معرفی گنجور

گنجور پروژه‌ای با هدف فراهم کردن دسترسی آزاد و رایگان پارسی‌زبانان به آثار سخنسرایان پارسی‌گوست.

شما می‌توانید با دریافت برنامه‌های رایگان گنجور رومیزی یا ساغر و برخی برنامه‌های رایگان دیگر تهیه شده برای سکوهای دیگر از امکانات بیشتری جهت مطالعهٔ این آثار بهره‌مند شوید.

اخبار جدید راجع به پروژهٔ گنجور را در این نشانی مطالعه فرمایید:

https://blog.ganjoor.net

نظرات خود را به پست الکترونیکی ganjoor@ganjoor.net ارسال یا در صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor مطرح فرمایید.

دربارهٔ ظهیر فاریابی

ظهیرالدین ابوالفضل طاهر بن محمد فاریابی (۵۵۰ - ۵۹۸ ه.ق) از قصیده‌سرایان بزرگ قرن ششم در فاریاب (در نزدیکی بلخ) زاده شد. مدتی را در نیشابور به سر برد و پس از وفات در مقبرة‌الشعرای تبریز به خاک سپرده شد. وی از شاعران استاد و سخن‌سرایان بلیغ پایان قرن ششم و یکی از بزرگان قصیده و غزل است که در تحول غزل نقش مهمی را ایفا کرده است. سخن ظهیر روان و پر از معانی دقیق و در عین حال فصیح و دارای معانی و الفاظ صریح می باشد. خواننده دیوان او جز در چند مورد معدود کمتر به موارد پیچیده و مبهم بر می خورد. او در عین این که به ردیفهای مشکل روی آورده، سخنی روان دارد و ردیفها مغلوب قدرت بیانش هستند. توانایی ظهیر در مدح بسیار است و در این مورد آفریننده معانی گوناگون و قادر بر مبالغه‌های شگفت‌انگیز و ایراد مضامین بدیع است. او را در تحول غزل واسطه انوری و سعدی میدانند. زبان صاف و روان و هموارش در غزل که زبانی واسطه بین سبک خراسانی و عراقی است راه را برای ظهور سعدی هموار ساخت. در واقع ظهیر فاریابی با قصاید و غزلیات شیوا و روان خود یکی از مؤثرترین شاعران حد واسط سبک خراسانی و سبک عراقی در تحول سبک به شمار می‌آید. اشعار این شاعر بزرگ ایرانی به همت آقای سیاوش جعفری در گنجور در دسترس قرار گرفته است.

قصاید

شمارهٔ ۱ : سفر گزیدم وبشکست عهد قربی را

شمارهٔ ۲ : گیتی که اولش عدم و آخرش فناست

شمارهٔ ۳ : حلقه زلف یار ، دام بلاست

شمارهٔ ۴ : یک امشبم که خم ابروی تو محراب است

شمارهٔ ۵ : بگشاد عشق روی تو چون روزگار دست

شمارهٔ ۶ : گفتار تلخ از آن لب شیرین نه در خورست

شمارهٔ ۷ : رویت از حسن در جهان سمر است

شمارهٔ ۸ : خسروا ،وقت می گل فام است

شمارهٔ ۹ : روز جشن عرب و وقت نشاط عجم است

شمارهٔ ۱۰ : شاها درِ تو قبله شاهان عالم است

شمارهٔ ۱۱ : آنک به حق داور زمان وزمین است

شمارهٔ ۱۲ : انک بر تخت مکرمت شاه است

شمارهٔ ۱۳ : شاهی که شیر پیش حسامش چو روبه است

شمارهٔ ۱۴ : شاها اساس ملک به تو استوار باد

شمارهٔ ۱۵ : نوروز فرخ آمد و بوی بهار داد

شمارهٔ ۱۶ : دلم که در همه عالم غم تو کرده مراد

شمارهٔ ۱۷ : مرا ز دست هنرهای خویشتن فریاد

شمارهٔ ۱۸ : تا غمزه تو تیر جفا بر کمان نهاد

شمارهٔ ۱۹ : گل ز خرگاه چمن روی به صحرا دارد

شمارهٔ ۲۰ : ایزد چو کارگاه فلک را نگار کرد

شمارهٔ ۲۱ : دل همی خواهد از آن پسته که شکّر گیرد

شمارهٔ ۲۲ : چو سنبل تو سر از برگ یاسمین بر زد

شمارهٔ ۲۳ : قصر هدی شد به سعی شاه مشیّد

شمارهٔ ۲۴ : چون کوکبه عید به آفاق درآمد

شمارهٔ ۲۵ : نقش هر دولت که آن بر هفت منظر یافتند

شمارهٔ ۲۶ : هرگز صبا ز زلف تو یک تار نشکند

شمارهٔ ۲۷ : چه پرتو است که اقبال در جهان افکند؟

شمارهٔ ۲۸ : زلف سرمستش چو در مجلس پریشانی کند

شمارهٔ ۲۹ : نوبت ملکت شها بر هفت گردون می زنند

شمارهٔ ۳۰ : سپیده دم که صبا مژده بهار دهد

شمارهٔ ۳۱ : شرح غم تو لذت شادی به جان دهد

شمارهٔ ۳۲ : به حلقه ای که سر زلف یار بگشاید

شمارهٔ ۳۳ : چون شد از دریای مینا زورق زر ناپدید

شمارهٔ ۳۴ : سپیده دم که زند ابر خیمه در گلزار

شمارهٔ ۳۵ : در ابتدای کون جهان آفریدگار

شمارهٔ ۳۶ : ای جهان را به تیغ داده قرار

شمارهٔ ۳۷ : چون بر زمین طلیعۀ شب گشت آشکار

شمارهٔ ۳۸ : ای زسعی تو برافراخته سر

شمارهٔ ۳۹ : کراست زهره که با این دل ز صبر نفور

شمارهٔ ۴۰ : سپیده دم که شدم محرم سرای سرور

شمارهٔ ۴۱ : گهی که بار دهد شاه بر سریر سرور

شمارهٔ ۴۲ : تو راست لعل شکر بار و در میان گوهر

شمارهٔ ۴۳ : ز خواب خوش چو برانگیخت عزم میدانش

شمارهٔ ۴۴ : هزار توبه شکسته ست زلف پر شکنش

شمارهٔ ۴۵ : دادیم دل به دست تو در پای مفکنش

شمارهٔ ۴۶ : نهی زلفین عنبر بار بر دوش

شمارهٔ ۴۷ : نشست خسرو روی زمین به استحقاق

شمارهٔ ۴۸ : چو زهره وقت صبوح از افق بسازد چنگ

شمارهٔ ۴۹ : اَهذِهِ رَوزَةُ مِن ذاتِ اَحجالِ

شمارهٔ ۵۰ : قدوم ماه مبارک مبارک است به فال

شمارهٔ ۵۱ : نماز خفتن بیگاه،مست لا یعقل

شمارهٔ ۵۲ : سپهر و مهر چو حجاج کعبه اسلام

شمارهٔ ۵۳ : هوالعید یسقی بکاس المدام

شمارهٔ ۵۴ : چو ماه یکشبه بنهفت چهره از نظرم

شمارهٔ ۵۵ : ای حکم تو چون قضای مبرم

شمارهٔ ۵۶ : چون برفَراخت خسرو سیارگان علم

شمارهٔ ۵۷ : منم امروز و دلی زانده گیتی به دو نیم

شمارهٔ ۵۸ : ای نوشته دولتت منشور ملک جاودان

شمارهٔ ۵۹ : گیتی ز فرّ دولت فرمانده جهان

شمارهٔ ۶۰ : زهی گشوده ز طبع تو چشمه سار سخن

شمارهٔ ۶۱ : ای کرده گرد ماه ز شب خرمن

شمارهٔ ۶۲ : شبی به خیمه ابداعیان کن فیکون

شمارهٔ ۶۳ : ای بر زده به تقویت ملک آستین

شمارهٔ ۶۴ : سر برافراخت بر سپهر برین

شمارهٔ ۶۵ : دوش در وقت آنک ضلّ زمین

شمارهٔ ۶۶ : شهی که ملک تفاخر کند به گوهر او

شمارهٔ ۶۷ : ای مهر و مه نتیجه رای منیر تو

شمارهٔ ۶۸ : هرچه فرّ و جاه قدرست ای همایون بارگاه

شمارهٔ ۶۹ : مرا مبَشر اقبال بامداد پگاه

شمارهٔ ۷۰ : زهی نظیر تو چشم زمانه نادیده

شمارهٔ ۷۱ : ای قصر ملک را ز معالیت کنگره

شمارهٔ ۷۲ : زان زلف عنبرین که به گل بر نهاده ای

شمارهٔ ۷۳ : نباشدت نفسی در سر آن کله داری

شمارهٔ ۷۴ : زهی چو عقل علم گشته در نکو کاری

شمارهٔ ۷۵ : هر کجا تازه بخندید گل رخساری

شمارهٔ ۷۶ : دوش آوازه درافکند نسیم سحری

شمارهٔ ۷۷ : سریر سلطنت اکنون کند سرافرازی

شمارهٔ ۷۸ : ای ظفر موکب تو را بر پی

شمارهٔ ۷۹ : در این هوس که من افتاده ام به نادانی

شمارهٔ ۸۰ : ای ماه سروقامت و ای سرو ماه روی

شمارهٔ ۸۱ : زهی مسخّر حُکمت ز ماه تا ماهی

شمارهٔ ۱

سفر گزیدم وبشکست عهد قربی را

مگر به حله ببینم جمال سلمی را

بلی چو بشکند از هجر اقربا را دل

بسی خطر نبود نیز عهد قربی را

مرا زمانه به عهدی که طعنه ای می زد

هزار بار به هربیت شعر شعری را

مزاج کودکی از روی خاصیت به مذاق

هنوز حکم شکر می نهاد کسنی را

زخان و مان به طریقی جدافکند که چشم

در آن بماند به حیرت سپهر اعلی را

زمانه هرنفسم تازه محنتی زاید

اگر چه حاله معیّن شده است حبلی را

ز روزگار بدین روز گشته ام خرسند

وداع کرده به کلی دیار ومأوی را

ولیکن از سر سیری بود اگر قومی

به ترّه بار فروشند منّ وسلوی را

برآن عزیمتم اکنون که اختیار کنم

هم از طریق ضرورت صلاح و تقوی را

رضادهم به حوادث که بی مشقت و رنج

زجای بر نتوان داشت قدس و رضوی را

برای تحفه نظّارگان بیارایم

به حلّه های عبارت عروس معنی را

اگر به دعوی دیگر برون نمی آیم

نگاه داشته باشم طریق اولی را

چرا به شعر مجرّد مفاخرت نکنم

زشاعری چه بد آمد جریر و اعشی را

نه در حساب زن آید نه درطویله مرد

اگرچه هردوصفت حاصل است خنثی را

اگر مرا زهنر نیست راحتی چه کنم؟

ز رنگ خویش نباشد نصیب حنّی را

سخن چه عرضه کنم برجماعتی که زجهل

زبانگ خر نشناسند نطق عیسی را

اگر چه طایفه ای پیش من درین دعوی

به ریشخند برون می برند آری را

ولیکن این همه چندان بود که بگشایم

به دست نطق سر حقّه های انثی را

برآستانه صدر زمانه افشانم

جواهر سخن خویش صدق دعوی را

خلاصه نظر سعد مخلص الدین آنک

سعادت از نظر اوست دین و دنیی را

وجود اوکه جهان را در ابتدای امور

به جای نور بصر بود چشم اعمی را

چنان بنای تعدّی خراب کرد به رفق

چنانکه منقطع آمد اساس عدوی را

لطایف سخنش نفع نوش دارو داد

برای تربیت روح،زهر افعی را

اگر صلابت او بانگ برفلک بزند

به خالقی دهد اقرار لات وعزّی را

کمال ذات شریفش زشرح مستغنی است

به ماهتاب چه حاجت شب تجّلی را؟

زهی به تجربت ایام پی برون برده

به عنف ولطف تو اسباب خوف وبُشری را

به دست خویش قلم درکشیده مفتی عقل

به یک اشارت رایت هزار فتوی را

حدیث جود تواند زبان گرفت فلک

چنانکه قصّه مجنون و ذکر لیلی را

هزارباره به دیوان رزق رد کرده

جهان زبهر نشانت براة اجری را

اگر عنایت لطف تو نیستی که از اوست

نعیم نامتناهی ریاض عقبی را

عجب نبودی اگرتند باد دولت تو

زبیخ وبار بکندی درخت طوبی را

اگر بماند سرّی نهفته در گردون

اشاره تو معیّن شده است انهی را

بزرگوارا من بنده چون به قوت طبع

دهم به مدح تو بالا اساس املی را

به خاک پای تو کان ساحری کنم در شعر

که پشت پای زند معجزات موسی را

مرا بپرور ودر کسب نامِ باقی کوش

که این ذخیره بمانده ست معن و یحیی را

جزای حسن عمل بین که روزگارهنوز

خراب می نکند بارگاه کسری را

همیشه تاز ره عقل بر عقول و نفوس

تقدمی نبود صورت و هیولی را

تورا شرایط تقدیم جمع باد چنانک

که اقتدا به تو باشد عقول اُولی را

مرا صحیفه دیوان ز فرّ مِدحَت تو

چنانک طعنه زند کارگاه مانی را

شمارهٔ ۲

گیتی که اولش عدم و آخرش فناست

در حقّ او گمان ثَبات و بقا خطاست

بنیاد چرخ بر سر آب است ازین قِبَل

پیوسته در تحرّک دوری چو آسیاست

مشکل‌تر این که گر به مَثَل دور روزگار

روزی دو مهلتی دهدت گویی آن بقاست

واثق مشو به عمر که در خواب غفلت است

آن کس که چار بالش ارکانش متکاست

چون طینتت ز محنت و حسرت سرشته‌اند

گر وَحش و طیر بر تو بگریند، هم رواست

نی،نی! ازین میانه تو مخصوص نیستی

در هر که بنگری به همین داغ مبتلاست

از ممکنات به ز مَلَک نیست هیچ کس

او هم اسیر دهشت درگاه کبریاست

وین آسمان که جوهر علوی است نام او

بنگر چگونه قامتش از بار غم دوتاست

خورشید را که مردمک چشم عالم است

تردامنی ابر سیه، مانع ضیاست

گردون خلاف عنصر و ظلمت نقیض نور

آتش عدو آب و زمین دشمن هواست

از سنگ گریه بین و مگو کان ترشح است

وز کوه ناله دان و مپندار کان صداست

دریا فتاده در تب لرز است روز و شب

طعم دهان و گزنه رویَش بدان گواست

پیل تمام خلقت محکم نهاد را

از نیش پشّه غصه بی حد و منتهاست

شیر ژیان که لاف به سر پنجه می زند

از دست مور در کف صد محنت و بلاست

وین یار نازنین که سَر انگشت می گزد

هم محنتی است گرنه تپیدنش از کجاست؟

کبک دری که قهقهه شوق می‌زند

آسیب قهر پنجه شاهینش در قفاست

طاووس میر خوبان با قید وحشت است

سیمرغ شاه مرغان در حبس انزواست

وین آدمی که زبدۀ ارکانش می‌نهند

پیوسته در کشاکش این چار اژدهاست

عقل است بر سر آمده از کاینات و او

هم پایمال شهوت و دست خوش هواست

حال نبات گرچه نگفتم برین مزاج

می دان و می گذر که ذُبول از پس نماست

ملک خدای ثابت و باقی است بعد ازین

آثار خیر صفدر عالم دگر هباست

فرمانده اکابر آفاق سیف دین

کانفاس عدل او مدد نکهت صباست

آن صفدری که رونق یک روزِ برّ او

عذر هزار ساله جفای جهان بخواست

صدرش مقرّ جاه و درش جای دولت است

طبعش مکان لطف و کفَش معدن سخاست

ای پیش رای روشن تو همچو آفتاب

هر سرّ حکمتی که پس پرده قضاست

ذات تو بر زمین اثر لطف ایزدست

عدل تو در جهان نظر رحمت خداست

دین هدی [ز پایه] سعی تو شد قوی

کار جهان به سایه عدل تو گشت راست

گردون که با جفا نفسی داشت پیش ازین

اکنون نمی زند نفسی کان نه در وفاست

عصمت همان بود که تو را بر زبان و دست

چیزی نمی رود که نه حق را در آن رضاست

از آب تیغت آتش فتنه فرو نشست

و آوازه امان ز حدود جهان بخاست

رای مقدس تو که بر غیب مشرف است

از ماجرای قصۀ من بی خبر چراست؟

آن محنتم مپرس که قرب چهار ماه

دوران چرخ بی عوض از عمر من بکاست

این حسرتم بتر که درین وقت روی من

از خاک آستانۀ شاه جهان جداست

هنگام آن که جلوۀ فتح و ظفر کنم

کارم شکایت فلک و شرح ابتلاست

گیتی به جای من زبدی کرد آنچ کرد

گر لطف تو تدارک کارم کند رواست

تا در مذاق آدمی از راه عقل و روح

تلخی خوف همبر شیرینی رجاست

بادا همیشه قبلۀ خوف و رجای خلق

صدر تو همچنانک فلک قبلۀ دعاست

شمارهٔ ۳

حلقه زلف یار ، دام بلاست

دل درو بسته ایم عین خطاست

کار دل بهتر است کو شب و روز

در تماشا گه نسیم صباست

جان بر لب رسیده را بتر است

کز مقیمان آستان عناست

تا بُت من به دلبری بنشست

قلم عافیت زما برخاست

بارها گفتمش که کسوت عشق

برقد هر کسی نیاید راست

دست در خصل می کنی هش دار

مهره در ششدر و حریف دغاست

گرچه معهود آسمان، ستم است

ورچه آیین روزگار، جفاست

چشم شوخش که روزگار وَش است

خط سبزش که آسمان آساست

در جفا و ستم چنان شده اند

کانچه ایشان کنند عدل و وفاست

جور ایشان زحد گذشت کنون

نوبت عدل سیدالرؤساست

صدر عالی بهاء دین بوبکر

که از او ملک را هزار بهاست

آنک در پیش فیض احسانش

از خجل ماندگان یکی دریاست

وانک بر آستان میمونش

از کمر بستگان یکی جوزاست

مسند قدر و کامرانی اوست

که زبر دست قبّه خضراست

پیش خورشید همتش خورشید

از تحیّر چو دیده حرباست

چرخ را امتثال فرمانش

در بد و نیک مقصد اقصاست

همت اوست عالمی که درو

هر دو عالم چو ذرّه ناپیداست

ای خضر سیرتی که همچو کلیم

در معانی تو را ید بیضاست

از نسیم صبای دولت تو

گلبن مَکرُمت به نشو و نماست

گر زبان قضا فرو بندد

نوک کلک تو ترجمان قضاست

ور کمین فنا گشاده شود

دولتت راضمان دفع فناست

نام و آوازه مکارم تو

در جهان همره صباح و مساست

فتنه در عهد باز ایوانت

از اسیران چنگل عنقاست

ای فلک در هوای تو یکتا

پشتم از بار منّت تو دو تا ست

مَکرُمَتها همی کنی بی آنک

از منت هیچ التماسی جزاست

من به مدحت زبان نداده هنوز

کرمت عذر صد قصیده بخواست

نفرتی داشت خاطرم از شعر

زانک این نقض منصب فضلاست

غرضم مدحت تو بود ارنی

شاعری از کجا و او ز کجاست

من که خلوت سرای قدر تو را

جان من در مقام او ادناست

چون تفاخر کنم به علم از آنک

نام من در جریده شعر است

شعر در نفس خویش هم بد نیست

ناله من ز خست شرکاست

تا اسیران دست حادثه را

آسمان قبله ثنا و دعاست

ورد خلقان دعای جان تو باد

کاستان تو آسمان سخاست

شمارهٔ ۴

یک امشبم که خم ابروی تو محراب است

چرا به گرد من از آب دیده غرقاب است

مرا که با تو نشینم گریستن بر چیست

اگر نه بخت بد وعاشقی زیک باب است

چرا هوای لبت خون من به جوش آورد

اگرنشاندن خون از خواص عنّاب است

شراب در تو اثر کرد وشمع جمله بسوخت

تو آن مبین که مرا از رخ تو مهتاب است

بیا که بهتر از این فرصتی نخواهم یافت

که چشم مست تویعنی که فتنه در خواب است

بیا که غمزه جادو بیارمید از خشم

اگر چه طرۀ فتان هنوز درتاب است

خط ار به گرد عذرات همی نیارد گشت

عجب مدار که مژگانت تیر پرتاب است

متاب سر ز وفا گرچه در زمانه تو

وفا چو فتنه به عهد امیر نایاب است

قوام مُلک،نظام جهان،بهاءالدین

که بر سرآمدِ اسلاف وفخر اعقاب است

عمر بگو وبرستی که ملک و دولت را

تفاخر است به نامش چه جای القاب است

یگانه ای که فلک آفتاب قدرش را

در ارتفاع معالی کمین سُطر لاب است

زبهر خدمتش آید به کارگاه رَحِم

هرآن لطیفه که در مُستقرِّ اصلاب است

زجام همّت او آز را رسد هر دم

همان خلل که خرد را زباده ناب است

ایا رسیده بدان منزلت که هر ساعت

به دولت تو جهان را هزار اعجاب است

فلک به خاک جناب تو انتساب کند

که این نسب به حقیقت بهین انساب است

عقاب چرخ که گیتی شکار مِخلَب اوست

به دور تو چو کبوتر اسیر مضراب است

زتف قهر توشد خشک باغِ عمرِ عدوت

اگرچه لافش ازین برکشیده دولاب است

زباد سرد بد اندیش توست پنداری

که سال وماه فلک در لباس سنجاب است

اگر زفضل وهنر ماند درجهان رمقی

سبب تویی که در تو سرای اسباب است

همیشه تا زشفق روی چرخ سیمابی

به سان خنجر رستم زخون سرخاب است

زخون دل چو شفق باد روی دشمن تو

که اشکش از فزع خنجرت چو سیماب است

شمارهٔ ۵

بگشاد عشق روی تو چون روزگار دست

دست غمت ببست مرا استوار دست

در پای محنت تو از آن دست می زنم

تا برنگیری از سر من دل افکار دست

پیش لبت به کدیه یک بوسه هر شبی

دل چون چنار پیش کشد صدهزار دست

گربنده در وصال لبت دست یابدی

بردی نشاطم از می انده گسار دست

من خواهمی که بر تو مرا دست با شدی

تدبیر چه چو می ندهد روزگار دست؟

هردم چو گل کنی رخ و گویی مرا به طنز

کز جستن تو گشت مرا پر زخار دست

در پای غم فکند مرا دست عشق تو

زین طنز ها برای دل من بدار دست

دل بی قرار گشت مرا در هوای تو

تازد بر آن دو سلسله بی قرار دست

نتوان زدن به زلف تو را دست تا نزد

دل در رکاب دولت صدر کبار دست

مخدوم شرق صاحب دنیا ضیاء دین

کو راست گاه جود چو ابر بهار دست

عبدالرشید آنک کشید آسمان به عجز

پیش یمین او زبرای یسار دست

آن صدر و سروری که جهان گاه مکرمت

در پای او زند زپی افتخار دست

گردون که هر شبی به جهان پایمال اوست

گفتش که دار بر سر من زینهار دست

ای دست برده رای تو از جرم آفتاب

وی داده بر زمانه تورا کردگار دست

هر کس که بر بساط رفیعت نهاد پای

برد از جهان سرکش ناپایدار دست

هر بامداد صبح منوّر ز آسمان

بوسد رکاب پای تو را شرمسار دست

گر بر جدار خواند داعی ثنای تو

بیرون جهد چو برگ درخت از جدار دست

چون خاطرم به کنه مدیحت نمی رسد

طبعم زعجز برد سوی اختصار دست

همواره تا گراید بهر دعای خیر

در فضل بارگاه تواضع به کار دست

دست سخا به جیب کرم بر برای من

کامسال بس تهی است مرا همچو پار دست

شمارهٔ ۶

گفتار تلخ از آن لب شیرین نه در خورست

خوش کن عبارتت که خطت هرچه خوشتر است

بگشای لب به پرسش من گرچه گفته ام

کان قفل لعل بابت آن درج گوهر است

تا بر گرفتی از سر عشاق دست مهر

هرجا که در هوای تو دستی است بر سر است

آن دل که سفره فلک چنبری نشد

در چنبر دو زلف تو اکنون مسخر است

زلف تو افکند رسنش هر زمان دراز

داند که عاقبت گذرش هم به چنبر است

آمد قیامتی به سرم تا بدیدم آنک

رویت درِ بهشت و لبت آب کوثر است

چشمت به جادوی بدل چاه بابل است

زلفت به کافری عوض حصن خیبر است

گرچه نه جای کافر و جادو بود بهشت

وین وجه نزد اهل حقیقت مصور است

رخسار خوب وخرم همچون بهشت تو

آرامگاه جادو و مأوای کافر است

آمد خط سیاه به لالایی رخت

وین نیز منصبی است که لالاش عنبر است

معزول کی شود رخت از نیکوی به خط؟

زیرا که برتو ملک ملاحت مقرر است

طغرای ابروی تو به امضا ی نیکوی

برهان قاطع است که آن خط مزور است

تا آمده ست وصف لبت در دهان من

الفاظم از لطافت آن همچو شکر است

در هر صفت که چون کمرت بر تو بسته ام

همچون میانت معنی باریک مضمر است

گفتم که رنجه شو به تماشای عیدگاه

کامروز عید را رخ نیکوت در خور است

بر هم زدی به غمزه جهانی به رغم من

وین روز عید نیست کنون روز محشر است

بازار ماه و زهره ز روی تو کاسد است

پهلوی زهد وتوبه ز حُسن تو لاغر است

هرجا که می روی قدمت از نثار خلق

پر اشک همچو لؤ لؤ و رخسار چون زر است

چرخ از نسیم خلق تو خوش می کند مشام

گویی غبار موکب شاه مظفر است

قطب ملوک نصرت دین کز عُلُوّ قدر

چون چرخ بر سر آمده هفت کشور است

سلطان نشان اتابک اعظم که عدل او

معمار دین ایزد وشرع پیمبر است

بوبکر نام و سیرت،عثمان حیا وحلم

کز عدل وعلم همبر فاروق و حیدر است

شاهی که هفت مهره گردون زشش جهت

دایم ز زخم پنجه او در مُشَشدَر است

چشم فلک ندید و نبیند به عمر خویش

آن کارها که دولت او را میسر است

هر فتح کاسمان نهدش منتهای کار

چون بنگری مقدّمه فتح دیگر است

آن صفدری که بخت جوان چون سپهر پیر

بر آستان حکم تو دیرینه چاکر است

روی زمین ز رونق عدلت مُزیّن است

مغز فلک ز نَکهت خُلقت معطر است

آن کس که تربیت ز قبول تو یافته است

همچون چنار و بید همه دست و خنجر است

در پیش حمله تو کجا ایستد عدو ؟

روباه را چه طاقت زور غضنفر است ؟

بنیاد ملک و دین همه معمور شد چنانک

با سقف آسمان ز بلندی برابر است

هرجا که بی عنایت لطف تو در جهان

تابوت و دار بود کنون تخت و منبر است

در جنب آن که از تو ضمان می کند فلک

این منزلت که یافته ای بس مُحقّر است

از صد گلت یکی نشکفته است باش تو

کاکنون هنوز گلبن بخت تو نوبر است

تو مملکت به لشکر و عُدّت نیافتی

این قسمت از مبادی فطرت مقدر است

آن را که عون و عصمت ایزد مدد کند

افلاک جمله عدت و اجرام لشکر است

تا اختلاف عنصر و اختر ز روی عقل

اندر زمانه موجب معروف و منکر است

جاوید زی که قوت خشم و رضای تو

برتر ز فعل عنصر و تاثیر اختر است

شمارهٔ ۷

رویت از حسن در جهان سمر است

عقد زلفت نشیمن قمر است

ز‌آن رخ تازه و لب شیرین

همه آفاق پر گل و شکر است

تا دلم ز‌آن گل و شکر بچشید

هر زمان از قضا ضعیف‌تر است

تنگ روزی دلا که روزی او

به دهان تو و لب تو در است

عمر در عشق تو به سر بردم

دل ز حسرت هنوز تا به سر است

گفتی از دست عشق جان نبری

الحق این خود بشارتی دگر است

تن قضا را نهاده‌ام چه‌کنم‌؟!

که نه بیدار تو همین قدر است

در فراق تو هرکجا که دلی است

تا به گردن در آتش جگر است

نقد رایج به رسته غم تو

اشک چون سیم و چهره چو زر است

عاشقان را بهینه دستاویز

آه شبگیر و نالهٔ سحر است

با غمت دست در کمر کردم

ز‌آن دو دستم همیشه در کمر است

روی من در غمت چو دامن ابر

دایم از موج آب دیده تر است

چشم من در فراق چهرهٔ تو

کان یاقوت و معدن گهر است

راست گویی که در افاضت جود

دست دربار شاه دادگر است

شاه عادل اتابک اعظم

که جهان با عطا‌ش مختصر است

آنک نزدیک سمع مظلومان

نام او همچو مژدهٔ ظفر است

وانک در نسبت جهات کمال

آسمان زیر و قدر او زبر است

صیت اقبال او به گرد جهان

روز و شب همچو ماه در سفر است

ظلمت ظلم را اشارت او

چون تباشیر صبح پرده‌در است

ای که خلوت‌سرای قدرت را

چرخ چون حلقه از برون در است

نیست رایی برون پرده غیبت

که نه رای تو را از آن خبر است

سعی تیغ تو در معونت خلق

چون مقامات دِرّه عمر است

خاک درگاه تو به حکم شرف

افسر صد هزار تاجوَر است

آن هما‌ی‌ست همتت که مقیم

بیضه آسمانش زیر پر است

هر کجا موکب تو نهضت کرد

بخت چون بندگانش بر اثر است

آتش قهر توست آنکه به حجم

هفت دوزخ به جنب او شرر است

فیض احسان توست آنکه به قدر

هفت دریا به نزد او شمر است

نظر همّت تو را هر شب

بر تُتُق‌های آسمان گذر است

مدتی شد که بر امید قبول

بنده در انتظار آن نظر است

شهریارا تو منگر آن که‌امروز

شعر من در زمانه مشتهر است

این نگه کن که نزد دانش من

شعر عیب است اگر چه هم هنر است

تا در ادراک چشم پیکر ماه

گاه چون نعل و گاه چون سپر است

چون سپر باد پشت جاهت پهن

که حسود‌ت چو نعل پی سپر است

شمارهٔ ۸

خسروا ،وقت می گل فام است

رونق عیش درین ایام است

باغ پر مطرب خوش الحان است

دشت،پرشاهد سیم اندام است

در جهان نکهت انفاس صبا

همچو انعام شهنشه عام است

لاله را سوز دل اندر سینه است

غنچه را شادی جان در کام است

شاخ بید از گذر موسم باد

چون دل خصم تو بی آرام است

همه اسباب طرب جمع شده ست

این چه خوش وقت وچه خوش هنگام است

یار در مجلس وگل در چمن است

عود در مجمر و می در جام است

بخت یاری ده و اقبال مطیع

آسمان بنده و گیتی رام است

بر سر نامه دولت عنوان

نصرة الدین ،عضد الاسلام است

شاه بوبکر محمد تویی آن

که شعارت کرم و انعام است

پخته شد نان جهانداری تو

طمع خصم سراسر خام است

وقت احسان وگه عنف تو را

دست برجیس و دل بهرام است

کامران باش و زشادی برخور

که بداندیش تو دشمن کام است

شمارهٔ ۹

روز جشن عرب و وقت نشاط عجم است

شادزی گرچه فلک باعث اندوه و غم است

خویشتن رنجه مدار از قبل فقد مراد

می خور انگار که آن نیز وفا و کرم است

شاه انجم زکمین گاه افق بیرون تافت

وقت پرداختن مدحت شاه عجم است

قصه ملک جم وجام مرصع مشنو

جام بر کف نه وانگار که آن جام جم است

ذکر باغ ارم و آتش نمرود مکن

آتشی برکن و انگار که باغ ارم است

بی می روشن اگر تیره شد آیینه عیش

بس عجب نیست که گیتی همه افسون دم است

دولت شاه جهان است که ماند جاوید

بر جهان تکیه مکن کو به فنا متهم است

ملک شرق طغانشاه موید که به طوع

آسمان بر درش از جنس عبید و خدم است

آنک در نوبت او مطلع خورشید فلک

زیر منجوق سراپرده و ماه علم است

وانک در موکب میمونش گه غلغل کوس

فزع صور به نسبت چو صریر قلم است

ور نگنجد سخن او ز لطایف به حساب

زین سبب حکم درین لازم جذر اصم است

خسروا آب حسام تو فرو شوید پاک

هرچه بر چهره آفاق غبار ستم است

باز بی واسطه دست غضبت محو کند

هرچه بر تخته گردون زشقاوت رقم است

دولت از بهر طواف در تو بست احرام

که جناب تو ز حرمت چو حریم حرم است

منتظم شد به تو احوال جهان جمله چنانک

مرتع آهوی چین ، بیشه شیر اجم است

زلف چنگ است که در بزم تو با تشویش است

چشم ساقی است که با رونق جاهت دژم است

از پی چشم بدست اینک در ایام بهار

خار با خاصیت عدل تو با گل بهم است

فلک از راتب انعام تو پر کرد شکم

گرچه سرتاسرش از روی حقیقت شکم است

وهم را دست به قصر شرفت می نرسد

گرچه نُه کرسی گردونش به زیر قدم است

نام والقاب تو کز لوح فلک محو مباد

زینت چهره دینار وجمال درم است

تا به خاصیّت احکام فلک طبع جهان

قابل نیک و بد حاصل نفع والم است

دست حکم فلک از ملک جهان کوته باد

دولتت را چه رسیده ست،وز او خود چه کم است؟

شمارهٔ ۱۰

شاها درِ تو قبله شاهان عالم است

گردون تو را مسحر و گیتی مسلم است

مقصود آفرینش عالم تویی از آنک

ذات مطهرت سبب نظم عالم است

هم چشم مهر و ماه به روی تو روشن است

هم جان جن وانس به یاد تو خرم است

عالم به توست زنده که تو جان عالمی

زین غصه جان خصم تو موقوف یک دم است

هرگز نزاید از تو گرانمایه تر گهر

زان آب و گل که مایه ترکیب آدم است

چون مولد مسیح قدومت مبارک است

چون سجدگاه خضر جنابت مکرم است

هرجا که از حوادث گردون جراحت است

آنرا ز بِرّ و لطف تو صدگونه مرهم است

بنمود خنجر تو در احیای ملک و دین

آن خاصیت که در دم عیسی مریم است

از دین مصطفی رمقی مانده بود بس

امروز زنده کرده شاه معظّم است

ای خسروی که قصه یکروزه رزم تو

صد ساله کارنامه کاووس و رستم است

آنجا که نعت صورت خوبان رود ، تو را

دل سوی قد نیزه و گیسوی پرچم است

چندان بریخت خنجر تو خون دشمنان

کاجزای خاک تا به ثری جمله در نم است

فتح وظفر به جوهر تیغ تو قایمند

نی نی که تیغ تو همه فتح مجسم است

نوک سنانت بر ورق نصرت و ظفر

حرفی است کاندرو همه آفاق مُدغَم است

گرصد هزار عید و عروسی است خصم را

با یک سیاست تو همه عین ماتم است

صد کاسه انگبین را یک ذرّه بس بود

زان چاشنی که در بن دندان ارقم است

از روی قوت ارچه جوان است بخت تو

برچرخ پیر از ره رتبت مقدم است

خصمت برای ملک بسی جهد کرد لیک

توفیق،اصل معتبر وباب معظم است

بر رای روشن تو چو خورشید ظاهرست

گردر ضمیر چرخ یکی راز مبهم است

تا چون شهاب با تو فلک دل نهاد راست

همچون هلال قامت اعدات پر خم است

یکتا شده ست رشته شاهی به عهد تو

الحمدلله ارچه که یکتاست محکم است

خصم تو گر ز ذرّه فزون است در عدد

با آفتاب تیغ تو از ذرّه ای کم است

چون تو به کام خویش رسیدی از ین سپس

گر خصم گرددت همه گیتی که را غم است؟

برتخت ملک رفت سلیمان کنون چه باک؟

گرصد هزار دیو طلبکارِ خاتم است

خرم نشین همیشه وبرخور ز مملکت

کاسباب خرّمی همه پیشت فراهم است

شمارهٔ ۱۱

آنک به حق داور زمان وزمین است

خسرو پیروز بخت نصرة دین است

حامی اسلام بیشکین که چو گردون

مرکب دوران او همیشه بزین است

آنکه در اطراف ملکش از در طاعت

خسرو انجم کمینه قلعه نشین است

وانک ز بهر نثار موکب قدرش

دامن افلاک پر ز دُرّ ثمین است

دولت ودین را برای دفع حوادث

نام بزرگش همیشه نقش نگین است

پیش کف او به نیم ذرّه نسنجد

هرچه در احشای برّ و بحر دفین است

راتب یک روزه نیست بخشش اورا

هر چه پس افکنده شهور و سنین است

عرصه جاهش ورای بحر محیط است

پایه قدرش فراز چرخ برین است

همت او هر زمان زچرخ ببخشد

صدره چندانک طول وعرض زمین است

روی به هر جایگه که آورد او را

دولت واقبال بر یسار و یمین است

شخص سعادت روا بود که ندارد

پای زدرگاه او که حِصن حصین است

چشم فلک خیره شد به نور جبینش

فرّ الهی است آن نه نور جبین است

ای مَلکی کز نسیم خُلق تو دایم

مغز فلک همچو ناف آهوی چین است

ملک تو جایی رسیده است که انجا

پیشگه چرخ صف باز پسین است

دعوی شاهی تو را رسد به حقیقت

لاف زسر پنجه کار شیر عرین است

دشمن تو جان کجا برد؟که خدنگت

پیش وپسش چون قضای بد به کمین است

دین خدا از تو باقی است معونت

لاجرمت روز و شب خدای مُعین است

ملک تو از گردش زمانه مصون باد

کانچه به کارآید از زمانه همین است

شمارهٔ ۱۲

انک بر تخت مکرمت شاه است

شرف الدینِ حق شرفشاه است

در تکاپوی خدمتش جوزا

از کمر بستگان درگاه است

وز پی امتثال فرمانش

چرخ را دیده بر سر راه است

لطف او بر صحیفه های ریاض

کاتب نقش صبغة الله است

کوه در پیش حلم راسخ او

همچو در پیش کهربا کاه است

در نفاذ امور نتوان گفت

که مر او را فلک ز اشباه است

پیش او حمله های شیر فلک

راست چون حیله های روباه است

ای ز رفعت به منزلی که در او

طاق گردون نظیر خر گاه است

قصه فاقه های من که مقیم

چون ثناهای تودر افواه است

بر تو پوشیده نیست از پی آنک

رایت از سرّ غیب آگاه است

تحفه لطف چون طمع دارم

چون فلک با زمین به اکراه است

یوسف ناز دیده خردم

از جفای زمانه در چاه است

اعتمادم پس از خدا بر توست

زانک ایّام نیک بدخواه است

تا به تقدیر با بقای فلک

نسبت ماه و هفته کوتاه است

مدد مدت بقای تو باد

هرچه در دهر هفته و ماه است

شمارهٔ ۱۳

شاهی که شیر پیش حسامش چو روبه است

فرمان ده جهان عضدالدین طُغَنشَه است

آن خسروی که خسرو اجرام آسمان

در تحت حکم او چو مقیمان در گه است

از بهر جذب خنجر بیجاده رنگ اوست

در آخر مَجِرّه اگر پرّه کَه اوست

شاها طراز رایت ونقش نگین تو

تا روز حشر آیت نصرٌ من الله است

رای تو بر محیط فلک خیمه زد چنانک

گویی که آفتاب دو یا آسمان ده است

در روزگار عدل تو عالم ز خرمی

گویی که طبع زیرک یا عیش ابله است

دریا به قبضه کف گوهر نشان توست

آری بلور نیز به گوهر مشبه است

پیش سرای پرده قدر تو فی المثل

این برکشیده منظر گردون چو خرگه است

شد صبح دشمنان تو از خون دل شفق

وز روز دولت تو هنوز این سحر گه است

وقتی که باز قهر تو پرواز می کند

در چنگ او عقاب فلک همچو ابره است

ازرده بود طبع جهان از قضای بد

امروز در حمایت عدل مرفه است

بر دست نیست با تو فلک از برای آنک

مختار بود دائم و امروز مکره است

زان روز باز حادثه را سر فرو شده ست

کاگاه شد که دیده حزم تو آگه است

عمری زمانه را سر دندان نشد سپید

و امروز صوت خنده او جمله قهقه است

از روز و شب مشهره دوخت روزگار

بر قد کبریای تو وان نیز کوته است

هرشه که رخ زپیل نتابید روز رزم

در پیش حمله تو چو اندر عِری شه است

رای تو نسخت ملکوت است و هر چه هست

دانسته ای مگر که یکی لفظ و آن به است

نوروز و عید هردو به خدمت شتافتند

با آنک دولت تو ز هر دو منزه است

نوروز را جلال تو فرخنده با دو عید

از طلعت خجسته که او نیز همره است

شمارهٔ ۱۴

شاها اساس ملک به تو استوار باد

عمر تو همچو دور فلک پایدار باد

هر آرزو که در دل اندیشه بگذرد

همچون عروس ملک تورا در کنار باد

هر گل که راحتی به دل آرد نسیم او

درچشم دشمن تو ز نکبت چو خار باد

گر در ممالک تو پریشانیی بود

در زلف لعبتان خطا وتتار باد

در عهد تو بنفشه حزین است بیش نه

درویش اگر ز جود تو باشد چنار باد

صیت تو تا بسیط زمین زیر پی کند

برابلق زمانه به سرعت سوار باد

نازلترین منازل قدر تو تخت شد

عالی ترین مناصب خصم تو دار باد

وانکس که جز به یاد تو سازد نشاط می

جانش همیشه خسته تیر خمار باد

آن اژدها که در دم او گم شود جحیم

پیش زبان تیغ تو در زینهار باد

بحری کزو مجرّه خلیج است فی المثل

در باغ دولت تو یکی جویبار باد

بازی که بر سر علمت دارد آشیان

همواره کرکسان سپهرش شکار باد

بر مرکز مراد تو کان قطب دولت است

تا حشر دایرات فلک را مدار باد

وز نعل مرکب تو که خورشید نصرت است

در گوش آسمان به شرف گوشوار باد

گردون تیز حمله که تندی ازو برند

در پیش قهر تو چو زمین بردبار باد

وقتی که جنبش سپه فتنه ای بود

حفظ تو پیش دولت و ملت حصار باد

جایی که جلوه گاه عروس ظفر بود

بر فرض خصم گوهر تیغت نثار باد

در مغز فتنه خنجر چون گندنات را

تا نخ صور خاصیت کو کنار باد

دارالممالکت که مقر سعادت است

از خرمی همیشه چو دارالقرار باد

از دفتر اسامی و القاب بندگانت

اول ورق سپهر و دوم روزگار باد

تا هفت چرخ بر سر این چار عنصر است

حفظت همیشه بر سر این هفت و چار باد

شمارهٔ ۱۵

نوروز فرخ آمد و بوی بهار داد

بوی بهار و مژده زلفین یار داد

یاری کزو وظیفه نوروز خواستم

گفت از لبم رطب دهم از غمزه خار داد

ترکی چه ترک سنگ دلی وچه سنگ دل

کز بهر بوسه ایم هزار انتظار داد

با من نمی نشست به جام ترنج شکل

او آب نار خورد و مرا تاب نار داد

چون مار مهره خواستم از حلقه لبش

در پیچ رفت زلفش واز مهره مار داد

آمد غمش ولایت جانرا ستد به زور

در دل نشست و قلعه جان را حصار داد

گفتم به جان شه که زجانم بدار دست

چون نام شه شنید به جان زینهار داد

شاه جهان اتابک اعظم که دولتش

با روی ملک را به بنای استوار داد

دارای عصر نصرت دین اختیار ملک

کایزد بر اختیار خودش اختیار داد

سر دفتر خلافت ابوبکر کاسمان

از دیده نزل برد و زجانش نثار داد

شاهنشهی که در عظمت بارگاه او

بر آسمان رساند کسی را که بار داد

حیدر صلابتی که به سرهای دشمنان

شمشیر او نشان سر ذوالفقار داد

کیخسرو زمانه که جام جهان نمای

او را می و مخالف او را خمار داد

کشورستان سکندرِ ثانی که خضر فیض

آب حیات او ز می خوشگوار باد

می خوردنش مبین که زبهر صلاح ملک

مشغولیی به چشم بد روزگار داد

چون وقت طاعت آمد و هنگام داد بود

پوشیده کرد طاعت وداد آشکار داد

از غیرت جهان به سر تیغ و مقرعه

یک یک ستد ولی به یکی صد هزار داد

چون ابر کاب را به شمار و عدد کشید

وانگه که داد بی عدد و بی شمار داد

میراث خوار ملک فریدون به عالم اوست

میراث را زمانه به میراث خوار داد

دولت چودید کوست قرار همه وجود

ملک وجود را همه بر وی قرار داد

هر چند من به گنج قناعت توانگرم

بی برگی تمام گلم را غبار داد

زان پیشتر که خاک زمین را بود قرار

و افزون از آنک دور فلک را مداد داد

سرسبزی فلک به زمین بوس شاه باد

ختم سخن نگر چو نکو یادگار داد

شمارهٔ ۱۶

دلم که در همه عالم غم تو کرده مراد

امید ده که ز وصل تو کی رسد به مراد؟

منم که می سپرم سال و ماه راه غمت

جز اشک دیده و خون جگر نه آب،نه زاد

گرفته نقش هوایت دو رویه تخته دل

بر آن مثال که بر پشت دست وَشمِ سواد

هر آن خبر که بود در جهان ز رنج و عنا

زبان راوی عشقت بدو کند اِسناد

چه خواهم از دل بیچاره ستمکش اگر

شده ست حکم هوای تو را به جان منقاد ؟

کسی که صورت خوب تو دید و فتنه نشد

به نزد عقل نباشد جز از حساب جماد

مرا به ششدر غم بسته در هزاره عشق

زیاده می کنی از جور یک یکم چو زیاد

مده ز آتش عشق آب روی من بر باد

اگر چه پیش تو هستم چو خاک کوی کساد

به خون من چه دهی رخصه زلف و عارض را

چو خواست غمزه ات این شغل را به استبداد

زنوک ناوکش آن دیده ام که در جنبش

به مرهمی شمرم زخم نشتر فصاد

زپیکرش که نشاید نگاشتن به قلم

در آرزوش منم تیره روزتر ز مداد

به دلفروزی و خوبی توراست چون شه را

به تاج بخشی وکشور ستانی استعداد

حسام دولت و دین کز پی صلاحش کرد

خدای عزّوجلّ حافظ بلاد و عیاد

جم عجم ملک اعظم اردشیر دوم

که اوست افسر اسلاف ومفخر اجداد

شهی که روشنی چشم کاینات آمد

برای رغم اعادی و کوری حساد

رسید مایه بذلش به هر غنی و فقیر

کشید سایه عدلش به هر دیار و بلاد

به جنب رای درفشان و درفشان دستش

نه مهر و ماه منیر و نه ابر و بحر جواد

زهی رسیده زتیغ تو بر مخلاف دین

عقوبتی چو در ایام هود بر سر عاد

حریم ملک تو آمد مصون ز رَیب مَنون

چنانکه نسرسپهر از تعرض صیاد

به هر مکان که رسد نور روز و ظلمت شب

گرفته است بر او صیت جاه تو مرصاد

اگر ز ملک سلیمان کسی سوال کند

فلک نفاذ تو را آورد به استشهاد

وجود خصم تو جز کثرت سوادی نیست

چنانک هیبت صفر از میانه اعداد

مراد و کام تو خواهد سپهر در دوران

ثنا و حمد تو خواند فرشته در اوراد

به نور پر نشدی زآفتاب کیل هلال

گر از ضمیر منیرت نکردی استمداد

بدان خدای که از روی کبریا و جلال

منزه است ز اکفا مقدس از اندا د

نه ذات بی بدلش راست تهمت از اشباه

نه ملک لم یزلش راست و صمت از اضداد

که خسروی چو تو بیدار بخت عالیقدر

به خواب نیز نبیند سرای کون وفساد

شها چه موسم نوروز فراخ آمده است

که تا به لهو و طرب عقل را کند ارشاد

به خواه باده نوشین و داد وقت بده

که روز رفته نگردد به هیچ حال معاد

بهشت وار یکی بزم ساز نوروزی

چنانک هست ز آیین خسروان معتاد

که تا به تهنیه در پای بزمت افشانم

طویلهای دُر،از بحر خاطر و قاد

منم که یافته ام چیرگی و پیروزی

زبندگی تو بر جمله مطلب و مرتاد

به خدمت تو امان یا فته ز صرف زمان

چنانکه از اثر سعی مرتضی مقداد

به ابر مرحمت و افتاب عاطفتت

رسید خوشه امّید من به وقت حصاد

میان زمره اقرانم از عنایت محض

تو کردی او حد از آن پس که بودم از آحاد

ز تربیت چو کنی بیشتر نیایم کم

به نظم ونثر ز صابی و صاحب عباد

همیشه تا که به تقدیر صنع بی علت

بود فراخته این چهار طاق سیع شداد

سرادقات جلالت کشیده باد چنان

که از بقاش طناب آید از دوام اوتاد

قبای مدت دوران تو بدان قد باد

که دامنش ز درازی رسد به روز معاد

شمارهٔ ۱۷

مرا ز دست هنرهای خویشتن فریاد

که هریکی به دگرگونه داردم ناشاد

بزرگتر ز هنر در عراق عیبی نیست

ز من مپرس که این نام بر تو چون افتاد ؟

هنر نهفته چو عنقا بماند زآن که نماند

کسی که باز شناسد همای را از خاد

تنم گداخت چو موم از عنا درین فکرت

که آتش از چه نهادند در دل فولاد؟

چمن چگونه برآراست قامت عرعر؟

صبا چگونه بپیراست طره شمشاد ؟

دلم چه مایه جگر خورد تا بدانستم

که آدمی ز چه پیدا شد و پری ز چه زاد

ولیک هیچم از این در عراق ثابت نیست

تو خواه در همدان گیر و خواه در بغداد

مرا خود از هنر خویش نیست چندان بهر

خوشا فسانه شیرین و قصه فرهاد

تمتعی که من از فضل در جهان دیدم

همان جفای پدر بود و سیلی استاد

کمینه مایه من شاعری است خود بنگر

که چند گونه کشیدم ز دست او فریاد

به پیش هر که از آن یاد می کنم طرفی

نمی کند پس از آن تا تواند از من یاد

ز شعر جنس غزل خوشترست و آن هم نیست

بضاعتی که توان ساختن از آن بنیاد

بنای عمر خرابی گرفت چند کنم

ز رنگ و بوی کسان خانه هوس آباد؟

مرا از آن چه که شیرین لبی است در کشمیر؟

مرا از آن چه که سیمین بری است در نوشاد ؟

برین بسنده کن از حال مدح هیچ مگوی

که شرح درد دل آن نمی توانم داد

بهین گلی که از او بشکفد مرا این است

که بنده خوانم خود را و سرو را آزاد

گهی لقب نهم آشفته زنگیی را حور

گهی خطاب کنم مست سفله ای را راد

هزار دامن گوهر نثارشان کردم

که هیچکس شَبَهی در کنار من ننهاد

هزار بیت بگفتم که آب از او بچکید

که جز ز دیده دگر آبم از کسی نگشاد

در این زمانه چو فریادرس نمی بینم

مرا رسد که رسانم بر آسمان فریاد

اگر عنایت شاهم چو چنگ ننوازد

چو نای حاصل فریاد من شود همه باد

سر ملوک جهان آن که زیبد و هستش

هزار بنده و چاکر چو کیقباد و قباد

خدایگانی که نسبت معانی او

حساب هفت فلک چون یکی است از هفتاد

امل ز رغبت او در سخا همی نازد

چو دایگان عروس از حریصی داماد

فلک ز بار بزرگیش عاجز است و سزد

که این ضعیف نهادست و آن قوی والاد

قضا مقر شد کانجا که حکم او بنشست

به پای خدمت و طاعت ببایدش استاد

چو حد مَحمِدت اینجا رسید وقت دعاست

خداش در همه وقتی معین و حافظ باد

شمارهٔ ۱۸

تا غمزه تو تیر جفا بر کمان نهاد

خوی تو رسم خیره کشی در جهان نهاد

بس جان نازنین که بلا را نشانه شد

زان تیرها که غمزه تو بر کمان نهاد

صبری که در میان غمم دستگیر بود

از دست محنت تو قدم بر کران نهاد

عیشی که چشم عقل بدوزد ز تیرگی

دست زمانه در سر زلفت عیان نهاد

و اندیشه ای که گم شود زلطف در ضمیر

گردون به راز با کمرت در میان نهاد

بر ره نشست دیده که تا چون وفا شود

آن وعده ها که لطف تو در گوش جان نهاد

در خط شَوَم ز سبزه خط ّتو هر زمان

تا لب چرا بر آن لب شکر فشان نهاد

بر سر زنم ز غیرت زلف تو کز چه وجه

سر بر کنار تازه گل و ارغوان نهاد

زین گونه مشکلات که در راه عشق توست

دل بر وفای عهد تو مشکل توان نهاد

دانم یقین که نشکند الا ثنای شاه

مهری که عشوه تو مرا بر زبان نهاد

منت خدایراکه به نام خدایگان

بر چرخ پیر مسند بخت جوان نهاد

دست زمانه گوهر شاهی به فال نیک

در آستین حکم قزل ارسلان نهاد

شاه جهان مظفر دین خسرو عجم

کز فخر پای بر سر هفت آسمان نهاد

در تنگنای بیضه ز تدبیر عدل او

نقاش طبع پیکر مرغ آشیان نهاد

قدرش رکاب با فلک اندر رکاب شد

فرمانش با زمانه عنان در عنان نهاد

ای خسروی که در صف هیجا تو را خرد

همتای پیل جنگی وشیر ژیان نهاد

از انتقام عدل تو با ضعف خویش کبک

در چشم باشه و دل باز آشیان نهاد

چشم بنفشه صورت قهرت به خواب دید

سر چون عدوت بر سر زانو از آن نهاد

بر بام هفت قلعه گردون هزار شب

حزم تو پای بر زبر پاسبان نهاد

تو بی قرینی از همه اقران از آن قبل

نامت زمانه خسرو صاحب قران نهاد

دستت سبک مخالف دین را بباد داد

زان بادها که بر سر گرز گران نهاد

جاه تو اسب بر سر مهر و سپهر تاخت

جود تو داغ بر دل دریا و کان نهاد

جز سرمه اجل نبرد حیرتی که دهر

در چشم دشمن تو به نوک سنان نهاد

تیر تو مُسرِعی است که پیش از زه کمان

تقدیر مژده ظفرش در دهان نهاد

آن سر که چرخ از خط تکلیف بر گرفت

در امتثال حکم تو بر آستان نهاد

تا در قبول عقل نیاید که آدمی

دل بر بقای مملکت جاودان نهاد

جاوید زی که نوبت ملک تو را قضا

در وجه دفع فتنه آخر زمان نهاد

شمارهٔ ۱۹

گل ز خرگاه چمن روی به صحرا دارد

سر می خوردن آن خرگه مینا دارد

سبزه چون تازگی افزود به سر سبزی سال

گلبن فتح مَلک سرّ ثریا دارد

تاج بخش ملکان شاه جوانبخت جوان

کز همه تاجوران منصب اعلا دارد

خضر فیضی که به فتوی محمد نسبی

بند بر تارک این گنبد خضرا دارد

بخت بیدار فلک یاور و اقبال مطیع

مملکت بین که چه اسباب مهیا دارد

در چنین باغ سعادت که گل فتح شکفت

شاید ار چشم ظفر عزم تماشا دارد

دولت قاهره از جانب شه دور مباد

چرخ را پی کند ار جانب اعدا دارد

ماه نو دید عدو بر علمش شیفته شد

ماه نو شیفته را بر سر سودا دارد

بیم جان دید عدویت که ولایت بگذاشت

آنک او غرقه شود کی غم کالا دارد ؟!

