود را

سپهر از پی خود روز و شب چه میگردید؟!

نیند با هم از آن، خلق مهربان که در او

نمی تواند خون از هجوم غم جوشید

ز تنگ چشمی از دود آه درویشان

عجب که اشک تواند بچشمشان گردید

به تنگنای چنین، در تعجبم شب و روز

که این قدر دل یاران ز هم چگونه رمید؟!

جهان پر است از بیگانگی، نمیدانم

که چون بشکوه زبان من آشنا گردید؟

ز بسکه صورت بی معنی اند، خامه صنع

به چهره ها خط بطلان ز چین جبهه کشید

ندیدنی است ز بس روی مردم عالم

عجب مدار گر از خلق بخت بر گردید

ز اهل دولت ز آن سربلند نیست یکی

که هر که بود بیفتاد، بسکه برخود چید

سپهر، گر گهر مردمی نگشتی گم

چراغ مهر به کف، هر طرف چه میگردید؟!

ز بس که دل پرم از دست خلق، حیرانم

که خار غم بدل خسته ام چگونه خلید؟

ز بس که گنده دماغی گرفته عالم را

عجب مدار، سر آسمان اگر گردید!

در این زمانه ز بس راستی بر افتاده است

عجب مدار، قدم گر ز بار درد خمید

امید هست گشاید بروی ما، در مرگ

که ساخت پشت مرا روزگار، خم چو کلید

ز بس که عرصه گیتی پر است از باطل

به حرف حق نتواند زبان من گردید

در این زمانه چنان قدر دین به دینار است

که غیر مالک دینار را نیند مرید

نه ابر ظلمت عصیان چنان جهانگیر است

که ذره یی شود از آفتاب شرع پدید

جهان زآب ورع دشت کربلا شده است

فتاده شرع در او، خوار چون «حسین » شهید

شهید تیغ جفا، نور دیده زهرا

که در عزاش دل و دیده ها بخون غلتید

ستم کشی که، ندانم بزیر بار غمش

زمین چگونه نشست، آسمان چسان گردید؟!

برسم ماتمیان در عزای او تا حشر

برهنه گشت جهان روز و، شب سیه پوشید

برای ماتم او بسته شد عماری چرخ

علم ز صبح شد و سر علم بر آن خورشید

ز دیده روز چه خونها که از شفق افشاند

بسینه شب چه الف ها که از شهاب کشید

ز مهر، زد بزمین هر شب آسمان دستار

ز صبح بر تن خود روزگار جامه درید

دو صبح نیست که میگردد از افق طالع

که روز را ز غمش گیسوان شده است سفید

شفق مگو، که خراشیده گشت سینه چرخ

ز بسکه در غم او روز و شب بخاک تپید!

هلال نیست عیان هر محرم از گردون

که آسمان ز غم او الف بسینه کشید

باین نشاط و طرب، سر چرا فگنده به پیش؟

گر از هلال محرم نشد خجل مه عید؟!

فتاد از شفق، آتش سپهر را در دل

دمی که العطش از کربلا به اوج رسید

سراب نیست بصحرا و، موج نیست ببحر

ز یاد تشنگی اش بحر و بر بخود لرزید

نه سبزه است، که هر سال میدمد از خاک

زبان شود در و دشت از برای لعن یزید

درون لاله شد آخر زدود آه سیاه

ز بس که آتش این غصه اش بدل پیچید!

بآتش عطش آن جگر نزد خود را،

ز شرم لعل لبش آب در عقیق خزید!

نه گوهر است، که از یاد لعل تشنه او

ز غصه آب بحلق صدف گره گردید

نگشت از لب او کامیاب آب فرات

بخاک خواهد از این غصه روز و شب غلتید

نگرید ابر بهاران، مگر بیاد «حسین »

ننوشد آب گلستان، مگر بلعن یزید

بچشم بینش اگر بنگری نه روز و شب است

که رنگ بر رخ گیتی ز نام او گردید

ز بس که تشنه بخون گشته قاتل او را،

کشید تیغ و، بهر سوی میدود خورشید

نشسته در عرق خجلت است، فصل بهار

که بعد از او گل بی آبرو چرا خندید؟!

ز قدر اوست، که طومار طول سجده ما

بحشر معتبر از مهر کربلا گردید

فتاده، در جگر خلق زین ستم، یارب

چه آتش است، که آتش فتد بگور یزید

بدست دیده از آن داده اند سبحه اشک

که ذکر واقعه کربلا کند جاوید

عجب بلند سپهریست درگهش، که در اوست

ز سبحه انجم و، از مهر کربلا خورشید

علو مرتبه قرب را نگر که کنند

بخاک درگه او سجده خدای مجید

تواند از غم آن شاه تا بروز حساب

سرشک معنیم از دل بروی صفحه دوید

ولی کجاست چنان طاقتی که بتواند

حریف ناله آتشفشان من گردید؟!

ز دست رفت قلم، ظرف نامه شد لبریز

ز سیل اشک سخن پای صبرها لغزید

نمیرسد چو بپایان ره سخن، باید

مرا بدامن لب، پای گفتگو پیچید

سحاب باشد تا در عزای او گریان

سپهر خواهد تا از غمش بخود پیچید

بخاکش ابر کرم لحظه لحظه بارد فیض

عذاب قاتل او رفته رفته باد شدید

شمارهٔ ۱۰ - وصف بهار و ستایش خسرو جم قدر کامکار شاه عباس ثانی

بر سر ز ابر چتر و، بگلگون گل سوار

خوش میرسد بکوکبه سلطان نوبهار

از هر طرف جبینت گل میکشد نمو

دارد از آن بدست، گل افسار شاخسار

هر سو بدور باشد غم از رهگذر او

فوج شکوفه یی، بود از شاخ چوبدار

گویی ز جنگ لشکر دی بازگشته است

سرها ز ژاله بسته بفتراک، شاخسار

از بس نبرد کرده بخیل سپاه غم

خون لاله لاله میچکد از تیغ کوهسار

گردیده اند گرمی و سردی ز عدل او

باهم چو آب و آتش یاقوت سازگار

امروز بس که کار ترقی گرفته اوج

تا نخل روز قد کشد از فیض نوبهار

نزدیک شد که شب همه گردد بدل بروز

از بس بهار شست کدورت ز روزگار

مانند اخگری که در انگشت افگنند

از مهر روز فربه و، شب میشود نزار

آورد روزگار، ز بس رو بفربهی

از قرص آفتاب، حمل گشت دنبه دار

غم ها دگر بخانه دل پا نمی نهند

صحرا طلب شده است ز بس طبع روزگار

از سیر گل هوای گلستان شده است آب

از دیدن چمن شده چشم شکوفه چار

از بس تری، هوای چمن بحر اخضر است

هر سرو گشته ماهی این بحر بی کنار

بید مولهی شده، هر نخل در چمن

از بس که ریزد آب طراوت ز شاخسار

نبود عجب ز فیض هوا گر چو خط سبز

تار نگاه، ریشه دواند بروی یار

از بس بهار داده بهر خشک وتر نمو

تیر از کمان نجسته، رسد از پی شکار

از بس پر آب کرده هوا چوب خشک را

سوهان چوب سای از او گردد آبشار

از سرعت ترقی هر شاخ سرخ بید

گویی که برق میجهد از ابر سبزه زار

از بس که گرم نشو و نما گشته، همچو دیو

بر آسمان تنوره زنان میرود چنار

دارد هوا ز بس که رطوبت، عجب اگر

فریاد سیل باز نگردد ز کوهسار

چون دانه یی که سبزه سیراب می شود

از بس نمو کنند گره ها، شوند تار

از روزگار یافت ترقی هر آنچه بود

من نیز، کاش بودمی از اهل روزگار

از فیض نوبهار، عجب نیست بشکفد

از شاخ خامه مطلع دیگر شکوفه وار

شمارهٔ ۱۱ - تجدید مطلع

دی رفت و، شد ز بند یخ آزاد روزگار

آمد برون ز شیشه پریزاد نوبهار

از خرده زد بجبهه زرک نو عروس گل

از برگ، هر نهال شد ابروی وسمه دار

برهم فتاده غنچه گل های آتشی

افتد چنانکه بر سر هم دانه در انار

از بس که بافته است نمو شاخ گل بهم

گلشن شده است یک سبد گل، در این بهار!

در بوستان سبز فلک هر رگی ز ابر

یک شاخ ارغوان شده از عکس لاله زار

در گوش اهل هوش، نباشد خروش رعد

از جوش گل غریو برآورده روزگار

سرکش سمند باد صبا، نرم میرود

بروی ز بس که نکهت گل کرده اند بار

از فیض آب و خاک گل فتح بشکفد

سازند سر علم اگر از بیل آبیار

فیض هوا رسیده بجایی که دور نیست

گر نخل خامه ریشه کند در خط غبار

از سبزه کوه و دشت، سراسر زبان شده است

بهر دعای خسرو جم قدر کامگار

«عباس شاه ثانی »، کز بیم عدل او

دزدد بخویش، غنچه چو زنبور، نیش خار

چون تند گردد آتش خشمش بر اهل جور

دندان چو ژاله آب شود در دهان مار

از کار خویش فتنه گران در زمان او

برگشته اند جمله چو مژگان چشم یار

ترسند بسکه رخنه گران از سیاستش

زارع باحتیاط زمین را کند شیار

تا گشته شعله خونی پروانه، دور نیست

تا صبح مومیایی شمع ار برد بکار

بابی بود ز دفتر انعام او سحاب

فصلی بود ز نسخه ایام او بهار

خرم ز ابر همت او، گلشن جهان

روشن ز گرد مرکب او، چشم روزگار

باشد هوای میر شکاریش، چرخ را

ز آنش کمر، ز پنجه مهر است بهله دار

آوازه وقارش، اگر پا نهد به کوه

رگ میجهد ز سنگ برون همچو تیر مار

تا حکم شرع پرور او منع باده کرد

تکلیف می، بکس نکند ابر نوبهار

رنگش برنگ باده پرستان چو آشناست

خود را شفق، ز بیم کشیده است برکنار

خم های می بر آمده گویی ز خانه اش

ز آن میکشند خوشه انگور را بدار

امنیت ازوست جهان را که بعد ازاین

سازند همچو خانه زرین، خانه بی حصار

رو آورد بکوه، چو ثعبان رمح او

اژدر زبان عجز شود در دهان غار

واعظ چو حق مدحت او نیست کار تو

برجا گذار خامه و، دست دعا برآر

تا همچو آه، سرو شود در چمن بلند

تا همچو ناله گردن قمریست طوق دار

در پای سرد تیغش، چون قمریان، نهند

گردن بطوق حکمش شاهان روزگار!

شمارهٔ ۱۲ - در عشق و سلوک و مذمت دنیا و مدحت پیشوای بحق ناطق حضرت امام جعفر صادق «ع »

شور عشق است بر سر من زار

یا طبیبی است بر سر بیمار؟!

گل داغست بر سر مجنون

یا پلنگی بقله کهسار

پیچ و تاب است در دل ویران

یا به سر گنج یاد حق را مار

هست زنجیر، یا که غیرت عشق

همه را کرده حلقه جز غم یار

بر سر عاشق آتش عشق است

یا طبق های نور گشته نثار؟!

دود آه است از دل عارف

یا که ابری بروی دریا بار؟!

تار اشک است، یا ز دیده دل

نگه حسرت از پی دلدار؟!

راز عشق است، یا که یوسف حسن

میکند جلوه بر سر بازار؟!

نیست سودا که بهر خود سازیست

بر سر سعی عاشقان سر کار

چیست خودسازی تو؟ ویرانی!

بشکن تا درست گردد کار!

در خرابی است بس که آبادی

میتوان گفت سیل را معمار!

جان من، تن به سیل گریه بده

چشم من، کم مباش ز ابر بهار!

شورش عشق، گریه پر خواهد

این نمک آب میبرد بسیار!

نه کمره چهره بایدت زرین

نه قبا، اشک بایدت گلنار!

رگ و پی درگرفته ز آتش عشق

بر تنت به ز جامه زر تار

آتش بی علاقگی بر سر

خوشتر است از علاقه دستار

زینت جسم، جان و دل باشد

زینت جان و دل، غم دلدار!

تاکی از شانه؟ جسم سازی چو موی!

چند از سرمه؟ چشم کن خونبار!

هست پهنای سینه، کو دل تنگ؟

هست طرف کلاه، کو سر یار؟!

پا نسازد بکفش در ره عشق

سر نگیرد کلاه با این کار

جامه بر تن درد حباب صفت

هر که دارد هوای آن دلدار

عاشقان در قبا نمی گنجند

پردگی نیستند این اسرار

پای ننهاده راز عشق بدل

سر بر آورده است از بازار!

عشق را دشمنی است همچو هوس

اهل دل را ز پاس خود ناچار

بیغمی رخنه تا در او نکند

لاله بر داغ دل کشیده حصار

دست اگر باشدت تهی، چه غمست

دل چو پر باشد از غم دلدار؟!

هیچ از نعمت جهان کم نیست

عاشقان را ز دولت غم یار

رخشان در هوای او همه زر

دلشان از جفای او همه زار

حقه دل، تمام لعل خوشاب

مخزن دیده، پر در شهسوار

در دل افتاده درد بر سر درد

بر سر افتاده کار بر سر کار

نه چنان پر ز داغ کیسه دل

که بود جای درهم و دینار!

آگهان را نظر بدنیا نیست

خواب دیدن نیاید از بیدار!

چیست دنیای شوم، جز رفتن؟

مخور از وی فریب آمد کار!

جای آرام نیست، این بر و بوم

گل از آن رو نشسته بر سر خار!

سیل گیر حوادث است این دشت

زده زآن، لاله خیمه بر کهسار

صر صر فتنه بس که پر زور است

کرده فانوس خود ز سنگ، شرار

کرده دزدیده ساز برگ نشاط

تاک را میکشند از آن بردار

سربلندیش نخل بی ثمری است

ارجمندیش گلبنی همه خار

از برای شکستگان جهان

خواری از عزت است به صد بار

هیچ پشتی چو خاکساری نیست

هستی صورت است از دیوار

جان من، تن بخاکساری ده

که بخاک است عاقبت سروکار

عمر من سرکشی بنه از سر

که ز پایت در آرد این غدار

بگذر از وی که بر نمی خیزد

غیر گند دماغ ازین مردار

مسپر غیر راه همواری

که رهت هست سخت ناهموار

زندگی را بخویش آسان کن

که ره مرگ هست بس دشوار

هست صعب آنچنان گریوه مرگ

که در آن شد پیام سام سوار

کنده گور ترا شغاد اجل

دعوی رستمی مکن زنهار!

رستم آنگاه میتوانی شد

که بر آری ز دیو نفس دمار

چون کنی رستمی، که زال زری؟

پیر یعنی ز غصه دینار!

رستمی، این چنین نمی باشد

که کند هر زمان غمیت شکار!

گه فتد خاطرت ببند قبا

گه زند بر سرت غم دستار!

گه کنی بهر نان، چو آب خروش

گه دوی همچو شعله بر سر خار!

گه کشد شوق منصبت بمیان

گه برد موج نکبتت بکنار

گه دلت را براه دور أمل

غم اسب و شتر کشد بقطار

در دماغت گه از غم شتران

کرده فکر جل و جهاز مهار

بهر یک عمر این همه مردن؟

بهر این راحت این همه آزار؟!

بهر یک جسم خاکی این همه رنج؟

بهر ویرانی این همه پیکار؟!

چکند یک تن و هزار تعب؟!

چکند؟ یک خر و هزاران بار؟!

چکند؟ یک دل و دوصد تشویش؟!

چکند؟ یک گل و هزاران خار؟!

چه دل؟ اسفندیار رویین تن

که ندارد در او اثر گفتار!

سخت از آن گشته دل، که با سگ نفس

کرده یی نرم شانگی بسیار

چون بمنزل رسی؟ که در ره دین

توسن نفس بر تو گشته سوار!

گوی چوگان عشق کن سر نفس

تا بری گوی دولت از مضمار

عشق میدان کار زار خود است

مکن از خود فروشیش بازار

زیر کن نفس را در این میدان

نه بزر، یا بزور، با دل زار!

بهر این کار زار، دل باید

که دل است این مصاف را سردار

نه همین دل، که درد باید درد!

نه همین حرف، کار باید کار!!

چاره جویی؟ چو درد چاره کجاست؟!

یار خواهی؟ چو غم نباشد یار!

غم چو داری، دگر چه غم داری؟

غم دین، لیک نی غم دینار!

دین، ولی دین «جعفر صادق »!

قرة العین سید اخیار!

آنکه از وی قوی است، دین را پشت

هم از او گرم، شرع را بازار

ملک دل را بیاد اوست معاش

چرخ دین را به مهر اوست مدار

ز آسمان است رتبتش را ننگ

وز جهان است همتش را عار

راه حق راست دانشش رهبر

روی دین راست رایش آینه وار

نطق او آب علم را میرآب

علم او کاخ شرع را معمار

خلق را از شباهت سخنش

شد بگوش آشنا در شهوار

غوطه چون بید در نبات زند

چون حدیثش قلم کند تکرار

حرف علمش چو در میان آید

میکشد بحر خویش را بکنار

کشد از شرم رای انور او

برخ آیینه پرده از زنگار

پیش مرآت رایش از دل خصم

بی نفس میدود بلب اقرار

دیده تا گل گشاد جبهه او،

خنده ها میزند بصبح بهار

غنچه گردد ز شرم او گل، صبح

گر کند سایه بر سر شب تار

بر سر جا، بدرگهش دایم

روز و شب راست در میانه نقار

پیش او، تا زیاد خود نرود

خویش را صبح میکند تکرار!

داده از حیرت رخش همه روز

نور خورشید پشت بر دیوار!

تا کند مشق مدح او دوران

کرده چسبانده ها ز لیل و نهار!

بر سر صبح صادق، از نامش

طبق نور کرده مهر نثار!

لنگر یاد کوه تمکینش

عصر را باز دارد از رفتار!

بس که در پیش قدر اوست خفیف

میزند کبک خنده بر کهسار!

کوه را سایه گر بسر فگند

سنگ گردد عرق فشان ز شرار!

نیست دور از ضعیف پروریش

تکیه بر کاه اگر کند دیوار

بالد از نام او سلیمانی

تاکه بر خویش بگسلد زنار

پیش گلزار خلق او از شرم

عرق فیض میچکد ز بهار

خورده آب از ریاض نسبت او

ز آن گل جعفری ندارد خار

با گل آتشی نمی جوشد

نکهت از ربط خلق او بسیار

نکهت از آشنایی خلقش

با گل آتشی نگردد یار

پیشش، از نام خود ز بس خجل است

عرق فتنه نیست دور از کار

گر شود رنجه پای راهروی

رنگ بازد ز بیم او گل خار

خصم در کین او دو دل گردد

گر کند یاد تیغ او یکبار

گر دهندش بتیغ او نسبت

چاک افتد بشعله چون منقار

هر که در دعا وسیله نه اوست

باشد از زاریش خدا بیزار

نشود گفت از هزار یکی

گویم ار فضل او یکی ز هزار!

عدد از همرهی فرو ماند

راه مدحش چو سرکند گفتار!

نیست حد تو ای زبان این حرف

نیست کار تو ای قلم این کار

تو، چه با این شکستگی واعظ

کرده یی عزم این ره دشوار؟!

در طریق عمیق مدحت اوست

پای فکر سخنوران افگار

سر ورا، قدر تست ز آن برتر

که بود چون منش مدیح نگار

از مدیحت چه آورم بزبان

بجز این، کآورم بعجز اقرار؟!

مقصد من تلاش مدحت تست

ورنه مدحت نیاید از من زار

صله میخواهم از تو، اینکه ز لطف

کنیم از سگان خویش شمار

بر درم رخ نهد فلک صدره

گر نهم روی بر درت یکبار

پیش حق جای خویش بگشایم

دهیم جا، اگر در آن دربار

عارم از پادشاهی است اگر

مدحتت را ز من نباشد عار

قبله گاها گذشته ز آن جرمم

که برآید ز عهده استغفار

روز بر من ز نامه سیهم

همچو شب بسکه گشته تیره و تار

گر نه مهر تو در میان باشد

روی بخشش نبیندم کردار

تا نیفتد به پیش آب رخت

بر در حق دعا نیابد بار

بارالها بآبروی شهی

کوست آب رخ صغار و کبار

که بخواب اجل نرفته، ز لطف

بکن از خواب جمله را بیدار

از دو عالم معاصیم بگذر

در دو عالم حوائجم بگزار

شمارهٔ ۱۳ - در مذمت دنیا و مدحت جان و دل و چشم و چراغ دین حضرت امام حسن مجتبی «ع »

حوادث آتش و، ما خار و، غم دود و، سرا بیدر؛

از آن روزم سیه، دل تیره، لب خشکست و مژگان تر!

چه باشد زیر گردون، جز بلا و سوز و رنج و غم

بمجمر چیست، جز نار و شرار و دود و خاکستر؟!

چه امنیت؟ چه جمعیت؟ چه آسایش چه آرامش؟

درین غوغا، درین شورش، باین بالین، باین بستر؟!

درین میدان، درین زندان، درین ویران، درین توفان

مباش ایمن، مجو راحت، مشو ساکن، مکن لنگر!

سرورش را، حضورش را، امیدش را، غرورش را

بران از دل، بده از کف، بکن از جان، بنه از سر!

دروغش را، فسونش را، عطایش را، بقایش را

مدان صادق، مخوان واقع، مشو طامع، مکن باور!

نمی استد، نمی ماند نمی پاید، نمی سازد

بکف سیمش،بلب جامش،بسر تاجش،بتن زیور!

شد از تاج و، شد از تخت و، شد از دنیا، شد از دلها

چه جمشید و، چه کیخسرو، چه دارا و چه اسکندر!

سرکویش، تف عشقش، غم مالش، گل داغش

مکن منزل، مزن برجان، منه بردل، مزن برسر!

بر اثبات فنایش، نزد عقل و هوش و چشم و دل

قضا منشی است، ریحان خط و گل مهر و چمن محضر!

چه میجویی، چه میبویی، چه می بینی، چه میچینی

ز تاکش مل، ز خاکش گل، ز نخلش شهد و، نخلش بر؟!

ز دامانش، ز احسانش، ز بستانش، ز فرمانش

بکش دست و،بکش دامن،بکش پا و،بکش هم سر!

ازین غداره مکاره خون خواره رهزن

مخور بازی، مباش ایمن، مکن طغیان، مشو کافر!

مکن خدمت، مبر فرمان، منه گردن، مشو رامش

مشو بنده، تویی خواجه، چه گردی زن، تویی شوهر!

شد از بس سیل و میلش، تند و تلخ و، مست و ویران کن

بود از بس هوایش درد و رنج و، خبط و شورآور!

اساش شوق و ذوق و دین و دل در وی نگیرد پا

کلاه ترک و فقر و زهد و تقوی زو نگیرد سر!

در این پر شور و شر وادی،در این بی بام و در منزل

بمأوائی، پناهی، مأمنی، کهفی، نیم رهبر!

مگر درگاه شاهی، کابرو برق و، مهر و مه باشد

ز ربط دست و تیغ و، روی و رای او، جهان پرور!

«حسن » جان و دل و چشم و چراغ دین، که هست او را

شریعت ره، هدی رهبر، فلک درگه، ملک عسکر!

غلام او را یقین و زهد و علم و دین، چو جدش را

ز جان مقداد و، پس سلمان و پس عمار و، پس بوذر!

گه رفتار و گفتار و عروج و رزم باشد او

به یم موسی، به دم عیسی، به چرخ احمد، به صف حیدر!

دم شمشیر جانگیر جهانگیرش، بکر و فر

دم مرگ و، دم صبح و، دم صرصر، دم اژدر!

ز رنگینی و سنگینی و آب و تاب، تیغ او

رگ لعل و، رگ کوه و، رگ ابرو، رگ آذر!

از وقایم، از ودایم، از وهالک، از وناجی

صف طاعت، صف یاران، صف اعدا، صف محشر!

ز شرم روی و، قدر و، علم و، مجد او عرق ریزد

چمن از ژاله، کوه از لاله، بحر از در، فلک ز اختر!

روان او، جنان او، زبان او، بیان او

بحق عاشق، بحق واثق، بحق ناطق، بحق رهبر!

براه او، بپای او، ز خشم او، ز چشم او

سپهر استاده، خاک افتاده، آتش خشک و، دریاتر!

شه است او، سروری و، برتری و، دین و علم او را

یکی تاج و، یکی تخت و، یکی ملک و یکی لشکر!

ز شاگردیش، ذکر و فکر و علم و عقل میگردد

سخن در لب، نفس در تن، هوس در دل، هوی در سر!

ندارد پیش سوز و ناله و تسبیح و سیمایش

ضیا شمع و، صفا آب و، بها در و، فروغ اختر!

بیاد روزه و، شبخیزی و، سوز و گداز او

کشد روز و شب و خورشید و مه را آسمان دربر!

بخود لرزد، بخود پیچد، بخود نازد، بخود بالد

ز بذلش جان، ز ترکش کان، ز اشکش در، ز نامش زر!

کند پر دوستان را، پند و امر و مهر و جود او

سر از عقل و، تن از طاعت، دل از ایمان، کف از گوهر!

تهی سازد عدو را، نام و یاد و حمله و تیغش

ز فکرت سر، ز قوت پا، ز غیرت دل، ز جان پیکر!

حدید است و شدید، از بسکه نور وصیت فضل او

حسودش را از آن گردیده چشم و گوش کور و کر!

بود بدگوی و بد بین و حسود و بدسگالش را

بتن درد و، بجان مرگ و، بسر تیغ و، بدل خنجر!

بجای رنگ و صوت و لاف و نخوت، باد خصمش را

خیو بر رخ، رسن در حلق، جان بر لب، اجل بر سر!

ز وصف جنت آن روی و خوی و گفتگو گردد

درون فردوس و، دل چشمه، نفس جو، مدح او کوثر!

ز شرح قهر و، خشم و، مهر و، لطف او شود کس را

دهان مجمر، زبان آذر، نفس عنبر، سخن شکر!

بود از حیرت احسان و جود و حرب و ضرب او

که آب استاده در یاقوت و لعل و دشنه و خنجر!

قلم از وصف جود و علم و خلق و لطف او دارد

در افشانی و، سخندانی، لب خندان، دماغ تر!

طریقش را، حریمش را، ضریحش را، مدیحش را

روم باسر، فتم بر در، کشم در بر، کنم از بر!

هوایش، درگهش، لطفش، غمش، داریم؛ گو: نبود

سر و سامان و، خان و مان و، ملک و مال و، سیم و زر!

چه غم، در چارجا، با ذکر و فکر و طاعت و مدحش

دم مرگ و، لب گور و، دل خاک و، صف محشر؟!

ز فیض مدحت آن شه، چو ابر و باد و، مهر و مه

رسیده صیت گفتارم، بشرق و غرب و بحر و بر!

دعا سر کن، که وصف و نعت و تعریف و ثنای او

نگنجد در زبان و، و در بیان و، نسخه و، دفتر!

نگیرد پیش عز و شان و قدر و مجدش از حیرت

زبانم حرف و، کلکم شق، مدادم مد، ورق مسطر

بود تا شمع و گل، آن محفل و این باغ را زینت

شود تا لعل و در، آن خاتم و این تاج را زیور

چو شمع و گل و،چو لعل و در،همیشه دوستانش را

بود نور و صفا، قدر و بها، هر لحظه افزونتر

شمارهٔ ۱۴ - در فضیلت ماه صیام و مدحت چراغ دیده عباد حضرت سجاد«ع »

ز شوق اهل نظر میدوند بر در و بام

زکوة حسن ستانند تا ز ماه صیام

ز نور دیده در و بامها چراغان است

برای مقدم این ماه آفتاب غلام

مه مبارک رخسار میمنت مقدم

مه سعادت آغاز مغفرت انجام

چه ماه؟ ماه جبینی بلند بالایی!

چه ماه؟ هوش ربا دلبری ز خاص و عام

چه ماه! آنکه برد حسن حیرت افزایش

ز کار، دست و دل خلق روزگار تمام

بزیر زیور خوبی، ز بس گرانبار است

همیشه زین سبب او را بلنگر است خرام

زند بچرخ شکرخنده گاه از گل صبح

کشد بخاک گه از ناز حسن، طره شام

برویش، از شب قدر است عنبرین خالی

که باشد از دل و جانش هزار ماه، غلام

از این جهت شب قدر است نام او که بود

چو روز و روشن از او قدر اهل بیت کرام

از اینکه گشته شب قدر او نهان، پیداست

که قدر او نشناسد کس از خواص و عوام

چنان عزیز، که خلق از رعایت ادبش

کنند خنده چو گل بی صدا در این ایام

زهی مبارک ماهی، که بسته است کمر

پی نجات گنه پیشگان ز خاص و ز عام

ز دیر رفتن ایام او مباش ملول

ستاده تا ک ستاند برات خلق، تمام

بخاک پای جوانمردیش، ز ما صد بوس

بطاق ابروی مردانه اش هزار سلام

همین برای امید سیاه رویان بس

که نور تابدش از ماه نو ز جبهه شام

بدست نامه آزادی سیاه و سفید

رسند از پی هم این لیالی و ایام

ز تازه رویی، هر روز اوست نوروزی

ز دلگشایی، هر شام اوست عید صیام

کسی ز صبحش اگر چین جبهه یی بیند

بعذر خواهیش آید شکفته رویی شام

ز حق چه مژده رساند این مه مبارک رو

که شد بخلق از آن شوق، اکل و شرب حرام؟!

شود سیاه از آن رفته رفته چشمه بدر

که شسته اند درآن نامه ها ز جرم تمام

بود بمشرب لب تشنگان چشمه فیض

چو طول عمر، خوش آینده طول این ایام

شراب رحمت حق تا بخلق پیماید

گرفته است بکف از هلال، زرین جام

عجب خجسته هلالی، که با کمال شرف

دو تا نموده قد و، میکند بخلق سلام!

هلال نیست، که باشد قلاده سگ نفس

که پای تا بسر از حرص لقمه یی شده کام

ز حلقه مه نو، رایض حکومت شرع

زده است بر دهن نفس سرکش تو لگام

هلال نیست که از آمد آمد نوروز

کلاه گوشه بسر بر شکسته ماه صیام

هلال نیست، بود خیل روزه داران را

برای صید غزالان فیض، حلقه دام

نه ماه نو، که ز تأثیر باد نوروزی

گلیست از چمن فیض، ناشکفته تمام

بمشک جرم مه و، زعفران پرتو مهر

قضا بکاسه گردون نوشته هفت سلام

نموده خامه قدرت چه بوالعجب نقشی

که گاه ابرو و، گه چشم و، گاه روست تمام!

هلال نیست، که از تشنگی برحمت حق

برون فتاده مه روزه را زبان را کام

باین زبان، کند این ماه روزه داران را

ز حق بنعمت الوان مغفرت اطعام

بود ز حلقه این مه اشارتی از غیب

که حلقه گشته خط سیئات خلق تمام

بود باین همه قدر و کمال، این مه نو

غلام حلقه بگوشی که شد هلالش نام

غلام حلقه بگوش که؟ برگزیده حق

که بود سال درازش تمام ماه صیام

چراغ دیده عباد، حضرت سجاد

که آفتاب چو مه نور از او نماید وام

زیاد تشنگی روزه اش چنان شود آب

که از عقیق نماند بجای، غیر از نام

فغان سپاه غمش را بروز و شب چاووش

سرشک بر وصف مژگان او همیشه امام

ز ذکر واقعه کربلا نیاسودی

دلش که مقری تسبیح ناله بود مدام

ز تند باد جلال خدا تن زارش

چو موج قلزم رحمت همیشه بی آرام

ز شب دو چشم ترش خواب آن قدر نگرفت

که از بنفشه تواند گرفت بو، بادام

رفیق، اشک روان گاه رفتنش بسجود

عصایش، از علم دود آه وقت قیام

چو خوشه، زرد، ولی دانه کش ضعیفان را

چو گل، شکسته، و لیکن شکفته روی، مدام

غریب، لیک وطن سایه اش غریبان را

یتیم، لیک پدر ز التفات بر ایتام

به پیش سفره نگسترده هرگز او را روز

فراش خواب نیفگنده هرگز او را شام

ز حلم کرده بهم یار، جرم و بخشش را

بعلم داده جدایی، حلال را ز حرام

بنرمیی سوی خصم درشت می آمد

برون ز دیده نگاهش، که روغن از بادام

چو چشم خویش، کف او مدام در ریزش

چو بحر همت خود، دل همیشه بی آرام

گمان شدی که مگر سایل اوست وقت کرم

زبس که همت او داشت در عطا ابرام

فگنده بار علایق ز خویش، تاکه کشد

بخانه فقرا، آب و نان بدوش مدام

همیشه کار یتیمان خسته را، چو گهر

برشته نگه التفات، داده نظام

ز بس خضوع، شدی آب در نماز؛اگر

برای سجده نبودی ضرور هفت اندام

ز حرف جبهه پر سجده اش، عجب نبود

زبان اگر فگند چند پوست چون بادام

از اینکه جبهه اش افگنده چند پوست چو گل

چمن چگونه نبالد بخود ز فخر مدام؟!

میان خیل کمین بندگان درگه او

کشیده گردن خود، سرو هم باین اندام

بپاس حرمت تقوای او، ز خجلت خویش

باستخوان قفا در خزیده مغز حرام

ز دهشت نگه خشم او، بر اهل ستم

زبان نگشته ترازوی عدل را به سلام

اگر بنامه روز شمه یی ز سطوت او

رقم ز کاغذ خیزد چو موی براندام

شوند بلبل گلزار مدحش، ار نفسی

فرو بحرف دگر سر نیاورند اقلام

عدوی او که دماغش ز دود جهل پر است

بحشر کی رسدش بوی مغفرت بمشام

ز مدح او ادبم منع میکند، چکنم؟

مگر بدشمن او بعد ازین دهم دشنام!

بروی دشمن او میجهم از آن هردم

که در شمار سگان درش برندم نام!

سخن رسید بسر منزل دعا واعظ

عنان بکش که نه این راه را بود انجام

دگر مخوان حدی ای ساربان، ک از مستی

گسست ناقه مضمون ز مد خامه زمام

قلم مناز ببازوی خود، که ممکن نیست

رسد بپایه قدرش کمند طول کلام

غرض از این همه، اظهار بندگی است مرا

وگرنه من کیم آن قدر کوو، مدح کدام؟!

سزای درگه او نیست تحفه یی در کف

مرا بغیر دعا، والسلام و الاکرام

بود بجیب مکان، تا چو مهر صفحه خاک

بود بدست زمان، تا چو سبحه شهر صیام

برد بخاک درش سجده، جبهه عالم

کند بذکر خوشش دور، سبحه ایام

شمارهٔ ۱۵ - در مذمت ابنای روزگار و مدحت امام همام حضرت موسی کاظم «ع »

نیست با دوستی خلق جهان هیچ دوام

در نمک خوارگی ابنای زمانند چو کام

چشم سختند، چو آیینه پی دیدن عیب

نرم چشمند ولیکن همگی چون بادام

مهرشان را چو بجویند، پر است از کینه

مدحشان را چو بکاوند، پر است از دشنام

در سلوکند سراسر همه بی اندامی

لیک در وقت خرامند سراپا اندام

هیچ نندوخته از داد و دهش، غیر فریب

هیچ نشناخته از راه و روش، غیر خرام

همه سرسخت، ولی در ره دین سست قدم

جمله ناقص بدل، اما بزبانند تمام

همچو شاهین ترازو، همه چشمند و زبان

تا بدان سو که بود پیش، نمایند سلام!

قوت ماسکه پر زورتر از جنگل باز

دیده طامعه گیرنده تر از دیده دام

جودشان ساخته چون ریزش آب تصویر

سودشان عاریه، چون گرمی آب حمام

نشود کلبه درویشی از ایشان روشن

گرچه پیه اند و فتیله همه چون مغز حرام

پیش درویش فلانند، همه خواجه فلان

خواجه بهمان چو درآید، همه گردند غلام

در صف رزم، چو رنگ رخ خود جمله گریز

در گه بزم، چو ساغر همگی خون آشام

ناگوارند و دل آزار، چو ناپخته کباب

خشک و ناساخته و بیمزه و چون میوه خام

همه چون آب نهارند طبیعت آزار

همه چون خواب پسین اند کدورت انجام

چون عبوس گه بزمند، همه بی موقع

چون خروس شب وصلند، همه بی هنگام

همه رنج و خنکی، چون بزمستان صرصر

همه دلگیری و اندوه، چو در غربت شام

رویهاشان، گل صبحست و، درونها دل شب

طبعهاشان همه چون شیشه و، دلها چو رخام

از سه مستی غفلت، همه چون شیشه می

موی بر سر شده چون پنبه، شکم پر ز حرام

همه تن سرو صفت ناز و خرامند، ولی

هیچ در بار ندارند بغیر از اندام

خضر و الیاس از آن زنده جاوید شدند

که ز چشم بد این خلق، نهانند مدام

هر که گردیده بر این دشت پر از موج سراب

نخورد مرغ دلش آب جز از چشمه دام

هر دمش صورت نادیدنیی باید دید

جای رحمتست بر آیینه از این زشت مقام

زین سبع خویان، مجنون اگر ایمن بودی

خویشتن را نکشیدی بحصار دد و دام

سگ ازین گشته خروشان، که شدش شهر وطن

کبک از آن رو شده خندان، که شدش کوه مقام

عیش بر خاطر، ازین زهرسرشتان شده تلخ

زندگی بر دل ازین مرده دلان گشته حرام

نه چنان تلخ ازین بیمزه مردم شده است

که دگر بار تواند شدنم شیرین، کام

مگر از شهد شکر خایی مدح شه دین

که بعالم علم از مدحت او گشت کلام

«حضرت موسی کاظم » که بود پیرویش

بر صف جمله طاعات و مبرات امام

حیف باشد که شود صرف نه در مدحش حرف

ظلم باشد که زند دم ز جز این حرف کلام

بر فلک ماه بخود بالد، کاو را بنده است

در جهان صبح علم گشته، که اوراست غلام

تا کند سرمه ز گرد گذر موکب او

همه تن دیده شده مهر و دود بر درو بام

تا بچیند گلی از گلشن شبخیزی او

مه رود دامن مهتاب بکف، ز اول شام

گرد شب، مهر بمژگان ز در او روبد

در جهان زین شرفش نیر اعظم شده نام

بسکه در سوختن دشمن او بیتابست

شعله آتش یک لحظه ندارد آرام

شط بغداد بحسرت گذرد و از خاکش

بختور اشک، که سر بر قدمش داشت مدام

بود محبوس اگر گوهر پاکش چو نگین

حکم او لیک روان بود در آفاق تمام

پای در قید و دلش رسته ز قید عالم

تن اسیر قفس و، طائر جان عرش مقام

دامن پاک ز چشم گهر افشانش پر

همچو دامان طمع از کف آن رحمت عام

معدن از کوه چو سیلاب روان گشتی اگر

خواستی همت او مال برای انعام

گر دهندش بمحیط کرم او نسبت

آن قدر بحر زند جوش که آید بقوام

بسکه از رشک چراغ حرمش سوخته است

هیچ در سنگ نمانده است ز آتش جز نام

گر شبانی بر او شکوه برد از گرگی

شیر را تب همگی لرز شود بر اندام

پا گذرد اگر آوازه قدرش بر کوه

نتواند شرر از سنگ نهد بیرون گام

آب حملش بمثل گر گذرد از دل سنگ

طمع پختن از آتش طمعی باشد خام

موری از خانه خرابی کند ار شکوه به او

کوه را سیل چو رگ خشک شود بر اندام

سخنش ار چو شکر خواند اگر بی ادبی

دگر از شادی در پوست نگنجد بادام

گرد اشکال ز رخ مسأله ها می شستند

آب علمش چو روان میشدی از جوی کلام

نتوانند حق مدحت او کرد ادا

گر کنند اهل جهان جمله زبان از هم وام

کوشش واعظ دلخسته بجایی نرسد

مطلبی نیست مدیحش که پذیرد انجام!

سرو را، نیست مرا قدر ثناگویی تو

این قدر بس که ازین شهد کنم شیرین، کام

شرف هر دو جهان گر همه قسمت گردد

نرسد بیش ازینم که ترا بردم نام

دیگرم شکوه ز ناکامی دنیا غلط است

کز ثنای تو مرا هردو جهانست بکام

هرچ کم نیست مرا، گر نظر لطف تو هست

همچو مه کرده مرا پرتو مهر تو تمام

تاج سرهاست، هر آنکس که ترا خاک رهست

باشد آزاد زغم، آنکه ترا هست غلام

تا نشسته است مرا مهر تو در دل، دیگر

ننشیند ز ادب گرد ملال از ایام

دیدنی نیست رخم گرچه ز عصیان، لیکن

چشم دارم نظر مرحمتت روز قیام

با عذاب گنه خویش، گرفتم سازم؛

پیش اعدای تو مپسند شوم دشمنکام!

در ره مدح تو گر خامه درآید از پای

مینماید بدعا از دل و جان لیک قیام

تا که ساید علم صبح بگردون هر روز

تا بود زیر نگین خور تابان ایام

علم دین نبی، باد فلک سا دائم

دولت آل علی باد جهانگیر مدام

شمارهٔ ۱۶ - در توصیف خزان و ستایش سرور دنیا و دین و فخر آسمان و زمین حضرت امام محمد باقر «ع »

باز الوان پوش شد، پیرانه سر باغ جهان

میکند گلزار پرافشانی، از برگ خزان

یافت از فیض هوا هر نخل جان تازه یی

آمد آب رفته عشرت بجوی گلستان

خنده گر خیزد بجای اشکم از دل، دور نیست

کز پیاز امروز دیگر میکند گل زعفران

بهر صید دل، ز هر برگ خزان بر شاخسار

زد دگر دستی بترکش شاهد پیر جهان

آب و رنگی کز چمن می بینم اکنون، دور نیست

گر بگویم نیست فصل گل، مگر فصل خزان

در کمال و نقص، دوری دارد این فصل از بهار

آن قدر دوری که دارد پیر کامل از جوان

کرد گیتی، ز اقتضای، فصل از شبنم عرق

یافت صحت از تب گرمای تابستان جهان

تا شود هم وزن، چون گرمی و سردی روز و شب

کفه میزان نمود از قرص خورشید آسمان

از حرارت تا رود در چشمه کافور دی

از لباس برگ، عریان میشود ز آن گلستان

بسکه گردیده است گلشن، بی نیاز از آب و رنگ

دور نبود از چمن، گر پا کشد آب روان

از برای رفتن ایام جانسوز تموز

کرده، از بس خرمی، گلشن چراغان از خزان

گشته از صد برگ،روشن هر طرف مهتابیی

رفته چون موشک ز هر سو تاکها بر آسمان

هر چنار از تندی باد خریفی در چمن

چون گل غران، خروشان گشته و آتش فشان

از پی سیر چراغان خزان، نبود عجب

پیر دی از خانه گر بیرون دود چون کودکان

رایض فصل خزان، از بهر استقبال دی

کرده نیلی خنگ سبزی را، ز تاک آتش عنان

از خروش زاغ، کآمد آمد فصل دی است

سوزد آتش بر سریر شاخ از برگ خزان

در بساط برگها، شد بسکه گلریزان رنگ

گشته مرغان را صفیر انگشت حیرت در دهان

در چمن از بس فضاها از گل رنگ است پر

عندلیبان را نمیگردد بحرف گل زبان

شد مجسم، بسکه از عکس خزان چون شاخ گل

میتواند مرغ بر موج هوا بست آشیان

در گلستان کرده اند از بسکه رنگ و بو هجوم

خنده از تنگی خزیده در مزاج زعفران

بسکه رنگین است از عکس خزان هر سو هوا

باد چون دامان پر گل میرود از بوستان

گشته بر رنگینی بالا بلندان چمن

پای تا سر دود آه حسرتی سرو روان

بسته هر برگی بخود پیرایه صد گونه رنگ

جلوه گر گردیده طاووسان بجای بلبلان

داده از بس رنگ تأثیر هوا هر برگ را

چشم رنگینی حنا دارد ز برگ گردکان

صفحه خاک از گل ریحان زبس پر اختر است

مزد مردی کو بگوید: این زمین، آن آسمان!

بسکه زرین است از اکسیر تأثیر هوا

گشته تیغ آفتاب از عکس گلها زر نشان

در هوا از رشته نظاره اهل نظر

مینماید همچو کاغذ باد، هر برگ خزان

بسکه در وقت نمو، مشق پریدن کرده است

می پرد از طبله عطار هم زآن زعفران

گشته چابک بسکه گلهای خریفی در نمو

کرده از نشو و نما مشق پریدن زعفران

بوستان افروز نبود، هست آهی آتشین

نیست آن زلف عروسان، هست اشک عاشقان

بسکه افگنده است هر سو در چمن مرغ دلی

گشته خون آلود تیر بوستان افروز از آن

گشته چون وقت زوال آفتاب جعفری

میکند تاج خروسان در چمن هر سو فغان

بسکه رنگین است گلشن، مینماید در نظر

همچو داغ لاله، زاغان در میان گلستان

هست در چشم نظر بازان ز زاغان هر طرف

همچو چشم سرمه دار دلبران هر آشیان

بشکفد هر دم ز شاخ خامه ای رنگین گلی

گلشن طبع مرا گویی بهار است این خزان

گرچه باشد گلستان را، آب و رنگ از حد فزون

بوستان نظم من هم، کی دهد باجی بآن؟!

ما ز سیر گلشن معنی، دلی وا میکنیم

کرده ما را فارغ این گلشن ز سیر گلستان

نی غلط گفتم، چه آید زین پریشان گفته ها

میکنم زین حرفها، کلک زبان را امتحان

تا نویسم شمه یی از مدحت شاهی که اوست

سرور دنیا و دین، فخر زمین و آسمان

نور چشم مصطفی «باقر» امام پنجمین

آنکه می بالد سخن برخود ز مدحش هر زمان

دل چو مه سازد ببالیدن شکست خود درست

گر کند آیینه مهرویش آیینه دان

گر بر برگی ز دهقان شکوه پیش عدل او

میخورد از زهره شیر، آب دیگر نیستان

ور کند تحریر، حرفی از حمایتهای او

بر قلم هرگز نیفتد زور دیگر از بنان

بحر عدلش تند اگر بسوی اهل جور

دیگر آتش زور نتواند گرفتن ازکمان!

کرده تا عزم شکست شیشه عمر عدو

بسته هر سنگی بخدمت چون سلیمانی میان

مهره گر سازند سنگی را، ز کوه قدر او

چین روز و شب رود بیرون ز طومار زمان

کشت حاجتها اگر خرم نبودی از شرر

آب حلمش تخم آتش را فگندی از جهان

هرزه نالان بس که دارند احتیاط از نهی او

نی ز بیم او بجز در پرده ننوازد شبان

چشم بیدارش بخواب ناز، یکسر زهر چشم

فرق فرقدساش، با بالین راحت سر گران

صنع حق را بود چشم و، یاد حق را بود دل

حکم حق را بود گوش و، حرف حق را بد زبان

کاخ ملت را ستون و، قصر دانش را اساس

راه حق را رهنما و، حصن دین را پاسبان

اطلس زر دوز گردون کرده زیر اندازیش

خاک تا گردیده شمع جسم او را شمعدان

گر نماید یاد قدرش، ناله بر خیزد ز دل

ور کند تعریف تمکینش، گران گردد زبان

از وقارش چون بگویم شمه یی، نبود عجب

گر شود قدر سخن با این سبک قدری، گران

زنده سازد نام خود را تا زیاد او، سخن

مرده آنست کو را باشد از مدحتگران

شمع فکر مدحش از فانوس دل تا روشن است

لفظ و معنی گرددش برگرد سر پروانه سان

لیکن این خجلت که از مدحش سخن اندوخته است

چون دگر خواهد برآوردن سر از جیب دهان؟!

حد واعظ کی بود شاها تلاش مدح تو؟

نیست جز تعریف عرض حال منظوری از آن

از شر و شور دو عالم مأمنی میخواستم

داد حسن اعتقادم آستانت را نشان

تا تواند فکر خود دیدن برای روز مرگ

چشم دارد دیده دل سرمه یی ز آن آستان

هست ما را وقت تنگ و، پای لنگ و، راه سنگ

وقت همراهی است ای امیدگاه شیعیان

راه مقصد سخت دورو، پای همت سخت سست

لاشه تن بس ضعیف و، بار خدمت خوش گران

چشم بینش پر ضعیف و، خط مطلب بس خفی

زندگی بسیار پیر و، آرزوها بس جوان

دردمندم، نامرادم، بینوایم، عاجزم

بیکسم، بیچاره ام، بی دست و پایم، الأمان!

گر ز بیقدری چو خاکم، لیک خاک آن درم

ور زبد خویی سگم، اما سگ آن آستان

از سگان هم کمترم، گر رانیم از درگهت

بر سران هم سرورم، گر خوانیم از بندگان

گر تو افروزی چراغم، آفتابم آفتاب!

گر تو برداری ز خاکم، آسمانم آسمان!!

گو سخن راه دعا سرکن دگر، ز آنرو که هست

مدعا در پرده دل نیز پیش او عیان

تا بدل، از دوستی و دشمنی باشد اثر

تا بگیتی، از بهار و از خزان باشد نشان

دوستش از خاک خیزد، همچو گلهای بهار

دشمنش از خاک ریزد، همچو اوراق خزان

شمارهٔ ۱۷ - در بیان کیفیت احوال پیری و آفرین سلطان رضا بحکم قضا حضرت امام علی بن موسی الرضا«ع »

تن تو چیست یکی خیمه و، ستونش جان

طناب، رشته روزی و، میخ آن دندان

چو میخ کنده شد از تند باد رفتن عمر

دگر چه چشم اقامت ز خیمه، ای نادان؟!

فگند باد اجل خیمه بر سرت چون گل

بروی خار علایق تو فرش گشته همان

بکش متاع دل خود برون ز خیمه تن

که کاروان حواس و قوی شدند روان

ببر طناب تعلق دلا ز خیمه تن

که بس قلندریت خیمه در ره جانان

بسالکان طریقت قبای تن بار است

پی برهنگی از خویشتن ببند میان

قد خمت ز عصا گشته لام الف یعنی:

که نیست جای اقامت کهن سرای جهان!

رسید وقت که از قید زندگی برهی

گذار روز و شب این بند را بود سوهان

چو شمع بر سرت افتاده آتش پیری

از آن چو اشک چکد از تو گوهر دندان

ز چشم رفته ترا نور و سرفتاده به پیش

گرفته پینکی خواب مرگت ای نادان

دگر مدار قوی دل، چو چشم گشت ضعیف

دگر مباش سبکسر، چو گشت گوش گران

بدست داد عصا ضعف پیریت، یعنی:

براه دوست سگ نفس را، ز خویش بران

دو مو شدی و، نشد حرص و آز یک مو کم

دو تا شدت قد و یکتا نگشت دل ز جهان

تمام کرده قضا نسخه حیات ترا

که از سفیدی مو میکشد بیاض بر آن

زمان زمان شودت تند آتش پیری

زنند روز و شب از هر طرف ز بس دامان

بچهره ات نفتاده است چین، که کلک قضا

کشیده بر ورق هستیت، خط بطلان

ز بس که صر صر ایام، از تو تند گذشت

ز غنچه دهنت ریخت خرده دندان

سر از خمیدگی قد بجای پا رفته است

برای راه عدم کرده است نقل مکان

براه ملک عدم، تا دواندت چون تیر

اجل گرفته ز قد خمت به پشت کمان

چرا جوان نکنی خویش را در این پیری

ز خاکبوس در شاه کشور ایمان؟!

رضا بحکم قضا، «حضرت امام رضا»

که در قلمرو دلهاست مهر او سلطان

ز دفتر کرم او، سحاب یک ورق است

که سطرش از رگ ابر است و، نقطه اش باران

بود کف گهر افشان او محیط کرم

بر او حباب صفت چشم جمله عالمیان

بجیب و دامن دریا نه در شهوار است

نشسته در عرق خجلت از کفش عمان

ز خجلت کف او، ابرها در آب و عرق

ز شرم همت او، گنج بخاک نهان

ز سیل ریزش احسانش ار کند رقمی

شود ز تندی آن خانه قلم ویران

شمیم خلقش، اگر شمه یی شود تحریر

بهر خطی که نویسند، میشود ریحان

دهند گر مه و خورشید هر دو پشت به پشت

نه رای انور او را شوند آینه دان

گرفته کشتی مه، چون قلندران افلاک

زنند تا که به بازار جود او دوران

نه شیر پرده، به شیر فلک زند گر هی

برون ز پرده افلاک میجهد لرزان

ز رعشه، داغ پلنگان سیاهی اندازد

به خشم جانب کهسار گر شود نگران

ز بیم او بدل سنگ، آتش آب شود

خیال می گذرد گر زیاد شیشه گران

بسر هوای زمین سایی درش دارد

از آن شده است بصلب صدف گهر غلتان

به خاک درگه او افگنند تا خود را

کشند مهر و مه از شوق، هر طرف میدان

چه در گهی، که ز بهر رعایت ادبش

ز دور، هفت فلک بگذرند سجده کنان

نکرده است در آن بارگاه قندیلی

فتاده آتش از آن آفتاب در جان

چنان در اوست چراغ امیدها روشن

که شمع گریه عرق میکند ز خجلت آن

در اوست عود، ولی هر طرف بر آتش شوق

فتیله عنبرش از دود آه سوختگان

بخویش پیچد از آن، آب در گهر که چرا

سرشک نیست که گردد در آن حریم روان؟!

نه گنبذ است به شکل صنوبری، که بود

به سینه پیر فلک را دلی پر از ایمان

از اینکه جامه آن کعبه گشته اطلس چرخ

رواست گر کشد از فخر بر زمین دامان

برآسمان نبود کهکشان، که رفعت آن

کشیده است بطاق فلک خط بطلان

توان بدیده دل از ضریح او دیدن

که موج زن شده دریای رحمت یزدان

عجب که سر بتنی خاک را فرود آید؟

کشیده تا ببر آن جسم پاک را چون جان!

چو خاک درگه او باشدش هوا داری

بخویش بالد از آن دمبدم مرا عصیان

گناه و عفو نگردند آشنا باهم

اگر نه پای گذارد محبتش بمیان

سخن سزای مدیحش کجاست؟ معذور است

قلم ز عجز بمالد اگر زبان بزبان!

ز حرف و نقطه زند گه به نعل و گه به میخ

بلی کمیت قلم نیست مرد این میدان

تهی است دست زبان گر ز تحفه مدحش

پر است لیک ز نقد محبتش دل و جان

شها بدرگهت آورده ام رخی و، چه رخ؟

که در سیاهی خود گشته ز انفعال نهان!

سیاه رویم و، روی من است و این درگاه

تهی است دستم و، دست من است و آن دامان

چه گویم از دل چون سنگ خود؟ که از سختی

شود ز حرفش دندانه دار تیغ زبان!

بجان رسیده ام، از دست خویشتن فریاد!

غم زمانه امانم بریده است، امان!

بچهره آب رخی کز غبار درگه تست

روا مدار که ریزد بخاک راه خسان

ز دست منت دو نان بگیر واعظ را

چرا سگ تو بود در قلاده دگران!

امیدم آنکه کنم خاک آستانه تو

عبث نبسته ام این جسم زار را بر جان

ز لطف گر بسگ خویش دل دهی چه عجب؟

تو کز نهیب دهی جان بصورت شیران!

وسیله یی بکفم نیست بهر آزادی

بجز غلامیت ای دستگیر هردو جهان!

مرا چه حد، که کنم مدح تو؟ همینم بس

که باشمت یکی از جمله ثناگویان!

نمیرسد چو بدامان مدح او، واعظ

در آستین خموشی بکش تو دست زبان

بکار نخل دعا، تا ز چشمه سار دلت

بجویبار زبان آب مدح اوست روان

شود ز خاک چمن، تا چراغ گل روشن

بود ز آب صفا، تا رخ گهر تابان

ز خاک راهش روشن چراغ دل بادا

ز آب مهرش تابنده گوهر ایمان

شمارهٔ ۱۸ - از نشاط گسستن و به غم پیوستن و ستایش امام هر دو جهان حضرت علی نقی «ع»

چو گل مشو همه تن لب، برای خندیدن

که تندباد فنا میرسد بگل چیدن

چو می‌کشند گلاب روانت از گل تن

دگر بس است بساط شکفتگی چیدن

اجل به قصد تو تیغ دو دم کشیده ز صبح

همان چو شعله شمعی تو گرم رقصیدن

کنون که صرصر پیری بنخل عمر وزید

بخود چو برگ خزان است جای لرزیدن

برین بساط مشو پهن همچو گل خندان

که هست وقت بساط نشاط برچیدن

بوقت خنده نه بیجاست اشک ریزی چشم

کند بحال تو بیباک گریه خندیدن

مباد ریختن آبرو بود، هش دار

بوقت خنده سرشکت بچهره غلتیدن!

چو گل بشادی ایام رو مده بسیار

که صد شکست رسد غنچه را ز خندیدن

چو خنده هرزه درایی دهان دریده که دید؟

نه شرط عقل بود، زو کناره نگزیدن!

بزور جهل درد بر تنت لباس وقار

مده چو غنچه گریبان بدست خندیدن

ز خنده لازم گل شد ز بس پریشانی

گلاب گشت و جدا زو نگشت پاشیدن

ز باد تفرقه خواهی که در امان باشی

مده چو غنچه تصویر ره بخندیدن

درین چمن گل شادی است غم، کند ز آن رو

ز خار دست تو خون گریه وقت گل چیدن

شوی بالفت عیش از خدای بیگانه

که می حرام شد از یار عیش گردیدن

شنیدم از لب پیر شکوفه این گفتار

که: غیر عقده دل نیست فیض خندیدن

ز خرمی شده پامال خلق سبزه و گل

بروی دست بود جای نی ز نالیدن

بود ز همدمی جاهلان بی تمکین

که جام را نرسد لب بهم ز خندیدن

ز فیض صحبت گفتار اهل علم و خرد

همیشه کار قلم گریه است و نالیدن

بود اگر بنظر فیض گریه چشم ترا

تمام گریه شادی است اشک باریدن

ز چشمه در اشک آب گر خورد چشمت

دگر نمیدودش دیده از پی دیدن

ز جوی گریه خورد آب نخلهای دعا

ز اشک شمع بود شعله گرم بالیدن

بناله نامه کند پاک از گنه سالک

که آب زنگ ز دل میبرد بنالیدن

بسوز و ساز شود باطن تو معنی خیز

تنور را بود این نان دهی ز تابیدن

بغم بساز گرت پایداری است هوس

که مست را اثر بیغمی است غلتیدن

شود غمی سبب راحت از غمی دیگر

رهد ز بارکشی اسب وقت لنگیدن

بکش ازین دو سه دینار دامن و، واشو

بسان غنچه برین خرده چند پیچیدن؟!

بخود مچین همه گر شاه چین و ما چینی

که چیده اند بساط تو بهر بر چیدن

ز ملک و مال چه ماند بکس، بجز غم و رنج؟!

ز دجله در کف دولاب چیست؟ نالیدن!

شکفتگی است غلط، باز غنچه شو ای گل

که تنگنای جهان نیست جای بالیدن!

مگر ز بندگی بنده گزیده حق

که هست خاک درش نور دیده دیدن

امام هر دو جهان:«حضرت علی نقی »

که ذکر نام خوشش چیست؟ شهد خاییدن!

باین امید که شاید بنام او باشد

جدا نمیشود از زر بسکه چسبیدن

یگانه گوهر دریای علم و جود و شرف

که هست پله قدرش فزون ز سنجیدن

در محیط شرف کز عزیزی اش بر سر

همیشه نه صدف چرخ راست لرزیدن

بنور مهر کند سایه کوه قدرش اگر

عجب که مهر تواند بچرخ گردیدن

ز نور بخشی خاک درش عجب نبود

که دیده ها بهم افتند بر سر چیدن

پی نزول غبار درش نباشد دور

روان کنند گر از خانه چشمها دیدن

ز پاس حرمت گرد حریم او چه عجب

که رنگ کس نتواند بچهره گردیدن؟!

بحشر صندل دردسر حساب شود

بر آستانه آن شاه جبهه ساییدن

دو لب ز ارض و سما داده اند گیتی را

برای درگه آن قبله گاه بوسیدن

ز بسکه در گهش از رحمت است تنگ فضا

گنه بخود نتواند ز بیم لرزیدن

ز ازدحام ملایک در آستانه او

چه سان رساند گنه خویش را ببخشیدن؟!

زرشک طاعت پاکان در آن خجسته حریم

عجب بتو به رسد جرمها ز کاهیدن

فلک به پنجه خورشید پیش رفعت اوست

همیشه در پی گردن ز شرم خاریدن

ز بار نسبت قدرش عجب نمیدانم

که آورد فرس چرخ را بلنگیدن

بجود او چو بود نسبتش، از آن دارد

همیشه ز آتش این شوق چشمه جوشیدن

چو درفشان شود آن بحر بی کنار، زند

محیط مهر خموشی به لب ز نالیدن

جواب مسأله اش از سئوال ز آن پیش است

که سائلش نکشد منتی ز پرسیدن

چو ماهتاب مدام آب فیض طاعت او

بروی سبزه شب بود گرم غلتیدن

سپهر راست پی جستجوی سایه او

چو ذره این همه در آفتاب گردیدن

برای دیدن اوج سپهر رفعت اوست

خور از خطوط شعاعی بچشم مالیدن

ز قابلیت ادراک فیض آن درگاه

نمیرسد به فلک جز ز دور گردیدن

شها تو مهر سپهر جلال و، من خاکم

ز مهر دور نباشد بخاک تابیدن!

ز زشتی عمل از بس ندیدنی است رخم

مگر بروی تو بخشش تواندم دیدن

غنی ز جنت و ایمن ز دوزخم سازد

مرا به مهر تو در حشر زنده گردیدن

امیدم آنکه نپیچد بنامه ام پرسش

مرا ز شرم بخود بس چو نامه پیچیدن!

شهنشها چه خسم من که تا مرا باشد

بگرد بحر ثنای تو حد گردیدن!

اگر چه نیست ثنای تو حد من، لیکن

من و در آرزوی آن بخویش پیچیدن

مرا که دست تمناست از گهر کوتاه

خوشم ز فکر و خیالش برشته تابیدن

مگر شود بشکر خایی مدایح تو

مرا تدارک ایام ژاژ خاییدن

چو نیست طالع گرد تو گشتنم، باری

من و بگرد خیالت همیشه گردیدن

بود بمدح تو غلتانی در سخنم

مرا شگون بخاک در تو غلتیدن

نداشت لایق شأن تو مدحتی واعظ

مگر ز روی خجالت سکوت ورزیدن

شود برشته دانش مگر در سخنش

بآب مدح تو شایسته پسندیدن

بپوش خلقت نورش ز خاک درگه خویش

که هست کار تو پیوسته عیب پوشیدن

زلال نور و ضیا تا ز چشمه مه و مهر

درین چمن شب و روز است گرم گردیدن

زلال حکم روان ترا بود یارب

همیشه در چمن روزگار غلتیدن

شمارهٔ ۱۹ - در ناپایداری روزگار و بی اعتباری دنیا و منقبت سالاردین صاحب الامر، واپسین موج بحر زخار امامت حجت خدا قائم آل محمد«ع »

نیست در اقلیم هستی ای دل محنت قرین

آن قدر شادی که کس خندد بوضع آن و این

چون رحم دان تنگنای دهر پر آشوب را

روز و شب میبایدت خون خورد در وی چون جنین

هان نباشد ذره یی مهر و وفا در زیر چرخ

هان ندارد قطره یی آب حیا روی زمین

گریه ها در خنده ها، چون خرده ها در گل نهان

سوزها در سورها، چون شمعها در انگبین

پیش عاقل، یک دل پر درد باشد گوی چرخ

نزد دانا، یک رخ پر گرد پهنای زمین

شعله سان گردن مکش، از چرب نرمیهای او

آب شمشیر است نرمیهای این چرخ برین

پر سگت کرده است، رو به بازی این کهنه گرگ!

خوش بخوابت کرده چون خرگوش، این شیر عرین!!

همچو برگ گل، سرخود گیر از این باغ خراب

از زمین و آسمان چون عافیت دوری گزین

قطره ز آن از ابر می افتد، که بگریزد ز چرخ

سبزه ز آن قد میکشد، تا دور گردد از زمین

شاه اطلس بخش باشی، یا گدای ژنده پوش

عاقبت چون میروی، خواه آن چنان، خواه این چنین!

چون فریدون، یا سکندر، یا سلیمان گر شوی

کو فریدون، کو سکندر، کو سلیمان، کو نگین؟

بر در دلها، پی نان همچو رسوایی مگرد

در دل گیتی، چو راز اهل دل پنهان نشین

قیمت جنس سعادت، درهم و دینار نیست

نقد رایج، از تهیدستی است در بازار دین!

تنگی احوال، عارف را کمند وحدتست

سختی ایام، مفلس را حصار آهنین

از گرفتن خویشتن را زیر دست کس مکن

میتوان تا آسمان بودن، چرا باشی زمین؟!

بر نیاید غیر نومیدی ز دونان هیچ کام

نیست بحر بخل را موجی بجز چین جبین

با کمال بی کمالی، در کمال نخوتند

نیست با اهل جهان دیگر کمالی بیش از این

جمله سر تا پا گره، پیوسته چون بند قبا

پای تا سر چین ابرو، جملگی چون آستین!

با کمال بی رگی، چندین رگ گردن نگر!

با دو صد عالم سبک مغزی، بیا لنگر ببین!!

از رگ گردن جهان شد بیشه، یارب کی شود

همچو شمشیر از غلاف آید برون سالار دین؟!

«حجت حق »، نور مطلق، «صاحب الامر»آنکه او

بحر زخار امامت راست موج واپسین

هستی نه آسمان، از بهر ذات پاک اوست

چون وجود حلقه انگشتر از بهر نگین

مهر تابان از فلک پیش فروغ روی او

بر زمین افتاده هرشب، همچو چشم شرمگین

نور پاکش گر فشردی بر بساط روز پای

شب فسردی همچو خون مرده در زیر زمین

هستی او، در جهان، چون آب در گلها نهان

فیض او، در شش جهت پنهان، چو در موم انگبین

روز آن روز است، کآن خورشید تابان سرزند

دولت آن دولت، که او باشد شه تخت زمین

غایبانه عرض حال خویشتن تا کی کنم؟

روبرو خواهم که گویم حال دل را بعد از این

دامن عهد ظهورت کو؟ که تا آید برون

ناله ها از استخوانم، همچو دست از آستین!

چون تو یکتا گوهری گم کرده، میگردد از آن

آسمان غربال در کف روز و شب گرد زمین!

کی شود یارب که آری پای دولت در رکاب

چتر شاهی بر سر از بال و پر روح الامین؟!

یکه تاز ظلم، میدان جهان را بسته است

هست خالی جایت ای لشکر شکن در صدر زین

تا نیاید دامن عهدت بکف ایام را

کی تواند پاک شد از گرد بدعت روی دین؟!

گل فتاد از سکه بیگانگان در چشم زر

خار رفت از نقش نام غیر در چشم نگین

تا گذاری پای دولت در رکاب از بهر فال

خنگ گردون هر مه نو میرود در زیر زین

خون بپای تخت شاهان ریخت از یاقوت لعل

ایستاد از بس براهت ای شه دنیا و دین

پیچد از فکر سلیمانیت، انگشتر بخود

گردد آب از حسرت نام تو، در چشم نگین

همچو شخص چشم بر راهی که بر تلها دود

رفته عیسی در رهت بر آسمان چارمین

دست در ایام ما، هرچند دست بدعتست

شرع هم دارد ز تو دستی، ولی در آستین

پشت محراب از فراقت مانده بر دیوار غم

چوب منبر بیتو چون حنانه دارد صد حنین

چون صف مژگان چشم کور میآید بچشم

بیتو صفهای نماز ای پیشوای شرع و دین

حلقه های درس بی تابنده در ذات تو

حلقه انگشتری باشد که باشد بی نگین

بیتو حرف وعظ، در دلهای غفلت پیشگان

گشته همچون آتش افسرده خاکستر نشین

از برای سجده شکر ظهور دولتت

غنچه صد برگ دارد صد جبین در آستین

مژده ات را گر نسیم آرد بگلشن از شتاب

لاله در ره داغ خود گم کرده خیزد از زمین

ابرها از دوریت، افلاک را چشم پرآب

برقها از دیریت، ایام را چین جبین

دشتها، در بارگاه عزتت، روها بخاک

کوهها، بر درگه قدر تو، سرها بر زمین

غنچه را از بهر عهدت خنده ها در دل گره

شمع را از انتظارت گریه ها در آستین

دور نبود بهر استقبالت ار افتند پیش

ره نوردان شهور، از کاروانهای سنین

گشته بر را ظهورت، حلقه چشمی فلک

مانده چون دست دعا بر آسمان سطح زمین

از برای جستجویت، شوقها را صد ثنا

در فراق روزگارت صبرها را آفرین

خود نهان و، پر ز فیضت عالمی چون بوی مشک

ای فدای خاک پایت، صد هزاران مشک چین

همچو نور دیده ها از پرده بیرون نه قدم

ای تو نور دیده های اولین و آخرین

بحر از هر موج دارد مصرعی در شأن تو

قطره ما چون کند با مدحت ای شاه گزین؟!

بر نیامد از سخن کاری که من میخواستم

دست شوق ما و دامان خموشی بعد از این

همچنان کز جیب شب خورشید تابان سرزند

همچنان کز خواب نگشایند چشم اهل زمین

سر زند یا رب ز شرق غیب مهر ذات تو

تا شود بیدار بخت شیعیان دل حزین

شمارهٔ ۲۰ - بیان احوال دل و ستایش شاه هردو جهان امیرمؤمنان علی مرتضی «ع »

دل، خانه ایست، یاد خدا کدخدای او

سرد از محبت همه گشتن هوای او

سقفش شکستگی و، زمینش فتادگی

از چار موج حادثه دیوارهای او

طرحش، بهم برآمدگی؛ نقش، سادگی؛

پستی پایه رفعت و، تنگی فضای او

سنگ ملامتست، اساس عمارتش

دست دعاست کنگره عرش سای او

خار بدل خلیده بود، استوانه اش

یکتا شدن ز هر دو جهان، طاقهای او

باشد توکلش بخدا پشتبان وی

اندیشه بهر روزی، سیل فنای او

نگشوده اند روزن او، جز بداغ عشق

ننهاده اند جز بتپیدن بنای او

پوشیدن نظر ز جهان، کنج خلوتش

دیدن ز روی عبرت، مهمانسرای او

از چاکهاست، پنجره روشناییش

از داغهاست، باغچه دلگشای او

فرشش حریر نرمی و، فراش او حضور

لطف خدای عز و جل متکای او

دربان اوست حیرت و، بستر فتادگی

خاشاک ماسوی همه رفتن، صفای او

از مرگ: حرص و آز بود عیش و سور وی

از زادن هوی و هوسها، عزای او

گسترده خوان نعمت او، هست موج خون

هر در ستاده دیده گریان گدای او

از دوده عداوت و، جهلست ظلمتش

شمع محبت آمده ظلمت زدای او

یعنی محبت شه کونین «مرتضی »

کافراشت دست حق علم لافتای او

زخمی ز خار خویش شدی ماهی زمین

پای ثبات چون بفشردی لوای او

بر خر گه حباب، شدی موجها طناب

گر هی زدی بشورش دریا هوای او

گر جذب همتش نکشیدی، فرو شدی

قارون صفت ز لنگر دامن گدای او

شمشیر خصم چیست؟ فشردی اگر قدم

از تیغ کوه باز نگشتی صدای او!

چون صعوه، می پرید ز تن جان دشمنش

تا بال می گشود عقاب لوای او

میدوخت بر مراد دو عالم حصول را

از شست دل نجسته خدنگ دعای او

افگند نام حاتم طی را، چو خس بدور

تا موج خیز گشت محیط عطای او

گردیده است نیلی از آن چهره محیط

کو خورده است سیلی دست سخای او

آیینه ها ز شرم بریزند آب خویش

گر شنوند صورت احوال رای او

بی انقیاد او نتوان رفت زیر خاک

برگشته آفتاب ازین رو برای او

تنها نه زنده داشته شب را ببندگی

عمر دوباره یافته روز از دعای او

گندم الف کشیده برون آید از زمین

از رشک اینکه نان جوین شد غذای او

خالی نمانده عرصه هستی ز نعمتش

چندانکه آب روی بریزد گدای او

از تنگی، آب در دل گوهر خزیده است

باریده است بسکه سحاب عطای او

در مهر او نه هفت زمین ذرگی کند

پر گشته نه فلک چو حباب از هوای او

محروم همچو سایه ز خورشید رحمت است

هرکس که نیست سایه صفت در قفای او

آن سر، بلند نیست، که بر در نسایدش

آن جان، عزیز نیست، که نبود فدای او

دارم چنین عزیز از آن جان خویش را

تا روز واپسین بدهم رونمای او

اندیشه نیست از شب دیجور نامه ام

دارم چو شبچراغ ز در ثنای او

از زهر چشم آتش دوزخ چه غم مرا؟

خندد بروی من چو بهشت رضای او!

نبود نظر بدست کسی چون صدف مرا

چشمم چو در پر است ز آب عطای او

ز آن مدح دیگران نسرایم که نیست کس

قادر بدادن صله ام، جز سخای او

تار گسسته ایست ز قانون گفتگو

هر مصرع خوشی که ندارد نوای او

واعظ خموش، رو بگسستن نهاده است

تار سخن ز لنگر در ثنای او

شد وقت آنکه روی بمحراب دل کنم

منت بخود گذارم و، گویم دعای او

شوقم شتاب دارد و، کوتاه میکنم

این نیم جان سوخته بادا فدای او

شمارهٔ ۲۱ - توصیف شکوفه بهاری و ستایش آفتاب سپهر امامت حسن مجتبی «ع »

جهان را جوان ساخت دیگر شکوفه

جوانانه زد سال بر سر شکوفه

بسان زمرد، که در پنبه پیچی

نهان گشت صحن چمن در شکوفه

چو جوزق که از پنبه لبریز باشد

فضای فلک شد سراسر شکوفه

چنان دانه در پنبه پنهان نگردد

که گم گشته گوی زمین در شکوفه

زهر سوی چون میوه یک سر جهان را

کشیده است خوش تنگ در بر شکوفه

چو آن کاسه کز شیر لبریز گردد

چمن را گذاشته است از سر شکوفه

چو طوطی که در شکرستان شود گم

شده سبزی برگ، گم در شکوفه

ز عکس چمن شد هوا آسمانی

در و کهکشان شاخ و، اختر شکوفه

هلالی است ماه نشاط و طرب را

ز بس شاخ را کرده انور شکوفه

شده شاخ تر، همچو ابروی پیران

برو بسکه افگنده لنگر شکوفه

پی خواهش خلعت برگ باشد

بسر شاخ را تفت نوبر شکوفه

چنان گشته سیل رطوبت که خود را

کشیده است بر شاخ یکسر شکوفه

ثمر تا بساحل کشد بار خود را

شده کشتی بحر اخضر شکوفه

بنوعی که مو در سفیدی شود گم

رگ شاخ تر، غوطه زد در شکوفه

بباغ وجود از ره شاخ نو رس

شده میوه را پیر رهبر شکوفه

بنظاره گلشن صنع دارد

ثمر دیده بر روزن هر شکوفه

ز شادی کله بر هوا افگند ز آن

که از سیم باشد توانگر شکوفه

تعلق نباشد بزر، پختگان را

ز خامی ثمر بسته دل بر شکوفه

کشیده است بهر شکست صف غم

زهر شاخ یک صف ز لشکر شکوفه

عجب کز میان بر ندارند غم را

از آن سر خزان و، از این سر شکوفه

هوای زمین بوس دارد، از آن رو

سراپا دهان است و لب هر شکوفه

زمین بوس شاهی، که از یاد قدرش

عجب گر بگنجد ثمر در شکوفه

«حسن » آفتاب سپهر امامت

که دارد ز خاکش رخ انور شکوفه

امامی که هر سال در جستجویش

بهر گلشنی میکشد سر شکوفه

بشوق نثار رهش میرود ز آن

نیستد بهمراهی بر شکوفه

ز هر شاخ، از دوری آستانش

کشیده است بر خویش خنجر شکوفه

بنظاره موکب حشمت او

دود بر سر شاخ، چون بر شکوفه

ز بس دست و پا کرده گم، از شکوهش

نهد میوه را پای بسر سر شکوفه

نزد بی ادب بوسه بر خاک راهش

پرید از چه بر چرخ اخضر شکوفه؟!

به ناخن بخارد سر از شرم جودش

شجر را از آن است بر سر شکوفه

گشاد کفش، گر چمن یاد آرد

عجب گر ببندد ثمر در شکوفه

سپر افگند چرخ پیش نهیبش

چو از حمله باد صرصر شکوفه

مگر ماتم او گرفته است گلشن

که میریزد از خویش زیور شکوفه؟!

مگر سبزه از رنگ او گفته حرفی

که دستار اندازد از سر شکوفه؟!

زده لاله حرف، جگر پاره او

که بر سر دریده است معجر شکوفه

ز بی تابی ماتمش دور نبود

زشاخ افگند خویش را گر شکوفه

سری در ره اوست، هر غنچه گل

جبینهاست بر خاک او هر شکوفه

بیاد درش سبزه بسر خاک غلتد

بشوق هوایش زند پر شکوفه

سراپا زبان گشته گلشن بمدحش

دهانش از آن کرده پر زر شکوفه

بکن ختم واعظ که از شوق مدحش

نگنجد به گفتار دیگر شکوفه

زدست شجر، تا چشد میوه دوران

ز جیب چمن تا زند سر شکوفه

بود نخل عمر غلامان او را

دل زنده بر روی انور شکوفه

مقطعات

شمارهٔ ۱ - در هجا : ای خواجه بخیل، که هرگز ندیده است

شمارهٔ ۲ - در آفرین یکی از بزرگان : ای فروزان اختر اوج بزرگی کز شرف

شمارهٔ ۳ - قهوه و غلیان : هر دو دودند قهوه و غلیان

شمارهٔ ۴ - بث الشکوی : گیتی است دهان مار و دروی

شمارهٔ ۵ - ترتیب سور قرآنی : گر بترتیب ندانی سور قرآنی

شمارهٔ ۶ - در ستایش صدر اعظم و بث الشکوی و آفرین شاه عباس ثانی

شمارهٔ ۷ - پند : غم همسایه خود خور که از آزادگیست

شمارهٔ ۱ - در هجا

ای خواجه بخیل، که هرگز ندیده است

از شدت فشار گفت سیم و زر فرج

موران خرجها نتوانند دخل کرد

در خرمن زری که شود از کف تودج

وعد و وعید جنت و نارت، بحج نبرد

شاید برد خرید و فروش منا بحج

شمارهٔ ۲ - در آفرین یکی از بزرگان

ای فروزان اختر اوج بزرگی کز شرف

میکند کسب معارف از فروغت روزگار

دیده ایام روشن، صبح فیروزی دمید!

دانه امیدها را مژده، کآمد نوبهار!!

از پی تعظیم پیک این بشارت، دور نیست

خلق عالم را اگر خیزد ز خاطرها غبار

شد علمها از دعای خسروان دوران بلند

لشکر اهل دعا را، چون سپهبد شد سوار

تا صبا برد از صفاهان سرمه این مژده را

شد ز نور دیده روشن چراغان هر دیار

زین نوازش گشته اوراق کتاب علم دین

هر یکی دست دعای خسرو جم اقتدار

شد قوی از آب اجرای تو، نخل حکم شرع

گشت اساس خانه دین ز اهتمامت استوار

قدردانی چون اکنون مشتری شد، دور نیست

گر فزاید قیمت جنس هنر در روزگار

پخته شد نان فقیران از نگاه گرم تو

وا شد از روی گشادت، در بروی روزگار

التفاتت تنگدستان را ز بس پهلو دهد

میتوان با یک نگاهت عمرها کردن مدار

مژده یی آمد بگوشم، کز سر اشفاق و لطف

کرده یی از قابلان خدمت خویشم شمار

جای آن دارد که از اسناد این شایستگی

جانم از شادی نگنجد در قبای جسم زار

لیک عذری زین سعادت باز میدارد مرا

ورنه می بستم کمر پیشت به خدمت بنده وار

چشم این دارم ک انصافت پذیرد عذر من

ز آنکه هست این شیوه جد تو ای والا تبار

عذرم این، کز من عزیزی چون جوانی رفته است

هست جان ناتوانم در غم او سوگوار

قرب پنجه سالم از کف رفته در فکر معاش

بعد ازین فکر تلافی برده است از من قرار

ریخت بر خاک هوس صاف می هستی، مگر

سرخ رویم سازد این ته جرعه در روز شمار

صبح پیری از تمسخر خنده بر من میزند

بایدم بر حال خود اکنون گرستن زار زار

وقتم از بهر سرانجام سر گردیده تنگ

نیست آن فرصت که پردازم بشغل کار و بار

کنج عزلت، خوشترم از شهر بند شهرتست

دامن پر اشک گلگونم، به از صد لاله زار

سر ز خدمت چون نتابم؟ پا ز رفتن مانده است!

پا بدامن چون نپیچم؟ بر سر افتاده است کار!

من که عمری مبتلای علت بیدردیم

در مزاجم نیست غیر از شربت غم سازگار

ز آتش فکر معاش، از بس دماغم سوخته است

جز دعای دولتت از من نیاید هیچ کار

گرچه لطفت قابل این اعتبارم دیده است

من بخود اما ندارم یک سر مو اعتبار

واقف اسرار دلها، بر ضمیرم شاهد است

اینکه نبود خود فروشی مطلبم زین اعتذار

بودی ار منظور کسب اعتبارم زین سخن

ریخته است این جنس در خاک درت بی اعتبار

مرحمت اینست در حقم، که گردد لطف تو

باعث توفیق این آواره شهر و دیار

سوی دارالملک عزلت، خیمه بیرون زد دلم

همتی، ای ابر همتها ز بحرت مایه دار

شام غربت گشته دلگیر از مکرر دیدنم

میتواند کردنم لطف تو راهی زین دیار

بیش ازین، از حضرتت ترک ادب باشد سخن

وقت آن شد کز دعا گردد زبانم کامگار

زین دعا دیگر نمیدانم دعائی خوبتر

باد کارت جمله بر وفق رضای کردگار

شمارهٔ ۳ - قهوه و غلیان

هر دو دودند قهوه و غلیان

لیکن این یابس است و آن مایع

تا بکی زین دو دود خواهی کرد

خانه عمر خویش را ضایع؟!

شمارهٔ ۴ - بث الشکوی

گیتی است دهان مار و دروی

این خلق گزنده اند دندان

ای وای بجان دردمندی

کو از نمد فناست عریان

شمارهٔ ۵ - ترتیب سور قرآنی

گر بترتیب ندانی سور قرآنی

«فاتحه » پس «بقره » باشد و «آل عمران »

پس از آنهاست «نسا»، «مائده »،«انعام »،«اعراف »

دگر«انفال »و دگر«توبه » و «یونس » میدان

پس از آن «هود» و دگر «یوسف » و «رعد»، «ابراهیم »

«حجر» و«نحل » و«اسری » و دگر«کهف » بخوان

بعد از آن سوره «مریم » بود آنگه «طه »

«انبیا» باشد و آنگاه بود«حج » پس از آن

«مؤمنون »،«نور» چو «فرقان »،«شعرا»،«نمل »و«قصص »

«عکنبوت » است و دگر سوره «روم » و «لقمان »

«سجده »،«احزاب »،«سبا»،«فاطر» و آنگه «یسن »

«صافات » است و دگر«ص » و «زمر»، «مؤمن » دان

«فصلت »،«شوری » و «زخرف » چو«دخان »،«جاثیه » بس

باشد «احقاف » و «محمد»، پس از آن «فتح » بخوان

بعد از آن سوره «حجرات » و دگر سوره «ق »

«ذاریات » و «طور» و «نجم » و «قمر» پس «رحمن »

«واقعه »، باز«حدید» است و دگر«قدسمع » است

«حشر» پس «ممتحنه »، «صف » و دگر«جمعه » بخوان

سوره «اهل نفاق » است و «تغابن » چو «طلاق »

هست «تحریم » و دگر «ملک » چو «نون » «حاقه » دان

پس «معارج » بود و«نوح » چون «جن »،مزمل

هست «مدثر» و آنگاه «قیامت »، «انسان »

«مرسلات » است و دگر «عم » که خوانی «نبأ»ش

«نازعات » و «عبس » و «کورت » آمد پس از آن

«انفطار» است و«مطفف » پس از آن «انشقت »

پس «بروج » است و دگر «طارق » و «اعلی » است بدان

«غاشیه »،«فجر»و «بلد»، «شمس »، دگر «لیل »و «ضحی »

پس «ألم نشرح » و «التین »،«علق » و «قدر» بخوان

سوره «لم یکن » است و پس از آن «زلزله » است

«عادیات » است و پس از «قارعه »، «الهیکم » دان

«عصر» و دیگر «همزة »، «فیل » و «قریش » و «ماعون »

«کوثر» آنگاه، که فرداست علی ساقی آن

«کافرون »،«نصر» و دگر «تبت » و «اخلاص » و«فلق »

بعد از آن «ناس » بیاموز که گردید آسان

شمارهٔ ۶ - در ستایش صدر اعظم و بث الشکوی و آفرین شاه عباس ثانی

ای فلک قدر که از افسر خاک در شاه

سر اقبال رسیده است ترا بر کیوان

تویی آن آصف دستور که نال قلمت

دفتر جور و ستم را شده خط بطلان

آب یاقوت سراپا عرق خجلت شد

تا ترا گشت گهر بار رگ ابر بنان

شحنه راستیت میزندش بس که به تیر

کجی از بیم نهان گشته پس پشت کمان

ره توصیف تو سر کرد و بانجام نبرد

خلق بیجا نگرفتند سخن را بزبان

عرض حالیست مرا، شاید اگر عرض کنی

حاجت مور ضعیفی که به «سلیمان » زمان

شاه اسکندر و، تو آینه اخلاصی

از تو بر شاه شود صورت احوال عیان

گرچه اظهار غم دل نبود شیوه من

لیکن آورده مرا سختی ایام بجان

سخن از نظم فتاده است مرا همچو سرشک

نگهم خشک فرومانده بجا چون مژگان

نیست نقدی، بجز از نقد حیاتم در دست

نیست جز قرضی مرا جنسی از اسباب جهان

خجلت اهل طلب، در وطنم نگذارد

ز آن بهر سو شده ام چون عرق شرم روان

بند زندان وطن، پای دلم سودی اگر

آمد و رفت طلبگار نگشتی سوهان

نیست قدرت، که کشم ما حضری جز خجلت

گر شود مورچه یی بر سر خوانم مهمان

دستم از چاره بود کوته و، دخلم از خرج

همچو دست سخن از مدح شهنشاه زمان

«شاه عباس » که از واهمه شحنه او

رنگ بیوقت نگردد برخ برگ خزان

روز و شب خلق ز امنیت عهدش چه عجب

که نبندند در خانه خود، همچو کمان؟!

ظالمان بس که ز عدلش همه مظلوم شدند

وقت آن شد که بگرگان بگمارند شبان

نسق او نه بحدیست که با عاشق زار

بیوفایان بتوانند شکستن پیمان

بسته پر گشته از او طلبه صفت زاغ ستم

مانده چون بهله از او دست تعدی پیچان

شرع را پشت ز دین پروری او برکوه

عدل را راست ز سنجیدگی او میزان

باده را بسکه بر انداخته دین پروریش

لعل دلدار ز همرنگی او گشته نهان

ننهند آبله پایان بزمین پای دلیر

رسم افشردن انگور بر افتاده چنان!