کی کند همسری شاه منازع طرفی

کز طرف تا به طرف بنده و مولا دارد

بنده ای چند گر از خدمت او دور شدند

شه نباید که جز اقبال تمنا دارد

گر ز دریا دو سه قطره بپراکند چه باک ؟

باز چون جمع شود میل به دریا دارد

هر که از قبله اسلام بگرداند روی

بی گمان روی سوی قبله ترسا دارد

وانک در دین مسیحا شود از هیبت او

نبرد جان اگر افسون مسیحا دارد

هر که در مذهب شه نیست ز دنیا و ز دین

مذهب آن است که نه دین و نه دنیا دارد

ای یمن تاب سهیلی که به ناموس عقیق

زخم پولاد تو خون بر دل خارا دارد

گفت آیم به مصاف تو ز دور آسان است

مرد می باید کین زهره ویارا دارد

قهر اگر دشمن شه راشکند گو بشکن

تا کی آزرم کند چند محابا دارد؟

تا تو در رسته دعوی که شناسا گهری

نه زمرد که فلک رشته مینا دارد

با چو تو صیرفیی نقد نمودن خطر است

که دل روشن تو دیده بینا دارد

چون تویی داور و فریاد رس مظلومان

کیست امروز که اندیشه فردا دارد؟

بنده را با تو مجال است به صد نکته ولیک

جامه آن به که به اندازه بالا دارد

تو سلیمانی واین مرغ زبانی که مراست

پیش تو پر بنهد گر پر عنقا دارد

شمارهٔ ۲۰

ایزد چو کارگاه فلک را نگار کرد

از کاینات ذات تو را اختیار کرد

نی نی هنوز کاف کن از نون خبر نداشت

کایزد رسوم دولت تو آشکار کرد

اول تو را یگانه و بی مثل آفرید

وانگه سپهر هفت و عناصر چهار کرد

طبع زمان که حامل امر تو خواست شد

همچون عنان فرخ تو بی قرار کرد

جرم زمین که مرکز مُلک تو خواست گشت

همچون رکاب عالی تو پایدار کرد

هر جا که در محیط جهان رخنه ای فتاد

آنرا به عدل شامل تو استوار کرد

دست و زبان خصم تو هنگام فعل و قول

همچون زبان سوسن و دست چنار کرد

عالم به فر دولت تو ابتهاج یافت

آدم به یمن نسبت تو افتخار کرد

قاضی چرخ را که لقب سعد اکبر است

نام تو بر نگین سعادت نگار کرد

مفتیِّ عقل اگر چه دم اجتهاد زد

در مُلک و دین به فتوی رای تو کار کرد

هر گوهر مراد که در درج چرخ بود

در پای دولت تو سعادت نثار کرد

دولت عنان ملک به دست تو باز داد

اقبال بر براق مرادت سوار کرد

تیری که همت تو گشاد از کمان حکم

از روی هفت جوشن گردون گذار کرد

تیغت که باغ ملک بر آبش نهاده اند

روی زمین زخون عدو لاله زار کرد

با زور بازوی تو مقر شد به افترا

آنکس که وصف رستم و اسفندیار کرد

بس پیل مست را که نهیبت فرو شکست

بس شیر شرزه را که شکوهت شکار کرد

هرکس که بر ضمیر تو گردی نشست از و

در حال گردش فلکش خاکسار کرد

وانرا که با تو وحشت و کین در میان نهاد

دوران آسمانش سزا در کنار کرد

خورشید زیر سایه عدلت پناه یافت

گردون به گرد مرکز حکمت مدار کرد

چشم فلک ندید و نبیند به عمر خویش

آن لطفها که در حق تو کردگار کرد

این یک عدوی دین که بمانده ست دفع او

هم دولتت کند که چنین صد هزار کرد

چون مصطفی به وعده نصرت وثوق داشت

عیبی نبود اگر دو سه روز انتظار کرد

این دست بسته را تو گشایی که عاقبت

آنکس برد که تعبیه استادوار کرد

تاویل توامان چه بود پیش از آنک مُلک

آنرا دهد خدای که دین را شعار کرد

شمشیر مرتضی بجز از آهنی نبود

پشتی دین حق لقبش ذوالفقار کرد

این دین عزیز کرده به تایید ایزدست

هرگز به مکر و شعوذه نتوانش خوار کرد

بادت امان ز حادثه روزگار از آنک

عدل تو جبر حادثه روزگار کرد

شمارهٔ ۲۱

دل همی خواهد از آن پسته که شکّر گیرد

جان طمع دارد از آن لعل که گوهر گیرد

پسته تنگ تو از بهر علاج دل من

ای بسا ورد شکفته که به شکّر گیرد

روی من از پی طرف کمرت هر لحظه

ای بسا گوهر ناسفته که در زر گیرد

جان من وقت بخور سر مشکین زلفت

از دل و سینه من مجمر و آذر گیرد

سرو تو بر ز سمن دارد و دل می خواهد

که از آن سرو قدت برگ سمن بر گیرد

تن من شد چو رسن زلف تو چنبر،چه شود

که رسن باز دلم گوشه چنبر گیرد؟

دم هر روزه گرمم چو به تو در نگرفت

آه هر صبحی سر دم به تو کی در گیرد ؟

هرکه خواهد که سمن باردهد سرو او را

پای یار چو تو سرو سمنی بر گیرد

در رکاب غم تو دل به مرادی نرسد

گر نه فتراک شهنشاه مظفر گیرد

شیر سرخ آنک اگر دست دهد آهو را

از سر قوت دل پای غضنفر گیرد

چون سکندر شود آن روز که بر تخت شود

آب حیوان کشد آنگاه که ساغر گیرد

ای فلک قدر که گر از تو اجازت یابد

نسر طائر سر تیر تو به شهپر گیرد

بخت از ین خیمه سر بافته سیم طناب

بر سر فرق فلک سای تو افسر گیرد

ماه از این بحر گرانمایه ناسفته دُرَر

گردن ملک تو را حجله به زیور گیرد

تویی آن شاه هنرمند که تیغ تو چو صبح

ملک عالم به یکی ضربت خنجر گیرد

یک شَرر ز آتش خشم تو اگر چرخ اثیر

پیش این گنبد گردنده اخضر گیرد

فلک از هیبت آن جنبش زیبق یابد

اختر از شعله آن سوزش اخگر گیرد

عنفت ار پای نهد دود ز دریا خیزد

لطفت از دست کشد در ز سمندر گیرد

گرچه بیگانه بود مهر چو روی تو بدید

نکند هیچ تکلف در خاور گیرد

ورچه گمراه بود خصم که زخمت بخورد

نکند هیچ توقف ره محشر گیرد

لشکرت -حاطهم الله - چو پی خصم روند

بخدا گر رهشان سدّ سکندر گیرد

این شود رعد گه مشعله چون نعره زند

وان شود برق گه حمله چو خنجر گیرد

وز نشان و اثر میخ سم مرکبشان

چون فلک روی زمین صورت اختر گیرد

شهریارا خبر باد قران می دادند

که همه روی زمین زعزع و صر صر گیرد

باد در عهد تو کی زهره آن داشت که او

خاک پای تو نه چون تاج بسر بر گیرد ؟!

گرد از باد برانگیزی اگر فرمانت

نه چو فرمان سلیمان پیمبر گیرد

کامکارا چو ظهیر از شرف نظم لطیف

به گه مدحت تو خامه و دفتر گیرد

بهر او دست زمان دفتر افلاک آرد

پیش او تیر فلک خامه و محور گیرد

لیکن این هر دو مُسخّر شده فرمانت

خوش نباشد که چو من ذره مسخر گیرد

هرکجا دور فلک تیر جفا اندازد

سپر سینه او دهر برابر دارد

تا یقین باشد بر خلق که شیر و شمشیر

خصم بی مر شکند آهوی بی مر گیرد

تیغ قهر تو چنان باد که خاقان شکند

شیر نام تو چنان باد که قیصر گیرد

شمارهٔ ۲۲

چو سنبل تو سر از برگ یاسمین بر زد

غمت به ریختن خونم آستین بر زد

رخ تو از عرق و نازکی بدان ماند

که ابر قطره باران به یاسمین بر زد

چو پیش روی تو زلفت نقاب پره کشد

امیر زنگ تو گویی به شاه چین بر زد

دلم به مجلس وصلت رسید بار نیافت

بتافت رو و بر ابرو هزار چین بر زد

دمی به وصل تو گفتم که شادمانه شوم

غم فراق تو ناگه سر از زمین بر زد

خلاص جان من از هجر تو یقین شده بود

و لیک دود شک از روزن یقین بر زد

دلم به شیشه آمال خویش سنگ نیاز

زبهر عشق تو دلدار نازنین بر زد

سپاه عشق تو چون بر دلم کمین بگشاد

ثنای صدر معالی بدان کمین بر زد

چو تشنه ای که زند ناگهان به آب زلال

دلم به مدح خداوند مجددین بر زد

محمد بن علی اشعث آنک همت او

سرای پرده به ایوان هفتمین بر زد

بر آستانه او تا فلک نهاد جبین

هزار لمعه نورش سر از جبین بر زد

بزرگ فدرا ! آنی که در کمال هنر

فلک تو را به سر کل عالمین بر زد

از آن وضیع و شریفت به جان خریدارند

که مُهر مُهر تو گردون به هر نگین بر زد

گرفت باز به مهر آسمان تو را در بر

زمانه با تو اگر یک نفس به کین بر زد

دروغ گفته نیامد که هم درین حسرت

فلک هزار دم سرد با انین بر زد

مخالف تو به مکر زمانه دل در بست

چنانک تکیه مقامر به کعبتین بر زد

ز باد سرد حسودت سپهر گرم دماغ

به زیر جبه مصقول پوستین بر زد

بدان خدای که در صحن خلد خال جمال

به دست لطف به رخسار حور عین بر زد

گشاد عقد مودت به عهد صاحب شرع

وزان سپس گره محکم متین بر زد

عنایتش علم ساکنان گردون را

طراز اِنّ علیکم لحافظین بر زد

برای شربت دلهای تشنه در جنّت

نواله او به می و شیر و انگبین بر زد

که از تعطّش آب زلال همّت او

همای ملک بسی پر به پارگین بر زد

همیشه تا مدد عقل گیردش دامن

هر آنک سر زگریبان اربعین بر زد

فنا ز دامن عمر تو دست کوته باد

که آستین، فلک از بهر دفع این بر زد

شمارهٔ ۲۳

قصر هدی شد به سعی شاه مشیّد

رایت اسلام سر کشید به فرقَد

شاه جهان شهریار عالم عادل

خسرو غازی طغانشه بن موید

آنک مرکب کند صواعق قهرش

خاصیت زهر در دماغ طبر زد

وانک نشیند بعون بازوی تیغش

خنجر سوسن به جای تیغ مهند

از فزغ قهر و شدت غضب او

در دل کان پاره های خون معقد

زهره سنگ از نهیب او چو برآمد

گردش چرخش لقب نهاد زمرد

ای به ترقی ورای چار عناصر

جاه تو گسترده چار بالش و مسند

رای تو در یک نظر مشاهده کرده

نقش قضا و قدر ز تخته ابجد

دل که چو درّی ست در هوای تو صافی

از کرمت سرخ روی گشت چو بسد

از دم سرد حسود تو به طبیعت

جرم هوا بفسرد چو صرح مُمَرّد

منشی حکمت نعوذ بالله اگر هیچ

بر ورق حال من کشد قلم رد

روز وجودم چو روزنامه خصمت

گردد از احداث روزگار مسوّد

گر بمثل اره بر سرم نهد ای شاه

گردش ایام چون حروف مشدد

دست اجل تا که در نیاردم از پای

در نکشم سر زخط مدح تو چون مد

گرچه درین شعر یک دو قافیه ذالست

نی غرض از شعر قافیه ست مجرد

خاصه چو این جنس گفته اند بزرگان

عذر من از راه اقتداست ممهد

تا عرق خد نیکوان بود از لطف

راست چو بر برگ گل گلاب مصعد

همچو می از قطره های خون جگر باد

خصم تو را از سموم غم ،عرق خد

شمارهٔ ۲۴

چون کوکبه عید به آفاق درآمد

در باغ سعادت گل دولت به برآمد

آن وعده که تقدیر همی داد وفا شد

وان کار که ایام همی خواست برآمد

آسود جهان از تف خورشید حوادث

چون در کنف عدل شه دادگر آمد

اقبال غلامانه میان بست به خدمت

در بارگه خسرو جمشید فر آمد

فرمان ده شاهان جهان اعظم اتابک

کز صدمت رمحش فلک از پای در آمد

شاهنشه ابوبکر محمد که جهان را

از حضرت او مژده عدل عمر آمد

آن شاه جهان گیر جوانبخت که گردون

در موکب او همچو زمین پی سپر آمد

نام ولقب و کنیت عالیش خرد را

درکام به شیرینی شهد و شکر آمد

بنهاد به پیشش کله کبر و کمر بست

هر شه که سزاوار کلاه و کمر آمد

در طلعت او نور الهی به عیان دید

آنکس که ز انوار خرد بهره ور آمد

ای دوخته عالم را قدر تو قبایی

کورا نهمین طاق فلک آستر آمد

زان سینه تهی کرد کمانت که عدو را

هر تیر که انداخت همه بر جگر امد

شمشیر تو در ظلمت شبهای حوادث

چون پرتو خورشید و طلوع سحر آمد

اقبال تو زیر و زبر چرخ بپیمود

در چشم جلال تو همه مختصر آمد

جود تو تر و خشک جهان جمله بهم کرد

بر مایده همت تو ماحضر آمد

توقیع همایون تو بر صفحه منشور

خطیست که بر گرد عذرا ظفر آمد

سر بر خط حکم تونهد هر که یکی دم

در دایره حکم قضا و قدر آمد

بر درگه تقدیر فلک چرخ زنان است

زان روز که پروانه ملکت به در آمد

از بهر تماشای تو بر داشت زمانه

چندانکه ز آفاق مرا در نظر آمد

در عرصه میدان تو افزود سعادت

آن خطه که جولانگه شمس و قمر آمد

خصمت که پرستنده سُمّ خر عیسی است

اندر نظر عقل چو دنبال خر آمد

بر بوک ومگر عمر بسر برد حسودت

ور حادثه بر جانش مفاجا حشر آمد

این مایه ندانست که بر هیچ نپاید

هر کار که در معرض بوک و مگر آمد

شاها منم آنکس که ز مدح تو زبانم

چون صفحه تیغ تو سراسر گهر آمد

تو شاه هنر پرور و من بنده هنرمند

این هردو بیکباره چرا بی اثر آمد

دوران فلک سخره فرمان تو بادا

کز عدل تو دوران حوادث به سر آمد

بگذار چنین عید هزاران که جهانرا

هر لحظه ز اقبال تو عیدی دگر آمد

شمارهٔ ۲۵

نقش هر دولت که آن بر هفت منظر یافتند

نظم هر صورت که آن در چار گوهر یافتند

چون مرصع شد بهم فهرست آن مجموع را

در کلاه مر زبان هفت کشور یافتند

داور اعظم اتابک نصرة الدین کز دعاش

گوش هفت اقلیم را از در توانگر یافتند

خسرو عادل ابو بکر محمد کز علو

آفرینش را ز عونش بر سر افسر یافتند

پادشاه بحر و بر کشور گشای خشک و تر

کز محیط فیض او طبع زمین تر یافتند

مُهره گل شد زمین وز روی مِهر آن مهره را

بر بساط امر او نقش مششدر یافتند

آسمان شد شکل گوی و شک مدان کان شکل را

در خم چوگان او گوی مدور یافتند

هرچه شاید گفت کانرا ابتدا یا انتهاست

ز ابتدا تا انتها پیشش مسخر یافتند

ای جهانگیر آفتابی کاسمانت را دو قطر

قطری اندر باختر قطری به خاور یافتند

در حساب طالع تو خسف میزان باد شد

کارتفاع این رصد بالای اختر یافتند

هر که در پیمان ملکت چون رسن شد پیچ پیچ

گر ملکشاه است حلقش زیر چنبر یافتند

وانک جز بر نقش نامت سکه ای را نظم داد

گر نظام الملک شد خطش مزور یافتند

فتح کز سی سال باز آواره بود اندر جهان

نوبه داران تواش در گرد لشکر یافتند

نعل می بستند روزی یکدشانت را به روم

حلقه ای گم شد از آن در گوش قیصر یافتند

شرح می دادند روزی جرعه ریزت را به شام

قطره پالود از آن در حلق شکر یافتند

بردرت ظلماتیان را بوسه خشک آرزوست

کان سخن تر بود کز لفظ سکندر یافتند

هست بر کار خراسان تیغ تو چون تیر راست

کان کمان کژ بود کز طغرای سنجر یافتند

هر که چون مهتاب یکشب بر درت بیدار گشت

کافتاب آمد چو صبحش تاج بر سر یافتند

وانک عصیان کرد یک ره با ترازو طالعت

طالعش را چون ترازو سنگ بر در یافتند

در ترازوی جهان از دعوی همسر مرنج

هر کجا زری ست با او جو برابر یافتند

لیک فرق آن شد که چون تقویم عدل آمد پدید

قیمت یک من جو اندر نیم جو زر یا فتند

سایه طوبی فکندی بر ظهیر ای شه از آن

کشتگان در زیر طوبی آب کوثر یافتند

گر سخن نغز آمد اقبال تو اورده ست از آنک

عزت عیسی است آنک اندر سم خر یافتند

آب من این بس که گر جمشید و گر کیخسرو است

با منش در خواجه تاشی خاک این در یافتند

تا سر آغوش زمین از فرق گنج آویختند

تا طبق پوش عرض بر روی جوهر یافتند

بیش از آنت باد جوهر بیش از آنت باد گنج

وین دعا را عرشیان مقبول دفتر یافتند

شمارهٔ ۲۶

هرگز صبا ز زلف تو یک تار نشکند

تا قدر چین و قیمت تاتار نشکند

جز در مثال بردن خطی ز عارضت

نقاش عشق را سر پرگار نشکند

دعوی خوبی تو چو باطل نشد به خط

معلوم شد که رونق گل خار نشکند

در کیش غمزه تو شد انداختن حرام

هر ناوکی که در دل افکار نشکند

بیمار نرگس تو چو مایل به خون ماست

تن در دهیم تا دل بیمار نشکند

نبود دمی که در قدمت از پی نثار

چشم هزار لؤلؤ شهوار نشکند

تو با دل چو سنگ و مرا راه صبر پیش

آنجا چه آبگینه که در بار نشکند

یک بوسه از لب تو به یک جان توان خرید

گر عشق را ز حسن تو بازار نشکند

روزی به لطف در رخم آخر نظر کنی

گر قدر زر از آن کف دربار نشکند

اعنی کف جواد شهنشه که جاه او

از مهر و مه به پایه و مقدار نشکند

ای خسروی که تا ز نهم چرخ نگذرد

کس پیش حضرت تو صف بار نشکند

بی مایه مجاهز خلق تو باد صبح

نرخ عبیر و رونق عطار نشکند

الاّ به بوی لطف تو مشاطه چمن

زلف بنفشه بر رخ گلزار نشکند

بر نردبان رفعت تو وهم کی شود؟

تا صد هزار پایه پندار نشکند؟!

با جود بی دریغ تو نسبت درست کرد

نقدی که در ترازوی معیار نشکند

عهدی که با تو بست سعادت به هیچ دور

تا روز حشر گنبد دوار نشکند

شاخی که سایه داری خلقش دهد خدا

از تند باد حادثه ها خار نشکند

در خانه ای که گرز تو کوبد در اجل

الا سر عدوی تو دیوار نشکند

با تو کدام خصم نهد رو به کارزار؟

کز کار کرد حمله تو زار نشکند ؟!

کوس تو زخمه نکند تا صدای کوه

از هیبت تو در دم کهسار نشکند

زنهار!نیزه تو چه ماری است کز زبانش

جز در دهان خصم تو زنهار نشکند

تیغ تو صف دشمن و حکم تو دست چرخ

آسان اگر ببندد دشوار نشکند

شب نگذرد که صورت قهرت خیال خواب

اندر دماغ فتنه بیدار نشکند

حاضر به خوان مکرُمتت کی شود طمع؟

کانجاش آز،معده ناهار نشکند

پشت فلک ز بهر ربودن کجا خمد

تا نعل نقره،خنگ تو مسمار نشکند؟

هرصبح جز برای سر افسار ابلقت

گردون درم نریزد و دینار نشکند

شاها اگر چه پایه فضل مرا رواج

سرمایه بضاعت اشعار نشکند

جز بهر نظم زیور مدح تو هر نفس

نطقم در خزانه اسرار نشکند

تا نقش بند کسوت این چار کارگاه

این هفت آلت است که در کار نشکند

دایم اساس عمر چنان بادت استوار

کز هفت در نگردد و از چار نشکند

شمارهٔ ۲۷

چه پرتو است که اقبال در جهان افکند؟

چه غلغل است که دولت در آسمان افکند؟

غبار موکب شاه است یا نسیم بهشت؟

که بوی امن و امان در مشام جان افکند؟

همای رایت او سر به سدره در ناورد

عجب که سایه برین تیره آشیان افکند

چه منتی است که بر گردن زمین وزمان

طلوع رایت ورای خدا یگان افکند

سپهر عصمت تایید شاه نصرة دین

که در جهان کف او نام بحر و کان افکند

جهانگشای ابو بکر بن محمد آنک

به تیغ رخنه در ارواح انس و جان افکند

شکوه سایه شمشیر او زبدو وجود

زمانه را تب لرز اندر استخوان افکند

عدو اگر چه یقین می شناخت هستی خود

خیال تیغ شهش باز در گمان افکند

ایا شهی که به یک فتح باب همت تو

جهانیان را در موج آسمان افکند

تویی که عدل تو در چار سوی کون وفساد

ندای عافیت و مژده امان افکند

گشاده دید در امن و عافیت بر خود

کسی که چشم برین فرخ آسمان افکند

هرآنکس که ندانست قدر نعمت تو

بسان آدمش ابلیس از جنان افکند

نخست موج که دریای دولت تو بزد

به جملگی خس و خاشاک بر کران افکند

مخالفان تو را هر یکی به نوع دگر

زمانه در فتن آخر الزمان افکند

یکی بمرد ویکی را فلک به خنجر تو

گلو برید و یکی را زخان و مان افکند

عدوی ملک تو آن شب زعمر دست بشست

که طالعت نظر سعد بر جهان افکند

چو خنجر تو همه ابررحمت است چرا

هزار صاعقه در راه دشمنان افکند

تویی که دولت تو آن فراخ حوصله است

که هر دو کون به یک لقمه در دهان افکند

ملوک سر بنهادند زیر آن گوهر

که زیر پای تو اقبال رایگان افکند

گرت عزیمت روم است و گر هوای عراق

برو که فتح تو سایه بر این و آن افکند

زمانه جای نزولت به اقسرا پرداخت

ستاره نزل قدومت به اصفهان افکند

همیشه تا که نپیچد کسی عنان فلک

چو اسب،جور و جفا را به زیر ران افکند

به کام خویش بران مرکب نشاط و طرب

که بخت با تو عنان راست در عنان افکند

شمارهٔ ۲۸

زلف سرمستش چو در مجلس پریشانی کند

جان اگر جان را نیندازد گرانجانی کند

عقلها را از پریشان زیستن نبود گزیر

اندر آن مجلس که زلف او پریشانی کند

تا پریشان نیست بر سوسن همی ساید عبیر

چون پریشان گشت بر گل عنبر افشانی کند

کی روا دارد ز روی عقل اندر کافری

آنچه زلف کافر او با مسلمانی کند؟

از تکبر نرگس جادوی خون آشام او

سوی عاشق یک نظر با صد پشیمانی کند

عشق عالم گیر او چون عالم دل را گرفت

کس نداند تا در آن عالم چه ویرانی کند

ای نگاری کز کمال حسن تو اندر جهان

هر که خواهد تا بیان صنع ربانی کند

بوسه پیش طلعت تو ماه گردونی زند

سجده پیش قامت تو سرو بستانی کند

نا بود زلف تو چون چوگان دل عشاق را

عشق دامنگیر او کوی گریبانی کند

دیده من ابر نیسانیست و رویت گلستان

گلستان را تازه رشح ابر نیسانی کند

کوی دل می افکنم در عرصه میدان عشق

تا مگر آن گوی را زلف تو چو گانی کند

چنگ در فتراک عدل شامل سلطان زنم

گر دل سخت تو با من سست پیمانی کند

ظل حق سلطان اعظم شه سلیمان رکن دین

آنک گردونش خطاب اسکندر ثانی کند

آنک در دیوان او قیصر به حشمت دم زند

وانک بر درگاه او فغفور دربانی کند

آنک از طبع لطیفش گر مدد یابد صبا

در زمان جسمانیان را جمله روحانی کند

صف زند دیو وپری هر لحظه تا بر تخت ملک

شاه رکن الدین و الدنیا سلیمانی کند

روضه فردوس شد ایوان ز فر طاعتش

شاید ار دربان او دعوی رضوانی کند

جام او بر کوثر و تسنیم افسوس آورد

نام او برنامه تعظیم عنوانی کند

یافه باشد بر قیاس رمح و گرزش گر کسی

ذکر رمح رستم و گرز نریمانی کند

در صلابت همچو موسی گشت شاید گر کنون

رمحش اندر دیده اعداش ثعبانی کند

خسرو اگر کین تو بر آسمان سازد مقام

مشتری بهرام گردد زهره کیوانی کند

رای اعلای تودایم ملک و دبن را تربیت

از کمال نصرت و تایید ربانی کند

ساکنان ربع مسکون را که منقاد تواند

مهر تو در دل مکان چون روح حیوانی کند

هر مبارز کو به هیجا تیغ خونخوار تو دید

پیکرش را پرنیان خودی و خفتانی کند

تیغ تو ابری ست خون افشان که موج سیل او

هر زمان در کشور خصم تو طوفانی کند

بر درت خورشید اگر جبهت نهد وقت خسوف

جبهتش را خاک درگاه تو نورانی کند

خصم شیطان سیرت تو گر کند با تو خلاف

آن خلاف الحق هم از وسواس شیطانی کند

تیر عزمت از کمال فتح چون گردد جدا

موی بر اعضای اعدای تو پیکانی کند

مادح جاه تو بنده کرد غربت اختیار

تا درین حضرت به مدح تو ثنا خوانی کند

خاطری دارد که گر در امتحانش افکنی

شاعری نه ساحری نه بلکه سحبانی کند

گر رود بر لفظ میمونت که کردیمت قبول

گاه نظم و نثر سحبانی و حسانی کند

تا وجود عقل کامل جهل را نقصان دهد

تا بقای عدل شامل ظلم را فانی کند

باش باقی در جهان تا پاس باس و هیبتت

دین و دولت را به فرّ تو نگهبانی کند

شمارهٔ ۲۹

نوبت ملکت شها بر هفت گردون می زنند

ملک عالم را به تو فال فریدون می زنند

در ازل دایم زدند و تا ابد خواهند زد

تا نپنداری شها کین نوبت اکنون می زنند

نوبت اول بهنگامی که در طشت افق

تیره شب را جامه پنداری به صابون می زنند

نی غلط گفتم سحرگاهی که نقاشان صبح

نقش تار پرنیان گویی بر اکسون می زنند

وان دوم نوبت نماز شام هنگام غروب

کز شفق گویی هوا را جامه در خون می زنند

وان سوم نوبت بگاه آنک بالای زمین

سایه بان نیلگون بر در مکنون می زنند

نام جویان از شکوه رتبتی کان در شه ست

طبل باز هیبت از بیم شبیخون می زنند

تا زشوق دولتت دانادلان روزگار

طعنه در هر نوبتی صد نوبت افزون می زنند

شد همایون عهد تو عهدی که شاهان جهان

لاف داد و دین از ین عهد همایون می زنند

ربع مسکون از چه معمور آمد؟از جرم زمین

زانک لشکرگاه تو بر ربع مسکون می زنند

کوه و هامون فخر دارد بر فلک تا در جهان

بارگاه عالیت بر کوه و هامون می زنند

هست اتابک اعظمی در مملکت میراث تو

صورتش زیبد که بر طغرای میمون می زنند

می بیادت با کرامت کرده مدغم می خورند

زر به نامت با سعادت گشته مقرون می زنند

مسند رایت ز شاخ سدره بر تر می نهند

خرگه قدرت زطاق چرخ بیرون می زنند

تا خبر در ملت از قول پیمبر می دهند

تا مثل در حکمت از کتب فلاطون می زنند

رسم این نوبت به رونق در جهان پاینده باد

تا بدرگاه تو بر پیوسته موزون می زنند

شمارهٔ ۳۰

سپیده دم که صبا مژده بهار دهد

دم هوا مدد نافه تتار دهد

دل مرا که فراموش کرد عهد وصال

نسیم باد صبا بوی زلف یار دهد

ز آب دیده به موجی دراو فتم که به جهد

خیال را سوی بالین من گذار دهد

ز دست ناخوشی آنکس رهاندم کان دم

به دست من می صافی خوشگوار دهد

ز گرم طبعی می باشد ار بدین سره وقت

معاشران را درد سر خمار دهد

کنون چو سر و سهی هر کجا که آزادی ست

عنان لهو و طرف سوی جویبار دهد

به مرغزار نگه کن که هر دمش گویی

زمانه خلعت دیبای سبزکار دهد

هم از کرامت مرغان صبح خیز بود

که خضر حله اخضر به مرغزار دهد

مرا شکوفه خوش آید کز ابتدای بهار

زمانه را به نوی زینت نگار دهد

نه همچو گل که چو در مهد غنچه بنشیند

دو هفته دگر از ناز انتظار دهد

پس از شکوفه چمن جای ار غوان باشد

گل ست گو برود جای خود به خار دهد

شکوفه را نبود برگ آن که بر سر شاخ

قرار گیرد تا گل ز غنچه بار دهد

خوشا که یار سمن بر میان سبزه و باغ

به وقت بوسه مرا وعده کنار دهد

ز عکس چهره او تازه نقشبند بهار

طراوتی به گلستان و لاله زار دهد

سحاب را ز برای نثار موکب گل

جهان زگفته من در شاهوار دهد

ز بهر گوش بنفشه که مدح شاه شنید

ز عقد پروین ناهید گوشوار دهد

سرای پرده قوس قزح فراز افق

نشان طارم ایوان شهریار دهد

حسام دولت و دین آنک در مقام نبرد

قرار ملک به شمشیر بی قرار دهد

ستوده خسرو عالم که خاک درگه او

سپهر سر زده را تاج افتخار دهد

سپهر خرقه بر اندازد از طرب چو به ضرب

زبان خنجر او شرح کار زار دهد

ایا شهی که یمینت به گاه بخشش و جود

به کان و دریا سرمایه یسار دهد

حمایت تو شب تیره را اگر خواهد

ز زخم خنجر خورشید زینهار دهد

بخفت بخت حسودت چنانک پنداری

زمانه روز و شبش کو ک وکوکنار دهد

سنان رمح تو از چرخ سرکشید چنانک

سهیل را به ستم رخصت جوار دهد

اگر به دشمن ناکس فرو نیارد سر

همان بود که ثباتت به روزگار دهد

میان خلق فراموش چون شود ملکی

که ملک را خلفی چون تو یادگار دهد؟

در آن زمان که بد اندیش روز کور تو را

قضا به میل سنان اغبر غبار دهد

سپاه بی عددت بیم آن بود هر دم

که هفت قلعه افلاک را حصار دهد

عروس مملکت آن در کنار گیرد تنگ

که بوسه بر لب شمشیر آبدار دهد

نهال تیغ تو کز جوی فتح آب خورد

به وقت حمله سر بدسگال بار دهد

ریاضتی بنهی چرخ تند را که به طوع

عنان حکم به دست تو شهریار دهد

ز صد دلیر یکی باشد آن که تو فیقش

حسام قاطع و بازوی کامگار دهد

اگر بنای امل منهزم شود یزدان

ز حفظ خویش تو را حصن استوار دهد

عدوت مثل تو آنگه شود که خنجر تو

به روز معرکه آثار ذوالفقار دهد

همیشه تا که مر این چرخ بد معامله را

برات دار فنا مهلت مدار دهد

تو پایدار بمانی که جای آن داری

که کردگار تو را عمر پایدار دهد

شمارهٔ ۳۱

شرح غم تو لذت شادی به جان دهد

شکر لب تو طعم شکر وادهان دهد

طاوس جان به جلوه درآید زخرمی

گر طوطی لبت به حدیثی زبان دهد

شمعی ست چهره تو که هر شب ز نور خویش

پروانه عطا به مه آسمان دهد

خلقی ز پرتو تو چو پروانه سو ختند

کس نیست کز حقیقت رویت نشان دهد

زلفت به جادوی ببرد هر کجا دلی ست

وانگه به چشم و ابروی نامهربان دهد

هندو ندیده ام که چو ترکان جنگ جوی

هرچه آیدش بدست به تیر و کمان دهد

جز زلف و چهره تو ندیدم که هیچکس

خورشید را زظلمت شب سایه بان دهد

مقبل کسی بود که چو خورشید عارضت

هجرانش تا به سایه زلفت امان دهد

گر در رخم بخندی بر من منه سپاس

کان خاصیت همی رخ چون زعفران دهد

ماییم و آب دیده که سقای کوی دوست

ده مشک از این متاع به یک تای نان دهد

وقت است اگر لب تو به عهد مزوّری

بیمار عشق را شکر و ناردان دهد

و آن بخت کو که عاشق رنجور قوتی

با این دل ضعیف و تن ناتوان دهد؟

وان طاقت از کجا که صدایی ز درد دل

در بارگاه خسرو خسرو نشان دهد

فریاد من ز طارم گردون گذشت و نیست

امکان آنک ز حمت آن استان دهد

نه کرسی فلک نهد اندیشه زیر پای

تا بوسه بر رکاب قزل ارسلان دهد

در موضعی که چون دم روح القدس ز باد

نصرت همای رایت او را روان دهد

تیغش ز کله سر بی مغز دشمنان

نسرین چرخ را چو همای استخوان دهد

در برگریز عمر عدو صرصر اجل

نوروز را طبیعت فصل خزان دهد

اطراف باغ معرکه را تیغ آب رنگ

از خون کشته رنگ گل ارغوان دهد

تر دامنی دشمنش از روی خاصیت

رنگ از برون جوشن و برگستوان دهد

راه نجات بسته شود بر زمین چنانک

مرگ از حذر نشان به ره کهکشان دهد

هر سرگرانیی که کند خصم او به عمر

بازوش وقت حمله به گرز گران دهد

ای خسروی که حفظ تو از راه اهتمام

گوگرد را زصولت آتش امان دهد

هر جا که رایت از در تدبیر در شود

تقدیر بر وساده حکمش مکان دهد

پیرند چرخ واختر وبخت تو نو جوان

آن به که پیر دولت خود با جوان دهد

فرّ همای سلطنت آن را بود به حق

کش حکم تو به سایه چتر آشیان دهد

هرآهنی که بر سر چوبی کنند راست

چون رُمح تو چگونه قرار جهان دهد ؟

اعجاز موسوی نبود هرکجا کسی

چوبی شعیب وار به دست شبان دهد

صد قرن بر جهان گذرد تا زمام ملک

اقبال در کف چو تو صاحب قران دهد

در رزم رستمی تو و در بزم حاتمی

گردون تو را عنان و قدح بهر آن دهد

با بحر برزنی چو به پیشت قدح نهد

وز مهر کین کشی چو به دستت عنان دهد

هر کو چو تیغ با تو زبان آوری کند

قهرت جواب او به زبان سنان دهد

در گرد بارگاه تو کیوان شب یتاق

تا روز بوسه بر قدم پاسبان دهد

شاها خلایق از تو عزیز و توانگرند

درویشیم سزد که به دست هوان دهد؟

پوشیده زُهره جامه زربفت و مشتری

محتاج خرقه ای است که بر طلیلسان دهد

در عهد چون تو شاهی کز فضله سخات

هر روز چرخ راتب دریا و کان دهد

شاید که بعد خدمت یکساله در عراق

نانم هنوز خسرو مازندران دهد؟!