بسکه ترسیده ز همرنگی جوشیدن می

خون بجرأت نزند جوش در اندام کسان

همچنان کز رگ تلخی گره افتد بجبین

گر بگیرد چه عجب در سخن تاک زبان؟!

گشته موقوف ز بس دور قدح، میترسم

گردش چشم فراموش نمایند بتان

از پی بولی شاهین ظفر طلبه صفت

سایه بال هما هست بگردش گردان

چرخ هم گر یکی از میر شکارانش نیست

بهله از پنجه خورشید چرا زد بمیان؟!

وقت کین چون غضبش دست بشمشیر کند

قبضه گردد ز فشارش همه فیروزه نشان

تیر خارا گذرش، سرخی سوفار کند

رنگ تا میپرد از روی عدو در میدان

لعل بارد چو رگ ابر سخایش، گویی:

خون خصمش زدم تیغ مگر گشته روان

در عطا بسکه محیط کرمش بیتابست

نیست فرصت کند انگاره گوهر باران

سیر از و چشم طمع، گرسنه زو چشم سخا

پر ازو دامن امید و، تهی کیسه کان

تا برافراشته معمار قضا درگاهش

زده بر درگه شاهان همه طاق نسیان

بسته زنجیر عدالت، همه از جوهر تیغ

شسته نام غم و محنت، همه با آب سنان

در کف عقده گشایش، گره مشکل خلق

همچو شبنم بود و پنجه مهر تابان

واعظ آن به که دگر درد سر از حد نبری

برگ پیوند کنی نخل دعا را بزبان

تا ز بازوی دل و، ناوک آه است اثر

وز کمان فلک و تیر شهابست نشان

سینه دشمنش از گرد غم آماج بود

تا شود تیر جگر دوز شه از وی پران

شمارهٔ ۷ - پند

غم همسایه خود خور که از آزادگیست

بر سر سایه خود بید صفت لرزیدن

شاه کامی کندت خانه دل زیر و زبر

خانه غنچه خرابست ز یک خندیدن

هرگز از سنگ جفا کم نشود شورش عشق

ترک شوری ننماید نمک از ساییدن

نشود کیسه وسعت تهی از دست کرم

کی شود پرتو خورشید کم از تابیدن؟!

رباعیات

شمارهٔ ۱ : بی رخصت دل زبان بگفتن مگشا

شمارهٔ ۲ : افگند ز پای، ضعف پیری ما را

شمارهٔ ۳ : نرمی، ز سر تو واکند غوغا را

شمارهٔ ۴ : کاهید ز عشق تو تن و جان ما را

شمارهٔ ۵ : تا کام دهی، نفس بخود معجب را

شمارهٔ ۶ : دایم نبود جوانی ایام ترا

شمارهٔ ۷ : بر نقش جهان که راه زد جاهل را

شمارهٔ ۸ : در خانه، فراش و متکا نیست مرا

شمارهٔ ۹ : پیری از عمر کرده بیزار مرا

شمارهٔ ۱۰ : نبود چون نام، دشمنی انسان را

شمارهٔ ۱۱ : از فیض هوا، سبز نگردد گل ما

شمارهٔ ۱۲ : یارب! نه سزای تست گر کرده ما

شمارهٔ ۱۳ : هر ذره ز مهر تست جانی بی‌تاب

شمارهٔ ۱۴ : ای دل رخ از این سرای فانی برتاب

شمارهٔ ۱۵ : ای روی تو در نمودن خود بیتاب

شمارهٔ ۱۶ : خوش آنکه بغم شکفته باشی همه شب

شمارهٔ ۱۷ : حسنت، روزی که دست و شمشیر افراخت

شمارهٔ ۱۸ : ای آنکه غم لباس جان تو گداخت

شمارهٔ ۱۹ : آنکو بدلش بیم گنه کمیاب است

شمارهٔ ۲۰ : ملک است چو خانه‌ای که دردار فناست

شمارهٔ ۲۱ : هر چند قبا درشت تر، ژنده تر است

شمارهٔ ۲۲ : ما را نه حرف تند یاران ضرر است

شمارهٔ ۲۳ : در رسته عاشقی،که نفعش ضرر است

شمارهٔ ۲۴ : هر چند کلام تو چو در و گهر است

شمارهٔ ۲۵ : ای آنکه بهر دمت هوای دگر است

شمارهٔ ۲۶ : ای آنکه همیشه ملک و مالت هوس است

شمارهٔ ۲۷ : از هر نعمت که در جهان دسترس است

شمارهٔ ۲۸ : دامن زن آتش فنا، این نفس است

شمارهٔ ۲۹ : آن را که نه آتش خرد خاموش است

شمارهٔ ۳۰ : آبادی از این خراب جستن غلط است

شمارهٔ ۳۱ : لذت دگر از شباب جستن غلط است

شمارهٔ ۳۲ : این راهزنان که راهروشان نام است

شمارهٔ ۳۳ : نفس تو، که تن پروریش آیین است

شمارهٔ ۳۴ : ز آن موی میان، فکر مرا جانکاه است

شمارهٔ ۳۵ : ای آنکه ترا خانه آراسته است

شمارهٔ ۳۶ : گفتم، ز چه آیا طرب از ما رفته است؟

شمارهٔ ۳۷ : بشنو ز گذشتگان ترا گر گوشی است

شمارهٔ ۳۸ : عمر تو خس و، زر آتش سوزانی است

شمارهٔ ۳۹ : جایی که کسی پی نبرد، بی جایی است

شمارهٔ ۴۰ : آیینه روی دلبران، مظهر اوست

شمارهٔ ۴۱ : زین باغ، که در وی گل شادی خودروست

شمارهٔ ۴۲ : ای آنکه دلت جز بهوس مایل نیست

شمارهٔ ۴۳ : ای آنکه ترا جز غلیان همدم نیست

شمارهٔ ۴۴ : کس را چو زبان نرم خود همدم نیست!

شمارهٔ ۴۵ : امید ز هر که هست، باید برداشت

شمارهٔ ۴۶ : هر بی جگری ز تنگ دنیا نگذشت

شمارهٔ ۴۷ : بر درگه خلق، بندگی ما را کشت

شمارهٔ ۴۸ : مستی جوانیم بطاعت چو نهشت

شمارهٔ ۴۹ : از بهر خلافت پیمبر بی گفت

شمارهٔ ۵۰ : دنیا، که بجلوه میکند مفتونت

شمارهٔ ۵۱ : عزت، ثمر فروتنی میگردد

شمارهٔ ۵۲ : ای آنکه همیشه در پی خوابی و خورد

شمارهٔ ۵۳ : گه در غم پوششی و، گه در غم خورد

شمارهٔ ۵۴ : عمر تو بفکر دنیی دون گذرد

شمارهٔ ۵۵ : بدخو، از خوی خود بدوزخ باشد

شمارهٔ ۵۶ : آتش اگرت ز عشق در سر باشد

شمارهٔ ۵۷ : دل، از غم نانی اگرت خون باشد

شمارهٔ ۵۸ : فرزند، برای روز بد میباشد

شمارهٔ ۵۹ : هرگز نه ترا دل غمین میباشد

شمارهٔ ۶۰ : گر شعر نه مال و ثروتم می بخشد

شمارهٔ ۶۱ : از جوش شباب، پر دلت بی غم شد

شمارهٔ ۶۲ : بی خاطر جمع، نکته دان نتوان شد

شمارهٔ ۶۳ : ای آنکه بجمع سیم و زر حرصت خواند

شمارهٔ ۶۴ : نی در سر شوق و، نی بدل پروا ماند

شمارهٔ ۶۵ : نی سفره، نه کاسه، نی طبق میماند

شمارهٔ ۶۶ : این مدعیان که راه نشناخته اند

شمارهٔ ۶۷ : چون دیده بینشم عطا فرمودند

شمارهٔ ۶۸ : ای گشته ز شب بخورد و خوابی خرسند

شمارهٔ ۶۹ : کس جا بدل فتادگان تا نکند

شمارهٔ ۷۰ : درد دل خسته را، نگفتن چه کند؟

شمارهٔ ۷۱ : جاهل، چو هوس بچتر شاهی فگند

شمارهٔ ۷۲ : طفلان، که فرح فزا و غم کاهانند

شمارهٔ ۷۳ : گر باده غم نصیب ما زین خم بود

شمارهٔ ۷۴ : گر قبله دل، نه کوی آن شاه بود

شمارهٔ ۷۵ : از خوی درشت، دوست نایاب شود

شمارهٔ ۷۶ : تا از دم گرمی سخنی سر نشود

شمارهٔ ۷۷ : با خلق الفت، دماغ سازی خواهد

شمارهٔ ۷۸ : هر کس که در این زمانه عزت جوید

شمارهٔ ۷۹ : زاد ره مرگ، گریه و آه ببر

شمارهٔ ۸۰ : از کار جهان، بترک و تجرید گذر

شمارهٔ ۸۱ : از خانه خراب کردن خلق به زور

شمارهٔ ۸۲ : تاکی ز شراب خواب مستی، برخیز!

شمارهٔ ۸۳ : در مکتب عقل، خود کتاب خود باش

شمارهٔ ۸۴ : ای آنکه ترا خوش غلیانیست تلاش

شمارهٔ ۸۵ : مو، جوهر تیغ ابروی دلجویش

شمارهٔ ۸۶ : ای ازلم ولانسلمت، خلق به تنگ

شمارهٔ ۸۷ : در دیده چرغت، ای جهان فرهنگ

شمارهٔ ۸۸ : چرغ تو که در صید ندانسته درنگ

شمارهٔ ۸۹ : از صاف دلان نیست کدورت را رنگ

شمارهٔ ۹۰ : هر سو برخ تو نیست زلف شبرنگ

شمارهٔ ۹۱ : از واهمه چرغ تو آن زرین چنگ

شمارهٔ ۹۲ : برخیز شب ای همای اوج اقبال

شمارهٔ ۹۳ : ای آنکه نباشد از نمازت جز نام

شمارهٔ ۹۴ : گر دل نشدی باین دو مصرع شادم

شمارهٔ ۹۵ : هان کار بکن راست، که قامت شد خم

شمارهٔ ۹۶ : ای درد تو لیلی دل مجنونم

شمارهٔ ۹۷ : آن روز که بیدار از این خواب شوم

شمارهٔ ۹۸ : ما دشمن خویش را، بیاری زده ایم

شمارهٔ ۹۹ : عمری به عبث همنفس قال شدیم

شمارهٔ ۱۰۰ : هر چند گناه تو عظیم است عظیم

شمارهٔ ۱۰۱ : با اهل ستم مجوش بهر احسان

شمارهٔ ۱۰۲ : از صدق، سخن کند اثر در دل و جان

شمارهٔ ۱۰۳ : خواهی اگر از راحت کونین نشان

شمارهٔ ۱۰۴ : جانت نشود پاک ز گرد عصیان

شمارهٔ ۱۰۵ : خواهی که شود بر سر خلقت مسکن

شمارهٔ ۱۰۶ : خالی ز خرد شد سر و، از نیرو تن

شمارهٔ ۱۰۷ : هردم، رهم ای عشق بیک رنگ مزن

شمارهٔ ۱۰۸ : همراه شباب، رفت نیرو از تن

شمارهٔ ۱۰۹ : از گنج عطای تو، چه کم دارم من؟

شمارهٔ ۱۱۰ : موجود، کسی به جز تو نشمارم من!

شمارهٔ ۱۱۱ : کم گو، که بود سخن چو در مکنون

شمارهٔ ۱۱۲ : آمد پیری و، زشت شد صورت تو

شمارهٔ ۱۱۳ : شد وعده اگر خلاف در حضرت تو

شمارهٔ ۱۱۴ : واعظ چه کسست؟ کمترین بنده تو!

شمارهٔ ۱۱۵ : پر در پی وصل آرزوها تک و دو

شمارهٔ ۱۱۶ : دردی که بسوی چاره ساز آیی کو؟

شمارهٔ ۱۱۷ : از بهر شناساییت از لطف اله

شمارهٔ ۱۱۸ : ای از مرض حرص ترا دل مرده

شمارهٔ ۱۱۹ : شاهی خواهی، گدایی از دست مده

شمارهٔ ۱۲۰ : هستی نبود، جز غم و رنج و تعبی

شمارهٔ ۱۲۱ : گر صاحب تاج و کمری، ورپاجی

شمارهٔ ۱۲۲ : تا کی ز طمع خوار نظرها گردی

شمارهٔ ۱۲۳ : ای دل، تو به تنگم از جفا آوردی

شمارهٔ ۱۲۴ : نبود چو حضور قلب و مژگان تری

شمارهٔ ۱۲۵ : ای آنکه تمام آرزو و هوسی

شمارهٔ ۱۲۶ : با خشم و شره، همال تاکی باشی؟

شمارهٔ ۱۲۷ : آمد پیری و، رفت ایام خوشی

شمارهٔ ۱۲۸ : دنیاست سرای غم، تو یکسر شعفی

شمارهٔ ۱۲۹ : بی داد و دهش ملک جهان نستانی

شمارهٔ ۱۳۰ : گر در طلب معرفت یزدانی

شمارهٔ ۱۳۱ : خوش آنکه ندارد غم فرزند و زنی

شمارهٔ ۱۳۲ : در مبحث علم، تندخویی چه کنی؟

شمارهٔ ۱۳۳ : آجل خواهی، به فکر عاجل چه روی؟!

شمارهٔ ۱

بی رخصت دل زبان بگفتن مگشا

انگشت زبانست ترا عیب نما

گردد ز سخن نقص سخنگو ظاهر

ز آواز شود شکست چینی پیدا

شمارهٔ ۲

افگند ز پای، ضعف پیری ما را

از دست ستد، پای جهان پیما را

می برد مرا براه، پا تا امروز

من بعد، براه می برم من پا را

شمارهٔ ۳

نرمی، ز سر تو واکند غوغا را

سازد عاجز، ملایمت اعدا را

نرمان، آزار از درشتان نکشند

از سنگ چه نقص پنبه مینا را؟!

شمارهٔ ۴

کاهید ز عشق تو تن و جان ما را

آمد شد ناله گشت سوهان ما را

دور از گل رخسار تو گویی تن زار

خاریست فتاده در گریبان ما را

شمارهٔ ۵

تا کام دهی، نفس بخود معجب را

گردی شب و روز مشرق و مغرب را

کرد است ترا اسیر، نفس سگ تو

کس دیده که سگ مرس کند صاحب را؟

شمارهٔ ۶

دایم نبود جوانی ایام ترا

صبح پیریست در پی، این شام ترا

فرداست که در دفتر ایام، اجل

از قامت خم حلقه کند نام ترا

شمارهٔ ۷

بر نقش جهان که راه زد جاهل را

تا چند کنی محو تماشا دل را؟!

گر دیده عبرت بگشایی، کافیست

یک مد نظر این ورق باطل را

شمارهٔ ۸

در خانه، فراش و متکا نیست مرا

فرشی جز نقش بوریا نیست مرا

ز اسباب ضیافت عزیزان چو حباب

در خانه بجز آب و هوا نیست مرا!

شمارهٔ ۹

پیری از عمر کرده بیزار مرا

افگنده غم زمانه از کار مرا

در خانه تن خاک نشین باشم چند؟

ای مگر بیا زخاک بردار مرا

شمارهٔ ۱۰

نبود چون نام، دشمنی انسان را

بی نام و نشانیست امان ایمان را

از من پدران مهربان گر شنوند

دیگر نکنند نام فرزندان را

شمارهٔ ۱۱

از فیض هوا، سبز نگردد گل ما

با آب روان، حل نشود مشکل ما

خواهیم زباغ، گر گشاد دل خویش

گل پره شود، برای قفل دل ما

شمارهٔ ۱۲

یارب! نه سزای تست گر کرده ما

نی لایق درگه تو آورده ما

هر چند فگنده ایم ما پرده ز روی

یارب! تو مدر ز لطف خود پرده ما

شمارهٔ ۱۳

هر ذره ز مهر تست جانی بی‌تاب

هر شبنمی، از یاد تو چشمی پرآب

هر برگ گلی است یک کتاب از سخنت

هر غنچه کتابخانه‌ای پر ز کتاب

شمارهٔ ۱۴

ای دل رخ از این سرای فانی برتاب

جز در طلب جهان باقی مشتاب

دنیا لفظ است و، آخرت معنی آن

در لفظ مپیچ این همه، معنی دریاب!

شمارهٔ ۱۵

ای روی تو در نمودن خود بیتاب

حسنت نکشد ز نازکی بار حجاب

در پرده، رخت ظهور دیگر دارد

بر روی تو، چون پرده چشم است نقاب

شمارهٔ ۱۶

خوش آنکه بغم شکفته باشی همه شب

در خون جگر نهفته باشی همه شب

شرمت باد از خروس ای طایر جان

کو بیدار و تو خفته باشی همه شب

شمارهٔ ۱۷

حسنت، روزی که دست و شمشیر افراخت

اول نگهت بطاقت دل پرداخت

برخاستنت، بخاک و خونم انداخت

تمکین خرام، بر صف هوشم تاخت

شمارهٔ ۱۸

ای آنکه غم لباس جان تو گداخت

نتوان به قبا گردن عزت افراخت

تن، خوار ز جامه های گوناگونست

جانست عزیز، زآنکه با یک تن ساخت

شمارهٔ ۱۹

آنکو بدلش بیم گنه کمیاب است

گر دعوی دل کند، یقین کذاب است

اندک گنهی خراب سازد دل را

در خانه آیینه نمی سیلاب است

شمارهٔ ۲۰

ملک است چو خانه‌ای که دردار فناست

از پادشه و رعیت این خانه به جاست

شاهست چو خانه‌ای، رعیت دیوار

جا بر سرشان دارد و زیشان برپاست

شمارهٔ ۲۱

هر چند قبا درشت تر، ژنده تر است

بر قامت اهل علم زیبنده تراست

علم و هنر آب چشمه توفیق است

در ظرف سفال آب خوش آینده تر است

شمارهٔ ۲۲

ما را نه حرف تند یاران ضرر است

تندی صرصر، ملایمت شاخ تر است

دلتنگ ز حرف سرد یاران نشویم

کآن بر دل ما چون نفس شیشه گر است

شمارهٔ ۲۳

در رسته عاشقی،که نفعش ضرر است

جنسش نه متاع و، نقدنی سیم و زر است

جنسش، نظر عنایت حضرت دوست

نقدش، زر سرخ لخت های جگر است!

شمارهٔ ۲۴

هر چند کلام تو چو در و گهر است

از شهد سخن کلک تو چون نیشکر است

بر گفتن خود مناز چندین واعظ

گفتن هنری نیست، شنیدن هنر است

شمارهٔ ۲۵

ای آنکه بهر دمت هوای دگر است

از نو هر روزت آشنای دگر است

قدر دل مخلصان دیرینه بدان

کاین چینی کهنه را بهای دگر است

شمارهٔ ۲۶

ای آنکه همیشه ملک و مالت هوس است

نیکی کن، کآن ذخیره روز پس است

گر باغ و دکان ترا نباشد، غم نیست

میراث تو، ذکر خیر بعد ازتو بس است!

شمارهٔ ۲۷

از هر نعمت که در جهان دسترس است

همصحبتی مردم نیکو هوس است

ما را که بصحبتیم دایم زنده

آمد شد دوستان بجای نفس است

شمارهٔ ۲۸

دامن زن آتش فنا، این نفس است

تیره کن مرآت صفا، این نفس است

تا هست نفس، نمیرهی از غم و رنج

آری، رسن دار فنا این نفس است

شمارهٔ ۲۹

آن را که نه آتش خرد خاموش است

هر شام و سحر دیگ سخا در جوش است

هر عیب که باشدت سخا می پوشد

گردید چو کاسه سرنگون، سرپوش است

شمارهٔ ۳۰

آبادی از این خراب جستن غلط است

سیرآبی از این سراب جستن غلط است

ای تشنه کام نفس، دنیا دامیست

از چشمه دام، آب جستن غلط است!

شمارهٔ ۳۱

لذت دگر از شباب جستن غلط است

از جوی سراب، آب جستن غلط است

عیش گیتی پر نمک شور و شر است

کیفیت از این شراب جستن غلط است

شمارهٔ ۳۲

این راهزنان که راهروشان نام است

درویشیشان خاص برای عام است

از بهر شکار خلق این طایفه را

هر پاره خرقه، چشمه‌ای از دام است

شمارهٔ ۳۳

نفس تو، که تن پروریش آیین است

که در هوس چرب و، گهی شیرین است

تن همچو رگ گردن خود کرده قوی

از حق مگذر، بندگی حق این است؟!

شمارهٔ ۳۴

ز آن موی میان، فکر مرا جانکاه است

زآن زلف رسا، دست سخن کوتاه است

خوش با دل زار عاشقان پیچیده است

آن زلف مگر ز دودمان آه است؟!

شمارهٔ ۳۵

ای آنکه ترا خانه آراسته است

عمر تو در افزونی آن کاسته است

در هر گل این زمین، چو شبنم هر روز

صد چون تو نشسته است و برخاسته است

شمارهٔ ۳۶

گفتم، ز چه آیا طرب از ما رفته است؟

شوق از سرو، ذوق طلب از پا رفته است؟!

بر چهره چو نردبان چینها دیدم

معلومم شد که عمر بالا رفته است!!

شمارهٔ ۳۷

بشنو ز گذشتگان ترا گر گوشی است

میگیر عزای خود بسر گر هوشی است

امروز بدوش تست تابوت کسان

فرداست که تابوت تو هم بر دوشی است

شمارهٔ ۳۸

عمر تو خس و، زر آتش سوزانی است

افزونی هر درم از آن، نقصانی است

برباد رود ز مال این عمر عزیز

در خوردن رشته هر دری دندانی است

شمارهٔ ۳۹

جایی که کسی پی نبرد، بی جایی است

رویی که نریزد آب، ناپیدایی است

چیزی که بماند بکسی، بیچیزی است

یاری که نرنجد ز کسی، تنهایی است

شمارهٔ ۴۰

آیینه روی دلبران، مظهر اوست

چشم سیه خوش نگهان منظر اوست

منظور حقیقت است از حسن مجاز

ابروی بتان طاقنمای در اوست

شمارهٔ ۴۱

زین باغ، که در وی گل شادی خودروست

دلها همگی، با غم عالم یکروست

دلگیر کسی را نتوان دید در او

جز شاخ که از غنچه گره بر ابروست

شمارهٔ ۴۲

ای آنکه دلت جز بهوس مایل نیست

از رشتن رشته أمل غافل نیست

از بسکه در او علاقه ها بسته بهم

دکان علاقه بندی است این، دل نیست

شمارهٔ ۴۳

ای آنکه ترا جز غلیان همدم نیست

جز حرف نی و شیشه ز بیش و کم نیست

خواهی که بود شیشه غلیانت صاف

گر شیشه دل صاف نباشد غم نیست

شمارهٔ ۴۴

کس را چو زبان نرم خود همدم نیست!

پشتی، چون روی گرم در عالم نیست

از بد گهران، چه نقص خوشخویان را؟

تا شیشه بود نرم، ز سنگش غم نیست

شمارهٔ ۴۵

امید ز هر که هست، باید برداشت

دل ز آنچه بجز حق است، باید برداشت

در وقت دعاست، دست برداشتنت

رمزی که ز جمله دست باید برداشت

شمارهٔ ۴۶

هر بی جگری ز تنگ دنیا نگذشت

هر گل بدن از خار تمنا نگذشت

زین بحر، گذر با دل نازک نتوان

با مشک حباب کس ز دریا نگذشت

شمارهٔ ۴۷

بر درگه خلق، بندگی ما را کشت

هر سو پی نان دوندگی ما را کشت

فارغ نشویم یکدم از فکر معاش

ای مرگ بیا که زندگی ما را کشت!

شمارهٔ ۴۸

مستی جوانیم بطاعت چو نهشت

گفتم: این تخم، پیریم خواهد کشت

دنیا همه کرد پیریم صرف أمل

زین پنبه چه رشته ها که این زال نرشت!

شمارهٔ ۴۹

از بهر خلافت پیمبر بی گفت

طاق است آنکس که بود زهرا را جفت

کس را ندهد خدای این دولت، مفت

برجای نبی کسی نشیند کاو خفت

شمارهٔ ۵۰

دنیا، که بجلوه میکند مفتونت

تو بسته بدو دل، او کمر بر خونت

این شاهد غداره چنبر بازیست

کز چنبر چرخ میکند بیرونت

شمارهٔ ۵۱

عزت، ثمر فروتنی میگردد

پستی، معراج برتری میگردد

قدرت ز فتادگی دو چندان گردد

افتد چو الف ز پای، پی میگردد

شمارهٔ ۵۲

ای آنکه همیشه در پی خوابی و خورد

پا در زد و خوردی از برای زد و برد

ننگت بادا،اگر چنین خواهی زیست

خاکت بر سر، اگر چنین خواهی مرد

شمارهٔ ۵۳

گه در غم پوششی و، گه در غم خورد

گویا نشنیده‌ای که می‌باید مرد

تا چند غم زندگی خویش خوری؟

گاهی غم مرگ نیز می‌باید خورد!

شمارهٔ ۵۴

عمر تو بفکر دنیی دون گذرد

کی یک نفست بیاد بیچون گذرد؟

از بهر خیال باطلی، چند ای دل؟

از حق مگذر؛ کسی ز حق چون گذرد؟!

شمارهٔ ۵۵

بدخو، از خوی خود بدوزخ باشد

خو آتش جانگداز و، خود یخ باشد

خود را شکند ز سختی بیحد خصم

ریزد دم شمشیر چو پرشخ باشد

شمارهٔ ۵۶

آتش اگرت ز عشق در سر باشد

کسی زیر سر تو بالش پر باشد؟

عیب است که با دعوی پرداختگی

چون آینه ات خانه مصور باشد

شمارهٔ ۵۷

دل، از غم نانی اگرت خون باشد

به ز آنکه بحب جاه مفتون باشد

از بهر سئوال، در بدر گشتن ما

با خانه شمار عاملان چون باشد؟!

شمارهٔ ۵۸

فرزند، برای روز بد میباشد

آسایش بخش باب و جد میباشد

در گرمی آفتاب، هر ساق درخت

در سایه شاخ و برگ خود میباشد

شمارهٔ ۵۹

هرگز نه ترا دل غمین میباشد

نی،تر ز سرشکت آستین میباشد

نی چهره چون کاوه و، نه دردی چون کوه

از حق مگذر، بندگی این میباشد؟!

شمارهٔ ۶۰

گر شعر نه مال و ثروتم می بخشد

صد گونه خوشی و لذتم می بخشد

از شعر همین سود مرا بس که دمی

از فکر جهان فراغتم می بخشد

شمارهٔ ۶۱

از جوش شباب، پر دلت بی غم شد

زین جوشن مرو ز سر، که باید کم شد

ناخورده بری ز عمر، باید شد پیر

ننشسته هنوز راست، باید خم شد

شمارهٔ ۶۲

بی خاطر جمع، نکته دان نتوان شد

بی مایه، چو ابر درفشان نتوان شد

با فکر معاش، فکر معنی سخن است

گویا بسخن، بی لب نان نتوان شد

شمارهٔ ۶۳

ای آنکه بجمع سیم و زر حرصت خواند

بر خاک کدورتت پی گنج نشاند

مالی که بخاک میکنی دفن امروز

فرداست که خواهد بسر گورت ماند

شمارهٔ ۶۴

نی در سر شوق و، نی بدل پروا ماند

قوتها رفت و ناتوانیها ماند

از عمر گذشته حاصلم پشت خمی است

موجی از باد در کف دریا ماند

شمارهٔ ۶۵

نی سفره، نه کاسه، نی طبق میماند

نی مال و، نه ملک و، نه نسق میماند

اسباب جهان، ینست نگه واری بیش

این نقش و کلک ها بشفق میماند

شمارهٔ ۶۶

این مدعیان که راه نشناخته اند

بر دعوی فقر گردن افراخته اند

در برنه مرقعست این طایفه را

بر دعوی خویش محضری ساخته اند

شمارهٔ ۶۷

چون دیده بینشم عطا فرمودند

محتاج بعینکم عبث ننمودند

کم بود دودیده بهر عبرت مارا

ز آن روی دودیده هم بر آن افزودند

شمارهٔ ۶۸

ای گشته ز شب بخورد و خوابی خرسند

جان کرده ز پروردن تن زار و نژند

شرمت باد از خروس کاو شب همه شب

در ذکر و ترا نفیر خوابست بلند!

شمارهٔ ۶۹

کس جا بدل فتادگان تا نکند

معراج سوی عالم بالا نکند

نخل از رفعت بر آسمان سرنکشد

تا در دل خاک خویش را جا نکند

شمارهٔ ۷۰

درد دل خسته را، نگفتن چه کند؟

این رنگ شکسته را، نهفتن چه کند؟

خندیدن من، کدورت از دل نبرد

داغ دل لاله را، شکفتن چه کند؟!

شمارهٔ ۷۱

جاهل، چو هوس بچتر شاهی فگند

درویش، نظر بگاهگاهی فگند

درویش، ز سایه هما سر دزدد

ماننده داغی که سیاهی فگند

شمارهٔ ۷۲

طفلان، که فرح فزا و غم کاهانند

از محنت ایام نه آگاهانند

معلوم ز نقاره اطفالم شد

کاین طایفه در عالم خود شاهانند

شمارهٔ ۷۳

گر باده غم نصیب ما زین خم بود

در خنده بیباکی ما غم گم بود

ممنون عطای کس نگشتیم، جز این

کاین خنده ما ز کیسه مردم بود

شمارهٔ ۷۴

گر قبله دل، نه کوی آن شاه بود

کی سجده تو قبول درگاه بود؟

تکبیر نماز اهل عرفان اینجا

تکبیر فنای ما سوی الله بود!

شمارهٔ ۷۵

از خوی درشت، دوست نایاب شود

دشمن بملایمت ز احباب شود

نرمیست که نرم میکند سختان را

آخر در آب کوزه، یخ آب شود

شمارهٔ ۷۶

تا از دم گرمی سخنی سر نشود

دل از ایمان ترا منور نشود

ایمان اخگر، دل سیاه انگشت است

بی دم انگشت هرگز اخگر نشود!

شمارهٔ ۷۷

با خلق الفت، دماغ سازی خواهد

روی دل میهمان نوازی خواهد

چون مردم چشم، دید و وادید کسان

پیوسته در خانه بازی خواهد

شمارهٔ ۷۸

هر کس که در این زمانه عزت جوید

باید که ره دروغگویی پوید

عینک ز آن رو دو چشم مردم شده است

کز نیک و بند آنچه بیند افزون گوید

شمارهٔ ۷۹

زاد ره مرگ، گریه و آه ببر

از بیم گناه، روی چون کاه ببر

ره خود نبری بطاعت حق واعظ

باری بگناه خویشتن راه ببر

شمارهٔ ۸۰

از کار جهان، بترک و تجرید گذر

از مطلب روزگار نومید گذر

چون سایه دیوار خرابیست جهان

زین سایه دیوار چو خورشید گذر

شمارهٔ ۸۱

از خانه خراب کردن خلق به زور

هرگز نشود خانه ظالم معمور

آن کس که کند جامه ز تن مردم را

حاشا که رود با کفن خویش به گور

شمارهٔ ۸۲

تاکی ز شراب خواب مستی، برخیز!

از بستر نرم تن پرستی، برخیز!

با بانگ بلند، شب خروسان گویند:

ننشسته ز پا شعله هستی، برخیز!

شمارهٔ ۸۳

در مکتب عقل، خود کتاب خود باش

در فکر سئوال حق، جواب خود باش

در پای حساب، تا نمانی فردا

زنهار امروز، سر حساب خود باش

شمارهٔ ۸۴

ای آنکه ترا خوش غلیانیست تلاش

با فکر نی و شیشه دلت راست معاش

در فکر صفای شیشه غلیان چند؟

در فکر صفای شیشه دل هم باش!

شمارهٔ ۸۵

مو، جوهر تیغ ابروی دلجویش

مژگان، پر تیر غمزه جادویش

در صید دل، آن خال سیه بر رویش

سنگی ز کمان گروهه ابرویش

شمارهٔ ۸۶

ای ازلم ولانسلمت، خلق به تنگ

در فن جدل، بسته دل سخت تو زنگ

از بحث و جدل، کسی نگردد فاضل

این ملک نمیتوان گرفتن با جنگ

شمارهٔ ۸۷

در دیده چرغت، ای جهان فرهنگ

خرگاه فلک، طماقه سان باشد تنگ

گویی بسته است زنگ در شیوه صید

در چنگل او تپد چو با ناله کلنگ

شمارهٔ ۸۸

چرغ تو که در صید ندانسته درنگ

بر تندی اوست وسعت گردون تنگ

خاکستر باد برده را میماند

در پیش هوای بال او فوج کلنگ

شمارهٔ ۸۹

از صاف دلان نیست کدورت را رنگ

با صلح نهادان نبود کس را جنگ

الفت چو گرفت خصم، میگردد دوست

آیینه ز آب خود نمیگیرد زنگ

شمارهٔ ۹۰

هر سو برخ تو نیست زلف شبرنگ

حسن تو قهال کرده در طرفه النگ

چشمان تو، و آن ابروی از وسمه کبود

باشد دو سیاه چشم در خیل کلنگ

شمارهٔ ۹۱

از واهمه چرغ تو آن زرین چنگ

در دشت آهو نخفته، در کوه پلنگ

بر طلبه دود، چو هست مانند عقاب

بر چرخ تپد، که هست همرنگ کلنگ

شمارهٔ ۹۲

برخیز شب ای همای اوج اقبال

بگشا بهوای عشق جانان پر و بال

تاکی خوابی چو ماکیان ای نامرد!

کم نیستی از خروس برخیز و بنال!

شمارهٔ ۹۳

ای آنکه نباشد از نمازت جز نام

طاعت ببرت همین قعود است و قیام

در راه خدا ز بس سبکخیزی تو

تکبیر نگفته داری انداز سلام

شمارهٔ ۹۴

گر دل نشدی باین دو مصرع شادم

دادی غم روزگار خوش بر بادم

از فکر و خیال شعرم این فایده بس

کآن میکند از هر غم پوچ آزادم

شمارهٔ ۹۵

هان کار بکن راست، که قامت شد خم

بگذار ز سر غرور و، بردار قدم

سر پیش و، خمیده قد، بهم رفته دو چشم

بگرفته ترا پینکی خواب عدم

شمارهٔ ۹۶

ای درد تو لیلی دل مجنونم

خرم ز غم تو خاطر محزونم

از بسکه شکفته گل گل، از خار رهت

گویی گل خار است دل پر خونم

شمارهٔ ۹۷

آن روز که بیدار از این خواب شوم

از آتش انفعال در تاب شوم

زین آلایش کدام آبم شوید

از شرم گناه خود مگر آب شوم

شمارهٔ ۹۸

ما دشمن خویش را، بیاری زده ایم

با عجز و نیاز و بردباری زده ایم

تا خصم گشوده لب ببدگویی ما

خاکش بدهن ز خاکساری زده ایم

شمارهٔ ۹۹

عمری به عبث همنفس قال شدیم

از بس کردیم قال از حال شدیم

گفتیم: مگر گوش بر آوازی هست

دیدیم کرند گوشها، لال شدیم

شمارهٔ ۱۰۰

هر چند گناه تو عظیم است عظیم

هر چند که طاعتت سقیم است سقیم

هر چند سزای تو جحیم است جحیم

نومید مشو، خدا کریم است کریم!

شمارهٔ ۱۰۱

با اهل ستم مجوش بهر احسان

وز یاریشان ستم بخلقی مرسان

آماده ظلم باش از یاری ظلم

از یاری تیغ، زیر تیغ است فسان

شمارهٔ ۱۰۲

از صدق، سخن کند اثر در دل و جان

تیر سخن، از راستی آید بنشان

تا حرف نشیندت بکرسی، باید

بر مسطر راستی رود کلک بیان

شمارهٔ ۱۰۳

خواهی اگر از راحت کونین نشان

دامان دل از گرد علایق به فشان

دولت خواهی، مده ز کف دامن فقر

کز دولت فقر شد هما شاه نشان

شمارهٔ ۱۰۴

جانت نشود پاک ز گرد عصیان

تا اشک ندامتت نشوید دامان

اعمال تو هموار نگردد، تا تو

انگشت نسازی از گزیدن سوهان

شمارهٔ ۱۰۵

خواهی که شود بر سر خلقت مسکن

اول باید خاک قدمها گشتن

تا آب بپای نخل نگذارد سر

کی بر سر شاخ میتواند رفتن؟!

شمارهٔ ۱۰۶

خالی ز خرد شد سر و، از نیرو تن

گوشم ز شنیدن و، دو چشم از دیدن

القصه، ز بس بهم فشرد ایامم

آبم همه رفت و، ماند ثقلی از من

شمارهٔ ۱۰۷

هردم، رهم ای عشق بیک رنگ مزن

ز ابروی کجی، بر جگرم چنگ مزن

هر دم مکنم حواله با سنگدلی

هر روزم از این سنگ بآن سنگ مزن!

شمارهٔ ۱۰۸

همراه شباب، رفت نیرو از تن

رنگ از رخ و، مغز از سر و، دندان ز دهن

بر پوست شکنج نیست افتاده، که جان

بر چیده ز خار زار دنیا دامن

شمارهٔ ۱۰۹

از گنج عطای تو، چه کم دارم من؟

از خاک در تو تخت جم دارم من!

دینار و درم گرم نباشد، چه غم است؟

دارم غم تو، دگر چه غم دارم من؟!

شمارهٔ ۱۱۰

موجود، کسی به جز تو نشمارم من!

زارم توام، از غیر تو بیزارم من!

بی چیز، کسی است کاو ندارد چو تویی

دارم همه چیز، چون ترا دارم من!!

شمارهٔ ۱۱۱

کم گو، که بود سخن چو در مکنون

گردد ز کمی قیمت این در افزون

تنگی ز دهن از آن پسندیده بود

تا حرف از آن شمرده آید بیرون

شمارهٔ ۱۱۲

آمد پیری و، زشت شد صورت تو

از دست تو بگرفت ترا نکبت تو

از بس بتن تو چشم چون پنبه شده است

ماند به کمان پنبه زن قامت تو

شمارهٔ ۱۱۳

شد وعده اگر خلاف در حضرت تو

عذریست مرا که شنود فطرت تو

من دیر نیامدم، که از شوق تو صبح

بر من پیشی گرفت در خدمت تو!

شمارهٔ ۱۱۴

واعظ چه کسست؟ کمترین بنده تو!

مسکین تو، محتاج تو، افگنده تو!

تو خواجه دلنواز بخشنده من

من بنده روسیاه شرمنده تو

شمارهٔ ۱۱۵

پر در پی وصل آرزوها تک و دو

کردیم و نشد مراد حاصل یک جو

ناکام گذشتیم از این کهنه سرای

مانند فقیر عزب از کوچه نو

شمارهٔ ۱۱۶

دردی که بسوی چاره ساز آیی کو؟

سوزی که بصد عجز و نیاز آیی کو؟

رفتی به امید توبه گر راه گناه

عمری که روی این ره و باز آیی کو؟!

شمارهٔ ۱۱۷

از بهر شناساییت از لطف اله

بر حضرت اوست از دو چشم تو دو راه

بنگر که چسان ز دانه مردم چشم

رویانیده است سبزه را مد نگاه!

شمارهٔ ۱۱۸

ای از مرض حرص ترا دل مرده

اندیشه زر ز دیده خوابت برده

نفس تو ز خارخار دنیا شب و روز

هر سوی دود، چون سگ سوزن خورده

شمارهٔ ۱۱۹

شاهی خواهی، گدایی از دست مده

آیین برهنه‌پایی از دست مده

خواهی که به جذبه‌ای کشد یار ترا

سررشته آشنایی از دست مده

شمارهٔ ۱۲۰

هستی نبود، جز غم و رنج و تعبی

دروی نبود نشان ز عیش و طربی

شد هر که خلاص از خم این رشته عمر

می دان که گسیخت ریسمان عجبی

شمارهٔ ۱۲۱

گر صاحب تاج و کمری، ورپاجی

با تیر قضا چه چاره جز آماجی

شد موی تو پنبه، قد کمان، این رمزیست

یعنی که: اجل میکندت حلاجی

شمارهٔ ۱۲۲

تا کی ز طمع خوار نظرها گردی

از بهر طلب حلقه درها گردی

بهر دو درم که بر یکی تیغ زنی

دلاک صفت بگرد سرها گردی؟!

شمارهٔ ۱۲۳

ای دل، تو به تنگم از جفا آوردی

ای تن تو مرا به سر چه‌ها آوردی؟!

مرگ آمد و هنگام جدایی‌ست کنون

ای عمر خوش آمدی، صفا آوردی

شمارهٔ ۱۲۴

نبود چو حضور قلب و مژگان تری

فیض ز نماز خویش چندان نبری

خاکت بر سر، این چه حضور است که تو

در پیش حق استاده و جای دگری؟!

شمارهٔ ۱۲۵

ای آنکه تمام آرزو و هوسی

طفلی، مستی، مخبطی، خود چه کسی؟!

گفتی: که بپیری چو رسم، توبه کنم!

ترسم که جوان روی، بپیری نرسی!!

شمارهٔ ۱۲۶

با خشم و شره، همال تاکی باشی؟

انباز سگ و شغال تاکی باشی؟

با نفس چه میکنی درین تن ای جان؟

با خرس در این جوال تاکی باشی؟!

شمارهٔ ۱۲۷

آمد پیری و، رفت ایام خوشی

در کام شود زهر، اگر شهد چشی

در تن اثری نمانده دیگر ز حیات

وقت است که وارهیم از این مرده کشی!

شمارهٔ ۱۲۸

دنیاست سرای غم، تو یکسر شعفی

این خانه ماتم است و، تو همچو دفی

چون شاد توان نشست جایی که در او

خیزد هر لحظه شیونی از طرفی؟!

شمارهٔ ۱۲۹

بی داد و دهش ملک جهان نستانی

داد دل خود ز دشمنان نستانی

از دشمن کینه خواه در روز مصاف

تا تن ندهی بمرگ، جان نستانی!

شمارهٔ ۱۳۰

گر در طلب معرفت یزدانی

بر دور تسلسل ز چه سرگردانی؟!

محتاج نباشد این معانی به بیان

بر حکمت اوست منطقت برهانی

شمارهٔ ۱۳۱

خوش آنکه ندارد غم فرزند و زنی

از خار تعلق بجگر نیش زنی

غم نیست کسی را که تعلق نبود

غربت نکشد آنکه ندارد وطنی

شمارهٔ ۱۳۲

در مبحث علم، تندخویی چه کنی؟

جنگ و جدل و درشت گویی چه کنی؟

این مجلس درس است، نه میدان قتال!

این حق جویی است، جنگ جویی چه کنی؟!

شمارهٔ ۱۳۳

آجل خواهی، به فکر عاجل چه روی؟!

منزل جویی، چو خر به این گل چه روی؟!

گر طالب علمی، طلب دنیا چیست؟!

حق می‌طلبی، از پی باطل چه روی؟!

ماده تاریخ

شمارهٔ ۱ - در بنای مدرسه نواب سلطان : در زمان دولت خاقان عهد

شمارهٔ ۲ - در رسیدن کسی بشغل قضاوت سرود : این منصب والا، بتو میمون بادا

شمارهٔ ۳ - تاریخ انجام عمارت خان عادل : جهان عقل و دانش، «خان عادل »

شمارهٔ ۴ - تاریخ مرگ حاجی محمد حسین : چو رو کرد «حاجی محمد حسین »

شمارهٔ ۵ - تاریخ ساختمان تالاب رضی آباد : شد در «رضی آباد» بنا این تالاب

شمارهٔ ۶ - تاریخ افزایش منصب صدر اعظم شاه عباس ثانی

شمارهٔ ۷ - تاریخ زیبا بنائی : در این نیکو بنای دلگشا، از لطف حق هرگز

شمارهٔ ۸ - تاریخ ساختن پنجره رواقی : ساخت بعهد خوش دولت «عباس شاه »

شمارهٔ ۹ - تاریخ وفات سالک قزوینی : بلبل گلشن سخن «سالک »

شمارهٔ ۱۰ - در تاریخ ساختمان عمارتی : ره آوردی ضرورت بود ما را

شمارهٔ ۱۱ - تاریخ ساختمان طاقی : چون بحکم شاه دین پرور «سلیمان » زمان

شمارهٔ ۱۲ - در مرگ یوسف نامی سرود : «یوسف » مصر نکویی، از جهان

شمارهٔ ۱۳ - در تاریخ ایالت یافتن خانی : دگر شان دولت بلندی گرفت

شمارهٔ ۱۴ - تاریخ انجام سفینه یی : این طرفه «سفینه »یی که در وی

شمارهٔ ۱۵ - تاریخ انجام ساختمان کتابخانه یی : زین خانه ز بس برون شدن مشکل گشت

شمارهٔ ۱۶ - در تاریخ ساختمانی : از حکم «سلیمان » شه فرخنده سرشت

شمارهٔ ۱۷ - در مرگ کسی : دلم قمری صفت کوکو زنان گفت

شمارهٔ ۱۸ - تاریخ ساختمان خانه‌ای : مبارک باد این درگاه سعد میمنت بنیان

شمارهٔ ۱۹ - تاریخ انجام ساختمان گنبذی : خور اوج شاهنشهی، سایه حق

شمارهٔ ۲۰ - تاریخ ساختمان حمامی : از برکات عهد دولت شاه عادل

شمارهٔ ۲۱ - در تولد کودکی سرود : نکو نام جانی، ولادت چو یافت

شمارهٔ ۲۲ - تاریخ آبادانی خرم آباد علی بیگ : ای سرافراز نهال چمن حشمت و جاه

شمارهٔ ۲۳ - در آبادانی محلی : بحمدالله، این موضع پرصفا را

شمارهٔ ۲۴ - تاریخ آیینه کاری عمارتی : این مبارک عمارت دلکش

شمارهٔ ۲۵ - در تاریخ در تازه مسجدی : از حکم شه، این در چو به مسجد واشد

شمارهٔ ۲۶ - در تاریخ بنای کاروانسرایی : در زمان دولت «شاه سلیمان » احتشام

شمارهٔ ۲۷ - درتاریخ ساختمان طاقی : کرد، دل تاریخ اتمامش ز من روزی سئوال

شمارهٔ ۲۸ - تاریخ بنای باغی در خرم آباد : شده باغی بنا در «خرم آباد»

شمارهٔ ۲۹ - در خریدن یا بهدیه رسیدن دو اسب برای کسی سرود

شمارهٔ ۳۰ - تهنیت و تاریخ جلوس شاه صفی ثانی «شاه سلیمان »

شمارهٔ ۳۱ - در تولد فرزند محمد زمان بیگ : عطا کرد ایزد بمخدوم اکرم

شمارهٔ ۳۲ - تاریخ درگذشت ملابوذر فرزند مولانا خلیل الله قزوینی

شمارهٔ ۳۳ - در نوشدن گلدسته و گنبذ روضه یی : دارای جهان ناصر دین «شاه سلیمان »

شمارهٔ ۳۴ - در سوگ و تاریخ مرگ میرباقر : چراغ دلم «میرباقر» که داشت

شمارهٔ ۳۵ - ماده تاریخ فتح قندهار : شاه جم حشمت «سلیمان » جاه

شمارهٔ ۳۶ - تاریخ تعمیر گنبذی : از فضل خدا، خدیو ایران

شمارهٔ ۳۷ - تاریخ ساختن خرگاه شاهی : بفرمان «عباس ثانی » شهی

شمارهٔ ۳۸ - تاریخ جلوس شاه صفی : از شاه صفی گشت مزین چو سریر

شمارهٔ ۳۹ - در تاریخ فتح خراسان : منت خدای را که ز اقبال شاه ما

شمارهٔ ۴۰ - در زادروز کودک پدرمرده یی سرود : آن گوهر گرامی جانی، ز درج غیب

شمارهٔ ۴۱ - در سوگ و تاریخ مرگ شاه عباس دوم : در جهان ماتم و شوری دیدم

شمارهٔ ۴۲ - در سوگ تاریخ و تاریخ مرگ یاری عزیز : شد یار عزیزی از کفم ناگه، حیف!

شمارهٔ ۴۳ - در سوگ و تاریخ مرگ صائب : شد صایب از این جهان ویران صد حیف

شمارهٔ ۴۴ - تاریخ بنای بقعتی : در نکو عهد سلیمان زمان

شمارهٔ ۴۵ - در تاریخ میردیوانی یافتن امیری : از حکم شاه بخرد، در دین ز حق مؤید

شمارهٔ ۴۶ - در زاد روز کودکی : بگرامی برادر جانی

شمارهٔ ۴۷ - تاریخ مرگ ملابوذر فرزند مولانا خلیل الله قزوینی

شمارهٔ ۴۸ - تاریخ بنای خانه یی : این خانه که باد منزل عیش مدام

شمارهٔ ۴۹ - تاریخ بنای مهتابی نواب خان : مه برج اقبال، «نواب خان »

شمارهٔ ۵۰ - ماده تاریخ میردیوانی زینل خان : چون ز روی حق شناسی خسرو گردون سریر

شمارهٔ ۵۱ - در تاریخ مرگ فرزندش عبدالحسین سرود : رفت نور دیده ام «عبدالحسین »

شمارهٔ ۵۲ - در تهنیت و تاریخ بنائی سرود : خوش این دلگشا منزل پرصفا

شمارهٔ ۵۳ - در تهنیت و تاریخ جلوس شاه صفی : بحمدالله که باز از لطف ایزد

شمارهٔ ۵۴ - تاریخ انجام بنای طاقی : توفیق حق چون شد قرین، با حکم شاهنشاه دین

شمارهٔ ۵۵ - تاریخ انجام ساختمان خانه‌ای : نگردد یارب این فرخنده منزل، خالی از مهمان

شمارهٔ ۵۶ - تاریخ بنای گنبذی : در عهد شاه دادگر، زیبنده تاج و کمر

شمارهٔ ۵۷ - تاریخ مرگ ملابوذر فرزند مولانا خلیل الله قزوینی

شمارهٔ ۵۸ - در بنای مسجد کیخسرو خان : بحکم شاه دین «عباس ثانی » آنکه در عهدش

شمارهٔ ۵۹ - تاریخ احداث باغ خرم آباد علی بیگ » : فروزان کوکب برج سعادت

شمارهٔ ۶۰ - تاریخ مجموعه یی : مرآت جمال نیکمردان است این؟

شمارهٔ ۶۱ - تاریخ میر دیوانی زینل خان : شاهنشه دین پرور، دارای سلیمان فر

شمارهٔ ۶۲ - تاریخ منصب میردیوانی : ز حکم خسروی کز عدل و احسان

شمارهٔ ۶۳ - تاریخ منصب میردیوانی زینل خان : از شناسایی شه عادل

شمارهٔ ۶۴ - تاریخ مرگ تایب : ز روی درد و سوزم گفت یاری قدردان روزی

شمارهٔ ۶۵ - تاریخ وفات حاج باقر : «حاجی باقر»، ز دار دنیای دنی

شمارهٔ ۶۶ - تاریخ تشریف تاج : چو شاه تاج بخشت، تاج بخشید

شمارهٔ ۶۷ - تاریخ تعمیر بنائی : «سلیمان » زمان، شاه سکندر عدل دارا دل

شمارهٔ ۶۸ - در سوگ و تاریخ مرگ ولی محمدخان فرزند نواب خان

شمارهٔ ۶۹ - در سوگ و تاریخ مرگ میر فضل الله : از جهان رفت «میرفضل الله»

شمارهٔ ۱ - در بنای مدرسه نواب سلطان

در زمان دولت خاقان عهد

آن چراغ افروز شرع مصطفی

شاه دین عباس ثانی، آنکه هست

رایت قانون دین، از وی بپا

از رخ آیینه ایام گشت

صیقل شمشیر او، ظلمت زدا

کرده در گردون دوام دولتش

پنجه خورشید را، دست دعا

شد ز همت، بانی این مدرسه

آن محیط دانش و، کان سخا

پشت دین،«نواب سلطان » آنکه هست

بردرش اهل جهان را التجا

اهتمامش کرد از این محکم اساس

کاخ دانش را، ز رفعت چرخ سا

بهر کسب فیض، توفیقم کشید

دامن دل سوی آن عالی بنا

گفتمش تاریخ جویان کاین کجاست؟

گفت، «درد جهان را دارالشفا»!

شمارهٔ ۲ - در رسیدن کسی بشغل قضاوت سرود

این منصب والا، بتو میمون بادا

بد خواه تو را، جگر ز غم خون بادا

چون دادرس خلق شدی، شد تاریخ

«این دادرسی برتو همایون بادا»

شمارهٔ ۳ - تاریخ انجام عمارت خان عادل

جهان عقل و دانش، «خان عادل »

که حکمش را، جهانی بنده بادا

سریر معدلت، دایم مزین

بآن یکتا در ارزنده بادا

بسان کشتزار از ابر، دایم

جهانی از کفش شرمنده بادا

ز شرم عفو، چون از تیغ قهرش

سر خصمش به پیش افگنده بادا

ز خاک هستی، از باد نهیبش

نهال عمر دشمن کنده بادا

دلش ز آب حیات عدل و احسان

چو نام وی، همیشه زنده بادا

بنا فرمود، این عالی عمارت

در آن با خوشدلی پاینده بادا

بچابکدستی فراش اقبال

درآن فرش نشاط افگنده بادا

بجاروب دعا، فراش اخلاص

غبار غم از آن روبنده بادا

در آن پیوسته گلریزان عشرت

ز گلهای سرور و خنده بادا

مدام آوازه قانون عدلش

بجای مطرب و سازنده بادا

چو اقبال و سعادت، دولت آنجا

بخدمت روز و شب چون بنده بادا

ز چرخ سقف آن، خورشید دولت

بجای شمسه اش تابنده بادا

درش، چون روی صاحب گاه و بیگاه

بروی دوستان پرخنده بادا

پی تاریخ آن، کلکم رقم کرد

که، «این زیبا بنا، فرخنده بادا»!

شمارهٔ ۴ - تاریخ مرگ حاجی محمد حسین

چو رو کرد «حاجی محمد حسین »

بجنت از این عالم بی بقا

خروشان و جوشان ز دنبال او

روان گشت خون دل از دیده ها

دراین گلشن از تندباد اجل

چه آزاده نخلی درآمد ز پا!

گلی رفت زین بوستان! کز غمش

فراموش شده بلبلان را نوا

طالب کرد تاریخ فوتش ز من

عزیزی بطرز سخن آشنا

برآوردم از روی اخلاص دست

بگفتم: «بیامرزد او را خدا»!

شمارهٔ ۵ - تاریخ ساختمان تالاب رضی آباد

شد در «رضی آباد» بنا این تالاب

تا دل ز غبار غم بشویند احباب

تالار بفیض آن چو دیدم، تاریخ

گفتم که:«بود محیط فیض این گل آب »

شمارهٔ ۶ - تاریخ افزایش منصب صدر اعظم شاه عباس ثانی

ز خدمت شناسی شنهنشاه عادل

که برکوه باشد از او پشت مذهب

ز بس کوفت عدلش سر ظالمان را

بدزدد بخود دم، چو زنبور عقرب

بعهدش برآید اگر ناله از نی

شود لرز از بیم او شیر را تب

ز بیمش چو هم کسوت شبروان شد

ز شبنم کند گریه بر روز خود شب

برای دعا گویی دولت او

چو گل هر دهان را ضرور است صد لب

بیفزود بر منصب صدراعظم

ز مهرش کنون به در شد ماه منصب

سحاب عطا، قلزم فضل و دانش

که او راست پیر خرد طفل مکتب

بکاغذ رسانید تا حرف قدرش

سیه گشت از بس گرانی، مرکب

ز بس همتش میکند پیشدستی

ندارد کسی فرصت عرض مطلب

میانجی نخواهد ز بس همت او

نخواهد کشد مدعا، منت لب

چو گیتی ز صیت عطایش الهی

بود جام دل از نشاطش لبالب

چو منصب فزودش بتاریخ گفتم:

«ببالید بر خود از او جاه و منصب »

شمارهٔ ۷ - تاریخ زیبا بنائی

در این نیکو بنای دلگشا، از لطف حق هرگز

مبادا خاطرت از روزگار اندوهگین یارب

بدینسان کز زمین برخاست این دلکش بنا، دایم

در او تخم امید از خاک بر خیزد چنین یارب

در او جمعیت دلها، شود جاروب گرد غم

در او پیوسته با عیش و طرب باشی قرین یارب

گره از ابرو گشاید گرچه چون ناخن خم طاقش

ترا از غم گره هرگز نیفتد بر جبین یارب

پی تاریخ آن برداشتم دست دعا، گفتم:

«مبارک باد این زیبا بنای دلنشین یارب »!

شمارهٔ ۸ - تاریخ ساختن پنجره رواقی

ساخت بعهد خوش دولت «عباس شاه »

پنجره این رواق، آصف نیکو صفات

عقل چو تاریخ این پنجره پرسید از او

گفت: «بدیدم از این پنجره روی نجات »!

شمارهٔ ۹ - تاریخ وفات سالک قزوینی

بلبل گلشن سخن «سالک »

کرد از این دار چون قفس رحلت

از سخن نام خود بکلک زبان

کرد بر صفحه جهان مثبت

گرچه او را نبود فرزندی

معنیی چند بست ازو صورت

گل بیخار بود، از آن خلقی

میفرستند هر دمش رحمت

گفت تاریخ فوت او واعظ

«شده او سالک ره جنت »

شمارهٔ ۱۰ - در تاریخ ساختمان عمارتی

ره آوردی ضرورت بود ما را

مبارک باد این شیرین عمارت

ره آورد اینکه گفتم بهر تاریخ:

«مبارک باد الهی این عمارت »!

شمارهٔ ۱۱ - تاریخ ساختمان طاقی

چون بحکم شاه دین پرور «سلیمان » زمان

آنکه از عدلش جهان امروز رشک جنت است

چشم عقل دور بینش، پاسبان ملک دین

فکرت رای متینش، برج حصن دولت است

هر نظر گرداندن از حزمش، بگرد مملکت

رشته گلدسته آیین ملک و ملت است

ابر جودش، آبیار مزرع امید خلق

برق تیغش باغبان گلشن امنیت است

هم ز سعی بنده درگاه او«ریواس بیگ »

آنکه او را از کرم، تعمیر دلها عادت است

شد تمام این طاق عالی، کز شرف چون طاق دل

روز شب لبریز فیض، از یاد رب العزت است

از زلال فیض خاک این مقام پرصفا

گلشن نخل دعای شاه گردون حشمت است

گشت «باب الجنه »، زین عالی بنا تا سرفراز

بعد از این با صدر جنت از شرف هم رتبت است

دیدمش از دور، گفتم: آسمان است آن؟! خرد

از ره تاریخ گفت: «آن طاق باب الجنة است »!

شمارهٔ ۱۲ - در مرگ یوسف نامی سرود

«یوسف » مصر نکویی، از جهان

رفت و، چشم عالمی گرینده است

حلقه در گوش نوازشهای اوست

نام حاتم در جهان تازنده است

هرکجا آزاده مردی در جهان

هست، از جان و دل او را بنده است

کهنه گرگ روزگار بی وفا

کم چنین «یوسف » بچاه افگنده است

از پی تاریخ، میگردید فکر

زآنکه هر جوینده یی یابنده است

ناگهانم هاتفی گفتا: چرا

فکر تاریخت برنج افگنده است؟

چون جهان را پشت پا زد، خود بگفت:

«مردم، اما نام نیکم زنده است »!

شمارهٔ ۱۳ - در تاریخ ایالت یافتن خانی

دگر شان دولت بلندی گرفت

ز خانی که ایام جویای اوست

فلک احتشامی که انوار عدل

چو خورشید تابان ز سیمای اوست

فروزنده نجمی، ز برج کمال

که چشم خرد روشن از رای اوست

بود همتش کوهساری بلند

که سرچشمه جود در پای اوست

عرق ریزی ابرها در بهار

ز شرم کف سحر آسای اوست

در او نام حاتم نگنجد ز بس

جهان پر ز صیت کرمهای اوست

چنان وعده اش در وفا پرشتاب

که دیروز پس تر ز فردای اوست

گشاده جبین منیرش، گلی

ز گلزار خلق فرحزای اوست

نیارد قلم شد ز مسطر برون

چو مدحتگر طبع والای اوست

نیارد کشد تیغ خود بر کسی

که در سایه عدل وی جای اوست

بزرگی باو چون فروشد عدو؟

که فخر بزرگی ز بالای اوست!

خلاف سیه رو نگردد سفید

بملکی که فرماندهش رای اوست

برو باد یارب مبارک مدام

مقامی که خود زینت افزای اوست

خرد گفت از بهر تاریخ آن:

«ایالت قبایی ببالای اوست »

شمارهٔ ۱۴ - تاریخ انجام سفینه یی

این طرفه «سفینه »یی که در وی

کشتی کشتی قماش معنیست

گیرند بکف، چو اهل فضلش

چون کشتی نوح و، کوه جودیست

هر سوی ز اهل قال، بحثی

هر گوشه ز اهل حال، بزمیست

هر صفحه، ز قوت روح، خوانی

کزوی صد عمر میتوان زیست

هر سطر ز معنی روانبخش

جویی، از آب زندگانیست

الفاظ ز نکته های سیراب

هر یک صدفی پر از لآلیست

در پوست، چو گل نگنجد از شوق

پر بسکه زرنگ و معنیست

خود یک گل و، باغ و بوستانها

در هر ورقش، ولیک مخفیست

هر صفحه، ز شوخی معانی

چون پرده چشم مست لیلیست

تاریخ ملوک ملک فضل است

یا نسخه جمع و خرج گیتیست

گفتم تاریخ این سفینه:

«هی هی چه سفینه؟ بحر معنی است »!

شمارهٔ ۱۵ - تاریخ انجام ساختمان کتابخانه یی

زین خانه ز بس برون شدن مشکل گشت

آسان نتواند نظر از شیشه گذشت

شد هشت از آنکه بهر تاریخ، از غیب

گفتند:«کتابخانه » میخواهد «هشت »

شمارهٔ ۱۶ - در تاریخ ساختمانی

از حکم «سلیمان » شه فرخنده سرشت

«باب الجنة » از این بنا گشت بهشت

اتمام چو یافت، از پی تاریخش

دل خامه گرفت و، «جنت خلد» نوشت

شمارهٔ ۱۷ - در مرگ کسی

دلم قمری صفت کوکو زنان گفت

که: «آه آزاد سروی از چمن رفت »

شمارهٔ ۱۸ - تاریخ ساختمان خانه‌ای

مبارک باد این درگاه سعد میمنت بنیان

که از هر طاق آن پیداست چون بال هما، دولت

بود هر خشت آن دست دعا و، بهر تاریخش

همی گوید:«گشاده باد این درگاه با دولت »!

شمارهٔ ۱۹ - تاریخ انجام ساختمان گنبذی

خور اوج شاهنشهی، سایه حق

محیط کرم، کوه مجد و شهامت

«سلیمان ثانی » که روشن چراغی

ندارد چو او خاندان کرامت

ز سرکوب میخ وجود مخالف

دهد خیمه عدل و دین را اقامت

به او چشم خلق است روشن الهی

ز چشم بد خلق دارش سلامت

ز توفیق ایزد چو معمار عزمش

بتعمیر این روضه افراخت قامت

ز اتمام این گنبذش شد مهیا

پناهی عجب ز آفتاب قیامت

بتاریخش اندیشه رو داد و گفتم:

«شد آباد این بارگاه امامت »

شمارهٔ ۲۰ - تاریخ ساختمان حمامی

از برکات عهد دولت شاه عادل

آنکه ز همت اوست، خانه شرع آباد

گشته ز آب تیغش، گلشن عدل خرم

رفته زباد گرزش، خرمن ظلم برباد

سبزه شود ز لطفش، تیشه بفرق خارا

آب شود ز بیمش، اره بپای شمشاد

بنده حضرت او، آنکه ز دولت او

ساخته همت او، خاطر عالمی شاد

قصر هنروری را، فطرت اوست شیرین

کوه سخنوری را، قدرت اوست فرهاد

علت شبهه ها را، دانش اوفلاطون

صورت معرفت را، خامه اوست بهزاد

لطف چو همتش عام، عقل چو دولتش رام

بخت «سعید» چون نام، فکر چو طبعش آزاد

همت عالیش را، یار چو گشت توفیق

کرد چنین بنائی بهر ثواب بنیاد

وه چه بنا؟! که هردم، جسم کثیف خلقی

همچو غذا فرو برد، همچو عرق برون داد

هرکه در آن درآمد، وقت برون شدن عقل

گفت ز بهر تاریخ:«صحت و عافیت باد»!

شمارهٔ ۲۱ - در تولد کودکی سرود

نکو نام جانی، ولادت چو یافت

فلک گفت: لطف حقش یار باد

ز پیوند اقبال و دولت مدام

نهال جوانیش پر بار باد

ز فیض هوای عنایات حق

گل زندگانیش بی خار باد

ثمین گوهر درج اقبال و جاه

که نامش در گوش گفتار باد

پی مولدش عقل تاریخ گفت:

که:«حقش همیشه نگهدار باد»!

شمارهٔ ۲۲ - تاریخ آبادانی خرم آباد علی بیگ

ای سرافراز نهال چمن حشمت و جاه

کشت امید ترا، خرم و پر حاصل باد

دوستانت، همه چون خوشه سرافراز مدام

خصم بد تخم تو، چون تخم بزیر گل باد

شیر باران فیوضات الهی، شب و روز

بر سر کشته ات، از ابر کرم نازل باد

«خرم آباد» که شد خرم و آباد از تو

توشه هر دوجهان تو، از آن حاصل باد

همچنان کز تو شد این بائره آباد مدام

لطفت، آباد کن بائره هر دل باد

فیض آثار تو، در دفتر گیتی باقی

باقی عمر تو، هر روز از آن حاصل باد

بهر تاریخش، از اخلاص دعائی دارم:

«یاعلی، مقصد کونینت از آن حاصل باد»

شمارهٔ ۲۳ - در آبادانی محلی

بحمدالله، این موضع پرصفا را

بخیر آمد انجام از لطف ایزد

بخیر است انجام آن نیک بختی

که شد بانی این بنا از سر جد

ز اندیشه جستم چو تاریخ، گفتا:

«بگو بود میخانه، گردید مسجد»!

شمارهٔ ۲۴ - تاریخ آیینه کاری عمارتی

این مبارک عمارت دلکش

که گزندش ز چشم بد نرسد

عقل تاریخ نصب آینه اش

گفت: «مرآت چهره مقصد»

شمارهٔ ۲۵ - در تاریخ در تازه مسجدی

از حکم شه، این در چو به مسجد واشد

هر سو پی تاریخ، دلم جویا شد

ناگاه سروشی آمد از عالم غیب

«ای بنده بیا که باب رحمت واشد»!

شمارهٔ ۲۶ - در تاریخ بنای کاروانسرایی

در زمان دولت «شاه سلیمان » احتشام

آنکه از معماری عدلش، جهان آباد شد

زهره ظالم، ز بیم آن شه با عدل و داد

آب شد، چندانکه سیل خانه بیداد شد

از خزان رنگ زردی در ریاض عهد او

راستی هرکس چو سرو آورد پیش، آزاد شد

خسروی، کز زور عدلش بیستون ظلم را

آه مظلومی تواند تیشه فرهاد شد!

برق از کشتی خورد گردانه یی در عهد او

از خجالت خواهد آتش آب در فولاد شد!

رو، در آبادی جهان را چون زیمن عدل اوست

این بنای خیر از توفیق حق بنیاد شد

چیست این دلکش بنا؟ مهمانسرایی بهر خلق

کز ورودش رنج راحت گشت و، غمگین شاد شد!

این سرا، از بس که باشد دلنشین، نبود عجب

گر غریبان را در این منزل وطن ازیاد شد

نی سرا، کز راه تحصیل دعای مغفرت

میتواند با نیش را ارشد اولاد شد!

با نیش ز آن گنج ها اندوزد از نقد ثواب

مستغلی این چنین کم در جهان بنیاد شد

یافت چون اتمام،واعظ کرد تاریخش رقم:

«آن سرا نیز از بنای این سرا آباد شد»

شمارهٔ ۲۷ - درتاریخ ساختمان طاقی

کرد، دل تاریخ اتمامش ز من روزی سئوال

گفتمش:«این طاق باطاق فلک، همدوش شد»

شمارهٔ ۲۸ - تاریخ بنای باغی در خرم آباد

شده باغی بنا در «خرم آباد»

که باشد در نکویی غیرت خلد

وسیع آن دلگشا گلشن، بحدی

که دلتنگ است از وی، وسعت خلد

بدان وسعت که گر آید بخاطر

برون افتد ز خاطر حسرت خلد

نسیمش را نه بادی در دماغست

که آرد سر فرو بر نکهت خلد

دو سال دیگر، آنجا هر که آید

بتاریخش بگوید:«جنت خلد»

شمارهٔ ۲۹ - در خریدن یا بهدیه رسیدن دو اسب برای کسی سرود

بدرگاهت، ای راکب خنگ رفعت

دو مرکب، دو پیک سعادت بیامد

چو بر پشت هر یک از آنها برآیی

بگو: پایه تخت عزت بیامد!

خرد از پی سال تاریخ گفتا:

«دو اسبه بسوی تو دولت بیامد»!

شمارهٔ ۳۰ - تهنیت و تاریخ جلوس شاه صفی ثانی «شاه سلیمان »

شکر که «عباس شه » خلد سیر

کرد چو طی دفتر ایام خود

ساخت گرامی خلفی یادگار

زنده از او کرد همان نام خود

خسرو دین پرور عادل «صفی »

آنکه ازو یافت جهان کام خود

خاست چو بر پا علم دولتش

صبح از او کرد جهان شام خود

خانه دین، زین خور تابنده باز

دید پر از نور در و بام خود

جامه دارایی این ملک را

قدر بیفزود ز اندام خود

دور به عدلش ز حوادث گرفت

نقد ز کف داده آرام خود

چشم دلش، بیند الهی مدام

پر ز می لطف خدا جام خود

صعوه صفت، جان و تن دشمنان

بیند الهی همه در دام خود

کرد چو تاریخ جلوسش طلب

واعظ ما از دل ناکام خود

از سر اخلاص دعا کرد و گفت:

«باد جهانگیر چو انعام خود»

شمارهٔ ۳۱ - در تولد فرزند محمد زمان بیگ

عطا کرد ایزد بمخدوم اکرم

«محمد زمان بیگ » آن پاک گوهر

ثمین گوهری از محیط کرامت

چه گوهر؟ سپهر شرف راست اختر!

ز صلب نجابت، برآمد شراری

که از نور او شد چراغش منور

بحمدالله از جویبار بزرگی

برافراخت نیکو نهالی چنین سر!

چو تاریخ جستم پی مولد او

خرد گفت:«از وی الها خورد بر»!

شمارهٔ ۳۲ - تاریخ درگذشت ملابوذر فرزند مولانا خلیل الله قزوینی

«بوذر» آن نو گل بستان کمال

کرد از این عالم فانی چو سفر

نو گلی رفت که چون لاله گذاشت

داغها گلشن خود را بجگر

کرد از این اجر مصیبت فارغ

ذمه خویشتن از حق پدر

چید اگر دست اجل خوش ثمری

باش یارب تو نگهدار شجر

عقل تاریخ وفاتش پرسید

گفتمش:«حیف ز ملابوذر!»

شمارهٔ ۳۳ - در نوشدن گلدسته و گنبذ روضه یی

دارای جهان ناصر دین «شاه سلیمان »

آن رتبه ده تخت و، برازنده افسر

آن حامی اسلام، که پیوسته رخ دین

از پشتی او، آینه سانست منور

در کشتی، اگر یاد کند کس ز وقارش

کشتی نشود بارکش منت لنگر

تا بیند از آن صورت احوال جهان را

از رای منیر آینه دارد، چو سکندر

آن خسرو عادل، که برافروخت چراغش

از مشعله نسبت فرزندی حیدر

اخلاص شعاری، که بمعماری حکمش

آباد شد این کاخ فلک مرتبه دیگر

گردید دگر بار بلند این خور تابان

آفاق شد از پرتو آن باز منور

چون نامه خود در دو جهانست سیه رو

آن را که نباشد رخ اخلاص بر این در

گلدسته این قبه دگر گشت فلک سا

چون نخل دعائی که از این روضه کشد سر

این گنبذ پرنور چو نوشد، پی تاریخ

دل گفت که:«معمور شد این قبه انور»!

شمارهٔ ۳۴ - در سوگ و تاریخ مرگ میرباقر

چراغ دلم «میرباقر» که داشت

ز سیماش نور سیادت ظهور

به عشرت‌سرای بقا بار بست

از این محنت‌آباد دار غرور

شد از رفتن او، ز جان‌ها قرار

شد از غیبت او ز دل‌ها حضور

ز زهر غمش، عالمی تلخ‌کام

ز درد فراقش، جهانی به شور

به محنت‌سرایی که اینش بقاست

چرا دل نهد مرد صاحب شعور؟!

ز بس شادیش با غم آمیخته است

نداند کسی ماتمش را ز سور!

چو تیر از کمانخانه چرخ پیر

بود راستان را به سرعت عبور

جهان را خدنگی به ترکش نماند

کمان فلک را، همانست زور

چو تاریخ فوتش، من دردمند

طلب کردم، از خاطر ناصبور

به خاک از دعا روی اخلاص سود

بگفتا که:«قبرش بود پر ز نور»!

شمارهٔ ۳۵ - ماده تاریخ فتح قندهار

شاه جم حشمت «سلیمان » جاه

که بود چشم بد ز ملکش دور

آن که باشد ز پرتو مهرش

چون دل دوستان جهان پر نور

بسکه دارد بحال خلق نظر

نیستش جرم مجرمان منظور

گاه از آن شعله ور شود غضبش

کز کمان ستم ستاند زور

تخم شورش ز بس فگند از دهر

غیر دیوانه کس ندارد شور

اهل آزار بسکه زو ترسند

نیش پنهان شده است در زنبور

گشته در روزگار معتدلش

از طبایع ز بس گرفتن دور

آب شمشیر او، مگر گیرد

آتش چشم دشمن مغرور

او «سلیمان » و هند وادی نمل

گر سپاهش بر آن کنند عبور

دور نبود ز هندیان دغا

گر بسوراخ در خزند چو مور

ز آب عدل «نجف قلی خان » کرد

کشور «قندهار» را معمور

آن بمردی زبانزد عالم

و آن بجوهر مسلم جمهور

نیست از ضبط او در آن کشور

سرکشی غیر خوشه را مقدور

کس در او از ضعف پروریش

نتواند گرفت دانه ز مور

خصم اگر برد جان زتیغش، کرد

زنده از گرد کلفتش در گور

برق تیغش چو داغ لاله کند

دشمن روسیاه را محصور

خصم در کین او دو دل گردد

تیغ او در دلش کند چو خطور

بر عدو از نهیب او، گردد

وسعت هند همچو دیده مور

این ایالت، براو مبارک باد

آن ولایت ز عدل او معمور

بر احبا همیشه فیض رسان

بر اعادی مظفر و منصور

دوستش، سربلند باد و عزیز

دشمنش، دلشکسته و مقهور

مرو سان چون ز عدل و احسانش

گشت دارالقرار، دار سرور

گفت واعظ برای تاریخش:

«شد ازو قندهار هم معمور»

شمارهٔ ۳۶ - تاریخ تعمیر گنبذی

از فضل خدا، خدیو ایران

شاهی که جهان ازوست معمور

بلقیس زمانه را «سلیمان »

باشند زهم، همیشه مسرور

بر خوان عطای او نوالش

در کاسه گرفت دست فغفور

رفتند ز بیمش اهل آزار

بر خویش فرو چو نیش زنبور

از یاری حق نمود تعمیر

این گنبذ را بسعی موفور

گنبذ نه، که عالم روان راست

هم چرخ و، هم آفتاب پرنور

از حرمت اوست زائران را

طاعت مقبول و، جرم مغفور

این شکل صنوبری، جهان را

در سینه بود دلی پر از نور

صاحب نظری که، دیده دل

افگند براین مقام پرنور

برداشت چو «دیده »، گفت تاریخ:

«کعبه گردیده بیت معمور»

شمارهٔ ۳۷ - تاریخ ساختن خرگاه شاهی

بفرمان «عباس ثانی » شهی

که باشد درش، قبله گاه سپهر

ز لشکر کشان در رکابش، یکی

شهنشاه انجم سپاه سپهر

ز توفیق حق خیمه یی شد تمام

که شد ثانی بارگاه سپهر

دو چشم است حیران نظاره اش

دو آیینه مهر و ماه سپهر

به پیش شکوهش، ز خجلت شده است

بلندی نهان در پناه سپهر

شکوهش نمی آورد، سر فرو

بهمدوشی بارگاه سپهر

نه مهر است کز دیدن رفعتش

فتد هرشب از سرکلاه سپهر

خرد گفت از بهر تاریخ آن

بگو:«ثانی بارگاه سپهر»!

شمارهٔ ۳۸ - تاریخ جلوس شاه صفی

از شاه صفی گشت مزین چو سریر

دلهای شکسته یافت از وی تعمیر

تاریخ جلوسش ز خرد پرسیدم

گفتا که بگو:«جوان شد این دولت پیر»!

شمارهٔ ۳۹ - در تاریخ فتح خراسان

منت خدای را که ز اقبال شاه ما

شاهنشهی که چرخ نهد روی بر درش

هرکس ز روی صدق سربندگی مدام

برخاک در گهش ننهد، خاک بر سرش

آیینه جمال ظفر، آب تیغ اوست

دندانه کلید در فتح، خنجرش

چشم طمع اگر شود احول، نمیدهد

فرصت عطای او که ببیند مکررش

گرداب سان سفینه نهد ناف بر زمین

کشتی نشین نماید اگر یاد لنگرش

بادا چو چرخ بر سر بدخواه تیغ او

گیرد چو آفتاب جهان نور افسرش

فتحی عجب نمود بتأیید ذوالجلال

خانی که برگزید شه هفت کشورش

نخلی که در ریاض خراسان نشاند شاه

بر لب رسید شکر خدا زود نوبرش

تابید نور فتح و ظفر از جبین او

روزی که شاه داد خطاب مظفرش

آن شیردل که همچو شغال اوزبکان سگ

دزدند دم بخود همه از بیم خنجرش

شیری که، قلب نیزه وران سپاه خصم

مأنوس تر بس ز نیستان بود برش

آن تیغ صف شکاف عدوکش، که قاصر است

تیغ زبان خامه ز تعریف جوهرش

خصمی که مینهاد ز اندوه پابرون

در پای شه فگند بشمشیر کین سرش

باد غرور کرد سر خصم را بچوب

شد چوب جانشین رگ گردن آخرش

میرفت کهنه یابو پریورقه، زآنکه کس

چوبی نکرده بود چنین بر سر خرش

پرکاه کرد کله پرباد خصم را

مغزی بهمرساند چنین عاقبت سرش

سدیست، پیش دشمن یأجوج سیرت او

بسته است بهر حفظ خراسان، سکندرش

دادش خدای خلعت توفیق این ظفر

از بهر خدمت در اولاد حیدرش

پای عدو ز ملک خراسان بریده شد

زین سرکه خورد از اوو، سپاه مظفرش

واعظ نگاشت از پی تاریخ فتح او:

«پای عدو برید از آن ملک چون سرش »!

شمارهٔ ۴۰ - در زادروز کودک پدرمرده یی سرود

آن گوهر گرامی جانی، ز درج غیب

بعد از پدر چو شد متولد بصد شرف

تاریخ مولدش خرد اندیشه کرد و گفت:

«آن گوهر یگانه، یتیم آمد از صدف »

شمارهٔ ۴۱ - در سوگ و تاریخ مرگ شاه عباس دوم

در جهان ماتم و شوری دیدم

همه گویان ز دل و جان صدحیف!

چون صدف دست بهم سودی خلق

ک از آن گوهر رخشان صدحیف!

کوه و صحرا همه مینالیدند

که از آن ابر بهاران صدحیف!

آب در جوی سراسیمه زدی

سنگ بر سینه که یاران صدحیف!

هر طرف باد بسر خاک کنان

که کجارفت سلیمان؟ صدحیف!

آتش سوخته میکرد خروش

که از آن شمع شبستان صدحیف!

خاک را سر بقدمها که کجاست

مرجع خاک نهادان؟ صدحیف!

مضطرب حال، تپیدی دریا

که از آن ابر در افشان صدحیف!

خشک وامانده بجا آب گهر

که از آن ریزش احسان صدحیف!

ابر، چون دود سیه میگردید

که چه شد آن خور تابان؟ صدحیف!

شور در خیل غزالان، که دگر

خاست زنجیر ز شیران صدحیف!

گفتم: این شور و فغان چیست؟ یکی

گفت با دیده گریان: صدحیف!

رفته «عباس شه ثانی » از این

بی بقا عالم ویران صدحیف!

نقد حیدر، شه دین و دنیا

رفته از کیسه دوران صدحیف!

غوطه در بحر فنا زد ذوالنون

شد بچه یوسف کنعان صدحیف!

شد بظلمات سکندر، صد آه

رفت بر باد سلیمان صدحیف!

رخش اقبال بریده دم و یال

که از آن صاحب میدان صدحیف!

در طویله همه لیلی منشان

گشته مجنون و خروشان صدحیف!

مد آواز قلم کوشان، این:

که ز سرمشق سواران صدحیف!

نیزه ها بر سخن نیزه وری

گشت یک سر خط بطلان صدحیف!

شد کمانهای زرافشان نالان

که از آن دست زر افشان صدحیف!

تیغها گشته سیه پوش از غم

که از آن تیغ درخشان صدحیف!

حلقه های زره افتاده بهم

که ز سر حلقه مردان صد حیف

سپر از درد بخود پیچیده

کز پناه همه خلقان صدحیف!

موی واکرده علم از پرچم

کز سرافرازی مردان صدحیف!

بر سر خویش زنان، کوس دودست

که ز آوازه احسان صدحیف!

دفتر از مد رقم آه کشان

که شد احوال پریشان صدحیف!

تخت از پایه خود افتاده

که از آن لنگر و آن شان صدحیف!

رفته بر خویش فرو نقش نگین

که از آن صاحب فرمان صدحیف!

سنگ بر سنه زنان انگشتر

کز سلیمانی دیوان صدحیف!

دیده تاج پر از آب گهر

که ز سر کرده شاهان صدحیف!

بهر این واقعه جستم تاریخ

از زبان همه، گویان: صدحیف!

زین دو مصراع دو تاریخ آمد

حیف از آن قدر سخن دان صدحیف!

«آه از آن شاه فریدون شیم آه »!

«حیف از آن سرور ایران صد حیف »!

شمارهٔ ۴۲ - در سوگ تاریخ و تاریخ مرگ یاری عزیز

شد یار عزیزی از کفم ناگه، حیف!

در راه طریقت، زچنین همره، حیف!

تاریخ وفات آن جوان می جستم

پیر خردم گفت که:«حیف و ده حیف »!

شمارهٔ ۴۳ - در سوگ و تاریخ مرگ صائب

شد صایب از این جهان ویران صد حیف

ز آن در ثمین بحر عرفان صد حیف

گفتند به ناله بلبلان تاریخش:

«ای حیف از آن هزاردستان صد حیف»

شمارهٔ ۴۴ - تاریخ بنای بقعتی

در نکو عهد سلیمان زمان

خسروی کاو کرده ملک از ظلم، پاک

در زمان او ندارد ذره یی

کبک از شهباز و میش از گرگ، باک

کیست نبود بهر عمر و دولتش

جمله تن، دست دعا مانند تاک؟!

بنده اش نواب «زینل خان »، که هست

خصم شاه از دست تیغش سینه چاک

خان عالیشان، که پیش همتش

کوه ها یکسر نماید چون مغاک

کرد این دلکش عمارت را بنا

بهر کسب فیض از این ارواح پاک

هست از بس فیضناک این خوش مکان

گشت تاریخش «مکانی فیضناک »

شمارهٔ ۴۵ - در تاریخ میردیوانی یافتن امیری

از حکم شاه بخرد، در دین ز حق مؤید

فرزند آنکه آمد، در شأن او تبارک

تا هست چرخ بیمهر، دوران مباد بی او

تا هست مهر بر چرخ، تاجش بود بتارک

خان عدالت آیین، تا گشت میر دیوان

هر سوی شد دهنها، لبریز از مبارک

گردنکشی ز سر نه، من بعد ای ستمگر

کو هست ظالمان را، بر فرقها بلارک

تاریخ این کرامت، زاندیشه خواستم گفت:

«پیوند این دو دولت، گردد بدو مبارک »

شمارهٔ ۴۶ - در زاد روز کودکی

بگرامی برادر جانی

که مبادا بدش ز دور فلک

آن بتن مردمی، بجان یاری

آن بخلق آدمی، بخلق ملک

داد یکدانه گوهری ایزد

چه گهر؟ بهر چشم دل عینک!

عمر و توفیق، سرنوشتش باد

حرف غم گرددش ز خاطر حک

تا برد ره بکعبه مقصود

جاده شرع باشدش مسلک

تا برد ره بکعبه مقصود

جاده شرع باشدش مسلک

گردد از نخل عمر برخوردار

نشود لطف حق از او منفک

بهر تاریخ مولدش، گفتم:

«به شب مبعث آمد این کودک »

شمارهٔ ۴۷ - تاریخ مرگ ملابوذر فرزند مولانا خلیل الله قزوینی

آن «بوذر» عصر خود باوصاف جمیل

چون کرد از این کدورت آباد رحیل

تاریخ طلب شدم، خرد گفت که: «چید

هی هی چه گلی اجل ز گلزار خلیل »؟!

شمارهٔ ۴۸ - تاریخ بنای خانه یی

این خانه که باد منزل عیش مدام

هر شیشه اش از باده عشرت یک جام

هر سو نگری کتاب یا آیینه است

القصه که «در صورت و معنی » است تمام

شمارهٔ ۴۹ - تاریخ بنای مهتابی نواب خان

مه برج اقبال، «نواب خان »

که بادا الهی جهانش بکام

ز آوازه عدل و احسان او

بود گوش این نه صدف، پرمدام

بمیدان هستی، ز لطف حقش

بود توسن نیله چرخ رام

بنا کرد، مهتابیی دلنشین

که روز از شب آن کند نور وام

ز بس خوشدلی راست آنجا هجوم

نیابد در آن راه، اندوه شام

در آن فرش، دیگر تکلف بود

که فرش است مهتاب آنجا مدام

از این فکر هر ماه کاهد قمر

که چون بگذرد زین مبارک مقام؟!

بحدی است کیفیت آن، که هست

دز آن یاد کیفیت می حرام!

در آن شام دارد ز بس فیض صبح

شود بر زبان شب بخیرم، سلام

زهر سو شد اندیشه تاریخ جو

چو شد آن خجسته نشین تمام

دعا کرد واعظ به اخلاص و گفت:

«الهی نشیند در آن شادکام »

شمارهٔ ۵۰ - ماده تاریخ میردیوانی زینل خان

چون ز روی حق شناسی خسرو گردون سریر

آنکه گیرد از شهان دهر باج احتشام

چون گهر از رشته، می افتد برون معنی ز لفظ

بس که پیش مدح او باریک میگردد کلام

خسرو عادل که باشد در دعایش خلق را

دستها بر آسمان چون پنجه خور صبح وشام

میر دیوان کرد«زینل خان » عالیجاه را

تا کند بیخ ستم از گلشن هستی تمام

خان عالیشان عدل آیین که در دیوان او

ظالمان ترسند از مظلوم، چون مفلس ز وام

بهر تحصیل دعای خسرو گیتی پناه

باشد او بر مسند دولت الهی مستدام

خواستم تاریخ آن از واعظ اخلاص کیش

گفت:«بر دیوان حق توفیق یابد او مدام »

شمارهٔ ۵۱ - در تاریخ مرگ فرزندش عبدالحسین سرود

رفت نور دیده ام «عبدالحسین »

تابم از دل برد و، خواب از دیده ام

چون تواند دید خالی جای او

دیده در خون خود غلتیده ام

موی آتش دیده را ماند تنم

بسکه از دردش بخود پیچیده ام

گفت: یاری چیست از محزون ترا

کاین چنین آشفته ات کم دیده ام؟!