تا آسمان چو کسوت شب را رفو کند

گاه از شهاب سوزن و گه ریسمان دهد

بادی چنانک کسوت عمر تو را قضا

یک سر طراز مملکت جاودان دهد

شمارهٔ ۳۲

به حلقه ای که سر زلف یار بگشاید

زمانه را و مرا هر دو کار بگشاید

ز دست رفتم و دستم نرفت در زلفش

کزان گره گرهی یادگار بگشاید

چو وصل او در امید در جهان بر بست

چه سود از آنک در انتظار بگشاید ؟

به نا امیدی وصلش امیدوار شدم

که هر چه بسته شود استوار بگشاید

به عمر خویش دمی زنده وان زمان مرده

که من کناره کنم او کنار بگشاید

مرا که صحبت آن تازه گلبن آید یاد

زخار هر مژه صد لاله زار بگشاید

نگر که تیز بدان کرد نوک مژگان را

که خون از ین مژه اشکبار بگشاید

ز خون من چه گشاید و لیک از محنش

بس آب دیده که در هر دیار بگشاید

خزینه خواست زمن کم وجوه یک جو نیست

مگر ز غیب دری کردگار بگشاید

غرض عنایت بخت ست کاندرین سختی

حصول این غرض از شهریار بگشاید

خدایگان سکندر هنر مظفر دین

که سهمش از جگر یخ شرار بگشاید

جهانگشای قزل ارسلان دریا دل

که خاتمش ز سلیمان شعار بگشاید

پناه ملک شهنشه اتابک اعظم

که چشم فتح به چون او سوار بگشاید

شهنشهی که به هنگان قهر اگر خواهد

ز هفت قلعه گردون حصار بگشاید

تهمتنی که چو در راه دین قبا بندد

کمر ز قیصر زنار دار بگشاید

در آن مصاف که تدبیر او طلایه کند

به یُمن و یُسر، یمین ویسار بگشاید

برین دو رومی و زنگی گر اعتماد کند

ز روم تا به در زنگبار بگشاید

به سنت اسد الله دو نیم گردد خصم

در آن مصاف که او ذوالفقار بگشاید

چنان رود ز سنان خون دشمنش در رزم

که بول سوخته خون از زهار بگشاید

نسیم او که صدف را به آب دندان کشت

زلال خضر ز دندان مار بگشاید

اگر بخواهد رایش به گاه کینه و قهر

از آسمان به مدارا مدار بگشاید

در آن رصد که کند ارتفاع طالع او

هزار سعد میان بسته بار بگشاید

گرش یکی سر موی از قرار بر گردد

ولایت از فلک بیقرار بگشاید

و گرنه از پی سنجیدن رضاش بود

فلک ز برج ترازو عیار بگشاید

زهی بهشت صبوحی که جرعه جامت

ز مستی سر دنیا خمار بگشاید

اگر نه سکته حیرت بود حسودت را

ز یک خلاف تو صد زینهار بگشاید

وگر مثل چو غباری شود مخالف تو

شکنجه های تو خون از غبار بگشاید

نمای گلبن قدر تو در قبول زکات

هزار پنجه ز دست چنار بگشاید

به خلق بر چو ببستی در ضرورت را

خدای بر تو در اختیار بگشاید

یکی نفس به من ار لطفت التفات کند

علاقه نظر روزگار بگشاید

زبان زهره فریبم به سحر هاروتی

ز زهره یاره زمه گوشوار بگشاید

اگر ز بزم تو دورم بقای بزم تو باد

که گر ببندد یک در هزار بگشاید

به قدر آنک به وقت شمار دست بهار

عقیقهای گل از عقد خار بگشاید

سیاقت عددی باد حدّ عمرت را

که عقد های شمار از شمار بگشاید

شمارهٔ ۳۳

چون شد از دریای مینا زورق زر ناپدید

آمد از درج زمرد لولو لالا پدید

چون ز لوح لاجوردی میم زرین شد نهان

نون سیمین شد ز روی تخته مینا پدید

گشته تا شد همچو در دریای کحلی زعفران

آمد از دریای نیلی عنبر سارا پدید

چون خم ابرو نمودی بود در معنی هلال

کاید از زیر سیاهی چون ید بیضا پدید

چون هلال از چرخ رو بنمود خندان گشت خلق

عشرتی آمد درین غمخانه دنیا پدید

خلق را پر خنده شد از عید لبها و مرا

بر رخ چون کهربا شد بسد حمرا پدید

بودم از غم با دلی پر آتش و چشمی پر آب

کامد از دور آن نگارین لعبت زیبا پدید

تا درآن لب شکرین ماهی که هر کو را بدید

بر خلاف طبعش آمد بر دلش سودا پدید

بو العجب ماهی که سرو و عرعر و شام و سحر

می کند زان روی و زلف و چهره و بالا پدید

چون بدبدم صورتش در زلف گفتم ای عجب

گنجی آمد مر مرا از گنج اژدرها پدید

دید چون در ماه نو شوریده حالم از لطف

کرد دلجویی برون از حدّ من عمدا پدید

گفت خرم باش کامد بر نهال خدمتت

میوه وصلم به فرّ صدر بدرآسا پدید

صاحب عادل شهاب دولت و دین آنک هست

شکل نعل مرکبش بر گنبد خضرا پدید

آن محمد نام یوسف روی صدری کامده ست

از وجودش در دو عالم راحت احیا پدید

گرچه اندر اصل و معنی هر دو از یک معدن اند

لیکن آید وقت خوردن غوره از حلوا پدید

ناصر خسرو نکو گوید که سرسبزی سرو

بالد و ناید مگر در شدت سرما پدید

جز مگر اندر شهادت گر کسی دارد نگاه

تا قیامت ناید آن در لفظ پاکش لا پدید

شمارهٔ ۳۴

سپیده دم که زند ابر خیمه در گلزار

گل از سراچه خلوت رود به صُفه بار

ز اعتدال هوا حکم جانور گیرد

اگر به نوک قلم صورتی کنند نگار

سرود خارکن از عندلیب نیست عجب

که مدتی سرو کارش نبود جز با خار

چه حالت است که مرغان همی زنند نوا؟

چه موجب است که گلها همی کنند نثار؟

هنوز سرو سهی در نیامده ست به رقص

چرا به دست زدن خوش بر آمده ست چنار؟

عروس باغ مگر جلوه می کند امروز

که باد غالیه سای ست و ابر لولو بار

کلیم وار ز شاخ درخت بلبل را

فروغ آتش گل کرد عاشق دیدار

هنوز نا شده سوسن زبند مهد آزاد

دراز کرد زبان چون مسیح در گفتار

چمن هنوز لب از شیر ابر ناشته

چو شاهدان خط سبزش دمید گرد عذار

نهاده نرگس رعنا به خواب مستی سر

هنوز ناشده از چشم او نشان خمار

جهان بدین صفت از خرمی مجلس و شاه

در او چنانک در اثنای سال فصل بهار

نه مجلس است سپهری ست کز مطالع او

بتابد اختر عصمت به ساعتی صد بار

کسی گمان نبرد در حریم حضرت او

که از جفای فلک بر دلی بود آزار

زمانه نعره تحسین زند چو مدحت شاه

به گوش او رسد از لفظ راوی اشعار

ز بس ترنم والحان مطربان که درو

همیشه مغز فلک پر نوای موسیقار

به رسم خدمت و طاعت به جای سر هنگان

ملوک صف زده بر درگهش یمین ویسار

نشسته خسرو روی زمین به استحقاق

فراز مسند شاهنشهی سلیمان وار

خدایگان ملوک زمانه نصرت دین

که مهر و ماه به فرمان او کنند مار

جهانگشای ابوبکر بن محمد آنک

به یک پیاده کند دفع صد هزار سوار

زخاک مجلس او بوی خلد می آید

چنانک نکهت عنبر ز طلبه عطار

در این چنین سره وقتی کس آن چنان مجلس

به اختیار بنگذارد این سخن بگذار

حسود تهمت بد خدمتی نهاد مرا

که شد ز درگه فرمان ده جهان بیزار

کسی که او نبود آگه از عقیدت من

چو این سخن شنود باورش کند ناچار

چو این علامت جهلست و نام من عاقل

کنون کجا برم این ننگ و چون کشم این عار

مجال صبر کجا باشدم چو در حق من

زمانه بر سر باطل نماید این اصرار

طمع مدار که کفار بشکنند صلیب

بس است این که نبندند مومنان زنار

جهان پناها امروز در زمانه تویی

که روزگار به عهد تو دارد استظهار

فلک به جاه تو افراشت پشت با مسند

ستم ز عدل تو آورد روی در دیوار

زمانه دست تو را دید ضامن ارزاق

ستاره تیغ تورا یافت قاطع اعمار

غبار موکبت آن کیمیای معتبر است

که شد سبیکه خورشید از او تمام عیار

کسی که عز قبول تو یافت در عالم

به چشم همّت او ملک ری نماید خوار

قرار چو بودم در فراق حضرت تو

هنوز کار مرا تا فلک نداده قرار

ز صد نهال که در باغ عمر بنشاندم

یکی هنوز زبختم نیامده ست به یار

زمانه تا ندهد داد فضل و دانش من

چگونه دست بدارم ز دامنش زنهار؟

چه وقت عزلت و هنگام انزواست مرا؟

نرانده دور تمتع ز گنبد دوار

هنوز پیش رکابم نبرده بر سر دوش

به جای غاشیه کیمخت ماه غاشیه دار

هنوز از پس پشتم حمایل جوزا

نکرده بر سر شمشیر نیکوان تتار

سر از بساط شهنشه چگونه بردارم

نعوذبالله بیزارم از چنین سروکار

بدان خدای که ذرات آسمان و زمین

همی کنند به پاکی ذات او اقرار

بدان قدیم که در عهد اولیت او

جهان نبود و نبود از جهانیان آثار

چو آسمان و زمین را به انبیا بنواخت

یکی از آن دو ندانست کفش از دستار

چو آدمی و پری را به اهبطوا افکند

بر آمد از دل هر یک هزار ناله زار

چنان نهفت در اطراف غیب سرّ قَدَر

که ره نبرد بدو وهم و فکرت اغیار

چنان نگاشت بر الواح عقل صورت علم

که خیره گشت در او دیده اولوالابصار

چو خیط صبح و شفق بست بر عمود افق

ترازوی شب وروز ایستاد چون طیار

به صانعی که بیاراست باغ فطرت را

به حسن قامت چون سرو و روی چون گلنار

به مبدعی که در اجزای خاک تعبیه کرد

دل خدای شناس و زبان شکر گزار

بدان جواد که چون ابر باد دستی را

وجوه چرخ دهد سالها به یک ادرار

بدان لطیف که چون باد خاکساری را

کند مبشر امداد لطف در اشجار

بدان حلیم که در یک نفس فرو شوید

هزار نامه عصیان به آب استغفار

بدان کریم که گر حصر نعمتش طلبی

شمار آن نتوان کرد تا به روز شمار

چو دست حکمت او طی کند سجل وجود

نه از دیار نشان ماند و نه از دیّار

چو خطبه لمن الملک بر جهان خواند

برون برد ز دماغ جهانیان پندار

بدان زلازل هیبت که در شبانگه عمر

کند زمستی غفلت نفوس را هوشیار

بدان منادی عزّت که در سحر گه حشر

کند ز خواب عدم کاینات را بیدار

به تحفه های کرامت که از دریچه غیب

درافکنند مهیا به دامن اخیار

به جذبه های عنایت که در مقابل آن

به نیم ذرّه نسنجد بضاعت ابرار

به گنجنامه رحمت که سرّ تاویلش

کسی نداند بیرون ز عالم الاسرار

به مُهر دُرج نبوت که ان ودیعت را

نبود هیچ امینی چو احمد مختار

هنوز صبح رسالت نکرده بود طلوع

که شد ز عکس جبینش جهان پر از انوار

بدان سکینه عصمت که کرد خرسندش

به پرده داری یک عنکبوت بر در غار

بدان همای سعادت که رحمت ازلی

فکند سایه او بر مهاجر و انصار

به حرمت قدم صدق آن جوانمرادن

که کس نبرد بدیشان سبق درین مضمار

به نور طلعت خسرو که آسمان گستاخ

نظر بر او نتواند گماشتن ز وقار

به چار بالش قدرش که بهر او زده اند

دو سایه بان سیاه وسپید لیل و نهار

بدان بلارک گوهر فشان که در کف شاه

بسان قطره آب است در میان بحار

بدان سمند زمان سرعت زمین پیمای

بدان کمند سپهر افکن ستاره شکار

به حق این همه سو گند ها که از عظمت

بر آسمان و زمین حمل آن بود دشوار

که چشم من به جهان آن زمان شود روشن

کز آستانه شه بستُرم به دیده غبار

خدایگانا گر کشف حال من بکنی

ز صدق هر چه نمودم یکی بود ز هزار

در تو را به همه شرق و غرب نفروشم

که خاک توده فانی ندارد این مقدار

ز خدمت تو چه شاغل بود مرا به جهان؟

کدام خویش و قرابت کدام ملک و عقار

نصاب مایه من دانش است و می دانی

که این متاع نیارد بها در ین بازار

ز حضرتت سبب غیبتم همین بوده ست

که بوده ام به دل آزرده و به دل بیمار

چه داغها که ز چرخم نشست در سینه

چه اشکها که ز چشمم دوید بر رخسار

هنوز در غم آن مانده ام که چون افتد

ز موج حادثه کشتی عمر من به کنار؟

اگر زخوف ورجا در تحیرم زان است

که پای بر سر گنج است و دست در دم مار

مرا شکایت بسیار و شکر اندک هست

اگر چه می نزنم دم ز اندک و بسیار

میان عالم و جاهل تفاوت این قدرست

که این کشیده عنان باشد آن گسسته مهار

قدم ز دایره بیرون نمی نهم کاخر

به سر به گرد جهان گشته گیر چون پر گار

به روز،درس ثنای تو می کنم تلقین

به شب، وظیفه مدح تو می کنم تکرار

به سوی سدره زمن مرغ طاعتی نپرد

که رقعه ای نبرد از دعات در منقار

دراز می شود این ماجرا و می ترسم

که از ملالت خاطر کسی کند انکار

زبهر خسرو از ین به دعا نمی دانم

که تا ابد از عمر خویش بر خوردار

شمارهٔ ۳۵

در ابتدای کون جهان آفریدگار

بر نام خسرو از پی این عقد نامدار

بر اصل چهار طاق عناصر به پای کرد

نُه پوشش فلک همه از رایش استوار

دیبای خسروانی اخضر برو کشید

وانگه نثار کرد بدو در شاهوار

آوازه ای از ین سخن اندر جهان فتاد

تا از حجاب غیب شد امروز آشکار

آثار دولتی که فلک مدتی مدید

می کرد بر دریچه تقدیرش انتصار

هم مشتری ز لهو بر انداخت طیلسان

هم زهره از نشاط بیفکند گوشوار

یعنی که بخت حجله بلقیس وقت را

آورد بخت پیش سلیمان روزگار

قطب ملوک نصرة دین کز علو قدر

چون آفتاب بر فلک تند شد سوار

سلطان نشان اتابک اعظم که آسمان

سازد زنعل مرکب او تاج افتخار

بو بکر بن محمدبن الدگز که بخت

مانند دایگانش بپرورد در کنار

در ملک زاد اول و با ملک شد بزرگ

وانگاه باز ملک بدو شد بزرگوار

ای خسروی که نوک سنانت به روز رزم

در هفت جوشن فلک آسان کند گذار

هنگام حمله با همه تندی خویش باد

در دست و پای مرکبت افتد به زینهار

چون بر عزیمت سفری سایه افکند

بر شکل آسمان ز بر موکبت غبار

چندانک آتش غضبت یک زبانه زد

بر ماه نو شود همه اطرافش از شرار

در ملک چون تو شاه ندارد کسی بیاد

ای ملک را زجمله شاهان تو یادگار

هر کو شنید قصه جم گو بیا ببین

در ملک طول و عرضت و در حکم گیرو دار

تو سر به تاج وتخت فرو ناوری از آنک

چون تاج سرفرازی و چون تخت پایدار

هر خصلت و صفت که گزید از جهان خرد

در طینت تو تعبیه ای کردکردگار

مغز فلک ز کفّ تو شد پر بخار جود

آری چو هست کف تو دریا کم از بخار

چون خنجر تو حق را بازار گشت تیز

چون رایت تو دین را بالا گرفت کار

در هر زمین که خارسنان تو بر دمید

تا نفخ صور گلبن اقبال داد بار

چندان بقات باد که در صد هزار سال

هرگز مهندسشان نیارند در شمار

تو شمع عصمتی به شب ظلم در بتاب

تو ابر رحمتی به سر خلق بر ببار

از عقل وبخت برخور و جاوید زی از انک

چون عقل کاردانی و چون بخت کامکار

شمارهٔ ۳۶

ای جهان را به تیغ داده قرار

کرده شاهان به بندگیت اقرار

شاه آفاق اخستان توی آنک

خواهد از خنجرت اجل زنهار

همتت چون شهاب تیرانداز

حشمتت چون سماک نیزه گذار

ملک را طلعت همایونت

فال مسعود و طالع مختار

بندگانت به وقت کوشش و کین

با حوادث شوند در پیکار

چون عنان ظفر بجنبانند

از زمانه بر آورند غبار

چون رکاب ثبات بفشارند

باز دارند چرخ را ز مدار

برکشد دشمن تو را گردون

لیک برنگذارند از سر دار

طرفه مرغی است تیرت ای خسرو

که پر کر کسان برو هموار

نخورد جز دل عدو طعمه

نکند جز حیات خصم شکار

زلف نصرت گرفته در چنگل

نامه فتح بسته در منقار

مرغ نی ماهیی که هست او را

دست دربار شاه دریابار

باز مانده به سوی شست مَلک

دهن بی زبانش ماهی وار

ماهیی دیده ای که صدمَتِ شست

نرساند به حلق او آزار

من ندانم که چیست دانم آنک

می برآرد زبر و بحر دمار

لاجرم یک زمان زهیبت آن

مرغ و ماهی نمی کنند قرار

ای فلک عرض داده صدباره

پیش رایت خزاین اسرار

نیک دانی که من در این مدت

که جدا مانده ام ز خویش و تبار

بیش این آرزو نداشته ام

که بیایم بر آستان تو بار

وقت آنست کین سعادت را

همچو جان تنگ درکشم به کنار

پس به شکرانه بر درت ریزم

درجها پرز لولو شهوار

گرچه پیشت نکرد کس تعریف

که مرا چیست مایه و مقدار

سخنم خود معرف هنر است

چون نسیمی که آید از گلزار

زان چو تیغم زبان گشاده که من

گوهر خویش را کنم اظهار

گرچه یک شخم از ره صورت

دارم از علم لشکری جرار

رکن های سریر دانش من

همچو ارکان عالمند چهار

تازی و پارسی و حکمت و شرع

این دو اشعار دارم آن دو شعار

شعر من نیست زان بضاعت ها

که بیک جایگه شود بر کار

بلکه از حدّ بلخ تا درِ مصر

گرم کرده ست نظم من بازار

آفرینش همه گوای منند

که ندارم در افرینش یار

من یکی گوهرم فتاده به خاک

از سر تربیت مرا بردار

گرچه باشد به نزد همّت تو

گوهر از خاک برگرفتن عار

تا به از ملک و عمر چیزی نیست

بادی از ملک و عمر برخوردار

هرکجا آیی و روی تا حشر

دیده حزم و دولتت بیدار

حشر نصرتت زپیش و زپس

مدد فتح بر یمین و یسار

شمارهٔ ۳۷

چون بر زمین طلیعۀ شب گشت آشکار

آفاق ساخت کسوت عباسیان شعار

پیدا شد از کرانۀ میدان آسمان

شکل هلال چون سر چوگان شهریار

دیدم ز زر پخته برین لوح لاجورد

نونی که گفتیی به قلم کرده شد نگار

روی فلک چو لجّه دریا و ماه نو

مانند کشتیی که ز دریا کند کنار

یا بر مثال ماهی یونس میان آب

آهنگ در کشیدن او کرده از کنار

یا همچو یونس آمده بیرون ز بطن حوت

افتاده بر کنارۀ دریا نحیف و زار

در معرض خلاف جهانی ز مرد و زن

قومیش در نظاره و خلقی در انتظار

من با خرد به حجره خلوت شتافتم

گفتم که ای نتیجه الطاف کردگار

باز این چه نقش بوالعجب و نادرست شکل

کز کارگاه غیب همی گردد آشکار؟

آن شاهد از کجاست که این چرخ شوخ چشم

از گوش او برون کند این نغز گوشوار

گردون ز بازوی که بدزدید این طراز

گیتی ز ساعد که ربوده ست این سوار؟

گر جرم کوکبست چرا شد چنین دو تاه

ور پیکر مه است چرا شد چنین نزار

گفت آنچه بر شمردی از ین هیچ نیست

دانی که چیست ؟ با تو بگویم به اختصار

نعل سمند شاه جهان است کاسمان

هر ماه بر سرش نهد از بهر افتخار

گفتم که از مدائح ذات مبارکش

رمزی بگوی تا بودم از تو یادگار

بر عادت کریمان بر دامنم نهاد

درجی چنین که بینی پر درّ شاهوار

تا من ز بر تهنیت عید بی دریغ

بر آستان خسرو عادل کنم نثار

شاه جهان اتابک اعظم که درگهش

اسلام را ز حادثه خصنی است استوار

بوبکر بن محمد بن الدگز که هست

چون آفتاب قاهر و چون چرخ کامگار

آن بحر مکرمت که ز امداد فیض او

دایم غریق نعمت و امن است روزگار

وان قطب معدلت که سپهر و ستاره را

هموراه گرد مرکز حکمش بود مدار

چون مشتبه شود جهت کعبۀ نجات

جز صوب درگهش نکند عقل اختیار

آنرا که فر تربیت او عزیز کرد

اجرام آسمان نتوانند کرد خوار

وانرا که از حدیقۀ لطفش گلی شکفت

دوران روزگار نیارد نهاد خار

ای خسروی که رای تو از روی ملک و دین

هر دم به آستین کرم بسترد غبار

آنکس که یکدم از می عصیانت مست شد

تا نفخ صور نشکندش سورت خار

بفشار پای حزم که پیش از تو کس نشد

بر ابلق زمانه بدین چابکی سوار

گیتی به نزد جور تو خاکی است بی محل

خورشید پیش رای تو نقدی است کم عیار

بگشای دست حکم که کس را نیوفتاد

در مرغزار ملک بدین فر بهی شکار

پیش از طلوع کوکب عدل تو آسمان

هرگز یمین منطقه نشناخت از یسار

در سلک دهر بود شبه همبر گهر

در باغ چرخ بود کدو همسر چنار

زان لحظه باز کار جهان انتظام یافت

کاندر پناه جاه تو آمد به زینهار

تا روزگار خطبه اقبال تو نخواند

ممکن نبود عالم شوریده را قرار

در حسب حال خود سخنی چند داشتم

لیکن برین یکی کلمه کردم اختصار

کای افتاب عدل ز من نور وامگیر

وی سایه خدای زمن سایه بر مدار

تا از برای نظم مصالح در این جهان

کس را درون پردۀ تقدیر نیست بار

دوران دولت تو که نظم جهان از اوست

بادا چو نظم من ابدالدهر پایدار

ملک تو همچو نعمت فردوس بی زوال

عمر تو همچو مّدت افلاک بی شمار

شمارهٔ ۳۸

ای زسعی تو برافراخته سر

دین یزدان و شرع پیغمبر

مقتدای زمانه صدرالدین

ای کفت مکرمات را مصدر

خجل از گوشه عمامه تو

تاج فغفور و افسر قیصر

نظر حشمتت چو تیر قضا

بر دل روزگار کرده گذر

از دعاهای خیر بر جانت

راه گردون ببسته وقت سحر

قدر تو چرخ را ربوده کلاه

حلم تو کوه را گرفته قلر

تا تو و زان نقد احسانی

بحر و کانرا نماند وزن و خطر

نزد معیار همت عالیت

کم عیارست نقد هفت اختر

گر بسنجد فلک شکوه تو را

بشکند کفه های شمس و قمر

کشش عطف دامن تو فشاند

گرد تشویر بر سر کوثر

وز نسیم شمایل تو نشست

عرق شرم بر رخ عنبر

آب و آتش موافقت جویند

هر کجا دولتت بود داور

تا زتو پشت یافت بالش شرع

فتنه پهلو نهاد بر بستر

گرچه زیر و زبر ندارد چرخ

چرخ زیر است و همّت تو زَبَر

چیست مهر و سپهر با قدرت؟

اخگری در میان خاکستر

جاهت آن ژرف قلزمست که نیست

کشتی و هم را بر او معبر

هر دم از شرم طیلسان تو چرخ

در سر مشتری کشد چادر

هر زمان خامۀ سیه کامت

دهد از راز روزگار خبر

هیبتت خانۀ مخالف را

در فضای فنا گشاید در

ای که بر اوج برج تعظیمت

سر طائر ز بیم بنهد پر

یوسف مصر عالمی چه عجب

که به تو روشن است چشم پدر

پیش شمشیر لفظت از دهنت

صبح صادق بیفکند خنجر

هر که در منصبی قدم بنهاد

امرو نهی تو باشدش رهبر

هرکه در مدحتی قلم برداشت

نامت اول برآید از دفتر

با عطا های نقد تو نشود

آرزو همنشین بوک ومگر

وز پی شرط فرصتی نکند

حکم حزم تو احتمال اگر

عالمی از عطات بر سر موج

کشتی من چنین گران لنگر؟

منم امروز و حالتی که مپرس

گر بگویم نداریم باور

فتنه در گرد من گشاده کمین

فاقه در روی من کشیده حشر

محنتم چون وظیفه های کرام

هیچ می نگسلد ز یکدیگر

باد شادی چو دوستان ملول

که گهم اوفتد همی در سر

آخر ای نور دیدۀ اسلام

نیک در روی حال من بنگر

رخ متاب از سیه گلیمی من

که سیاهی مدد دهد به بصر

منم آن طوطیی که نظم مراست

در مذاق زمانه طعم شکر

می نخواهی که من به اندک سعی

باشمت در جهان ثنا گستر

آسمان همچنان به جای خودست

هم بر آن قطب و هم بر آن محور

از کجا خاست این روایی جهل

ورچه افتاد این کساد هنر

آنک خود را نظیر من دانست

گرچه او سنگ بود و من گوهر

این زمان در تنعُّمی است که چرخ

می نیارد بر او گماشت نظر

در کفش ناله می کند بر بط

بر رخش خنده می زند ساغر

من چو بر بط زبون زخمۀ دهر

من چو ساغر غریق خون جگر

راست یکسال و نیم شد که مرا

در عراق است حکم آبشخور

تنم از فاقه خشک شد که نشد

لبم از آب این کریمان تر

اسبکی دارم از متاع جهان

همچو کلکت روان ولی لاغر

درسفر بار من کشیده و لیک

زیر پالان کند مرا به حضر

تا کی از بهر نیم تو بره کاه

باشم اندر جوال مشتی خر

تو که در حل و عقد مختاری

چون روا داریم چنین مضطر

عزم آن کرده ام که بر تابم

سوی مازندران عنان سفر

در وجوه معاش می نشود

مهر بوبکر و دوستی عمر

جوهری نیست در عراق و رواست

گر ندانند قیمت جوهر

ای دل پاک مرگ،کیسۀ سیم

وی رخ زرد ننگ،صره زر

هیچ دولت ورای آنک شدم

درمیان سخنوران سرور

به حیاتی که نظم ونثر مراست

نام من زنده ماند تا محشر

بر من این رنج بگذرد چو گذشت

ملک محمود و دولت سنجر

شکر و منّت خدای را کاکنون

چون تو صدریست اندرین کشور

ورنه گرد جهان فلک برگشت

بارها کز کرم نیافت اثر

تا ز اوراق روز وشب نرود

رقم خامۀ قضا و قدر

چون قضا و قدر تو را شب و روز

باد بر هر چه ممکن است ظفر

شبت از قدر بهتر از شب قدر

روزت از روز عید،فرخ تر

شمارهٔ ۳۹

کراست زهره که با این دل ز صبر نفور

در افکند سخنی از وداع نیشابور

اگر چه می شنود ناله غراب و لیک

چگونه فهم کند آدمی زبان طیور

ندانم این چه دلیری ست گوییا که غراب

زالف خویش نبودست هیچ شب مهجور

غراب را چه خبر زانک هر شب از غم هجر

چگونه می گذرد حال این دل رنجور

حدیث هجر توان گفت با کسی که بود

چون زلف یار مشوَّش چو چشم او مخمور

نه یک شب از لب لعلش چشیده طعم شکر

نه یک دم از سر زلفش گرفته بوی بخور

گمان من همه این بود پیش ازین کاخر

چنین که دورم ازو از درش نمانم دور

دلم زگیتی چندان حساب کژ برداشت

که راه یافت بدو صد هزار گونه کسور

مگر ز پرده برون اوفتاده ناله من

که می دهد فلکم گوشمال چون طنبور

یکی ز بوالعجبیهای روز و شب اینست

که روز روشن من کرد چون شب دیجور

عجب تر آنک درین غم هنوز دلشادم

بدان امید که سعیی کند فلک مشکور

که یادگار نماند نشان چهره من

بر استانه شاه مظفر منصور

طغانشه بن مؤید که شاه انجم چرخ

زماه رایت او عاریت ستاند نور

کفش چنانک به وقت سخا فرو ریزد

به روی دست نهانخانه جبال و بحور

دلش چنانک به هنگام کینه پست کند

به زیر پای برآورده سنین و شهور

در آن دیار که افکند عدل او سایه

به قدر ذره بود آفتاب وقت ظهور

در آن مقام که بگشاد حزم او دیده

خرد ضعیف بصر باشد و فلک شبکور

خدایگانا بر وفق رای افلاطون

تو را خدای زبهر مصالح جمهور

بیافرید ز اقبال صورتی پس از ان

حلول کرد درو جان بهمن و شاپور

چنانکه باده به جسم پیاله نقل کند

پس از مفارقت او ز قالب انگور

به روزگار تو آن انتظام یافت جهان

که از حمایت جو،بی نیاز شد کافور

عجب نباشد اگر کژدم فلک در دم

نهان کند ز نهیب تو نیش چون زنبور

ز گرد خیل تو مشاطگان عالم قدس

کشند غالیه حسن گرد عارض حور

زمانه حکم تو را چاکری بود منقاد

فلک مثال تو را بنده ای بود مامور

ایا ریاض امانی به جود تو خرم

و یا جهان معانی به جاه تو مقصور

اگرچه قاصرم از کنه نعمتت خواهم

که روزگار کنم بر ثنای تو مقصور

ولیک دست حوادث چنان گلو گیرست

که هست دم زدنم جمله نفثه مصدور

سخن شکایت گردون شده ست و عذر این است

وگرنه عقل ندارد مرا درین معذور

در این قصیده که در پیش نظم الفاظ‌ش

چو آب حل شود از شرم لولو منثور

مزید شهرتم آنگه بود که بر خوانی

زهی به جود تو ایام مکرمت مشهور

همیشه تا نشود کار عالم از فترات

چنان بزی که خردمند را کند مغرور

بگیر عالم و بر خور ز مملکت که نماند

برون زچشم بتان در زمانه هیچ فتور

برید صیت تو را دست در عنان صبا

رسول حکم تو را پای در رکاب دبور

شمارهٔ ۴۰

سپیده دم که شدم محرم سرای سرور

شنیدم آیت « تو بو الی الله » از لب حور

به گوش جان من آمد ندای حضرت قدس

که ای خلاصه تقدیر و زبده مقدور

جهان رباط خراب است بر گذر گه سیل

گمان مبر که به یک مشت گل شود معمور

بر آستان فنا دل منه که جای دگر

برای نزهت تو بر کشیده اند قصور

مگر تو بی خبری کاندرین مقام تو را

چه دوستان حسودند و دشمنان غیور؟

ببین که چند نشیب و فراز در پیش است

ز آستان عدم تا به پیشگاه نشور

تو را منازل دور و دراز در پیش است

بدین دو روز اقامت چرا شدی مغرور؟

بکوش تا به سلامت به منزلی برسی

که راه سخت مخوف است و منزلت بس دور

تو در میان گروهی غریب مهمانی

چنان مکن که به یکبارگی شوند نفور

نگر که تا شکمت سیر و تنت پوشیده ست

چه مایه جانورند از تو خسته و رنجور

چه بارهاست ز تو بر تن سوام و هوام

چه داغهاست ز تو بر دل وحوش و طیور

به دشت جانوری خار می خورد غافل

تو تیز می کنی از بهر صلب او ساطور

بدان غرض که دهان خوش کنی ز غایت حرص

نشسته ای مترصّد که قی کند زنبور

کناغ چند ضعیفی به خون دل بتند

به جمع آری کین اطلس است و آن سیفور

زکرم مرده کفن بر کشی و در پوشی

میان اهل مروت که داردت معذور؟

به باده دست میالای کان همه خون است

که قطره قطره چکیده ست از دل انگور

به وقت صبح شود همچو روز معلومت

که با که باخته ای عشق در شب دیجور

دل مرا چو گریبان گرفته جذبه حق

فشاند دامن همت ز خاکدان غرور

بشد زخاطرم اندیشه می ومعشوق

برفت لز سرم آواز بر بط و طنبور

زهر چه گفتم و کردم کنون پشیمانم

بجز دعا و ثنای خدایگان صدور

وزیر مشرق و مغرب نصیر دولت ودین

که باد رایت عالیش تا ابد منصور

نه در حدیقه فکرش وزیده باد غلط

نه بر صحیفه عزمش نشسته گرد فتور

به طول و عرض جهان با کمال او صدره

مهندسان خرد معترف شده به قصور

نشسته در دل و چشم ملوک هیبت او

چنانک صورت می در طبیعت مخمور

زهی دقایق لطفت خفی چو جرم سها

ولیک گشته چو خورشید در جهان مشهور

صریر کلک تو در کشف مشکلات جهان

چنانک نغمه داود در ادای زبور

به زیر دامن افلاک خلقت آن مجمر

که کرد جیب افق را پر از بخار بخور

به گرد خطّه اسلام حفظت آن خندق

که می نیابد شَعری بر او مجال عبور

سوی حریم خلافت تو را همان آتش

نموده راه که اول کلیم را سوی طور

تو روی با علمی کرده ای که رایت صبح

به زیر سایه او گم شود به وقت ظهور

ترا به حبل متین است اعتصام چه باک

اگر گسسته شود رشتۀ سنین شهور

چراغ بخت تو زان شمع بر فروخته اند

که آفتاب به پروانه خواهد از وی نور

نهال جاه تو زان حوض یافته ست نما

که از ترشح آن حاصل آمده ست بحور

فراست تو چوافکند نور در عالم

نماند در تُتُق غیب هیچ سر،مستور

همای همت تو کرکسان گردون را

ز عجز و ضعف چو عصفور کرد و ماالعصفور ؟

همیشه تا نتوان کرد حصر دور فلک

تو را چو دور فلک باد عمر نا محصور

صلاح ملک وملک بر عنایتت مبنی

دوام دین و دول بر کفایتت مقصور

شمارهٔ ۴۱

گهی که بار دهد شاه بر سریر سرور

که باد تا به قیامت به عهد او معمور

سپهر مجمره گردان بود به پایه تخت

شمال مروحه بر دارد از برای بخور

مشام چرخ معطر شود ز نکهت عود

بخور عطر معطر کند دماغ طیور

ز فیض پرتو تاج مرصع خسرو

بر آسمان چهارم رسد ز شعشعه نور

ستاره بر سر مجمر فتد به جای سپند

به دفع دیده خورشید هرزه گرد و غیور

برون کنند در آن بزم حوریان بهشت

سر از برای دعا از دریچه های قصور

به پیش بارگه کبریا ی شاه جهان

چو صف کشند به خدمت عساکر منصور

بلرزد از نفس چاوشان در گاه باد

چهار حد وجود از صدای نفخه صور

چنانک دور نباشد که او صوامع خاک

مجاوران عدم سر نهند سوی نشور

در آن زمانه بقا سر در آورد به فنا

در آن میانه فلک معترف شود به قصور

بود به روم ز غم رعشه بر دل قیصر

فتد زخوف به چین لرزه بر تن فغفور

ز ترس بفسرد اندر عروق حادثه خون

ز غم بپژمرد اندر دماغ فتنه غرور

خدایگانا گر ز انک پیش از ین یک چند

قضا به قدرت کردار خویش شد مغرور

فتور و فتنه و تشویش متفق بودند

کنون به عهد تو از یکدگر شدند نفور

به دام زلف بتان پای بسته شد تشویش

به سوی چشم خوش دلبران گریخت فتور

کنون که کار خراب زمانه گشت آباد

کنون که روی زمین شد به عدل تو معمور

بقای تخت تو بادا که بخت اهل هنر

به سعی تربیت توست در جهان مشهور

شمارهٔ ۴۲

تو راست لعل شکر بار و در میان گوهر

میان لعل چرا کرده ای نهان گوهر

به خنده چون لب یاقوت رنگ بگشائی

ز شرم زرد شود همچو زعفران گوهر

رخم چو زرد شد و از جزع دیده هر ساعت

فشانم از غم آن لعل درفشان گوهر

چنان به چشم تو بی قیمتم ز بی درمی

که روز بزم به چشم خدایگان گوهر

مرا به باد مده گرچه خاکسارم از آنک

به خاک تیره کند بیشتر مکان گوهر

اگرچه سیم و زرم نیست هست گوهر نفس

که نزد عقل به از صد هزارگان گوهر