در جوابش گفتم و، تاریخ شد:

«رفته نور دیده ام، از دیده ام »!

شمارهٔ ۵۲ - در تهنیت و تاریخ بنائی سرود

خوش این دلگشا منزل پرصفا

که عیش کهن گشت در وی جوان

از آن طاق آن را خمیده است قد

که روبد غبار از دل ساکنان

گر این نیست، هر طاق او صیقلی است

برد زنگ تا از دل دوستان

بود گرچه بس مختصر، لیک هست

سراپا نمک همچو لعل بتان

ز مهتابی او چگویم؟ کزو

گذشتن بمهتاب باشد گران!

ز بس فیض مهتاب او، دور نیست

برد رشک بر فرش او گر کتان

شکفته است چون طبع مهمان درو

گشاده است چون جبهه میزبان

چناری که در ساحتش رسته است

نگنجد شکوهش بباغ بیان

چو نور یقین است ثابت قدم

چو نخل دعا سوده بر آسمان

ز شاخش که بر آسمان سوده است

مشجر شده اطلس چرخ از آن

بسر سایه اش عمر اگر بگذرد

کشد از برای تماشا عنان

به هم دست دادند اندیشه ها

نگنجیدشان در بغل ساق آن

چنین گر ترقی کند شاخ او

ز گردون جهد همچو تیر از کمان

چو از زیر برگش کند جلوه مهر

تو گویی کزو کرده برگی خزان

نظر کهکشان را بر او دید، گفت:

تنیده مگر عنکبوتی برآن!

ز بس رفعت، از کمترین شاخ او

نماید چو بار چنار آسمان

قفا میخورد از بهار دگر

ببالای او میرسد تا خزان

خزان خورده سیلی ز سر پنجه اش

نموده است تغییر، رنگش از آن

براو هر که افلاک را دید، گفت

که: بسته است مرغی براو آشیان

پی این بنا تهنیت گو شدند

نثار دعاها بکف دوستان

بتاریخ آن، کمترین بنده نیز

بگفتم:«نشینی در آن شادمان »!

شمارهٔ ۵۳ - در تهنیت و تاریخ جلوس شاه صفی

بحمدالله که باز از لطف ایزد

در آمد خلق عالم را بتن جان

ز کف چون «شاه عباسی » اگر داد

«صفی » آسا خدیوی یافت ایران

بدست آورد تا زینگونه شاهی

بسی بر دور عالم گشت دوران

شه بیدار دل، کز فیض جودش

نبیند هیچکس خواب پریشان

به پیش ریزش دست سخایش

شده دامن بکف کوه و بیابان

بپای تخت او، تا سر گذارند

گهرها از صدفها گشته غلتان

نگاهش از غضب، خصم دغا را

بود بر سطر هستی خط بطلان

چنان آباد شد گیتی ز عدلش

که تنگی میکند بر گنج ویران

پی این دولت پاینده واعظ

شد از پیر خرد تاریخ جویان

چو دید او تاج اقبالش بسر، گفت:

«صفی گردید شاه ملک ایران

شمارهٔ ۵۴ - تاریخ انجام بنای طاقی

توفیق حق چون شد قرین، با حکم شاهنشاه دین

زینت ده تاج و نگین، یعنی سلیمان زمان

آن خسرو گردون خیم، آن عادل نیکوشیم

آن قلزم جود و کرم، آن حصن دین را پاسبان

در دیده اهل نظر، بر چرخ نبود ماه و خور

گردیده ز آن والاگهر، روشن دو چشم آسمان

از سعی آن شخص هنر، یکرنگ شاه دادگر

«ریواس بیگ » نامور، سرحلقه آزادگان

آمد بانجام این چنین، عالی بنائی بس متین

محکم اساس و دلنشین، چون اعتقاد مؤمنان

هر خشت این عالی بنا، باشد بدرگاه خدا

پیوسته یکدست دعا، از بهر شاه کامران

فیضش چو دین افزون زحد، گفتا بتاریخش خرد:

«این طاق گل نبود،بود طاق دل روشندلان »

شمارهٔ ۵۵ - تاریخ انجام ساختمان خانه‌ای

نگردد یارب این فرخنده منزل، خالی از مهمان

ز روی چون گل یاران بود پیوسته گلریزان

نباشد بر در و دیوار آن، آیینه ها هر سو

که هر یک هست چشم انتظاری بر ره مهمان

ز بس افتاده است ایوان این زیبا بنا، دلکش

بچشم دلبران ماند، که باشد طره اش مژگان

از آن چون خانه آیینه لبریز صفا باشد

که روشن شد چراغش از صفای مقدم یاران

در آن از باد دست افشانی رقص نشاط دل

عجب نبود، فتاده موج اگر بر شیشه الوان

بروی یکدگر غلتید در باغش گل و سنبل

تو گویی این چمن خورده است، آب گوهر غلتان

عزیزان چون ز من جستند تاریخ بنای آن

بگفتم:«باد این زیبا عمارت مجمع نیکان »!

شمارهٔ ۵۶ - تاریخ بنای گنبذی

در عهد شاه دادگر، زیبنده تاج و کمر

اسکندر جمشید فر، یعنی «سلیمان » زمان

شاهنشه گردون خیم، لشکر کش انجم حشم

دریا دل احسان شیم آن مایه امن و امان

فرمانروای ماء وطین، ظلمت زدای کفر و دین

رونق فزای شرع و دین،پشت و پناه شیعیان

دولت قلم، عقلش بنان، دوران فرس، ضبطش عنان

کشور بدن، حکمش روان، مردم رمه، عدلش شبان

شد ناگه از حکم قضا، در مشهد طوس رضا

زآن سان زمین لرزی که شد گیتی شکسته دل از آن

دل چیست؟ والاقبه پر نور شاهنشاه دین!

نور دو چشم مهر و مه، آن مقتدای انس و جان

آن کو پی کسب شرف، آیند هر دم جان بکف

سایند رخ از هر طرف بر در گه او قدسیان

در دیده اهل نظر، دارد بسی نسبت اگر

سایند رخ از هر طرف بر درگه او قدسیان

در دیده اهل نظر، دارد بسی نسبت اگر

از نسبت این خاک در، نازد زمین بر آسمان

از خاک او هر ذره ای، به از هزاران توتیا

در طوف هر لحظه ای، خوشتر ز عمر جاودان

باشد سعادت گر چن، آبش بود این خاک در

گردد جهان گر انجمن، صدرش بود این آستان

معروض شد چون این خبر، بر رای شاه دادگر

معمار اخلاصش، کمر بست از پی تعمیر آن

گردید از فضل خدا، چون حق این خدمت ادا

آمد دل گیتی بجا، گردید از آن روشن جهان

این گنبذ خورشید ظل، تجدید چون شد گفت دل:

چرخ کهن گردید نو، پیر فلک گشته جوان!

از بهر تاریخش قلم، کرد این دو مصرع را رقم

اول پی افتادن و، ثانی پی تعمیر آن

«افتاد گر از زلزله، این کعبه اهل زمن »

«شد باز آن معمور از حکم «سلیمان » زمان »

شمارهٔ ۵۷ - تاریخ مرگ ملابوذر فرزند مولانا خلیل الله قزوینی

ز گلزار «خلیل » خلت آیین

که از وی دیده خلقی است روشن

عجب زیبا گلی دست اجل چید

که از جان هزاران خاست شیون!

نهال نورسی شد کنده زین باغ

که از وی جامه ها شد چاک برتن

دری رفتش ز دامان عطوفت

کزو درها ز چشم آمد بدامن

چه سان دید این مصیبت چشم پاکش؟

که نبود گوش را تاب شنیدن!

از این طاقت گداز آتش الهی

بدل سازش چراغ صبر روشن

خلیل آسا، برو از لطف یارب

بکن این آتش بود الکن

خرد تاریخ آن میخواست گوید

ولی زین غم زبانش جانسوز گلشن

خرد تاریخ آن میخواست گوید

ولی زین غم زبانش بود الکن

که خود گفت آن محیط فضل و دانش

«ز دیده رفته نور دیده من »

بود تا رفتگان را خاک، یارب

نگیرد گرد اندوهیش دامن

بود تا چرخ بر جا، چرخ دانش

بمهر رای او بادا مزین

شمارهٔ ۵۸ - در بنای مسجد کیخسرو خان

بحکم شاه دین «عباس ثانی » آنکه در عهدش

جهان از خرمی پرخنده شد، چون دامن گلچین

شه مسکین نوازی، کز دوای عدل و احسانش

بعالم هیچکس را نیست دردی، غیر درد دین

شهنشاهی که رای و همت و حلم وی آموزد

خرد را عقل و دریا را سخا و کوه را تمکین

جلال و عدل و احسان و جهانبانی و دینداری

همه در آسمان دولتش جمعند چون پروین

شده از شمع تیغش، خانه امن و امان روشن

چنان کز پشتبان دولتش، محکم بنای دین

چنان بر زیردستان زور کردن نیست حد کس را

که سر در عهد او آهسته بگذارند بر بالین

ز بیدادی که بر فرهاد مسکین رفته از خسرو

بکوه از بیم او خود را کشیده صورت شیرین

برآمد تا بتخت خسروی این شاه دین پرور

چراغان شد ز نور جبهه عباد، شهر دین

بسعی بنده درگاه او، کیخسرو عادل

که از سر کم نگردد سایه لطف شهش آمین

سر اخلاص کیشان، آنکه بالاتر بود پیشش

ز صد کیخسروی دربانی این شاه عدل آیین

بانجام آمد این عالم بنا، زآن سان، که از فیضش

سراپا رشک جنت گشت باب الجنة قزوین

بگفتم: این چه جا باشد؟ بتاریخش خرد گفتا:

«مکان طاعت و جای دعای پادشاه دین »

شمارهٔ ۵۹ - تاریخ احداث باغ خرم آباد علی بیگ »

فروزان کوکب برج سعادت

علی بیگ، آن جهان عز و تمکین

جوانمردی که، در گلزار جودش

نبیند خار منت، دست گلچین

ز روی گرم او چون مهر تابان

بود گلزار حسن خلق رنگین

نیفتد یارب از باد ملالی

چو آب گوهر، او را بر جبین چین

بهمت خرم آبادی بنا کرد

کز آن گردید خرم ملک قزوین

چنان کزوی شد این ویرانه معمور

از آن معمور بادش کشور دین

نه تنها همتش، تعمیر گل کرد

که هم تعمیر دلها هستش آیین

در آن دانا نهد چون پای گوید

به تاریخش که:«حقا جنت است این »

شمارهٔ ۶۰ - تاریخ مجموعه یی

مرآت جمال نیکمردان است این؟

یا جام می عبرت دوران است این؟!

دل تاریخش چو خو است، گفتم: «ای دل

مجموعه نه، مجمع عزیزان است این »

شمارهٔ ۶۱ - تاریخ میر دیوانی زینل خان

شاهنشه دین پرور، دارای سلیمان فر

آنکو بودش بر در، پیوسته شهان را رو

گردیده ز بس کوته، دست ستم از بیمش

بر خویش صبا لرزد، از گل چو ستاند بو

جودش ز جهان از بس، آیین طلب افگند

بر گوش غریب آید، از فاخته هم کوکو

از بس که خوش است از وی، هر شش جهت عالم

آیینه از این داغست، از بهر چه شد یکرو؟!

فرمود به «زینل خان »، چون میسری دیوان را

کردند دعا شه را، خلق از دل و جان هر سو

آنکو که ز اندیشه، نیک وبد عالم را

با دیده دل بیند، در آینه زانو

از لطف شهنشاه است، بر خلق روان حکمش

از قوت سرچشمه است، غلتانی آب از جو

چون یار شد این دولت، با دولت دیرینش

هم یار شود یارب، توفیق خدا با او

از فکر معمایی، تاریخ طلب بودم

ناگه پی تاریخش، آورد «دو دولت رو»

شمارهٔ ۶۲ - تاریخ منصب میردیوانی

ز حکم خسروی کز عدل و احسان

ندیده چشم گیتی همچو او شاه

شهنشاهی که در عهدش عجب نیست

نگیرد گر غبار آیینه از آه

ز بس راه ستم بسته است عدلش

زدن از کس نمی آید جز از راه

عجب نبود شود گر کهربا را

ز جیب کاه، دست زور کوتاه

ز رویش، کور بادا چشم بدبین

ز ملکش، دور بادا پای بدخواه

به دیوانداری خلق جهان شد

معین، خان عالیشان ذیجاه

سراپا جوهری کز گوهر پاک

شده آیینه سان شه را نظرگاه

چرا نبود سراپا چشم بینش؟

نظرها یافت از لطف شهنشاه!

شود از تندباد حکم عدلش

حق از باطل جدا، چون دانه از کاه

ز دیوانداری او گشت مظلوم

دگر مستغنی از آه سحرگاه

سخایش بسکه بخشد بی نیازی

غنی از خواستن گردیده دلخواه

نیارد کرد در میزان عدلش

پر کاهی زیادی کوه بر کاه

برای این مبارک منصب از دل

شبی تاریخ جو بودم که ناگاه

بتاریخ آمد از غیب این خطابش

که:«میر عدل دیوان شهنشاه »

شمارهٔ ۶۳ - تاریخ منصب میردیوانی زینل خان

از شناسایی شه عادل

آنکه دوران ندیده چون او شه

آن محیط کرم که گوش سؤال

نشیند از زبان جودش نه

آرزوها ز نقطه جودش

صد، هزار است و، ده صد و یک، ده

خرد از رای او گرفته فروغ

زآفتاب است روشنایی مه

بالد از آشنایی عفوش

پیرهن پیرهن بخویش گنه

میر دیوان چو گشت «زینل خان »

آن ز نیک و بد جهان آگه

معدلت پیشه خان عالیشان

سر آزادگان و بنده شه

از گریبان اهل حق عدلش

کرده دست خلاف را کوته

در ترازوی عدل او نکند

کوه یک جو زیادتی برکه

گر نویسند از گشاد کفش

صفحه دیگر بخود نگیرد ته

میر دیوان چو گشت، شد تاریخ:

«میسر دیوان عدل شاهنشه »

شمارهٔ ۶۴ - تاریخ مرگ تایب

ز روی درد و سوزم گفت یاری قدردان روزی

که: «تایب » حیف دامان بقا زین بوم و برچیده

شدم غمگین و حق آشنایی خواست تاریخش

بگفتم:«از جهان تایب بساط عمر بر چیده »

شمارهٔ ۶۵ - تاریخ وفات حاج باقر

«حاجی باقر»، ز دار دنیای دنی

شد سوی جنان ز حب اولادعلی

تاریخ وفات او چو جستند زمن

گفتم:«حشر وی است با آل نبی »

شمارهٔ ۶۶ - تاریخ تشریف تاج

چو شاه تاج بخشت، تاج بخشید

بگیر از، چرخ باج سربلندی

بگفت اندیشه به تاریخش:«الها

مبارکباد تاج سربلندی »!

شمارهٔ ۶۷ - تاریخ تعمیر بنائی

«سلیمان » زمان، شاه سکندر عدل دارا دل

فروغ آفتاب رحمت حق، ظل سبحانی

شه باداد و دین، آن کو دو دست عدل و احسانش

بآب لطف شست از روی عالم، گرد ویرانی

وفور نعمتش، پر کرده ز آنسان چشم دلها را

که نتواند کسی دیدن دگر، روی پریشانی

بمعدن کرده کسب میمنت، از نسبت نامش

عبث در چشم خاتمها، ندارد جا سلیمانی

زجان، معمار حسن سعی آن دارای دین پرور

نمود این روضه را تعمیر، از توفیق ربانی

مبارک روضه یی پرنور، کز قدر و شرف آنجا

بود از درگهش دائم، ملک را چشم دربانی

براین درگاه، از اخلاص هرکس جبهه سا گردد

عجب دارم ز غم در حشرش افتد چین به پیشانی

مشو شاد از شکست این بنا، ای خارجی دیگر

که تجدید لباسی نیست نقض کعبه، گر دانی

اگر کاهید، چندی همچو ماه این قبه زرین

شد از خورشید رحمت زود دیگر بدر نورانی

دگر گلدسته از یکدگر پاشیده اش، از نو

بحمدالله، بلندی یافت چون بانگ مسلمانی

چو شد دیگر بلند این قبه، تاریخش خرد گفتا:

که:«باز این بارگه برپا شد از حکم سلیمانی »

شمارهٔ ۶۸ - در سوگ و تاریخ مرگ ولی محمدخان فرزند نواب خان

چون به حکم قضا، ز دار جهان

شد بحسرت «ولی محمدخان »

آن مه نو که کرده بودش بدر

مهر نواب خان عالیقدر

رفت رنگین گلی برون زین باغ

که نه گلبن، از او چمن شد داغ

گل بر نگینیش کسی کم دید

رنگی از چهره زمانه پرید

تا ز مکتب شده است آن ناکام

مشق ها را نمانده ربط کلام

از سخن تا لبش خموش شده است

حرف از خط سیاهپوش شده است

مدها، مانده خشک ازو برجا

رفته در پیچ و تاب دایره ها

زیر مشق از فراق او درهم

گشته ابدال پوست پوش از غم

خورده بر یکدگر ز بیصبری

کار خط و سواد چون ابری

کرده از اشک پر بصد افغان

دامن خویش کاغذ افشان

همه تن، دست گشته است کتاب

سوره بر هم ز حسرتش بیتاب

بی سوادش، بیاضها باطل

زو نشسته سفینه ها در گل

نامه و خامه و روز وشب زین غم

چون دو همدرد رو کنند بهم

آن ز دوریش سینه بخراشد

وین بنالد سرشک غم پاشد

تا قلم هست اشک می بارد

زخم او سر بهم نمی آرد

زخم او راست التیام محال

نمک خط او، بروست حلال

بر ورق، کی خط سیاه است آن؟

از دل خامه دود آه است آن!

از غم درویش گه و بیگاه

خط بکاغذ دود چو دود سیاه

بسکه شد خانه قلم ویران

گرد خط غبار خیزد از آن

بوده با خامه اش گهی همراه

زآن مرکب ز غصه گشته سیاه

خوش زبانی ز کلک او دیده است

لیقه بر خود عبث نپیچیده است

قطعه ها، راه جزوه دان جستند

دست چسبانده ها ز خط شستند

شد ز جدول چو آب صبر و قرار

کار سطاره گشت بی پرگار

تا خدنگ قدش بخاک نشست

گشت از آن خانه کمان دربست

رفته بی او زکار، تیر و کمان

ماتم او گرفته پیر و جوان

نیست پیکان به تیر او دمساز

تیر را مانده چشم حسرت باز

از قدش میدهد خدنگ نشان

سر به پایش نهاده ز آن پیکان

آن نه پیچیده جوهر است آن را

آب گردد بدیده پیکان را!

دور از آن گوهر است خانه زین

چون نگین خانه فتاده نگین

کند از ناله، طبل بازش قال

زند انگشت بر لبش چو دوال

کرده تا مرغ روح او پرواز

نقش ناخن بود بسینه باز

نتوانست جای او را دید

چرغ بر سر از آن تماقه کشید

گر ز نادیدنش نه رسم عزاست؟

چشم شاهین سیاه پوش چراست؟!

بی سر دست آن گزیده جوان

باشه آورده علت یرقان

عالمی زین غم جگر پرداز

زد بسر دست، چون نشینه باز

چاکرانش شکسته پر پیچان

مانده بی او چو طلبه سرگردان

جامه جان دریده میر شکار

دستکش دست دل کشیده ز کار

دور نبود ز صاحب این فن

گر کشد دست جان ز بهله تن

تا ز خاکش اثر بجا باشد

عمر نواب خان ما باشد

رطبی گر بخاک راه افتاد

هم سر نخل آن سلامت باد

یافتم دوش در جهان خیال

جای در بزم خان نیک خصال

جست تاریخ فوت آن فرزند

از من بیدل فقیر نژند

تا گرفتم قلم ز بهر رقم

از کف طبع من کشید قلم

بهر تاریخ آن رقم زد خود:

«گهری بی بها زدستم شد»!

شمارهٔ ۶۹ - در سوگ و تاریخ مرگ میر فضل الله

از جهان رفت «میرفضل الله»

پاک چون از سواد دیده نگاه

از گل جنتش چو بود سرشت

باز خود را کشید سوی بهشت

تشنه‌اش بود چون لب کوثر

لب نکرد از شراب، هستی تر

بست بهر خرید جنس بقا

بار جان سوی بندر عقبی

نخلی افگنده شد به خاک هلاک

که چو او کم فتاده بود به خاک

دست دوران ز باغ حسن سیر

بسته گلدسته‌ای چنین کمتر!

در نکویی، ز جمله افزون شد

آدمی این قدر ملک چون شد؟!

نیک ذات، ظاهر از خویش

همچو نور سیادت، از رویش

فرقتش، سوخت یار و همدم را

رفتنش، داغ کرد عالم را

دوریش طاقت از میان برداشت

رحلتش صبر در کسی نگذاشت

بهر تاریخ، عقل را جستم

بود او نیز بی‌خود از این غم

باز آمد ز بی‌خودی چو به خود

گفت:«وی، هم‌نشین جدش شد»

مثنویات

شمارهٔ ۱ - سپاس یزدان : سزاوار شکر آفریننده ییست

شمارهٔ ۲ - مناجات : الهی به یکتایی وحدتت

شمارهٔ ۳ : فرازنده دست و تیغ زبان

شمارهٔ ۴ : چنین تا رسید از خراسان خبر

شمارهٔ ۵ : چو آماده شد لشکر کینه خواه

شمارهٔ ۶ : چه درگاه؟ درگاه شاه گزین!

شمارهٔ ۷ : ز بهر طواف حریمی چنین

شمارهٔ ۸ : وزآن سو چو شیبانی بدگهر

شمارهٔ ۹ : چنین گفت شاه فلک اقتدار

شمارهٔ ۱۰ : کشیدند گردون تکی با شکوه

شمارهٔ ۱۱ : چو دید آن چنان شیبک بدگهر

شمارهٔ ۱۲ : چه عبرت از این خوبتر ای گزین

شمارهٔ ۱۳ - مثنوی سفرنامه مازندران واعظ و تعریف شهر اشرف و مدح شاه عباس ثانی

شمارهٔ ۱ - سپاس یزدان

سزاوار شکر آفریننده ییست

که هر قطره از وی دل زنده ییست

زبان در دهن غنچه فکر اوست

سخن در نفس سبحه ذکر اوست

ز سرچشمه حکمتش خورده آب

کدوی فلک، نرگس آفتاب

ز بس هست بحر عطایش فراخ

سبو پر کند غنچه از جوی شاخ

زمان، جویی از قلزم حکمتش

مکان، گردی از لشکر شوکتش

از او در سفر مهر گیتی فروز

شفق آتش کاروانگاه روز

زمین را نهیبش بخاطر گذشت

که از سبزه مو بر تنش راست گشت

گذشتش مگر قهر او بر زبان

که تبخال زد از نجوم آسمان

سرانگشت صنعش ز درج سپهر

بخیط شعاعی کشد لعل مهر

دهد روز را غازه آفتاب

کشد شانه بر زلف شب از شهاب

نخست از دم صبح گیتی فروز

نمک آورد بر سر خوان روز

حضیض سپهر بزرگیش اوج

ز بحر جلالش دو گیتی دو موج

چنانست از او چشمه آفتاب

کز آن سنگ آتش برد، لعل آب

ز پستان خورشید تابان ز دور

لب ماه نو میمکد شیر نور

بخیاطی جامه گل بهار

کند رشته از آب و سوزن ز خار

ز باران رگ ابر، تسبیح دار

شب و روز گردان بدست بهار

دود شحنه باد ازو هر طرف

سر پالهنگ سحابش بکف

چنان رزق را رانده سوی بدن

که بر شکر تنگ است راه دهن

پی رزق موران بی دست و پا

کشد خوشه با دوش خود دانه را

ز شوق لب زرق خواران ز خاک

دود دانه تا آسیا سینه چاک

کند از نمو دانه گر سرکشی

ز باران کند ابر لشکر کشی

چنان رعد بر سبزه هی میزند

که از دانه قالب تهی میکند

رود سبزه راه نمو زآن بفرق

که خون میچکد از دم تیغ برق

چو بی اعتدالی نماید سحاب

میانجی کند پرتو آفتاب

شوند این دولشکر چو از هم جدا

بدلجویی سبزه آید هوا

زهی لطف کز رحمت بیکران

نتابد رخ بخشش از عاصیان

اگر خشم گیرد کس از خدمتش

در آشتی میزند رحمتش

کریمی که از بهر عذر گناه

نشان داده درگاه خود را بآه

بآیینه دل چنان داده رو

که آغوش وا کرده بر یاد او

عطا کرد، از گنج انعام خویش

به دل یاد خویش و به لب نام خویش

نفس در میان شد چنان بی سکون

که یک پا درون است و، یک پا برون

ز دل داد شهباز غم را، نوال

ز لب داد مرغ سخن را، دو بال

ز مرخ و عفار دو لب صنع او

برون آورد آتش گفت و گو

کند از نفس نیچه، دیگ از دهن

کشد از زبان تا گلاب سخن

سخن را ز دل، همچو آب روان

فرو ریزد از آبشار زبان

روان سازد از نور نظاره ها

ز دریاچه دیده فواره ها

سخن را به تار نفسها کشان

رسن در گلو آورد تا زبان

فغان کرد، ورد زبان جرس

سخن کرد، پیکان تیر نفس

به ناوک تلاش نهنگی دهد

به پیکان دل پیش جنگی دهد

به فرمان او، تیغ در کینه ها

دود چون نفس، راست تا سینه ها

گه فتنه، چون باد حکمش وزد

ببحر کمانها فتد جزر و مد

تعالی! چه شأن جلالست این؟!

تقدس! چه قدر کمالست این؟!

باین پاکی ذات و این عزشان

نتابد رخ لطف از خاکیان

روان بر فلک شوکت عزتش

کشان بر زمین، دامن رحمتش

چنان مهر او پرتو افگنده است

کزو دانه در خاک هم زنده است

از او سبزه ها چون زبان پرنوا

از او لاله چون کاسه ها پرصدا

کند بحر و بر هر دو ذکرش، ولی

بود ذکر این یک خفی، و آن جلی

بود محو نورش، چه بحر و چه بر

بود پر ز شورش، چه بام و چه در

کف ابرها، سوی بحرش دراز

سر قطره ها، بر زمین نیاز

فلکهاست، سرها بفتراک او

زمینها، جبینهاست بر خاک او

همه بنده او، چه جزو و چه کل

همه زنده او، چه خار و چه گل

ز دلها رهی کرده تا کوی خویش

در این ره برد ناله را سوی خویش

فغان را دهد جوهر کر و فر

دعا را دهد دست و پای اثر

بلب رخصت عرض حاجات داد

بدل خار خار مناجات داد!

شمارهٔ ۲ - مناجات

الهی به یکتایی وحدتت

بزخاری قلزم رحمتت

به پیدایی ذات پنهان تو

به گیرایی ذیل احسان تو

به عشقت، کز آن درد جان پرور است

به دردت، کز آن فکر من لاغر است

به یادت کز آن گشته هر جزو، کل

به نامت، کز آن شد نفس شاخ گل

به حفظت، که مرغ هوا را پر است

به جودت که نخل دعا را براست

به علمت، که همخانه رازهاست

به حلمت، که سیلاب شهر خطاست

به حمدت، که سرمایه دولت است

به شکرت، که سرچشمه نعمت است

به احمد، شفیع سیاه و سفید

کزو پشت بر کوه دارد امید

شفیعی که گردد اگر عذرخواه

زند غوطه در بحر بخشش گناه

کی افتادگی را پسندد به ما؟

که بر سایه خود ندارد روا!

ز سایه فگندن، فزون پایه اش

ولیکن جهانیست در سایه اش

چنان بر جهان سایه او نشست

که افتاد بر طاق کسری شکست

شق خامه، کی باشد او را هنر

که سازد به انگشت شق قمر؟!

ز بس حسرت آن کف ارجمند

قلمها به سینه الف میکشند

به مهر سپهر ولایت علی

کزو ظلمت کفر شد منجلی

امامی که بی نشأه مهر او

نخیزد کسی از لحد سرخ رو!

نه قهرش همین فتح خیبر نمود

که مهرش بسی قلعه دل گشود

به شمشیر آن شاه والاگهر

جدا شد حق و باطل از یکدگر

نبی و علی، هردو نسبت بهم

دوتا و، یکی؛ چون زبان قلم

دو سر چون قلم، لیکن از جان یکی

زبانشان دوتا و، سخنشان یکی

قلم وار بردند از آن سر بسر

که مو در میانشان نگنجد مگر

خط شرع گردیده ناخوان از آن

که گنجیده غیری چو مو درمیان

به زهرای ازهر، محیط شرف

که او بود هم گوهر و هم صدف

گهر بود، دریای اسرار را

صدف، یازده در شهوار را

بحق جگر پاره او حسن

کزو شد جگر خسته هر مرد و زن

ز یاقوت، خون از سر کان گذشت

که لعلش زمرد به الماس گشت

ز الماس تا آن خطا سر زده است

به خود از رگ خویش خنجر زده است

به جرمی که الماس از خویش دید

عجب نیست گر رنگش از رخ پرید

به سرو ریاض شهادت، حسین

که از وی جهانیست در شور و شین

شهیدی که تا صبحگاه جزا

به خون غلتد از وی دل و دیده ها

گل صبح، در ماتمش سینه چاک

شب از گرد کلفت، به سر کرده خاک

بود هر دل و سینه یی زآن عزا

شهیدی جدا، کربلائی جدا

دگر شهد ما زهر بادا به کام

شکفتن به دل، خنده بر لب، حرام

به سجاد نور جبین وجود

که از چشم او، ابر آموخت جود

دلش از آتش خوف، دایم کباب

شب و روز چشمش چو نرگس در آب

از آن اشک را بر سر چشم جاست

که با دیده پاک او آشناست

از آن دلنشین است غم اینچنین

که بوده است خاطرش همنشین

چنان بود تسلیم در بند غم

که نگسست تار سرشکش ز هم

خوشا طالع اشک ریزان او

که از دست نگذاشت دامان او

به باقر ثمین گوهر بحر دین

که نازد باو آسمان و زمین

ز دلها چنان ظلمت شبه رفت

کزو گلشن علم، گل گل شکفت

به صادق شه کشور اصل و فرع

بکلک بیان، چهره پرداز شرع

نیفتد گل صبح زان از نمو

که بر خویش میبالد از نام او

به کاظم چراغ شبستان سوز

که شب بود از سوز او رشک روز

ز نورش چنان یافت شب زیب و فر

که شب ابره گردید و، روز آستر

چنان دشمن و دوست را روی داد

که زنجیر هم سر به پایش نهاد

چو زندان او بود دار فنا

سر گریه زنجیروارش به پا

به شاه خراسان، امام گزین

که رو بر درش سوده چرخ برین

رخ طاقت، از خاک او پرصفا

سر سجده، از درگهش عرش سا

به نوباوه گلشن دین، تقی

که مهرش شناسد سعید از شقی

محیط آب از شرم انعام اوست

زر جود را، سکه بر نام اوست

بحق نقی هادی راه دین

که از نورش افروخت شمع یقین

کمالات اگر گلشن است، اوست آب

جهان فی المثل گر گل است، او گلاب

به یکتا در درج دین، عسکری

که میبالد از وی بخود سروری

بخردی، بزرگی از او یافت شان

بطفلی، از او بخت دانش جوان

مبادا سری، کان نه در پای اوست!

سیاه آن دلی، کآن نه مأوای اوست

به مهدی هادی، امام زمان

که نام خوشش نیست حد زبان

فروزان چراغی که گردد چو دود

بگردش شب و روز چرخ کبود

کند صبح مشق علمداریش

بدل مهر را، نیزه برداریش

نه خورشید و ماهست بر آسمان

بود در ره او، دو چشم جهان

ندانم ز بس هست قدرش فزون

که در پرده غیب گنجیده چون؟!

وجودش چراغی بفانوس دان

جهانی از و روشن و، خود نهان

زما گردن و، طوق فرمان از و

زما دست امید و، دامان ازو

بآب رخ جمله پیغمبران

که دادن در راه دین تو جان

بپامردی زمره اوصیا

کز ایشان بپا بود دین را لوا

بتقوی شعاران پر پیچ و تاب

که باشند از آتش دل کباب

بحق شهیدان گلگون قبا

که هستند باغ ترا لاله ها

بصحرا نوردان آگاه تو

که برخود سوارند در راه تو

بویرانه خسبان غربت وطن

که خود شمع خویشتند از سوختن

بخورشید چشمان عبرت نگاه

که با دیده پویند سوی تو راه

به چابک روان ره علم دین

که نبود بجز فکرشان همنشین

بفربه ضمیران لاغر بدن

که از ضعف بالند بر خویشتن

به مظلومی عاجز بی پناه

که بر ابر میسایدش تیغ آه

به کشور گشایان اقلیم درد

که در جنگ خویشند مردان مرد

به غیرت سواران دشمن شکار

که بر فرق خویشند شمشیر وار

به بی دست و پایان فیروز جنگ

به قامت کمانان افغان خدنگ

به افتادگان سرافراخته

به خود ساز مردان بیساخته

به بیدار خوابان بالین فکر

به هشیار مستان سرجوش ذکر

به ذلت عزیزان عزلت گزین

به غیبت حضوران خلوت نشین

به شوریدگیهای سرهای گرم

به گیرندگیهای دلهای نرم

به درد سر ضبط خیل و رمه

به آسودگیهای ترک همه

به جمعیت خاطر سادگی

با منیت راه افتادگی

به دیر آشنایی مقصودها

به برگشتگیهای تیر دعا

به خاموشی حالهای عیان

به حرافی رازهای نهان

به باریدن ابرهای کرم

به نگرفتن طبع اهل همم

به اجرای احکام تقدیرها

به هرزه در آیی تدبیرها

به پرباری نخل آزادگی

به پرکاری صفحه سادگی

به دلسوزی حسرت دردمند

به غمخواری تلخ گویی پند

به شیرین زبانی عذر خطا

به خوش خویی بخشش جرم ها

به صحرادویهای فصل بهار

به روشندلیهای شبهای تار

به گلگونی چهره زرد عشق

به شیرینی تلخی درد عشق

به تمکین سرشار حسن و جمال

به بی لنگریهای شوق وصال

به دلچسبی لذت یادها

به بالا بلندی فریادها

به بی طاقتی های طغیان درد

به جانسوزی آتش آه سرد

به فرمان روایان حکم جمال

به حیرت نگاهان بزم وصال

به آوارگی های رسم حیا

به بی صاحبی های ملک وفا

به خون گرمی لاله رنگ شرم

به دلچسبی گفتگوهای نرم

به شوریدگی های صوت هزار

به دیوانگی های جوش بهار

به اوراد آب و بتسبیح گل

به سجاده سینه و مهر دل

به چشم تر گلشن از ژاله ها

به دلسوزی بلبل از ناله ها

به خونباری دیده نوبهار

به پرخونی دامن کوهسار

به جوش گل و طبخ آب و هوا

به هیزم کشی های نشو و نما

به شبخیزی شبنم پاکزاد

به بیدار تخم خاکی نهاد

به پیچانی و طره تابها

به غلتانی ناله آب ها

به گفتار رعد و، به کردار ابر

به بی تابی درد و تمکین صبر

به شرم خموشی، به نطق کلام

به خوش وقتی صبح، و اندوه شام

به تسبیح سیاره و، مهر و مهر

سجود زمین و رکوع سپهر

به هر ذره یی از سمک تا سما

که هستند با مهر تو آشنا

به هر چیز و هرکس ز آثار تو

که دارند راهی بدربار تو

که رحمی کنی بر من و زاریم

به رویم نیاری گنه کاریم

به درگاه عفو تو پادشاه

نیاورده ام تحفه یی جز گناه

همه غفلت و مستی آورده ام

متاع تهیدستی آورده ام

تهیدست از آن آمدم بر درت

که گیرم تو را دامن مغفرت

ندارم بجز خود فروشی خرید

به جای عمل بسته بار امید

گناهم یکی باشد، امید صد

به روی امیدم منه دست رد

سزاوار عفو تو گر نیستم

دگر بنده عاصی کیستم؟!

به جز معصیت گرچه نندوختم

مسوزم، که من خود به خود سوختم

کجا لایق آتشت این خس است

مرا آتش رنگ خجلت بس است

شدم گر بسی از درت کو به کوی

کنون روی آوردم، اما چه روی!

به سختی است چون عقده مشکلم

گرو در سیاهی برد از دلم

چه رو از سیاهی سیه تر بسی

چنین رو مبادا نصیب کسی

مگر گریه ام شست و شویی دهد

مگر خجلتم رنگ و رویی دهد

چگویم ز نفس شقاوت سرشت؟!

چگویم از این بدرگ جمله زشت؟!

چگویم از این ابر اندوه بار؟!

چگویم از این دیو وارونه کار؟!

چگویم از این خصم فرزانگی؟!

چگویم از این دشمن خانگی؟!

چگویم از این آتش عمر سوز؟!

چگویم از این باد عصیان فروز؟!

چگویم از این خود سر بد گهر؟!

چگویم از این لافی بیهنر؟!

از این آشنا روی بیگانه خو؟!

از این حرف نشناس بیهوده گو؟!

از این زشت بی نور ظلمت نژاد؟!

از این تیره بخت کدورت نهاد؟!

نبوده است زشتی باین غنج و ناز

ندیدم سیاهی باین ترکتاز!

تو بخشی رهایی مگر زین عدو

که من نیستم مرد میدان او

ذلیلم، سوی خویش را هم بده

دخیلم، ز دشمن پناهم بده

اسیرم، مرا از من آزاد کن

کریمی، دلم را بخود شاد کن

فقیرم، ندارم بجز احتیاج

حکیمی، بکن خسته یی را علاج

ز سوز غمت شمع راه خودم

گدای توام، پادشاه خودم

چو هستم گدایت، مران از درم

مکن روشناس در دیگرم

گدای توام، دارم از خلق رو

بجز درگهت نایدم سر فرو

رخم بر درت تا سر فخر سود

ندارد کسی جز تو پیشم وجود

تو هستی مرا، هیچکس گو مباش

محیط کرم هست، خس گو مباش

توام بی نیازی ده ای بی نیاز

توام دستگیری کن ای کارساز

رحیمی! رحیمی!! ببین زاریم!

کریمی! کریمی!! بکن یاریم!

که خوش سستم و سخت افتاده ام

عصای جوانی ز کف داده ام

عصا ده مرا ز اعتقاد درست

که جان سست و پا سست و عزم است سست

تو رحمی کن بر من تیره بخت

که دل سخت و رو سخت کار است سخت

از این سستی و سختیم نیست باک

قبول تو برداردم گر ز خاک

گرفتست غفلت رگ خواب من

شده رفتن عمر سیلاب من

تو بیداریم ده، که مردم ز خواب

تو معماریم کن، که گشتم خراب

به خوناب دل سبز کن دانه ام

به سیلاب آباد کن خانه ام

به اشکی، دلم از غم آزاد کن

خرابم، به سیلابم آباد کن

به مردم همه در و گوهر بده

چو گوهر بمن دیده تر بده

چه غم گر مرا نیست سیم و زری؟!

بده نان خشکی و چشم تری!

سخن را باشک آشنا کن چنان

که بی هم نگردند از دل روان

سخن را ز دل رهبر اشک کن

به شادابی گوهر اشک کن

فنون سخن جمله ورزیده ام

همین گفته ام، هیچ نشنیده ام

به نطقم زبان و، به دل گوش ده

سخن را اثر، درد را جوش ده

ز معنی دلم را اثر خیز کن

حریر زبان را سخن بیز کن

سخن را به خلق آشنا ساز و گرم

چو آب دم تیغ برا و نرم

به کلکم بده نرمی گفت و گو

چر مغز قلم کن سخن را در او

شمارهٔ ۳

فرازنده دست و تیغ زبان

چنین کرده تسخیر ملک بیان

که شاه ملک خیل انجم سپاه

جهانبخش دریا دل دین پناه

ندانم چه در مدح آن شه سزاست

بجر اینکه فرزند شیر خداست

بفرزندیش داده شاه نجف

ز شمشیر، برهان قاطع بکف

شد از تیغ او خانه انقلاب

بسیلاب خون مخالف خراب

ز موج نهیبش دل دشمنان

چو از حمله باد، ریگ روان

بمشاطگی کرد از تیغ کین

ز خون عدو غازه روی دین

زره پیش شمشیر آن نامدار

چو پیش تف شعله موج چنار

سمندش فشردی چو بر کوه نعل

خزیدی چو خون در رگ سنگ لعل

بشمشیر تا بازوش یار شد

رگ کوه انگشت زنهار شد

ز روزی که عدلش بدیوان نشست

فراری است هر بد نهادی که هست

شود تا سبکبار بهر فرار

به هر سال می افگند پوست، مار

در ایم آن شاه فیروز جنگ

نمیبرد ترسیدن از چهره رنگ

ستم را نبود آن قدر دسترس

که پیری ستاند جوانی ز کس

در ایام عدلش کسی را چو حد

که لب از ندامت بدندان گزد؟!

به عهدش چنان روزگار آرمید

که دل از تپیدن نشانی ندید

نه دست سیاست چنان زو قوی

که جرأت کند ناله در شبروی

رود از آن بهر سوی صیقل دوتا

که برده است زنگ از دل آیینه را

ندادیش اگر باغبان اول آب

نیارستی از گل گرفتن گلاب

بشاخی اگر زور کردی ثمر

نهادی بپایش همان لحظه سر

به ترویج مذهب میان را چو بست

به گلگون کشورگشایی نشست

به هرسو علم راست کردی ز کین

شدی راست همچون علم پشت دین

شدی شعله تیغ او چون بلند

سر سرکشان ساختی چون سپند

کمند عزیمت به هر سو فگند

سر مرز و بومی در آمد به بند

شمارهٔ ۴

چنین تا رسید از خراسان خبر

به درگاه آن عادل دادگر

که شیبانی اوزبک کفر کیش

برون می نهد پای از حد خویش

در آن ملک از غارت آن بلا

نمانده است غیر از خرابی بجا

ز سم ستور غم روزگار

نشسته است بر روی شادی غبار

ز تاراج ترکان به بیچارگان

شده تنگ چون چشم ترکان جهان

ز خونریزی اوزبکان دغا

شده مشهد طوس چون کربلا

چو معروض درگاه شد این خبر

درآمد ز جا خسرو دادگر

چو مظلومی عاجزان کرد گوش

درآمد چو دریای رحمت بجوش

بدل عزم کین خواستن ساز کرد

غضب را بخونخواهی آواز کرد

در این وقت از آن بدرگ روسیاه

یکی نامه آمد بدرگاه شاه

پراز لاف، مکتوب آن بدنهاد

تو گویی که نایی است آن پر زباد

ز حرف ملایم تهی آنچنان

که از مغز خالی بود استخوان

درآن نامه آن ناخردمند دون

نهاده چنین از ادب پا برون

که: داریم با جمله خیل و حشم

در این روزها عزم طوف حرم

بدین لشکر و حشمت بیشمار

ز ایران زمین است ما را گذار

شه از راه باید گریزان شود

مبادا که پامال ترکان شود

چو آن نامه معروض درگاه شد

همه دامن آتش شاه شد

چنان پر شد از زهر قهرش جهان

که شد زندگی تلخ بر دشمنان

بفرمود تا جمع گردد سپاه

پی کینه جویی از آن روسیاه

بفرمان آن خسرو رزم جوی

دلیران ز هر سو نهادند روی

به ایران چنان کرد لشکر هجوم

که شد زنگبار، از سیاهیش روم

چنان لشکر آراست آن شاه دین

که خاقان شد از حیرتش نقش چین

ز بس همچو دریا سپه جوش کرد

گهر را صدف پنبه گوش کرد

خروش آنچنان شد ز اندازه بیش

کز آن بحر نشنیدی آواز خویش

شمارهٔ ۵

چو آماده شد لشکر کینه خواه

به سوی خراسان روان گشت شاه

به پیشش همه فتح و اقبال بود

دعای ضعیفان دنبال بود

روان گشت چو آن سپه فوج فوج

تو گفتی که دریا درآمد به موج

قطار شترها پی یکدگر

ببستند بر ناوک جاده پر

به هر منزلی بار انداختند

ز نو روزگاری دگر ساختند

ز هر وادییی کوچ کردند باز

نشیبی شد از گرد ایشان فراز

بدینگونه وادی به وادی شدند

به ملک خراسان چو شادی شدند

به تعظیم آن شاه با اقتدار

ز جا خاست ناامنی آن دیار

شدش جامه جان اهل ستم

به سان کتان از مه سر علم

چو افتاد بر سبزوارش گذر

ز خاک رهش کان مس گشت زر

قدومش نشابور را چون نواخت

شرف کان فیروزه را زنده ساخت

چنین رفت تا مشهد طوس شاه

به دل شوق درگاه عرش اشتباه

شمارهٔ ۶

چه درگاه؟ درگاه شاه گزین!

امام هدی، قبله هشتمین!

چه درگاه؟ درگاه شمع هدی!

شه دین علی بن موسی الرضا

امامی که از یاد قدرش زمین

شد انگشتر آسمان را نگین

از آن است پیر خرد تازه رو

که رخ شسته از چشمه رای او

ز رایش نظر یافت مرآت علم

ز قدرش گران شد ترازوی علم

کرم دستگیری از او یافته

شجاعت دلیری از او یافته

رخ ذلت از خاک او پر صفا

سر طاعت از مهر او عرش سا

اگر نه غبار درش توتیاست

بگو دیده روز، روشن چراست؟!

کی این آب و رنگ است در گوهرش

نساید اگر مهر، رخ بردرش؟!

بود ریزش رحمت بیحساب

گل سجده درگهش را گلاب

ز شرح کمالش، زبان یک ورق

ز در ثنایش، دهان یک طبق

سخن در مدیحش بود زآن فزون

که از عهده اش گفتن آید برون

زبان را ببازار او نیست دست

ز وصفش سخن ورنه بر می شکست

دل معنی از فکر مدحش فگار

زر لفظ از نام او سکه دار

ندارد سخن مدحتی در خورش

از این پس سر فکر و خاک درش

چه در قبله آرزوی ملک

چه در سجده گاه شکوه فلک

ز گلریزی سجده از فرق ها

ازو تا به جنت بسی فرق ها

ز فیض اجابت در آن آستان

شکفت از دعا غنچه های دهان

در آن روضه از اشک اخلاص ها

شده بر فلک نخل های دعا

در و رسته از اشک چشم ملک

گل آفتاب از سفال فلک

ز بس جذبه با خاک آن منزل است

از آن روضه بیرون شدن مشکل است

ندانم در آن روضه پرصفا

چه سان میرود کوری از دیده ها؟!

چراغان آن روضه دانی ز چیست؟

بصد شمع جویای هر حاجتی است

بر نور آن بارگاه از ادب

سیه شد نفس بس که دزدید شب

برش تا دم نور زد بی حجاب

لب صبح تبخاله زد ز آفتاب

مگو گنبذ است، آفتابی است آن

ز دریای رحمت حبابی است آن

گریزان از او تیرگی با شتاب

چو دود شب از مجمر آفتاب

بود آسمان پیش آن بارگاه

چو نقش کلف بر رخ قرص ماه

چنان است پیشش سپهر بلند

که از مجمری جسته باشد پسند

از آن رشک افلاک گردیده است

که برگرد آن خاک گردیده است

خطوط شعاعی از آن بارگاه

کشد میل در دیده مهر و ماه

مگر سجده کرده است صبحش ز دور

که از مهر دارد بسر تاج نور؟!

ز بس نور قندیل آن بارگاه

نماند او نامه کس، سیاه

ز بس نور آن صحن قدسی مکان

چو شمعی است جاروب آن آستان

بود صحن آن روضه عرش سای

حصار امانی ز قهر خدای

حصارش از آن گنبذ چون سپهر

درخشنده چون هاله ماه و مهر

بر گنبذش آسمان در نظر

نمایان چو فیروزه از تاج زر

شمارهٔ ۷

ز بهر طواف حریمی چنین

قدم ساخت از سر شهنشاه دین

چو خود را در آن آستان جای داد

امیدش لب از بهر رخصت گشاد

طلب کرد خاک که درش سوی خویش

زمین سایی در گهش برد پیش

سرشکش ز خوشحالی اینچنین

غبار رهش پاک کرد از جبین

بتحسین آن عزم بدخواه کاه

غبار درش کرد روبوس شاه

ز بهر بغل گیریش بی مجاز

شد از دوره گنبذ آغوش باز

بدلداریش از غم روز کین

لب سجده بوسید شه را جبین

در آن روضه چون شد برای نماز

دو تا گشت و قامت برافراخت باز

شه انس و جن، قبله روزگار

بر افلاک سودش سر افتخار

علم دادش از قامت افراختن

کمر بستش از قد دوتا ساختش

ز توفیق، تعویذ بازوش کرد

ز فیض ضریحش، زره پوش کرد

ز هر دست برداشت در دعا

بدادش یکی تیغ کشورگشا

چو شد حاجی روضه بوالحسن

نمودش ادب راه بیرون شدن

از آن روضه آمد برون شهریار

به جان فیض بخش و به دل کامگار

از آن خاک تشریف فیضش ببر

وز آن سجده اش تاج شاهی بسر

از آنجا دگر روی برده نهاد

از آن آستان پشت بر کوه داد

مسخر چو شد ملک فیضی چنان

به تسخیر ملک دگر شد روان

دگر باره از لشکر پر شکوه

سراسر چو دریا شد آن دشت و کوه

شمارهٔ ۸

وزآن سو چو شیبانی بدگهر

شنید این خبرهای وحشت اثر

زاندیشه لرزید بر خود چنان

که ویران شدش خانه عمر از آن

چنان بدلش زد قفا آن خبر

که افتاد از آن تاج هوشش زسر

ره مرو بگرفت از ترس، پیش

گریزان شد از بیم چو رنگ خویش

ز اندیشه تیغ خونریز شاه

شدش قلعه مرو، آرامگاه

بلی مهر چون برگشاید لوا

کند سایه در پشت دیوار جا

نمودند القصه مردان کار

زهر جانبی رخنه ها استوار

بسی محکم آن برج و آن باره شد

سپه چون شرر، قلعه چون خاره شد

بدینگونه بودند تا چند روز

خبر شد که آمد شه خصم سوز

دل شاه ترکان از آن گشت ریش

دلیران خود را طلب کرد پیش

زهر سو در گفت و گو باز کرد

ره مصلحت بینی آغاز کرد

که اینک رسید آفت کشت زیست

چه گویید و تدبیر این کار چیست؟!

بگفتند کای خسرو نامدار

چه حاصل دهد بودن این حصار؟!

چو رو آورد پشت ایران زمین

نپاید برش قلعه آهنین

گر این قلعه از محکمی خیبر است

شه از نسل شیرخدا حیدر است

در این قلعه بودن نه ما را رواست

که این قلعه زندان جولان ماست

سپاهی ز ترکان تشنه بخون

از این قلعه باید فرستی برون

که بندند با آب شمشیر کین

سر راه بر شاه ایران زمین

که با دیده جوهر تیغها

به بینیم شاید رخ مدعا

برین یافت چون رای ایشان قرار

سپاهی چو اندوه خود بیشمار

همه نامداران جنگ آزما

همه شیر صولت، همه اژدها

همه تند خویان بیرحم دل

همه جنگ جویان از جان گسل

همه، غره بر زور بازوی خویش

همه، آتش از تندی خوی خویش

ز بس باد نخوت بسر بودشان

حباب است گفتی کله خودشان

از آن قلعه بردشت کین تاختند

علم از رگ گردن افراختند

که ناگاه پیدا شد از گرد غم

صفی صور طبل قیامت علم

ظفر، پرچم رایت عزمشان

اجل، تیزی خنجر رزمشان

ز حشمت، نگهبانشان از ملک

ز عزت، سر گردشان بر فلک

همه تیغ وش، جان ستان، کینه خواه

شده قبضه سان یکسر آهن کلاه

زره، جوهر خویشتن بودشان

ز سرسختی خود، کله خودشان

سپهدار آن لشکر، اقبال شاه

صف آرا، بزرگی و اجلال شاه

به هم چون رسیدند آن هر دو فوج

رساندند نام دلیری به اوج

دو لشکر بهم حمله آور شدند

دو غوغا بهم شور محشر شدند

ز باریدن تیر و تیغ یلان

شد از هر طرف جوی خونی روان

چو شد روشن از برق شمشیر تیز

به ترکان در آن گرد، راه گریز

عنان سوی آن راه بر تافتند

دوان جانب قلعه بشتافتند

گرفتند از تیر بیرحم کیش

سپر بر رخ خویش از پشت خویش

دلیران و گردان ایرانیان

اجل سان زدنبال ایشان دوان

چو ترکان بدان قلعه داخل شدند

از آن بحر پرخون بساحل شدند

برون حصار آن شه کامیاب

فرود آمد از باد پای شتاب

روان چتر و خرگاه آراستند

بخدمت ستونها بپا خاستند

ز اقبال آن شاه فرخ لقا

شدش دامن خیمه بال هما

طنابی ز هرسوی آن بارگاه

چو دست دلیران و دامان شاه

به پا خاست زآن لشکر بی حساب

بسی خیمه ها چون ز دریا حباب

به هرسو طنابی ز خرگاه ها

نمایان چو از کوهها راه ها

گذر کرد چندان طناب از طناب

که ره بست بر تابش آفتاب

در آن خیمه ها لشکر بیشمار

چراغ ته دامن روزگار

ز دامان خرگاه زرین طناب

پراگنده شد آتش آفتاب

شد از سوز تب لرزه آن حصار

لب خندق از خیمه تبخاله زار

چو خورشید تابنده روز دگر

ز بالین کهسار برداشت سر

بنظاره رزم، زال سپهر

گرفت ابرو صبح از چشم مهر

دگر بار ترکان برون تاختند

لوای نگونساری افراختند

بفرمود آن شاه دشمن گداز

سپه را بخونریزی خصم، باز

دگر شعله تیغ ها شد بلند

دگر ره سر خصم شد چون سپند

دگر بار از بیم تیغ یلان

سوی قلعه گشتند ترکان دوان

ز هر سو دلیران آرام سوز

چنین رزم جستند، تا هفت روز

شمارهٔ ۹

چنین گفت شاه فلک اقتدار

بگردان دانا دل هوشیار

که از بیم شمشیر آیینه گون

از این قلعه شیبک نیاید برون

به تسخیر این قلعه پرداختن

بود کار را دور انداختن

نباشد پی قتل این نابکار

شتاب مرا طاقت انتظار

چنین کرده بر خاطر من خطور

که یک منزل از قلعه گردیم دور

که شاید شود شیبک بدگمان

ز دنبال بهر تعاقب روان

ز برگشتن آنگاه قیدش کنیم

باین تیر قیقاج صیدش کنیم

از این پس نشستن برآریم کام

ز پا پس کشیدن، کند صید دام

از این رفتن و آمدن عار نیست

که بی جزر و مد، بحر ز خار نیست

بفرمود پس خسرو دین پناه

کز آن جای خیزند یکسر سپاه

به فرمان شاه آن سپاه غیور

نشستند یک منزل از قلعه دور

چو آگاه شد شیبک نابکار

گمانش که شه کرده از وی فرار!

امیدش دگر قد کشید از سرور

ببالید ز آماس باد غرور

دمی چون شب غم ازو رخ نهفت

بسان گل صبح کاذب شکفت

شکفتن دل از رفتن آن جناب

چو نیلوفر از دوری آفتاب

ندانست که ناخردمند دون

که خورشید از رفتن آید برون

برون تاخت آن گاه خود با سپاه

ز بهر تعاقب ز دنبال شاه

سمند شتاب اجل زیرران

ربودش ز دست تأمل عنان

نمود از سیه بختی خود شتاب

چو شام سیاه از پی آفتاب

شتابان بدینگونه میرفت راه

که ناگاه برخورد اقبال شاه

روان در رکابش چو فتح و ظفر

سپاهی اجل خوی نصرت اثر

سپاهی کمین گیر و دشمن شکار

نظر عاجز حدشان چون شمار

سپاهی کمین گیر و دشمن شکار

نظر عاجز حدشان چون شمار

ز سر مستی کبر هشیار شد

ز غوغای آن حشر بیدار شد

نبودش در آن کینه دست ستیز

نبودش از آن فتنه پای گریز

ز سستی چو برداشت دست از حیات

بناچار افشرد پای ثبات

وزین سوی فرمود شاه گزین

که سازند نام آوران ساز کین

نقیبان لشکر صف آراستند

علم ها بکین خواستن خاستند

بهر سو صفی راست شد جابجا

چه صف خاست موجی ز بحر بلا

ز بس جوهر مرد بود آشکار

صف جنگ شد تیغ جوهر قطار

صف از نیزه چون شانه دندانه شد

وز آن طره فتنه ها شانه شد

سنان ها به دیوار صف خار بست

به گردان فرو بسته راه شکست

خروش دهل ها برآمد ز جای

به مرگ امان، ناله برداشت نای

ز کوس و دهل گنبذ آبنوس

پرآواز گردید مانند کوس

ز آواز اسبان گردون شتاب

گریزان شد از دیده فتنه خواب

سواران ز بس برهم افشرده تنگ

به خون ریختن گشته دلها چو سنگ

زره مرد کین را در آن تنگنا

بتن کرد چون جوهر تیغ، جا

در آن تنگنای قیامت خروش

ندانم چه سان آمدی خون بجوش

ز جوش سپه بسکه جا تنگ شد

نفس در بدن ها رگ سنگ شد

نه تنگ آنچنان عرصه آن ستیز

که در خاطر مرد، گردد گریز

خزیدند از بسکه در یکدگر

یلان را بکف گرزها شد تبر

زکین جوهر تیغ زهر آبدار

فشرده بهم همچو دندان مار

ز جوشیدن مغز سرها ز قهر

کله خودها، شد قدح های زهر

ز غیرت بسی داشتی مردکار

ز لرزیدن نیزه خویش، عار

چنان راست شد بر تن کینه جوی

که مژگان چشم زره گشت موی

نکردی در آن عرصه از پردلان

به دشمن کسی پشت غیر از کمان

زهر سو مگر نیزه یی گشت راست

جهان را ز کین مو بر اندام خاست

تو گفتی ز صف های مردان کار

که چین بر جبین زد مگر روزگار

ز گرمی در آن دشت پرشور و شر

عرق شست چین از جبین سپر

عجب کاسه بازی است دوران که کرد

سپر کاسه مهره پشت مرد

ز میدان یکی سفره دوران گشود

که سر کاسه اش بود و، سرپوش خود

در این مطبخ از آتش آفتاب

نفس در بدن گشته سیخ کباب

هوا شد چنان گرم از انقلاب

که چون اشک شمع از سنان ریخت آب

نشد آنچنان مضطرب، روزگار

که با خود دهد مرگ را کس قرار

شد از اضطراب آب پیکان مرد

چو اشکی که در چشم گردد ز درد

طلب کرد جوشن شه کامران

سبک شد چو آتش در آهن نهان

زره چون به بر کرد آن رزمساز

بر او دیده ها چون زره ماند باز

چو چار آینه بست در کارزار

به نظاره شد چشم گردون چهار

حمایل نمود اژدها پیکری

به خونریزی، آهن دلی کافری

از او ریختی سر، گه کارزار

به نوعی که از شعله ریزد شرار

به فرمان خونریزی خصم شاه

زهر جوهرش بود چشمی براه

ز تار صف دشمن آن پرهنر

گشودی چو ناخن گره های سر

سراپای بر آتش فتنه، دم

پی کینه جویی قدش گشته خم

به زهری شدی از نیام آشکار

که افگندی از بیم آن پوست مار

چو افعی، ولیکن سراپای، نیش

نهنگی زده غوطه در آب خویش

در او موج جوهر دقیق و جلیل

زده قوم موسی است بر رود نیل

کمانش کز آن خصم بیچاره بود

براو زه ز سختی رگ خاره بود

بزد بر میان آبگون دشنه یی

پر آبی، بخون عدو تشنه یی

نظر کرده شد ناوکش از کمان

کمر بسته شد خنجرش از میان

ز دستش کمان دست و بازو گشاد

ز کتفش سپر پشت بر کوه داد

مسلح چو شد شاه با عدل و داد

طلب کرد پس اسب تازی نژاد

شمارهٔ ۱۰

کشیدند گردون تکی با شکوه

چو خورشید یکسان برش دشت و کوه

شدی با سمند دعا همعنان

جهاندیش اگر بر تل آسمان

بر تندیش هفت چرخ دوتا

چو کهسار در پیش پای صدا

چنان میتراوید از آن پرشکوه

دویدن، که سیلاب از اندام کوه

خرامی ز هر عضو او آشکار

چو خوش رفتن کبک در کوهسار

ز جا جستنش از میان یلان

سبک چون غریو تماشاییان

ز بس بود صرصر تک و گرم پو

ندانم عرق چون نشستی بر او؟!

نبود آن قدر گرم در رهروی

که رنگ حنایش کند همرهی

برون جستی از حلقه دشمنان

بدانسان که از چنبر دف، فغان

نه چندان ادا فهم در وقت کار

که خواهد عنان جز خیال سوار

نه چندان گرامی ز ارزندگی

که تازد کسش از پی زندگی

به تن کوه، آن سرکش تندخو

نمایان عنان چو رگ کوه از او

به رفتن چو خورشید و مه، لیک رام

به گشتن چو گردون، ولیکن بکام

ز تیر نگاه بتان تیز تر

ز رنگ اسیران سبک خیز تر

ز زلف بتان کاکلش بود به

چو ابروی خوبان، دمش با گره

ندانم چه سان یال او دیده است

که بر خویشتن زلف پیچیده است؟!

ز دنبال آهو بوقت شکار

چو دل از پی چشم بیمار یار

چو کاکل فشان گشتی آن پرشکوه

تو گفتی که روییده سنبل ز کوه

رکاب از دو پهلوی آن گرم تک

نمایان چو خورشید و مه از فلک

نهاده گرانمایه زینی بر آن

چه زین گرانمایه؟ گنجی روان!

چه گنجی؟ کز آن باره رخشان شده

ز بس لعل، کوه بدخشان شده!

چه کوه بدخشان؟ که بحر هنر

براو زین بسان صدف پر گهر!

کشیدند اسبی چنین گرم تک

براو شاه شد چون دعا بر فلک

پی کینه جویی بر آتش نشست

ز بخشیدن خصم بر کوه جست

درآمد بزین چون شه مهر رای

در او کرد چون نور در دیده جای

چنان گرم خود را بمرکب گرفت

که از گرمیش خصم را تب گرفت

نبود آن قدر طاقت بودنش

که جوشن گرانی کند بر تنش

کشید آنگه آن شاه رستم نبرد

چو خورشید، تیغ و سپر پنجه کرد

چو خورشید شد تیغ آن کامگار

ز صبح غلاف سفید آشکار

چنان بر صف خصم زد خویش را

که فصاد بر رگ زند نیش را

چو رو بر صف نیزه داران نهاد

به نیزار گفتی که آتش فتاد

بهر جانبی مرکب حمله تاخت

بهر گام البرزی از گرز ساخت

بهر تیغ نخل حیاتی فگند

بهر خشت بنیاد عمری بکند

بهر نیزه در دهر نامی نگاشت

بهر چو به تیری نشانی گذاشت

بهر حلقه یی کز کمندی گشاد

سر دشمنی در فلاخن نهاد

یلان را چنان تیغ بر فرق زد

که بر کوه گفتی مگر برق زد

بسی را بتیغ و به خون و بگرد

بشست و کفن کرد و در خاک کرد

پس آنگه یلان مرکب انگیختند

چو صف های مژگان بهم ریختند

شد از گرد لشکر بمیدان جنگ

بلرزیدن بد دلان جای تنگ

ز گرد سواران مریخ خشم

گرفت آفتاب جهان تاب چشم

هوا شد چنان تیره از گرد غم

کز آن منخسف شد مه سرعلم

نخیزد چه سان گرد از آن انقلاب

که شد خانه زندگانی خراب

مگو خاسته گرد از آن دشت کین

ز بانگ یلان جسته از جا زمین

ز جوش سواران شمشیر زن

ندانم جدا چون شدی سر ز تن؟!

چو پیکان بهم کرده جا تیرها

چو جوهر به هم رفته شمشیرها!

به کف، تیغ خونریزی آغاز کرد

به مرگ بقا گریه را ساز کرد

چنان سیل خون لجه انگیز شد

که از جوی تیغ آب لبریز شد

تن از زخم شمشیر، صد جای بیش

گریبان زده چاک بر مرگ خویش

شده تشنه از بس به خون کسان

برون کرده خنجر زبان از دهان

ز تردستی تیغ ها در نبرد

نهان شد سپر در پس پشت مرد

چنان گرم شد ز آتش کین هوا

که گشتند عریان همه تیغ ها

روان بسکه از سر به پا خون شده

هر آزاده یی بید مجنون شده

ز بس رفته از دست مردان برون

سپر بود گرداب دریای خون

شد از سینه فانوس و شمع از سنان

ببستند آیین بازار جان

ز بس مغز سرها بدان در شده

سم مرکبان کاسه سر شده

کله خود از ضرب گرز و تبر

جرس وار پر پنبه از مغز سر

جهان جمله یک بحر خون مینمود

که گردابش از حلقه ناف بود

شد از گرزها زخم ها را دهان

چو دندان پر از ریزه استخوان

کله خود چون پسته خندان شده

سرسبز در خون نمایان شده

ز باد پر تیرهای خدنگ

شد از چهره ها برگریزان رنگ

ز خون دلیران ز آن کارزار

حنایی شد اوراق لیل و نهار

در آن بحر خون، تیغ آن کامیاب

چو موجی که تابد بر آن آفتاب

علم دست و، شمشیر آن جنگجو

برو پرچم از رنگ خون عدو

بدینگونه بود آتش رزم تیز

دلیران زهر سوی گرم ستیز

شد آخر ز خون خاک میدان چنان

که لغزید پای ثبات یلان

شمارهٔ ۱۱

چو دید آن چنان شیبک بدگهر

برون شد شراب غرورش ز سر

سوی کینه خواهی چو راهی ندید

بجز پشت دادن پناهی ندید

گریزان از آن ورطه ناچار شد

خس موج آن بحر ز خار شد

سپاهش هم از پی گریزان شدند

زباد غرورش پریشان شدند

عنان از ره کینه برتافتند

زخود گم شدن، خویش را یافتند

دلیران ایران ز دنبالشان

بسان مکافات اعمالشان

چو تیر از کمان شه کامیاب

براه فنا جمله پا در رکاب

قفا ریش از چنگ شیرانشان

چو دست تأسف ز دندانشان

گریزان ز شمشیر دشمن شکار

بنوعی کز آتش گریزد شرار

گریزان ز آغوش ایرانیان

بهر سوی چون تیر کج از گمان

دوان جانب مرگ از آن کارزار

ز خون های خود جمله گلگون سوار

گریزان چنین شیبک از بیم جان

حصاری بچشم آمدش ناگهان

در آن چار دیوار بنهاد پا

درآمد درآن چار موج فنا

سپاهش هم از پی چو دم خسته مار

خزیدند در رخنه آن حصار

فتادند چندان ببالای هم

که بستند ره بر نفس های هم

ز بس خویش را برهم انداختند

ز تن های خود گور هم ساختند

ندانم ز بس بر هم افتاده تن

که چون یافت جان راه بیرون شدن

ز بدطینتان سیه روی زشت

حصار آنچنان پر، که قالب ز خشت

پس آنگه شهنشاه فیروز بخت

بلندی ده رتبه تاج و تخت

بفرمود، کآرند گردان خبر

که چون گشت شیبانی بدگهر؟

پس از جستجو یافتند آن یلان

تن شیبک از زیر آن کشتگان

سرش را بریدند با تیغ کین

فگندند در پای شاه گزین

که اینست انجام آن رو سیاه

که ننهد سر خویش در پای شاه

بفرمود آنگاه شاه جهان:

کنندش ز سر پوست فرمانبران

بسازند از آن ساغری زرنگار

که نوشند از آن باده اعتبار

شمارهٔ ۱۲

چه عبرت از این خوبتر ای گزین

که شد تاجداری چنان این چنین؟!

چه عبرت از این خوبتر ای فلان

که شد شه نشانی چنین بی نشان؟!

سرآنچنان سرکشی تیز چنگ

فلک ساخت جام می لاله رنگ!

کشیدند بر سر گه سرخوشی

شد آن سرکشی آخر این سرکشی

دلا یکدم از خواب بیدار شو

ز سرمستی کبر هشیار شو

نظر روشن از اعتباری بکن

به تاریخ شاهان گذاری بکن

به عبرت نظر کن سوی رفتگان

که فردا شوی عبرت دیگران

بزرگی که سودی به گردون سرش

نظر کن که چو خاک شد پیکرش!

حریصی که صد مطلبش بود بیش

ز عهدش گذشته است صد قرن پیش

حریفی که میخواست آغوش حور

کشید است تنگش در آغوش، گور

شهانی که بودند مالک رقاب

نیاید کنون نامشان در حساب

بسی شه که نامش ز زر داشت عار

که محو است نامش ز سنگ مزار

بسا گرد شیر افگن پیل زور

که سر رفتش آخر بباد غرور

گرفتم خبر از جم و جام او

از ان عاقبت تلخ شد کام او

سکندر که صد سال عالم گرفت

چسان مرگش آخر بیکدم گرفت؟!

کجا رفت پرویز و آیین او؟

کجا رفت آن عیش شیرین او؟!

نه ضحاک خوردی سر مردمان؟

چه سان خورد آخر سرش را جهان؟!

نه کاوس کی سوی افلاک راند؟

نگه کن اجل چون بخاکش نشاند؟!

چه شد شوکت و شان افراسیاب

نشان زو ندارد جهان خراب!

چه شد زال زر آن یل شیر گیر؟

چه سان کرد زال سپهرش اسیر؟!

تهمتن که کردی از او شیر رم

پلنگ اجل چون دریدش ز هم؟!

گر آمد برون بیجن از چاه و بند

اجل باز در چاه گورش فگند!

ز دور زمان نگذرد اندکی

که خواهی تو هم بود از ایشان یکی

چو مرگی چنین هست از پی دوان

خبردار باش از فریب جهان!

چه باشد جهان؟ گلخنی تنگ و تار!

در او مال دنیا چو آتش شمار

مزن بهر این آتش بی ضیا

چو آهن سر خویش بر سنگها

که مانند هیزم در او عمر کاست

که آخر چو دود از سرش برنخاست؟!

چو آتش که را روی گرمی نمود

که از هستیش بر نیاورد دود؟!

اگر چون سپندش کنی جان نثار

بدور افگند آخرت چون شرار

چو ترک است لاله باغ خوشی

ندانم چرا داغ این آتشی؟!

زآتش چه میماند ای عمرکاه

به کف داغ را غیر روی سیاه؟!

زر و سیمت ار حل مشکل کند

بخاک سیاهت مقابل کند

بلی عقده نی ز آتش گشاد

ولی داد چو هستیش را بباد

بهم بسته رنج و زر اندوختن

ز آتش نگردد جدا سوختن

مدان پختگی کسب مال حرام

کزین آتشت کار گردید خام

ترا فکر زر برد و دین شد ز دست

تو آتش پرستی، نیی حق پرست!

مسلمانی از اهل دنیا مجو

بآتش پرستان مسلمان مگو!

نه این آتش افتاده بر جان تو

که افتاده بر دین و ایمان تو!

خنک آنکه همت بترکش گماشت

براین آتش از دور دستی بداشت!

ز دور ار چه رنگین و بس دلکش است

به پیشش مرو، آتش است، آتش است!!

دل چون بهشت توای بی خبر

شده گور پر آتش از فکر زر

چه غم زینکه گورت پر آذر بود؟

ترا کیسه باید که پر زر بود!

چه غم گر ز درگاه دورت فگند؟

ترا طاق درگاه باید بلند!

چه غم دل اگر عاری از دین بود؟

ترا جامه باید که رنگین بود!

ز رنگینی جامه ات، باد ننگ

که طرار دنیات کرده است رنگ!

لباس زرت، گرچه بس دلکش است

برون جامه زر، درون آتش است!

تو گر تن به راحت برآورده یی

به زربفت و دیباش پرورده یی

مهیاست بهرت، مکن دل غمین

قباهای زر تاری آتشین!

مپوش، ارچه دیبای جینت کند

لباسی که عریان ز دینت کند!

بود گر قبا رنگ رنگت هوس

ز فقرت همین دلق صدرنگ بس!

اگر جامه گل گلت آرزوست

ترا دلق صد پاره چون گل نکوست!

مدان از قبای علم باف کم

لباسی که باشد ز چاکش علم!

نباشد بر اندامت ای بی خبر

لباسی ز بخشش برازنده تر!

خوش آنکس که دست کرم بر گشاد

ز خالق گرفت و به مخلوق داد

دل شاد را مایه دادن است

گشاد دل از کیسه بگشادن است

دهش کی رساند به مالت ضرر؟

نگردد کم آتش ز خرج شرر!

چو مردن، عدویی بدنبال تست

پس، از مال، دادن همین مال تست!

ز دست آنچه آید، بسایل بده

اگر زر نباشد ترا، دل بده

محبت بسایل چو زر دادن است

گشاد جبین کیسه بگشادن است

اگر گرم رویی، شوی کامیاب

شد از روی گرم، آفتاب، آفتاب

ترش رویی ای خواجه گر کار تست

گره بر جبین نیست، بر کار تست

زر و مال مانده است از رفتگان

چو آتش که میماند از کاروان!

بهار آمد و، داغ دل تازه شد

به غم تنگ صحرای اندازه شد

جنونم پذیرای تدبیر نیست

گریبانیم کار زنجیر نیست

در این فصل کار جنون مشکل است

که زنجیرم از عقده های دل است

ندانم دل خسته درد کیست؟

که شاخ گل از غنچه من گریست!

دلم داشت چون شاخ گل ز انتظار

زهر غنچه چشمی براه بهار

کنون وقت شد رشک عشرت شوم

روم بلبل باغ جنت شوم

بدل وصف باغی اشارت شده است

که قزوین از آن باب جنت شده است

چه باغی که وصفش کنم چون بیان

گل معنیم بشکفد از زبان

چه سان خامه وصف کمالش کند؟

مگر مصرع از نو نهالش کند!

چه سان در وصفش بسفتن رسد؟

هوا از لطافت بگفتن رسد!

هوایش چو کلک آورد بر زبان

مداد آبکی گردد از وصف آن

در او آن چنان دیده ام ژاله را

که شوید سیاهی ز دل لاله را

هوایش به نوعی که هر دم سحاب

بگردد به گرد سرش چون حباب

ز بس تر بود ز ابر فیضش هوا

بر او افگند کشتی از گل صبا

چنان از رطوبت زمان و زمین

کز آن رنگ گل گشته کشتی نشین

هوا بسکه سرسبز و شاداب ساخت

نهالش ز فواره نتوان شناخت

نباشد غباری در آن آب و گل

به غیر از غباری که خیزد ز دل

غباری چو خیزد ز پیرامنش

زند شبنمی مشت بر گردنش

ز دورش تماشا کند تا غبار

کند گرد بادش به گردن سوار

هوا را چنان داده ابر آب و رنگ

که بندد از آن تیغ خورشید، زنگ

کشیده بر او سایبان از سحاب

بر او چشم حسرت بود آفتاب

ز خاکش چنان میدمد بی غمی

که برمی جهد سبزه از خرمی

ز رنگینی سبزه اش آشکار

که برده است زنگ از دل روزگار

نبیند کس اندوه، آنجا بخواب

که غم را جواب است آواز آب

ز گیرایی دست نظاره، چون

ازو میرود نکهت گل برون

چو بید موله از آن سبزه ها

پشیمان شود هر که خیزد ز جا

ز بوی گلش رفته شبنم ز هوش

از آن میبرد آفتابش بدوش

ز نرمی، چو بر سبزه اش غلتد آب

درست آیدش ز آب بیرون حباب

بود چشم کوثر از آن سوی او

که چشمی دهد آب، از جوی او

به آیینه داده است آبش شکست

ز بس برخود از موج صیقل زده است

ندانم، زبس آب او باصفاست

که چون، از لب جوی او سبزه خاست؟!

شکفته گل و لاله ز اندازه بیش

همه بوسه بر کلک نقاش خویش

چو گلچین آن خوش گلستان شود

نگه، چون رگ چشم مستان شود

از آن، سرو برچیده دامن در او

که آتش نگیرد ز گلهای او

کند میل، نخلش بآن سرکشی

که دامن زند بر گل آتشی

زگل زنبقش بیش خندیده است

بلی زعفران خورده روییده است

ته دامن هر نهال تری

زهر بیخ سوسن بود مجمری

ز نیلوفرش چون عرب زادگان

زده نیل بر خویش سرو روان

بود مد آواز هر بلبلی

ز رنگینی نغمه، شاخ گلی

بهر شاخ گل، عندلیبان باغ

ز شوریدگی چون نمک در چراغ

هوا گر ز فردوس دم میزند

گل از ژاله دندان بهم میزند

خیابان و هر سو نهالی بلند

چنین مسطر نظم کم بسته اند

میان دو نخلش بود جویبار

چو چین در میان دو ابروی یار

نگیرد سر از پای نخلش چو آب

کشد تیغ بر سایه گر آفتاب

نیابد ز سر پنجه شاخسار

رهایی گریبان فصل بهار

عجب از شتاب ترقی در او

که از پی رسد شاخ گل را نمو

درخت چنارش، که طوبی وش است

بر سایه اش همه حسرت کش است

بپا جوشیش هر زمان قد کشد

ز آب بقا نخل عمر ابد

گمانم شد از هفت گردون برش

که بر ساق پیچیده نیلوفرش

وفا کی کند عمر آب روان

که خود را کشد بر سرشاخ آن؟!

زتلخی است دربانش از بس جدا

نباشد ز بادام تلخش عصا

چرا سازم از فکر او سینه ریش

زبانی است هر سر و در وصف خویش

ز خوبی همه چیز او جابجاست

دریغا گل زندگی بی بقاست

در او بشکفد لاله و گل بسی

که ما رابخاطر نیارد کسی

برآید بسی غنچه از پیرهن

که ما را بود سر بجیب کفن

بسی در چمن گردد آب روان

که از هستی ما نیابد نشان

رسد چون بآخر مه و سال ما

زند خنده یی گل ز دنبال ما

اجل چون گل ما بتارک زند

ز دنبال ما برگ، دستک زند

جهان باغبان است و ما چون نهال

ز پروردنش بر خود ای دل مبال

مشو خرم ار خدمتت میکند

که شاخ گل حسرتت میکند

در این باغ چون غنچه هرزه خند

دل خویش را بر گشودن مبند

مبر خویش را بر فلک همچو تاک

که فردا نهی روی بر روی خاک

ز شادی مزن دست بر هم چو برگ

که فردا شوی دست فرسود مرگ

چو نرگس تماشای خود تا بچند؟

ندانی چه در کاسه ات می کنند؟!

همه تن، رگ گردنی همچو تاک!

ندانی که ریزند خونت بخاک؟!

فلک گر دوروزی مجالت دهد

بسی در لحد خاک مالت دهد!

نظر سوی دنیا به حسرت مکن

نگه را رگ خواب غفلت مکن

زدل برگشا دیده عبرتی

بدل نیش زدن از رگ غیرتی

بیا ای دل از اثر بی خبر

هم از غیرت خویش آسوده تر

که چون تاک با دیده خون چکان

بسازیم برگ ره آن جهان

چو برگ حنا ترک خامی کنیم

برون زین چمن شادکامی کنیم

در این گلشن از دیده اعتبار

بگرییم برخود چو ابر بهار

شمارهٔ ۱۳ - مثنوی سفرنامه مازندران واعظ و تعریف شهر اشرف و مدح شاه عباس ثانی

شبی کز پی نبود آه سحرگاه

از او طول أمل وامانده در راه

شبی تاریکتر از روز فرقت

ز دلگیری سراسر شام غربت

ز بس تاریکی، آنشب از غم دل

دویدن بر سر شکم بود مشکل

ز ظلمت ناله ام بس دست و پا کرد

ز دل یک عقده نتوانست وا کرد

نشد زآن آگه از من آشنایی

که فریادم نبردی ره بجایی

گشایش را بخاطر راه کم بود

در دل خاک ریز گرد غم بود

بغیر از دل، مرا غمخوار کس نه

بجایی جز گریبان دسترس نه

ز غم با خویش جنگم بود چندان

که با خود میشدم دست و گریبان!

نه چندان سردی از ایام دیده

که نتوان گرم کرد از خواب دیده

به چشمم خواب از آن رو پای ننهاد

که سیلاب سرشکم ره نمیداد

گرانبار آنچنان از محنت و غم

که نتوانست خوابم برد یکدم

چه غم، مجنون کن صد عقل کامل

چه محنت؟ کوله بار صد جهان دل!

به تنهایی همه شب یار بودم

که بختم خفته، من بیدار بودم

ز بس راحت در آن شب بود کمیاب

نمی آمد زیاد از بخت من خواب

ببین حالم زبون آن شب چه سان بود؟

که با من بخت من هم سرگران بود!

تن و توشم چنان از ناتوانی

که برمن نام من کردی گرانی

نظر هر چند سوی خود گشودم

ندانستم که بودم، یا نبودم

نفس از ضعف صدجا کرده منزل

رساندی تا بلب یک شکوه از دل

در آن وحشت که نازد کس ز کس یاد

چه سان سودا بسر وقت من افتاد؟!

نه آن وسعت،که سازم با دل تنگ

نه آن دل، تا کنم با خویشتن جنگ؟

نه آن قوت که برخود زور آرم

دمی سر بر سر بالین گذارم

نه در تن دل، نه در سر بود هوشم

که ناگه آمد از غیب این سروشم

که برخیز و، چراغ عزم بر کن

از این کلفت سرا چندی سفر کن

که گل شد خار تا از گل سفر کرد

سخن شد، تا نفس از دل سفر کرد

سفر روشنگر مرآت جان است

سفر صافی کن آب روان است

سفر سرمایه عیش و سرور است

که غیبت از وطن، عین حضوراست

بود رنج سفر درمان هر درد

بود گرد سفر آب رخ مرد

کس از گرد سفر نقصان نبیند

که دل خیزد و، بر رخ نشیند

از این زندان، برون انداز خود را

خرابت کرد غم، میساز خود را

چو گیرد گرد ره روی عرقناک

بکن تعمیر خود، این آب و این خاک!

رها خود را ز دست این تعب کن

بسی گم گشته یی، خود را طلب کن!

ز هم پاشیدن اوراق دل و جان

بکن از جاده ها شیرازه آن

از این خفت سرا، وقت گریز است

بور، چون عمر از رفتن عزیز است

ز گردیدن، کم خود ساز بسیار

ز گشتن نقطه را خط کرد پرگار

هنرور هر که شد، دور از وطن شد

ز ره رفتن، قلم صاحب سخن شد

سبک برخیز، تا گردی گرانتر

که غلتانی فزاید قدر گوهر

توقف در وطن، دارد ملامت

مکن جز در سفر، قصد اقامت

ترا نفس از سفر هموار گردد

که توسن نرم از رفتار گردد

رهی در پیش داری سوی عقبی

بکن خود را یراق از این سفرها

ز جا برخیز هان، ای دست کاهل!

ز گرد غم بیفشان دامن دل!

ترا دردی کزین غمها بجان است

علاجش دیدن مازندران است!

سوی مازندران کش محمل خویش

که ابر آنجا کند خالی دل خویش

بکن چندی کنار بحر منزل

بکش زین بحر غم خود را بساحل

جز آن ساحل دلت راهی نجوید

که جز بحر این غبار از دل نشوید

بدل زین حرف بار عزم بستم

باین باران زجا چون سبزه جستم

برآوردم ز بحر غم سر خویش

بسلک ره کشیدم گوهر خویش

بپا تا رشته آن ره بریدم

بسر چون گهر غلتان دویدم

چو نقش پا به هرجا می فتادم

رهش را روی بر ره می نهادم

چه ره؟ خوشتر ز عمر جاودانی!

چه ره؟ بی غم تر از عهد جوانی!

ز بس در هر قدم جای مقامست

همه منزل، ندانم ره کدامست

به جان میرفتم آن ره را، نه با تن

همه رفتار من از هوش رفتن

ز خود هر گام رفتم تا رسیدم

عجب بوم و بری پر فیض دیدم!

باین خدمت که آنجا برد ما را

چه منت ها که بر سر هست پارا!

برفتن، پابپا فرصت نمیداد

بدیدن، گل بگل نوبت نمیداد!

نظر، تا بال مژگان باز میکرد

بجایش مرغ دل پرواز میکرد!

ز بس پر فیض خاک آن دیار است

یکی از ساکنان آن، بهار است

چنان گیراست آن ملک فرحناک

که گیرد، پا بجای نقش پا، خاک

چنان در دلبری آن خطه کامل

که دارد هر طرف صد پای در گل

سراسر کوه و دشت اوست گلشن

فتاده بلبلان را نان به روغن

نباشد شیر از آن در بیشه آن

که هرسو آتش است از گل فروزان

ز شیرین کاری آن خطه پاک

عجب نبود شکر خیزد از آن خاک!

نمک در شکرش گویی نهان است

همانا شکر لعل بتانست

بهر سو از گلی، یار صبیحی است

زهر نیشکری، سبز ملیحی است

نگرداند ز سبزی خوشه اش رنگ

بگردد بر سرش گر آسیاسنگ!

بر و بومش،همه مستی و کیف است

به می آن را میامیزید، حیف است!

در او جام گل از بس عیش ساز است

دماغ از منت می بی نیاز است

چنان موج نسیمش هست شاداب

که می گرداند از وی بحر دولاب

رطوبت در هوای آن بدین نحو

که سازد حرف جنت را ز دل محو

هوا تر آنچنان در بیشه آنجا

که از شاخ آب نوشد ریشه آنجا

در او زهد است از خشکی ز بس پاک

تیمم را وضو میسازد آن خاک

از آن رحل اقامت ابر افگند

که نتواند دل از مازندران کند

کند گر تیرگی ابرش چه نقصان؟

که هر نارنج خورشیدی است تابان

اگر بحرش ندارد در و مرجان

هوا بحریست پر گوهر ز باران

ز بس موج هوایش آبدار است

ز هرجا بگذری، دریا کنار است

از آن باشد تلاش موج دریا

که شاید افگند خود را بآنجا

چه گوید خامه از دریا کنارش؟

که حیرت میبرد هر دم ز کارش!

به وصفش، گر زبان خامه گردد

ز دهشت بند در بندش بلرزد

نه وصفش در خور ظرف بیان است

که بحر وصف او هم بیکران است

چه بحر؟ از موج هر سو کوهساری!

زکام ماهیان هر گوشه غاری!

گهی ماهی است آبش، گاه قلاب

گهی کوه است موجش، گاه سیلاب

ز سیرش خانه کلفت خراب است

غم از هر موج آن پا در رکاب است

زهر موجی، در آن خوش سبز میدان

سمند نیله یی هر سو خرامان

بآن وسعت، ز خوی خود بتنگ است

از آن با خویشتن دایم بجنگ است

نگیرد نخل غم زآن رو در آن اوج

که دروی اره آبیست هر موج

گذشتن زآن نه حد آفتابست

که چرخ آنجا پل آن سوی آبست

چنان پیوسته آب اوست بیتاب

که نتواند در او بستن در ناب

سخن در وصف اشرف بیقرار است

که پای تخت سلطان بهار است

مگو اشرف، که آن طاووس مست است

کز آن کهسار پر گل چتر بسته است

بود مازندران گل، اشرف آبش

بود ساغر جهان، اشرف شرابش

چنان در وی ترقی راست جوهر

که تا گفتی چه خوش! گر دیده خوشتر!!