سزد که ننگ نیاید تورا ز صحبت من

از آنک ننگ ندارد ز ریسمان گوهر

همین بس است که الماس طبع من دارد

چو خنجر ملک شرق در میان گوهر

خدایگان ملوک جهان طغانشه آنک

نثار می کند از جود بر جهان گوهر

ز بس که خون معاند بریخت روز مصاف

گرفت در دل کان رنگ ارغوان گوهر

به حرب دشمن بد فعل او عجبتر آن

که همچو تیغ برآورد استخوان گوهر

به یمن بخت چو گیرد قلم به دست کند

به صورت شبه از نوک او روان گوهر

سپهر قدرا دست خرد نمی یابد

به قدر جود تو در گنج شایگان گوهر

اگر تو دست سخاوت کشیده تر نکنی

به هیچ کان ندهد نیز کس نشان گوهر

خروه عدل تو تا پر زدست در عالم

به جای بیضه نهاده ست ماکیان گوهر

تویی که هرگز پیرایه دار غیب نداشت

به از وجود تو در حقۀ زمان گوهر

زمین ملک تو پر گوهر است و نیست عجب

که عقد جاه تو را هست آسمان گوهر

زهی زمانه که بعد از هزار محنت و رنج

مرا نهاده ز مدح تو در دهان گوهر

زمانه گرچه بیازاردم نیندازد

کسی نیفکند از دست رایگان گوهر

اگر چه موج برآورد سالها دریا

به هیچ وقت نیفکند بر کران گوهر

قصیده ای که به مدح تو گفت بنده چو دُر

ردیف ساختش از بهر امتحان گوهر

درین دیار بسی شاعران باهنرند

که نور فکرت ایشان دهد به کان گوهر

سزد به نظم چنین گوهر ار کنند قیام

از آنک خوب نماید به توأمان گوهر

همیشه تا که به هنگام نو بهار سحاب

کند نثار بر اطراف بوستان گوهر

نثار مجلست از چرخ گوهری بادا

که در حساب نیاید بهای آن گوهر

شمارهٔ ۴۳

ز خواب خوش چو برانگیخت عزم میدانش

مه دو هفته پدید آمد از گریبانش

به روی خویش بیاراست عید گاه و مرا

نمود هر نفسی ماتمی ز هجرانش

فراز مرکب تازی سوار گشت چنانک

نظر درو نرسیدی به گاه جولانش

هزار جان شده قربان هزار کیش خراب

ز رشک گوشه گیش و دوال قربانش

بسا سکندر سر گشته در جهان که نیافت

نشان چشمه خضر از چَه زنخدانش

مرا به تازه در آتش نهاد گفتی نعل

هر آتشی که جدا شد ز نعل یکرانش

به رسم عیدی حوران خلد را رضوان

برای غالیه می برد گرد میدانش

بر آمد از دل من دوزخی در آن اندوه

که ناگهان بفریبد به خلد رضوانش

کمند زلف بینداخت از تهوّر و بود

هزار چاره ز آزار صد مسلمانش

به روز عید که زندانیان کنند آزاد

به هر دلی که ظفر یافت کرد زندانش

رسید ناله من در فراق چهره او

بر آسمان و شنیدند مهر و کیوانش

اگر به حضرت خسرو نمی رسد زانست

که از سپهر برین برتر ست ایوانش

حسام دولت و دین شاه اردشیر حسن

که هست رونق عالم ز عدل و احسانش

قضا ببوسد و گردون به دیده در مالد

هر آن مثال که صادر شود ز دیوانش

کجاست در همه آفاق سر کشی امروز

که نیست گردن او زیر طوق فرمانش

ز ماه رایت او چون خجل شود خورشید

به زیر سایه شب در کنند پنهانش

زهی ضمیر تو از لازمان آن حضرت

که سایبان نهم طارم است دربانش

تو را رسد به جهان دعوی جهانداری

که در شمایل تو ظاهرست برهانش

دلی که از تف کین تو گرم شود روزی

به جز مفرح تیغت نبود درمانش

کدام حادثه دندان نمود با تو به غم

که صولت تو ز بُن بر نکند دندانش؟

که جست با تو به روز وغا زبردستی

که نه به زیر قدم پست کرد خذلانش؟

اگر زجام خلاف تو می خورد گردون

به یک دو دور نماند مجال دورانش

ز بیم تو چو دل سنگ خاره خون گردد

زمانه نام نهد گوهر بدخشانش

نسیم گل چو به خلق تو نسبتی دارد

به صد زبان بستاید هزار دستانش

چنان به جاه تو معشوف گشت خاتم ملک

که نیز یاد نمی آید از سلیمانش

شعاع تیغ تو برقی ست در دیار عدو

که جز اجل نبود قطره های بارانش

کف کریم تو بحریست در افاضت جود

که جز به ساحل تسنیم نیست پایانش

همیشه تا گل انجم چنان بود که صبا

فرو نریزد ازین سبزتر گلستانش

ز خرمی چمن ملک تو چنان بادا

که از شکوفه پروین بود گل افشانش

شمارهٔ ۴۴

هزار توبه شکسته ست زلف پر شکنش

کجا به چشم در آید شکست حال منش؟

دل شکسته اگر زلف او بیا غالی

کم از هزار نیابی به زیر هر شکنش

مرا دو دیده ز حسرت سپید گشت چنانک

فرج نیابم از آن جز به بوی پیرهنش

چنین که با سر زلفش روان من خو کرد

چگونه اِلف بود روز حشر با بدنش؟

همیشه اشک چو باران ز دیده می بارم

مگر که تازه بماند رخ چو نسترنش

دلم زچاه زنخدان او چگونه رهد

چو دست در نتوان زد به عنبرین رسنش؟

در آب دیده من غرق شد چو نیلوفر

خیال قدّ چو شمشاد و روی چون سمنش

از آن چو دایره غم در میان گرفت مرا

که راه نیست خرد را به نقطه دهنش

عجب تر اینکه بباید گشاد هر ساعت

به مدح شاه جهان اردشیربن حَسنش

خدایگانی کاقبال سرمدی داده ست

به دست حکم عنان ممالک زمنش

سهیل اگر نه زدیوان او برد خطش

مثال عزل دهند از ولایت یمنش

وگر شهاب نه با نام او رود ز فلک

میان راه به دم بفسراند اهرمنش

وگر نسیم خلافش رسد به مهر گیاه

چه طعنه ها که توان زد به سبزه دمنش

زهی مثال تو را بر زمانه آن قدرت

که پست کرد بکلی بنای مکر و فنش

فلک ز دست تو بر کاینات مشرف بود

به شرط آنک بر افتد قواعد فتنش

برون نیامد از آن عهده لاجرم تا حشر

نهاد قهر تو بر سینه آتشین لگنش

گرت زانجم و پروین یکی خلاف کنند

برون کشند به عنف از میان انجمنش

هر انکسی که نه با کسوت هوای تو زاد

چو کرم پیله نخستین لباس شد کفنش

اگر عدو چو قلم پیش تو به سر ندود

دو نیمه کن چو قلم تا میان و سر بزنش

وگر به حکم تو طوبی فرو نیارد سر

تو راست دست تصرف ز بیخ و بن بکنش

سپهر بر نکشد بامداد خنجر صبح

اگر به شب نزند همت تو بر مسنش

ز تفّ کین تو دشمن به ارزو خواهد

که خون ز رهگذر خوی برون شود ز تنش

درخت جاه تو را برگ و بار چندان است

که نیست ممکن جز گلشن فلک چمنش

نهاد پیش تو بنده چو آب سر بر خاک

مدد فرست ز باران لطف خویشتنش

اگر نه هریک از آن قطره گوهری گردد

که هیچ فرق نباشد ز گوهر عدنش

از آن سپس که ز خاکش چو ابر برگیری

اگر به چرخ رسیده ست بر زمین فکنش

همیشه تا نفسی شاد برنیارد کس

که عاقبت نکند روزگار ممتحنش

دوام عمر تو با دور چرخ مقرون باد

به شادیی که نباشد مخافت حزنش

خیال تیغ تو در چشم روزگار چنانک

زمانه باز ندارد ز رمح ذوالیزنش

شمارهٔ ۴۵

دادیم دل به دست تو در پای مفکنش

غافل مشو ز ناله و زاری و شیونش

چون دست در غمت زد و پا استوار کرد

گر دست می نگیری در پا میفکنش

ما عهد اگر نه با سر زلف تو بسته ایم

بی هیچ موجبی چو سر زلف مشکنش

هر دل که هست بسته زنجیر زلف تو

نتوان نگاه داشت به زنجیر در تنش

نگرفت دست فتنه گریبان هیچکس

تا در نبست عشق تو دامن بدامنش

تنگ آمد از فراق تو بر من همه جهان

مسکین کسی که جز در تو نیست مسکنش

تا کی شکار عشق تو باشد دلی که هست

درگاه شاه عالم عادل نشیمنش

صاحب قران مظفر دین خسرو عجم

گر چرخ سر کشید فرو کوفت گردنش

شاهی که از برای گل افشان بزم اوست

هر گل که مرغزار سپهرست گلشنش

بر هر مبارزی که نه از نام اوست حرز

از سطح آب کم بود اطراف جوشنش

ای همت تو ساکن آن بقعه کز علو

بالای هفت خطه چرخ است بر زنش

رای تو رایضی است که در زیر ران حکم

هر روز رامتر بود ایام توسنش

بر هر که تافت روزی خورشید لطف تو

خورشید همچو ذره برآید ز روزنش

آتش فروغ رای تو دارد از این قبل

در بر گرفته اند چو جان سنگ و آهنش

آزاده ایست لطف تو شاها که هر زمان

خطی به بندگی رسد از سرو و سوسنش

گر جرم ماه با تو به یک جو کند خلاف

هم در زند شکوه تو آتش به خرمنش

تا شب ز اختران بگشاید کمین مهر

بر هم زند مصادمت روز مکمنش

باد از مصادمات حوادث تو را امان

کامروز هر که هست در توست مامنش

بر دشمنت گشاده کمین اختران نحس

وز هیبت تو تیره چو شب روز روشنش

شمارهٔ ۴۶

نهی زلفین عنبر بار بر دوش

حدیث ما نیاری هیج در گوش

خروش ما زخواری ناشنیده

چرا خیره نهی زلفین بر گوش؟

چو تا با من سخن گویی ز شادی

چو مرزنگوش گردم سر به سر گوش

چو من با تو غمی خواهم که گویم

نداری ای عجب گویی مگر گوش؟

به احوال من سرگشته شاید

کز این به بازداری ای پسر گوش

مرا کز جور تو نالان چو نایم

چه مالی چون ربابی سیم بر گوش

رسید از تو به گوشم مژده وصل

اگر ممکن بود جای بصر گوش

سگ کوی تو باشم گرچه ندهی

به روبه بازیم چون خواب خرگوش

تو فارغ پنبه اندر گوش کن شو

خروش من فلک را گو بدر گوش

مرا بی طلعت تو باد تر چشم

مرا بی نعمت تو باد کر گوش

به خنده آن زمانم لب شود باز

که از آواز تو یابد خبر گوش

ز دیدار تو گردد پر قمر چشم

ز گفتار تو گردد پر شکر گوش

کنی در گوش حلقه مهر و مه را

چو آرایی به مروارید و زر گوش

ز گوشت حلقه یابد زینت و حسن

تو را از حلقه یابد زیب و فر گوش

مگر چشم تو با گوشت به جنگ است؟

که دارد چشم تو تیر و سپر گوش؟

زره پوشد ز زلفت زانک باشد

ز تیر غمزه تو بر حذر گوش

رسید آوازه عشق من و تو

چو مدح خسرو غازی به هر گوش

شه آفاق سلطانشه که دارند

به امر او ملوک بحر و بر گوش

جهانگیری کز اخبار فتوحش

شهانراهست دایم پر سمر گوش

نه چون او دیده هرگز پادشا چشم

نه مثل او شنیده دادگر گوش

سمندش چون کند جولان بگیرد

ز بیم شیهه او شیر نر گوش

بیارایند چون خوبان به حلقه

زنعل مرکبش هر تاجور گوش

نیابد بی لقای او ضیا چشم

ندارد بی ثنای او خطر گوش

درِ او شه ره آمد خسروان را

چنان کآواز را شد رهگذر گوش

روانش آلت الهام و وحی است

چو لحن وصوت را جای ممر گوش

ایا نشنیده هرگز در دو عالم

شهی مانند تو نیکو سیر گوش

خلاصه از چهار ارکان تو گشتی

چنان کز پنج حس شد معتبر گوش

ز الفاظ تو ای دریای افضال

صدف کردار گردم پُر دُرر گوش

جهان دانشی زان بازداری

به اهل فضل و ارباب هنر گوش

از آن شادی که مرغ نظم را صید

کند سمعت برآوردست پر گوش

ز بهر خدمت صورت مدیحت

گشاده دیده و بسته کمر گوش

الا تا دیده بان تن بود چشم

الا تا حجره سور است در گوش

به فرمان تو بادا خسروانرا

ز حد قیروان تا باختر گوش

شمارهٔ ۴۷

نشست خسرو روی زمین به استحقاق

فراز تخت سلیمان به دار ملک عراق

خدایگان ملوک زمانه نصرت دین

که هست افسر شاهی به طلعتش مشتاق

پناه و ملجاء شاهی شهنشه اعظم

که عالمی دگر است از مکارم اخلاق

رضاش خط دوم از صحیفه اعمار

سخاش باب گزاف از جریده ارزاق

فلک به طوع تقرب کند به خدمت او

چو دوستان به مدارا و دشمنان به نفاق

ایا شهی که به هنگام کین وشاقانت

مَجِرَّه را به دو انگشت بگسلند نطاق

چو طاق و جفت زنند از طریق لعب،کنند

به تیر تن ها جفت و به تیغ سر ها طاق

کسی که جفت نداند ز خسروان خود را

نهد به پیش تو دعوی خسروی بر طاق

شکوه تیغ تو در رزم بیم آن باشد

که از طبیعت آتش برون برد احراق

به یک ثبات که هنگام کار بنمودی

به بِرّ و لطف در آمد جهان جافی عاق

گرفت عرصه مُلک تو بسطتی که دگر

بدو محیط نگردد دوایر آفاق

اگر زپای درآمد زمانه باکی نیست

تو شادزی که درستست دولتت را ساق

به بازوی تو ندارد خطر گرفتن ملک

بر آسمان شدن آسان بود به پای براق

سنان رمح تو در سینه ها گزید وطن

خیال تیغ تو در دیده ها گرفت وثاق

بخورد خصم ز دست تو شربتی نه چنانک

به عمر تلخی آنش برون رود ز مذاق

دوید در دل و چشم عدو مهابت تو

چنانکه آتش سوزنده در دل حراق

به نوک نیزه رگ جان دشمنان بگشای

که از حرارت آن غصه شان گرفت خناق

گر آفتاب که یک چشم دارد از مشرق

نگه کند سوی ملک تو جز به چشم وفاق

به باد حمله ز گوشش بر آوری پنبه

به نوک نیزه ز چشمش برون کنی شر ناق

ز هیبت تو دل دشمنان بروز نبرد

چنان بود که دل عاشقان زبیم فراق

اگر به وقت مقاسات گرم و سرد مصاف

نیایدت مدد از هیچ کس علی الاطلاق

شگفت نیست که پولاد را نیاید یاد

به وقت خوردن زهر از منافع تریاق

غریو کوس و نفیر مبارزان در رزم

بود به گوش تو خوشتر ز پرده عشاق

فرو کنند به نظاره ساکنان فلک

به روز مجلس تو سر ز گوشهای رواق

مدبران فلک آن زمان زنند نطق

که از ضمیر تو صدره کنند استنطاق

ز نظم ملک تو را هیچ در نمی باید

چنانک نظم مرا از جزالت و افلاق

چو این عروس سزاوار چون تو شاه بود

برای مهر گران نیست مستحق طلاق

همیشه تا که مه و مهر در محاق و کسوف

بود ز گردش این چرخ ازرق زراق

اساس عدل تو در عالم آن چنان بادا

که مهرو ماه شوند ایمن از کسوف و محاق

نهاده دولت باقیت با ابد میعاد

گرفته همت عالیت با ازل میثاق

شمارهٔ ۴۸

چو زهره وقت صبوح از افق بسازد چنگ

زمانه تیز کند ناله مرا آهنگ

جفای چرخ بگیرد مرا به سختی نای

وفای یار در آویزدم ز دامن چنگ

برد زمانه ناساز از سرم بیرون

هوای ناله نای و نوای زخمه چنگ

چنان به درد دل از سینه برکشم آهی

که هفت آینه چرخ از آن برآرد زنگ

بضاعت سخن خویش بینم از خواری

بسان آینه چین میان رسته زنگ

من از خجالت و حیرت فتاده در کنجی

که کس نشان ندهد نام دانش و فرهنگ

گهی چو عهد لئیمان نطاق صبرم سست

گهی چو عذر بخیلان براق عزمم لنگ

ابای شعر مرا نیز چاشنی مطلب

که در مذاق زمانه یکیست شهد و شرنگ

فتاده ام به گروهی که در بیان شان هست

مساق لفظ رکیک و مجال معنی تنگ

به قول نیک چو من نامشان برآرم زود

به فعل بد سخنم را فرو برند به ننگ

کجاست رکن بساط خدایگان تا من

برم چو شعری ارکان شعر بر خر چنگ

به پیش خسرو روی زمین برآرم بانگ

چنانک در خم گردون فتد غریو و غرنگ

خدایگان سلاطین بحر و بر طغرل

که در ترازوی جودش جهان ندارد سنگ

به گرد مرکز چترش مدار هفت اقلیم

چو گرد قطب شمالی مدار هفت اورنگ

ز عدل شامل او بوی آن همی آید

که در کمین گه شیران کنام سازد رنگ

ایا شهی که بریزد زیاد حمله تو

به روز معرکه دندان پیل و کام نهنگ

تویی که خوشه پروین برین رواق بلند

زبهر نقل جلال تو بسته اند آونگ

مثال بزم تو پرداخت نقش بند ازل

هنوز نازده نقش وجود را نیرنگ

چنان به دور تو کار زمانه منظوم است

که پوست از سرزین باز شد به پشت پلنگ

اگر چو آتش و آبست دولت چه عجب

که آمده ست برون از میان آهن و سنگ

در آن زمان که اجل دشمنان جاه تو را

شود مخالف آمال در شتاب و درنگ

چنان موافقت افتد سلاح را که کند

زه گوزن زبان در دهان تیر خدنگ

چو بیلک تو به دنبال چشم کرد نگاه

کمان به گوشه ابرو درآورد آژنگ

چنان شود که ز تیری این و تندی آن

قضا کرانه کند از میان به صد فرسنگ

کند سنان تو بازی به جان خصم چنانک

به عقل دلشدگان شاهدان چابک وشنگ

قیامت است ز تیغ تو در ممالک روم

مصیبت است ز گرز تو در دیار فرنگ

همیشه تا به تجارت ز مرو شهجان کس

به سوی آمل و ساری نیاورد نارنگ

رخ عدوت چو نارنگ زرد و آژده باد

به سوزنی که نه زاتش گدازد و نه ز زنگ

برات بخشش تو بر وجوه عامل مرو

معاش دشمنت از نقد قاضی کیرنگ

شمارهٔ ۴۹

اَهذِهِ رَوزَةُ مِن ذاتِ اَحجالِ

اَم غُرَّةُ طَلَعَت فی شَهرِ شَوَالِ

اِذا رَأیتُم هِلالَ العیدِفَاغتَبِقُوا

بَعدَالفُطُورِ وَ غَنُّوا بَعدَ تَهلالِ

عَهدی به وَهوَ کإلا کلیلِ مُتَّسِقا

قَصارَ وَهوَ یُضا هی شِقَّ خَلخالِ

مَضَت ثَلثونَ مِن ایَامِ مُدَّتِنا

وَالرّاحُ لَم یَشفِ منّا حَرَّ بِلبالِ

اَهلاٌ بها والنَدامی طالَماَ فَرَقُوا

فَاَذَنُوا لِیَجِدَ وا عَهدَهَا البالِ

وَ مَرحبا بِسُلافِ طابَ مَکرَعُها

مَشمُولَةٍ مِن بَناتِ الکَرمِ سَلسالِ

یُدیرُها رَشأً ناهیکَ مشیَتَهُ

عَن ناعِمٍ مِن غُصُونِ البانِ مَیَالِ

لِیَهنِ اَحبابَنا یَومَ یُبَشِّرُنا

بأَشهُرٍبَعدَه تَأتی وَ أَحوالِ

یَسعی اِلَی المَلِکِ المَیمونِ طائِرُهُ

لِیَقتَنی فی ذُراه خَیرَةَ الفالِ

کَهفُ الوَری نُصرَةُ الدّینِ الّذی نُصِرَتُ

اَعلامُ دَولَتهِ بالطّالِع الغالی

اَتابکُ المُستَعانِ الله یَکلَؤُهُ

فَاِنَّهُ لِحِمی دینِ الهُدی کالی

سِبطُ الأَنامِل قَد اَغنَت اَسِرَّتُهُ

عَن کُلِّ مُنهَمِرِ الشُؤبوبِ هَطَالِ

یُبکی اَحامِسَ اَبطالاٌ بِصَولَتِهِ

رُعبٌا وَ یُضحِکُهُ صَولاتُ اَبطالِ

فَما شَجاعَةُ ثاوی دارهِ حَرَدٍ

اَحَصَّ مُتِّقدُالعینَینِ رِئبالِ

شاکِی البَراثِنِ فی اَرساغِه فَدَعٌ

رَحبُ الجَبینِ عَریضُ الصَّدرِ ذَیّالِ

وَ ثَابَةٌ شَرِسُ الاَخلاقِ مُقتَسِرٌ

مُراقبٌ لِقِتالِ القِرنِ بَسّالِ

وَعرُ الشّمایِلِ مِهصارُ اَظافِرُه

نَشِبنَ مِن سَلَبِ القَتلی بأَسمالِ

یَزوَرَّ عَن عصَیةٍ مُلتَفَّةٍ اشب

مَنیعةٍ فی حماهُ ذاتِ اَوشالِ

اَعَدُّ ها لِصُروفِ الدَّهرِ مسبَعَةً

یأوی اِلَیها وَ عِرسٌ اُمّ اَشبالِ

بمِثلِ سَطوَتِهِ فی الرّوعِ جینَ بَذا

علی وَساعٍ لَدَی الهَیجاجَوّالِ

اَلقَی السّماکُ قَناهُ وَ هُوَ مُعتَقِلٌ

بِذابلٍ مِن دماحِ الخَطِّ عَسّالِ

وَ لَم یَشُم سَیفُه المریخ حینَ سَطا

بِصارمٍ لِعمایاتِ الوغی جالِ

اِذا تَکَلَّمتَ فالأملاکُ ساجِدَةٌ

دُونَ البِساطِ لِتَعظیمِ وَ اِجلالِ

وَ اِن سَکَتَّ تَریَ الاَرواحَ راکذةً

مَوقُوفَةً بَینَ اَمالِ و اَجالِ

اَتَتکَ مِنّیَ ابیاتٌ اِذا تُلِیَت

قَلایص النَّجمِ یَحدوها بِهَاالتَّالِ

لا تَحسَبَنَّ زَئیری مِثل عَولةِ مَن

یَبکی عَلی دِمَنٍ تَعفو وَ اَطلالِ

تَعُدُّ شِعری مُعَدُّ فی مفاخِرها

وَ اِن اَکُن اَعجَمیَّ العَمِّ وَ الحالِ

تَرَکتُ نَحوَکَ آمالَ الملوکِ سُدیً

فیما اَصُوغُ وَ قَد حَقَّقتَ آمالی

یَبیعُنی الدَّهرُ رَخصٌا مِن غَباوَتِهِ

وَاِنَّ مِثلی فی سُوقِ العُلی غالِ

فَاحکُم فاِنَّکَ مَقفُوٌّ وَ مُتَّبَعُ

وَ قَد اَحَطتَ بما عَرّضتُ عَن حالی

لازِلتَ تَحکُمُ فیما تَشتَهی وَ تَری

بَینَ الأنام بِإِعزازٍ وَ اِذلالِ

شمارهٔ ۵۰

قدوم ماه مبارک مبارک است به فال

که باد بر ملک بحر و بر مبارک سال

سریر بخش سلاطین اتابک اعظم

که هست طلعت او ملک را مبارک فال

جهانگشای عدوبند شاه نصرة دین

که فتح و نصرت از آثار او برند مثال

سر ملوک ابوبکر بن محمد کو

به صولت عمری از جهان ببرد ضلال

بکوفت گاو زمین را نهیب او گردن

بکند شیر فلک را شکوه او چنگال

تهمتنی که به روز وغا توان گفتن

که از زمین وزمان سر کشد به استقلال

در آن مقام که قدرش به صدر بنشیند

رضا دهد فلک هفتمین به صف نعال

کمان کین چو به زه کرد نسر طائر نیز

فراهم آورد از سهم تیر او پر و بال

بسی نماند که از امن و عدل برخیزد

به عهد دولت او نام شبروی ز خیال

زهی سپاه تو را پیشتر ز فتح و ظفر

نکرده هیچ کس از هیچ بقعه استقبال

مثال ساحت میدان توست سطح فلک

نمونه سر چوگان توست شکل هلال

طراز ملک تورا آن طراوت است ز عدل

که تا ابد ننشیند بر او غبار زوال

به مجمعی که سخن با زبان تیغ افتد

کند زبانه خشمت زبان گردون لال

به موضعی که امید از سخا سپس ماند

درافکند کرمت خویشتن به پیش سوال

بزاد تیغ تو چندین هزار بچه فتح

نبوده او را جز با گلوی خصم وصال

جهان به عهد تو هرگز خراب چون گردد

چو تو به رسم دهاقین روی به روز قتال

زمین سینه دشمن به تیغ بشکافی

پس آنگهی بنشانی در او ز رمح نهال

تو را خدای گزید از جهان و شاهی داد

حدیث خضم فسانه ست وترهات ومحال

خدایگانا در عهد پادشاه شهید

که عمر بر تو سجل کرد و ملک بر تو حلال

من آن قبول و کرامت بیافتم که دگر

ورای پایه من وهم را نبود مجال

کنون دو سال تمام است تا همی نوشم

زدست غصه قدحهای زهر مالامال

گسسته گشت زطبعم وساوس اوهام

بریده گشت زجانم علایق آمال

در آمد از در جانم نشاط خدمت تو

از آن سپس که گرفتم ز کاینات ملال

منم چنین که تو بینی وگنجهای هنر

دگر مرا به جهان در ،نه حرمت است و نه مال

من از روان قزل ارسلان خجل گردم

اگر به غیر تو بردارم این شکایت حال

منم که با جگر تشنه خون دل بخورم

ولیکن از کف سفله نخواهم آب زلال

نشانه لگد گور باد سینه آنک

ز شاخ آهو دارد امید کعب غزال

مراست اینهمه سرگشتگی ز تهمت فضل

که با چنین سر و سامان مه فضل و مه افضال

سپهر ازین سان سرگشته نیستی شب و روز

اگر نه متهم ستی به افضل الاشکال

همیشه تا زجهان نیست موضعی خالی

ز انقلاب امور و تقلب احوال

جهان ز ذات تو خالی مباد اگر چه تویی

به ذات خویش جهانی به کبریا و جلال

ببرده موکب تو دست از صبا و دبور

ببسته حشمت تو راه بر جنوب و شمال

شمارهٔ ۵۱

نماز خفتن بیگاه،مست لا یعقل

درآمد از درم آن ماه روی مهر گسل

همه شمایل دیوانگان گرفته و لیک

به زیر هر خم زلفش روان صد عاقل

ز بهر عربده خود را خراب کرده و من

گرفته ماتم عمر خراب بی حاصل

در اوفتاده ز اندیشه ها به در یایی

چو روزگار نه غورش پدید و نه ساحل

چو دید واقعه کز دست خویشتن شده ام

ز سرگذشت مرا آب و پای ماند به گل

ز راه جد و یقینش،درست شد که شده ست

دل شکسته من بر فراق او حامل

ز گرد راه فرو ریخت قصه های دراز

چو زلف خویش پریشان چو کار من مشکل

گهی زبان ملامت گشاده کز تو سزد

که حق صحبت دیرینه را کنی باطل؟

گهی ز راه نصیحت در آمده که مباش

ز حفظ جانب یاران و دوستان غافل

به صبر کوش و یقین دان که عاقبت ز جهان

به کام دل برسی خود کدام صبر و چه دل؟

جواب دادم وگفتم چشیده ام یک چند

شرابهای خوش از دست لعبتان چگل

کنونک وقت خمارست می بباید خورد

ز دست هجر تو ناکام شربتی قاتل

مرا بحل کن و بگذر ازین حدیث که شد

جفای اهل خراسان میان ما حایل

بجست بی خبر از جای خویش گفت و مباد

که هیچ دل به هوای شما شود مایل

دلم ببردی و در هجر نیز می کوشی

اگر به دل بحلی نیستی به هجر بحل

وداع کردمش القصه و گرفتم پیش

رهی چو روز قیامت کشیده و هایل

ز بند عشق گشاده دل و کمر بسته

به عزم بندگی شاه عالم عادل

سپهر جاه و جلالت ستوده نصرة دین

که پیش دست و دلش هست بحر و کان مدخل

قضا شکاری تقدیر حمله ای که کند

خیال خنجر او شخص فتنه را بسمل

میان خوف و رجا عدل او بود حاکم

میان باطل و حق رای او بود فاصل

به کامکاری او می دهد ملک اقرار

به شهریاری او می کند زمانه سجل

به چشم کبک ز انصاف او شده ست حقیر

شکوه حمله شاهین و سطوت طغرل

ایا شهی که سرا پرده معالی تو

ورای طارم علی سزد به صد منزل

جهان زمان تصرف به دست ملک تو داد

هنوز گردون از روی همّت تو خجل

دل حفوظ تو دیوان غیب را مشرف

کف کریم تو اموال رزق را عامل

مسببان سخای تو را ز دخل جهان

هزار ساله عطا بر جهانیان فاضل

اساس ملک تو چون مرکز زمین ثابت

ولیک حکم تو چون روزگار مستعجل

اگر فلک بدرد روزنامه اقبال

بود وظیفه جود تو نعمتی شامل

وگر زمانه بسوزد جریده اعمار

بود صحیفه تیغ تو نسختی کامل

عنایت تو جهان را نصاب امکان داد

وگرنه از چه قبل شد وجود را قابل؟

خدایگانا شعر مرا چه وزن بود

به مجلس تو که سحبان در او شود باقل؟

نه مجلسی فلکی کاندر او ز بس دهشت

بود عطارد اُمّی و مشتری جاهل

قضا میان تواضع ببسته چون شاگرد

قدر زبان تضرع گشاده چون سایل

و لیک چون به تو اقبال ره نمود مرا

اگر عزیز و ذلیلم تویی معزّ و مذل ّ

همیشه تا ندهد هیچ متقّی بر باد

برای نعمت عاجل سعادت آجل

تو در سعادت و نعمت بمان که مقرون شد

عذاب آجل خصمت به محنت عاجل

ربوده صرصر قهر تو مسند فغفور

فکنده صولت تیغ تو افسر هِرقِل

شمارهٔ ۵۲

سپهر و مهر چو حجاج کعبه اسلام

به عزم کعبه اسلام بسته اند احرام

یکی ستانه همی بوسدش به رسم حجر

یکی به چهره همی سایدش به شرط مقام

ز یک طرف گلوی گاو می برد ناهید

ز یکجهت بره قربان همی کند بهرام

به امن و عافیت آراسته چون صحن حرم

حریم حضرت عالی شهریار انام

خدایگان ملوک جهان مظفر دین

که نصرت و ظفر او را ملازمند مدام

جهانگشای قزل ارسلان که بر سر خصم

به زخم تیر فروبست شاهراه مسام

ضمیر او که نمودار لوح محفوظ است

به دود عجز بیندود چهره اقلام

نخست خلعت نور از خیال رایت تو

رسد به چشم جنین در مشیمه ارحام

شها جواهر اکلیل و عقد پروین را

برای زیور ملک تو داده اند نظام

هنوز تا سر زانوست کبریای تو را

ملمعی که فلک دوخت از ضیاء و ظلام

به حق رسیده تو را نوبت جهانداری

از آن شده ست مطیعت دل خواص و عوام

زمانه ناقه صالح نکشته بود که چرخ

به دست چون تو کسی خواستش سپرد زمام

منزه است مثال تو در صلاح جهان

ز اعتراض عقول و تصرف اوهام

نگاشت عزم تو بر صورت فلک جنبش

سرشت حلم تو در طینت زمین آرام

نفیر کوس تو بدخواه ملک را به سماع

چنان بود که جعل را نسیم گل به مشام

در آن هوس که شود رازدار خاتم تو

به دست حکم تو چون موم نرم گشت رخام

امل به قهقه خندد چو شیشه از شادی

چو تو به مجلس عشرت به دست گیری جام

تویی که تا کف پای تو بوسه داد رکاب

دگر سپهر حرون سر نمی کشد ز لگام

بپخت دشمن تردامنت بسی سودا

ولیک عاقبتش خشک شد به تن بر ،خام

تو رستمی به گه حمله پیر زال جهان

چگونه پیش تو دستان زند ز مردی سام؟

در آن دیار که عنف تو آتشی افروخت

لطیف تر ز هوا چیست آردش به قوام

در آن مقام که لطف تو باز دانه فکند

مسلم است که سیمرغ را کشد در دام

دهان فتنه از آن تلخ شد که رمح تو را

چو نیشکر شده شیرینی ظفر در کام

میان مرکز عالم علم بزن تا ظلم

درون دایره کاینات نهند گام

جهان ز عدل تو یکرویه راست شد به چه وجه

نهد اساس دو رویی سپهر بی فرجام؟

به موضعی که تو بر تخت ملک بنشینی

ستاره آنجا معزول گردد از احکام

مزاج سرعت عزم و ثبات حلم تو بود

که باد را حرکت داد و خاک را آرام

به دست تو چو شفق تیغ سرخ روی و هنوز

سپید کاری صبح و سیه گلیمی شام

سپیده دم چو جهان را نوید عید بداد

طلایه سحر از بام چرخ مینا فام

به گوش نامیه در می دمید باد صبا

گمان برم که ز عدل تو می گزارد پیام

که تر و خشک جهان در ضمان دولت ماست

به حق هر یک ازین پس نکو نمای قیام

همیشه تا زپراکندگی بنات النعش

بود چو روزی اهل هنر درین ایام

جهانیان را روزی مباد آن روزی

که چرخ جز تو کسی را برد به شاهی نام

گهی به تخت ظفربر،به فرخی بنشین

گهی به باغ طرب در به خرمی بخرام

شمارهٔ ۵۳

هوالعید یسقی بکاس المدام

هنیئالمن فاق کل الانام

شهنشاه اعظم قزل ارسلان

که از عدل او یافت گیتی نظام

جهان داوری کاب شمشیر او

بشوید رخ شب ز گرد ظلام

بداندیش را از تف قهر او

به جای عرق خون چکد از مسام

به بخشش همی فرق نتوان نهاد

میان کف او و فیض غمام

زرفعت همی باز نتوان شناخت

که قدرش کدام است و گردون کدام؟

شبانروزی از رونق بزم اوست

که بر دست نرگس برسته ست جام

زهی حمله قدرت اندر نبرد

شکسته دم صبح در کام شام

زچنگال شیران برون کرده ملک

ز کام نهنگان برآورده کام

جناب تو را آسمان در پناه

رکاب تو را سدره در اهتمام

تو آن کامکاری که در حل و عقد

به دست تو داده ست گیتی زمام

تو آن شهسواری که گردون تند

کمند مراد تو را گشت رام

دل خصمت آمد به جوش ای عجب

هنوز اندرو آن طمعهای خام

تویی آنکه در خاتم قدر تو

نگین تو گردون فیروزه فام

چو ناهید در مجلست صد ندیم

چو خورشید در موکبت صد غلام

زشادی دستت چو می در قدح

بخندد همی خنجر اندر نیام

چو با دشمنت راز گوید فلک

دهد بر زبان سنانت پیام

به تو پایدار است گیتی از آنک

عرض را به جوهر بماند قیام

وجود تو تا دست درهم نداد

نشد صنعت آفرینش تمام

کفت حاصل دخل دریا و کان

بپرداخت در حاجب خاص و عام

ستم بر کف سایلان می کنند

ز دریا و کان می کشند انتقام

در این مدت از غیبت رایتت

که در ضل او چرخ دارد مقام

چه دانی که چون راست بنشسته بود

مزاج جهان بر جفای کرام

ندانست کانفاس عدل تو زود

معنبر کند مملکت را مشام

مراکز هنر سرکشم بر فلک

بمالند در زیر پای لئام

جهان بر دلم آن جراحت نهاد

که نتواندش داد نیز التیام

مرا ز آتش طبع در مدح تو

زبانی ست چون آب داده حسام

قفسهای افلاک را تا ابد

نیفتد چو من مرغ دیگر به دام

منم کز زمین بوس این درگه ست

چو هدهد مرا تاج بر سر مدام

اگر خدمت تخت بلقیس کرد

سعادات این سدره بر من حرام

ندانم سلیمان ثانی چرا

در این چندگاهم نبرده ست نام؟

تو جاوید بادی که هرگز نکرد

چو تو شاه بر کار عالم قیام

چه می گویم این لفظ بر من خطاست

که خود کل عالم تویی والسلام

شمارهٔ ۵۴

چو ماه یکشبه بنهفت چهره از نظرم

مه دو هفته درآمد به تهنیت ز درم

بداد مژده عید از لطف چنانک گرفت

ز فرق تا به قدم جمله در گل و شکرم

مرا به شادی رویش به سینه باز آمد

دلی که مرده و زنده نبود ازو اثرم

چو خاک در کف پایش فتادم از خواری

اگر چه از سر تحقیق سر به سر گهرم

به لابه گفتمش آخز زمانکی بنشین

مگر به وصل تو بنشیند آتش جگرم

یک امشبی تو به مهمان من بباش که من

ز روی خوب تو مهمان زهره وقمرم

ز اهل عشق تکلف طمع نباید داشت

به پیش خدمت توست آنچه هست ماحضرم

دلم حمایتی زلف توست از او بگذر

که نیست زهره آنم که سوی او نگرم

حدیث جان نکنم کان کرای آن نکند

فدای یک قدمت گر بود صد دگرم

بسنده کن به لب خشک و چشم تر با من

که در دو گیتی از این بیش نیست خشک و ترم

مرا امید وصال تو زنده می دارد

وگرنه بی تو نه عینم بماند و نه اثرم

بسی بگفتم ازین جنس و هیچ سود نداشت

کز اشک چهره همی دید نقد سیم وزرم

بخاست ناله و زاری زمن چو او برخاست

برفت و بر اثر او برفت دل ز برم

رخش که تابش قندیل روزه داران داشت

گذاشت چون علم عید در جهان سمرم

چگونه قصه من در جهان سمر نشود؟

که هرکجا که نشینم بدین فسانه درم

ز بهر خدمتی عید خود همین قصه ست

که من به نزد جهان پهلوان به قصه برم

ملک نشان عضدالدین که از مدایح او

همیشه بر سر گنج جواهر و دررم

طغانشه بن مؤید که گوید و رسدش:

که هست منطقه چرخ حلقه کمرم

من آن تهمتن دریا دلم که وقت صبوح

بود ذخیره کانها عطای مختصرم

سها چو برق زند گوهری ست بر تیغم

قمر چو نور دهد قبه ای ست بر سپرم

جهان مقرّ شد و ایام اعتراف آورد

که من خلاصه تایید و مایه ظفرم

منم که بر رخ گیتی چو روز مشهور ست

همه فضایل جد و مناقب پدرم

اگر سپهر بپوشد ز رای من رازی

چو جیب صبح همه پرده های او بدرم

بیفکنند پر و بال کرکسان فلک

هر آن زمان که ببینند تیر چار پرم

به پیش من صف دشمن چگونه دارد پای؟

که لحظه لحظه ز افبال می رسد حشرم ؟

چو عون و عصمت ایزد مرا سپر باشد

ز زخم حادثه حاجت نیوفتد حذرم

ز حرص زر چوشهان نام نیک بفروشند

منم که ملک جهان را به نیم جو نخرم

به پیش من ز تواضع به ساعتی صدره

زمانه خاک شود تا مگر برو سپرم

هرآنچه گویم ازین جنس لاف و دعوی نیست

که هست فر الهی گواه معتبرم

خدایگانا هر چند زحمتت باشد

ز حال و قصه خود چند حرف بر شمرم

گمان نبود مرا پیش ازین که باقی عمر

بود ز خاک جناب تو حاجت سفرم

کنون زمانه برآنست کز غبار درت

کند گسسته به کلی وظایف بصرم

ز نان برآمدم اکنون و روی آن دارد

که گر نطق بزنم تا به جان بود خطرم

اگر ضرورت ازین سان نگیردم دامن

چگونه دل دهدم کز در تو درگذرم

به آرزو طلبیدم همیشه خدمت تو

روا مدار کزین آرزو رسد ضررم

مرا به چربک صاحب غرض زبیخ مکن

که من به باغ فصاحت درخت بارورم

ز جوی لطف و کرم آب ده مرا و ببین

که عاقبت تو چه برها خوری ز بار و برم

ز من ملوک جهان نام نیک زنده کنند

به قول مرده دلان بر میان مزن بترم

مرا تو با همه عیبی خریده ای مفروش

که چون به کوی حقیقت روی همه هنرم

اگر به چیز دگر سرافرازیم نرسد

همین بس است که بر آستان توست سرم

به حضرت تو من از بهر نان نیامده ام

که جایگاه دگر نیز بود این قدرم

مبر به پیش خود آب رویم از پس ازین

حدیث نان به زبان آورم ز سگ بترم

تو بر بخور ز جوانی و پادشاهی خویش

که من به دولت تو زهر چون شکر بخورم

شمارهٔ ۵۵

ای حکم تو چون قضای مبرم

در زیر نگین گرفته عالم

خورشید ملوک نصرة الدین

ای ذات تو نصرت مجسم

تاریخ اساس پادشاهیت

بر فطرت آسمان مقدم

مشاطه فتح جز به نامت

از هم نگشاد زلف پرچم

میدان تو بخت را معسکر

ایوان تو عدل را میخم

اقبال تو هم ز بدو فطرت

چون معجزه مسیح مریم

هرجا که زده به عنف زخمی

لطف تو بر او نهاده مرهم

عفو و سخطت مجاج زنبور

آمیخته با لعاب ارقم

تقدیر حروف کن فکان را

در حرف سنانت کرده مدغم

وز کشف عبارتت نمانده

بر لوح وجود هیچ مبهم

جوشیده ز شوق مجلس تو

خون دل جام در کف جم

از رشک سنان دیوبندت

دیوانه شده روان رستم

وز غیرت آستان عالیت

پوشیده فلک لباس ماتم

با گوهر پاکت از خجالت

در خاک نشسته آب زمزم

هر جا که رسید موکب تو

از چرخ شنید خیر مقدم

بر درگه تو امید را فال

ناآمده جز اصبت فالزم

ای گشته چهار فصل گیتی

از عدل تو چون بهار خرم

در عهد تو هیچ گوش نشنید

فریاد مگر ز زیر و از بم

عدلت نگذاشت راستی را

جز در خم زلف نیکوان خم

در مدت یک دو مه کمابیش

صد دشمن بیش کرده ای کم

در موسم فتح باب تیغت

از مرکز خاک بگذرد نم

بر روزن قبه جلالت

گردون طبقی بود مهندم

یگچند ز دیو مردمی خصم

پنداشت که یافت اسم اعظم

خود کوری دیو را سلیمان

باز امد و باز یافت خاتم

دشمن به تو کرده ملک تسلیم

وین کار تو را بود مسلم

تا پست نگردد از حوادث

بنیاد بقای نسل آدم

همواره بنای دولتت باد

چون قاعده سپهر محکم

شمارهٔ ۵۶

چون برفَراخت خسرو سیارگان علم

در خاک پست کرد سراپرده ظُلَم

صبح دوم گرفت جهان گو چرا گرفت؟

اندر هوای شاه نزَد جز به صدق دم

یک یک ز بیم خنجر خورشید اختران

همچون مخالفان شهنشه شدند کم

بر روی آسمان اثر تیرگی نماند

اِلا زگرد موکب فرماندهِ عجم

دارای عهد نصرت دین کز علو قدر

شاید که بر معارج گردون نهد قدم

سلطان نشان اتابک اعظم که عدل او

دارد حریم مملکت از امن چون حرم

بوبکربن محمد کز فر طلعتش

زینت گرفت افسر کرسی و تخت جم

دریا به دستگاه فراخش زند مثل

گردون به آستان بلندش خورد قسم

ای ماه و مهر از قبل طاعت آمده

در حلقه حواشی و در زمره خدم

ذات مطهر تو سپهری ست از علو

طبع مبارک تو جهانی ست از کرم

وقتی که دیگران به حشم التجا کنند

گرد تو از معونت یزدان بود حشم

آن را که زیر دامن توفیق پرورند

از گرم و سرد چرخ بدوکی رسد الم؟

گردون به موج خون در صد بار غوطه خورد

هرگز زمین ملک تو در خود نچیدنم

صد ره فلک به خاک فرو رفت و کس ندید

بر دامن مراد تو هرگز غبار غم

تا کرده دست تو محکم بنای ملک

هر لحظه با عنان تو فتحی شده ست ضم

برتو بدل چگونه گزیند جهان؟!که هست

عهد تو همچو موسم اقبال مغتنم

روی فلک سیه شود آنگاه رای تو

بر چهره زمانه ز عصیان کشد رقم

هرکس که چون قلم نرود پیش تو به سر

تقدیر بر جریده عمرش کند قلم

پهلو تهی کند فلک از تیغ تو ولیک

از دشمنان دولت تو پر کند شکم

خصم تو را زمانه به تعجیل می برد

از عرصه وجود سوی حیّز عدم

از حضرت تو تیره شود ساحت فلک

در مجلس تو رشک برد روضه ارم

شاها زمانه بیخ ستم را به آب داد

زان تیغ آب رنگ ببر بیخ آن ستم

بیم است کز تغابن این چرخ نیلگون

خون فسرده جوش زند در رگ بقم

زین پس مکن برانجم و افلاک اعتماد

کانجم شدند خاین و افلاک متهم

شمشیر تیز داری و باروی کامکار

گرد از فلک برآور و از و روزگار هم

تا چرخ قد خمیده نگردد تمام راست

در قامت مراد تو هرگز مباد خم

چون گل همیشه بادی خندان و سرخ روی

خصم تو چون بنفشه سر افکنده و دژم

شمارهٔ ۵۷

منم امروز و دلی زانده گیتی به دو نیم

بیم آنست هنوزم که به جان باشد بیم

نه مرا مسکن و ماوی،نه مرا خانه و جای

نه مرا مونس و غمخور،نه مرا یارو ندیم

بردلم حسرت اصحاب بلایی ست بزرگ

بر تنم فرقت احباب عذابی ست الیم

که گمان برد که افتم من مسکین هرگز

به چنین رنج و مشقت ز چنان ناز و نعیم؟

چو ن ز زر یاد کنم چهره برافشاند زر

ور غم سیم خورم دیده فروریزد سیم

شب ستاره شمرم بر دو رخم زان باشد

زخم ناخن چو حروفی که بود بر تقویم

حال خود پیش که گویم من مظلوم غریب؟

چاره خود ز که جویم من رنجور سقیم؟

گرد من لشکر اندوه چنان انبوه است

که همی راه نیابد سوی من باد نسیم

از چنین محنت و غم جان نتوان برد مگر

که فلک باز شود متفق ایام رحیم

زآتش محنت من گل بدمد گر خواهد

تاج دین،مفخر احرار جهان،ابراهیم

آن که با سرعت عزمش نبود باد عجول

وآن که با سایه حلمش نبود کوه حلیم

آن که او بر فلک جاه چو بدری ست منیر

وآن که او در صدف ملک چو دری ست یتیم

طبع او را ز لطافت صفت لفظ مسیح

کف او را ز کفایت اثر دست کلیم

گرنه فیض کرم و عاطفت او بودی

گفتمی در همه آفاق نمانده ست کریم

گرچه در نوبت او بود جهان را تاخیر

هست بر ذات فلک همت او را تقدیم

ای از آن مرتبه بگذشته که از گستاخی

آسمان یاد جلال تو کند بی تعظیم

دهر با جود تو مفلس بود و چرخ دنی

ابر با بذل تو مدخل بود و بحر لئیم

منتظم با کف دربار تو اسباب حیات

منتشر در سر شمشیر تو آثار حجیم

خصم تو گرچه مسلم بودش ملک جهان

به سلامت نجهد تا نکند جان تسلیم

بود در بند وجود تو فلک عمر دراز

بود موقوف حضور تو جهان عهد قدیم

گل صد برگ چگونه دمد از خاک سیاه

گرنه رای تو دهد باد صبا را تعلیم؟

سطح اعلای فلک گرچه محیط است به کل

هست در دایره قد تو چون نقطه جیم

تا جهان گاه به راحت گذرد گاه به رنج

وادمی گاه مسافر بود و گاه مقیم

تا ابد پیش تو اقبال، رهی باد و رهین

قامت جاه تو تا حشر قوی باد و قویم

عرصه ملک تو از امن چو اطراف حرم

خاک درگاه تو از فخر چو ارکان حطیم

شمارهٔ ۵۸

ای نوشته دولتت منشور ملک جاودان

هچو عم سلطانی و همچون پدر سلطان نشان

موسم نوروز و ملک خرم و شاه جوان

فرصتی باشد جهان را زین نکوتر در جهان ؟

تخت گو بنشین مربع تاج گو بر فراز سر

در پناه دولت فرمان روای انس و جان

خسرو اعظم اتابک نصرة الدین کز علو

حضرتش را طارم افلاک زیبد آستان

آنک بیرون برد رفعش چین ز رخسار سپر

وانک دور افکند عدلش خم ز ابروی کمان

پرتوی از رای او پیرایه خورشید و ماه

نکته ای از لفظ او سرمایه دریا و کان

خوانده تیغش بر خلایق خطبه فتح و فتوح

داده عدلش در ممالک مژده امن و امان

ملک نادیده چنو لشکرکش کشوررگشای

دهر نازاده چنو فرمانده گیتی ستان

بر در ایوان قدرش چون قمر صد پرده دار

بر سر بام جلالش چون زحل صد پاسبان

ای براق دولتت را فرق فرقد پایگاه

وی همای همتت را برج برجیس آشیان

رایت از حکمت فلک را حاکمی بس کامکار

عدلت از رحمت جهان را دایه ای بس مهربان

چون قضا پیوسته بر اعدا سنانت کارگر

چون قدر همواره بر آفاق فرمانت روان

از سموم قهرت اندر تنگنای معرکه

چون عرق بیرون تراود مغز خصم از استخوان

هر کجا از آتش تیغت برامد شعله ای

آفتاب انجا شرارست آسمان آنجا دخان

جز تو کس را افسر شاهی نزیبد در جهان

ملک را دل بر تو می باید نهادن جاودان

آسمان با صد هزاران دیده آخر کور نیست

تا تو را بیند به دست دیگری ندهد عنان

پادشاهی را سخا و عدل سرمایه ست و تو

در سخا چون حاتمی در عدل چون نوشین روان

نیست اندر کیسه چرخ از کفت چیزی دریغ

نیست اندر پرده غیب از دلت رازی نهان

صنع ایزد در وجودت بهر آن تاخیر کرد

تا کند تیغ تو دفع فتنه آخر زمان

چون تو اندر مسند شاهی نشستی روزگار

بعدازین در سایه عدل تو باز افتد ستان

در پناه حفظ تو از بهر ترتیب گله

گرگ در باب مصالح راز گوید با شبان

تا جهان را میوه فتح و ظفر بار آورد

قهرت اندر دیده دشمن همی کارد سنان

دست در هم دادت اسباب جهانداری چنانک

آسمان را ماند انگشت تحیر در دهان

تا بپاید گردش گردون تو با گردون بپای

تا بماند نوبت عالم تو با عالم بمان

با ابد عهد همایونت قرین بادا که تو

هم نکو عهدی بحمدالله و هم صاحب قران

شمارهٔ ۵۹

گیتی ز فرّ دولت فرمانده جهان

ماند به عرصه حرم و روضه جنان

بر هر طرف که چشم نهی جلوه ظفر

و ز هر جهت که گوش کنی مژده امان

آرام یافت در حرم امن وحش و طیر

و آسوده گشت در کنف عدل انس و جان

گردون فرو گشاد کمند از میان تیغ

و ایام بر گرفت زه از گردن کمان

ملکی چنین مقرر و حکمی چنین مطاع

دیرست تا زمانه نداد از کسی نشان

منسوخ گشت قصه کاووس و کیقباد

و افسانه شد حکایت دارا و اردوان

بالید ازین نشاط تن تخت بر زمین

بگذشت ازین نوید سر تاج از آسمان

از غصه خون گرفت چو می ظلم را جگر

وز خنده بازماند چو گل عدل را دهان

شاید که بگذرد ز پی فرخی همای

زین پس به زیر سایه چتر خدایگان

سلطان شرق و غرب قزل ارسلان که نیست

با صدمت رکابش ایام را توان

آن شاه شیر حمله که شاهین همتش

دارد فراز کنگره سدره آشیان

وقت طرب چو دست سوی جام می برد

بر هم زند ذخیره بحر دفین دکان

هنگام کین چو نیزه برافرازد از کتف

مریخ را خطر بود از صدمت سنان

شاها تو یی که حمله بأس تو بر عدو

چون بر بخیل سایه سایل بود گران

بحریست قهر تو که در او هر که غرقه شد

هرگز نیفتد از پس آن نیز برکران

برخیز و از زمانه به یکبار نسل و حرث

گر دفع فتنه را نکند تیغ تو ضمان

هر چند کور گشت عدو دید کایزدت

بگزید و کرد بر همه آفاق کامران

یا حجتی چنین که ببندد زبان چرخ

تیغ تو را رسد که بر اعدا کشد زمان

بر باد داد هیبت تو خرمن قمر

و اتش زده شکوه تو در راه ترکشان

وقتی که گم شود ز سر سرکشان خود

روزی که بگسلد ز تن پر دلان روان

وان آب منجمد که سنان است نام او

از تَفِ حمله در رگ جان ها شود روان

تو در میان لشکر چون مور بی عدد

هر یک چو مور بسته به فرمان تو میان

در تازی از کرانه چو شیران جنگ جوی

کو پال بر زمین زنی و بانگ بر زمان

آن لحظه کس ندارد پای تو جز رکاب

وان روز کس نگیرد دست تو جز عنان

بد خواه ملک را ز نهیب تو آن نفس

خون در جگر بسوزد و مغز اندر استخوان

ای خسروی که تیغ فنا را قضای بد

بر دشمنان دولت تو کرد امتحان

گر گم شود پی زحل از چرخ باک نیست

بخت تو آگه ست چه حاجت به پاسبان

گیتی طمع نداشت که تو سر درآوری

تا سایه بر سرت فکند افسر کیان

این هم تواضع است که کردی و گرنه چرخ

داند که مشتری بننازد به طیلسان

دندانه اره را هنر است ار نه تیغ را

عیبی است سخت ظاهر و عاری است بس عیان

محتاج نیست طلعت زیبای تو به تاج

شمشیر صبح را نبود حاجت فسان

تا بسترد به دست صبا دایه بهار

گرد از جبین لاله و رخسار ارغوان

گلزار دولت تو که دارد نسیم خلد

آسوده باد تا ابد از آفت خزان

جد تو سر فراز و قبول تو دستگیر

ملک تو پایدار و بقای تو جاودان

شمارهٔ ۶۰

زهی گشوده ز طبع تو چشمه سار سخن

شکفته در چمن خاطرت بهار سخن

به گوش و گردن حوران فکر بر بسته

به رسم زیورشان دُرّ شاهوار سخن

پیاده ماند ز تو هر سخنور از پی آنک

تویی مبارز تحقیق و شهسوار سخن

به نوک خامه فکرت صورنگار بدیع

گرفته گلشن ارواح در نگار سخن

نفوذ جمله سخن هیچ گشت و قلب نمود

که نیک نیک بیفزوده ای عیار سخن

به دست تو ست عنان سخن بجز دستت

نبینی از سر تحقیق در مهار سخن

سراکابر و صدر عراق،مجدالدین

اگر نه طبع تو گشتی به لطف یار سخن

ز دست رفته بُدی،پای مرد و سرور عصر

چو کار جود و سخا در زمانه کار سخن

تو تازه کردی لله دَرُّک،ای طایی

به شبنم کف پر ژاله،لاله زار سخن

شعار خامه شرع تو بُد به شعر،ولیک

همی نزیبد نیکو تو را شعار سخن

ز سطح قلزم طبع و دلت تصاعد کرد

روان و ترّ و بلند، ابر آبدار سخن

به تیغ فضل گشودی جهان عامر نظم

به جاه عقل شدی شاه،در دیار سخن

تو را سخا و سخن نیک زیر دست شده ست

که شهسوار سخایی و شهریار سخن

همیشه تا که بود از ره طبیعت اصل

به نفس ناطقه ناچار افتقار سخن

تو را بجز بدل خویش افتقار مباد

که هست طبع و دلت مرکز و مدار سخن

شمارهٔ ۶۱

ای کرده گرد ماه ز شب خرمن

گریان ز حسرت تو چو باران من

آری دلیل قوت بارانست

آنجا که گرد ماه بود خرمن

ای هندوان زلف تو ترک آیین

وی آهوان مهر تو شیر اوژن

تشویر خورده لب تو لاله

و آزاد کرده رخ تو سوسن

بنمای روی و عقل به غارت ده

بگشای زلف و شهر به هم بر زن

من پیش عشق سینه سپر کردم

تا دل بود ز حادثه در مامن

لیکن به پیش ناوک مژگانت

مانع نمی شود سپر و جوشن

ای با زمانه حکم تو آن کرده

کاسیب مهرگان به گل و گلشن

وی دوستان زمهر تو آن دیده

کزکین مقتدای جهان نشمن

فرزانه صدر دین که همی سازند

بر درگهش صدور زَمن مسکن

آن سروری که طوق مرادش را

گردون سر گرفته نهد گردن

در سایه تحکم او کرده

خورشید پای زان سوتر از روزن

وز امتلای نعمتش آتش را

چون آب به فرق آمده از روغن

زین پیش بی ریاضت حکم او

ایام تند بود و فلک توسن

امروز سرو با همه آزادی

در می دهد به بندگیش گردن

ای آستان قدر تورا هرگز

ناگشته هیچ وهم به پیرامن

ای جان جن وانس به تو خرم

وای چشم ماه ومهر به تو روشن

در گوش دشمن تو قضای بد

کرده نفیر حزن که لاتامن

وامال در دماغ مطیع تو

داده ندای امن که لا تحزن

گشتند نیک نام به عهد تو

گردون سفله و فلک ریمن

قهرت چنان بکوفت مخالف را

در هر طریق و هر سخن و هر فن

کامروز اگرچه بر سر غربال ست

صدره توانش بیخت به پرویزن

لعل از نشاط خدمت انگشتت

رخساره برفروخته از معدن

وز شرم باد سرد بد اندیشت

کرده عرق جبین دی و بهمن

جز مدح تو نزاد درین دوران

طبعی که شد ز نابغه آبستن

ز آسیب سنگ و آهن اگر گفتم

کاتش جهد صواب بود این ظن

از صدمت شکوه تو می ریزد

خون از عروق سنگ و دل آهن

تا در کف زمانه کند خرقه

ایام از مُشَهَّره پیراهن

پیراهن بقای تورا بادا

بر فرق روزگارکشان دامن

عیدت خجسته باد که شد دایم

عید عدوی تو ز عنا شیون

شمارهٔ ۶۲

شبی به خیمه ابداعیان کن فیکون

حدیث حسن تو می رفت و الحدیث شجون

نشان زلف و رخت یک به یک همی دادند

که بند و حلقه آن چند و حیله این،چون

چنان نمود که گفتی به عکس می بینند

مثال طلعت تو در سپهر آینه گون

از آن دو عارض دلجوی تو دوصد بی دل

بر آن دو گیسوی مفتول تو دوصد مفتون

خرد چو رونق دیوانگان عشق تو دید

به صد بهانه برآورد خویشتن به جنون

دلم حکایت زنجیر زلف تو بشیند

عقال عقل بیفکند والجنون فنون

مرا ز ضعف تن و سوز دل از آن شب باز

نه طاقت حرکت ماند و نه مجال سکون

ز عشق چشمه نوش تو اندرین مدت

برفت بر رخم از آب دیدگان جیحون

هنوز آتش سودا همی زنم در دل

هنوز دامن مژگان همی کشم در خون

ز سوز سینه من شعله ای و صد وامق

ز جام محنت من جرعه ای و صد مجنون

کنون ز مستی من بیش ازین دو حرف نماند

دلی چو چشمه میم و قدی چو حلقه نون

رخ تو می نهد این نوع زخم را مرهم

لب تو می دهد این جنس درد را معجون

اگر به مرهم و معجون علاج نپذیرد

من و مدایح صاحب قران شرع کنون

خدایگان صدور زمانه صدرالدین

که قامت فلک از بار شکر اوست نگون

بسی نماند که گردد ز بس عمارت عدل

چهار ربع زمین در پناه او مسکون

ز حفظ اوست که اجرام عالم علوی

ز استحالت جوهر مسلمند و مصون

ز شوق اوست که دوشیزگان قصر عدم

سر از دریچه امکان همی کنند برون

زهی ضمیر تو هر شب به یک اشارت رای

گشاده در تتق غیب روی صد خاتون

به رسم خدمتی اندر پی جنیبت تو

فکنده دهر ز روز اطلس و ز شب اکسون

به دست حکم تو اجرام آسمان عاجز

به چنگ قهر تو احداث روزگار زبون

هوای طاعت توست آن نسیم جان پرور

که از میانه آذر بروید آذریون

زمین بغض تو آن تربت وبِّی وعَفِن

که آورد طمع اندر هوای او طاعون

به جنب گوشه دستار و رکن مسند تو

چه جای افسر دارا و تخت افریدون؟

به علم اگرچه قیاست ز انبیا گیرند

به عقل نیز بهی از هزار افلاطون

توراست معجزه سروری به استقلال

نه چون نبوت موسی به شرکت هرون

هر آن سخن که تو گویی برای ضبط جهان

هزار لشکر جرار باشدش مضمون

اگر چه حادثه یک شب به خواب امن و قرار

نمی نهد مژه بر هم ز بس فتور و فتون

زمان زمان قلمت شربتیش آمیزد

که در مجاری مغزش پراکند افیون

فلک ز عقد عمامه ات حسابها برداشت

که حشو و بارز آفاق را تویی قانون

به مهر توست اگر قطره ای ست در دریا

به داغ توست اگر ذره ای ست بر هامون

بزرگوارا بعد از هزار قرعه فال

مرا زمانه به صدر تو بود راهنمون

دوسال شد که برین فرخ آستانه مرا

شده ست دست تفکر به زیر روی ستون

چنان مکن که مرا با هزار گنج هنر

به روزگار تو حاجت بود به مشتی دون

همه به دعوی عصمت برآمده چو ملک

ولیک بوده چو ابلیس در ازل ملعون

به فعل چون عثرات زمانه نامضبوط

به طبع چون حرکات سپهر ناموزون

کشیده سر سوی گردون ز کبر چون نمرود

فرو شده به زمین در ز بخل چون قارون

اگر متابع ایشان بود فلک چه عجب؟

بجز متابعت گاو کی کند گردون؟

منم که پار درین روز،هم درین مجلس

همین تظلم و فریاد کرده ام کاکنون

ولیک زین همه فریاد هیچ فایده نیست

چو پیش می ننهد گام روزگار حرون

جهان به کام تو بادا که جز درین معنی

دعای من به اجابت نمی شود مقرون

طلوع کوکبه عید بر تو میمون باد

وهست طلعت تو بر جهانیان میمیون

مخالف تو چو بدر از خسوف در کم و کاست

ولیک دولت تو چون هلال روزافزون

شمارهٔ ۶۳

ای بر زده به تقویت ملک آستین

سلطان بر حقیقتی و شاه راستین

شهپر برای تیر تو افکند روح قدس

گیسو فدای پرچم تو کرد حور عین

در دیده سهیل سنانت کشیده میل

در ابروی هلال کمانت فکنده چین

که در دیار ارمن و گه در دیار فرس

دشمن ز تو هزیمت و حاسد ز تو حزین

جز تو که ساخت از پی تمکین تاج وتخت؟

جز تو که کرد از پی اصلاح ملک و دین؟

در عرصه دو ملک دو کار چنین شگرف؟

در مدت دوماه دو فتح چنین مبین؟

خصم ارچه نرم گشت نگوید به ترک ملک

تا بر نیارد آتش تیغت قرار کین

تا موم را در آتش سوزنده نفکنی

از کام او برون نشود طعم انگبین

یاسین نوشت خصم تو یکچند اگرچه داشت

صد گونه ظلم وبغض و حسد در دلش کمین

تا عاقبت چو پا به صف آخر اوفتاد

چون تیز کرد بأس تو دندان برو چو سین

بودند قلعه هات همه پر ز سیم و زر

از جود،صرف کردی و بخریدی آفرین

شمارهٔ ۶۴

سر برافراخت بر سپهر برین

مهد میمون پادشاه زمین

زبده مکرمت زبیده وقت

مریم روزگار و عصمت دین

آنک در خانقاه عصمت او

درس تشریف خواند روح امین

وانکه حکمش ز حلقه بیرون کرد

چرخ پیروزه رنگ را چو نگین

ای به عدل و سخا رسانیده

رایت ملک را به علیین

نابسوده صبا ز حرمت تو

زلف شمشاد و عارض نسرین

چرخ در عهد تو ندیده بهم

سینه کبک و پنجه شاهین

پیش مهد بلندت از دهشت

پادشاهان در اوفتاده ز زین

بر جنابت به سجده تعظیم

خسروان بر زمین نهاده جبین

کرده رضوان دعای دولت تو

ماه رویان خلد را تلقین

آسمان از لطایف کرمت

کمری بسته چون مجره متین

زهره را از طوایف نعمت

گوشواری رسیده چون پروین

از پی خاک آستانه تو

زلف جاروب کرده حورالعین

حرم عصمتت چو پرده غیب

نه گمان ره برو برد نه یقین

گر قبول تو سایه بر گیرد

برکشد آفتاب خنجر کین

گر شکوهت نقاب بگشاید

مژده در دیده ها شود زوبین

وهم را پرده دارت از پس در

بانگ بر می زند که دور نشین

عقل را پاسبانت از سر بام

میل در دیده می کشد که مبین

روز چند از غبار عارضه ای

گشت رخسار عافیت پر چین

آخر از فتح باب صحت داد

آسمان آن غبار را تسکین

لطف ها کرد کردگار در آن

شکرها کرد روزگار درین

پادشاها تویی که در شانت

نظم من بنده آیتی ست مبین

چون زبان در سنانت بگشایم

بر کشد چرخ نعره تحسین

دست چون بر دعات بردارم

روح قدسی بجان کند آمین

از ره شعر منگرم که مرا

در دل از علم گنجهاست دفین

شاعری در مذاق همت من

بی ضرورت نمی شود شیرین

ظلم شیرویه دان که شیرین کرد

تلخی زهر بر دل شیرین

تا زیزدان بود معونت خلق

باد یزدان تو را همیشه معین

هر که چون گل دو رویه شد با تو

باش از خار بستر و بالین

وانک از جان نه آفرین به تو گفت

از جهان افرین برو نفرین

شمارهٔ ۶۵

دوش در وقت آنک ضلّ زمین

کرد بر موکب شعاع کمین

راست گفتی مظلّه ای ست سیاه

سر برافراخته به چرخ برین

دیدم اطراف ربع مسکون را

از سیاهی چو کلبه مسکین

آسمان چون زمین مجلس شاه

جلوه گاه جمال حورالعین

قدح می درو سُکرَّه ماه

طبق نقل خوشه پروین

یا بکردار رقعه شطرنج

روی در روی کرده تاج و معین

راست چون پیش شاه رخ به عری

پیش تیر شهاب دیو لعین

نسر واقع بعینه گفتی

دو پیاده ست بند یک فرزین

من زفکرت فکنده سر در پیش

بر گرفته سخن ز علیین

با خرد بر طریق استدلال

بحث می کردم از علوم یقین

گاه می گفتم از یکی مبدع

چند ابداع می کنی تعیین؟

ور چو مبدع یکی نهی ابداع

صورت مبدعات نیست چنین

گاه تربیت آفرینش را

بر طریق تماین و تبیین

حداحیان دهر می جستم

خالی از نسبت شهور و سنین

همچنین منهی خرد می کرد

به نکو تر عبارتی تلقین

شمه ای از حقایق اکوان

نکته ای از دقایق تکوین

تا به وقتی که دست صبح گشاد

از فلک عقدهای دُر ثمین

برکشید آفتاب رایت نور

تا دهد جرم خاک را تزیین

وز دگر سوی نیز دلبر من

بر گرفت آن زمان سر از بالین

به تعجب نگاه می کردم

از فروغ رخ وصفای جبین

ذره ای ز آفتاب فرق نداشت

ماه من جز به فرق مشک آگین

لیکن از بس غبار محنت و رنج

که نیابد به عمرها تسکین

در میان دو آفتاب مرا

گشت تاریک چشم عالم بین

هم در آن لحظه صورت اقبال

به زبان فصیح و لفظ متین

گفت بر خاک سُدّه ای که ازوست

سدره مانند خاک بی تمکین

خیز و یکدم چنانک من همه عمر

بر طریق ملازمت بنشین

تا ز برج شرف طلوع کند

طلعت آفتاب روی زمین

خواجه روزگار،صدر جهان

شرف ملک،تاج دولت و دین

آنک خورشید مهره بر چیند

گر در ابروی او بیند چین

وانک گردون لگام باز کشد

چون کند موکب عزیمت زین

امن آوارگان گردون را

سد اقبال اوست حصن حصین

دست افتادگان حادثه را

دامن جاه اوست حبل متین

آز بر خوان بی نیازی او

شکم آگند پر ز غث و سمین

کبک در عهد کامرانی او

کین صد ساله خواست از شاهین

ای به رتبت غبار موکب تو

بسته میدان چرخ را آذین

وی ز شکرت دهان اصل هنر

گشته چون کام نیشکر شیرین

هم ترازوی چرخ را بشکست

بارحلم تو پله و شاهین

هم درختان بید بفکندند

پیش قهر تو بیلک و زوبین

چرخ انگشتری صفت نامت

کرده بر دیده نقش همچو نگین

باز نقش مخالفت کم شد

از جهان همچو صورت تنوین

از نسیم شمایلت پیوست

درخوی خجلت است آهوی چین

وز سموم سیاستت دایم

در تب محرقه ست شیر عرین

تا ز نسرین و گل نشان آرند

مجلست باد پر گل و نسرین

تا یمین و یسار بشناسند

بادت اقبال بر یسار و یمین

بخت در مجلست حریف و ندیم

چرخ بر درگهت رهی و رهین

شمارهٔ ۶۶

شهی که ملک تفاخر کند به گوهر او

برید عالم غیب است رای انور او

خدایگان ملوک زمانه نصرت دین

که بوسه جای سپهرست دست وخنجر او

سر ملوک ابوبکربن محمد آنک

مزین است رواق فلک ز منظر او

پناه دولت عباسیان که مهر و سپهر

برند وقت حوادث پناه با در او

سهیل گوشه نشینی بود به دولت او

سماک نیزه گذاری بود ز لشکر او

شهنشهی که سراسر صحیفه های فلک

به روز عرض بود یک ورق ز دفتر او

هلال حلقه شود روز عید در میدان

به پیش رمح فلک سای ملک پرور او

بر سر فرازی از آن مایه در گذشت که نیز

همای سایه تواند فکند بر سر او

جهان چو خطبه به نامش کند کواکب سعد

کنند درج سعادت نثار منبر او

ز بزم او چو معطر شود مشام جهان

فلک عرق کند از شرم گوی مجمر او

همیشه نصرت و تایید پیش رو باشد

به هر طرف که بود رایت مظفر او

بماند دشمن دجال صورتش در گل

چو خر ز صاعقه گرز گاو پیکر او

به زیر پرده ایام هیچ راز نماند

که همچو روز نشد بر دل منور او

به دور عالم از این آب و خاک ترکیبی

نکرده اند به از طینت مطهر او

کسی که در خور ملک است اوست در عالم

کنون بگوی که ملکی کجاست در خور او؟

خدایگانا دانی که کیست طالب ملک؟

کسی که غزو و غنیمت یکی بود بر او

به یاد ملک چو آب حیات نوش کند

اگر زخون عدو پر کنند ساغر او

فلک مشام کسی خوش کند به بوی مراد

که خاک معرکه باشد عبیر و عنبر او

عروس ملک گرامی ترست از آنک سزد

برون ز گوهر شمشیر شاه زیور او

مدار دولت و دین بر محیط آن فلک است

که رمح خطی شاه است خط محور او

تورا به یک حرکت کشوری درافزاید

چرا سیه نکنی بر عدوت کشور او

اگر چه خصم تو دعوی سلطنت دارد

زمانه گرد برآرد ز تخت و افسر او

توراست حجت قاطع به دست یعنی تیغ

چگونه پیش رود دعوی مزور او؟

عدو اگر چه نماید چو خار سر تیزی

شود چو غنچه به بادی دریده مِغفَر او

کسی که خاک جناب تو نیست بالینش

برون ز خاک نسازد زمانه بستر او

همیشه تا دول اندر جهان کون و فساد

بود مسخَّر دوران چرخ و اختر او

به عون و عصمت حق دولتت چنان بادا

که چرخ از بُن دندان شود مسخر او

شمارهٔ ۶۷

ای مهر و مه نتیجه رای منیر تو

حل کرده عقدهای فلک را ضمیر تو

فخر ملوک نصرت دین بیشکین تویی

کایزد برای نصرت دین شد نصیر تو

وان بدر ازهری که مُقدَّر شد از ازل

تا حشر در منازل دولت مسیر تو

وان بحر زاخری که ز روی مناسبت

در پای اخضرست کمینه غدیر تو

سرمایه بحار و معادن بود حقیر

گر نسبتش کنی به عطای حقیر تو

شد مکرمت ملازم ذات تو بهر آنک

تو ناگزیر اویی و او ناگزیر تو

نقاش وهم اگر چه که استاد حاذق است

ننگاشت بر صحیفه امکان نظیر تو

اهل زمین اگر چه اسیر زمانه اند

اینک زمانه با همه شوکت اسیر تو

گردون که پیش موکب جاهت سپر کش ست

هردم سپر بیفکند از سهم تیر تو

آن را که سر دوباره بروید چو گندنا

لرزان بود ز خنجر چون برگ سیر تو

حیفی بود از آنجا که راستی ست

جز تیر اگر شود سوی دشمن سفیر تو

جمشید راستینی،از آن لاف می زند

خورشید روز و شب ز کلاه و سریر تو

سلطان نشان عهدی از آن می رود به طوع

مریخ زیر رایت کمتر امیر تو

گردون بدین قدر ز تو راضی که نام او

در سلک بندگان تو آرد دبیر تو

دانم که هست انجم سیاره را رجوع

لیکن به قول حاجب و رای وزیر تو

صاحب قبول صفه روحانیان شده ست

بخت جوان به تربیت رای پیر تو

ثابت نمی شود به براهین عقل و شرع

هر دعویی که آن نبود دلپذیر تو

خلق تو را نسیم عبیرست لا جرم

شد جیب چرخ پر زنسیم عبیر تو

دانند همگان که ظهیر آن توست لیک

او را چه قدر؟بس بود ایزد ظهیر تو

تو دستگیر خلق خدایی درن جهان

بادا خدای در دو جهان دستگیر تو

شمارهٔ ۶۸

هرچه فرّ و جاه قدرست ای همایون بارگاه

در حریم حضرتت جمع آمد از اقبال شاه

در ازل چو نقش نیرنگ تو می زد نقش بند

دولت اندر آستانت کرد خود را جایگاه

بر فضای ساحت قدر تو گردون راست رشک

در پناه کبریای توست گردون را پناه

شیر شادروانت از ثور و حمل گیرد شکار

آهوی ایوانت از خلد برین جوید گیاه

هرکه اندر سایه خورشید ایوانت گریخت

ایمنست از خود فزون تر دارد از گردون گناه

صبح و شام از خادمان خاص درگاه تواند

از پی کاری ست آری این سپید و آن سیاه

گرچه گردون صد هزاران دیده دارد باک نیست

از سر عزت نیارد کرد در رویت نگاه

هر که خاک درگهت را تاج سر سازد به طوع

زیبدش کز روی نخوت بر فلک ساید کلاه

پیشگاهت گر دنان را داده تمکین وجود

تا کنند از خاک درگاه تو تزیین جباه

گر ملوک هفت کشور بر درت حاضر شوند

از مثال بارگاهت حشمت اند و زند و جاه

و ر به رجعت با جهان آیند افریدون و جم

پرده دارت ندهد ایشان را درون پرده راه

بر وضوح دعوی من آسمانت چاکرست

گر گواه عدل خواهی عدل شاه آنک گواه

این که می بوسند خاک درگهت را انس و جان

از جلال توست گویی یا ز قدر پادشاه

خسرو خورشید فر کیخسرو گیتی ستان

شاه کیوان قدر گردون منصب انجم سپاه

انک گر اسبش ز راه کهکشان آخور کند

خوشه گندم شود در آخور خورشید کاه

صدمه پاسش کزان سوی جهان صد میل رفت

در دو چشم آفرینش کرد کحل انتباه

شاد باش ای شاه حیدر رتبت بوبکر نام

دیرمان ای خسرو دریا دل کان دستگاه

گرچه در دولت رسیدی تو به جایی کز شرف

درگهت را عرصه آفاق زیبد پیشگاه

باش کاین رتبت به نسبت با جلال قدر تو

اول عهد از خروج یوسف است از قعر چاه

تا جهان بر پای باشد در جهان بر پای باش

باده نوش و جام گیر و جان فزای و خصم کاه

شاد بنشین اندرین فرخنده اقبال آشیان

نام جوی و کام یاب و عیش ساز و جام خواه

شمارهٔ ۶۹

مرا مبَشر اقبال بامداد پگاه

نوید عاطفت آورد از آستانه شاه

چه گفت ؟ گفت که رویت به کعبه کرم است

نیاز عرضه کن و حاجتی که هست بخواه

زمین ببوس و بنه جاودان ذخیره عمر

که کیمیای حیات است خاک آن درگاه

اگرچه مدت غیبت دراز گشت ولیک

زبان عذر به یکباره هم نشد کوتاه

بیا که حلم شهنشه ثبات آن دارد

که منهزم نشود از چنین هزار گناه

از آستانه او بر مگیر از این پس روی

که نیست دولت و دین را جزین حوالتگاه

رضای او را از کاینات گیر عوض

جناب او را از حادثات ساز پناه

به شب به خدمت او همچو شمع باش به پای

به روز بر در او همچو صبح خیز به گاه

که آفتاب سعادت بدان کسی تابد

که همچو سایه دود در رکاب ظل الله

خدایگان ملوک زمانه،نصرت دی

که گرد موکب او کرد روی کفر سیاه

جهان گشای ابوبکر بن محمد کوست

ز فرق تا قدم آرایش سریر و کلاه

خدایگانی کاندر فضای بارگهش

عدیل قبه چرخ است قبه خرگاه

به پیش خنجر بیجاده رنگ او در رزم

بود ز بی خطری کوه را مثابت کاه

همان نفس که سر از جیب خسروی برزد

فشاند بر رخ مهر و سپهر دامن جاه

ز بس که بر در او سجده می برند ملوک

مجال نیست قدم را از ازدحام جباه

ز کامکاری و قدرت هر آنچه دعوی کرد

فلک مُقِّر شد و حاجت نیامدش به گواه

شعاع دولت او هست در مضیق سپهر

چو نور طلعت یوسف میان ظلمت چاه

ایا شهی که ز امداد نعمتت هرگز

نیافت حادثه در ساحت ممالک راه

نماید آینه دولت تو روشن از آنک

ز هیچ سینه به عهد تو بر نیامده آه

تویی که سر به سر آثار تاجداری دید

هر آن زمان که خرد در جبینت کرد نگاه

رسید خاک جنابت ز قدر بر افلاک

فتاد نام بزرگت به عدل در افواه

هر آن زمین که برو ابر رحمتت بارد

دمید ز آب و گلش کیمیا به جای گیاه

به رفق و لطف جهان را به طاعت آوردی

اگر چه حکم تو عاجز نبود از اکراه

به پیش موکبت از فتح و نصرت است حَشَر

به گرد رایتت از یمن دولت است سپاه

مثال قهر تو با مکر و بدسگالی خصم

حدیث حمله شیرست و حیله روباه

همیشه تا نسق سال و ماه محفوظ است

یکی به جنبش مهر و دگر به گردش ماه

حساب عمر تو در ملک باد چندانی

که حصر آن نکند دور سال و مدت ماه

شمارهٔ ۷۰

زهی نظیر تو چشم زمانه نادیده

سیاستت به سزا گوش چرخ مالیده

خرد که بر دوجهان نافذست فرمانش

در آستان تو جز بندگی نورزیده

ستارگان که ز آفاق بر سر آمده اند

ز خط حکم تو یک ذره سر نپیچیده

بگشته صورت اقبال گرد جمله جهان

هزار باره و آنگه در تو بگزیده

ز سنجق سیهت نور فتح می تابد

چو روشنایی چشم از سیاهی دیده

محیط چرخ سرا پرده ای ست جاه تو را

درو بساط مراد تو گسترانیده

به فر دولتت این قصر آنچنان آمد

که مثل آن نه بدیده ست کس نه بشنیده

چه گویمش؟ که سپهری ست پر ستاره و ماه

ز حسن بر فلک آفتاب خندیده

برای زینت دیوار و سقف او به حیل

زمانه رنگ ز رخسار حور دزدیده

درو به وقت قدوم مبارکت مه و مهر

ز زیر پای چو طفلان نثار برچیده

ز روشنایی سقف و هوای او در وی

همی نماید اسرار غیب پوشیده

از آن زمان که من او را مَثَل زدم به سپهر

سپهر یک سروگردن ز فخر بالیده

بخفته در کنف او به امن و آسایش

جهانی از ستم روزگار ترسیده

ز غیرت و حسد فرش اَزرَقَش صدره

سپهر ازرق بر خویشتن بجوشیده

ظهیر قصه قصری بدین درازی چیست؟

نباشد این نمط از عاقلان پسندیده

حدیث کو ته وشیرین بگوی کو خاکی ست

عنایت ملکش بر فلک رسانیده

همیشه بزم شهنشه درو مزین باد

جهان به شادی او جام مهر نوشیده

شمارهٔ ۷۱

ای قصر ملک را ز معالیت کنگره

حزم تو گرد مرکز اسلام دایره

در طلعتت نجوم افق را مطالعه

در منظرت سعود فلک را مناظره

چون مفتی ضمیر تو گیرد قلم به دست

برجیس زمین زند از رشک محبره

زان روز باز حجت عدل تو قاطع است

کامد زبان خنجر تو در محاوره

انکار دولت تو کسی را مسلم است

کز عقل و شرع سرکشد اندر مکابره

سوء المزاج خصم تو زان دیر درکشد

کز دیو عشوه داد جهانش مزوره

با طاعت تو آن نفس آید نهاد خصم

کاسیب قهر تو دهدش سنگ جندره

در تنگنای معرکه گردون تند را

از صدمت رکاب تو باشد مخاطره

تا بر کفت نتیجه احسان نوشته اند

هر دم زمانه را کند از سر مصادره

از بهر مرکبت که سزد نعل او هلال

شد کهکشان چو آخور و پروین چو توبره

خورشید را که از حَشَمت یک سواره ای است

قانع به دیدبانی این سبز منظره

آن جرأت از کجاست که با چون تو راعیی

از مرغزار چرخ رباید همی بره

چندان بقات باد که هنگام حصر آن

عاجز شود محاسب و هم از مؤامره

شمارهٔ ۷۲

زان زلف عنبرین که به گل بر نهاده ای

صد گونه داغ بر دل عنبر نهاده ای

مخمور عشق را نبوده چاره ای که تو

مهر عقیق بر می و شکر نهاده ای

از اشک لعل ساغر چشمم لبالب است

تا لب چرا بر آن لب ساغر نهاده ای

خود از برای سر زره از بهر تن بود

تو ماه روی عادت دیگر نهاده ای

در بر گرفته ای دل چون خود آهنین

وان زلف چون زره را بر سر نهاده ای

سر بر نمی کنی ز تکبر مگر که پای

بر آستان شاه مظفر نهاده ای

آن شاه شاهزاده که اقبال گویدش

کز فخر پای بر سر اختر نهاده ای

بوبکربن محمد کاندر دیار کفر

آتش هزار بار چو حیدر نهاده ای

دولت به توست زنده و ملت به توست شاد

کایین هر دو لایق و در خور نهاده ای

با آنک در بدایت عمری هزار بار

پا بر سر سپهر مُعَمَّر نهاده ای

کس را فراز خویش نبینی چو از عُلُوّ

منبر فراز گنبد اخضر نهاده ای

زان دم که از لب تو بشسته ست دایه شیر

لب را به مهر بر لب خنجر نهاده ای

هر کس که با مناقب حیدر ببیندت

داند که جسر بر در خیبر نهاده ای

تا کرده ای زبانه سنجق سوی هوا

تکبیر در زبان دو پیکر نهاده ای

دیرست تاهم از تک اسب و ز گرد راه

رخت مسیحیان همه بر خر نهاده ای

دیرست تا به جای صلیب و کلیسیا

محراب راست کرده و منبر نهاده ای

زُنّار بست خصم تو چون دید کز ظفر

تو داغ بر جبین مه و خور نهاده ای

اقبال با تو زاد برابر به یک شکم

خود را به دیگران چه برابر نهاده ای؟

دانند همکنان که تو تنها به ذات خویش

صد لشکری،چو روی به کافر نهاده ای

فر خدای با تو و اعجاز مصطفی

بر خود چرا مؤونت لشکر نهاده ای؟

پشت و دلت همیشه قوی باد بهر آنک

بنیاد ملک هر چه قوی تر نهاده ای

شمارهٔ ۷۳

نباشدت نفسی در سر آن کله داری

که سر به کلبه احزان فرود آری

بدین قدر دل ما هم نگه نخواهی داشت

چه دلبری که ندانی طریق دلداری؟

ز حسن خویش بدین مایه گشته ای خرسند

که سینه ای بخلی یا دلی بیازاری

مرا که پشت من از بار محنت است دو تاه

فراق روی تو در می خورد به سرباری؟

بیا ببین که ز بهر نثار مقدم تو

دو چشم من ز چه سان می کند گهر باری

بدانچه از رگ من خون چکد دریغی نیست

که هرچه با تو کند جنس آن سزاواری

تکلُّفی نبود لایق بزرگی تو

اگر به خیره نگیری و عیب نشماری

زخون دیده بر آنم که شربتی سازم

که چشم شوخ تو را عادت است خونخواری

مُزَوِّرِ هوسی نیز می پزم حالی

که در دو چشم تو پیداست ضعف بیماری

تو را به ناله زیرست میل و این عجب است

که دست می نرسد جز به ناله و زاری

ز لطفها که تو با من کنی یکی اینست

که یکزمانم بی این سماع نگذاری

یکی غم از دل من پای باز پس ننهد

که دست دست به دیگر غمیم نسپاری

به هر جفا که کنی بر زمانه بندی جرم

کسی زفعل تو آگاه نیست پنداری!

عنان فتنه رها کرده ای و این خوشتر

که عذر لنگ برون می بری به رهواری

زمانه را همه دانند کو نیارد کرد

به روزگار جهان پهلوان جفا کاری

پناه ملت اسلام،فخر دولت و دین

که کرد دولت و دین را به تیغ معماری

ز چشم دولت او تا بجست خواب عدم

دگر به خواب ندیده ست فتنه بیداری

به دور او ز بس آثار عدل نتوان کرد

مگر به زلف بتان نسبت ستمکاری

ایا رسیده به جایی که گر جهان نبود

ز بهر همَّت خود قطره ای کم انگاری

کلاه گوشه قدر تو از طریق نفاذ

ربوده از سر گردون کلاه جبّاری

فتاده جِرم زمین با همه ثبات قدم

به جنب حلم تو در تهمت سبکساری

درآمده ز ازل زیر سقف همت تو

چهار عنصر عالم به چار دیواری

ز عصمت تو چنان تنگ شد فضای جهان

که هست دم زدن دشمنت به دشواری

تویی که تا ابد از رنگ و بوی دولت تو

چمن به رنگرزی شد صبا به عطاری

ز دست ساقی لطف تو یک پیاله بود

که نرگس افکند از دست جام هشیاری

ز صوت بلبل رفق تو یک نوا باشد

که گل به پای در آرد لباس زنگاری

به یک سخن دهن ظلم را فرو بندی

به یک سخا شکم آز را بینباری

به قهر،آب فنا بر سر فلک ریزی

به لطف،تخم وفا در دل جهان کاری

زخار حادثه تا بشکفد گل انصاف

به چشم خصم تو گل را مباد جز خاری

تو را ذخیره عمری که چون بقای ابد

ورای عقد تصرف بود ز بسیاری

شمارهٔ ۷۴

زهی چو عقل علم گشته در نکو کاری

مسلم است تو را نوبت جهانداری

کلاه گوشه حکم تو از طریق نفاذ

ربوده از سر گردون کلاه جباری

درآمده ز ازل زیر سقف همت تو

چهار عنصر عالم به چار دیواری

فتاده جرم زمین با همه ثبات قدم

به جنب حلم تو در تهمت سبکساری

کمینه قاعده تیغ تو جهانگیری

کهینه خاصیت دست تو گهر باری

تویی که تا ابد از رنگ و بوی دولت تو

چمن به رنگرزی شد صبا به عطاری

ز دست ساقی لطف تو یک پیاله بود

که نرگس افکند ازدست،جام هشیاری

ز صوت بلبل حکم تو یک نوا باشد

که گل به پای درآرد لباس زنگاری

فرو گرفت جهان را چنان مهابت تو

که هست دم زدن دشمنت به دشواری

زمانه را که زغفلت به خواب در شده بود

کشید حزم تو در دیده کُحل بیداری

جهان کلاه ز شادی برافکند گر تو

به هفت قبه افلاک سر فرود آری

تویی که حجت تیغ تو قاطع است بر آن

که تو به مملکت بحر و بر سزاواری

درین،مجال سخن نیست چرخ را هر چند

که عذر لنگ برون می برد به رهواری

جهانیان به تو امروز چشم آن دارند

که زیر دامن انصافشان نگهداری

اگر ستاره خلافی کند تو دفع کنی

وگر زمانه جفایی کند تو نگذاری

کسی که در حرم عدل و رحمت تو گریخت

دگر به دست سپهر حَرونش نسپاری

چو پادشاه جهانی چه باشد ار نظری

ز روی لطف بر احوال بنده بگماری؟

به روزگار تو با این همه عزیزی فضل

روا بود چو منی در مذلت و خواری؟!

درون پرده فکرت مرا عروسانند

که زُهرَه شان به تفاخر کند پرستاری

بکش مؤونت احوال من به استقلال

که زشت باشد اگر خواهی از فلک یاری

بضاعت سخن من از آن نفیس ترست

که جز تو را رسد اندر جهان خریداری

همیشه تا که جهان را عمارتی نبود

مگر به شرط نکوکاری و کم آزاری

بنای عمر تو معمور باد تا به ابد

که تو بنای جهان را به عدل معماری

تو را ذخیره فتحی که چون لطایف غیب

ورای عقد تصرف بود ز بسیاری

شمارهٔ ۷۵

هر کجا تازه بخندید گل رخساری

بر رخم بشکفد از خون جگر گلزاری

عشق بازی به جهان کار چو من بی کاریست

که جزین کار ندانم من ومشکل کاری

بر دل از عشق حرج نیست که نادر یابی

آب بی تیرگی و آینه بی زنگاری

گر تنی داری جانیت بباید ناچار

ور دلی داری نگزیردت از دلداری

اندرین واقعه تنها نه منم در عالم

هر کسی را به حد خویش بود تیماری

همه آفاق دربن حادثه یارند مرا

وین عجیب تر که در آفاق ندارم یاری

چشم من چون گلوی کشته شد از خونین اشک

تا فتادم به کف خیره کشی خونخواری

تا به بازرار غمش دست به سودا بردم

داستانی ست ز من بر سر هر بازاری

طره او ز دو چشمم به حیل خواب ببرد

دل به امید چه دادم به چنان طراری؟

شهر بر هم زد و از شحنه و والی امروز

هیچ کس نی که کند دفع چنان عیاری

بارها در دلم آمد که من این مظلمه را

به در صدره آفاق برم یکباری

قبله و قدوه شاهان جهان نورالدین

که ندارد دو جهان پیش کفش مقداری

آنک حفظش ز پی دفع حوادث هر روز

گرد معموره اسلام کشد دیواری

وانک در کشف حقایق چو زبان بگشاید

آسمان بر در تاویل زند مسماری

ای به وجود تو توانگر شده هر درویشی

وی به توفیق تو آسان شده هر دشواری

بسته چون طوق کبوتر ز مبادی وجود

طوق فرمان تو در گردن هر جباری

عاشق ذکر جمیلی تو و شاهان جهان

در حدیث درمی یا سخن دیناری

چرخ با آن عظمت گشت به جاه تو مقر

بس بود خاصه ز خصمان قوی اقراری

نی غلط می کنم او کیست که خصم تو بود

کوژ پشتی،خرفی،خیره کشی،غداری

حال بدخواه تو گر چون گل نارست رواست

زود باشد که شود در دلش آن گل خاری

آسمان تازه نهالی بدماند ز زمین

آن چه دانی تو که تختی کندش یا داری

سالها حاصل کان ار به هم آرد خورشید

کم ز یک روزه عطای تو بود بسیاری

لاف دریا چه زنم قاعده کان چه نهم؟

گر حدیث کرم و جود تو گویم آری

جاودان فتنه سر از خواب فنا برنارد

تا در آفاق چو حزم تو بود بیداری

پیش رای تو خرد با همه هشیاری خویش

همچنان است که مستی به بر هشیاری

صفت گلبن جاه تو دریغ است دریغ

جز به الحان چو من بلبل خوش گفتاری

شعر بُندار که گفتی به حقیقت وحی است

این حقیقت چو ببینی بود آن پنداری

در نهانخانه طبعم به تماشا بنگر

تا ز هر زاویه ای عرضه دهم بُنداری

این سخن گرچه در او صورت دعوی ست ولیک

عقل داند که برینش نرسد انگاری

یارب این کفر ببین باز که گویی افلاک

بسته اند از بر هر منطقه ای رُنّاری

من که بر خلق به صد گونه هنر دارم فخر

سخره بی هنران گشته نباشد عاری

آب روی از پی نان بیهده دادم بر باد

کاتشم باد چرا خاک نخوردم باری

بعد از ین چون به جناب تو تَولَا کردم

چشم دارم که زچرخم نرسد آزاری

بخت،هر حادثه ای را نهد اکنون عذری

واسمان هر گنهی را کند استغفاری

تا چنان پست نگردد در و دیوار وجود

که نماند ز رسوم و طللش آثاری

خانه عمر تو معمور بماناد که نیز

به ز عدل تو جهان را نبود معماری

شمارهٔ ۷۶

دوش آوازه درافکند نسیم سحری

که عروسان چمن راست گهِ جلوه گری

عقل خوش خوش چو خبر یافت ازین معنی، گفت

راستی خوش خبری داد نسیم سحری

گر چنین است یقین دان که جهان بار دگر

خوش بهشتی شود آراسته تا درنگری

گل اندیشه چو از وصف ریاحین بشکفت

نوش کن باده گلگون، به چه اندیشه دری؟

صبحدم ناله قمری شنو از طرف چمن

تا فراموش کنی محنت دور قمری

مجلس بزم بیارای که آراسته اند

نقشبندان طبیعت رخ گلبرگ طری

همچو مستان صبوحی شده افتان خیزان

شاخه‌های سمن تازه و بید طبری

سخن سوسن آزاد نمی یارم گفت

آن نه از کم سخنی دان و نه از بی هنری

دوش ناگه سخن او به زبان آوردم

آسمان گفت سزد کز سر آن درگذری

چند گویی سخن سوسن و آزادی او؟

مگر از بندگی شاه جهان بی خبری؟

نصرة الدین ملک عالم عادل بوبکر

که جهان جمله بیاراست به عدل عمری

آن جوانبخت جهان بخش که از هیبت او

باد بر غنچه نیارد که کند پرده دری

خسروا گوش بنفشه ست و زبان سوسن

که به عهد تو بِرَستند ز گنگی و کری

هر کجا در همه عالم خللی دیگر بود

کرد اقبال تو بی منت گردون سپری

ابر در بزم چو دست گهرافشان تو دید

خویشتن زود به پیش فلک افکند و گری

که چو اسراف کقش در کرم از حد بگذشت

تو به نوعی غم این کار چرا می نخوری؟

فلکش گفت جز این کارِ دگر هست مرا

هم تو می خور غم این کار که بیکار تری

بی تو خوردند بسی این غم و هم سود نداشت

تو درین باب قوی تر ز قضا و قدری؟

بعد ما کز طلب پایه قدرت ناگاه

دیده عقل فرو ماند ز کوته نظری

خواست اندیشه که در کنه کمال تو رسد

عقل گفتش که تو هم بیهده تازی دگری

شهریارا تویی آن کز قِبَل خون عدوت

گل کند گاهی پیکانی و گاهی سپری

صورت فتح و ظفر معتکف حضرت توست

نی غلط رفت تو خود صورت فتح و ظفری

خاتم ملک در انگشت تو کرده ست خدای

چه زیان دارد اگر خصم شود دیو و پری؟

تا جهان سر ز گریبان فنا برنارد

وز حوادث نشود دامن آفاق بری

در جهانداری چندانت بقا باد ای شاه

که مهندس نکند عقدش اگر بر شمری

تا تو از دولت و اقبال بدان پایه رسی

که به پای عظمت تارک گردون سپری

شمارهٔ ۷۷

سریر سلطنت اکنون کند سرافرازی

که سایه بر سرش افکند خسرو غازی

فلک کلاه غرور این زمان ز سر بنهد

که هست افسر شه بر سر سرافرازی

خطاب خسرو انجم کنون بگردانند

که مصلحت نبود خسروی به انبازی

همای چتر همایون چو پر و بال گشاد

ازین سپس نکند جغد دعوی بازی

چنین که قلزم دعوی درآمده ست به جوش

ز موج او نه خطایی رهد نه ابخازی

چنان بساخت جهان را نوای دولت شاه

که از طبیعت اضداد رفت ناسازی

از آن گذشت که گستاخیی کند پس ازین

سحر به پرده دری یا صبا به غمازی

از آن سپس که صدا بانگ پنح نویت شاه

کند منادی اسلام را هم آوازی

خدایگان سلاطین عصر نصرة دین

که دولتش به حوادث همی کند بازی

شکوه شهیر شاهین همتش بشکست

دل عقاب سپهر از بلند پروازی

سنان و پرچم رمحش یکی به سر تیزی

گرفته قله گردون یکی به سر بازی

زهی به مصر ممالک تو را عنایت حق

عزیز کرده و الحق سزای اعزازی

مسافران فلک را به وهم همراهی

مدبران قضا را به ذهن همرازی

ز مجلس تو نظر نگسلد همی ناهید

بدان طمع که به خنیاگریش بنوازی

تو ملک بردی ازین پس به گرد تو که رسد؟

که این سخن مثل مرغزیست با رازی

اگر به غیبت تو خصم فرصتی طلبد

حدیث سگ بود و دستگاه بزازی

سپهر از خط حکم تو سر نخواهد تافت

اگ به تیغ سیاست سرش بیندازی

عیار مهر در اخلاص تو نخواهد گشت

اگر به بوته کین سالهاش بگدازی

تو را به ملک زمین تهنیت نیارم گفت

که عقل را بود آنجا مجال طنازی

سپهر و مهر به خاک در تو می نازند

بسیط خاک چه باشد که تو بدان نازی؟

ستاره دامن عصمت ز بیم درچیند

چو دست حکم سوی جیب آسمان یازی

اجل ز دشمن جاهت جهان بپردازد

چو لحظه ای به مهمات مُلک پردازی

همیشه تا غم و شادی به نوع ممتازند

تو شاد زی که ز شاهان به عدل ممتازی

نفاد امر تو در مملکت چنان بادا

که اسب حکم بر اجرام آسمان تازی

ریاضت تو چنان کرده ملک ترکی را

که هم عنان برود با شریعت تازی

شمارهٔ ۷۸

ای ظفر موکب تو را بر پی

دو جهان پیش همتت لا شی

در صف بندگان تو مریخ

روز رزم از شمار بسمل و فی

بر تن خصم بسته راه مسام

نوک پیکانت از ترشح خوی

سالها بگذرد که حادثه را

نرسد در حریم ملکت پی

از تن اژدهای رایت تو

مار افعی شود عدو را نی

تا بدیده ست ماه چتر تو را

جرم خورشید هم عنان جدی

هر شب از امتلای غصه کند

خون دل در کنار مغرب قی

به زبان سنان زند رمحت

هر زمان بانگ بر زمانه که هی

ورنه معجون کند به جای شکر

زهر آغشته در مفاصل نی

عقل تا سایه قبول تو دید

نور شد از ورای ظلمت غی

نفس کلی برای راتب رزق

بی اساس خلقته بیدی

چنگ در دامن قضا زده بود

کرمت گفت:الضمان علی

ای خرد را نشاط مجلس تو

آشتی داده با طبیعت می

آسمانی که چنین حضرت توست

از جفاهای آسمان تا کی

نیست دل گرمیی مرا در خورد

سردی روزگار و موسم دی

چون میسر نمی شود به مراد

خدمت صدر شاه و قربت وی

داغ حسرت نهاده ام بر دل

گفته اند:آخر الدواءالکی

تا به کلی زمانه طی نکند

نسخه مکرمات حاتم طی

دایم از معجزات ذات تو باد

آسمان را سجل دعوی طی

تا ابد زیر سایه علمت

از در بلخ تا نواحی ری

شمارهٔ ۷۹

در این هوس که من افتاده ام به نادانی

مرا به جان خطر است از غم تو تا دانی

مزاج دل به تأمل بدیدم اینک زود

کند چو زلف تو سر در سر پریشانی

قیاس دیده گرفتم ز دور و نزدیک ست

که بر سر آوردش موجهای طوفانی

تو مرد آن نه که روزی -نعوذبالله-اگر

کسی ز پای درآید سری بجنبانی

چنین که اسب جفا را تو برکشیدی تنگ

به وقت حمله گردون عنان نگردانی

کم اوفتد چو تو چابک سوار در ره عشق

که هرچه می رودت چون زمانه می رانی

چو بلبلان ضمیرم نوای عشق زنند

ز لوح چهره من حرف حرف بر خوانی

بدین صفت که تو دانی زبان مرغان را

عجب که می نکنی دعوی سلیمانی

به خشم گفتی زودت ز دست برگیرم

چگویمت که به دستت درست و بتوانی

کمینه دست نشان تو در جهان فتنه ست

بمانده بر سر پا تا کجاش بنشانی

مباش غره بدان زلف کافرت که قوی ست

به عهد شاه جهان بازوی مسلمانی

سر ملوک جهان تاج بخش روی زمین

که ختم گشت بر او تا ابد جهانبانی

شهنشهی که ببیند درون پرده غیب

ضمیر روشن او رازهای پنهانی

گذشت گوشه چتر جلالش از عیوق

فرو نیامده هرگز سرش به سلطانی

ایا شهی که به هر لحظه روشنان فلک

نهند پیش تو بر خاک تیره پیشانی

تویی که دامن همت به عرض گاه هنر

به روی جمله ملوک جهان برافشانی

تو را به حجت دیگر چه حاجت اندر ملک؟

که در جبین تو پیداست فَرِّ یزدانی

به قدر،عمده ترتیب هفت افلاکی

به عدل،زبده ترکیب چار ارکانی

در آن مقام که آیند خسروان در عقد

تو باشی اول اگر چه نباشدت ثانی

اگر به کلی ملک جهان درآری سر

نبایدت مدد از هیچ انسی و جانی

اشارتی به سر تازیانه بس باشد

نگویمت که به سویی عنان بپیچانی

ز کیمیای بقا آفریده اند تو را

به التفات تو ارزد زمانه فانی؟!

جهان و هرچه در او هست آن محل دارد

که تو ضمیر مبارک بدان برنجانی؟!