بود آنجا نشاط از بس ز حد بیش

در و بامش زند گل بر سر خویش

غلط گفتم، ز بس فیضش بود عام

گل تصویر سقفش روید از بام

هوا از مهربانی بهر بلبل

رساند در سفال بام ها گل

نزاکت در طبایع، آن قدر باب

که گل هم در سفال، آن جا خورد آب!

چنین سبز است از آن بام و در او

که زنگ از دل برد بوم و بر او

کمیت خامه شد بس گرم جولان

بسر دارد هوای باغ میدان

ندانم چون کنم وصف آن چمن را؟

که وصفش بسته میدان سخن را!

نویسند از هوای او چو کتاب

رود چون نی قلم تا ساق در آب

کسی گر گل زند بر سر در آن باغ

دواند ریشه در سر چون گل داغ

در او آب طراوت بسکه جاریست

تو گویی برگ برگش آبشاریست

از آن توفان کند آن باغ سیراب

که جوشد از تنور لاله اش آب

هوا بر دوش، مشک از ابر دارد

که گل از خود مباد آتش بر آرد

بروی لاله اش نسرین فتاده

تو گویی کشته بر آتش نهاده

بخوشبویی هوا از مشک تر بیش

بدلچسبی نسیمش از نفس پیش

برد کس را ز بس بوی گل از کار

کند در باغ نکهت کار دیوار

ترقی در گل سوری بدان رنگ

که برهم رنگ و بو کردند جا تنگ

فروزان است از بس رنگ در گل

عجب نبود شود پروانه بلبل

بنفشه از رساییها بدان حد

که هم زلف است و هم خال و هم قد

نظر، مشتاق خط سبز باغ است

بنفشه، درمیان، موی دماغ است

عجب شوخی است؟ دیدن دارد الحق

لب جویش مکیدن دارد الحق!

رطوبت آن قدرها دارد آن باغ

که خون شد لاله را دل، سوخت تا داغ

رطوبت آنچنان در جز و در کل

که پنداری گل آبی است هر گل

طراوت در گل و برگش چنان باب

که جوی از شاخ آنجا میخورد آب

ز بس موج هوایش یکسر آب است

در او هر گل، چو نیلوفر در آب است

ز گلبن، باغبانش دسته دسته

برای گرد غم، جاروب بسته

چو آهم، سبزه گرم قد کشیدن

چو اشکم، غنچه گل در چکیدن

ز گلبن آشیان عندلیبان

بسان کشته در آتش نمایان

ز بس شادابی از نخلش عیان است

در او سرو روان، آب روان است!

بنحوی واله کیفیت باغ

که ته افگنده جام لاله از داغ

ز شوخی از برای سیر بازار

نشسته شاهد گل بر سر خار

شده از سوزن پرکاری گل

زمین باغ نقش چشم بلبل

صفی آباد را، جانم غلام است

تمام ار نیست، در خوبی تمام است

از آن برتر بود آن قصر سامی

که گیرد دامنش دست تمامی

فزود قدر اشرف از ثنایش

از آن اشرف نهاده سر بپایش

کنم وصف همایون تپه را ساز

سخن را سربلندی ز آن دهم باز

اگر تخت جمش گویم صواب است

ولی بر باد بود آن، این بر آب است!

در آن تل نشاط افزای خرم

فتاده فیض تل تل بر سر هم

بهاران خرمی گل تا نهاده

بنفشه مور وش در وی فتاده

تنی باشد سراسر عالم گل

در آن باشد همایون تپه چون دل

زمین تاز آن عمارت سرفراز است

زبانش بر فلک ز آن تل دراز است

شود کار شکار فیض ازو راست

که بولیگاه شاهین نظرهاست

کند ابر سیه چون بر سرش جا

بود مجنون بسر سودای لیلی

تن از گل، عود سوزی پر ز آتش

فتیله عنبری، هر سرو دلکش

به فانوس خیالست آن چه مانا؟

که در وی فصل فصل آیند گلها!

نماید آب از آن تل فرحناک

چو نور صبح از دامان افلاک

در آب آن تل پر ریحان و سنبل

چو نرگسدان و در وی دسته گل

بگرد تپه، آن آب مصفی

بسان رشته از گلدسته پیدا

عیان از زیر تل دریاچه آن

چو چین غبغب از گوی زنخدان

چه تل، گل پیرهن، شوخی خود آرا

نگاری سیمتن خلخال در پا

چو خوبان هر طرف از زینه هایش

فتاده زلف چین چین تا به پایش

همایون تپه و دریاچه آن

یکی چون گوی و، آن دیگر چو چوگان

یکی چون زلف و، آن دیگر چو خال است

یکی بدر است و، آن دیگر هلال است

سر عشق است، در فتراک ناز است

دل محمود در زلف ایاز است

غلط گفتم، خطا کردم، نه اینهاست

زمن بشنو کنون تا گویمت راست:

ز بار شوکت شاه عدو سوز

نشسته در عرق آن تل شب و روز

بر او افگنده روزی شاه، مسند

چرا دریاچه بر گردش نگردد؟!

بر او وقتی مگر شه پا نهاده

از آن دریاچه در پایش فتاده

شه صاحبقران، عباس ثانی

که آب آموخت از حکمش روانی

سحاب عدل و احسان، آنکه گلشن

بیاموزد ز حرفش سبز گشتن

چو سبزه، سر به پایش این و آن را

چو نرگس، چشم بر دستش جهان را

بود هر گل دهانی در ثنایش

بود هر برگ دستی در دعایش

نگیرد در زمانش هیچ حاکم

بغیر از داد مظلومان ز ظالم

ز فیض عدل آن شاه سپه کش

بهم جوشند در گل آب و آتش

ز پاس شحنه عدلش ز مردم

نشد در عهد او حق نمک گم

چنان سرکجروان را کوفت چون مار

که میلرزد بخود زلف کج یار!

نمانده چون کمان از کج نشانی

به غیر از پوستی بر استخوانی

خوشی در عهد او از بس بود عام

به حسرت بگذرند از دورش ایام

ز بس امن است از هر بوم و برزن

رود گل خوان زر بر سر ز گلشن

زدن منع است در عهدش بدان حد

که نتواند کسی حرف کسی زد

کسی را حد بستن نیست چندان

که کس بر کس تواند بست بهتان!

چنان حزمش بهر جا پا فشرده

که دشمن جز حساب از وی نبرده

نمی آید در ایامش بتحریر

گرفت و گیر شیر و گاو تصویر

به درگاهش ز حشمت جا نیابد

که یک شب خون مظلومی بخوابد

چو خورشید از سپهر اقتدارش

به کف سر رشته ها از هر دیارش

به شهر اندیشه او میر شب بس

بدرگاهش نمک میر غضب بس

الهی تا اثر باشد زعالم

نگردد از سر ما سایه اش کم

نشانی تا بود زین سبز میدان

سمند دولتش را باد جولان

چراغ مهر را تا هست روغن

چراغ دولت او باد روشن

بود تا گفت و گو از نیک و از بد

الهی نیکخواهش بد نبیند

اضافات

در پند و موعظه : چشم روشن، از دل خونابه بارت داده‌اند

در آفرین شاه سلیمان صفوی : باد نوروزی، صلا بر خوان عشرت می‌زند؟

مرثیه شاه شهدا گوهر دریای امامت حضرت حسین بن علی «ع »

در پند و موعظه

چشم روشن، از دل خونابه بارت داده‌اند

سرمه، از تاریک شب‌های تارت داده‌اند

صورتی، لبریز عکس حسن یارت داده‌اند

از سر زانوی خود، آیینه‌دارت داده‌اند

بنگر این آیینه از بهر چه کارت داده‌اند؟!

هم‌عنان گردش گرداب دوران کرده‌ای

زیر دست سیلی موج پریشان کرده‌ای

از سبک‌مغری، خس و خاشاک توفان کرده‌ای

از گرانی، لنگر دریای امکان کرده‌ای

کشتی جسمی که از بهر گذارت داده‌اند!

تا به کی شمع مزار هر تمنا می‌کنی؟

چند بر دل، روزن غم‌های دنیا می‌کنی؟

چند طوق گردن آزادگی‌ها می‌کنی؟

چند چون نادیدگان، دام تماشا می‌کنی؟

حلقه چشمی که بهر اعتبارت داده‌اند!

هر طرف می‌خواندت حکم قضا، گردن گذار

هرکجا می‌داردت از رهروی، منزل شمار

نیست در فرمان تدبیرت، سمند روزگار

دیگری دارد عنانت را چو طفل نوسوار

گرچه در ظاهر، عنان اختیارت داده‌اند!

هرزه‌گرد و بی‌قرار و، وحشی و مجنون‌وَشی

تند و بی‌صبر و، سبک‌خیز و، سپند و آتشی

بیخود و، دیوانه و، مست و، خراب و، سرخوشی

طفل و، بازیگوش و، بی‌پروا و، خام و سرکشی

ز آن به دست گوشمال روزگارت داده‌اند!

در آفرین شاه سلیمان صفوی

باد نوروزی، صلا بر خوان عشرت می‌زند؟

یا جهان از دلگشایی، دم ز جنت می‌زند؟!

سبزه، دل را صیقل از زنگ کدورت می‌زند!

بر رخ جان‌ها، هوا آب از طراوات می‌زند!!

ابر، دامن بر کمر از بهر خدمت می‌زند

گستراند تا بساط خرمی در گلستان

کرده گلریزان صبا صحن چمن را از طرب

می‌کند نرگس به چشم اهل بصیرت را طلب

سبزه را انگشت بر دندان شبنم از عجب

نکهت گل می‌دود هر سوز ز شوخی روز و شب

سبزه گردیده است اکنون جوی‌ها را پشت لب

این جهان پیر گردیده است باز از نو جوان

بختیان ابر، از دنبال یکدیگر قطار

هر یکی را، جنبش موج هوا گشته مهار

رعدها هر سو حدی خوان از یمین و از یسار

جملگی، از آب و نان رزق خواران زیر بار

هر قدمشان از گران‌باری عرق ریزیست کار

ز آن به شکر از سبزه تر شد چمن رطب اللسان

هر طرف موج هوا، بر آتش گل دامن است

از ترقی خارتر، هم رشته و هم سوزن است

هرکجا مد نظر پا می‌گذارد گلشن است

بر جهان دلگشایی هر گلی یک روزن است

بر سر هم فیض در هر گوشه چون گل خرمن است

جمله تن چون شاخ گل دامن شوید ای دوستان!

در چنین فصلی، که تنگ از رنگ و بو شد جای گل

گشته از تنگی سر و دستارها مأوای گل

فیض بر بالای فیض افتاده، گل بالای گل

آب ده چون ژاله، چشمی از رخ زیبای گل

عمر چون آبست، باری بگذرد در پای گل

خیز کز کف می‌رود فرصت، چو گل دامن‌کشان!

صحن باغ، از لاله و گل جنت المأوی شده

عالم از سرو و صنوبر، عالم بالا شده

سبزه از موج طراوات، چهره با دریا شده

شاخ گل، جاروب گرد خانه دل‌ها شده

غنچه‌ای، در هر طرف، با عندلیبی واشده

خوش تماشایی‌ست یکسر دیده شو چون گلستان!

ابر نوروزی‌ست گردیده است بزم‌آرای باغ؟

یا فتاده عندلیبان را به سر سودای باغ

یا شده دودی بلند از آتش گل‌های باغ

یا پریشان کرده کاکل شوخ گل سیمای باغ

یا که بسته چتر طاوس نشاط‌افزای باغ

یا زمین خرمی را پر کواکب آسمان

نوگلی بر نیله خنگ شاخ تر هر سو سوار

از قماش رنگ و بو، هر غنچه بسته عدل بار

سروها گشته روان وز آب‌ها رفته قرار

در عرق افتاده از تعجیل فصل نوبهار

این همه تعجیل، از بهر چه دارد روزگار؟

بهر ادارک زمان پادشاه کامران!

آنکه ز آب عدل او، باغ جهان گل گل شکفت

باد قهرش، گر ظلم از ساحت ایام رفت

یاد پیکانش دل بدگوهران در سینه سفت

بخت گیتی شد از و بیدار، و چشم فتنه خفت

از جلالش، بی‌تأمل دم نزد نطق و نگفت

جز دعای دولت آن خسرو کشورْسِتان

تاز پابوس سریرش، کرد اوج بر تری

می‌کند هر قطره باران، تلاش گوهری!

پیشه مهر است، در بازار جودش زرگری

دشمنانش را کند بر تن نفس‌ها خنجری

کرده جا زیر نگینش کشور دین‌پروری

تا بود دائم ز دست‌انداز بدعت در امان

باید آموزد سکندر، رسم دارایی ازو

یاد گیرد مهر تابان، عالم‌آرایی ازو

بحر همت‌ها، فرا گیرند دریایی ازو

کوه رفعت‌ها، همه یابند والایی ازو

عقل‌ها گیرند تعیلم نکورایی ازو

زآنکه در آیین شاهی اوست سرمشق جهان

اوست ظل الله، ظل الله بر سر افسرش

او «سلیمان» دیده بیدار بخت انگشترش

کام‌ها او را رعیت، چون دعاها لشکرش

همتش ابر و، بود باران عطای بیمرش

دم زدن از حرف حاجت، باد باران‌آورش

گرچه جودش را نباشد حاجت اظهار آن

بگذراند گر به خاطر، آب تیغش را پلنگ

اره خواهد گشت تیغ کوه، چون پشت نهنگ

از خروش سیل آمد آمدش، در روز جنگ

بر گریز دشمن او، عالم هستی است تنگ

نیست زآن جز در جهان نیستی او را درنگ

گشته پاک از دشمن ناپاک او عالم از آن!

بس که سرعت خصم را، وقت گریز از تیغ اوست

افتدش بیرون ز جوشن جسم، چون افعی ز پوست!

دشمن جانیست با خود، هرکه با او نیست دوست

از گل رعنا عجب دارم، که در بزمش دوروست!

ای خوش آن مقبل، که با اخلاص از بخت نکوست

در ره او، یک جهت، یک‌رنگ، یک‌دل، یک‌زبان!

می‌جهد کهسار از جا، چون پلنگ از تیغ او

می‌خزد در خویش دریا، چون نهنگ از تیغ او

می‌رمد گیرایی شیران، ز چنگ از تیغ او

می‌رود خون عدو، بیرون ز رنگ از تیغ او

می‌دود بیرون ز تن رگ، چون خدنگ از تیغ او

گشته ز آن تیغش کلید کشور امن و امان

در ممالک، ز احتساب عدل آن داراشیم

سیم نستاند گدا، از ننگ تصحیف ستم!

بس که کوتاهست دست خلق، از آزار هم

زور نتواند فگند انگشت کاتب بر قلم!

نیست بی‌جا، گر ز غم پشت کمان گردیده خم!

ترسد از جورش بنالد، پیش عدل او نشان!!

بسته تا معمار عدلش، در گل تعمیر، آب

نیست در گیتی، به غیر از خانه ظالم خراب

کس ندیده در جهان، غیر از عطایش بی‌حساب

پای بی‌تکلیف ننهد در سرای دیده خواب

در بیابان، نیست رهزن را وجودی چون سراب

شد زمان خوش‌وقت ازو، بی‌او مبادا یک زمان

زآنکه ذیل جودش، از دست طلب گیراتر است

دیده احسانش، از چشم طمع بیناتر است

آستان بارگاهش، ز آسمان والاتر است

رتبه مدح و ثنایش، از سخن بالاتر است

در مدیح او، زبان حال‌ها گویاتر است

دست بردار از سخن بهر دعایش ای زبان!

تا کند مه، نور از خورشید تابان اقتباس

تا ز نور صبح، بندد اشهب گردون قطاس

تا جهان، از مخمل پرخواب شب پوشد لباس

تا بود، نه گنبد سبز فلک محکم اساس

تا بود نخل دعا، عرش اجابت را مماس

این شهنشاه سلیمان‌حشمت جمشیدشان

یارب از حفظ خدا، پیوسته جوشن‌پوش باد

خسروان را، حلقه فرمان او در گوش باد

رای و خاقان در رکابش غاشیه بر دوش باد

خانه ملک از بساط عدل او، مفروش باد

شاهد هر مطلبش، پیوسته در آغوش باد

هست واعظ را دعا این، از دل و جان هر زمان!

مرثیه شاه شهدا گوهر دریای امامت حضرت حسین بن علی «ع »

ای ناله زجا برخیز، که شد باز محرم

ای گریه فرو ریز، که شد نوبت ماتم

ای مردمک، از اشک فرو ریختن آموز

در ماتم شاه شهدا، سرور عالم

تابان نه هلالست دراین ماه ز گردون

بر سینه کشیده است الف قرص مه از غم

یا شعله افروخته‌ای، در دل چرخ است

کز آه مصیبت‌زدگان، گشته قدش خم

یا آنکه ز شمشیر ستم، در دل گردون

زخمی است که هر سال شود تازه از این غم

یا آنکه خراشی است برخسار، جهان را

در تعزیه اشرف ذریت آدم

یا ناخن آغشته بخونی است فلک را

از بس که خراشیده ز غم سینه عالم

نی نی غلطم پره قفل در شادی است

یا بر رخ ایام، کلید در ماتم

بر چهره ایام، چه خونها که روان کرد

این خنجر کج از جگر مردم عالم!

هرشب نه مه نو شود افزون، که فلک را

بر سینه خراش است که ریزد بسر هم

آتش همه را از تف این شعله بجان است

دل گر همه سنگ است، از این ماه، کتان است!

زآن دیده خود سنگ، پر از اشک شرر کرد

کاین آتش محنت به دل سنگ اثر کرد

درکان نه عقیق است، که از غصه یمن را

بی آبی آن تشنه لبان، خون به جگر کرد

تا صورت این واقعه را دید، ندانم

چون آب دگر با قدح آینه سر کرد؟!

چون چشم جهان دید پر از ناوک بیداد؟

جسمی که ستم کرد بر او هر که نظر کرد

نگسست ز هم، قافله اشک یتیمان

تا شاه شهیدان ز جهان عزم سفر کرد

هر شام نه خورشید نهان شد بته خاک

در ماتم آن خسرو دین خاک بسر کرد!

زین تعزیه، هر شام شفق نیست بر افلاک

خورشید بدامان فلک چشم کند پاک!

ز آن روز که بر خاک فتد آن قد و قامت

بر خویش فرو رفت ز غم صبح قیامت

آفاق بسر خاک سیه ریخت ز ظلمت

در خاک نهان گشت چو خورشید امامت

آن روز که کندند ز جا خیمه اورا

چون کرد دگر خرگه افلاک اقامت؟!

بر نیزه، چو دید آن سر آغشته بخون را

پنداشت جهان، سرزده خورشید قیامت

هرکس که تن بی نفسش دید و نفس زد

باشد ز نفس، بر لبش انگشت ندامت

آن کس که لب تشنه او دید و، نشد آب

بر سینه زند از دل خود سنگ ملامت

از بار گران غم آن تشنه لبان بود

کآندم نتوانست ز جا خاست قیامت

آن را که نشد دیده پر از خون ز عزایش

باشد مژه دندان، نگه انگشت ندامت

آن کیست که چون لعل پر از خون جگر نیست

در ماتم آن گوهر دریای امامت؟!

روز، آتش آهی است که خیزد ز دل شام

شب، خاک سیاهی است که بر سر کند ایام!

بحر از غم این واقعه، یک چشم پر آبست

افلاک پر از آه، چو خرگاه حبابست

نگذاشته نم در دل کس گریه خونین

این موج فشرده است که گویند سرابست!

در سینه افلاک نه مهر است که، دایم

زین آتش جانسوز دل چرخ کبابست!

تا گل گل خون شهدا ریخته برخاک

چشم گل از این واقعه پر اشک گلابست

زین غصه که در خاک تپیدند شهیدان

بر خاک تپیدن صفت موج سرابست

از حسرت آن تشنه لب بادیه غم

هر موج، خراشی است که بر چهره آبست

با چهره پرخون، چو درآید بصف حشر

ز آن شور ندانم که کرا فکر حسابست؟!

خواهد که رساند به جزا قاتل او را

ز آن این همه با ابلق ایام شتابست

ای صبح جزا، سوخت دل خلق از این غم

شاید تو براین داغ شوی پنبه مرهم!

شمشیر نبود آنکه براو خصم ز کین زد

بود آتش سوزنده که بر خانه دین زد

هر گرد که برخاست از آن معرکه، خود را

بر آینه خاطر جبریل امین زد

باران نبود، کز غم لب تشنگی اش، بحر

خود را به فلک برد و ز حسرت به زمین زد

تا تشنه لب دید عقیق یمن، از غم

صد چاک نمایان به دل از نقش نگین زد

خون ریخت بسر پنجه خورشید جهانتاب

از بس که زغم بر سر خود چرخ برین زد

روز و شب از این واقعه خونابه فشان است

چشم مه و خورشید چنین سرخ، از آن است!

آن روز قرار از فلک بی سر و پا رفت

کآرام دل فاطمه از دار فنا رفت

در ماتم او گنبد افلاک سیه شد

دود جگر سوخته از بس بهوا رفت

در ماتم او، آب بقا جامه سیه کرد

آن روز که او تشنه لب از دار فنا رفت

. . .

ز آن ظلم و ستمها که به شاه شهدا رفت

از ظالم سنگین دل بیرحم خسی چند

بر سرور اخیار چه گویم که چها رفت؟!

پر خون چو خدنگش بدل خاک فگندند

صد جا بدل همچو گلشن چاک فگندند!

پر ساخته این غصه ز بس کوه گران را

تا همنفسی یافته، سر کرده فغان را

آه، این چه عزائی است، که هرشب فلک پیر

در نیل کشد جامه زمین را و زمان را؟!

ز آن روز که این تعزیه شد رسم در ایام

خجلت بود از زیور خورشید جهان را

بسته است ره خنده بر ایام، ندانم

چون کرد صدف بهر گهر باز دهان را؟!

زآن روز که گردید روان خون شهیدان

چون پای بره رفت دگر، آب روان را؟!

ز آن روز که گردید باین حرف، ندانم

در خویش چه سان داد دهن جای زبان را؟!

از جرأت قومی که بر او تیر کشیدند

انگشت ز ناوک بدهن بود کمان را

ز آن روز که آن نخل قد از پای درآمد

چون دید چمن بر سر پا سرو روان را؟!

پیش نفس صبح، ز مهر آینه گیرند

تا غرقه بخون دیده شه کون و مکان را

در حوصله لفظ، نگنجد دگر این حرف

واعظ ز سخن به که ببندیم زبان را

کز گریه دل و دیده خونبار فرو ماند

طاقت ز شنیدن، سخن از کار فروماند

ابیات پراکنده

شمارهٔ ۱ : راه پر خوف و اجل در پی و، منزل دور است

شمارهٔ ۲ : نبود بری بغیر کدورت شتاب را

شمارهٔ ۳ : حاصل ندامت است غرور و شتاب را

شمارهٔ ۴ : کجا نقصان پذیرد عشق از دمسردی ناصح

شمارهٔ ۵ : از خود آزادی، بر حق بنده می‌سازد ترا

شمارهٔ ۶ : ز درویشان بی‌قدر است رفعت اهل دولت را

شمارهٔ ۷ : دیده هرکس ندارد تاب دیدار ترا

شمارهٔ ۸ : ای که غافل نشوی یک نفس از یاد جهان

شمارهٔ ۹ : راه پرچاهست و، غفلت برده ای مسکین ترا

شمارهٔ ۱۰ : سرو تو، خط کشد ورق نو بهار را

شمارهٔ ۱۱ : التفاتی نیست با ما نرگس دلدار را

شمارهٔ ۱۲ : نیست بر گیرایی حق نمک زین به دلیل

شمارهٔ ۱۳ : عینک چشم دلست آیینه، پیران را بکف

شمارهٔ ۱۴ : کی کند اندیشه مرگ، آنکه پیش از مرگ مرد

شمارهٔ ۱۵ : ز شرم باختن عمر، قد دوتاست مرا

شمارهٔ ۱۶ : سینه ریش از یاری هر خس ز بس باشد مرا

شمارهٔ ۱۷ : ما به فیض صحبت یاران مشفق زنده ایم

شمارهٔ ۱۸ : بخوی نرم شود عقده های مشکل حل

شمارهٔ ۱۹ : جواب لعل تو، شیرین کند سئوال مرا!

شمارهٔ ۲۰ : از اینکه نسبت دوری بلعل او دارد

شمارهٔ ۲۱ : گر راست نگوییم در این عهد، عجب نیست

شمارهٔ ۲۲ : چربد به زور سختی، زور ملایمت

شمارهٔ ۲۳ : اگر تمکین حسنش بگذرد در دل گلستان را

شمارهٔ ۲۴ : هرکجا جلوه دهد شوخی او یکران را

شمارهٔ ۲۵ : بود حرف دهن تنگ تو ناخوان ز آن رو

شمارهٔ ۲۶ : ز بی حقیقتی از هم چنان گریزانند

شمارهٔ ۲۷ : ز بسکه راستییی در جهان نمی بینم

شمارهٔ ۲۸ : کنی گر آشنای درد جهان غفلت آیین را

شمارهٔ ۲۹ : تا شود آگاه از احوال هر نزدیک و دور

شمارهٔ ۳۰ : عشق میگردد دوا زخم دل غم پیشه را

شمارهٔ ۳۱ : گرمی بد گوهران، چندان ندارد اعتبار

شمارهٔ ۳۲ : پنبه سان شکستی چوب نرمی پیشه را

شمارهٔ ۳۳ : لازم است آزاده را از سر به پیشان احتیاط

شمارهٔ ۳۴ : دیدن خلق جهان از بس کدورت آور است

شمارهٔ ۳۵ : روشن نشود چون شرر از سنگ چراغت

شمارهٔ ۳۶ : چون نلرزد بر سر دستش، دل ناشاد ما؟

شمارهٔ ۳۷ : نیست کالایی کز آن خالی بود دامان ما

شمارهٔ ۳۸ : کرده ما را ناتوان از بس غم جانان ما

شمارهٔ ۳۹ : میگدازد ز آفتاب مرگ، برف زندگی

شمارهٔ ۴۰ : مساز رو ترش از پندهای دلشکن ما

شمارهٔ ۴۱ : ورق مشق شد از یاد خطت سینه ما

شمارهٔ ۴۲ : گشت یکشب در میان، وصل بت رعنای ما

شمارهٔ ۴۳ : پر از عیش و طرب گردد ز یاد دوست محفل‌ها

شمارهٔ ۴۴ : به تنگ آمد دل، از خودسازی این باغ و بستان‌ها

شمارهٔ ۴۵ : تو چشم روزگاری و، از هر کناره‌ای

شمارهٔ ۴۶ : در پیریت بدیده غباری که کرده جا

شمارهٔ ۴۷ : پیرانه نیست طور تو، ای شیخ کرده‌ای

شمارهٔ ۴۸ : جانسوزتر کند گل رخسار را حجاب

شمارهٔ ۴۹ : خیز و فکر خویشتن بین، چشم من، دیگر چه خواب؟

شمارهٔ ۵۰ : شکم از لقمه چو پر شد، ز دل نوا مطلب

شمارهٔ ۵۱ : رفت عهد شباب و دندان ریخت

شمارهٔ ۵۲ : مد نظر، از روی گلت آب حیات است

شمارهٔ ۵۳ : دور از تو توشه سفرم درد و محنت است

شمارهٔ ۵۴ : گفتار نرم، آب رخ آدمیت است

شمارهٔ ۵۵ : بهر وفای وعده، قیامت چه حاجت است؟

شمارهٔ ۵۶ : غم افتاده خود خوردن از آزادگی است

شمارهٔ ۵۷ : زیبد آن را درو درگاه، که از همت جود

شمارهٔ ۵۸ : چون سر شمع که گیرند و همان نور بجاست

شمارهٔ ۵۹ : هر لوح مزاری ز مقیمان دل خاک

شمارهٔ ۶۰ : ناصح آزار زبانی اگرم کرد، بجاست

شمارهٔ ۶۱ : راستان را، ز نهاد کج دوران چه زیان؟

شمارهٔ ۶۲ : حشمت و کوکبه از شاه و، فراغت ز گداست

شمارهٔ ۶۳ : بر آن جمال نکو غازه‌ای نه در کار است

شمارهٔ ۶۴ : گوشمالی ز فلک، گوش ترا به ز در است

شمارهٔ ۶۵ : چکند پیش فروغ رخ آن ماه، نقاب

شمارهٔ ۶۶ : تندی، حریف خوی ملایم نمی شود

شمارهٔ ۶۷ : امروز بیتو خاطر صحبت مشوش است

شمارهٔ ۶۸ : لذت دگر از شراب جستن غلط است

شمارهٔ ۶۹ : عیش گیتی پر نمک و شور و شر است

شمارهٔ ۷۰ : دست ما و دامنش از بس بهم خو کرده اند

شمارهٔ ۷۱ : شود ز نرمی بسیار، خصم سرکش تند

شمارهٔ ۷۲ : خصم چون تندی کند، افتادگی آن را رواست

شمارهٔ ۷۳ : آهم از تاب گل روی تو، آتش فام است

شمارهٔ ۷۴ : خوشدلی کسی بجهان کار خردمندان است؟

شمارهٔ ۷۵ : بر ما سخن سرد عزیزان نه گران است

شمارهٔ ۷۶ : دشنام تو در زیر لب، از ما نه نهان است

شمارهٔ ۷۷ : گفتم: به لب چاه زنخدان تو آن چیست؟

شمارهٔ ۷۸ : بی فکر تو، ناپاک دل از لوث جهانست

شمارهٔ ۷۹ : زر چو شد جمع، ز خود حادثه بر می آرد

شمارهٔ ۸۰ : قد چو خم گردید، روشن شد که وقت مردن است

شمارهٔ ۸۱ : تا خیال رخ او، شمع شب افروز من است

شمارهٔ ۸۲ : بسکه در خانه غیرش نتوانم دیدن

شمارهٔ ۸۳ : رشکم نبود گر همه بر تخت و نگین است

شمارهٔ ۸۴ : افتادگیم ساخته منظور نظرها

شمارهٔ ۸۵ : لبریز ساغرت زمی ناب گشته است؟

شمارهٔ ۸۶ : نبود گرت عطا، برخ سائلان بخند

شمارهٔ ۸۷ : تازگی در باغ حسنت بسکه بی اندازه است

شمارهٔ ۸۸ : شد چو بینامت زبان، از کام بیرون کردنی است

شمارهٔ ۸۹ : نیست دل را با هوسهای جهان در سینه جا

شمارهٔ ۹۰ : ما را چو باز طایر دل پای بست تست

شمارهٔ ۹۱ : حسن بیان مجوی ز ما دلشکستگان

شمارهٔ ۹۲ : خنک آنکس، که از این مرحله چون آب روان

شمارهٔ ۹۳ : کی توان دل کند از بزمی که آن بدخو نشست

شمارهٔ ۹۴ : بر سرم از بس هوای آن پریوش پا فشرد

شمارهٔ ۹۵ : ما را چو باز رشته جان‌ها به دست اوست

شمارهٔ ۹۶ : نقطه جیم جمال، آن غنچه خندان اوست

شمارهٔ ۹۷ : دور باش غمزه نگذارد نگه را سوی دوست

شمارهٔ ۹۸ : مباش این همه دربند زینت دنیا

شمارهٔ ۹۹ : از جهان، ما را رخی پر گرد و دامان تریست

شمارهٔ ۱۰۰ : از جفا گر، جز جفا ناید بهر حالی که هست

شمارهٔ ۱۰۱ : ترکست که سازد غنی از خلق، و گر نه

شمارهٔ ۱۰۲ : با نقش جهان نقد تو در حشر نگیرند

شمارهٔ ۱۰۳ : هستی ایام پر از نیستی در پیش نیست

شمارهٔ ۱۰۴ : نیست غیر از آفتابی راز عشق

شمارهٔ ۱۰۵ : غیر حسنت کس در این دوران بلند آوازه نیست

شمارهٔ ۱۰۶ : گوشه گیری پیشه کن، گر جمع می‌خواهی حواس

شمارهٔ ۱۰۷ : محض دنیا شده، با سعی ز دنیا نگذشت!

شمارهٔ ۱۰۸ : نمیرسد؛ بکسی فیض از خود آرایان

شمارهٔ ۱۰۹ : آنچنان از نگهم سر ز حیا پیش افگند

شمارهٔ ۱۱۰ : شور عشق استادگی کرد، از سرم سامان گرفت

شمارهٔ ۱۱۱ : دل که از فکر فقیران خسته نبود، خسته باد

شمارهٔ ۱۱۲ : تا بگلشن را او با آن قد رعنا فتاد

شمارهٔ ۱۱۳ : فلک هر آنچه ز دستت گرفت، بهتر داد

شمارهٔ ۱۱۴ : گندم ز بیقراری ما از برای نان

شمارهٔ ۱۱۵ : نکو، ز چشم دل، از صحبت بدان افتد

شمارهٔ ۱۱۶ : کسی ز من نگرفته است خاکساری را

شمارهٔ ۱۱۷ : ندارند از ته دل، الفتی اهل جهان باهم

شمارهٔ ۱۱۸ : نفس از ذکر شهد آن لبم گر بهره ور گردد

شمارهٔ ۱۱۹ : اگر بیند بخوابم، نرگسش بی‌خواب می‌گردد

شمارهٔ ۱۲۰ : نه اشکست اینکه در بزم وصال از دیده می‌آید

شمارهٔ ۱۲۱ : کدورت پاک‌طینت را، صفای سینه می‌گردد

شمارهٔ ۱۲۲ : چون بهله بصید دلم آن مست بر آرد

شمارهٔ ۱۲۳ : نیند از احتیاط خصم، دنیا دیدگان غافل

شمارهٔ ۱۲۴ : عالمی پر شده از پرتو خورشید رخش

شمارهٔ ۱۲۵ : چو خاک تیره، مشو فرش در بیابانی

شمارهٔ ۱۲۶ : زبون رود سخن نرم خصم از دل

شمارهٔ ۱۲۷ : آه گرمم چشمه خورشید را بی آب کرد

شمارهٔ ۱۲۸ : کامران شد، هر که او قطع نظر از کام کرد

شمارهٔ ۱۲۹ : یک ذره اعتماد نشاید بجاه کرد

شمارهٔ ۱۳۰ : مبند دل به عطای جهان، که چون شبنم

شمارهٔ ۱۳۱ : تلاش تیرگی با آتش دل در نمی‌گیرد

شمارهٔ ۱۳۲ : کشتی ام بسکه کند موج صفت رم ز کنار

شمارهٔ ۱۳۳ : در صف حشر، چو بیند کرمت عرض گناه

شمارهٔ ۱۳۴ : نگه را، عکس رخسار تو، شاخ ارغوان سازد

شمارهٔ ۱۳۵ : ز نانخورش به ترش‌رویی زمانه بساز

شمارهٔ ۱۳۶ : خانه تن، چو بسیل اجل از هم ریزد

شمارهٔ ۱۳۷ : ز ضعف بیغمی، نتواند آهم از جگر خیزد

شمارهٔ ۱۳۸ : از دامن خود گرد جهان زود بر افشان

شمارهٔ ۱۳۹ : نیست باکم، گر ز دشمن بر دلم خاری رسد

شمارهٔ ۱۴۰ : ای پریشان خرج نقد کیسه هستی تویی

شمارهٔ ۱۴۱ : کافرم، گر در دوعالم غیر او دارم کسی

شمارهٔ ۱۴۲ : شست گل دفتر خود، تا خط او خوانا شد

شمارهٔ ۱۴۳ : حرف بالای تو گفتم، سخنم گشت بلند

شمارهٔ ۱۴۴ : زهر است عطای خلق، هر چند دوا باشد

شمارهٔ ۱۴۵ : مختصر تا نبود حرف، نگردد مقبول

شمارهٔ ۱۴۶ : زند صبح جزا چون بر محک نقد عملها را

شمارهٔ ۱۴۷ : بغیر از کنج تنهایی، دگر یاری نمیباشد

شمارهٔ ۱۴۸ : بآزار غمت گفتم که: گیرم انتقام از خود!

شمارهٔ ۱۴۹ : کسی از خمشی بهتر، خلق حسنی باشد؟

شمارهٔ ۱۵۰ : پیری مگو مرا ز جوانی پدید شد

شمارهٔ ۱۵۱ : دیده ام از بسکه حیران رخ دلدار شد

شمارهٔ ۱۵۲ : بی ترک مال، خنده بلب آشنا نشد

شمارهٔ ۱۵۳ : تنها نه ماه پیش رخت سر فگنده شد

شمارهٔ ۱۵۴ : شب فراق تو، بر خود حساب روز کنم

شمارهٔ ۱۵۵ : دلم چون نامه از حرفش فراموشی نمیداند

شمارهٔ ۱۵۶ : من رهرو راهی، که بمنزل نرساند

شمارهٔ ۱۵۷ : از ضعف چنانم، که چو گریم ز غم او

شمارهٔ ۱۵۸ : ز چوب بید از آن خاکستری چندان نمیماند

شمارهٔ ۱۵۹ : تا نبینند دمی روی خوشی، مال جهان

شمارهٔ ۱۶۰ : نرم خواهی که شود خصم، تو در گرمی کوش

شمارهٔ ۱۶۱ : عشاق تو، تا شمع صفت جان نگدازند

شمارهٔ ۱۶۲ : ز اندیشه بد گوست، کرم های لئیمان

شمارهٔ ۱۶۳ : بی تمیزیهای عالم بین که پیش لعل او

شمارهٔ ۱۶۴ : فکر زلفت، دود دل را دسته سنبل کند

شمارهٔ ۱۶۵ : همنشینانی که از حق نمک دم میزنند

شمارهٔ ۱۶۶ : . . .

شمارهٔ ۱۶۷ : بیچارگان، بآه شهان را زبون کنند

شمارهٔ ۱۶۸ : این بساطی که فرو چیده‌ای از ساده‌دلی

شمارهٔ ۱۶۹ : بآب تیغ تو، آب حیات میگویند

شمارهٔ ۱۷۰ : به پیش لعل لبت، وصف جان به شیرینی

شمارهٔ ۱۷۱ : آب میگردد بدور لعل او از دود خط

شمارهٔ ۱۷۲ : . . .

شمارهٔ ۱۷۳ : از خود برآ که جان گرفتار در بدن

شمارهٔ ۱۷۴ : رفتم از خود، خویشتن را بس که دزدیدم به خود

شمارهٔ ۱۷۵ : تا زنده است عاشق از اینجا نمی‌رود

شمارهٔ ۱۷۶ : بی‌تو، دانی روز من در کنج غم چون می‌رود؟

شمارهٔ ۱۷۷ : گر تویی لیلی، ز حسنت کوهها دریا شود

شمارهٔ ۱۷۸ : اگر به دشت خرامد، سراب آب شود

شمارهٔ ۱۷۹ : ز گرم رویی حسن تو، سخت میترسم

شمارهٔ ۱۸۰ : نظر، ز سیر رخت، چشمه حیات شود

شمارهٔ ۱۸۱ : از نهال سرکشی، بی عزتی حاصل شود

شمارهٔ ۱۸۲ : از غمش دود نفسها، دسته سنبل شود

شمارهٔ ۱۸۳ : طرفه شهدی است خموشی، که ز شیرینی آن

شمارهٔ ۱۸۴ : گر پرتو جمال تو افتد بروی آب

شمارهٔ ۱۸۵ : ز رخ چو بند نقابی ترا گشاده شود

شمارهٔ ۱۸۶ : سربلندان، مال صرف زیردستان میکنند

شمارهٔ ۱۸۷ : ز غفلت، مردمان را پند گفتن خوش نمیآید

شمارهٔ ۱۸۸ : رسیده ضعف بجایی که همچو پنجه بط

شمارهٔ ۱۸۹ : همین از نعمت وصلت نصیب سینه‌چاکان بس

شمارهٔ ۱۹۰ : روزگاری که منش سر بقدم میسودم

شمارهٔ ۱۹۱ : کهن پیر گردون به موی سفید

شمارهٔ ۱۹۲ : عیب باشد مشرب طفلانه با موی سفید

شمارهٔ ۱۹۳ : ز ارتکاب جرم، پاکان زودتر رسوا شدند

شمارهٔ ۱۹۴ : در جهان برخود امید یک نفس بودن مدار

شمارهٔ ۱۹۵ : رو به پس کردن نباشد رفتن ایام را

شمارهٔ ۱۹۶ : حضور می‌طلبی، دل به نیک و بد مگذار

شمارهٔ ۱۹۷ : بخشم و شهوت و حرص، اینقدر مده خود را

شمارهٔ ۱۹۸ : ز غلیان و قهوه بپوشان نظر

شمارهٔ ۱۹۹ : شد کاروان عمر، بکن خویش را خبر

شمارهٔ ۲۰۰ : ما همرهان، ز چشم جهان گرم رفتنیم

شمارهٔ ۲۰۱ : بس جانگداز باشد فر و شکوه دشمن

شمارهٔ ۲۰۲ : نفست از طول امل چند بود در تک و تاز؟

شمارهٔ ۲۰۳ : یار پیغمبر همین یک کس از آن چار است و بس

شمارهٔ ۲۰۴ : گریه از کردار ما، مقبول جانان است وبس

شمارهٔ ۲۰۵ : شمع است که گریان شده در بزم وصالش؟

شمارهٔ ۲۰۶ : ز بس داغست از رنگینی لبهای میگونش

شمارهٔ ۲۰۷ : گرفتگی نبود با زبان خوش سخنش

شمارهٔ ۲۰۸ : آریم بر سر حرف و، نشوی حرف نیوش

شمارهٔ ۲۰۹ : باشد از خلق چه پوشیده، ز فقر است چه باک؟

شمارهٔ ۲۱۰ : شبی بر ما اسیران بگذرد بی روی چون ماهش

شمارهٔ ۲۱۱ : ز آتشپاره خود گرمیی تا وا کشم، هردم

شمارهٔ ۲۱۲ : چون همه ز آن حق است، از چه بجود نازی

شمارهٔ ۲۱۳ : گمنام بس که همچو وفا در زمانه‌ام

شمارهٔ ۲۱۴ : تا بجان آتش فتاد از شوق آن جانانه ام

شمارهٔ ۲۱۵ : . . .

شمارهٔ ۲۱۶ : یاد آن روز که چشم نگران دانستم

شمارهٔ ۲۱۷ : می گلگون فنا نشأة دیگر دارد

شمارهٔ ۲۱۸ : دهد جدایی یاران رفته بر بادم

شمارهٔ ۲۱۹ : فریب شکر الفت نمیخورم دیگر

شمارهٔ ۲۲۰ : دوید چشم، ز بس حسرت نگاه کشیدم

شمارهٔ ۲۲۱ : ز بس نومیدی از امیدهای خویشتن دیدم

شمارهٔ ۲۲۲ : شعله بیرون نتواند شدن از جاده شمع

شمارهٔ ۲۲۳ : بیاد طره اش، از آه خود دودی بسر دارم

شمارهٔ ۲۲۴ : نمیگیرد کسی از خاک راهم از گرانقدری

شمارهٔ ۲۲۵ : ضعیف و ناتوان کرده است از بس دوری یارم

شمارهٔ ۲۲۶ : می‌روم سوی وطن، حسرت به غربت می‌کشم

شمارهٔ ۲۲۷ : چنان از صحبت گردنکشان گریزانم

شمارهٔ ۲۲۸ : پا بسته جهانی، دلخوش که سالکم من

شمارهٔ ۲۲۹ : ما از شکست خویش رخ یار دیده ایم

شمارهٔ ۲۳۰ : خاک راه خصم گشتیم و، ز دعوی تن زدیم

شمارهٔ ۲۳۱ : چشم بستیم از جهان، تا آشنای او شدیم

شمارهٔ ۲۳۲ : ما نه از بهر خدا دیده گریان داریم

شمارهٔ ۲۳۳ : آشنا نیست بهم ظاهر و باطن ما را

شمارهٔ ۲۳۴ : برده است از بس بفکر آن نگار جانیم

شمارهٔ ۲۳۵ : گر بیاد شعله خوی تو افغان سرکنیم

شمارهٔ ۲۳۶ : از حیا حرفش نیاید بر زبان کلک ما

شمارهٔ ۲۳۷ : وقت نظاره صنع، در چشم اهل عرفان

شمارهٔ ۲۳۸ : در آن گلشن که خواهد نکهت او جلوه گر گشتن

شمارهٔ ۲۳۹ : هست قفل کارهای بسته را از خود کلید

شمارهٔ ۲۴۰ : رعشه بر اعضا فتاد و، وقت رحیل است

شمارهٔ ۲۴۱ : غم بدل های مشوش چه تواند کردن؟

شمارهٔ ۲۴۲ : از تو ای حادثه ارباب فنا را چه زیان؟

شمارهٔ ۲۴۳ : ای تاجر قلمرو هستی، نبسته بار

شمارهٔ ۲۴۴ : ز لطف حق شمر با خویشتن احساس مردم را

شمارهٔ ۲۴۵ : قامت از پیری چو خم شد، دل ازین ویران بکن

شمارهٔ ۲۴۶ : ای آنکه محو خویش در آیینه گشته‌ای

شمارهٔ ۲۴۷ : نگردد مرد کامل تا نیاید از وطن بیرون

شمارهٔ ۲۴۸ : چو افروزد رخش، سوزد دل و دین

شمارهٔ ۲۴۹ : تا نگردد کشته تیغش پس از من دیگری

شمارهٔ ۲۵۰ : دلم مجنون و، لیلی آن نگاه عشوه ساز او

شمارهٔ ۲۵۱ : برد از من تاب، تاب سنبل گیسوی او

شمارهٔ ۲۵۲ : بر نمیدارد شکن، دست از سر گیسوی او

شمارهٔ ۲۵۳ : صفحه هر برگ این گلشن بود رویی به تو

شمارهٔ ۲۵۴ : منعم بیا جهان را قسمت کنیم باهم

شمارهٔ ۲۵۵ : بلبل از گل چند؟ ز آن رخسار زیبا هم بگو!

شمارهٔ ۲۵۶ : تو ز من یک جان گرفتی، من ز تو چندین نگاه

شمارهٔ ۲۵۷ : چون نگردد حال بر مفلس ز شرم قرض خواه؟

شمارهٔ ۲۵۸ : ای از خودی و هستی، بر خویش دل نهاده

شمارهٔ ۲۵۹ : ته ته پری رخانند، جا کرده در ته خاک

شمارهٔ ۲۶۰ : از اینکه دربه‌دری، پیش دوست جای نداری!

شمارهٔ ۲۶۱ : کیست عارف؟ آنکه نشناسد به جز حق دیگری

شمارهٔ ۲۶۲ : برای یک لب نان دربدر چه میگردی؟

شمارهٔ ۲۶۳ : چو خشتی کز بنا افتد، زهر افتادن دندان

شمارهٔ ۲۶۴ : ز بس کاهید جسم زار من از درد پنهانی

شمارهٔ ۲۶۵ : در دیده غبارم ز چه ره یافته، دانی؟

شمارهٔ ۲۶۶ : دیدن بدستیاری عینک، ندیدنست

شمارهٔ ۲۶۷ : هجوم خط مشکین نیست بر سیب زنخدانش

شمارهٔ ۲۶۸ : به دوست روی دو عالم تو آشنای که‌ای

شمارهٔ ۱

راه پر خوف و اجل در پی و، منزل دور است

مژه برهم زدنی خواب گرانست اینجا

شمارهٔ ۲

نبود بری بغیر کدورت شتاب را

استادگی است صیقل آیینه آب را

شمارهٔ ۳

حاصل ندامت است غرور و شتاب را

دست تأسف است گزک، این شراب را

شمارهٔ ۴

کجا نقصان پذیرد عشق از دمسردی ناصح

نباشد از هوای سرد پروا گرمی تب را

شمارهٔ ۵

از خود آزادی، بر حق بنده می‌سازد ترا

پیشتر از مرگ مردن، زنده می‌سازد ترا!

گریه بر روز سیاه خویش کردن، همچو ابر

پای تا سر، همچو گلشن خنده میسازد ترا

شمارهٔ ۶

ز درویشان بی‌قدر است رفعت اهل دولت را

ز پهلوی پری یابد هما اوج سعادت را

کشد دریای رحمت، تنگ چون مادر در آغوشت

برون کن از سر خود چون حباب این باد نخوت را

شمارهٔ ۷

دیده هرکس ندارد تاب دیدار ترا

چشم حسرت می‌تواند دید رخسار ترا

از رگ غیرت به ما دل می‌کشد خنجر، مگر

دیده در یک بزم هوش ما و گفتار ترا

شمارهٔ ۸

ای که غافل نشوی یک نفس از یاد جهان

عنقریب است که کرده است فراموش ترا!

شمارهٔ ۹

راه پرچاهست و، غفلت برده ای مسکین ترا

دیدن بالا بلندان، کرده بالا بین ترا!

شمارهٔ ۱۰

سرو تو، خط کشد ورق نو بهار را

زلف کج تو حلقه کند نام مار را

شمارهٔ ۱۱

التفاتی نیست با ما نرگس دلدار را

هست پرهیز از نگاه گرم این بیمار را

شمارهٔ ۱۲

نیست بر گیرایی حق نمک زین به دلیل

کز نمک افزون شود گیرندگی شهباز را

شمارهٔ ۱۳

عینک چشم دلست آیینه، پیران را بکف

از بیاض موی، بر خوان سرنوشت خویش را

شمارهٔ ۱۴

کی کند اندیشه مرگ، آنکه پیش از مرگ مرد

از بریدن نیست پروایی زبان لال را

شمارهٔ ۱۵

ز شرم باختن عمر، قد دوتاست مرا

بیاد قد جوانی، بکف عصاست مرا

شمارهٔ ۱۶

سینه ریش از یاری هر خس ز بس باشد مرا

چون قلم پر ناله هر مد نفس باشد مرا

شمارهٔ ۱۷

ما به فیض صحبت یاران مشفق زنده ایم

آمد و رفت عزیزان چون نفس باشد مرا

شمارهٔ ۱۸

بخوی نرم شود عقده های مشکل حل

که پنبه سخت کلیدی است قفل محکم را!

شمارهٔ ۱۹

جواب لعل تو، شیرین کند سئوال مرا!

مکیدنش چکند تا لب خیال مرا؟!

شمارهٔ ۲۰

از اینکه نسبت دوری بلعل او دارد

عجب مدان که نگیرد عقیق نام مرا

شمارهٔ ۲۱

گر راست نگوییم در این عهد، عجب نیست

مسطر چو بود کنج، چه گناه است قلم را؟!

شمارهٔ ۲۲

چربد به زور سختی، زور ملایمت

از قفل بند و بست بود بیش موم را

شمارهٔ ۲۳

اگر تمکین حسنش بگذرد در دل گلستان را

ز لنگر بگسلد شبنم، کمند مهر تابان را

شمارهٔ ۲۴

هرکجا جلوه دهد شوخی او یکران را

مفت چشمی است که سقا شود آن میدان را

شمارهٔ ۲۵

بود حرف دهن تنگ تو ناخوان ز آن رو

کاتب صنع ز خط زیر و زر کرد آن را

شمارهٔ ۲۶

ز بی حقیقتی از هم چنان گریزانند

که جز نمک نتواند گرفت یاران را

شمارهٔ ۲۷

ز بسکه راستییی در جهان نمی بینم

براه هم نتوانم سپرد دشمن را

شمارهٔ ۲۸

کنی گر آشنای درد جهان غفلت آیین را

به چشمت چون نمک بر زخم سازد خواب شیرین را

ره عشق است، با این عزمهای سست نتواند شد

که بر آتش زدن نبود میسر پای چوبین را

شمارهٔ ۲۹

تا شود آگاه از احوال هر نزدیک و دور

بر فراز تخت از آن جا داده ایزد شاه را

شمارهٔ ۳۰

عشق میگردد دوا زخم دل غم پیشه را

مومیایی میشود آتش، شکست شیشه را

شمارهٔ ۳۱

گرمی بد گوهران، چندان ندارد اعتبار

سنگ آتش میدهد اول گداز شیشه را

شمارهٔ ۳۲

پنبه سان شکستی چوب نرمی پیشه را

نیست سنگی سخت تر از سختی خود شیشه را

شمارهٔ ۳۳

لازم است آزاده را از سر به پیشان احتیاط

بید میلرزد بخود، هرگاه بیند تیشه را

شمارهٔ ۳۴

دیدن خلق جهان از بس کدورت آور است

زنگ از این روها گواراتر بود آیینه را

شمارهٔ ۳۵

روشن نشود چون شرر از سنگ چراغت

تا دست به دامن نزنی سوخته‌ای را!

شمارهٔ ۳۶

چون نلرزد بر سر دستش، دل ناشاد ما؟

بهله از خون شکاری میکند صیاد ما!

شمارهٔ ۳۷

نیست کالایی کز آن خالی بود دامان ما

جز روایی، هر چه خواهی هست در دکان ما

شمارهٔ ۳۸

کرده ما را ناتوان از بس غم جانان ما

با عصای نی مگر خیزد ز جا افغان ما

شمارهٔ ۳۹

میگدازد ز آفتاب مرگ، برف زندگی

قطره ها باشد کز آن یک یک چکد دندان ما

شمارهٔ ۴۰

مساز رو ترش از پندهای دلشکن ما

گلاب باد غرور است،تلخی سخن ما

شمارهٔ ۴۱

ورق مشق شد از یاد خطت سینه ما

طبق لعل شد از عکس تو آیینه ما

شمارهٔ ۴۲

گشت یکشب در میان، وصل بت رعنای ما

کربلایی شد پلاس تیره‌بختی‌های ما!

شمارهٔ ۴۳

پر از عیش و طرب گردد ز یاد دوست محفل‌ها

که غم را پیش او، حد نشستن نیست در دل‌ها

شمارهٔ ۴۴

به تنگ آمد دل، از خودسازی این باغ و بستان‌ها

دگر دست من است و، دامن پاک بیابان‌ها

شمارهٔ ۴۵

تو چشم روزگاری و، از هر کناره‌ای

مژگان‌صفت به گرد تو حیران نگاه‌ها

شمارهٔ ۴۶

در پیریت بدیده غباری که کرده جا

نبود غبار، دیده دل راست توتیا!

شمارهٔ ۴۷

پیرانه نیست طور تو، ای شیخ کرده‌ای

ریشی همین سفید در این کهنه آسیا

شمارهٔ ۴۸

جانسوزتر کند گل رخسار را حجاب

سوزنده تر بود ز پس شیشه آفتاب

شمارهٔ ۴۹

خیز و فکر خویشتن بین، چشم من، دیگر چه خواب؟

نور چشم از حلقه عینک چو شد پا در رکاب!

شمارهٔ ۵۰

شکم از لقمه چو پر شد، ز دل نوا مطلب

جرس ز پنبه چو پر گشت، از آن صدا مطلب!

شمارهٔ ۵۱

رفت عهد شباب و دندان ریخت

رگ ابری گذشت و، باران ریخت!

شمارهٔ ۵۲

مد نظر، از روی گلت آب حیات است

نخل هوس، از بوس لبت شاخ نبات است!

شمارهٔ ۵۳

دور از تو توشه سفرم درد و محنت است

در دیده ام سواد وطن شام غربت است

شمارهٔ ۵۴

گفتار نرم، آب رخ آدمیت است

روی گشاده آینه حسن سیرت است!

شمارهٔ ۵۵

بهر وفای وعده، قیامت چه حاجت است؟

هر روز کز درم تو درآیی قیامت است!

شمارهٔ ۵۶

غم افتاده خود خوردن از آزادگی است

بر سر سایه خود لرزد اگر بید بیجاست!

شمارهٔ ۵۷

زیبد آن را درو درگاه، که از همت جود

طاق دلهای گدایان بدرش طاقنماست

شمارهٔ ۵۸

چون سر شمع که گیرند و همان نور بجاست

در ره او سر ما میرود و، شور بجاست!

شمارهٔ ۵۹

هر لوح مزاری ز مقیمان دل خاک

دستی است بسویت که: بیا جای تو اینجاست!

شمارهٔ ۶۰

ناصح آزار زبانی اگرم کرد، بجاست

گر کند شمع ز مقراض شکایت بیجاست

شمارهٔ ۶۱

راستان را، ز نهاد کج دوران چه زیان؟

زآنکه در کوزه کج آب نه استد جز راست

شمارهٔ ۶۲

حشمت و کوکبه از شاه و، فراغت ز گداست

چتر طاووس دهد جلوه و، شاهی ز هماست

شمارهٔ ۶۳

بر آن جمال نکو غازه‌ای نه در کار است

شکسته رنگی ما غازه رخ یار است

شمارهٔ ۶۴

گوشمالی ز فلک، گوش ترا به ز در است

صفحه سیلی استاد از این نکته پر است

شمارهٔ ۶۵

چکند پیش فروغ رخ آن ماه، نقاب

پرده دیده کجا مانع نور نظر است؟!

شمارهٔ ۶۶

تندی، حریف خوی ملایم نمی شود

در جنگ آب و آتش بنگر ظفر کراست؟!

شمارهٔ ۶۷

امروز بیتو خاطر صحبت مشوش است

موج می از فراق تو نعلی در آتش است

شمارهٔ ۶۸

لذت دگر از شراب جستن غلط است

از جوی سراب، آب جستن غلط است

شمارهٔ ۶۹

عیش گیتی پر نمک و شور و شر است

کیفیت از این شراب جستن غلط است

شمارهٔ ۷۰

دست ما و دامنش از بس بهم خو کرده اند

دامنش در دست ما چون پنجه پای بط است

شمارهٔ ۷۱

شود ز نرمی بسیار، خصم سرکش تند

زبان شعله دراز از تنزل شمع است

شمارهٔ ۷۲

خصم چون تندی کند، افتادگی آن را رواست

خاکساری‌ها در این توفان، چو خاک کربلاست

شمارهٔ ۷۳

آهم از تاب گل روی تو، آتش فام است

ناله ام، چون نفس سوخته بی آرام است

شمارهٔ ۷۴

خوشدلی کسی بجهان کار خردمندان است؟

پسته با مغز ندانم که چرا خندان است؟!

شمارهٔ ۷۵

بر ما سخن سرد عزیزان نه گران است

کآن بر دل ما چون نفس شیشه گران است

شمارهٔ ۷۶

دشنام تو در زیر لب، از ما نه نهان است

چون فوده زبان از ته لعل تو عیان است

شمارهٔ ۷۷

گفتم: به لب چاه زنخدان تو آن چیست؟

گفتا،لب او خنده زنان: هیچ، دهان است!

شمارهٔ ۷۸

بی فکر تو، ناپاک دل از لوث جهانست

بی ذکر تو، دل خانه بی آب روان است

شمارهٔ ۷۹

زر چو شد جمع، ز خود حادثه بر می آرد

آتش خرمن گل، بر سر هم ریختن است!

شمارهٔ ۸۰

قد چو خم گردید، روشن شد که وقت مردن است

شمع را چون سرنگون سازند، وقت کشتن است

شمارهٔ ۸۱

تا خیال رخ او، شمع شب افروز من است

مهر تابان، عرق ناصیه روز من است

شمارهٔ ۸۲

بسکه در خانه غیرش نتوانم دیدن

بگمان رفتن او، ناوک دلدوز من است

شمارهٔ ۸۳

رشکم نبود گر همه بر تخت و نگین است

چیزی که بآن رشک توان برد همین است

شمارهٔ ۸۴

افتادگیم ساخته منظور نظرها

دارد بزمین روی اگر چرخ برین است

شمارهٔ ۸۵

لبریز ساغرت زمی ناب گشته است؟

یا آتشی ز تاب رخت آب گشته است؟!

شمارهٔ ۸۶

نبود گرت عطا، برخ سائلان بخند

روی گشاده نایب دست گشاده است

شمارهٔ ۸۷

تازگی در باغ حسنت بسکه بی اندازه است

هر چه در وصف گل روی تو گویم تازه است

شمارهٔ ۸۸

شد چو بینامت زبان، از کام بیرون کردنی است

شهر دل باشد چو بی یاد تو، هامون کردنی است

شمارهٔ ۸۹

نیست دل را با هوسهای جهان در سینه جا

شد چو بیدولت پسر، از خانه بیرون کردنی است

شمارهٔ ۹۰

ما را چو باز طایر دل پای بست تست

مانند بهله، زندگی ما بدست تست

شمارهٔ ۹۱

حسن بیان مجوی ز ما دلشکستگان

«از کاسه شکسته نخیزد صدا درست!»

شمارهٔ ۹۲

خنک آنکس، که از این مرحله چون آب روان

آنچنان شد، که غباری بدل کس ننشست

شمارهٔ ۹۳

کی توان دل کند از بزمی که آن بدخو نشست

شورش محشر مگر خیزد ز جایی کاو نشست

شمارهٔ ۹۴

بر سرم از بس هوای آن پریوش پا فشرد

صورتم چون عکس در آیینه زانو نشست

شمارهٔ ۹۵

ما را چو باز رشته جان‌ها به دست اوست

مانند بهله زندگی ما به دست اوست

شمارهٔ ۹۶

نقطه جیم جمال، آن غنچه خندان اوست

مستزاد مصرع ابرو، صف مژگان اوست

شمارهٔ ۹۷

دور باش غمزه نگذارد نگه را سوی دوست

گر شود از پرده چشمم نقاب روی دوست

شمارهٔ ۹۸

مباش این همه دربند زینت دنیا

که سرخ و زرد جهان، چون شفق نگه واریست

شمارهٔ ۹۹

از جهان، ما را رخی پر گرد و دامان تریست

تا بآب و نان ما، چون آسیا از دیگریست!

شمارهٔ ۱۰۰

از جفا گر، جز جفا ناید بهر حالی که هست

سنگ اگر مینا شود، هر پاره آن خنجریست

شمارهٔ ۱۰۱

ترکست که سازد غنی از خلق، و گر نه

شه نیز بابرام ستم کم ز گدا نیست

شمارهٔ ۱۰۲

با نقش جهان نقد تو در حشر نگیرند

آری زر این شهر در آن شهر روا نیست!

شمارهٔ ۱۰۳

هستی ایام پر از نیستی در پیش نیست

عیش دنیا احتلام خواب غفلت بیش نیست

شمارهٔ ۱۰۴

نیست غیر از آفتابی راز عشق

کوچه زنجیر، سر پوشیده نیست

شمارهٔ ۱۰۵

غیر حسنت کس در این دوران بلند آوازه نیست

رفعت شانی بغیر از رفعت دروازه نیست

شمارهٔ ۱۰۶

گوشه گیری پیشه کن، گر جمع می‌خواهی حواس

چون کمند وحدت این اوراق را شیرازه نیست

شمارهٔ ۱۰۷

محض دنیا شده، با سعی ز دنیا نگذشت!

موج هرچند شنا کرد، ز دریا نگذشت!

شمارهٔ ۱۰۸

نمیرسد؛ بکسی فیض از خود آرایان

نمیتوان ز گل آتشی گلاب گرفت

شمارهٔ ۱۰۹

آنچنان از نگهم سر ز حیا پیش افگند

که توان از گل قالی عرق شرم گرفت!

شمارهٔ ۱۱۰

شور عشق استادگی کرد، از سرم سامان گرفت

طوق زلفش بر گلویم پا فشرد و جان گرفت!

شمارهٔ ۱۱۱

دل که از فکر فقیران خسته نبود، خسته باد

در که بر روی گدایان بسته باشد، بسته باد

شمارهٔ ۱۱۲

تا بگلشن را او با آن قد رعنا فتاد

چون الف هر سرو از دنبال آن بالا فتاد

شمارهٔ ۱۱۳

فلک هر آنچه ز دستت گرفت، بهتر داد

سحاب آب گرفت از محیط و، گوهر داد

شمارهٔ ۱۱۴

گندم ز بیقراری ما از برای نان

خندید آنقدر که شکم بر زمین نهاد!

شمارهٔ ۱۱۵

نکو، ز چشم دل، از صحبت بدان افتد

شکر ز تلخی بادام از دهان افتد

شمارهٔ ۱۱۶

کسی ز من نگرفته است خاکساری را

اگر ستاره ام از چشم آسمان افتد

شمارهٔ ۱۱۷

ندارند از ته دل، الفتی اهل جهان باهم

مگر در خواب مژگانی به مژگان آشنا گردد

شمارهٔ ۱۱۸

نفس از ذکر شهد آن لبم گر بهره ور گردد

عجب نبود که نی از ناله من نیشکر گردد!

شمارهٔ ۱۱۹

اگر بیند بخوابم، نرگسش بی‌خواب می‌گردد

اگر با زلف گویم حال دل، بی‌تاب می‌گردد

شمارهٔ ۱۲۰

نه اشکست اینکه در بزم وصال از دیده می‌آید

نگاهم در نظر از دیدن او، آب می‌گردد

شمارهٔ ۱۲۱

کدورت پاک‌طینت را، صفای سینه می‌گردد

که خاکستر چراغ خانه آیینه می‌گردد

شمارهٔ ۱۲۲

چون بهله بصید دلم آن مست بر آرد

نی دل، که بتاراج جهان دست بر آرد

شمارهٔ ۱۲۳

نیند از احتیاط خصم، دنیا دیدگان غافل

چنار از سالخوردیها، زره زیر قبا دارد!

شمارهٔ ۱۲۴

عالمی پر شده از پرتو خورشید رخش

شرم او باز زما چشم رمیدن دارد

شمارهٔ ۱۲۵

چو خاک تیره، مشو فرش در بیابانی

که گردباد چونی ریشه در زمین دارد!

شمارهٔ ۱۲۶

زبون رود سخن نرم خصم از دل

چونان می‌ده که از معده دیر می‌گذرد

شمارهٔ ۱۲۷

آه گرمم چشمه خورشید را بی آب کرد

ناله خارا گدازم، کوه را سیلاب کرد

شمارهٔ ۱۲۸

کامران شد، هر که او قطع نظر از کام کرد

نامور شد تا نگین پهلو تهی از نام کرد

شمارهٔ ۱۲۹

یک ذره اعتماد نشاید بجاه کرد

دیوار موج را نتوان تکیه گاه کرد

شمارهٔ ۱۳۰

مبند دل به عطای جهان، که چون شبنم

هرآنچه شب دهدت، روز باز می‌گیرد!

شمارهٔ ۱۳۱

تلاش تیرگی با آتش دل در نمی‌گیرد

که تیغ شعله هرگز رنگ خاکستر نمی‌گیرد

شمارهٔ ۱۳۲

کشتی ام بسکه کند موج صفت رم ز کنار

ترسم آخر بکنار دگرم اندازد!

شمارهٔ ۱۳۳

در صف حشر، چو بیند کرمت عرض گناه

طاعتم آید و خود را بمیان اندازد

شمارهٔ ۱۳۴

نگه را، عکس رخسار تو، شاخ ارغوان سازد

شکست رنگ من، آیینه را برگ خزان سازد

شمارهٔ ۱۳۵

ز نانخورش به ترش‌رویی زمانه بساز

شکر به تلخی ممنون شدن نمی‌ارزد!

شمارهٔ ۱۳۶

خانه تن، چو بسیل اجل از هم ریزد

خبر مرگ تو گردیست کز آن برخیزد

شمارهٔ ۱۳۷

ز ضعف بیغمی، نتواند آهم از جگر خیزد

مگر دردی بگیرد دست افغانم، که بر خیزد!

شمارهٔ ۱۳۸

از دامن خود گرد جهان زود بر افشان

ز آن پیش که از دامن او گرد تو خیزد

شمارهٔ ۱۳۹

نیست باکم، گر ز دشمن بر دلم خاری رسد

از مکافاتش باو ترسم که آزاری رسد

شمارهٔ ۱۴۰

ای پریشان خرج نقد کیسه هستی تویی

جمع کن خود را که فردا روز بازاری رسد

شمارهٔ ۱۴۱

کافرم، گر در دوعالم غیر او دارم کسی

در قیامت دعوی خونم به قاتل میرسد!

شمارهٔ ۱۴۲

شست گل دفتر خود، تا خط او خوانا شد

سرو بر راسته زد، تا قد او پیدا شد

شمارهٔ ۱۴۳

حرف بالای تو گفتم، سخنم گشت بلند

یا مژگان تو کردم، نفسم گیرا شد!

شمارهٔ ۱۴۴

زهر است عطای خلق، هر چند دوا باشد

حاجت ز که میخواهی، جایی که خدا باشد؟!

شمارهٔ ۱۴۵

مختصر تا نبود حرف، نگردد مقبول

بر سخن طول سخن چون خط بطلان باشد

شمارهٔ ۱۴۶

زند صبح جزا چون بر محک نقد عملها را

همین از کرده های ما خجالت سرخ رو باشد

شمارهٔ ۱۴۷

بغیر از کنج تنهایی، دگر یاری نمیباشد

بغیر از دامن پر اشک، گلزاری نمی باشد

شمارهٔ ۱۴۸

بآزار غمت گفتم که: گیرم انتقام از خود!

چه سازم؟ در ره عشق تو آزاری نمیباشد!

شمارهٔ ۱۴۹

کسی از خمشی بهتر، خلق حسنی باشد؟

خاموشی اگر نبود، باری سخنی باشد!

شمارهٔ ۱۵۰

پیری مگو مرا ز جوانی پدید شد

در راه مرگ، دیده عمرم سفید شد

شمارهٔ ۱۵۱

دیده ام از بسکه حیران رخ دلدار شد

کاسه چشم از نگاهم کاسه مو دار شد

شمارهٔ ۱۵۲

بی ترک مال، خنده بلب آشنا نشد

تا بر نخاست از سر زر، غنچه وا نشد

شمارهٔ ۱۵۳

تنها نه ماه پیش رخت سر فگنده شد

تا شمع دید روی ترا، مرد و زنده شد!

شمارهٔ ۱۵۴

شب فراق تو، بر خود حساب روز کنم

اگر سفیدیم از چشم انتظار دمد!

شمارهٔ ۱۵۵

دلم چون نامه از حرفش فراموشی نمیداند

زبانم، چون زبان حال، خاموشی نمیداند

شمارهٔ ۱۵۶

من رهرو راهی، که بمنزل نرساند

من دانه خاکی که بحاصل نرساند

شمارهٔ ۱۵۷

از ضعف چنانم، که چو گریم ز غم او

خون جگرم رنگ بمنزل نرساند

شمارهٔ ۱۵۸

ز چوب بید از آن خاکستری چندان نمیماند

که بعد از مرگ میراثی ز آزادان نمیماند

شمارهٔ ۱۵۹

تا نبینند دمی روی خوشی، مال جهان

مشت خاکیست که بردیده دونان زده اند!

شمارهٔ ۱۶۰

نرم خواهی که شود خصم، تو در گرمی کوش

ز آنکه آب از دم شمشیر بآتش گیرند

شمارهٔ ۱۶۱

عشاق تو، تا شمع صفت جان نگدازند

در بزم صفا گردن دعوی نفرازند

شمارهٔ ۱۶۲

ز اندیشه بد گوست، کرم های لئیمان

بی واهمه ابنای زمان رنگ نبازند

شمارهٔ ۱۶۳

بی تمیزیهای عالم بین که پیش لعل او

غنچه هم با این دهن، حرف نزاکت میزند!

شمارهٔ ۱۶۴

فکر زلفت، دود دل را دسته سنبل کند

حرف رخسارت، نفس را رشک شاخ گل کند

شمارهٔ ۱۶۵

همنشینانی که از حق نمک دم میزنند

همچو دندان بر سر هر لقمه بر هم میزنند

شمارهٔ ۱۶۶

. . .

دوری از تیر هوایی وقت برگشتن کنند!

شمارهٔ ۱۶۷

بیچارگان، بآه شهان را زبون کنند

این تند بادها، چه علمها نگون کنند

شمارهٔ ۱۶۸

این بساطی که فرو چیده‌ای از ساده‌دلی

آن قدر نیست که نقش تو در آن بنشیند

شمارهٔ ۱۶۹

بآب تیغ تو، آب حیات میگویند

نگاه کن که چها از برات میگویند؟!

شمارهٔ ۱۷۰

به پیش لعل لبت، وصف جان به شیرینی

چنان بود که گیا را نبات میگویند!

شمارهٔ ۱۷۱

آب میگردد بدور لعل او از دود خط

یاد آن روزی که حلوای لبش بی دود بود؟!

شمارهٔ ۱۷۲

. . .

هر کو تهی ز خویش چون نقش نگین بود

شمارهٔ ۱۷۳

از خود برآ که جان گرفتار در بدن

دست هنرور است که در آستین بود

شمارهٔ ۱۷۴

رفتم از خود، خویشتن را بس که دزدیدم به خود

رشته عمرم گسست، از بس که پیچیدم به خود

شمارهٔ ۱۷۵

تا زنده است عاشق از اینجا نمی‌رود

گر سر رود ز کوی تواش پا نمی‌رود

شمارهٔ ۱۷۶

بی‌تو، دانی روز من در کنج غم چون می‌رود؟

خنده می‌آید به حالم، گریه بیرون می‌رود!

شمارهٔ ۱۷۷

گر تویی لیلی، ز حسنت کوهها دریا شود

ور منم مجنون، ز شورم شهرها صحرا شود

شمارهٔ ۱۷۸

اگر به دشت خرامد، سراب آب شود

اگر به باغ کند روی، گل گلاب شود

شمارهٔ ۱۷۹

ز گرم رویی حسن تو، سخت میترسم

که رفته رفته جمال تو آفتاب شود

شمارهٔ ۱۸۰

نظر، ز سیر رخت، چشمه حیات شود

دل، از خیال لبت، شیشه نبات شود

شمارهٔ ۱۸۱

از نهال سرکشی، بی عزتی حاصل شود

چون کند حاصل ترقی، قیمتش نازل شود

شمارهٔ ۱۸۲

از غمش دود نفسها، دسته سنبل شود

از رخش مد نظرها، رشک شاخ گل شود!

شمارهٔ ۱۸۳

طرفه شهدی است خموشی، که ز شیرینی آن

چسبدم بسکه بهم لب، بسخن وا نشود!

شمارهٔ ۱۸۴

گر پرتو جمال تو افتد بروی آب

از حیرت تو موج چو نقش نگین شود

شمارهٔ ۱۸۵

ز رخ چو بند نقابی ترا گشاده شود

ز رنگ شرم تو آیینه جام باده شود

شمارهٔ ۱۸۶

سربلندان، مال صرف زیردستان میکنند

هرچه کوه از ابر میگیرد، بصحرا میدهد!

شمارهٔ ۱۸۷

ز غفلت، مردمان را پند گفتن خوش نمیآید

چو مست خواب را بیدار کردن خوش نمیآید

شمارهٔ ۱۸۸

رسیده ضعف بجایی که همچو پنجه بط

نگه ز پرده چشمم برون نمیآید

شمارهٔ ۱۸۹

همین از نعمت وصلت نصیب سینه‌چاکان بس

که گاهی دامن زلفت به دست شانه می‌آید

شمارهٔ ۱۹۰

روزگاری که منش سر بقدم میسودم

زلف او در عدم آباد کمر میگردید

شمارهٔ ۱۹۱

کهن پیر گردون به موی سفید

دگر شانه از پنجه خور کشید

شمارهٔ ۱۹۲

عیب باشد مشرب طفلانه با موی سفید

شوخی از پیران بود چون عشوه ز ابروی سفید

شمارهٔ ۱۹۳

ز ارتکاب جرم، پاکان زودتر رسوا شدند

رنگ خجلت بیشتر پیداست در روی سفید

شمارهٔ ۱۹۴

در جهان برخود امید یک نفس بودن مدار

وقت را تا میتوانی دست از دامن مدار

شمارهٔ ۱۹۵

رو به پس کردن نباشد رفتن ایام را

عمر اگر بخت است،از وی چشم برگشتن مدار

شمارهٔ ۱۹۶

حضور می‌طلبی، دل به نیک و بد مگذار

به ملک و مال جهان غیر دست رد مگذار

شمارهٔ ۱۹۷

بخشم و شهوت و حرص، اینقدر مده خود را

نگاهبانی بستان، بدام و دد مگذار

شمارهٔ ۱۹۸

ز غلیان و قهوه بپوشان نظر

که این دود خشک است و آن دود تر

شمارهٔ ۱۹۹

شد کاروان عمر، بکن خویش را خبر

آماده بودنست ترا زاد این سفر

شمارهٔ ۲۰۰

ما همرهان، ز چشم جهان گرم رفتنیم

چون قطره های اشک بدنبال یکدگر

شمارهٔ ۲۰۱

بس جانگداز باشد فر و شکوه دشمن

سوهان روح کبک است، پهنای سینه باز

شمارهٔ ۲۰۲

نفست از طول امل چند بود در تک و تاز؟

مرس این سگ دیوانه کنی از چه دراز!؟

شمارهٔ ۲۰۳

یار پیغمبر همین یک کس از آن چار است و بس

در احد آنکس که یاری کرد، او یار است و بس!

شمارهٔ ۲۰۴

گریه از کردار ما، مقبول جانان است وبس

شبنم از گلشن، پسند مهر تابان است و بس

شمارهٔ ۲۰۵

شمع است که گریان شده در بزم وصالش؟

یا شعله عرق میکند از شرم جمالش؟!

شمارهٔ ۲۰۶

ز بس داغست از رنگینی لبهای میگونش

بمثقب رگ زنی گر لعل را، ناید دگر خونش

شمارهٔ ۲۰۷

گرفتگی نبود با زبان خوش سخنش

سخن گسسته برآید ز تنگی دهنش

شمارهٔ ۲۰۸

آریم بر سر حرف و، نشوی حرف نیوش

از جرس پنبه بر آری و، گذاری در گوش

شمارهٔ ۲۰۹

باشد از خلق چه پوشیده، ز فقر است چه باک؟

نعمتی کاسه ما را نبود چون سرپوش!

شمارهٔ ۲۱۰

شبی بر ما اسیران بگذرد بی روی چون ماهش

که از چشم سفید عاشقان باشد سحر گاهش

شمارهٔ ۲۱۱

ز آتشپاره خود گرمیی تا وا کشم، هردم

چو اشک شمع در هر گام میگیرم سر راهش

شمارهٔ ۲۱۲

چون همه ز آن حق است، از چه بجود نازی

دادن مال دنیاست، گرمی آب حمام

شمارهٔ ۲۱۳

گمنام بس که همچو وفا در زمانه‌ام

کس جز شکست راه نیابد به خانه‌ام

شمارهٔ ۲۱۴

تا بجان آتش فتاد از شوق آن جانانه ام

شعله جواله سان، هم شمع و هم پروانه ام

شمارهٔ ۲۱۵

. . .

جوید از مهر پرتو خورشید را ویرانه ام

شمارهٔ ۲۱۶

یاد آن روز که چشم نگران دانستم

آه سرد و مژه اشک فشان دانستم

شمارهٔ ۲۱۷

می گلگون فنا نشأة دیگر دارد

از بر افروختن رنگ خزان دانستم

شمارهٔ ۲۱۸

دهد جدایی یاران رفته بر بادم

اگر نه یاد سخنشان رسد به فریادم

شمارهٔ ۲۱۹

فریب شکر الفت نمیخورم دیگر

که زهر فرقت احباب کرده استادم

شمارهٔ ۲۲۰

دوید چشم، ز بس حسرت نگاه کشیدم

رسید مشق جنون، بسکه مد آه کشیدم

شمارهٔ ۲۲۱

ز بس نومیدی از امیدهای خویشتن دیدم

ز امیدی که هم در ناامیدی هست، نومیدم

شمارهٔ ۲۲۲

شعله بیرون نتواند شدن از جاده شمع

من دل از قامت رعنای تو چون بردارم؟!

شمارهٔ ۲۲۳

بیاد طره اش، از آه خود دودی بسر دارم

بجای زلف او، زنجیر اشکی در نظر دارم

شمارهٔ ۲۲۴

نمیگیرد کسی از خاک راهم از گرانقدری

شکایتهای ابنای زمان را از هنر دارم

شمارهٔ ۲۲۵

ضعیف و ناتوان کرده است از بس دوری یارم

چو مغز استخوان در نی بماند تا ناله زارم

شمارهٔ ۲۲۶

می‌روم سوی وطن، حسرت به غربت می‌کشم

کس نبیند آنچه من از دست فرقت می‌کشم!

شمارهٔ ۲۲۷

چنان از صحبت گردنکشان گریزانم

که همچو سیل گریزد ز کوه افغانم!

شمارهٔ ۲۲۸

پا بسته جهانی، دلخوش که سالکم من

پایت چو سرو در گل، خرم که من روانم!

شمارهٔ ۲۲۹

ما از شکست خویش رخ یار دیده ایم

این باغ را ز رخنه دیوار دیده ایم

شمارهٔ ۲۳۰

خاک راه خصم گشتیم و، ز دعوی تن زدیم

خاک، ما از گرد خود بر دیده دشمن زدیم

شمارهٔ ۲۳۱

چشم بستیم از جهان، تا آشنای او شدیم

از غبار درگه او، گل بر این روزن زدیم!

شمارهٔ ۲۳۲

ما نه از بهر خدا دیده گریان داریم

اشک خونین ز پی نعمت الوان داریم

شمارهٔ ۲۳۳

آشنا نیست بهم ظاهر و باطن ما را

خویش گیریم و، سخنهای مسلمان داریم

شمارهٔ ۲۳۴

برده است از بس بفکر آن نگار جانیم

گشته موی کاسه زانو خط پیشانیم

شمارهٔ ۲۳۵

گر بیاد شعله خوی تو افغان سرکنیم

هر کجا چون شعله بنشینیم، خاکستر کنیم

شمارهٔ ۲۳۶

از حیا حرفش نیاید بر زبان کلک ما

صفحه را از رشته نظاره گر مسطر کنیم

شمارهٔ ۲۳۷

وقت نظاره صنع، در چشم اهل عرفان

هر پره گلی هست یک پره بیابان!

شمارهٔ ۲۳۸

در آن گلشن که خواهد نکهت او جلوه گر گشتن

حباب آسا هوا را میتوان بر گرد سر گشتن

شمارهٔ ۲۳۹

هست قفل کارهای بسته را از خود کلید

هر کجا سنگی است دارد آتشی در خویشتن

شمارهٔ ۲۴۰

رعشه بر اعضا فتاد و، وقت رحیل است

جنبش دندان بود نشان فتادن

شمارهٔ ۲۴۱

غم بدل های مشوش چه تواند کردن؟

درد با جان بلاکش چه تواند کردن؟

شمارهٔ ۲۴۲

از تو ای حادثه ارباب فنا را چه زیان؟

برق با خرمن آتش چه تواند کردن؟!

شمارهٔ ۲۴۳

ای تاجر قلمرو هستی، نبسته بار

از چشم خفته خیمه بدشت عدم مزن

شمارهٔ ۲۴۴

ز لطف حق شمر با خویشتن احساس مردم را

اگر ریزش کند ابر، ای گلستان شکر دریا کن

شمارهٔ ۲۴۵

قامت از پیری چو خم شد، دل ازین ویران بکن

بر تو چون این تیغ کج شد راست، دل از جا بکن

شمارهٔ ۲۴۶

ای آنکه محو خویش در آیینه گشته‌ای

ما هم نه‌ایم بی‌تو، به ما هم نگاه کن

شمارهٔ ۲۴۷

نگردد مرد کامل تا نیاید از وطن بیرون

نفس کی حرف گرد تا نیاید از دهن بیرون؟!

شمارهٔ ۲۴۸

چو افروزد رخش، سوزد دل و دین

چو در پا شد لبش، برخیز و بر چین

شمارهٔ ۲۴۹

تا نگردد کشته تیغش پس از من دیگری

گرمی خونم گرفت آب از دم شمشیر او

شمارهٔ ۲۵۰

دلم مجنون و، لیلی آن نگاه عشوه ساز او

طناب خیمه لیلی است مژگان دراز او

شمارهٔ ۲۵۱

برد از من تاب، تاب سنبل گیسوی او

طاقتم شد طاق، از طاق خم ابروی او!

شمارهٔ ۲۵۲

بر نمیدارد شکن، دست از سر گیسوی او

بر نمیگیرد عرق، چشم از رخ نیکوی او

شمارهٔ ۲۵۳

صفحه هر برگ این گلشن بود رویی به تو

جنبش هر نو نهال ایمای ابرویی به تو

شمارهٔ ۲۵۴

منعم بیا جهان را قسمت کنیم باهم

خرجی زمال از ما، دخلش تمام از تو

شمارهٔ ۲۵۵

بلبل از گل چند؟ ز آن رخسار زیبا هم بگو!

قمری، از سرو است بس! ز آن قد رعنا هم بگو!!

شمارهٔ ۲۵۶

تو ز من یک جان گرفتی، من ز تو چندین نگاه

هرکجا از خویشتن می‌گویی، از ما هم بگو!

شمارهٔ ۲۵۷

چون نگردد حال بر مفلس ز شرم قرض خواه؟

میرود از دیدن خورشید رنگ از روی ماه!

شمارهٔ ۲۵۸

ای از خودی و هستی، بر خویش دل نهاده

وز بیخودی و مستی خود را به باد داده

شمارهٔ ۲۵۹

ته ته پری رخانند، جا کرده در ته خاک

قد قد سهی قدانند، بر روی هم فتاده

شمارهٔ ۲۶۰

از اینکه دربه‌دری، پیش دوست جای نداری!

ز خلق می‌طلبی نان، مگر خدای نداری؟!

شمارهٔ ۲۶۱

کیست عارف؟ آنکه نشناسد به جز حق دیگری

پای تا سر، پشت پا؛ سر تا به پا، ترک سری!

شمارهٔ ۲۶۲

برای یک لب نان دربدر چه میگردی؟

تو راه درگه حق را مگر نمیدانی؟!

شمارهٔ ۲۶۳

چو خشتی کز بنا افتد، زهر افتادن دندان

شود ظاهر که دارد خانه تن رو بویرانی

شمارهٔ ۲۶۴

ز بس کاهید جسم زار من از درد پنهانی

چو گل بر خرده جان نیست غیر از جیب و دامانی!

شمارهٔ ۲۶۵

در دیده غبارم ز چه ره یافته، دانی؟

نور نگاه میکندت خانه روشنی

شمارهٔ ۲۶۶

دیدن بدستیاری عینک، ندیدنست

نور نگاه میکندت خانه روشنی

شمارهٔ ۲۶۷

هجوم خط مشکین نیست بر سیب زنخدانش

همانا کاروانی کرده منزل بر سر چاهی!

شمارهٔ ۲۶۸

به دوست روی دو عالم تو آشنای که‌ای

جهان گدای در اوست، تو گدای که‌ای؟!

معمیات

شمارهٔ ۱ : آید به سخن چو یار در محفل ما

شمارهٔ ۲ : جان سوخت، چو آمد سخن لعل تو بر لب

شمارهٔ ۳ : منفعل نرگس از نگاهت شد

شمارهٔ ۴ : برو کمان ما را هر دیده نیست قابل

شمارهٔ ۵ : شد وقت کوچ کوچ، بنال ای دل حزین

شمارهٔ ۱

آید به سخن چو یار در محفل ما

روی سخنش نیست نگر با دل ما

شمارهٔ ۲

جان سوخت، چو آمد سخن لعل تو بر لب

دل رفت، چو دیدیم رخ ماه تو درشب

شمارهٔ ۳

منفعل نرگس از نگاهت شد

گل خجل پیش روی ماهت شد

شمارهٔ ۴

برو کمان ما را هر دیده نیست قابل

ابروی یار را من، دیده بدیده دل

شمارهٔ ۵

شد وقت کوچ کوچ، بنال ای دل حزین

شد عمر پوچ، پوچ بکش آه بعد از این

دیوان اشعار

غزلیات

قصاید

مقطعات

رباعیات

ماده تاریخ

مثنویات

اضافات

ابیات پراکنده

معمیات

واعظ قزوینی

دیوان اشعار