مثال ذات تو اندر جهان کون و فساد

همان حکایت گنج است و کنج ویرانی

هر آن صفت که فلک را نظر بدو نرسد

چو بنگری به حقیقت هزار چندانی

به تندیی که کند خصم تو چه پندارد

که بازگردد ازو بأس تو به آسانی

درخت اگرچه برش تر بود بدان نرسد

که ارِّه دست بدارد ز تیز دندانی

تو را به رغم عدو عمر باد چندانی

که روزگار نماند تو همچنان مانی

گشاده دست مراد تو در جهان تا،گاه

به لطف بدهی و،گاهی به عنف بستانی

شمارهٔ ۸۰

ای ماه سروقامت و ای سرو ماه روی

وصل تو تا نموده مرا چند گاه روی

شکلم چو نال شد ز هوای تو و توراست

با شکل سرو قامت و بانور ماه روی

تا بی حجاب دیده به رویت نگاه کرد

پر آب دیده دارم زان یک نگاه روی

آیینه دلم سیه از آه سینه شد

آیینه را سیه شود آری ز آه روی

بگرفت خطه دلم اینک سپاه عشق

و آورد سوی عالم جان آن سپاه روی

رویم ز تاب عشق تو زردست و بس بود

بر وفق این حدیث که گفتم گواه روی

روی تو از لطافت محض آفرید حق

زان خوبتر که وهم نخواهذ مخواه روی

اندر شب فراق تو شاید که روز وصل

بنمایدم زچاه مقنع چو ماه روی

جان مرا که عاجز هجران توست نیست

جز بارگاه مجلس عالی پناه روی

فرخنده مجد ملک سپهر دول که هست

ایام را ز هیبت او همچو کاه روی

عالی محمدبن علی اشعث آنک بخت

بنمودش از دریچه تمکین شاه روی

با روی و رای او نبود مهر و ماه را

زین پس بجز نهادن تاج و کلاه روی

اقبال با جلالت قدرش سپید کار

خورشید بی عنایت رایش سیاه روی

افکنده بر موافق او عیش بهر چشم

پوشیده از مخالف او عزّ و جاه روی

شرم از گناه باشد و خورشید در کشد

هر شب ز شرم طلعت او بی گناه روی

ای پشت دین و مامن حق بارگاه تو

بخت ابد نهاده بدین بارگاه روی

راهی که موکب تو بدانجا گذر کند

اقبال برنگیرد از آن خاک راه روی

جور و عنا چو روزه بر ایوب روز و شب

خصم تو را نموده گهی پشت و گاه روی

جایی رسید کار حسودت که از ضمیر

دارد همی نهفته ز مردم گیاه روی

تا خسروان دهر و ملوک زمانه را

باشد مدام یاره و دیهیم و گاه روی

از گردش زمانه عدوی تو را مباد

جز روزگار ناخوش و عیش تباه روی

شمارهٔ ۸۱

زهی مسخّر حُکمت ز ماه تا ماهی

شه ستاره سپاه و سپهر درگاهی

چو بندگان، مه و خورشید بر درت شب و روز

نشسته اند به هر خدمتی که در خواهی

تویی که از ره تسبیب، قسط روزی خلق

به دستِ توست گر افزایی و اگر کاهی

تو آن سپهر شکاری که شیر بیشه چرخ

ز بیم تیغ تو تن دردهد به روباهی

به حلم و پر هنری چون خرد در ارواحی

به رفق و خوش سخنی چون سخن در افواهی

به مصر مُلک خدایت عزیز کرد و هم اوست

که داد تخت عزیزی به یوسف چاهی

ز توست چهره دین را طراوت از پی آنک

به تیغ حجت،آثار صبغة اللهی

برد سنان تو از چشم روز بینایی

دهد ضمیر تو از راز چرخ آگاهی

شکست نامده از هیچ روی در حشمت

مگر به طره جعد بتان خرگاهی

کجا رسد مه و خورشید،چون کند می لعل

به روز پیش تو خورشیدی و به شب ماهی

خدایگانا دانی که خدمت تو مرا

مقدم است بر اغراض مالی و جاهی

زمانه سرزنشم کرد و گفت خیره! چرا

فتادی از در شاه جهان به گمراهی؟

جواب دادم و گفتم که نیک بازاندیش

که زین زمانه منم یا تو مخطی و ساهی؟

اگر فتاده ام از خدمتش شبانروزی

گزیده ام به دعا خدمت سحرگاهی

مرا چو شاه گزیده ست و شاه را یزدان

نه من ز بندگی افتم نه شاه از شاهی

رسید موسم نوروز و دشمنان ز حسد

همی زنند نفسهای سرد دی ماهی

تو بر سریر ملکشه نشسته ای چه عجب...؟

اگر بود همه نوروز تو ملکشاهی

به رغم اعدا عمرت دراز باد از آنک

نگیرد از دم خفاش روز کوتاهی

به امر و نهی بران بر زمانه حکم که نیز

زمانه را نبود جز تو آمر و ناهی

قطعات

شمارهٔ ۱ : خدایگان جهان مالک رقاب امم

شمارهٔ ۲ : ای خسروی که از رخ دوشیزگان غیب

شمارهٔ ۳ : عالی رضی دین تویی آن شمع دل که هست

شمارهٔ ۴ : خدایگانا شاگرد رای توست قضا

شمارهٔ ۵ : ای تو را در وجوه شمع و شکر

شمارهٔ ۶ : ای سینه روزگار پر جوش

شمارهٔ ۷ : ای قبای سپهر آمده تنگ

شمارهٔ ۸ : حامی ملک سعد دولت و دین

شمارهٔ ۹ : ای خسروی که رایت جاه و جلال تو

شمارهٔ ۱۰ : بدر دین حاکم آفاق مبارک تویی انک

شمارهٔ ۱۱ : خدایگان صدور زمانه صدرالدّین

شمارهٔ ۱۲ : پناه و مقصد اهل هنر صفیّ الدّین

شمارهٔ ۱۳ : شاها عجم چو گشت مسخر به تیغ تو

شمارهٔ ۱۴ : خدایگان جهان شهریار روی زمین

شمارهٔ ۱۵ : خدایگانا بر بنده بندگیت چنانک

شمارهٔ ۱۶ : پناه و قدوه شاهان عصر نصرت دین

شمارهٔ ۱۷ : خدایگان جهان شهریار روی زمین

شمارهٔ ۱۸ : خدایگان همه خسروان روی زمین

شمارهٔ ۱۹ : صاحب جلد کت از راه ببرد

شمارهٔ ۲۰ : ای فلک سر بدان درآورده

شمارهٔ ۲۱ : خدایگانا با دست گوهر افشانت

شمارهٔ ۲۲ : بزرگوارا دانم که بر خلاف قدر

شمارهٔ ۲۳ : فرمانده اکابر دنیا بهاءدین

شمارهٔ ۲۴ : خدایگانا آنی که طاق ایوانت

شمارهٔ ۲۵ : بُرج‌ها دیدم که از مشرق برآوردند سر

شمارهٔ ۲۶ : ای شبت پر قدرتر از روز عید

شمارهٔ ۲۷ : سپهر فضل و جهان هنر رضی الدین

شمارهٔ ۲۸ : خدایگان کرام جهان رضی الدین

شمارهٔ ۲۹ : خدایگانا جایی رسیدی از رفعت

شمارهٔ ۳۰ : پناه ملت اسلام و قطب آل رسول

شمارهٔ ۳۱ : خدایگان جهان شهریار روی زمین

شمارهٔ ۳۲ : جمال دین سر احرار روزگار حسن

شمارهٔ ۳۳ : سر اکابر آفاق شمس دولت و دین

شمارهٔ ۳۴ : پناه ملت اسلام مجد دولت و دین

شمارهٔ ۳۵ : جلال ملت و دین،تو گمان مبر که دگر

شمارهٔ ۳۶ : خداوندا من آن جراح عمرم

شمارهٔ ۳۷ : خورشید صدور عصر،صدرالدین

شمارهٔ ۳۸ : خدیو عرصه ملک و پناه دولت و دین

شمارهٔ ۳۹ : صدر صدور مشرق و مغرب نظام دین

شمارهٔ ۴۰ : ای خداوندی که خاک درگهت را ز اعتقاد

شمارهٔ ۴۱ : گر امین را به ولی عهد ملک

شمارهٔ ۴۲ : ای گشته جهان جان ز مدحت

شمارهٔ ۴۳ : ای فلک قدری که هر شب رای رو شنت

شمارهٔ ۴۴ : ای قضا صولتی که در عالم

شمارهٔ ۴۵ : پناه ملت و راعی خلق نصرة دین

شمارهٔ ۴۶ : عماد دولت ودین صدر و پیشوای جهان

شمارهٔ ۴۷ : مرا جان و دل نزد آن سرکش است

شمارهٔ ۴۸ : ایا نموده به صد علم در جهان معجز

شمارهٔ ۴۹ : به خواب دوش چنان دیدمی که صدر جهان

شمارهٔ ۵۰ : مربی فضلای زمانه شمس الدین

شمارهٔ ۵۱ : ای به شش ضرب از جهان در نرد جباری فِره

شمارهٔ ۵۲ : عمادالدین تو آن تقدیر حکمی

شمارهٔ ۵۳ : ای بر سر ساکنان گردون

شمارهٔ ۵۴ : سر دفتر اکابر دنیا بهاء دین

شمارهٔ ۵۵ : ای دیده روزگار ز دیوان جود تو

شمارهٔ ۵۶ : سر اکابر دولت صفی دولت و دین

شمارهٔ ۵۷ : ای طلعت تو دیده جان را به جای نور

شمارهٔ ۵۸ : ای خسروی که از تف تیغ تو در نبرد

شمارهٔ ۵۹ : ایا شهی که فلک را مهار در بینی

شمارهٔ ۶۰ : پناه ملت و داعی خلق نصرة دین

شمارهٔ ۶۱ : شاها به قدر همت و رای رفیع خویش

شمارهٔ ۶۲ : ایا شهی که ز آثار نعل شبرنگت

شمارهٔ ۶۳ : صاحب عادل نظام الملک ثانی مجد دین

شمارهٔ ۶۴ : خدایگان جهان شهریار دریا دل

شمارهٔ ۶۵ : ای صاحبی که هر که در آفاق سرکش ست

شمارهٔ ۶۶ : میمون و مبارک است شاها

شمارهٔ ۶۷ : پناه اهل هنر پیشوای روی زمین

شمارهٔ ۶۸ : سر ملوک جهان فخر دین تو آن شاهی

شمارهٔ ۶۹ : ای مثال تو را زمین و زمان

شمارهٔ ۷۰ : ای حکم تو چون قضاءمبرم

شمارهٔ ۷۱ : افتخار جهان جمال الدین

شمارهٔ ۷۲ : پناه ملک جهان تاج بخش روی زمین

شمارهٔ ۷۳ : ای ترا گشته کرم ذاتی و احسان لازم

شمارهٔ ۷۴ : شهریارا برای مدحت تو

شمارهٔ ۷۵ : خداوندا درین مدت که من در خدمتت بودم

شمارهٔ ۷۶ : اِعرِفِ الفرقَ بَینَ دالٍ و ذالٍ

شمارهٔ ۷۷ : بزرگوارا من در میان اهل عراق

شمارهٔ ۷۸ : شنید بنده که فرمانده جهان می گفت

شمارهٔ ۷۹ : خسروا!ابر رحمت تو کجاست

شمارهٔ ۸۰ : بزرگوارا سالی زیادت است که من

شمارهٔ ۸۱ : خدایگانا سالی زیادت است که من

شمارهٔ ۸۲ : افتخار زمانه شمس الدین

شمارهٔ ۸۳ : تاج بخش جهان سکندر وقت

شمارهٔ ۸۴ : ای رسیده مواهب تو به من

شمارهٔ ۸۵ : خداوندا تویی کز روی رفعت

شمارهٔ ۸۶ : خدایگانا معلوم رای روشن توست

شمارهٔ ۸۷ : ای چرخ باد پیشه تواضع کنان چو خاک

شمارهٔ ۸۸ : ندانستم که هرگز تا بدین جای

شمارهٔ ۸۹ : ای گسسته قلاده پروین

شمارهٔ ۹۰ : زمانه داور کشور گشای نصرت دین

شمارهٔ ۹۱ : چه خری لا اله الا الله

شمارهٔ ۹۲ : ای به زیر هزار خر بنده

شمارهٔ ۹۳ : امام عالم و مفتی وقت محیی الدین

شمارهٔ ۹۴ : صفی دین پس ازین زخمهای بی شفقت

شمارهٔ ۹۵ : خدایگانا صدور زمانه شمس الدین

شمارهٔ ۹۶ : ای ز آثار گرد موکب تو

شمارهٔ ۹۷ : خدایگان اکابر بهاء دولت دین

شمارهٔ ۹۸ : ای خرد در طلب غایت تو

شمارهٔ ۹۹ : شطرنج مروت و کرم بردی

شمارهٔ ۱۰۰ : بزرگوارا دنیا ندارد آن عظمت

شمارهٔ ۱۰۱ : ز لفظ من که رساند به سمع خسرو شرق

شمارهٔ ۱۰۲ : ایا شهی که گشاده ست چرخ پیروزه

شمارهٔ ۱۰۳ : بزرگ جهان! گر توانستمی

شمارهٔ ۱۰۴ : سر ملوک جهان شهریار روی زمین

شمارهٔ ۱۰۵ : ایا شهی که گرفته ست زیر شهپر حفظ

شمارهٔ ۱۰۶ : سر ملوک جهان شهریار روی زمین

شمارهٔ ۱۰۷ : ای خسروی که درگه قدر تو را سپهر

شمارهٔ ۱

خدایگان جهان مالک رقاب امم

تویی که هست زبان تو ترجمان قضا

نهد مجاهز خلق تو از نفایس عطر

هزارگونه بضاعت در آستین صبا

ز تند باد شکوهت بود به موسم دی

که خون بیفسرد اندر عروق نشو ونما

شب گذشته مرا می گذشت بر خاطر

که چیست موجب یخ بند و علت سرما

در آن میان نفسی سرد بر کشید عدوت

که از برودت آن زمهریر گشت هوا

درست گشت مرا کاصل برف و سرما هست

سپیدکاری حساد و سردی اعدا

لطیفه ای به ازاینم فراز می آید

گرت ملال نخیزد کنم به نظم ادا

ز تف مهر تو دل گرم کرده بود جهان

فلک مفرح کافور ساختش به دوا

نه سهو کردم کز بهر خاصیت تقدیر

زمانه را همه کافور می دهد عمدا

که تا چنانک تو را پیش ازین نزاد نظیر

نزایدت پس ازین نیز تا ابد همتا

ظهیر!مثل تو را خاصه در چنین حضرت

زبان مدح نباشد بسنده کن به دعا

بگو تا شاه به شاهی درون به پای چنانک

حسد برد همه امروزهات بر فردا

شمارهٔ ۲

ای خسروی که از رخ دوشیزگان غیب

هر لحظه دست فکرت تو در کشد نقاب

در عرض گاه زینت بزم تو فی المثل

طاووس وقت جلوه نماید کم از غراب

حفظت به هر زمین که سپر در سپر کشید

ممکن بود که رخنه شود تیغ آفتاب

وز بیم میل قهر تو کان دم به دم بود

بر چشم دشمنانت نیارد گذشت خواب

شاها زکوة گوش و زبان را ز راه لطف

بشنو ز من سؤالی و تشریف ده جواب

آن کس که حکم کرد به طوفان باد و گفت

کاسیب آن عمارت عالم کند خراب

تشریف یافت از تو و اقبال دید و کس

در بند آن نشد که خطا گفت یا صواب

من بنده چون به پیش تو ابطال کرده ام

با من چرا ز وجه دگر می رود خطاب

بر من و بال شد هنر من که صد بلا

بر ساعتی که من به هنر کردم انتساب

گو نیست گرد عالم و گو پست شو فلک

بر من به نیم جو چو فکندم درین عذاب

طوفان من گذشت که نه ماه ساختم

از آب دیده شربت و از خون دل شراب

سهل است این سه ماه دگر نیز همچنین

تن در دهم به آنک نه نانم بود نه آب

لیکن ز دست فاقه بترسم که عاقبت

هم من ز جان بر آیم و هم خسرو از ثواب

شمارهٔ ۳

عالی رضی دین تویی آن شمع دل که هست

لفظ شکرفشان تو پیرایه صواب

با شمع دولت تو بر افروخت روزگار

درکام آرزو چو شکر گشت صبر و صاب

چون بخت در رخ تو شکرخنده زد چو صبح

گو تیره شو ز غصه آن شمع آفتاب

بشنو حکایتی ز شکر خوشتر و بدانک

چون شمع نیم مرده نه تن دارم و نه تاب

یاری که شمع مجلس انسست در جمال

با من برای و شکر کرد دی عتاب

جاری زبان من ز عتاب چو شکرش

افتاد چون زبانه شمع اندر اضطراب

تدبیر چیست کز پی تدبیر آن کنون

چون شمعم اندر آتش و چون شکر اندر آب

شمارهٔ ۴

خدایگانا شاگرد رای توست قضا

ادب نباشد اگر بگذرد ز حکم ادیب

ز چوب منبر خشک از نشاط گل بدمد

نسیم نام تو چون بگذرد به لفظ خطیب

نه قطره ماند به دریا نه ذره ماند به دشت

که از فواید انعام تو نیافت نصیب

مرا به دولت تو آنکه نسبتی ست از پی آنک

تو در زمانه غریبی و من زخانه غریب

ز فرّ بزم تو دی بود در نعیم بهشت

ز دست حادثه امروز چون کشد تعذیب

مرا بدین مثلی صوفیانه یاد آمد

اگر به خرده نگیرند مرگ یا ترتیب

شمارهٔ ۵

ای تو را در وجوه شمع و شکر

نقد هر کیسه کاسمان بر دوخت

چشم گردون ندید روی وجود

تا قضا شمع دولتت بفروخت

هین که پروانه های وعده تو

جمله در شمع انتظار بسوخت

شمارهٔ ۶

ای سینه روزگار پر جوش

از آتش تیغ آبدارت

هرچ از لب آرزو برآید

ایام نهاده در کنارت

در مدت عمر نارسیده

خورشید دو اسبه در غبارت

چون عزم سفر درست کردی

دولت که همیشه باد یارت

پیش از خدم تو می خرامد

منزل منزل در انتظارت

شمارهٔ ۷

ای قبای سپهر آمده تنگ

از چه؟ از رشک حلقه کمرت

زلف جاروب کرده زهره و ماه

تا بروبند خاک رهگذرت

روی تو هر طرف که می آری

هم عنانند نصرت و ظفرت

گرچه از خدمت تو دور افتاد

بنده دور از ملازمان درت

مددی راست می کند ز دعا

تا فرستد دو اسبه بر اثرات

شمارهٔ ۸

حامی ملک سعد دولت و دین

چرخ در سایه حمایت توست

صحف آمال و نسخه ارزاق

تا ابد در کف کفایت توست

کرم شاه کار خویش بکرد

بعد از این نوبت عنایت توست

شمارهٔ ۹

ای خسروی که رایت جاه و جلال تو

سر بر محیط عالم علوی فراشته ست

گردون مظلّه ای ست که در عرصه وجود

عصمت همیشه بر سر مُلکت بداشته ست

از چهره زمانه فرو شوی گرد ظلم

ایزد تو را بر او نه به بازی گماشته ست

شاها منم که خامه اقبال روز و شب

مدح تو بر صحیفه جانم نگاشته ست

مگذار ضایعم که مرا دور روزگار

بر اعتماد جود تو ضایع گذاشته ست

شمارهٔ ۱۰

بدر دین حاکم آفاق مبارک تویی انک

گلبن ملک ز تو تازه و تر بشکفته ست

آستین کرمت بی غرض دنیاوی

صد ره از روی جهان گرد حوادث رفته ست

این سعادت که تو را روی نموده ست هنوز

صد یکی نیست از آنها که قضا پذرفته ست

سخنی هست مرا با تو نهان نتوان کرد

که ز رای تو خرد هیچ سخن ننهفته ست

آمدم سوی درت تا کنم از صدق نثار

آن گهرها که به مدح تو ضمیرم سفته ست

پرده دار از پس در گفت که او مست بخفت

زان سبب طبعم از آن لحظه هنوز آشفته ست

تو که بیداری چون دولت هشیار و چو عقل

خفته و مست ندانم ز چه رویت گفته ست

تو نیی مست که عقل من شیدا مست است

تو نیی خفته که بخت من مسکین خفته ست

شمارهٔ ۱۱

خدایگان صدور زمانه صدرالدّین

تویی که طلعت تو نوردیده خردست

از آن به رقص درآید فلک در گوشش

صریر کلک تو همچون نوای باربدست

به حضرت تو که پیوسته نیک باد تو را

نموده ام دو سه نوبت که حال من چه بد ست

ز عیش تیره همی کردم این همه فریاد

نه زانک کسوت من اطلس است یا نمدست

مرا اگر چه تو تشریف خاص فرمودی

هنوز موجب فریاد برقرار خودست

شمارهٔ ۱۲

پناه و مقصد اهل هنر صفیّ الدّین

تویی که همَّت تو سر بر آسمان سوده ست

هر آن صفت که ز جیب فنا برآرد سر

به عمر دامن جاهت بدان نیالوده ست

قلم که دایم و صّافی کمال تو کرد

رخش به دوده خجلت همیشه اندوده ست

بزرگوارا بی سعی درین مدّت

دلم ز غصّه و چانم ز غم نیاسوده ست

ز چرخ سفله جفاها کشیده ام گرچه

هنوز ناله من هیچ گوش نشنوده ست

از آن زمان که من اینجا نشسته ام صد بار

همه بسیط زمین صیت من بپیموده ست

کنون به کام و به ناکام می روم که مرا

جهان عنان ارادت ز دست بر بوده ست

به خدمت آمده بودم بگاه تر گفتند

که خواجه دوش نشاط شراب فرموده ست

ز خرمی همه شب تا گه دمیدن صبح

چو بخت خویش نخفته ست و هیچ نغنوده ست

کنون ز مستی و بی خوابی شبانه هنوز

چو خلق در کنف اهتمامش آسوده ست

ز روزگار دو رنگم تغابنی ست عظیم

که این سعادتم امروز روی ننموده ست

به حضرتت چو مرا فرصت وداع نبود

کنون امید ملاقاتم از تو بیهوده ست

تو سود کن ز جهان نام نیک اگرچه مرا

دو ماهه عمر بر امیدها زبان بوده ست

شمارهٔ ۱۳

شاها عجم چو گشت مسخر به تیغ تو

رو لشکری به بارگه مصطفا فرست

پس کعبه را خراب کن و ناودان بسوز

خاک حرم چو ذرّه به سوی هوا فرست

تا کعبه جامه می چکند در خزانه نه

وانگه به سوی کعبه سه گز بوریا فرست

تا کافری تمام شوی سوی کرخ شو

وانگه سر خلیفه به سوی خطا فرست

شمارهٔ ۱۴

خدایگان جهان شهریار روی زمین

تویی که رایت عزمت همیشه منصور است

به زنده کردن ارواح نصرت و تایید

صدای نوبت تو همچو نوبت صور است

به یاد بزم تو گردون صبوح کرد مگر

که صوت مرغان همچون نوای طنبوراست؟

تنگ شرابی مسکین بنفشه بین که بگاه

سرش فرو شد و نرگس هنوز مخمور است

شنیده ام که زبانی به ذکر من بگشود

کسی که او به زبان جلال مذکور است

درین شرف که مرا دست دادنتوان گفت

که سعی بخت و زمانه چگونه مشکور است

ورای این ز سعادت مقام دیگر نیست

برون از آنک ز ادراک آدمی دور است

مرا به دانش تنها زمانه حاسد بود

چنانکه در همه شهر این حدیث مشهور است

کنون عنایت خسرو بدان اضافت شد

اگر حسد برد از من زمانه معذور است؟

شمارهٔ ۱۵

خدایگانا بر بنده بندگیت چنانک

نماز و روزه بود بر جهانیان فرض است

و لیک عرض کنم حال خود که نزد صدور

گشایش غم ارباب حاجت از عرض است

معلّق است دلم در کشاکش غم وام

چنانک گویی بین السماء والارض است

به حالتی برسیدم که تا به آب سبوی

هر آنچ وجه معاش من است از قرض است

شمارهٔ ۱۶

پناه و قدوه شاهان عصر نصرت دین

تویی که خاک درت کیمیای فرهنگ است

به گرد موکب قدرت نمی رسد گردون

که در میانه مسافت هزار فرسنگ است

به ساعتی شکند رُمح تو طلسم عدو

به پیش معجز موسی چه جای نیرنگ است؟

ز بس خسیسی در پهلوی مخالف تو

گمان مبر که به جز خنجر تو را رنگ است

تو آن شهی که ز بیم سنان سر تیزت

رخ سپهر چو روی سپر پر آژنگ است

زمانه پای رکابت ندارد اندر جنگ

از آن عنان مرادت همیشه در جنگ است

به حکم آنک من از خاک درگهت دورم

ز غصّه هر نفسم با زمانه صد جنگ است

مجال عذر فراخ است ازین جهت لیکن

زبان نطق ندارم که وقت بس تنگ است

حدیث لنگی اشتر به عذر می شاید

اگر به نکته نگیری که عذر هم لنگ است

تو را بقای ابد باد در نکو نامی

که ملک و دین را از نام دشمنت ننگ است

شمارهٔ ۱۷

خدایگان جهان شهریار روی زمین

تویی که ذات تو تنها نشان اقبال است

هر آنچه خواهی و گویی تو را جز آن نبود

از آنک فکرت تو ترجمان اقبال است

چو عالمی به نماز و به روزه می خواهند

بقای ذات کریمت که کان اقبال است

اگر چه روزه در آمد به رغم اعدا نیک

طرب گزین که تنت در ضمان اقبال است

کنون که طبع هوا چون دم عدوی تو شد

به دولت تو که شادی جان اقبال است

گذشت وقت تماشای بوستان و کنون

زمین مجلس تو بوستان اقبال است

به خرمی و سعادت نشاط می کردی

که نوش بادت و این هم نشان اقبال است

شمارهٔ ۱۸

خدایگان همه خسروان روی زمین

تویی که طبع لطیفت سراچه قدم است

در اهتمام تو آسوده اند جمله جهان

از ان جناب رفیع تو قبله کرم است

قضا به نام تو پرداخت دفتر اقبال

صدای نویت ملکت صریر آن قلم است

کمینه بنده درگاه اگر چه رنجور است

خدایگان جهان خسرو مسیح دم است

جهان و خلق جهان جمله معترف شده اند

که خسروی چو تو امروز در زمانه کم است

شمارهٔ ۱۹

صاحب جلد کت از راه ببرد

وین هم از جلدی آن قحبه زن است

ورنه این سیم سر زرین گوش

چه سزاوار چو تو سیم تن است

یک شبی حجره من روشن کن

که به عشق تو دلم مرتهن است

چند ازین غدر که حاجب رگ زد

تا درین زیر چه دستان و فن است

حاجبت رگ زد و گر حق خواهی

حاجبت بابت گردن زدن است

شمارهٔ ۲۰

ای فلک سر بدان درآورده

که تو گویی که خاک پای من است

زینت آسمان و زیور ماه

عکس جام جهان نمای من است

سایبان سپهر نُه پوشش

آستان در سرای من است

حجتی کان زبان فتنه ببست

سر تیغ جهانگشای من است

آفتابی که عقل ذرّه اوست

ذره ای ز آفتاب رای من است

دو جهان را به پشت پای زدی

که کمین فضله سخای من است

پایت آزرده شد ز صدمت آن

خود همین ماجراگوی من است

درد در پایت اوفتاد به عذر

که گناه من و خطای من است

چون به پایت رسید آسیبم

گر ببری سرم سزای من است

عقل سوگند بر جهان می داد

که اگر در سرت هوای من است

به سر من که درد پاش بچین

که تو دانی که بوسه جای من است

جاودان زی که چرخ می گوید

که بقای تو با بقای من است

شمارهٔ ۲۱

خدایگانا با دست گوهر افشانت

همیشه کار زمین وزمان گهر چینی ست

اگر به رفعت قدرت فلک به صد درجه

فراز خویش نبیند ز خویشتن بینی ست

مرا به خلعت زیبا و استر رهوار

بزرگ کردی و این از بزرگ آیینی ست

هنوز زین و لگامی امید می دارم

وگرنه من به چه دانم که استرم زینی ست

شمارهٔ ۲۲

بزرگوارا دانم که بر خلاف قدر

حقیقت است که جز کردگار قادر نیست

به حکم آنک بد و نیک هر چ پیش آید

مقدّرست به هر حال اگر چ ظاهر نیست

به سعی می نشود هیچ گونه روزی بیش

ز روی کم خردی گرچه مرد صابر نیست

بلی عنایت صاحب که در مصالح خلق

ز یک دقیقه به انواع لطف قاصر نیست

چو سوی جمله نظر می کند ز روی کرم

چرا به جانب من هیچ گونه ناظر نیست

به صد امید دل اندر تو بسته ام که از آن

زبان حال من به اتمام هیچ شاکر نیست

شمارهٔ ۲۳

فرمانده اکابر دنیا بهاءدین

دوران جاه و عمر تو را انقراض نیست

تا آفتاب دولت تو ارتفاع یافت

کار مخالفان تو جز انخفاض نیست

از بس که چرخ مدح تو در دیده ها نبشت

بر دیده ها بجز ز سواد و بیاض نیست

در حل و عقد حبل متین است حکم تو

زان همچو رشته قدرش انتقاض نیست

گر هست در جهان اثری از شمایلت

جز نکهت ربیع و نسیم ریاض نیست

افتادگان صدمت قهر تو را دگر

تا نفخ صور هم طمع انتهاض نیست

رای تو رایضی ست که گردون تند را

بی جد و جهد او سمت ارتیاض نیست

قدر تو کوکبی ست که از آسمان ملک

تا صبح محشرش خطر انقضاض نیست

شب نیست تا زمانه که آبستن بلاست

کز زادن مراد تو اندر مخاض نیست

بی اذن تو زمانه تصرّف نمی کند

در کاینات اگر چه که مال قراض نیست

گر اعتراض کردم بر شعر دیگران

زان منقبض مشو که گه انقباض نیست

بیرون ز دولت تو چه چیز است در جهان

کز صد هزار وجه بر او اعتراض نیست

جاویذ زی که پیش عطاهای فایضت

بحر محیط بیش ز رشح حیاض نیست

شمارهٔ ۲۴

خدایگانا آنی که طاق ایوانت

ز راه قدر و محل باستاره باشد جفت

نماند خصم تو را هیچ مهره در گردون

که دست قهر تو آن را به نوک نیزه نسفت

ز حال و قصّه من بنده آگهی دانم

که پیش رای تو پیداست رازهای نهفت

ز روزگار به روزی نشسته ام نه چنانک

دگر دو شب به یکی جایگه توانم خفت

زمین ز خون قزل ارسلان هنوز گلست

مرا ز حادثه صد گل به تازگی بشکفت

بدین که بر سر من رفت هر کجا باشم

چه شکرها که من از روزگار خواهم گفت

شمارهٔ ۲۵

بُرج‌ها دیدم که از مشرق برآوردند سر

جمله در تسبیح و در تهلیل حیّ لایموت

چون حمل، چون ثور، چون جوزا و سرطان و اسد

سنبله، میزان و عقرب، قوس و جَدی و دلو و حوت

شمارهٔ ۲۶

ای شبت پر قدرتر از روز عید

روز عیدت فرخ و فرخنده باد

وی زمین درگهت چون آسمان

آسمانت زیر پی افکنده باد

سرورا شاها خداوندا لبت

سال و ماه و روز و شب پر خنده باد

فر یزدان گشته ای ای شهریار

فر یزدان بر سرت پاینده باد

جان عالم چون تویی بی هیچ شک

جان عالم تا قیامت زنده باد

سایه میمون و فرخ طلعتت

بر سر جمله جهان پاینده باد

شمارهٔ ۲۷

سپهر فضل و جهان هنر رضی الدین

تویی که همت تو هست با فلک همزاد

تو آنکسی که ببیند طلیعه حزمت

کمین آتش موهوم در دل پولاد

به خدمت تو درین چند روز بیتی ده

نوشته بودم و احوال خویش داده به یاد

مگر به چشم رضا ننگرید رای رفیع

که هیچ گونه به تشریف من مثال نداد

ولیکن از راه انصاف دور نتوان بود

درین معامله الحق مرا خطا افتاد

بضاعتی نبود شعر خاصه گقته من

که پیش چون تو بزرگی توان به تحفه نهاد

کسی که قطره شبنم به پیش ابر برد

چو خاک باشد بنیاد سعی او بر باد

تو را که چشمه آب حیات در دهن است

کجا به جرعه نقش سراب گردی شاد

گهی که گیسوی خود را گره زند رضوان

سزد که یاد نیارد ز طره شمشاد

ولیکن از سر تصدیق وعده کرمت

سزد که جان خراب مرا کند آباد

به صد شکم امل من شده ست آبستن

ز وعده تو ندانم که تا چه خواهد زاد

چو گفتم آن گره بسته زود بگشاید

گره به صد شد و یک جو از آن گره نگشاد

تو کار من ز کرم گر بسازی و گرنه

همیشه پیش تو اسباب عیش ساخته باد

به دست من نبود جز دعا که می گویم

به غیبت و به حضورت که ایزدت بدهاد

هزار بنده همه سر و قد و سیمین بر

که تا یگان و دوگان در طرب کنی آزاد

شمارهٔ ۲۸

خدایگان کرام جهان رضی الدین

تویی که همت تو هست با فلک همزاد

زمانه چون تو کریمی به عهد ندید

سپهر چون تو لطیفی به هیچ دور نزاد

بخاست ساعقه آنجا که دشمنت بنشست

بمرد حادثه آن شب که دولت تو بزاد

نسیم لطف تو در باغ دامنی بفشاند

دمید نکهت عنبر ز طرّه شمشاد

سموم قهر تو با کوه صدمتی بنمود

بمرد آتش موهوم در دل پولاد

چنار پیش تو لاف از گشاده دستی زد

کنون ندارد در دست زان سخن جز باد

از آن لطایف نعمت که یاد فرمودی

اگر نهم به مثل شکر صد یکی بنیاد

چو سرو تا ابد اندر مقام آزادی

بخدمت تو پیاپی ببایدم استاد

تو فرض کن که چو سوسن همه زبان گشتم

کجا ز عهده تقریر آن شوم آزاد

مرا از آن گره بسته یاد می آید

که چند کار فرو بسته مرا بگشاد

توقفی که در آن باب می رود امسال

اگر ز توست مکن ور ز بی زریست مباد

چنین که من به تقاضای زر فرو شده ام

حدیث غلّه عجب گر بمانده ام بر یاد

شمارهٔ ۲۹

خدایگانا جایی رسیدی از رفعت

که چرخ پایه قدر تو درنمی‌یابد

ز آفتاب عجب مانده‌ام که می‌تابد

مگر ز نور ضمیرت خبر نمی‌یابد؟

به درگاه تو مقیم است فتح از آنکه به حق

چو درگه تو مقام دگر نمی‌یابد

تویی که نصرت دینی و بر مخلاف دین

به جز ز تیغ تو دولت ظفر نمی‌یابد

ز بیم خنجر کشورگشای تو بدخواه

چو بخت تو نفسی خواب و خور نمی‌یابد

چو تیر چار پرت از کمان روانه شود

به جز دو چشم عدو رهگذر نمی‌یابد

عدوی بی‌سر و پا می‌کشد سر از خط تو

چو می‌برد به کله دست سر نمی‌یابد

کسی که کان سخن می‌کند به بحر علوم

به جز مَحامِدِ جودت گهر نمی‌یابد

چو موجب است که بر جای من سخای تو را

نواله وقت خورش جز جگر نمی‌یابد؟

گذشت عمری تابنده‌ات ظهیر ندیم

ز سایه تو به رحمت نظر نمی‌یابد؟

شمارهٔ ۳۰

پناه ملت اسلام و قطب آل رسول

تویی که قدر تو بر آسمان زبون گردد

چو از کمان نظر تیر نطق بگشایی

دل فحول جهان از نهیب خون گردد

اگر کنم به مَثَل در حکاتت تقصیر

برین طریق مرا عقل رهنمون گردد

کسی که وجه سباحت تمام نشناسد

به گرد ساحل بحر محیط چون گردد؟

شمارهٔ ۳۱

خدایگان جهان شهریار روی زمین

تویی که قدر تو بر چرخ پایگه دارد

شده ست چشم ممالک به طلعتت روشن

از آنک طلعت تو نور مهر و مه دارد

تو بر سرآمده ای از همه ملوک جهان

جهان چه غم خورد اکنون که چون توشه دارد؟

مخالفت کله ملک جست و بی خبرست

که سر ندارد اگر چه سر کله دارد

چه خاصیت بود این کافتاب خنجر تو

همیشه روز بداندیش را سیه دارد

تو در ممالک اَرّان نشسته موجب چیست

که چرخ عیش حسودت به وی تبه دارد

در انتظار تو ملک عراق مدتهاست

که گوش سوی در و چشم سوی ره دارد

جهان به نام تو بگشاده اند و تو فارغ

چنین بود چو ز دولت کسی سپه دارد

زمانه با همه حشمت فتاده در پایت

چو تایبی که به خروارها گنه دارد

نگاه دار به شمشیر دین یزدان را

که ایزدت زهمه فتنه ها نگه دارد

شمارهٔ ۳۲

جمال دین سر احرار روزگار حسن

ایا به جنب بزرگیت صحن عالم خرد

تویی که منشی فرمان تو به دست نفاذ

حروف حادثه از روی آسمان بسترد

هر آن شمار که خصم تو از جهان برداشت

فذلکش نفس چند بود هم بشمرد

اگر چه پشت مرا از قبول تو گرم است

دلم ز سردی دوران آسمان بفسرد

یکی غم از دل من پای باز پس نکشید

مگر دست به دستش به دیگری بسپرد

اگر چه عاشق بزم توام گرانی خویش

سبک سبک به کریمان نمی توانم برد

مرا دلیست ز صد گونه درد مالامال

ز لطف تو سر آن درد ریز جامی درد

تو سایه افکن و انگار کافتاب نماند

تو شاد زی و چنان دان که روزگار بمرد

شمارهٔ ۳۳

سر اکابر آفاق شمس دولت و دین

تویی که قدرت تو کوه را کمر گیرد

سپاه حادثه را خوف تو به زخم سنان

چو بخت دشمنت از خواب بی خبر گیرد

فلک بسان همایی ست پرگشاده مقیم

برانک بیضه ملکت به زیر پر گیرد

ز لفظ بنده به سمع خدایگان برسان

چنانک لفظ تو باشد مگر که درگیرد

که گر تو دست کرم بر سرم نخواهی داشت

سپهر سرزده زودم ز دست بر گیرد

شمارهٔ ۳۴

پناه ملت اسلام مجد دولت و دین

دلت نهان جهان آشکار بشناسد

ضمیر پاک تو آن صیرفی استادست

که نقد هفت فلک را عیار بشناسد

فراست تو به یک التفات سر قدر

درون پرده لیل و نهار بشناسد

تو یی که پیش و پس مرکبت به سر بدود

هرانکسی که یمین از یسار بشناسد

جهان جاه تو را طول و عرض از آن پیشست

که وهم هندسه دانش کنار بشناسد

نشان ره گذر همتت کسی داند

که سالکان افق مدار را بشناسد

نهاد غیبت تو ملک را فراوان خار

شگفت نیست اگر گل ز خار بشناسد

زمانه را زتو آبی به روی کارآمد

روا بود که کنون روی کار بشناسد

حقوق دولت تو بر زمانه بسیارست

بس است این که یکی از هزار بشناسد

کسی که در تو به چشم خرد نگاه کند

مواقع کرم کردگار بشناسد

سپهر منت این اصطناع بر گیرد

ستاره قیمت این روزگار بشناسد

همیشه تا نظر عقل دارد آن تمییز

که طبع دی ز مزاج بهار بشناسد

بقای ذات تو در ملک بیشتر زان باد

که عقل مدت آنرا شمار بشناسد

شمارهٔ ۳۵

جلال ملت و دین،تو گمان مبر که دگر

به کبریای جلال تو هیچ کس باشد

به هر چه حکم تو سابق شود چو در نگری

قضا هنوز به فرسنگها ز پس باشد

شبی نباشد کاندر دل و دِماغ عدو

خیال تیغ نه همخوابه هوس باشد

هرانکسی که زند بر خلاف تو نفسی

نخست مرگ گلوگیر در نفس باشد

همای همت تو هر کجا که سایه فکند

به فرّ و مرتبه عنقا کم از مگس باشد

نسیم عدل تو در هر زمین که نافه گشاد

دژم بنفشه و فریاد کن جرس باشد

فنا کله ز سر روزگار بر باید

اگر نه حزم تو شبها درو عسس باشد

به بزم شاه جهان کشف حال بنده بکن

به پایمردی دانم که دسترس باشد

که گرچه عیش من از حد برون پریشان است

و لیک یک نظر رحمت تو بس باشد

شمارهٔ ۳۶

خداوندا من آن جراح عمرم

که دایم هفت عضوم ریش باشد

ز من رادی و دینداری نیاید

چو گیتی زُفت کافر کیش باشد

توانگر تر کسی کو را بجویی

درین عهد از وفا دردیش باشد

در شادی درین دوران که ماییم

دل مرد محال اندیش باشد

نسیبیگر زمن پیش است و بیش است

سلیم است این بهل تا پیش باشد

چو مهر از پس برآید آدمی را

حقیقت دان که سایه بیش باشد

مرا زان شعر آبادان چه طیره

که پانصد رخنه در معنیش باشد

به تیری دوزم او راکش ز رفعت

کمر شمشیر جوزاکیش باشد

ز زنبوری نیم کمتر که بروی

دم و دم جای نوش ونیش باشد

قمر با گل سخاوتها کند لیک

بسا ظلما کزو برخیش باشد

چو جای من نمی دانند قومی

که ایشان را سمن چون غیش باشد

اگر دستوریی یابم به هنگام

چنان دانم که جای خویش باشد

شمارهٔ ۳۷

خورشید صدور عصر،صدرالدین

بی لطف تو جان عدوی تن باشد

واندر حرم حمایت حفظت

دوران سپهر مؤتمن باشد

ذات تو و چار صفّه ارکان

عیسی و سرای اَهرمن باشد

جود تو و الماس محتاجان

یعقوب و نسیم پیرهن باشد

شمعی ست جلال تو که در جنبش

نه طاس فلک یکی لگن باشد

با خلق تو باد چون روا دارد

که همدم نافه ختن باشد؟

با لطف تو آب چون در آرد سر

کو معدن لؤلؤ عدن باشد؟

اطراف ردا و رکن دستارت

آرایش صدر و انجمن باشد

ایام کریم و عهد میمونت

تاریخ مفاخر زمن باشد

قدر تو به جای چرخ بنشیند

وانگاه به جای خویشتن باشد

دوری ز در تو اهل معنی را

چون طعنه دوست دلشکن باشد

صدرا سر آن نداشتم کامسال

جز درگه تو مرا وطن باشد

ایام رها نکرد کان دولت

روزی دوسه دافع حزن باشد

از کاری و خدمتی که در حضرت

هرچ آن برود به دست من باشد

شمارهٔ ۳۸

خدیو عرصه ملک و پناه دولت و دین

که عقل محض سلیمان ثانیت خواند

تویی که پنجه زور آزمای کین توزت

به قهر جرم زمین را ز جا بجنباند

سنان رمح تو بالا نشین شده چه عجب

که خویش را به صف صدر خصم بنشاند

جهان پناها داعی دولت تو ظهیر

که در حمایت این آستانه می ماند

دو سال شد که درین ورطه اوفتان خیزان

به خیره بارگی روزگار می راند

نبود بر سر رفتن ز جایگه چون قطب

ور آسیابش بر سر فلک بگرداند

بلی زمانه ناساز و دهر پر شر و شور

ز بس که حال دلم خیره می بشوراند

به جان رسیدم و اینم بتر که نیست کسی

که یک دمم ز بد روزگار برهاند

بر آن نهاد دلم کام خویشتن کاکنون

عنان عزم همی از تو در تو پیچاند

کند ملازمت خدمت هنر جویت

مگر که هم ز هنر داد خویشتن بستاند

شمارهٔ ۳۹

صدر صدور مشرق و مغرب نظام دین

بر رقعه کمال تو شاهان پیاده‌اند

چرخ بلند و همت عالیت گوییا

هردو به هم ز یک رحم و صلب زاده‌اند

احباب تو به ذُوره دولت رسیده‌اند

واعدات در حضیض مذلت فتاده‌اند

در امتثال حکم تو آزادگان دهر

با سرو در چمن شب و روز ایستاده‌اند

عمری‌ست صاحبا که خطیبان خاطرم

یکسر زبان به خطبه مدحت گشاده‌اند

چون دیدم از طریق فراست که بی‌مُکاس

دست و دلت وظیفه ارزاق داده‌اند

گفتم مگر که رسم تقاضا براوفتاد

این رسم خود به طالع ثابت نهاده‌اند

شمارهٔ ۴۰

ای خداوندی که خاک درگهت را ز اعتقاد

خستگان تیر محنت نوش‌دارو کرده‌اند

تا عروس ملک در پیوند شاهیت آمده است

در جهان پیوند ظلم و فتنه یک سو کرده‌اند

نه فلک بر خوان اِنعامت به پنج انگشت آز

قرب ده نوبت شکم را چار پهلو کرده‌اند

اجتماع اختران دانی که در میزان چراست

خود نکو دانی که آن خدمت چه نیکو کرده‌اند

از برای قیمت یک ذره خاک پای تو

نقد هفت اقلیم گردون در ترازو کرده‌اند

حاسدت در حبس محنت باد دایم چار میخ

تا طناب خیمه آفاق شش تو کرده‌اند

شمارهٔ ۴۱

گر امین را به ولی عهد ملک

در سرا پرده عز پروردند

مُلک،مأمون برد از راه سزا

گرچه نامی بر امین افکندند

شمارهٔ ۴۲

ای گشته جهان جان ز مدحت

همچون لب دلبران پر از قند

چون ابر و گل ست ظلم و انصاف

در عهد تو این گری و آن خند

یک روز به شب نشد که گردون

از هیبت تو سپر نیفکند

من بنده که خاطرم نهالی ست

در باغ ثنای تو برومند

بی برگی اگر چه گفتنی نیست

یکبارگیم ز بیخ بر کند

فریاد مرا ز روزگار ست

تا چند ز روز گار تا چند

ای مادر روزگار هرگز

تازاده به از تو هیچ فرزند

تو وارث ملک روزگاری

در عهده توست قطع و پیوند

از دست حوادثم برون کن

بدنامی روزگار مپسند

شمارهٔ ۴۳

ای فلک قدری که هر شب رای رو شنت

دیدبانان افق را دیده ها حیران کند

آفرینش چون قلم سر بر خط فرمان نهد

چون دبیر خاص نامت بر سر فرمان کند

جاهت ار گیرد حضیض ماه را در اهتمام

از کمال رفعتش چون ذروه کیوان کند

زخمهای چرخ را انعام تو مرهم نهد

دردهای ظلم را انصاف تو درمان کند

صورت اقبال نام عز دین یحیی برد

هرکجا احیاء رسم رأفت و احسان کند

مصر جامع گشت تبریز از قدوم فرخت

کو عزیز مصر تا تقریر این برهان کند؟

مملکت با نور عدل و سایه اقبال تو

شرم دارد گر حدیث عدل نو شروان کند

عدل هم در بدو فطرت دید کاید در زمین

لطف و قهرت را دلیل نصرت و خذلان کند

جست و جوی پایه قدرت که ناممکنست

سالکان چرخ را زین گونه سرگردان کند

طول و عرضی نیست عالم را که اسب همتت

بر مراد خویش یکچندی درو جولان کند

نکهت خلق و نسیم مجلست از خرمی

هر زمان روی زمین چون روضه رضوان کند

هرچه آزارست عنفت از جهان بیرون برد

هر چه دشوار است لطفت بر فلک آسان کند

کعبه اقبال در گاه تو آمد زان قبل

روز و شب گردون طوافش از بن دندان کند

با ابد دوران عمرت متصل بادا چنانک

دور دایم را قضا پیوند این دوران کند

تا تو هر روز از نشاط و خرمی عیدی کنی

و آسمان هر لحظه پیشت دشمنی قربان کند؟

شمارهٔ ۴۴

ای قضا صولتی که در عالم

آنچه حکمت کند قدر نکند

و آنچه با خلق می کند سعیت

با چمن شبنم مطر نکند

شرف ذاتیت چنان آمد

کاندرو سلطنت اثر نکند

هر که خاطر گماشت بر کینت

جز به جان بی گمان خطر نکند

بعد ازین رایت جهانگیرت

فلک هفتمین مقر نکند

گر شبیخون کنی به اهل عراق

فتح این باب جز ظفر نکند

انتقام عدو بکش کامروز

با تو کس دست در کمر نکند

شهریارا سزد که بر حالم

کرم شاملت نظر نکند؟!

نیک دانی که بر سپهر هلال

نشود بدر تا سفر نکند

عمر من رفت بر امید مگر

هیچ سودی مرا مگر نکند

گر نگشتم به خدمتی مخصوص

کار طالع کند هنر نکند

بیش ازینم مدار بی پر و بال

تا کس این قصه را سمر نکند

کانچه با بنده کرد شهر سراب

با قصب پرتو قمر نکند

در گذرهای او [ گِلی است که] پیل

جز به کشتی درو عبر نکند

گر به خدمت نمی رسم چه عجب

که ازو اسب ره به در نکند

سخنی چند بشنو از بنده

که در آن شرح مختصر نکند

هر که از حال زیر دستانت

چون بداند تو را خبر نکند

گرچه در حال دولتی بیند

بر پل عافیت گذر نکند

ای چنان بوده در جهانداری

کز تو کس ناله سحر نکند

مادحی صادقم که در مدحت

خاطرم هیچ مدخر نکند

نبود روز کز ثنای تو را

جبرئیل امین ز بر نکند

هر که بیتی شنید ازین قطعه

سخن عِقد دُر،دگر نکند

گفته من به فال دار از آنک

مدد بحر جز شمر نکند

برخور از جود کانچه عدلت کرد

در نمای نبات خور نکند

جاودان باش تا مدار فلک

عاقبت گرد این مدر نکند

شمارهٔ ۴۵

پناه ملت و راعی خلق نصرة دین

تویی که چرخ به نام تو نامدار شود

بنای شرع به سعی تو مرتفع گردد

اساس عدل به ملک تو استوار شود

چو در شب حدثان صبح دولتت بدمید

چه جای صبح؟که خورشید شرمسار شود

تو از بزرگی جایی رسیده ای امروز

که آسمان ز قبولت بزرگوار شود

چه وهمها که درو بسته بود مهر و سپهر

که دولت تو بر اطراف کامکار شود

امید آن بود اکنون زمانه را از تو

که نظم رونق عالم یکی هزار شود

ز فیض نعمت تو ابر درفشان گردد

ز نشر مدحت تو خاک مشکبار شود

کسی که مدح تو گوید به جای آن باشد

که پیش همت او کاینات خوار شود

اگر قبول نکردم عطات معذورم

که پیش رای تو این نکته آشکار شود

که ابر قطره به دریا از آن فرستد باز

که تا به وقت دگر در شاهوار شود

بیاب کام دل از روزگار چندانی

که روزگار تو تاریخ روزگار شود

شمارهٔ ۴۶

عماد دولت ودین صدر و پیشوای جهان

تویی که بزم تو را ماه نو پیاله شود

ز ابر دیده چو باران اشک بدخواهت

به لب رسد ز نفسهای سرد ژاله شود

مرا ز شادی جاه تو هر زمان باری

ز خنده لب چو گل و روی همچو لاله شود

چو از حواله شمس طبیب یاد آرم

ز غبن و غصه همه خنده هام ناله شود

هنوز آنقدری باقی ست و می ترسم

از ان که باقی عمرم درین حواله شود

دو روزه را تب خادم بود اگر بدهی

وگرنه از پی این وامهای حاله شود

امید من به تو یک ماهه بیش نیست و هنوز

هزار سال بزی تا هزار ساله شود

شمارهٔ ۴۷

مرا جان و دل نزد آن سرکش است

که جان بوسه بر خنجرش می‌دهد

ز سرگشتگی دان تو این دردسر

که گردون بد اخترش می‌دهد

چو درد سر خلق او می‌کشد

فلک نیز درد سرش می‌دهد

شمارهٔ ۴۸

ایا نموده به صد علم در جهان معجز

تویی که دهر نظیر تو نیز ننماید

محیط جاه تو تا غایتی ست در وسعت

که بر محدب گردون به نقطه ای ساید

جواب قطعه و تشریف اگر چه دیر کشید

رهی چگونه زبان عتاب بگشاید

که دست و طبع تو بحر علوم و کان عطاست

ز بحر و کان نه به هر وقت در و زر زاید

شمارهٔ ۴۹

به خواب دوش چنان دیدمی که صدر جهان

بخواند پیشم و تشریف داد و زر بخشید

شدم به نزد معبر بگفتم این معنی

جواب داد که این جز به خواب نتوان دید

شمارهٔ ۵۰

مربی فضلای زمانه شمس الدین

تویی که قفل امل را سخای توست کلید

از آن سپس که میان من و تو عهد دراز

زمانه حبل متین مواصلت ببرید

تو را به مرو درون برد و خرمت بنشاند

مرا به سوی نشابور سر نگون بکشید

چو تو به اسم رسالت بیامدی ناگاه

دلم ز شوق ملاقات تو ز بر بپرید

شدی به قاعده و پرده دار بنشاندی

چنانک پرده صبرم ز غبن آن بدرید

مرا به خدمت تو محض دوستی آورد

نه رغبت زر و سیم و نه حرص نقل و نبید

حدیث رؤیت صانع مرا محقق شد

که دست معتزلی غالب ست و وجه پدید

رسول را چو به دنیا نمی توان دیدن

خدای را به قیامت چگونه بتوان دید؟

شمارهٔ ۵۱

ای به شش ضرب از جهان در نرد جباری فِره

تا ابد دوات روان بادا و حکمت بر نفاذ

گرچه اقبال تو از راه محابا دور چند

یافت با خصمت لباساتی بسی نرد گشاد

زخم تیغ بندگانت بس موافق بود و نیز

کعبتینهایی که پیکرش آن چنان یاری بداد

لاجرم چون کعبتینش باز مالیدی به وقت

داو افزون کرده اندر ششدر خذلان فتاد

با تو زین پس دست در خصل تعدی چون کند

چون یقینش شد که خصلی نیز می نتوان نهاد

شمارهٔ ۵۲

عمادالدین تو آن تقدیر حکمی

که با قدرت فلک را نیست مقدار

کشیده خط تو در دفع فتنه

به گرد خطه اسلام دیوار

فکنده هیبتت چون دور دایم

دوار اندر سر گردون دوار

عروس ملک را بربسته زیور

به دست درفشان و لفظ دُربار

تویی آن گوهر عالی که پیشت

فلک مانند خاکستر بود خوار

گر از خاک است گوهر پس چرا شد

ز نسلت گوهری دیگر پدیدار؟

چه می گویم تو دریایی و لابد

به در یا در بود گوهر سزاوار

مبادا کز تو ای دریای معنی

شود هرگز یتیم آن در شهوار

اگر چه این سخن بر جای خویش است

حدیث ما فرحنا یاد می دار

شمارهٔ ۵۳

ای بر سر ساکنان گردون

گسترده همای دولتت پر

در پای جنیبت تو افتاد

از حمله هیبت تو صرصر

آمد به حمایت حسامت

از دست[ مواهب] تو گوهر

ترس از تو و بازگشت با تو

پس چیست سپهر و کیست اختر؟

ای بس دم صبح را که پاست

در سینه شب شکست لشکر

وی بس شب خصم را که تیغت

پیوست به صبح روز محشر

زان روز که بهر حفظ اسلام

در دست تو نور داد خنجر

هر جا که دو تن فراهم آیند

این است حدیث کای برادر

روزی که به زخم گرز خسرو

می کوفت عدوی ملک را سر

چون گل که برون دمد ز غنچه

بر می جوشید خون ز مغفر

ای چشم سپهر در تو حیران

در بنده به چشم لطف بنگر

مپسند که با چنین معانی

کافاق شده ست ازو معطر

بی عطر بود مرا شب و روز

از آتش فاقه دل چو مجمر

وز غصه سروران ملکت

هر لحظه رخم به خون شود تر

صد بار به مدح یک به یک شان

بر گردن دهر بسته زیور

وین محتشمان نهاده با بخل

صد منت دیگرم به سر بر

تا خود به چه دانش و کفایت

در ملک تو گشته اند سرور

هم طبع زمانه باش زنهار

جز ناکس و بی هنر مپرور

چندانک خری کری ستاند

گر هیچ کری کند بده زر

تا باز خرم به دولت تو

خود را ز جفای این همه خر

شمارهٔ ۵۴

سر دفتر اکابر دنیا بهاء دین

از دولت تو تا به ابد انقلاب دور

عالم بر آفتاب بقای تو روشن است

بادا غبار حادثه زان آفتاب دور

گر حال من بپرسی و در خاطر آوری

تا در چه محنتم نبود از صواب دور

در آرزوی خدمت خاک جناب تو

مانم به تشنه ای که بماند ز آب دور

تا دورم از جناب تو دورم ز عافیت

خود عافیت چگونه بود زان جناب دور

شمارهٔ ۵۵

ای دیده روزگار ز دیوان جود تو

هر روزه وجه راتب روزی وحش و طیر

نا رفته بر زبان تو قولی برون ز حق

ناآمده ز دست تو فعلی برون ز خیر

دی اسبکی که حامل اوراد خادمست

گفت ای تو در تعهد من همچو من به سیر

گر تو ز حرص محمدت خواجه بی غذا

بنشستی این طمع نتوان داشتن ز غیر

صوفی برای لقمه کند قصد خانگاه

رهبان برای زله نماید بساط دیر

زان گفت و گوی بر دل و جانم مصیبتی ست

هایل تر از مصیبت صد طلحه و زبیر

هارون درگه توام آخر روا مدار

اسب مرا بر آخور غم چون خر عُزَیر

شمارهٔ ۵۶

سر اکابر دولت صفی دولت و دین

تویی که نیست تو را در جهان عدیل و نظیر

به هر مهم که ضمیر تو خلوتی سازد

درون پرده بگنجد مدبر تقدیر

به هر مقام که قدرت به صدر بنشیند

ز آستانه نیابد گذر سپهر اثیر

به جمع روز و شب ار بر زمانه حکم کنی

روا ندارد بر امتثال آن تاخیر

بزرگوارا دانند همگنان که نبود

به اردبیل مرا داعیی قلیل و کثیر

برون ز خدمت تو مقصدی نداشته ام

چرا نمی گذرد یاد من تو را به ضمیر؟

ز خطه ای به تو افتاده ام که وقت وداع

صدور بر پی من ناله کرده اند و نفیر

به صد هنر ز جهان بر سر آمدم چون ست

که مانده ام چو جهان پیش همت تو حقیر؟

فضیلتی که بر ابنای روزگار مراست

علی العموم شناسند ناقدان بصیر

اگر به نسبت آن مکرمت طمع دارم

زمانه نیز سرافکنده ماند از تشویر

ز روزگار مرا غصه ها بسی ست که نیست

مجال آن که کنم شمه ای از ان تقریر

به پشتی کرمت کردم این عتاب که او

مشیر و محرم من بود اندرین تدبیر

اگرچه رسم بزرگی تو به شناسی لیک

بگویمت سخنی از من آن به خرده مگیر

کسی که بر همه احرار سروری جوید

روا ندارد در حق چون منی تقصیر

شمارهٔ ۵۷

ای طلعت تو دیده جان را به جای نور

وی در صمیم دلها مهر تو جای گیر

دیدار تو چو غره اقبال جان فزای

گفتار تو چو وعده معشوق دلپذیر

لطف علاج توست که در موسم بهار

هر سال نوجوان شود از سر جهان پیر

شاهیست همت تو که ننگ آمدش اگر

زیر چهار بالش ارکان نهد سریر

دانند همگنان که نرفته ست یکزمان

شکر تو از زبانم و ذکر تو از ضمیر

تو آفتاب فضلی و شاید که در جهان

چون ذره در شعاع تو ظاهر شود ظهیر

شمارهٔ ۵۸

ای خسروی که از تف تیغ تو در نبرد

جان عدو فتد چو دل شمع در گداز

هرجا که می روی ظفر اندر رکاب توست

در هیچ منزل از تو نخواهد فتاد باز

دیگر شکی نماند جهان را درین که هست

شاهی تو را حقیقت و خصم تو را مجاز

در ملک وارث پدر و عم تویی از آنک

هست از تو جان عم و پدر در نعیم و ناز

سلطان کسی بود که تو بخشیش تاج و تخت

لشکر کسی کشد که تو سازیش برگ و ساز

همچون نماز پنج سزد نوبت تو زانک

بر خلق طاعت تو فریضه ست چون نماز

بادا بر آستین ظفر تا به روز حشر

بو بکربن محمدبن ایلد گز طراز

شمارهٔ ۵۹

ایا شهی که فلک را مهار در بینی

کشد وفاق تو همچون شتر نشیب و فراز

خرد به رقص در آید ز شوق خدمت تو

چو اشتران عرب بر حُدای اهل حجاز

عدوت گرچه همه گردن است همچو شتر

زمانه بشکندش گرد ران به سنگ نیاز

غرور و غفلت خصمت چو مستی اشتر

بود ز رنج و مشقت نه از تنعم و ناز

شتر به چشمه سوزن برون نخواهد شد

حسود خام طمع گو درین هوس بگداز

ز ناتمامی خصم تو چون شتر مرغ است

نه زور بار کشیدن نه قوت پرواز

بسان اشتر دولاب مانده سرگردان

نه از نهایت کار آگه و نه از آغاز

سپهرش از پی قربان همی کند فربه

رواست کو چو شتر روز چند سر بفراز

تو خلق را بشتروار زر دهی چه عجب

که چون جرس به ثنای تو برکشند آواز

ز حاسدان شتر دل مدار مردی چشم

که نیشکر بنروید ز بیخ اشتر غاز

عدوت کار به بازی همی برد به زیان

شنیده ای که بود بازی شتر ناساز

خدایگانا من بنده مدتی بودم

فتاده چون شتر بی مهار در تک و تاز

کنون ز بی شتری هست بر دلم باری

که صد شتر نکشد آن به عمرهای دراز

حکایت شتر و ماهتاب و اعرابی

شنیده ام که شنیده ست شاه بنده نواز

مرا که در شب افلاس گم شده ست شتر

به ماهتاب قبولت سزد که یابم باز

شمارهٔ ۶۰

پناه ملت و داعی خلق نصرة دین

تویی که هست ضمیر تو با قضا همراز

کرم،حقیقی و ذاتی تو راست در عالم

هرآنچه هست دگر استعارت است و مجاز

اگر به عنف زنی بانگ ناگهان بر کوه

ز هیبت تو صدا را فرو شود آواز

خدایگانا زان پس که روزگار مرا

بتاخت مدت ده سال در نشیب و فراز

عزیمتم همه آن بود و بس که یکچندی

کنم جناب تو را قبله دعا و نیاز

چه موجب است که از خدمت تو محرومم

نه تو بخیل و نه من جاهل و نه راه دراز

شمارهٔ ۶۱

شاها به قدر همت و رای رفیع خویش

از سقف چرخ و ساحت عرش آستانه ساز

وین عندلیب را ز پی مدح گستری

بر شاخسار سایه خویش آشیانه ساز

ساز و نوای جاه تو را این نوای من

در خور بود که خوش نبود بی ترانه ساز

گفتم قصیده ای که ز نظمش حسد برد

اوهام نکته پرور و طبع فسانه ساز

و آمد به حضرت تو شها بلبلی چو من

دلم قبول گستر و وز لطف دانه ساز

یا باز پس فرست ازینجا به خانه ام

یا در جوار بارگه اینجام خانه ساز

شمارهٔ ۶۲

ایا شهی که ز آثار نعل شبرنگت

حسد برد به گه حمله صاحب شبدیز

تویی که بر تن خصم تو دِرع داوودی

ز رمح و تیغ تو پرویزنی بود خون بیز

چو ظلم بر در دروازه وجود رسید

ندای عدل تو بشنید بازگشت و گریز

ببرد چاشنی لطف تو به شیرینی

مزاج بی نمکی از جهان شورانگیز

اگر ز کین تو دندان خصم کنده شود

عجب نباشد از آن عزم تند و خنجر تیز

خدایگانا من بنده بر بساط ملوک

که جمله کم ز تو بودند و بیش از پرویز

به صد هنر قدری آبروی یافته ام

جهان ز حکم تو در نگذرد بگو که مریز

فلک به جام بلا شربتم از آن فرمود

که از عطای مزور نموده ام پرهیز

به سوی من نظری کن که بی سبب با من

جهان سفله به کین است و چرخ دون به ستیز

از آن زمان که فلک بر درت به پا استاد

زمانه بر سر بختم نشسته بود که خیز

کنون که خاک درت را ز اشک دیده من

به رنگ لاله برآورده چرخ رنگ آمیز

مرا به نزد تو بی پایمردی کرمت

برون ز حلقه در نیست هیچ دست آویز

شمارهٔ ۶۳

صاحب عادل نظام الملک ثانی مجد دین

ای حضیض بارگاهت اوج کیوان را مماس

ذهن پاکت خاک حیرت کرده در چشم عقول

حکم جزمت بند عطلت بسته بر پای حواس

آفتاب طلعتت گر سایه بر چرخ افکند

ماه را عار آید از خورشید گردون اقتباس

پیش رای روشنت اسرار گیتی کشف شد

مهبط انوار عصمت نیست جای التباس

گر حقوق نعمتت را آسمان منکر شود

گاه کافر نعمتش خوانند و گه ناحق شناس

ماه نو با قدرت ار دندان کند هم باک نیست

شاخ طوبی سخت فارغ باشد از دندان داس

بر خلایق راتب جودت از آن جاری تر است

کاسمان یابد درو هرگز مجال احتباس

حلقه در گوش جهان کن تا بدان گردد عزیز

پای بر چشم فلک نه تا بدان دارد سپاس

آنک در دور تو گردون را میسر شد ز امن

هرگز از دوران او کس را نبوده ست التماس

پاسبان چرخ هفتم خوش نخسبد بعد از این

چون جهان را عدل و انصاف تو می دارند پاس

در زمانه گر فتوری هست در کار منست

ورنه بس محکم نهادی ملک و ملت را اساس

سعی کن تا این فتور از کارها بیرون رود

خوش نباشد جامه نیمی اطلس و نیمی پلاس

با چنین نظمی که عالم راست در ایام تو

حال من شاید که بیرون باشد از نظم و قیاس

چون ازین دولت شدم راضی به احدی الراحتین

سهل باشد گر امیدم نیست باری کم ز یاس

مدت عمر تو چندان باد کز راه دوام

بامدار آسمان بیرون شود رأسا به راس

شمارهٔ ۶۴

خدایگان جهان شهریار دریا دل

توراست دست گهر بخش و لفظ لؤلؤ پاش

بر اسمان و زمین دست مطلق است تو را

که از وظیفه جود تو یافتند معاش

گهی به پنجه هیبت دل جهان بشکن

گهی به ناخن قدرت رخ فلک بخراش

تویی که باد صبا در جهان نیارد کرد

نسیم عارض گل بی جواز حکم تو فاش

مکارم تو چنان عام گشت در عالم

که در سخای تو با من برابرند اوباش

به روی مدح برون بردم این شکایت حال

اساس مظلمه ای می نهم تو حاکم باش

مرا که باز سپیدم سزد که بسته شود

ز آفتاب لقای تو دیده چون خفاش؟

شمارهٔ ۶۵

ای صاحبی که هر که در آفاق سرکش ست

از طوق منت تو بفرسود گردنش

آنجا که رای تو به سر مشکلی فتد

حاجت نیفتد به بیان مبرهنش

در نوبهار تربیتت یافت رنگ و بوی

هر گل که مرغزار سپهرست گلشنش

مرغی کز آشیانه اقبال تو پرد

از اختران ثابته پاشند ارزنش

آتش فروغ عزم تو دارد ازین قبل

در بر گرفته اند چون جان سنگ و آهنش

ای همت تو ساکن آن بقعه کز علو

بیرون هفت خطه چرخ است یر زنش

معلوم رای توست که داعی دولتت

بازی ست کاسمان تو زیبد نشیمنش

انوار مدحت تو بدیدند همگنان

اندر ضمیر صافی و در طمع روشنش

ازانجا که لطف توست چنان کن که بعد ازین

آثار نعمت تو ببینند بر تنش

بادا همیشه کسوت عمرت چنانک بخت

تا روز حشر دست ندارد ز دامنش

شمارهٔ ۶۶

میمون و مبارک است شاها

عزمت که جهان ازوست پر جوش

ای چتر تو را گرفته هر دم

از بهر شرف هوا در آغوش

در موج سپاه ذره فوجت

خورشید سزد به جای چاووش

بیداری دولتت فکنده

در دیده فتنه خواب خرگوش

چون جبهت فرخ تو دیده

مه را بشکسته طرف شب یوش

در مدح تو نفس ناطقه کیست؟

گنگی به زبان عجز خاموش

از بهر مدد به روز رزمت

هر شب شده آسمان زره پوش

اقبال نهاده بر فلک زین

خور غاشیه ات نهاده بر دوش

با دعوی بندگیت گردون

کرده ز هلال حلقه در گوش

مسعود کمینه بنده توست

چون داد به دولتت همه هوش

در مجلس ملک تو ازین پس

بس جام امید گو کند نوش

دیر است که بر امید فردا

بگذاشته ام من امشب و دوش

یادش نکند سعادت ار زانک

بر خاطر شه شود فراموش

شمارهٔ ۶۷

پناه اهل هنر پیشوای روی زمین

توراست چرخ نکوخواه و بخت خیراندیش

تویی که در حرم دولتت به نقل طباع

موافقت دهد ایام گرگ را با میش

ز جام مهر تو نو شد زمانه شربت نوش

ز دست قهر تو یابد سپهر قربت نیش

بزرگوارا معلوم رای توست که من

ز روزگار کفافی طمع ندارم بیش

مرا که در مه دی کسوت سمور نبود

گه تموز ندارم امید خرگه و خیش

بدانچه داشته ام دی چو قانعم امروز

مرا چه قربت بیگانه و چه وصلت خویش

دلی که می نپذیرد جراحتش الحام

بر آستانه صبرش نشانده ام به سیریش

هنوز وقت نیامد که دهر افسون گر

نهد ز رحمت تو مرهمی برین دل ریش

در تو ساحل دریا و من چنین تشنه؟

کف تو معدن روزی و من چنین درویش؟

کرا بماند ازین غصه جان و دل به قرار؟

که تیر چرخ برآید درین مقام از کیش

شنیده ام که تو اندیشه کرده ای که مرا

نهی به تربیت اسباب خرمی در پیش

ازین صواب تر اندیشه نیست در عمل آر

و گرنه ره مده اندیشه را به خاطر خویش

شمارهٔ ۶۸

سر ملوک جهان فخر دین تو آن شاهی

که ماه و مهر ز رای تو می برند شعاع

تویی که همت تو سر بدان فرو نارد

که با فلک بودش ملک کاینات مشاع

خدایگانا دانی که در ممالک تو

مرا نه باغ و سراسیت و نه عقار و ضیاع

چه واجب است که تا حشر همچنین باشد

به مجلس تو مرا لذت شراب و سماع

چنین خوش است که این آستانه را دو در است

یکی به کوی سلام و یکی به راه وداع

به طوع و رغبت خویش آمده به حضرت تو

رواست گر ببرم بی اجازت تو صداع

بر هر کجا که روم پادشاه نفس خودم

به علم و عقل توانگر به صبر و حلم شجاع

جنایتی نه که بی رسمیی کند شحنه

بضاعتی نه که دردسری دهد بیاع

من از زمین و زمان فارغم بحمدالله

نه رغبتی است به مال و نه حاجتی به متاع

ز خدمت تو یکی دستبوس نقد مرا

به از هزار برات و حوالت و اقطاع

شمارهٔ ۶۹

ای مثال تو را زمین و زمان

کرده از راه امتثال مثول

دولتت را فتور ناممکن

حشمتت را زوال نامعقول

گشته پیش تو رام و آهسته

فلک تند و روزگار عجول

بر رخ آفتاب دولت تو

آسمان نانهاده داغ افول

در دلت نور کبریای خدای

بر تنت فر معجزات رسول

کرده بر وفق رای افلاطون

روح لقمان به قالب تو حلول

قلمت روز و شب کشان در پا

طره جعد و گیسوی مفتول

من بدان عزتی که نفس مراست

گشتم از خدمت ملوک ملول

سخن فضل می نیارم گفت

زانک او شعبه ای بود ز فضول

حاصل الامر مدتیست که نیست

بر در کس مرا خروج و دخول

ار چه ماندم بر آستانه تو

متردد میان ردّ و قبول

شمارهٔ ۷۰

ای حکم تو چون قضاءمبرم

آسوده ز اعتراض و تبدیل

از طارم سقف همت تو

آویخته نه فلک چو قندیل

تا حشر بکرده آل عباس

در آیت خسرویت تأویل

تاریک شده جهان روشن

در چشم عدوت میل در میل

در معرکه تیغت از سر دست

مانند پیاده افکند پیل

وز دست کفت فرات و دجله

هر لحظه زنند جامه در نیل

خورشید که کمترین و شاقی ست

در موکب تو دوان به تعجیل

تحویل همی کند به برجی

کز عدل تو یافته ست تعدیل

میمون و خجسته باد بر تو

نوروز بزرگ و روز تحویل

شمارهٔ ۷۱

افتخار جهان جمال الدین

ای تو را قول و فعل هر دو جمیل

نکته های نهفته در سخنت

همچو اسرار غیب در تنزیل

از برای ثنای طبع تو چرخ

عقد گوهر گشاده از اکلیل

وز پی چشم حاسد تو شهاب

عمرها تافته به آتش میل

خاطرت طالبان حکمت را

در بیابان حیرت است دلیل

هر که او هست بر طریق کمال

نکند نقض تو به هیچ سبیل

آسمان را کسی نخواند ضعیف

بحر را خود کسی نگفت بخیل

گرچه نامت به شعر مشهور است

داری از فضل بر جهان تفضیل

دیگران کی به پایه تو رسند؟

پشه را کی بود مهابت پیل؟

گرچه نیلی ست آسمان لیکن

هیچ نسبت نباشدش با نیل

شمارهٔ ۷۲

پناه ملک جهان تاج بخش روی زمین

تویی که نعمت تو هست بر خلایق عام

به داغ قهر تو منقاد گشت دیو و پری

به طوق حکم تو گردن فراشته دد و دام

مزاج سرعت عزم و ثبات حلم تو بود

که باد را حرکت داد و خاک را آرام

به موضعی که تو بر تخت حکم بنشینی

ستاره آنجا معزول گردد از احکام

به روز صید ببخشای بر و حوش و طیور

که چون عدوی تو سرگشته مانده اند به دام

نه در حمایت جاه تو می زنند نفس

نه در چراگه عدل تو می کنند کنام

به روز معرکه مهمان خنجرت بودند

که کاسه کاسه سر بود و خوان اساس عظام

روا مدار که خونشان بریزی از پی آن

که خون مهمان هرگز نریختند کرام

قبول دست تو بس نیست باز را که کند

طمع به کبک مرقع لباس طرفه خرام

سوار گشته به عهد تو یوز وانگه نیز

به قصد آهوی مشکین نفس گشاید کام

خدایگانا دانم که منهی اقبال

ز سر قصه من کرده باشدت اعلام

نخست ره که رسیدم به حضرتت گفتم

که روزگار مساعد شود زمانه غلام

سه سال دیگرم از بعد آن جهان لئیم

به تهمت هنر افکند زیر پای لئام

هنوز مدت محنت نرفته بود به سر

هنوز دور حوادث نگشته بود تمام

کنون ملازم این آستانه ام تا چرخ

به عمر عاریتی مر مراکند الزام

سیاه رویی عیشم مبین که از معنی

به زیر هر سخنم لعبتی ست سیم اندام

کسی که سحر حلالست سر به سر سخنش

چرا عنایت خسرو برو شده ست حرام؟

ز دست حادثه تا کار من به جان نرسد

گمان مبر که به صدر تو آورم ابرام

چو من کسی به چنین حالتی فرو ماند

جهانیان ز تو بینند این نه از ایام

درین سه سال که از درگه تو بودم دور

به هیچ صنعت و شغلم کسی نداند نام

به هر مقام که خواهی مرا فرود آور

که من نه برگ سفر دارم و نه ساز مقام

شمارهٔ ۷۳

ای ترا گشته کرم ذاتی و احسان لازم

بی مقولات تو منطق ندهد داد کلام

جنس آن فصل که می رفت به هر نوع که هست

اگر از خاصه بود آن عرضی باشد عام

شمارهٔ ۷۴

شهریارا برای مدحت تو

تیغ فکرت همیشه آخته‌ام

بر بساط هوات اسب مراد

بر رخ روزگار تاخته‌ام

گرچه از آرزوی خدمت تو

دل و جان را به غم گداخته‌ام

ذکر زحمت نمی‌کنم حالی

با شراب تهی بساخته‌ام

شمارهٔ ۷۵

خداوندا درین مدت که من در خدمتت بودم

نکردم هیچ تقصیری به خدمت تا توانستم

چه مایه رنجها بردم که تا حالم بدانی تو

کنون زینست رنج من که می گویی ندانستم؟

شمارهٔ ۷۶

اِعرِفِ الفرقَ بَینَ دالٍ و ذالٍ

وَ هیَ اصلٌ بِالفارسیَةِ مُعظَم

کُلُّ ما قبلَهُ سُکُونٌ بِلاواً

یٍ فَدالٌ وَ ما بِسواهُ بمُعجَم

شمارهٔ ۷۷

بزرگوارا من در میان اهل عراق

به نعمت تو که محسود همگنان بودم

هموم و وحشت غربت بر آن تنعم و ناز

که داشتم به وطن اختیار فرمودم

چو طبع میل بدین خطه کرد و بود خطا

صواب دیدم و با او خلاف ننمودم

خرد نصیحت من کرد و من نکردم گوش

زمانه پند همی داد و من بنشنودم

دو سال خدمت این قوم کردم و امروز

ز بخت شاکر و از روزگار خشنودم

به جام هیچ بزرگی شبی نبردم دست

به نان هیچ کریمی دهن بنگشودم

خمار باده پارین هنوز در سرمست

که لب به جرعه ای از جام کس نیالودم

چو مدتی بکشیدم عنا بدانستم

که خاک خوردم چون مار و باد پیمودم

به ترک گفتم و رفتم چو اندرین دولت

چو دنب خر ز گزی هیچ می نیفرودم

شمارهٔ ۷۸

شنید بنده که فرمانده جهان می گفت

که غم مخور تو که تیمار کارتو ببرم

ز خوردنیها من خود همین غمی دارم

چو زین برآمدم آخر ازین سپس چه خورم

شمارهٔ ۷۹

خسروا!ابر رحمت تو کجاست

تا ز فیضش به فتح باب رسم

سایه ای بر سرم فکن به کرم

تا ز رفعت بر آفتاب رسم

چون من از فاریاب مسکن خویش

سوی این مرتفع جناب رسم

چشم دارم که با بضاعت فضل

از سخای تو در نصاب رسم

تا تو از شهر ری به ساوه رسی

من ازین سو به فاریاب رسم

شمارهٔ ۸۰

بزرگوارا سالی زیادت است که من

به جام نظم می مدح تو همی نوشم

ندیده ام ز تو نانی چنانک بر گویم

نیافته ز تو چیزی چنانک در پوشم

به مجلسی که ز جودت مرا سئوال کنند

نهاد باید ناچار پنبه در گوشم

مباش غافل اگر چه من از شمایل خوب

حکیم سیرت و نیکو نهاد و خاموشم

به گاه نظم چو من بر سخن سوار شوم

کشند غاشیه اقران به عجز بر دوشم

به مدح و هجو همه کس گه شکایت و شکر

چو آفتاب بتابم چو بحر بخروشم

به مدح خویش مرا گر صلت همی ندهی

ازین حدیث نه غمگین شوم نه بخروشم

من ار ز هجو تو بیتی دو،برکسان خوانم

نهند تخته دیباهمی در آغوشم

به زر سرخ ز من چون هجای تو بخرند

رضا دهی که به نرخی تمام بفروشم؟

شمارهٔ ۸۱

خدایگانا سالی زیادت است که من

به پای حرص به گرد عراق می بدوم

به چشم جز اثر عدل تو نمی بینم

به گوش جز خبر جود تو نمی شنوم

اگر چه تخم ثنای تو کشته ام لیکن

به داس غصه شب و روز ریش می دروم

قصیده ای دو کنون نظم کرده ام حالی

اگر بداست و گر نیک من بدان گروم

نشسته منتظر آنک فرصتی باشد

که آن به سمع مبارک رسانم و بروم

شمارهٔ ۸۲

افتخار زمانه شمس الدین

ای چو عنقا نظیر تو معدوم

همچو هد هد بر آستانه تو

فلک تند چاپلوس خدوم

باز اقبالت آشیان کرده

همچو نسرَین در میان نجوم

مه که در آشیان دولت تو

روز دشمن نیم به سیرت بوم

تا کی از آفتاب طلعت خویش

همچو خفاش داریم محروم؟

شمارهٔ ۸۳

تاج بخش جهان سکندر وقت

ای سزاوار افسر و دیهیم

از گلستان افسرت هر دم

به مشام فلک رسیده نسیم

تیرت اندر دل پر آتش خصم

رفته گستاخ همچو ابراهیم

آسمان در محیط همت تو

نقطه ای در میان حلقه جیم

دل دشمن ز رمح چون الفت

تنگ و تاریک همچو دیده میم

حال من بنده هست معلومت

که ز عصمت گرفته ام تعلیم

قدری وام کرده ام لیکن

وجه یک جو ندارم از زر و سیم

بر در من غریم کرده مقام

همچو اقبال بر در تو مقیم

از برای دوام این اقبال

باز کن از سرم بلای غریم

شمارهٔ ۸۴

ای رسیده مواهب تو به من

همچو بوی شفا به بیماران

گرچه در خورد همت تو نبود

رد نکردم چو خویشتن داران

پایه ابر برترست از آنک

رد توان کرد سوی او باران

شمارهٔ ۸۵

خداوندا تویی کز روی رفعت

سپهرت تخت زیبد،مِهر،گَژزَن

گرفت از گلستان لطف و نطقت

همه روی زمین گلزار و گلشن

جهان را آن عمارت داد عدلت

که از سهو و خطا معصوم شد ظن

برای کارزار دشمن تو

که چرخش خصم باد و طبع دشمن

گهی از غنچه سازد دهر پیکان

گهی در آب پوشد باد جوشن

اگر من بنده محرومم ز صدرت

روا باشد که اهل آن نیم من

ولیکن قصه تشریف شرط است

مرا بر رای اعلی عرضه کردن

تنم پوشیده شد از خلعت شاه

که بادش در پناه حق دل و تن

نمی گویم که تدبیر سرم چیست

همی ترسم که گویی در کس زن

شمارهٔ ۸۶

خدایگانا معلوم رای روشن توست

خلوص بندگی و شرط نیک خواهی من

نه آن کسم که مرا آن محل و مرتبه هست

که کار ملک نکو نگردد از تباهی من

من آن گدای سخن پیشه ام که وقت مدیح

زنند خوش سخنان لاف پادشاهی من

به جان مدح توام زنده و ز روی قیاس

سجلّ مدح تو را در خورد گواهی من

چو شب سیاهم ز اندوه و چشم می دارم

که صبح عدل تو زایل کند سیاهی من

روا مدار که عاجز شوند ماهی و مرغ

بر اشک گرم و دم سرد صبحگاهی من

دهان به روزه و لب بر ثنای تو مپسند

ز دیده تر شده رخسارهای کاهی من

مرا بخوان و گناهی مدان که معلومست

همه جهان را احوال بی گناهی من

شمارهٔ ۸۷

ای چرخ باد پیشه تواضع کنان چو خاک

با فکرت چو آتش و طبع چو آب تو

اسباب خیر و شر شده در پرده قضا

موقوف حکم نافذ و رای صواب تو

گردون که پیش همت تو ذره ای ست،نیست

جز سایه بان طلعت چون آفتاب تو

دانی که مدتی من رنجور خاکسار

خو کرده ام به خدمت خاک جناب تو

آن بخت باشدم که ببینم در این سفر

خود را چو بخت گشته روان در رکاب تو

شمارهٔ ۸۸

ندانستم که هرگز تا بدین جای

به هر کاری مطوق مردکی تو

غلط بودم به کار تو درون در

خبر داری که احمق مردکی تو

شمارهٔ ۸۹

ای گسسته قلاده پروین

زهره از بهر عقد بازوی تو

به نعیم وجود پر کرده

هفت کشور شکم به پهلوی تو

نیست در نه خزانه افلاک

کسوتی کان رسد به زانوی تو

دی مگر اندکی تغیر داشت

رای صافی و روی نیکوی تو

خسرو اختران ندا می کرد

کای من و شش وشاق هندوی تو

کو عروسان خلد تا بینند

گره زلف خود در ابروی تو

شمارهٔ ۹۰

زمانه داور کشور گشای نصرت دین

ایا ضمیر تو از راز روزگار آگاه

تویی که همتت از فرط کبریا نکند

مگر بچشم حقارت در آفتاب نگاه

سنان رمح تو کابیست در هوا روشن

درآورد بدو چشم عدوت آب سیاه

به نزد جود تو مرغ رسیلت است امل

به پیش عفو تو مقبول خدمت است گناه

به شربتی که بدو رشک برد آب حیات

فزود قوت و صحت تو را و حشمت و جاه

تو عمر خضر بیابی که می برویاند

ز سنگ چون قدم خضر سایه تو گیاه

خدایگانا معلوم رای توست که من

ز دست حادثه دارم به حضرت تو پناه

اگر به مصلحتی دور مانم از در تو

نه از ملامت خدمت بود معاذالله

دعا و خدمت شاه است کار و پیشه من

به هیچ حال فتوری بدو نیابد راه

چو بنگری به حقیقت تفاوتی نکند

حضور و غیبت من در دعا و مدحت شاه

به تن ز خدمت اگر دور می شوم حالی

نشانده ام دل و جان معتکف درین درگاه

شمارهٔ ۹۱

چه خری لا اله الا الله

زن غری لا اله الا الله

بر زبانت شهادتی نرود

کافری لا اله الا الله

شمارهٔ ۹۲

ای به زیر هزار خر بنده

پشت خم کرده همچو خر پشته

صد هنرمند را ز گرسنگی

گوز گند و دروغ تو کشته

ای ترش کرده روی چون تتماج

چند برابرو افکنی رشته؟

قلتبانی و زن بمزد و بغا

ور جوابم دهی زنت هشته

شمارهٔ ۹۳

امام عالم و مفتی وقت محیی الدین

تویی به اسب و رخ از کاینات گشته فره

به مدح تو دو سه نوبت قصیده ها گفتم

نکرد سعی تو از کار من گشاده گره

ز پیش منبرت امروز مردکی بر خاست

که توبه می کنم از کرده ها تو گفتی زه

ز مردمان تو زر و جامه خواستی و همه

به طبع و طوع بدادند بی لجاج و سته

ز بهر شعر چو چیزی ندادیم باری

برای توبه که دادی ز شاعریم بده

شمارهٔ ۹۴

صفی دین پس ازین زخمهای بی شفقت

ز دست چرخ هنوزم نمی رسد ناله

بجز شماتت و یأسم نداد وعده تو

از آن سپس که دو ماهش گذشت از هاله

جواهری که ز مدح تو نظم می کردم

سخات در دل من سرد کرد چون ژاله

چه سودم از ید بیضا چو تو نمی دانی

بیان و حجت موسی ز بانگ گوساله

یکی ازین حرکتها بود که ناگاهی

فرو برد به زمین نام و ننگ صد ساله

شمارهٔ ۹۵

خدایگانا صدور زمانه شمس الدین

ایا چو نور خرد رای تو جهان آرای

به هیچ دور فلک قفل های حادثه را

به از ضمیر تو نادیده هیچ قفل گشای

چو طبع منطقیان لطف تو سخن پرور

چو وهم هندسیان صیت تو جهان آرای

فراز هر سر شاخی گل وجود تو را

ز یادت است چو بلبل هزار مدح سرای

زمانه زیر و زبر شد هزار باره چو چرخ

که همچو قطب نجنبید دولت تو ز جای

اگر به مدح تو تقصیر می کنم زان ست

که در صفات تو مانده ست عقل ناپروای

جلال قدر تو را غایتی معین نیست

که بر ثنای تو کس را قرار گیرد رای

به پایه که رسی تا اساس مدح نهم

فراز پایه دیگر نهاده باشی پای

از آن زمان که جدا مانده ام ز درگه تو

که خاک اوست چو باد بهشت،روح افزای

دویدم از سر حیرت بسی نشیب و فراز

مرا نه دیده ره بین نه عقل راه نمای

گهی چو گل شده رسوای طبع رنگ آمیز

گهی چو بلبل اسیر زبان هرزه درای

چو دف طپانچه غم را نشسته حلقه به گوش

پس از برای دمی ده دهان گشاده چو نای

کنون به صبر و قناعت فشرده ام دندان

مگر فرو برد این غصه های جان فرسای

در آفتاب حوادث بسوزم اولیتر

که بهر سایه بود بر سرم سپاس همای

بس است اینک لگد کوب حادثات شدم

ز ننگ مدحت مشتی خسیس طبع گدای

گذشت سی [سفر] از کاروان عمرم و من

زبان به گرد دهن درفکنده همچو درای

ازین سپس من و کنجی و کلبه تاریک

که سرد شد به دلم در هوای باغ و سرای

تو کامران و مکرم بمان در عالم

کرامت ست وجود تو خلق را ز خدای

شمارهٔ ۹۶

ای ز آثار گرد موکب تو

غصه ها خورده مشک تاتاری

رام کردی سپهر سرکش را

تا چنان شد که از نگونسازی

می بلنگد ز بار من بنگر

که چه کاری بود بدین زاری

من و فتراک دولتت زین پس

تا مرا با سپهر نگذاری

ورنه آخر هم او برون نبرد

پس ازین لنگیی به رهواری

شمارهٔ ۹۷

خدایگان اکابر بهاء دولت دین

تو را رسد به جهان سروری و سر داری

من از هوای تو خو باز چون توانم کرد؟

که با حیات من آمیخته ست پنداری

کلاه گوشه حکم تو از طریق نفاذ

ربوده از سر گردون کلاه جباری

به دولت تو سزدگر امیدوار شوم

که شاید ار به جوانان امیدها داری

نشاط کن غم مستی مخور که گاه طرب

اگر چه مست نمایی به عقل هوشیاری

دوام عمر تو باشد که آخرش نبود

سزد که کار مرا آخری به دیداری

شمارهٔ ۹۸

ای خرد در طلب غایت تو

کرده پا آبله از بس دوری

تو به تدبیر جهان مشغولی

گر بکارم نرسی معذوری

از تو من بنده سؤالی دارم

از تو نان خواهم یا دستوری؟

شمارهٔ ۹۹

شطرنج مروت و کرم بردی

از جمله خسروان به بِه بازی

هم دست تو به بود اگر حالی

اسبی ز برای من بیندازی

شمارهٔ ۱۰۰

بزرگوارا دنیا ندارد آن عظمت

که هیچکس را زیبد بدان سرافرازی

شرف به علم و عمل باشد و تو را همه هست

بدین نعیم مزور چرا همی نازی؟

ز چیست کاهل هنر را نمی کنی تمییز؟

تو نیز نه به هنر در زمانه ممتازی؟

به سوی من تو به بازی نگه مکن که ز علم

دلم به گیسوی حوران همی کند بازی

اگر چه تلخ بود یک سخن ز من بشنو

چنانک آن را دستور حال خودسازی

تو این سپر که ز دنیا کشیده ای در روی

به روز عرض مظالم چنان بیندازی

که از جواب سلامی که خلق را بر توست

به رد مظلمه دیگری نپردازی

شمارهٔ ۱۰۱

ز لفظ من که رساند به سمع خسرو شرق

که ای کمینه خطابت شهنشه غازی

تویی که پای تو چون در رکاب عزم آید

چو آفتاب ز قدرت بر آسمان تازی

نهان چرخ ببینی چو نیک درنگری

عنان وهم بگیری چو نیک در یازی

چو زیر بار غم آورد اهل دانش را

زمانه از سر بی رحمتی و ناسازی

مثال شاه جهان خواست بنده تا پس از آن

کند به قوت آن بر جهان سر افرازی

از آن سعادت محروم شد هم آخر کار

زهی زمانه که می نگذرد ز یک بازی

مگر به مجلس اعلی نموده اند که من

چو دیگرانم ازین شاعری یک اندازی

چو شعر من به زبان فصیح می گوید

که تو به فضل ز ابنای دهر ممتازی

کمال دانش من کور دید و کر بشنید

به نظم و نثر چه در پارسی چه در تازی

برون ز حکمت و انواع آن در هر باب

مرا رسد که کنم با فلک هم آوازی

مرا چه نسبت با دیگران و این مثل است

که مرغزی را هرگز چه کار با رازی؟

دراز می کشم این قصه را و معذورم

سخن چو گفته شد آن به که دل بپردازی

مرا به گفتن بسیار عیب نتوان کرد

کسی چه عیب کند مشک را به غمازی؟

تو پادشاه جهانی گراین نباشد نیز

روا بود که مرا برکشی و بنوازی

زمانه سر به لئیمی برهنه کرده و تو

ز دهر جز به ردای کرم نمی نازی

چنانک اوست اگر برنگیردم چه عجب

ز چون تویی عجب آید گرم بیندازی

شمارهٔ ۱۰۲

ایا شهی که گشاده ست چرخ پیروزه

در آستان تو درهای فتح و پیروزی

دلی که آتش قهرت بسوخت تا به ابد

نیایدش پس از آن از زمانه دلسوزی

به موضعی که طریق صواب گم گردد

اشارت تو کند عقل را قلاووزی

دهد معلم رایت چو کودکان هر روز

به دست چرخ کهن تخته نوآموزی

برای نسخه تعدیل روز و شب خورشید

کند ملازمت عدل تو شبانروزی

کنون نه از پی آن شد سوی حمل که زند

به پیش طلعت تو لاف عالم افروزی

چو آفتاب غلامی زیان ندارد اگر

به خدمتت بره ای آورد به نوروزی

وجوه روزی خلق از عطا و بخشش توست

کنون به عدل نگه دار قسمت روزی

گدایی است درین پرده من بگفتم و رفت

تو دانی ار دری این پرده را وگر دوزی

به نام نیک بمان تا به حشر و شاد بزی

که به زنام نکو در جهان نیندوزی

شمارهٔ ۱۰۳

بزرگ جهان! گر توانستمی

به جان خاک صدر تو بخریدمی

بپرسیدمت در چنین عارضه

وگر روی بودی نپرسیدمی

تو دانی که گر وصل ممکن بدی

فراق جناب تو نگزیدمی

ولیکن چو من دوستدار توام

تو را در چنان حال چون دیدمی

شمارهٔ ۱۰۴

سر ملوک جهان شهریار روی زمین

به دست و دل،حسد بحر و غیرت کانی

از آن زمان که تو بر تخت ملک بنشستی

فریضه گشت که جز گرد ظلم ننشانی

مدبران قضا هر زمان فرو خوانند

به گوش فکرت تو رازهای پنهانی

اگر ز قصه من بنده بشنوی طرفی

ز کردگار بیابی ثواب دو جهانی

مرا به مدت شش سال حرص علم و ادب

به خاکدان نشابور کرد زندانی

به هر هنر که کسی نام برد در عالم

چنان شدم که نیابم به عهد خود ثانی

کسی که منکر این ماجراست گو بنشین

به مجلس تو و بشنو دلیل برهانی

ز دست فاقه کشیدم هزار شربت تلخ

که کس مرا ز عرق تر ندید پیشانی

چه مایه خدمت شاهان که پشت پای زدم

بدان امید که در من سری بجنبانی

از آن سپس به جناب تو التجا کردم

مگر که حق من از روزگار بستانی

مرا ز بهر جوازی که خواستم صدره

روا بود که تو چندین به جان بگردانی

رسالتی که ز انشای خود فرستادم

به مجلس تو در ابطال حکم طوفانی

اگر در آن سخنت شُبهَت است و می خواهی

که از جریده ایام نیز بر خوانی

مرا چنانک بود هم معیشتی باید

که بی غذا نتوان داشت روح حیوانی

شمارهٔ ۱۰۵

ایا شهی که گرفته ست زیر شهپر حفظ

همای دولتت از اوج ماه تا ماهی

برید صیت تو در قطع ساحت عالم

قبول می نکند و هم را به همراهی

رود زسهم تو سوی عدو خدنگ چنانک

ز جان خسته دلان ناله سحرگاهی

چو آدمی و پری جمله یک زبان شده اند

که در زمانه طغانشاه را سزد شاهی

من از جناب تو جای دگر روم به چه عذر؟

مباد کس که ازین حال یابد آگاهی

کیم قبول کند یا که بشنود سخنم

چو داد من ندهد دولت ظغانشاهی

وگر ضرورتم از شهر می بباید رفت

چنانک نه حشری باشم و نه درگاهی

بجز مثال مرا مرکبی دگر باید

که برنشینم و سهل است این اگر خواهی

شمارهٔ ۱۰۶

سر ملوک جهان شهریار روی زمین

تویی که از تو بنازد کلاه و تخت مهی

همیشه کار تو این است و کار توست خود این

که کشوری بستانی و عالمی بدهی

تو از کرم شده ای سرخ روی چون گلنار

ز ممسکی دان گر زرد روی ماند بهی

ز توست دولت و محنت مگر که روز و شبی

تو راست رتبت و رفعت مگر که مهر و مهی

من آن مشعبدم ای شاه در ستایش تو

که چرخ شعبده بازم بود کمینه رهی

صفیر ها زده ام بر سر بساط سخن

چو بلبلان به سحرگه فراز سرو سهی

نهاده مهره معنی به زیر حقه لفظ

به صنعتی که ز سحرش تفاوتی ننهی

شکسته بیضه خورشید در کلاه سپهر

به دولت تو که داری افسر و کلهی

ز نقلدان خرد نقلها بر آورده

سزای مجلس آزادگی و بزم شهی

برفت مهره عیشم ز دست حقه دل

ز دُرِ لفظ تهی ماند بر امید بهی

فلک به عشوه استادیم چو بد شاگرد

به کاج کرد قفا همچو روزم از سیهی

کنون منم که چو بازیگران چابک دست

نشسته ام ز جهان دست پاک و حقه تهی

شمارهٔ ۱۰۷

ای خسروی که درگه قدر تو را سپهر

تا روز حشر مقصد اهل زمانه کرد

غوغای فتنه دست به جایی که بر گشاد

حزم تو دفع آن به سر تازیانه کرد

پرواز کرد گرد جهان طایر جلال

تا در پناه دولت تو آشیانه کرد

در خون بدسگال تو حزم بهانه جوی

هر قصد بد که آن بتوان بی بهانه کرد

چون طاق کبریای تو اقبال برکشید

از طاق آسمانش قضا آستانه کرد

ترکیبات

شمارهٔ ۱ : عشق چون دل سوی جانان می کشد

شمارهٔ ۲ : دوش چون زلف شب به شانه زدند

شمارهٔ ۳ : خیز ای نگار جشن خزان را بسازکار

شمارهٔ ۴ : ای گشته تیر عشق غمت را نشانه جان

شمارهٔ ۱

عشق چون دل سوی جانان می کشد

عقل را در زیر فرمان می کشد

شرح نتوان داد اندر عمرها

آنچه جان از جور جانان می کشد

تا کشید از خط مشکین گرد ماه

دل قلم بر صفحه جان می کشد

چرخ بر دوش از مه نو،غاشیه

از بن سیّ و دو دندان می کشد

کور دل ماها که می بیند رخت

وانگهی از نیل چوگان می کشد

کوه همرنگ لبت لعلی نیافت

تیغ در خورشید رخشان می کشد

چشم من در تشنگی زان غرقه شد

کاب از ان چاه زنخدان می کشد

با چنین حسن ار وفایی داشتی

کار ما آخر چنین نگذاشتی

دست گیر ای جان که فرصت در گذشت

پایمردی کن که آب از سر گذشت

روی چون خورشید بنمای از نقاب

کابم از سر همچو نیلوفر گذشت

ای بسا کز هجرت آب چشم من

همچو باد مهر جان بر زر گذشت

گفتی از پس مرگ تو باشد وصال

هم نبود و مدتی دیگر گذشت

چند گویی سرگذشت دل بگوی

کار دل اکنون گذشت از سرگذشت

از لب تو بلعجب تر پاسخت

کان چنان تلخست و بر شکر گذشت

وای توکت خون من در گردنست

ورنه نیک و بد مراهم درگذشت

جان چو سنگین بود تاثیری نکرد

ورنه هجران تو تقصیری نکرد

سلسله بر طرف دنیا افکند

تا مرا در بند سودا افکند

سرکشی بر دست گیرد هر زمان

تا مگر این کار در پا افکند

دل به حیله می برد از عاشقان

وانگهی در قعر دریا افکند

گاه وعده دانم از بهر امید

بر ره امروز و فردا افکند

از فراقش ذره ای گر کم شود

آفتابش سایه بر ما افکند

دل اگر از دست او آهی زند

آتش اندر سنگ خارا افکند

خود نیندیشد که روزی عاشقش

باوری با صدر دنیا افکند

رکن دین مسعود سعد روزگار

کز وجودش خاست سعد روزگار

ای زلطفت جان اغانی یافته

وی زجودت از امانی یافته

ای رسیده قدر تو تا عالمی

کو نشان از بی نشانی یافته

نه سپهر از دور اول چون تو دید؟

نه جهانت هیچ ثانی یافته؟

زیر هر حرفی ز تو گاه سخن

جان دانش صد معانی یافته

باد از لطفت سبک روح آمده

خاک از حلمت گرانی یافته

سوسن آزاد اندر مدح تو

از طبیعت ده زبانی یافته

در جهان امروز بُردابُرد توست

دولت و اقبال تیغ آورد توست

از بیانش در مکنون می جهد

وز بنانش گنج قارون می جهد

معنی روشن ز لفظ درفشانش

همچو برق از ابر بیرون می جهد

از نهیبش قطره قطره جوی جوی

از مسام دشمنش خون می جهد

عاریت دارد ز رای روشنش

شعله ای کز مهر گردون می جهد

با کف گوهرنشان او حباب

چون عرق بر روی جیحون می جهد

کار او بین فلک چون می رود

خصم او بین کز جهان چون می جهد

باش تا گردد شکفته گلبنش

کاین صبا بر غنچه اکنون می چهد

دست و طبعش آن چنان راد آمدند

کان و بحر از وی به فریاد آمدند

منبر از وعظت ممکن می شود

مسند از دستت مزین می شود

تا تو سر بیرون زدی از جیب غیب

پای فتنه زیر دامن می شود

روز بدعت از تو تیره می شود

چشم ملت از تو روشن می شود

هرکجا تو برگشادی روز نطق

گوهر از لفظ تو خرمن می شود

هر سری کز چنبرت بیرون شده ست

ریسمانش طوق گردن می شود

پیش تیغ تیز تو آتش ز شرم

در درون سنگ و آهن می شود

هم ز فر دولت توست این که خود

مدح تو منظوم بی من می شود

صبح اگر بی رای تو یک دم زند

خشم تو افلاک را بر هم زند

یارب این دولت چنین پاینده باد

آفتابت بر جهان تابنده باد

همچو ابر از قهر تو بگریست خصم

چون دهان گل لبت پر خنده باد

گوش این چرخ صدف شکل تهی

پر ز در لفظ تو آگنده باد

تند باد خشم و قهرت از جهان

بیخ عمر دشمنت برکنده باد

آفتاب دین تو رخشنده شد

سایه تو تا ابد پاینده باد

روز تو عیدست قربان تو خصم

این چنین عیدی تو را فرخنده باد

تا زچرخ آمد دورنگی روز و شب

روزگارت رام و چرخت بنده باد

یارب این صدر جهان منصور باد

چشم بد از روزگارش دور باد

شمارهٔ ۲

دوش چون زلف شب به شانه زدند

رقم کفر بر زمانه زدند

ماه را در چهار بالش چرخ

نوبت ملک پنج گانه زدند

هر خدنگی که از مسیر شهاب

راست کردند بر نشانه زدند

از پی جدی کرکسان فلک

پر برین سبز آشیانه زدند

گوش ناهید را که از پروین

حلقه ای پر ز درو دانه زدند

فرق بهرام را که از اکلیل

تاج عالی خسروانه زدند

آخر الامر پیش در گاهش

جملگی سر بر آستانه زدند

چرخ از آن لحظه باز آگاهست

که قزل ارسلان شهنشاهست

صبح صادق چو در جهان بدمید

گل صد برگ آسمان بدمید

زنگی شب به جادوی گفتی

شعله آتش از دهان بدمید

هر کجا پرتوی از ان برسید

لاله بشکفت و ارغوان بدمید

گفتی اندر مزاج آدم خاک

لطف ایزد نسیم جان بدمید

یا مسیح از طریق معجز دم

به سوی شخص ناتوان بدمید

نفس جذب کهربای سحر

در زوایای کهکشان بدمید

روح قدسی و اِن یَکاد بخواند

سوی ملک خدایگان بدمید

خسرو بحر و بر مظفر دین

که ظفر با رکاب اوست قرین

ملک را تازه روز بازاری ست

که جهان را چنو جهان داری ست

پیش قدرش سپهر نه پوشش

همچو ویران چار دیواری ست

باد با عزم او گران جایی ست

خاک با حلم او سبکساری ست

فتنه را در جهان گلی نشکفت

که نه از نوک رمح او خاری ست

هر کجا تیر او رود گویی

اثر ناله دل افکاری ست

هر کجا خشم او رسد گویی

صفت حاصل ستمکاری ست

تیغ هندی چو از نیام کشید

بره از گرگ انتقام کشید

ای فلک پیش تو کمر بسته

دولتت دست چرخ بر بسته

نو عروسان خلد گیسوها

به سر نیزه تو بر بسته

گرد شبرنگ موکبت به نبرد

گذر موکب سحر بسته

پیش یاجوج فتنه صولت تو

هر زمان رخنه دگر بسته

چرخ در موکبت پیاده دوی ست

قبه ماه بر سپر بسته

نیک نامی عدلت از عالم

راه پیکان بد خبر بسته

وقت تسلیم ملک با تو قضا

گفته لفظی صریح وسر بسته

که مه و مهر زیر دامن توست

نام وننگ جهان به گردن توست

رایت ار با فلک خطاب کند

سرمه در چشم آفتاب کند

غضبت هرشبی به خون شفق

روی آفاق را خضاب کند

هر کجا خشک سال عافیت است

ابر تیغ تو فتح باب کند

اثر قهرت آب دریا را

روز کین جرعه سراب کند

لطف لفظ تو در مکنون را

بار دیگر ز شرم آب کند

پاسبان سپهر هفتم را

حزم بیدار تو به خواب کند

چرخ بد مست را به جام غرور

رای هشیار تو خراب کند

تخت را چون تو به نشینی نیست

بر تو دیهیم را گزینی نیست

خسروا ملک و عمرت افزون باد

چهره دولت تو گلگون باد

هر دلی کز محبت تو تهیست

از جفای زمانه پر خون باد

سعی جاسوس خاطرت پیوست

رهبر شب روان گردون باد

عهد هارون درگهت دایم

حسد روزگار مامون باد

ید بیضای موسویت به جود

کیسه پرداز گنج قارون باد

مرکز آفتاب دولت تو

از مدار زوال بیرون باد

خطبه و سکه ممالک را

نام والقاب تو همایون باد

شمارهٔ ۳

خیز ای نگار جشن خزان را بسازکار

ما را بس است صورت روی تو نو بهار

در پیش لاله و گل رخسار عارضت

منسوخ شد حدیث گلستان و لاله زار

داری بنفشه بر طرف چشمه حیات

سهل است اگر بنفشه بروید به جویبار

عهد شکوفه گرچه فراموش کم شود

ما را از او بود رخ زیبات یادگار

گر خواب نرگس از دم دی بسته شد رواست

بگشای آن دو نرگس پر خواب پرخمار

پر کن قدح ز باده رنگین که رنگ کرد

مشاطه وار دست طبیعت کف چنار

شد زرد روی سبزه ز رشک خطت ولیک

سرسبز گشت سرو به اقبال شهریار

شاه جهان اتابک اعظم که در نبرد

گرزش برآورد ز سر بدسگال گرد

ای عید نیکوان بده آن می به یاد عید

بنمای نیم شب رخ چون بامداد عید

دادیم داد می ز پی عید چندگاه

اکنون نمی دهیم یکی لحظه داد عید

از جان سرشته اند تو گویی سرشت می

بر می نهاده اند تو گویی نهاد عید

روی تو را به عید صفت کرد عقل و باز

چو نیمک بنگرید خجل شد ز یاد عید

از آتش هوای تو برخاست سنگ عقل

وز آب حسن روی تو بنشست باد عید

دانی که عید موسم عیش است از این قبل

آفاق شد مسخر حکم نفاذ عید

چشم بد زمانه به اقبال شه بدوخت

هر تیر خرمی بجست از گشاد عید

قطب ملوک نصرة دین شاه تاج بخش

کز لطف حق رسید به درگاه و تاج بخش

ای شمع به نشین که بپای ایستاده ای

باما نه در موافقت جام باده ای

تا تو نشسته بودی مجلس نداشت نور

ما چشم روشنیم که تو ایستاده ای

رازی که بر صحیفه دل می نگاشتی

امشب ز راه دیده به صحرا نهاده ای

هر دم ز شعله بر دل شب نیش می زنی

عیبت نمی کنم که ز زنبور زاده ای

بر سر نهاده افسر و در قیر مانده پای

دیدم که سخت نرم دل و صعب ساده ای

نه نه ملامتت نکنم جای آنت هست

کز روی وصل در شب هجر اوفتاده ای

ای بوسه ها که بر لب مقراض می زنی

دی برنگین خسرو آفاق داده ای

بوبکربن محمدبن الدگز که هست

در زیر پای همت او فرق سدره پست

ای در بقای ذات تو بسته بقای ملک

بر قامت تو دوخته دولت قبای ملک

از کام اژدها بدر آورده ملک را

هرگز که کرد اینچ تو کردی بجای ملک

ملک از سیاست تو چنان شد که هیچ مرغ

گستاخ پر نمی زند اندر هوای ملک

ملک جهان تو را به دعا خواست از خدا

وین یافت نصرت از برکات دعای ملک

تیغ تو خاک ملک همه زر پخته کرد

جز تیغ در جهان چه بود کیمیای ملک؟

پختند همگنان هوس ملک و عاقبت

روزی نبودشان که تو بودی سزای ملک

آیند خسروان همه در سایه همای

اینک به سایه تو در آمد همای ملک

ای همچ جان خلاصه ارکان روزگار

سر دفتر و سر آمد دوران روزگار

شاها چو عکس تیغ تو بر دشمن اوفتاد

مه را ز بیم صاعقه در خرمن اوفتاد

خصم تو ناگهان نفس سرد بر کشید

زان لرزه بر عظام دی و بهمن اوفتاد

چاکی که کرد صبح گریبان چرخ را

در کسوت جلال تو بر دامن اوفتاد

ای خسروی که از صفت خلق و خلق تو

اندیشه در میان گل و گلشن اوفتاد

من شکر نعمتت به کدامین زبان کنم؟

کز شرح آن زبان خرد الکن اوفتاد

خورشید و مه ز سایه من نور می برند

تا سایه مبارک تو بر من اوفتاد

بفراز سر به افسر شاهی که دشمنت

در زیر پای حادثه بر گردن اوفتاد

شمارهٔ ۴

ای گشته تیر عشق غمت را نشانه جان

وی گشته از وصال لبت جاودانه جان

دارد سرای عشق تو جانا هزار در

کو را بود به وصف نخست آستانه جان

زان جان یگانه ام که تو را بخشمی اگر

بودی مرین شکسته دلم را دوگانه جان

گویی بهای بوسه من هست جان و هست

مقصودت آن که تا ببری بی بهانه جان

تا بر خورند از رخ و زلف تو چشم و دل

بر باد می شود به فسوس از میانه جان

چون دل به دام حلقه زلفت در اوفتاد

بر بوی آن که دید ز خال تو دانه جان

زین پس مدار قصد به جانم بتا،از آنک

دارم فدای حرمت صدر زمانه جان

عادل قوام ملک مبارک شهاب دین

صدری که هست طلعت او آفتاب دین

ای حلقه های سنبل زلف تو دام دل

وی مهر زر مهر تو دایم به نام دل

در تنگنای سینه که لشکر گه غم است

شد دل غلام روی تو و جان غلام دل

در دل مقام داری و این طرفه ترکه هست

پیوسته در کمند دو زلفت مقام دل

دیدار من به وصل لبت بیش ازین که هست

شیرین شده ز یاد دهان تو کام دل

جانا صبوح عشق به آخر کجا رسد

تا هست پر شراب هوای تو جام دل

اسباب عیش و خرمن صبرم بسوخت پاک

بر آتش غمت ز تمنای خام دل

آزار جان من مطلب زانک داده ام

در دست میر صدر خراسان زمام دل

مقبل محمدبن ابی القاسم آنک هست

پیش علو همت او اوج چرخ پست

بر سر بسی زدم ز غم عشق یار دست

هم کار شد ز دست مرا هم ز کار دست

از پای از آن درآمده ام کز سر فسوس

گویی که با تو عهد ببندم به یار دست

عهد تو چون شکسته تر از بند زلف توست

ای من غلام روی تو رنجه مدار دست

دارم پر از فراق تو چون کوکنار دل

هستم تهی ز وصل تو همچون چنار دست

نه از خیال تو ببریده یمین دل

نه از وصال تو بگزیده یسار دست

در پای هجر توست به بوی دو زلف توست

دل چون چنار بازگشاده هزار دست

از من بدار دست که دارد به بندگی

دل در رکاب صدر سپهر اقتدار دست

صدری که روز ملک به رویش مبارکست

دم در گلوی دشمن ذاتش بلارکست

صدری که بر سپهر نهاد از جلال پای

نارد برو سپهر به گاه کمال پای

گر خدمت درش متقاضی نیامدی

بر تن نیافریدی خود ذوالجلال پای

تا پایمال او شود از روی احترام

دستش به جودبست جهان را به مال پای

در پیش دست حمله بخت جوان او

نارد به گاه کینه کشی پور زال پای

از چرخ سیر مرکب او را شناس و بس

کو را بود نهاده به تک بر هلال پای

سر در میان نهاد که از خط بندگیش

بیرون نهاده خصم بد بدفِعال پای

صدری که بی نظیر جهان است گاه لطف

شخص بزرگوارش جان است گاه لطف

ای ملک را ز روی تو بر آفتاب چشم

گوهر فشان ز چشم تو دارد سحاب چشم

در عهد عدل توست که بر پاسبان و دزد

یک چشم زخم یاد نکرده ست خواب چشم

همواره حاسدان تو را پر ز نار دل

پیوسته دشمنان تو را پر ز آب چشم

در دست همچو بحر تو ماننده صدف

کلک توراست مانده پر از در ناب چشم

از راه مهر جلوه گران سپهر را

از گرد سم اسب تو دیده نقاب چشم

در بوستان سرای حیا همچو لاله کرد

روی عدوی جاه تورا چون خضاب چشم

هم وافر از ثنای تو دارد نصیب گوش

هم کامل لز لقای تو دارد نصاب چشم

ای خاک پایت افسر گردنکشان دهر

تریاق دوستی تو و دشمنیت زهر

ای کرده از مدایح تو اهتزاز گوش

وی داشته به در ثنایت نیاز گوش

در سر شده ز طلعت تو چشم مه نمای

بر جان شده ز مدحت تو دلنواز گوش

گشت از حواس سمع ضروری و روز و شب

کرد از شنید نام عدوت احتراز گوش

تا در کند ز قطره نیسان نطق تو

از دل دهان بسان صدف کرد باز گوش

ای صاحب کبیر وزیران روزگار

دارند جانب شعرا را به ناز گوش

من بنده دیرمند شدم وقت فرقت است

یک نکته دارد از کرمت دلنواز گوش

صدرا،زیان ندارد اگر چون منی رسد

از چون تویی به قیمت یک سر دراز گوش

تاذکر همتت به جهان در سمر کنم

گوش فلک ز مدحت تو پر گهر کنم

صدرا،همیشه دست چوکانت گشاده باد

پایت به قهر بر سر گردون نهاده باد

فرزین ملک شاهی و رخ برده پیش پیل

خصمت ز پشت اسب تحمل پیاده باد

هر روز صد هزار زبان در به مدح تو

در بندگی چون سوسن آزاد زاده باد

خون عدوی ذات تو مانند باده گشت

عقل حسود جاه تو مانند باده باد

هرکس که نیست جان و دلش در هوای تو

در دست و پای فتنه گردون فتاده باد

چون فتنه در جهان ز نهایت فرو نشست

مانند بخت چرخ به پیشت ستاده باد

ملمعات

شمارهٔ ۱ : اَقبِلِ الساقی برَیحانٍ و راح

شمارهٔ ۲ : یا مَن حَویَ المَعالی بالصَارمِ المُهَند

شمارهٔ ۱

اَقبِلِ الساقی برَیحانٍ و راح

هاتِها تَفتَرُّعَن ثَغرِالمِلاح

موسم عیش است در ده جام می

کز جهان بی می نیاید کس فلاح

اِنتَهی فی السُّکرِاَغصانُ الرُّبی

مالِصَحبیَ بَینَ سَکرانٍ و صاح

گل ز خوبی مست و بلبل از نشاط

نیست بی‌شادی درین موسم مباح

قامَ فی نَصرِالهُدی مُستَنصِرا

اَحرَزَ المُلکَ باطرافِ الرماح

فتح نو در پیش دارد شهریار

عیش و عشرت را ز نو کن افتتاح

یَنتَجی اَرضَ العِدی فی جَحفَلِ

ضَلَّ فیَ لأَلائِهِ ضَوءُ الصَّباحِ

شاه عزم خطه بدخواه کرد

تا فزاید دین و دولت را صلاح

ثابتُ الاِقبالِ منصورُ اللَّوا

مُستقیمُ الاَمرِ مَأَمولُ النَّجاح

دولت اندر پیش و پیروزی ز پس

نصرت اندر قلب و عصمت بر جناح

شمارهٔ ۲

یا مَن حَویَ المَعالی بالصَارمِ المُهَند

لِلعالَمینَ مِنه ضَلَّ النَعیمُ سَرمد

ای بر فراز گردون قدرت نهاده مسند

برخور ز ملک باقی و ز دولت مخلد

قَاضَت عَلَی البرا یا مِن کفّکَ العَطایا

کَفَّت ید الرزایا عَن جندک المُجنَد

فرمانروای عالم مقصود نسل آدم

شاهنشه معظم بوبکربن محمد

غزلیات

شمارهٔ ۱ : دلم چون بر سر زلف تو جان بست

شمارهٔ ۲ : یار میخواره من دی قدحی باده به دست

شمارهٔ ۳ : ز من چندان که می خواهی وفا هست

شمارهٔ ۴ : ای به عیدی دلم به روی تو شاد

شمارهٔ ۵ : گر گل رخسار تو عزم گلستان کند

شمارهٔ ۶ : باز بر جانم فراقت پادشاهی می‌کند

شمارهٔ ۷ : ای همایون نظر،از من نظری باز مگیر

شمارهٔ ۸ : من که هرشب با خیالت دیده در خون می‌کشم

شمارهٔ ۹ : گر سر کیسه وفا بندی

شمارهٔ ۱۰ : بگذشت ماه روزه به خیر و مبارکی

شمارهٔ ۱

دلم چون بر سر زلف تو جان بست

برو عشقت در هر دو جهان بست

سر زلفت چو زین حالت خبر یافت

به قصد جان من جان در میان بست

تو را کاین رسم و آیین باشد ای جان

چه بار از وصل تو بر خر توان بست؟

لطافت در جهان روی تو آورد

صبا چیزی از آن بر گلستان بست

شکر در نی چو خطت سبز و تردید

از آن خود را در آن شیرین دهان بست

لبت را لعل خوانم نه ز کان خون

ز سودای لبت در عرق کان بست

ندانم تا چه می خوانی تو زان لب

مرا باری در آن معنی زبان بست

دری کز فتنه بر روی تو بگشود

به دست معدلت صاحب قران بست

شمارهٔ ۲

یار میخواره من دی قدحی باده به دست

با حریفان ز خرابات برون آمد مست

بر در صومعه بنشست و سلامی در داد

سرِ خُم را بگشاد و در غم را بربست

دل هر دیو دل از ما که بدید آن مه نو

گشت آشفته و دیوانه و زنجیر گسست

زلف زنجیر وَشش کز سر ایمان برخاست

رقم کفر به ما بر بنشاند و بنشست

پشت بر صومعه کردیم و سوی بتکده روی

خرقه را پاره بکردیم و همه توبه شکست

با حریفان قلندر به خرابات شدیم

زهد بر هم زدهء کاسه به کف، کوزه به دست

چون ظهیر از سر آن زلف گشادیم گره

که کمینه گرهی دارد ازو پنجه شست

شمارهٔ ۳

ز من چندان که می خواهی وفا هست

از این معنی بگو یک جو تو را هست؟

چه گویم وای دل گویی که جان کن

کنون هم از تو پرسم این وفا هست؟

سلامم را جوابی نیست از تو

بگو در هیچ مذهب این روا هست؟

به غم گفتی برو خون کن دلش را

ز غم واپرس تا خود دل به جا هست؟

چو گویم وصل، گویی وقت آن نیست

به غم قانع شدم اینت رضا هست؟

گر از غم بر درت جان داد سهل ست

چو من در شهر عشقت صد گدا هست؟

شمارهٔ ۴

ای به عیدی دلم به روی تو شاد

عید را روی تو مبارک باد

هر کجا یاد چهره تو کنند

هیچکس را ز عید ناید یاد

ای بسا دل که از هوای لبت

در میان گل و گلاب افتاد

هر زمان شادی نوست مرا

زان رخ همچو صورت نوشاد

نی، غلط می کنم چه می گویم!

با چنین غم چگونه باشم شاد!؟

قبله نیکوان بغدادی

وز تو چشمم چو دجله بغداد

بر فلک تاختی به تندی اسب

تا رخت ماه را رخی بنهاد

می نترسی از آنک در تو رسد

آنچ کردی به جانم از بیداد

تا من از دست محنت تو کنم

پیش مخدوم خویشتن فریاد

شمارهٔ ۵

گر گل رخسار تو عزم گلستان کند

گل به تماشای او روی به بستان کند

ور مه روی تو را ماه ببیند برش

تحفه ز دل آورد پیشکش از جان کند

نیست چو روی تو مه ورنه ز هر مه دو روز

سر زچه رو در کشد رو ز چه پنهان کند؟

سلسله زلف تو با دل دیوانگان

آنچ کند ماه نو او همه روز آن کند

درد تو در جان من خیمه زد از بهر آنک

وصل تو تا یک شبی همت درمان کند

ورنه ز عشقت ظهیر دیده برآنجا نهاد

کز تو بر شهریار قصه و افغان کند

خسرو گردون پناه نصرت دین بیشکین

آنک فلک بر درش خدمت در بان کند

شمارهٔ ۶

باز بر جانم فراقت پادشاهی می‌کند

وآنچ در عالم‌کشی کرد از تباهی می‌کند

شهر صبرم تا سپاه هجر تو غارت زدند

با من آن کردی که با شهری سپاهی می‌کند

بی‌گناهم کشت عشقت وای اگر بودی گناه!

حال چون بودی چو این در بی‌گناهی می‌کند؟

چشم تو دعوی خونم کرد و ابرو شد گواه

کژ چرا شد گرنه میلی در گواهی می‌کند

در غمم گفتی: صبوری کن! بلی، شاید کنم

هیچ جایی صبر اگر بی‌آب ماهی می‌کند

بر ظهیر این غصه کمتر نه که طبع او ز نظم

بر سپهر مهر مدح شاه ماهی می‌کند

شهریار شیر کینه نصرت دین بیشکین

آنک شمشیرش ز شیران کینه‌خواهی می‌کند

شمارهٔ ۷

ای همایون نظر،از من نظری باز مگیر

طوطیم در قفس از من شکری باز مگیر

سگ قصاب توام خورده ز جانم جگری

چون جگر می‌خورم از من جگری باز مگیر

شب امید مرا،روز دلفروز تویی

بنما روز و نسیم سحری باز مگیر

پا اگر بازگرفتن ز تو من آن دگر است

تو ز من پا به امید دگری باز مگیر

ای به تو زنده من و زنده به تو جان ظهیر

تو ز بیمارگران گلشکری باز مگیر

شمارهٔ ۸

من که هرشب با خیالت دیده در خون می‌کشم

حاش لله! بار عشق دیگران را چون می‌کشم؟

گر چو گردونم بگردانی به گرد این جهان

در سرآبم گر چو گردون ناله بر گردون می‌کشم

ور درون جان من چیزی بود جز عشق تو

دست گیرم جان خود را زان میان بیرون می‌کشم

چون ظهیری از غم عشقت ندارم دست را

چون شفق پا تا گریبان، دامن اندر خون می‌کشم

شمارهٔ ۹

گر سر کیسه وفا بندی

در دُرج سخن چرا بندی؟

روی هجران چنان ندانی خوب

کش جفا نیز بر قفا بندی؟

لاشه لنگ دل ضعیف مرا

چند بر آخور جفا بندی

چشم بیگانگی گشادستی

تا دعا بر من آشنا بندی

ماه نوشینی ار کُلَه بنهی

سرو سیمینی ار قبا بندی

کمری لعل از اشک می سازم

کت میان نیست بر کجا بندی؟

نخورم آب بی غمت گرچه

در دلم آتش بلا بندی

سر جانم به سنگ غم مشکن

جهد کن تا شکسته را بندی

بر سر من قضای بد غم توست

تو چرا جرم بر قضا بندی؟

شمارهٔ ۱۰

بگذشت ماه روزه به خیر و مبارکی

پر کن قدح ز باده گلرنگ راوکی

آبی که گر برابر آتش بداریش

واجب شود عبادت او نزد مزدکی

بسْرای شعر بنده چو بلبل که پر شود

سمع خدایگان ز نوای چکاوکی

مثنویات

شمارهٔ ۱ : بر جهان شکرهای بسیار است

شمارهٔ ۲ : ای به رخ رشک ارغوان و سمن

شمارهٔ ۱

بر جهان شکرهای بسیار است

که قزل ارسلان جهاندار است

اوست آن پادشاه کز سر تیغ

خون فشاند چنانکه برق از میغ

رایش ار با فلک به کین آید

پشت خورشید در زمین آید

عالم از جود او توانگر شد

بوستان در لباس ششتر شد

نرگس از زر نهاد بر سر تاج

لاله از لعل برفکند دواج

شاخ سوسن کشید خنجر سیم

ابر بر آب ریخت دُر یتیم

من مسکین مستمند هنوز

همچنان بر قرار اول روز

تیر محنت بخَست سینه من

بر شد از نیستی خزینه من

چون بدین گفتنم نیاز آمد

مثلی لایقم فراز آمد

عالِمی بر فراز منبر گفت:

که: چو پیدا شود سرای نهفت

ریشهای سپید را زگناه،

بخشد ایزد به ریشهای سیاه

باز ریش سیاه روز امید،

باشد اندر پناه ریش سپید

مردکی سرخ ریش حاضر بود

دست در ریش زد چو این بشنود

گفت: ما خود درین شمار نه ایم

در دو عالم به هیچ کار نه ایم!

بنده آن سرخ ریش مظلوم است

که ز انعام شاه محروم است

دولتت تا به حشر باقی باد

مهر و ماهت ندیم و ساقی باد

چه زیان دارد ار شود به مثل

در جهان کار شاعری به خلل؟

شمارهٔ ۲

ای به رخ رشک ارغوان و سمن

هیچ دانی چه آمد از تو به من؟

تا به هجر تو مبتلا شده ام

با غم ومحنت آشنا شده ام

لذت عمرم آنقدر بوده است

که به کوی توام گذر بوده است

من که از خدمت تو دور شوم

چه عجب گر ز جان نفور شوم

بودم ایام وصلت ای دلکش

همچو گل هفته ای و لیکن خوش

عشق من با رخ تو خرم بود

درد و غم را لب تو مرهم بود

چون حدیث از سفر درافکندی

از دلم بیخ خرمی کندی

آب رویم به باد بردادی

خونم از راه دیده بگشادی

شهر بر من به زاریان بگریست

که تو بی او چگونه خواهی زیست ؟

من بماندم اسیر و عاجز و خوار

روز و شب بر در بساط خمار

خود بر این کار تو مقرر بود

بنده را خود هزینه در سر بود

که تو ناگاه عهد من شکنی

همچو اشکم به خاک برفکنی

آخر ای بی حفاظ بی معنی

هیچ حاصل نداشت آن دعوی

من که از تو وفا طمع دارم

لاجرم این چنین بود کارم

دوستان را کسی نیازارد

چون منی را کسی چنین دارد؟

من ز روز نخست دانستم

وین حکایت درست دانستم

که تو این عهد بشکنی با من

بدرآیی به دشمنی با من

همه عالم تو را خریدارند

به چو من مفلست بنگذارند

صد رَهَم عقل گفت: ای مسکین!

رو پس کار خویشتن بنشین!

عشق خوبان و سینه اوباش؟!

نور خورشید و دیده خفاش؟!

آن که سر با سپهر در نارد

سر و دردِ سرِ تو، کی دارد؟!

این نصیحت ز عقل نشنیدم

لاجرم تا سزای خود دیدم

من به چنگال قهر افتاده

یار در گرد شهر سر داده

هرزه کاری نبود حِرفَت من

ای دریغ آن صلاح و عفت من!

دایه رویت به ماه ننموده

تاب مویت صبا نفرسوده

وهم را بر در تو کار نبود

باد را در بر تو بار نبود

بی گناهی ز بنده برگشتی

تا به گرد جهان سمر گشتی

تو فکندی به خیره اندیشی

با همه شهر ری مرا خویشی

گر وصال منت به کام نبود

یا به من میل تو تمام نبود،

به چه موجب فکندیم باری

خیره در چنگ پیر کفتاری؟!

کرده ابلیس را به عشوه سیاه

دله را داده بازی روباه

علت کونش سالها داده

استخوانهاش در هم افتاده

گر تو روزیش ناگهان بینی

چست بنشسته در پس بینی

راست گویی که هست اسرافیل

صور در دم گرفته بی تأویل

هست در بندکیر چون سندان

در دهانش نمانده یک دندان!

گه گهی خوانَدم به ناز پسر

کیر خر در کس چنین مادر!

چند ازین تن به غصه در دادن؟

پیر گشتم ز پیرزن گادن!

گنده پیری ددی بدین زشتی

خدمت نوح کرده در کشتی

چون جدا کرد ناگهان ز منت

در ربود آن نواله از دهنت

بعد ازین رخ به خون همی شویم

زار می گریم و همی گویم:

کای بکرده لب تو مکاری

هیچ ممکن بود که یکباری؟!

رباعیات

شمارهٔ ۱ : بی آن که به کس رسید زوری از ما

شمارهٔ ۲ : چندان زغم انگیخته ام آتش و آب

شمارهٔ ۳ : روزی که به دست برنهم جام شراب

شمارهٔ ۴ : نتوان ز جفای چرخ گردنده گریخت

شمارهٔ ۵ : شاها،می عمرت فلک از جام بریخت

شمارهٔ ۶ : باد آمد و گل بر سر میخواران ریخت

شمارهٔ ۷ : خصمت چو شکوفه مدتی رنگ آمیخت

شمارهٔ ۸ : ای باده،کدام دایگان پروردت

شمارهٔ ۹ : رازی که به گل نسیم سنبل گفته ست

شمارهٔ ۱۰ : چشمی دارم همیشه بر صورت دوست

شمارهٔ ۱۱ : دل خیمه غم بر آتش تاب زده ست

شمارهٔ ۱۲ : بس دل که ز تو خون شده در برمانده ست

شمارهٔ ۱۳ : عناب لبت رنگ زخم بر بوده ست

شمارهٔ ۱۴ : شاها،ز تو کار ملک ودین بانسق است

شمارهٔ ۱۵ : می را که همیشه با خرد دندان است

شمارهٔ ۱۶ : دی بر ورقی که آن ز اشعار من است

شمارهٔ ۱۷ : هر چند که میل تو سوی بیدادی ست

شمارهٔ ۱۸ : گر یار بداندی کِم اندر دل چیست

شمارهٔ ۱۹ : در پرده خوشدلی کسی را راهی ست

شمارهٔ ۲۰ : بر خال تو جز حال تبه نتوان داشت

شمارهٔ ۲۱ : شاها چو فلک عُلسو رای تو نداشت

شمارهٔ ۲۲ : ایزد عَلَم فتح برای تو فراشت

شمارهٔ ۲۳ : بر کرده چو مه سر از گریبان می رفت

شمارهٔ ۲۴ : دی شاه بتان با رخ رنگین می رفت

شمارهٔ ۲۵ : دوش این خردم نصیحتی پنهان گفت

شمارهٔ ۲۶ : ای خیل ستارگان سپاه و حشمت

شمارهٔ ۲۷ : از رایت تو نور ظفر می تابد

شمارهٔ ۲۸ : آن خط که به گرد آن دهن می گردد

شمارهٔ ۲۹ : خسرو چو به خرمی قدح بر دارد

شمارهٔ ۳۰ : چشم تو که ابروی کمانکش دارد

شمارهٔ ۳۱ : گر یک نفست ز زندگانی گذرد

شمارهٔ ۳۲ : با عشق تو در جهان غم نان که خورد؟

شمارهٔ ۳۳ : بلبل چو ز عشق گل فغان در گیرد

شمارهٔ ۳۴ : از عشق تو در تنم روان می سوزد

شمارهٔ ۳۵ : دی چشم تو را سِحر مطلق می زد

شمارهٔ ۳۶ : گه شانه زبان در خم گیسوت کشد

شمارهٔ ۳۷ : در عشق اگر دمی قرارت باشد

شمارهٔ ۳۸ : دل فصل ربیع را چو جان می داند

شمارهٔ ۳۹ : ای شب،نه ز زلف اوست بر پای تو بند

شمارهٔ ۴۰ : چون لشکر شه روی به راه آوردند

شمارهٔ ۴۱ : در دست غم تو بودم ای سرو بلند

شمارهٔ ۴۲ : تا ظن نبری که شاه رنجور شود

شمارهٔ ۴۳ : بر خوان امید فلک جامه کبود

شمارهٔ ۴۴ : دل گرچه هلاک جان و تن می خواهد

شمارهٔ ۴۵ : ترکم نقط غالیه پرورد نهد

شمارهٔ ۴۶ : گفتم که مگر دل نه چو دلدار آید

شمارهٔ ۴۷ : این خط که همی رخ تو را آراید

شمارهٔ ۴۸ : چو شمع تنم ز دل به جان می آید

شمارهٔ ۴۹ : شیرین دهنش چو در سخن می آید

شمارهٔ ۵۰ : در مستی اگر زمن گناهی آید

شمارهٔ ۵۱ : با خار قناعت ار بسازی یکبار

شمارهٔ ۵۲ : ای باد بیا و بوی گلزار بیار

شمارهٔ ۵۳ : کو پر می صافی مروق ساغر؟

شمارهٔ ۵۴ : هر حلقه زلفت زفن یکدیگر

شمارهٔ ۵۵ : هر لحظه دلم به جست و جویی دیگر

شمارهٔ ۵۶ : تا چند ازین حبله و زراقی عمر

شمارهٔ ۵۷ : تو خرده بتا بر گل پژمرده مگیر

شمارهٔ ۵۸ : شاها به تو دارد همه آفاق نیاز

شمارهٔ ۵۹ : اندر هوس تو صرف شد عمر دراز

شمارهٔ ۶۰ : این دل که نگشت بر مرادی پیروز

شمارهٔ ۶۱ : نامد دل ضایع شده با دست هنوز

شمارهٔ ۶۲ : ای دوست،قلم بر سخن دشمن کش!

شمارهٔ ۶۳ : در پیش کمان گروهه شاه قزل

شمارهٔ ۶۴ : در عشق تو باز گفت نتوان کاین دل

شمارهٔ ۶۵ : معشوقه چو سر بکردبا باد چو گل

شمارهٔ ۶۶ : دوش از غم تو دیده به هم برنزدم

شمارهٔ ۶۷ : نه برگ شکایت از تو گفتن دارم

شمارهٔ ۶۸ : از جور تو حال ارچه تبه می دارم

شمارهٔ ۶۹ : هرگز نفسی حکایت از تو نکنم

شمارهٔ ۷۰ : با گل گفتم چو سوی گلزار آیم

شمارهٔ ۷۱ : گرچه همه جهد بندگی بنمایم

شمارهٔ ۷۲ : ما خانه ز خانه قلندر کردیم

شمارهٔ ۷۳ : می خواهم و مطرب و دلارام و ندیم

شمارهٔ ۷۴ : ماییم که رسم ملک جمشید نهیم

شمارهٔ ۷۵ : ای دل مشو اندر خط این خوش پسران

شمارهٔ ۷۶ : ای باد ز غصه‌ای که خون پاشَد از آن

شمارهٔ ۷۷ : گفتی چو بماندی از شراب آوردن

شمارهٔ ۷۸ : بر طرف مه آن طره شبرنگش بین

شمارهٔ ۷۹ : کو دیده که خون جگر آرم با او

شمارهٔ ۸۰ : ای زلف درازت اصل گمراهی ازو

شمارهٔ ۸۱ : شاها،ملکان ملک سپارند به تو

شمارهٔ ۸۲ : ای ورد ملایکه دعای سر تو

شمارهٔ ۸۳ : ای دوست نبودیم و نیم خوش بی تو

شمارهٔ ۸۴ : گر عارضه ای روی نمودت ای شاه،

شمارهٔ ۸۵ : در ثورگه ست خانه طالع شاه

شمارهٔ ۸۶ : ای باغ وجود را عمارت کرده

شمارهٔ ۸۷ : ای زلف توام در تب و تاب افکنده

شمارهٔ ۸۸ : ای چشم من از سیم برت سیمابی

شمارهٔ ۸۹ : ای دوست مرا به کام دشمن کردی

شمارهٔ ۹۰ : ای شمع تو صوفی صفتی پنداری

شمارهٔ ۹۱ : ای غنچه گل سرشکفتن داری

شمارهٔ ۹۲ : نه زهره که از غمت بنالم به کسی

شمارهٔ ۹۳ : ای نوبت تو گذشته از چرخ بسی

شمارهٔ ۹۴ : در ده می لعل لاله گون صافی

شمارهٔ ۹۵ : شخصی دارم دلی خراب اندر وی

شمارهٔ ۹۶ : ای از تو بلند نام شاهنشاهی

شمارهٔ ۹۷ : رویش نگر ار صورت جان می خواهی

شمارهٔ ۹۸ : رخساره نازنینت ای سرو سهی

شمارهٔ ۹۹ : ای خواجه سخن زیر و زبر می‌گویی

شمارهٔ ۱۰۰ : ای روی تو از لطافت آیینه روح

شمارهٔ ۱

بی آن که به کس رسید زوری از ما

یا گشت پریشان دل موری از ما

ناگاه برآورد بدین رسوایی

شوریده سر زلف تو شوری از ما

شمارهٔ ۲

چندان زغم انگیخته ام آتش و آب

وز دیده و دل ریخته ام آتش و آب

از آرزوی لبش چو رخساره او

در یکدگر آمیخته ام آتش و آب

شمارهٔ ۳

روزی که به دست برنهم جام شراب

وز غایت خرمی شوم مست و خراب

صد معجزه پیدا کنم اندر هر باب

زین طبع چو آتش و سخنهای چو آب

شمارهٔ ۴

نتوان ز جفای چرخ گردنده گریخت

دست ستمش به عقل بر نتوان بیخت

آن طاس نگون به گردن آویخته باد

چون سطل که آب روی مردم همه ریخت

شمارهٔ ۵

شاها،می عمرت فلک از جام بریخت

گلبرگ حیاتت نه به هنگام بریخت

خونی که بریخت تیغت از حلق عدو

از دیده دوستانت ایام بریخت

شمارهٔ ۶

باد آمد و گل بر سر میخواران ریخت

یار آمد و می در قدح یاران ریخت

زلفش به تلطف آب عطاران برد

چشمش به کرشمه خون میخواران ریخت

شمارهٔ ۷

خصمت چو شکوفه مدتی رنگ آمیخت

تا همچو شکوفه چرخش از دار آویخت

می زد چو شکوفه دست در هر شاخی

آخر چو شکوفه ناگه از بار بریخت

شمارهٔ ۸

ای باده،کدام دایگان پروردت

جانت به سزا بود،که خدمت کردت؟

ای آب حیات،بنده آن خضرم

کز ظلمت آن گور برون آوردت

شمارهٔ ۹

رازی که به گل نسیم سنبل گفته ست

پیداست ندانم که به بلبل گفته ست

از غنچه بسته لب نیاید این کار

گل بود دهن دریده هم گل گفته ست

شمارهٔ ۱۰

چشمی دارم همیشه بر صورت دوست

با دیده مرا خوش است چون دوست دروست

از دیده و دوست فرق کردن نه نکوست

یا اوست به جای دیده یا دیده خود اوست

شمارهٔ ۱۱

دل خیمه غم بر آتش تاب زده ست

خونابه ز دیدگان ره خواب زده ست

این تعبیه بین که دل برون آورده ست

وین رنگ نگر که دیده بر آب زده ست

شمارهٔ ۱۲

بس دل که ز تو خون شده در برمانده ست

بس دست که از هجر تو در سر مانده ست

وی بس سخنان نغز چون گوهر و زر

کز گوش تو همچو حلقه بر در مانده ست

شمارهٔ ۱۳

عناب لبت رنگ زخم بر بوده ست

عنابی چشم من از آن نغنوده ست

عناب که فضله های خون بنشاند

عناب لبت خون دلم بفزوده ست

شمارهٔ ۱۴

شاها،ز تو کار ملک ودین بانسق است

دریا ز خجالت کفت در عرق است

در عهد تو رافضی و سنی با هم

کردند موافقت که بوبکر حق است

شمارهٔ ۱۵

می را که همیشه با خرد دندان است

هم اوست که مونس خردمندان است

می در خُم اگر چه سر گرفته است رواست

در شیشه نگر که خرم و خندان است

شمارهٔ ۱۶

دی بر ورقی که آن ز اشعار من است

جانی دیدم که آن نه گفتار من است

دل گفت قلم تراش بر گیرو بکن !

گفتم آری کندن جان کار من است!

شمارهٔ ۱۷

هر چند که میل تو سوی بیدادی ست

یک ذره غمت به از جهانی شادی ست

از ما گله می کنی و لیکن ما را

از بندگی تو صد هزار آزادی ست

شمارهٔ ۱۸

گر یار بداندی کِم اندر دل چیست

یا گفت بیارمی که دلدارم کیست

بودی که به درد دل نبایستی مرد

بودی که به کام دل بشایستی زیست

شمارهٔ ۱۹

در پرده خوشدلی کسی را راهی ست

کو را سروکار با چو تو دلخواهی ست

آن سبزه تر دمیده در سایه گل

انصاف بده که خوش تماشا گاهی ست

شمارهٔ ۲۰

بر خال تو جز حال تبه نتوان داشت

وین خیره کسی را به گنه نتوان داشت(؟)

زنجیر سر زلف تو هر دل که بدید

در سینه به زنجیر نگه نتوان داشت

شمارهٔ ۲۱

شاها چو فلک عُلسو رای تو نداشت

پایاب ستیزه جفای تو نداشت

با پای تو گرچه شد بسی دست آویز

هم دست بداشت زانک پای تو نداشت

شمارهٔ ۲۲

ایزد عَلَم فتح برای تو فراشت

دولت همه صورت مراد تو نگاشت

با دولت،خشم وجنگ در نتوان بست

با ایزد،تیغ و نیزه بر نتوان داشت

شمارهٔ ۲۳

بر کرده چو مه سر از گریبان می رفت

در دامن خورشید خرامان می رفت

گه گه به سخن درآمده لعل لبش

گویی عرق از چشمه حیوان می رفت

شمارهٔ ۲۴

دی شاه بتان با رخ رنگین می رفت

بی اسب و پیاده نغز و شیرین می رفت

شکر ز لبش به پیل بالا می ریخت

وز مستی و بیخودی چو فرزین می رفت

شمارهٔ ۲۵

دوش این خردم نصیحتی پنهان گفت

در گوش دلم گفت و دلم با جان گفت:

با کس غم دل مگوی زیرا که نماند

یک دوست که با او غم دل بتوان گفت.

شمارهٔ ۲۶

ای خیل ستارگان سپاه و حشمت

دوران فلک زبون تیغ و قلمت!

عالم همه چیست پیش تو؟ مشتی خاک

وان نیز همه فدای خاک قدمت!

شمارهٔ ۲۷

از رایت تو نور ظفر می تابد

کس نسیت که از رای تو سر می تابد

عفو تو چو رحمت خدای ست که خلق

هر جرم که می کنند بر می تابد

شمارهٔ ۲۸

آن خط که به گرد آن دهن می گردد

گویی که بنفشه بر سمن می گردد

پیراهن عشق او چو پوشید کسی

از صبر برهنه همچو من می گردد

شمارهٔ ۲۹

خسرو چو به خرمی قدح بر دارد

وز ابر بیان در معانی بارد

از رحمت او چه کم شود گر گه گاه

این گمشده را به لطف خود یادآرد؟!

شمارهٔ ۳۰

چشم تو که ابروی کمانکش دارد

در هر مژه ای هزار ترکش دارد

زنهار برات ما مفرمای برو

با عارضت افکن که خطی خوش دارد

شمارهٔ ۳۱

گر یک نفست ز زندگانی گذرد

مگذار که جز به شادمانی گذرد

زنهار که سرمایه ملکت ز جهان

عمری است چنان کش گذرانی گذرد

شمارهٔ ۳۲

با عشق تو در جهان غم نان که خورد؟

با درد تو اندیشه درمان که خورد؟

شاید پسرا که نانوایی نکنی

جانها که برآمد از غمت نان که خورد؟

شمارهٔ ۳۳

بلبل چو ز عشق گل فغان در گیرد

از شعله آه من جهان درگیرد

گل را به کف آورم به صد حیله و فن

پندارم با توام همان درگیرد

شمارهٔ ۳۴

از عشق تو در تنم روان می سوزد

شرحش چه دهم که بر چه سان می سوزد؟

از ناله چو چنگم رگ تن پی گسلد

وز گریه چو شمعم دل و جان می سوزد

شمارهٔ ۳۵

دی چشم تو را سِحر مطلق می زد

مکر تو رهِ گنبد ارزق می زد

تا داشتی آفتاب در سایه زلف

جان بر صفت ذره معلق می‌زد

شمارهٔ ۳۶

گه شانه زبان در خم گیسوت کشد

گه آینه روی سخت در روت کشد

سرمه که بود که آید در چشمت؟

یا وسمه که او کمان ابروت کشد؟

شمارهٔ ۳۷

در عشق اگر دمی قرارت باشد

با صحبت نیکوان چه کارت باشد؟!

سر تیز چو خار باش،تا یار چو گل

گه در بر و گاه در کنارت باشد

شمارهٔ ۳۸

دل فصل ربیع را چو جان می داند

وز نغمه بلبل به عجب می ماند

این فصل خوش است لیک از صفحه گل

بلبل همه نانوشته بر می خواند

شمارهٔ ۳۹

ای شب،نه ز زلف اوست بر پای تو بند

پس دیر و دراز درکشیدی تا چند؟

وی صبح، تو نیستی چو من عاشق و زار

من می گریم بس است باری تو بخند!

شمارهٔ ۴۰

چون لشکر شه روی به راه آوردند

اسللم به تیغ در پناه آوردند

آن را که ز پیل رخ نمی گردانید

امروز پیاده پیش شاه آوردند

شمارهٔ ۴۱

در دست غم تو بودم ای سرو بلند

شبها به امید روز شادی خرسند

محرومی دینه من از خدمت تو

صد ساله غمم ذخیره در پیش افکند

شمارهٔ ۴۲

تا ظن نبری که شاه رنجور شود

یا راحت و صحت از تنش دور شود

گردی که از آن عارضه بر دامن اوست

چندان باشد که چشم بد کور شود

شمارهٔ ۴۳

بر خوان امید فلک جامه کبود

یک گرده پر نمک چو رویت ننمود

وین قرص که در تنور گردون پخته ست

گرم است ولیکن نمکش نیست چه سود

شمارهٔ ۴۴

دل گرچه هلاک جان و تن می خواهد

رسوایی کار خویشتن می خواهد

من فارغم از ملامت دشمن و دوست

خود حسن تو عذر دل من می خواهد

شمارهٔ ۴۵

ترکم نقط غالیه پرورد نهد

تا داغ بلا بر دو رخ زرد نهد

گفتم که خطت خطاست گفتا به خطا

رسمی ست که ترک داغ بر درد نهد

شمارهٔ ۴۶

گفتم که مگر دل نه چو دلدار آید

تا در غم و شادیی مرا یاد آمد

اکنون چو برون نهاد از دایره پای

بگذارم تا سرش به دیوار آید

شمارهٔ ۴۷

این خط که همی رخ تو را آراید

طوطی ست که بر بوی شکر می آید

گر دل بخری،شکر فروشی،شاید:

زان پیش که طوطی شکرت بر باید

شمارهٔ ۴۸

چو شمع تنم ز دل به جان می آید

جانم به لب از تاب زبان می آید

زین آتش دل خوشم چنان می آید

کز آتش آب در دهان می آید

شمارهٔ ۴۹

شیرین دهنش چو در سخن می آید

در شیوه گری شکن شکن می آید

می گوید چشمی که درو می نگرد

از حسرتش آب در دهان می آید

شمارهٔ ۵۰

در مستی اگر زمن گناهی آید

شاید که دلت سوی جفا نگراید

چشمت به خمار عالمی بر هم زد

گر من گنهی کنم به مستی شاید

شمارهٔ ۵۱

با خار قناعت ار بسازی یکبار

در هر قدمی برویدت صد گلزار

با خارکشان نشین که اندر دوسه روز

صد برگ بساخت گل از یک پشته خار

شمارهٔ ۵۲

ای باد بیا و بوی گلزار بیار

دی بلبل مست ناله زار بیار

ای سبزه گرت ملک چمن می باید

پروانه مطلق ز خط یار بیار

شمارهٔ ۵۳

کو پر می صافی مروق ساغر؟

کو سر ز می تا خط ازرق ساغر؟

من داد طرب بدادمی در بغداد

گر دجله شرابستی و زورق ساغر

شمارهٔ ۵۴

هر حلقه زلفت زفن یکدیگر

هستند نهان در شکن یکدیگر

از بهر ربودن دل و غارت جان

کردند زبان در دهن یکدیگر

شمارهٔ ۵۵

هر لحظه دلم به جست و جویی دیگر

باشد بر عشق ماهرویی دیگر

با یار چه خوش فتد برای دل او

بر سنگ غمش زند سبویی دیگر

شمارهٔ ۵۶

تا چند ازین حبله و زراقی عمر

تا چند مرا جرعه دهد ساقی عمر

حقا که من از ستیزه جرعه غم

چون جرعه به خاک ریزم این باقی عمر

شمارهٔ ۵۷

تو خرده بتا بر گل پژمرده مگیر

او مرده توست خرده بر مرده مگیر

از بهر نثارت طبقی زر دارد

بی خردگی ار چه می کند خرده مگیر

شمارهٔ ۵۸

شاها به تو دارد همه آفاق نیاز

برخیز جهان بگیر و بخرام و بتاز

از هر طرفی که منزلی کوچ کنی

اقبال دو منزلت به پیش آید باز

شمارهٔ ۵۹

اندر هوس تو صرف شد عمر دراز

در عشق تو کس نباشدم محرم راز

خود را ز تو در دلم بجایی است که من

گر می طلبش کنم نمی یابم باز

شمارهٔ ۶۰

این دل که نگشت بر مرادی پیروز

با من به زبان حال گفت از سر سوز

دیدم شب غم به خواب،روز شادی

بس شب که بدین امید کردم تا روز

شمارهٔ ۶۱

نامد دل ضایع شده با دست هنوز

بر تخت وصال دوست بنشست هنوز

آنانک شراب وصل با ما خوردند

هشیار شدند و ما چنین مست هنوز

شمارهٔ ۶۲

ای دوست،قلم بر سخن دشمن کش!

وندر شب تاریک می روشن کش!

دیوانگیا، خیز و سر از جیب برآر!

عقلا، بنشین و پای در دامن کش!

شمارهٔ ۶۳

در پیش کمان گروهه شاه قزل

خورشید به سجده اوفتد خوار و خجل

زیرا که نهند داغ کفرش بر دل

گر گوید:من از آتشم،او از گل

شمارهٔ ۶۴

در عشق تو باز گفت نتوان کاین دل

چون است و [چسان] رنج کشد مسکین دل

گر حال دلم ندانی ای غافل یار

ور دانی و تن می زنی ای سنگین دل

شمارهٔ ۶۵

معشوقه چو سر بکردبا باد چو گل

تن با همه کس به وصل درداد چو گل

چون غنچه کشیده داشت دامن یک چند

و امروز به دست هر کس افتاد چو گل

شمارهٔ ۶۶

دوش از غم تو دیده به هم برنزدم

ور زانک زدم بدانک بی نم نزدم

زان بیم که دم تیز کند آتش دل

تا روز همی سوختم و دم نزدم

شمارهٔ ۶۷

نه برگ شکایت از تو گفتن دارم

نه طاقت درد دل نهفتن دارم

آگنده چو غنچه گشتم از غم دریاب

کز تنگ دلی سر شکفتن دارم

شمارهٔ ۶۸

از جور تو حال ارچه تبه می دارم

هم لطف تو را گوش به ره می دارم

در پرده به رسم دوستان می سوزم

وین حال ز دشمنان نگه می دارم

شمارهٔ ۶۹

هرگز نفسی حکایت از تو نکنم

کازادی بی نهایت از تو نکنم

از دل نکنم شکایتی کز تو کنم

از دل کنم آن شکایت از تو نکنم

شمارهٔ ۷۰

با گل گفتم چو سوی گلزار آیم

از عهد بد تو سست گردد رایم

گل سوی تو بنگرید دزدیده بگفت:

بد عهدتر از خودت کسی بنمایم؟

شمارهٔ ۷۱

گرچه همه جهد بندگی بنمایم

از عشق تو پیش کس زبان نگشایم

هم بر سر آب آید این قصه چو من

با آب دو چشم خویش می برنایم

شمارهٔ ۷۲

ما خانه ز خانه قلندر کردیم

وز خاک در مصطبه افسر کردیم

لب بر لب ساغر چو صراحی جان را

خندان خندان فدای ساغر کردیم

شمارهٔ ۷۳

می خواهم و مطرب و دلارام و ندیم

این است طبیعت من از چرخ مقیم

من می نخورم خوش نزیم، پس چکنم؟

دنیا گذران است و خداوند کریم

شمارهٔ ۷۴

ماییم که رسم ملک جمشید نهیم

وز بهر ذخیره صیت جاوید نهیم

از جدی و حمل به بزم بریان سازیم

بر خوان حمل قرصه خورشید نهیم

شمارهٔ ۷۵

ای دل مشو اندر خط این خوش پسران

هر عشوه که زلفشان فروشد مخر آن

این حلقه ما راست، مزن دست درین

وان رشته مو رُست منه پای بر آن

شمارهٔ ۷۶

ای باد ز غصه‌ای که خون پاشَد از آن

با یار مگو که تنگدل باشد از آن

ور زلف همی پریشی‌اش، نرم پریش

بر تازه گلش مزن که بخراشد از آن

شمارهٔ ۷۷

گفتی چو بماندی از شراب آوردن

مستی به تو می نیست صواب آوردن

در ده که به مستان می ناب آوردن

گنجیست روان سوی خراب آوردن

شمارهٔ ۷۸

بر طرف مه آن طره شبرنگش بین

صد تنگ شکر در شکر تنگش بین

در آتش رخ بی گنه آن هندو را

آویخته یارب دل چون سنگش بین

شمارهٔ ۷۹

کو دیده که خون جگر آرم با او

یا صبر که روزی به سر آرم با او

کو شیفته ای و تیره روزی چون من

تا در غم او دمی بر آرم با او

شمارهٔ ۸۰

ای زلف درازت اصل گمراهی ازو

در معرض فتنه مرغ تا ماهی ازو

بر خسته دلم که هست آگاهی از او

چندین چه کنی جور چه می خواهی از او

شمارهٔ ۸۱

شاها،ملکان ملک سپارند به تو

وز بیم تو خان و مان گذارند به تو

تو کعبه اقبال جهانی لابد

شاهان زمانه روی آرند به تو

شمارهٔ ۸۲

ای ورد ملایکه دعای سر تو

سر نیست زمانه را به جای سر تو

با دشمن تو نیام شمشیر تو گفت

سر دل من باد قضای سر تو

شمارهٔ ۸۳

ای دوست نبودیم و نیم خوش بی تو

شد... خود بلاکش بی تو

ایام به خیره خیره بر من بگماشت

چشمی و دلی پر آب و آتش بی تو

شمارهٔ ۸۴

گر عارضه ای روی نمودت ای شاه،

خوش باش کزو نیافت نقصان به تو راه!

زین پس بودت فزونی حشمت و جاه

زیرا که پس از محاق بفزاید ماه

شمارهٔ ۸۵

در ثورگه ست خانه طالع شاه

نشگفت اگر سیاه شد چهره ماه

این ست نشان آن که در خانه او

هر کس که زند طعنه بود روی سیاه

شمارهٔ ۸۶

ای باغ وجود را عمارت کرده

رُمحَت سر بدسگال بار آورده

تو میوه ز فتح چین که بدخواهانت

از بار بریختند برناخورده

شمارهٔ ۸۷

ای زلف توام در تب و تاب افکنده

بر بخت بدم چشم تو خواب افکنده

در دوستی تو کوری دشمن را

چون خال توام سپر بر آب افکنده

شمارهٔ ۸۸

ای چشم من از سیم برت سیمابی

وی اشک من از پسته تو عنابی

در نرگس چشم تو عجب می مانم

کو تازه چگونه است بدین بی خوابی؟

شمارهٔ ۸۹

ای دوست مرا به کام دشمن کردی

دشمن نکند آنچه تو با من کردی

تو سوخته خرمن دگر کس بودی

مانند خودم سوخته خرمن کردی

شمارهٔ ۹۰

ای شمع تو صوفی صفتی پنداری

کاین شش صفت از اهل تصوف داری

شب خیزی و نور چهره و زردی روی

سوز دل و آب دیده و بیداری

شمارهٔ ۹۱

ای غنچه گل سرشکفتن داری

وی نرگس مست میل خفتن داری

وی سوسن تر دراز کردی تو زبان

اندیشه راز عشق گفتن داری

شمارهٔ ۹۲

نه زهره که از غمت بنالم به کسی

یا از تو شکایتی شکالم به کسی

جان رشوه دیده می دهد [اما] اشک

پیدا نکند صورت حالم به کسی

شمارهٔ ۹۳

ای نوبت تو گذشته از چرخ بسی

بی نوبت تو مباد عالم نفسی

آوازه نوبتت به هرکس برساد

لیکن مرساد نوبت از تو به کسی

شمارهٔ ۹۴

در ده می لعل لاله گون صافی

بگشای ز حلق شیشه خون صافی

کامروز برون ز جام می نیست مرا

یک دوست که دارد اندرون صافی

شمارهٔ ۹۵

شخصی دارم دلی خراب اندر وی

جانی دارم هزار تاب اندر وی

در آرزوی روی تو دارم شب و روز

چشمی و هزار چشمه آب اندر وی

شمارهٔ ۹۶

ای از تو بلند نام شاهنشاهی

بگرفته ز ماه دولتت تا ماهی

با عزم تو کاسمان به گردش نرسد

جز فتح و ظفر کرارسد همراهی؟

شمارهٔ ۹۷

رویش نگر ار صورت جان می خواهی

وصلش طلب ار ملک جهان می خواهی

خط وی و اشک من ببین دور مشو

گر سبزه و گر آب روان می خواهی

شمارهٔ ۹۸

رخساره نازنینت ای سرو سهی

هم نام سعادت است و هم روز بهی

پهلو که کند ازو چو زلف تو بهی؟

کورا نه چو خال تو بود روسیهی؟

شمارهٔ ۹۹

ای خواجه سخن زیر و زبر می‌گویی

امروز بسی ز دی بتر می‌گویی

گفتی که به علم مرده را زنده کند

عیسی نکند آنچ تو خر می‌گویی

شمارهٔ ۱۰۰

ای روی تو از لطافت آیینه روح

خواهم که قدح های خیالت به صبوح

در دیده کشم ولی ز خار مژه ام

ترسم که شود پای خیالم مجروح

ظهیر فاریابی

قصاید

قطعات

ترکیبات

ملمعات

غزلیات

مثنویات

رباعیات